recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pedro Diez de Ultzurrun Etxarte** (Iruñea, 1924ko abenduaren 27a - Iruñea, 1994ko urriaren 20a) Nafarroa Garaiko medikua eta euskal idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Iruñeko San Anton kalean jaioa, lehen ikasketak Nafarroako hiriburuan egin zituen eta bukatzean Zaragozan egin zituen Medikuntzako ikasketak; ondoren, Basurtuko erietxean bi urte eman zituen barne-mediku lanetan, endokrinologia eta elikadura espezialitateak egin zituelarik.

Kultur eragile eta euskaltzalea
-------------------------------

Euskaltzaletasuna familiatik bazetorkion ere, hizkuntza ordea ez zuen etxean jaso (ama, Frantziska, Iruñekoa eta aita, Pedro, Zildozkoa zirelako) eta 1951ean, Francisco Tirapu irakaslearen eskutik, Iruñean gerra ostean antolaturiko lehenbiziko euskara ikastaroan izena eman eta ikasteari ekin zion buru-belarri.

Nafarroako Foru Aldundiko Vianako Printzea Erakundeko Euskararen Aldeko Sailaren zuzendari izan zen 1957tik 1973 arte. Haren zuzendaritzapean, nafar idazleen hainbat liburu eman ziren argitara. 1960. urtean, Makirriainen aurkitutako 1828ko euskal katixima bat aztertu zuen.

Bertsogintzan ere aritu zen eta 60koen hamarkadan egindako Nafarroako Bertsolari Txapelketaren antolatzaile nagusienetariko bat izan zen. Horretaz gain, Bertsolari Txapelketa Nagusian hirutan aritu zen epaile lanetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Bidegileak bilduma: Pedro Diez de Ultzurrun.
* Bertsozale.com: Pedro Diez de Ulzurrun.
* Auñamendi euskal enziklopedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265668
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87472060
* BNE: XX1721850
* BNF: 146332072 (data)
* SUDOC: 202676781
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 44602
* Lur: 01494/eu\_d\_1060/d1060

 |

* Wd Datuak: Q12265668
**Pat of Mullingar** (euskaraz *Pat Mullingarrekoa*) Irlandako abesti herrikoi bat da, hain zuzen ere, Irlandako Independentzia Gerran girotutako Irlandako musika matxinoaren generoan sailkatua, Mullingar hiriko Paddy Mulligan eta bertako IRA Zaharreko brigada baten ingurukoak azaltzen dituelarik.

Musika talde eta abeslari ugarik abestu izan dute, tartean Irish Rovers, The Dubliners, Derek Warfield, The Wolfe Tones

Hitzak
------

You may talk and sing and boast about your Fenians and your clans,  

And how the boys from County Cork beat up the Black and Tan.  

But I know a little codger who came out without a scar.  

His name is Paddy Mulligan, the man from Mullingar.

  

The Peelers chased him out of Connemara,  

For beatin' up the valiant Dan O'Hara.  

And when he came to Ballymore, he stole the Parson's car,  

And he sold it to the Bishop in the town of Castlegar.  

Seven hundred Peelers couldn't match him.  

The Chieftain paid the army for to catch him.  

And when he came to Dublin Town, he stole an armoured car  

And sold it to the IRA brigade in Mullingar.

  

Well the Peelers got their orders to suppress the man on sight.  

So they sent for reinforcements through the county left and right.  

Three thousand men surrounded him, they hunted near and far.  

But he was with the IRA in Johnston's Motor Car.  

  

The Peelers chased him out of Connemara,  

For beatin' up the valiant Dan O'Hara.  

And when he came to Ballymore, he stole the Parson's car,  

And he sold it to the Bishop in the town of Castlegar.  

Seven hundred Peelers couldn't match him.  

The Chieftain paid the army for to catch him.  

And when he came to Dublin Town, he stole an armoured car  

And sold it to the IRA brigade in Mullingar.  

  

They came with tanks and armoured cars, they came with all their might.  

Them Peelers never counted on old Paddy's dynamite.  

On the fourteenth day of April, well he blew them to July.  

And the name of Paddy Mulligan took half of Ireland's pride.

Kanpo estekak
-------------

* Irish Rovers musika taldearen bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* The Wolfe Tones musika taldearen bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Mark's Men musika taldearen bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15707962

 |

* Wd Datuak: Q15707962
**Osaka nazioarteko aireportua** (japonieraz: 大阪国際空港, *Ōsaka Kokusai Kūkō*?)
, (NAGE: ITM, NAZE: RJOO), Japoniako Osaka hiritik gertu dagoen aireportua da, Itami (Hyōgo) eta Toyonaka (Osaka) udalerrietan kokaturik dagoena. Sarritan **Itami aireportua** (japonieraz: 伊丹空港, *Itami Kūkō*?)
 izenarekin ezagutzen da.

Nazioarteko izena badu ere Japonia barneko hegaldiak kudeatzen ditu. Hala ere Japoniako hirugarren aireportu erabiliena da. Osakako Badian dagoen Kansai nazioarteko aireportua da nazioarteko hegaldiak dituena.

Historia
--------

Kizu ibaiaren ahoan zegoen hidrohegazkinen basean 1939an *No. 2 Osaka Airport* izenarekin sortu zen aireportua. Yamato ibaiaren ahoan *No. 1 Osaka Airport* eraikitzeko asmoa bazen baina Kobeko biztanleen protestek egitasmoa geldiarazi zuten. Hasiera hartan Japoniako Aire armadak erabili zuen baina 1945ean Estatubatuarren basea bihurtu zen, *Itami Aire Basea* izenarekin.

1959an Japoniako Gobernuaren kontrolpera itzutzean Osakako aireportua izena eman zitzaion berriz. 60. hamarkadan inguruko lurrak eskuratu eta nabarmen handitu zuten aireportua. Nazioarteko aireportua zen orduan.

Dena dela, ingurua populatuz joan zen eta dentsitatea handitzerakoan bizilagunek kutsadura eta zarata handia salatu eta protestak hasi zituzten. Epaitegiek 70. hamarkadan aire trafikoaren mugak ezarri zizkioten aireportuari.

1994an Kansai nazioarteko aireportua ireki zen Osakako Badian dagoen uharte artifizial batean eta Osaka aireportuarentzako Japonia barneko hegaldiak uzti zituzten.

Argazkiak
---------

* 
* 
* Itami Aire Basea 1950. hamarkadan.Itami Aire Basea 1950. hamarkadan.
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Aireportuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1046748
* Commonscat Multimedia: Osaka International Airport

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254834812
* NDL: 00953748

 |

* Wd Datuak: Q1046748
* Commonscat Multimedia: Osaka International Airport
**Pedro González de Castejón Salazar** (Tutera, 1719ko uztailaren 24a - Madril, 1783ko martxoaren 19a) Nafarroako itsas gizona Espainiako Itsas Armadan teniente-jeneralaren gradua lortu zuen.

Biografia
---------

Aljeriaren aurkako operazioen mapa.
Tuterako Santa Maria Madalena elizan bataiatu zuten. Oso gazte itsas bizitzarako hasi zen prestatzen. 1737an itsas guardia zen. Bi urte geroago Ingalaterrarekin gerra piztu zen eta 1740an Clavijo kondearen eskuadrako *América* itsasontziaren ofiziala izendatu zuten. Urte bukatu baino lehen itsasontziaren alfereza izendatu zuten. 1741an *Hércules* itsasontzira pasa zen, ontzidi berean. Ondoren Juan José Navarroren eskuadrara pasa zen. Frantziako Proventzan dagoen Sicié lurmuturraren guduan hartu zuen parte. Ontzidiarekin Cartagenara joan zen eta han itsasontzi desberdinetan aritu zen. Handik Ferrolera bidali zuten. Handik Amerikako Espainiako kolonietara joan zen. Urte batzuk geroago Cádizen aurkituko dugu; hiri horretan 1749an itsasontziaren tenientea izendatu zuten eta, urte bat beranduago, armadaren nagusi jenerala. *Sorpresa* itsasontziarekin hiru urtetan Ameriketara itzuli zen. 1753an Cádizera itzuli zen.

1760 kapitaina izendatu zuten, *Asia* itsasontziaren agindua jasoz, *Gutierre de Hevia* ontzidian. Eskuadra Amerikara joan zen eta 1762an Habanan zegoen, justu britainiarrek Habana eraso eta konkistatu zutenean. Nagusiek aginduta, Pedro Gonzálezek haren itsasontzia urperatu behar izan zuen britainiarren maniobrak oztopatzeko.

1762an Penintsulara itzuli zen. Orduan, Velasco itsasontziaren agindua eman zioten eta Mediterraneoan korso agiriarekin zen bost urtez. 1767an batailoien inspektore ordea izendatu zuten. Denbora labur batez Guarnizoko Astilleroren agindua eman zioten. 1772ko uztailaren 18an eskuadra-burua izendatu zuten eta 1774an Armadaren Teniente Jenerala.

1775ean Aljerren aurkako espedizioan hartu zuen parte, eskuadra agintzen. Espedizioa amaitu gabe gortean zegoen Julián de Arriaga bailea hil zen eta González hura ordezkatzeko izendatu zuten. González Itsas Armadaren Estatu Idazkaria izendatu zuten.

Postu berrian izan zituen lorpen artean hauek aipatzen dira: Itsas Armadaren egoera hobetu zuen, itsas guardien bi eskola berriak ireki zituen, bat Cartagenan eta bestea Ferrolen, Armada handitu zuen. Portugaldarrekin arazoak izan zirenean eskuadra boteretsu antolatu zuen eta Santa Catalina uhartea eta Sacramento kolonia konkistatu zituen. Sacramenton espainiarrek eskuadra britainiar bat harrapatu zuten. Gatazkak bost urtez iraun zuen.

Militar tuterarra Madrilen hil zen, 1783ko martxoaren 19an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6068979
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86753098
* ISNI: 0000 0001 1682 4539
* BNE: XX1631915
* CANTIC: a11474063
* GND: 1219853429
* LCCN: nr2004013940
* UB: a1163245
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67307
* GEN: 10641
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6068979
**Oihan Zaharra**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberrian, Eskualdearen ekialdean dagoen oihana da. Eguzkiaren Lehen Aroan, Oihan Zaharra oso zabala zen, ia Eriador osoa estaltzen zuelarik, baina, Eguzkiaren Hirugarren Aroan, eremu txiki batetara murriztua geratu zen, Baranduin ibaia eta Tyrn Gorthaden artean. Ekialdetik Mendebaldera, Sahatsuste ibaiak zeharkatzen zuen, Hegoaldeko muinoak aurkitzen ziren muinoetan jaio eta Baranduin ibaian itsasoratzen zena, Oihanaren hegomendebaldeko muturrean, Hesi Amaiera izeneko herrixkatik gertu.

Oso oihan txiki eta trinkoa zen, non bidezidor irekiak berehala estaltzen ziren sasiez, eta, bidaiarien ustez, mugitzen ari zirela ziruditen zuhaitzez. Tokiren batzuetan, oihanaren trinkotasunak, airea, ia arnasezina bihurtzen zuen.

Bere barnean, oihana bera zeharkatzen saiatzen zirenei, bidea arriskutsu egiten zieten zuhaitz izpiritu gaiztoak bizi ziren.

Sutzarraren Argiunea
--------------------

Oihan Zaharrean, eta Hesitik milia gutxitara, zuhaitz handiz inguratutako gune biribil handi bat zegoen, Sutzarraren Argiunea bezala ezagutzen zena.

Han, ez zen zuhaitzik hazten, soilik larre gogorrak eta landare altu ugari: ihartutako izei sendoak, perrexil basatia, sasi lehorrak, asunak eta karduak.

Izen hori, Oreinetako hobbitek, zuhaitz ugari erre zituztelako, hauek, Hesia eraso eta Oreineta inbaditzeko suntsitzen saiatu zirenean.

Frodo eta bere lagunek, Breeranzko euren bidaian zeharkatzen dute, Gizasahats Zaharrarekin topo egiten dutelarik, tranpa bat prestatzen dien sahats zahar eta gaizto bat. Tom Bombadilek salbatzen ditu, Oihanaren ekialdean bizi zena. Elronden arabera, Oihan Zaharra, Fangorn oihanarekin batera, antzinako garaietan, Mendebaldeko Lurraldeen zati handi bat hartu zuen basogune handi baten azken hondarrak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932923

 |

* Wd Datuak: Q932923
**Bearajávri** edo **Peerajärvi** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Suediako Kiruna udalerritik pare bat km-ra dagoena. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ailakkajärvi aintzira iparraldean eta Kivijärvi hegoaldean **Peerajärvi** aintziraren bizilagun nagusiak dira. Inguruko muinoen gailurretatik, bereziki Peeravaara muinotik, erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Könkämäeno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265710

 |

* Wd Datuak: Q12265710


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Paul Le Flem** (Radon, Orne, 1881ko martxoaren 18a - Tréguier, Côtes d'Armor, 1984ko uztailaren 31) frantses musikagilea izan zen.

Ikasketa orokorrak Dinan eta Bresten egin zituen, itsas eskolan, hain zuzen. Han, ontzidiko musika-zuzendaria zena izan zuen harmoniako irakasle. Ondoren, Parisa joan zen bizitzera, eta 1899. urtetik aurrera harmoniako ikasketak egin zituen Kontserbatorioan. Errusian izan zen hemezortzi hilabetez (1903-1904), kontrapuntua ikasten. Handik Parisa itzuli zen eta Schola Cantorumen sartu zen; 1921ean, kontrapuntuko irakasle izendatu zuten bertan. 1924an abesbatzako zuzendari izan zen Opera Komikoan, eta hurrengo urtean Saint-Gervaiseko kantariena. Kritikari-lanak egin zituen, bestalde, *ComSdia* (1922-1937), *L'Écho de Paris* eta *Temps présent* aldizkarietan. 1935ean, musika modernoko elkarte bat sortu zuen, *La Spirale*. 1975. urtean itsu geratu zen eta musika idazteari utzi zion. Le Flemen lan sinfonikoek arrakasta handiena izan zuten: lau sinfoniak (1908, 1958, 1967-1971 eta 1975), *Hildakoentzat* triptikoa (1912) eta *Madarikatua* ahots eta orkestrarako obra (1967-1971). Kontzertuei dagokienez, *Fantasia piano eta orkestrarako* (1911) eta *Kontzertua biolinerako* (1965) dira aipagarrienak. Bestalde, lan labur ugari idatzi zituen: *Sonata biolin eta pianorako* (1905), *Kintetoa piano eta harietarako* (1908-1909) eta pianorako hainbat pieza. Ahotsetarako hainbat melodia-ziklo osatu zituen, *Aria ahaztuak* (1904) eta hainbat koru, a cappella abesteko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964256
* Commonscat Multimedia: Paul Le Flem

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54215758
* ISNI: 0000 0000 8132 7443
* BNF: 12316046x (data)
* GND: 119118009
* LCCN: n87140329
* NKC: mzk2014826762
* SNAC: w65b0x4s
* SUDOC: 032057776
* Open Library: OL6270371A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03769/eu\_l\_1128/l1128

 |

* Wd Datuak: Q964256
* Commonscat Multimedia: Paul Le Flem
**Peeravaara mendixka**, Finlandiako Enontekiö udalerri ipar-mendebaldean dagoen 932 metroko mendixka da. Peerajärvi aintziraren alboan kokatzen da, Kilpisjärvi aintziratik hurbil. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira .

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Enontekiö
* Käsivarsi EB
 | * Kilpisjärvi aintzira
* Peerajärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265711

 |

* Wd Datuak: Q12265711


| Enontekiöko mendixka garrantzitsuenak |
| --- |
| Ailakkavaara • **Halti** • Ounas • Peeravaara • Pyhäkero • **Ridnitšohkka** • Ropivaara • **Saana** • Saivaara • Termisvaara |
*Parvancorina sagitta*.
*Parvancorina*-ren interpretazio artistikoa.
*Parvancorina minchami*.
***Parvancorina*** Ediacararra garaian bizi izan ziren fosilen genero bat da. Kanbriar garaiko trilobiteen antza duen arren ez zaio erlazio filogenetikorik aurkitu. Duela 565 ta 540 milioi urteen artean bizi izan zen.

Etimologia
----------

*Parvancorina* izena latinezko *parva* ("txikia") eta *ancora* ("aingura") hitzen elkarketatik dator, aingura txiki baten itxura baitauka animaliak. Bi espezie ezagutzen dira, *Parvancorina minchami* (Mr. H. Mincham aurkitzailearen omenez) eta *Parvancorina sagitta*, latinez *sagitta* hitzak "gezia esan nahi du.

Aurkikuntza
-----------

1957 urtean Mr. H. Mincham fosil biltzaile pribatuak hainbat ale aurkeztu zituen Hego Australiako Museoan. Martin Glaessnerrek 1958 urtean deskribatu eta izendatu zuen. Errusiako Itsaso Zuriaren ertzean ere aurkitu zen beranduago, Ust’ Pinega formazioan.

2004 urtean bigarren espezie bat aurkitu zen Errusian. Andrey Ivantsov-ek deskribatu eta izendatu zuen *Parvancorina sagitta*. Bigarren espezie hau Errusian bakarrik aurkitu da.

Deskribapena
------------

Fosiletan ondo nabaritzen da erdialdeko luzakina eta aurrealdeko zirkulu erdia, "geziaren" antza hartuz. Puntan hortzak izango zituela uste da. Altxaturiko zatien artean eremu zapal ondulatu bat agertzen da, triangelu itxurakoa. Fosilen tamaina zentimetro batekoa da luzera eta zabaleran, ale batzuetan 2 cm-ko zabaleradunak ere aurkitu dira.

Bizimodua
---------

*Parvancorinak* burualdea korrontearen kontra jarriko zuela pentsatzen da. Horrela uretan suspentsioan zeuden partikuletaz elikatuko zen.

Taxonomia
---------

Hasiera batean artropodoen arbasoa izan zitekeela uste izan zen baina izaki sesila izan zitekeela proposatu zenean eztabaida sortu zen. Gaur egun oraindik ere ez da erabaki finkorik hartu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2007-09-29 (Noiz kontsultatua: 2019-03-29).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Naimark, E. B.; Ivantsov, A. Yu..  (2009-01-01). «Growth variability in the late Vendian problematics Parvancorina Glaessner» *Paleontological Journal* 43 (1): 12–18. doi:10.1134/S003103010901002X. ISSN 1555-6174. (Noiz kontsultatua: 2019-03-29).
3. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2007-07-04 (Noiz kontsultatua: 2019-03-29).
4. 1 2   Darroch Simon A. F.; Rahman Imran A.; Gibson Brandt; Racicot Rachel A.; Laflamme Marc.  (2017-05-31). «Inference of facultative mobility in the enigmatic Ediacaran organism Parvancorina» *Biology Letters* 13 (5): 20170033. doi:10.1098/rsbl.2017.0033. PMID 28515329. PMC PMC5454237. (Noiz kontsultatua: 2019-03-29).
5. ↑   Paterson, John.  (2010). *International Palaeontology Congress.*  London.

Kanpo estekak
-------------

* www.ediacaran.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q763329
* Commonscat Multimedia: Parvancorina
* Wikispecies Espezieak: Parvancorina

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4806226
* Paleobiology Database: 19025

 |

* Wd Datuak: Q763329
* Commonscat Multimedia: Parvancorina
* Wikispecies Espezieak: Parvancorina
**Pegaso Z-102** ENASA enpresa espainiarrak 1951tik 1958ra bitartean fabrikatutako kirol-autoa izan zen. Wifredo Ricart ingeniari espainiarrak diseinatu zuen, nazioartean publizitate-estandarte gisa erabiltzeko asmoz.

Ezaugarriak eta modeloak
------------------------

Aurreko posizioan zeraman V8 motor bat, 2.500 cc, 2.800 cc edo 3.200 cc-ko gaitasunarekin, bertsioen arabera. Munduko abiadura-errekorra lortu zuen 1953an errepideko autoen artean, 244,62 km/o-ko abiadura lortuta. Guztira 86 ale ekoitzi ziren bertsio desberdinetan, eta garai hartako 500.000 pezeta inguruko prezioan saldu ziren. Konparazio gisa, SEAT 600 baten prezioa, 70.000 pezeta.

z-102 Cúpula auto horia, Rafael Trujillo diktadore dominikarrarena izana, Guggenheim Bilbao Museoan ikusgai.
1953an egin zen ale berezi hori bat (Cúpula izena eman zitzaiona), New York-eko erakusketa batean erakutsi zutren, eta bertan erosi zuen Dominikar Errepublikako presidente Rafael Trujillo diktadoreak. 1961an hil zen arte erabili zuen. Gero beste zenbait jabe izan diitu Louwman auto museoak erosi zuen arte. Auto ale bikain hau Bilboko Guggenheim Museoan erakutsi zuten 2022an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Pegaso Z-102» artikulutik itzulia izan da, 2022-05-15 data duen 143554908 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-05-15 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑    *Historia del Pegaso Z-102.* .
2. 1 2    *Coches CLASICOS Y DEPORTIVOS.* .
3. ↑    *ClubAMICS600.* .
4. ↑   **(Ingelesez)** «Pegaso Z-102 Cúpula» *Louwman Museum* 2013-07-05 (Noiz kontsultatua: 2022-06-28).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Guisado, Luis.  (2022-06-02). «Motion. Autos, Art, Architecture en el Guggenheim de Bilbao: más que arte en movimiento» *Autobild.es* (Noiz kontsultatua: 2022-06-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729971
* Commonscat Multimedia: Pegaso Z102

---

 |

* Wd Datuak: Q729971
* Commonscat Multimedia: Pegaso Z102
**Pegasoferae** berriki proposaturiko ugaztun klado bat da, ikerketa genomikoan oinarritua. Autoreek proposatzen dutenez klado bada klado bat saguzarrak (Chiroptera), katu eta txakurrak bezalako haragijaleak (Carnivora ordena), zaldiak, errinozeroak eta beste antzeko animalia batzuk (Perissodactyla) eta pangolinak (Pholidota ordena) biltzen dituena. Honen arabera zaldi eta enparauen ahaiderik gertuenak haragijaleak dira. Lehenago Chiroptera ordena Insectivorarekin taldekatuko litzateke (gaur egun Eulipotyphla ordenan sarturik daude geratzen direnak) eta zaldiak-eta Artiodactylarekin batera. Talde hau ez da ziurra, hala ere.

Izena Pegaso izaki mitologikotik eratorria da eta saguzarrak eta zaldiak talde berean sartzearen metafora litzateke. Bigarren zatiak Ferae taldeari egiten dio erreferentzia.

Sailkapena
----------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Laurasiatheria    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Eulipotyphla |
|  |
|    Ferungulata    | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Pegasoferae    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Chiroptera |
|  |
|    Zooamata    | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|    Ferae    | 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Carnivora |
|  |
|  |  Pholidota |
|  |

 |
|  |
|  |  Perissodactyla     |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
|  |  Cetartiodactyla |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740132

 |

* Wd Datuak: Q740132
**Parálisis Permanente** 1980. hamarkadako afterpunk estilo barruan kokatzen duten talde espainiarra eta *movida madrileña* delakoaren soinu ilunaren aitzindaria.

Madrilen sortu zen Alaska y los Pegamoides banatu zenean. LP bakarra atera zuten eta, momenturik hoberenean zeudenean, ezbehar latz batek desegin zuen taldea.

1981ean Alaska y los Pegamoides taldeko kide ohiak ziren Eduardo Benavente gitarra eta ahotsa jarriz eta Nacho Canut baxuan honen anaiarekin elkartu ziren, Johnny Canutekin baterian. Horrela sortu zen Parálisis Permanente iluntasunaren eredu.

Bideo bakarra geratu zaigu: *Autosuficiencia*

1981eko urrian EP bat grabatu zuten Jaime Urrutiarekin (Gabinete Caligari) eta banatu ziren mila kopiak berehala agortu ziren. Arrakasta haren aurrean, diskoa berriro editatu zuten, azal berri bat emanez.

DRO ziguluak 4 abesti izango dituen EP berri bat grabatzea proposatu zien. *Quiero ser Santa* eta *Un día en Texas* bertan izango ziren.

Nacho Canutek taldea utzi zuen eta Dinaramara joan zen. Haren ordea Rafa Balmaseda donostiarrak hartuko zuen, Glutamayo Ye-Ye eta Derribos Ariaseko kide ohia. Aldi berean, Ana Curra hasiko da teklatuetan, Pegamoide ohia bera ere eta Eduardoren andregaia orain.

1982ko uztailean 13 abesti bildu zituzten *El Acto* LP-n. Erresuma Batuko Joy Division, Killing Joke, The Damned, The Cure... afterpunk edo postpunk deritzon estilora hurbildu ziren, iluntasuna, egoera beldurgarriak... David Bowieren *Heroes* eta Iggy Popen *Quiero ser tu perro* ere bertsionatu zituzten.

1983an azken singlea atera zen, *Nacidos para dominar*.

Urte horretako maiatzaren 14an Leondik Zaragozara zihoan banda, kontzertutik kontzertura. Euria goitik behera, Eduardo, Ana eta Toti zihoazen kotxeak istripua izan zuen Errioxako Alfaro inguruan. Eduardo Benavente segituan hil zen bere 20 urteko bizitza betirako itzalduz. Ana Curra ospitalera eraman zuten eta Totik ez zuen ezer asko izan. Zaragozan berehala jakin zuten albiste malapartatu hura, Alaska y Dinaramak bukatu eta gutxira.

Diskografia
-----------

* *Autosuficiencia*, Gabinete Caligarirekin batera egindako EPa (1981)
* *Quiero ser santa*, EP (1982)
* *El Acto*, LP (3 Cipreses, 1982)
* *Nacidos para dominar/Sangre*, Single (1983)
* *Singles y primeras grabaciones*, LP recopilatorio (DRO, 1995)
* *Grabaciones completas 1981-1983*, LP recopilatorio (2001)

Kanpo estekak
-------------

* Paralisis Permanenteren letrak
* Ana Curra eta Eduardo Benavente La Edad de Oro programan-Youtube
* Autosuficiencia
* La Fonoteca webguneko biografia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2561536
* Commonscat Multimedia: Páralisis Permanente

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311585277

 |

* Wd Datuak: Q2561536
* Commonscat Multimedia: Páralisis Permanente
**Parmenion** (antzinako grezieraz: Παρμενίων; c. K.a. 400-Ekbatana, K.a. 330) lehenik Filipo II.a Mazedoniakoa eta ondoren honen seme Alexandro Handiaren zerbitzura egon zen mazedoniar jeneral bat izan zen.

Biografia
---------

Filotasen aita eta mazedoniar noble bat izan zen. Filipo II.aren erregealdian garaipen handia lortu zuen iliriarren aurka K.a. 356an. K.a. 346an Atenasekin bakea sinatzeko bidalitako mazedoniar ordezkaritzaren kide, ondoren, armada baten buru bidali zuten Eubeara, mazedoniar eragina ziurtatzeko, K.a. 342an.

K.a. 336an, Amintas eta Atalorekin batera Asia konkistatzeko agindua zuen 10.000 soldaduko armada bat zuzendu zuen. Alexandro Handiaren armadako aginteko bigarrena bihurtu zen Alexandroren aita zen Filipo II.a hil zenean. Armadaren ezkerraldeko hegala zuzendu zuen Graniko, Issos eta Gaugamelako guduetan.

Drangiana konkistatu ondoren, Alexandrori, Parmenionen semea zen Filotas bera hiltzeko asmoa zuen konspirazio baten kide zela esan zioten. Filotas mazedoniar askeen biltzarrak zigortu eta exekutatu zuen. Garai hartan, Mazedonian, errudunaren gizonezko senide guztiak ere hiltzea zen. Ez zegoen Parmenionek konspirazio horretan parte hartu izanaren frogarik, baina ez zuen defendatzeko aukerarik izan.

Bere soldaduak, jeneral zaharraren heriotzaren berri izatean, ia altxatu egin ziren. Alabaina, Alexandro Handiak gutun bat bidali zuen Parmenionen agintepean zeuden soldaduei irakurria izateko, non euren komandantearen exekuzioaren arrazoiak eta Filotasen traizioa azaltzen zizkien, honek matxinada eragotzi zuelarik, soldaduek, Parmenion bere seme nagusia eta bizirik zuen bakarraren (beste biak hil egin baitziren) exekuzioarekin lasai ez zela geratuko ulertu baitzuten, hala, euren haserrea baretu eta erregearenganako konfiantza indartuz.

Jeneral honen hilketak, Filipo II.a Mazedoniakoaren armakidea, interpretazio ugari eta oso ezberdinak sorrarazi ditu. Izatez, Parmenion Alexandro Handiaren armadaren atzeguardian zegoen hornitzeko ardurarekin. Beraz, bere semea hila izan zela jakindakoan Alexandro ataka batean utziko zuen Parmenionek zuzendutako altxamendu bat gerta izan zitekeen. Hala ere, jeneral honek hain berri garratzaren aurrean izango zuen erreakzioa sekula ez da jakingo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q296233
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6595567
* GND: 1230642986
* LCCN: n92106405
* ULAN: 500355264
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q296233
**Odol-agarrean** sortutako hemolisi-ziskuak: Staphylococcus aureus eta Streptococcus agalactiae
**Odol-agarra** mikrobiologiako laborategietan erabiltzen den hazkuntza-ingurune solido eta orokorra (mikrobio askoren hazkuntza ahalbidetzen duelako) da. Mikroorganismo aerobio eta anaerobioen hazkuntza errazten du, Gram positiboena zein Gram negatiboena, eta baita onddoena ere. 

Hazkuntza-ingurune honek ardi-odola dauka. Odol horrek eskakizun nutritibo zorrotzak dituzten bakterioen hazkuntza ahalbidetzen du, alde batetik, eta hemolisiaren erreakzioak aztertu, bestetik. Peptonak eta haragi-extraktuak ere baditu, nitrogeno, karbono eta oligoelementuen iturria direnak bertan hazten diren mikrobioentzat.

Jakina da bakterio batzuek eritrozitoak puskatzeko (hots, eritrozitoen lisia egiteko) gaitasuna dutela (besteak beste, Streptococcus pyogenes-ek, Streptococcus agalictae-k, Staphylococcus aureus-ek, Listeria monocytogenes-ek...). Mikrobio hauek hemolisinak ekoiztu eta askatzen dituzte, eritrozitoen lisia eragiten dituztenak. 

Odol-agarrean sortzen dituzten zisku edo haloen arabera (hots, hemolisi-eremuaren arabera) hiru hemolisi mota daude :

* alfa hemolisia: eritrozitoen lisi partziala gertatzen denean. Berde koloreko haloa agertzen da bakteriar kolonien inguruan.
* beta hemolisia: eritrozitoen lisi osoa. Zisku edo halo argi nabarmena agertzen da bakteriar kolonien inguruan.
* gamma hemolisia: bakteriar kolonien inguruan ez dago inongo aldaketarik, eritrozitoak puskatzen ez direlako.

Hazkuntza-ingurune orokorra izan arren, odol-agarrak hemolisiaren arabera bakterio batzuk bereizten ditu. Beraz, nolabaiteko hautakortasunak ere badu.

Mikrobiologia klinikoan usu erabiltzen den hazkuntza-ingurunea da odol-agarra.

Txokolate-agarra odol-agarraren deribatua da: hazkuntza-ingurune horrek eritrozito osoak izan beharrean eritrozito lisatuak dauzka. Eritrozito lisatuek hemoglobina eta heminak bezalako elikagaiak askatzen dituzte ingurunera, eskakizun nutritibo zorrotzak dituzten bakterioek hartzen dituztenak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Sangre agar base britanialab.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886460

 |

* Wd Datuak: Q886460
Sanikiluaqeko penezabaldia
**Penezabaldiak** (latinezko *paene* = ia eta zabalditik) lautada ia uniforme bat izendatzen du, desnibel arinekin, higadura luze baten eta arro hidrografikoen koaleszentziaren ondorioz, modelatu horizontal batean sortua. Haranekiko desnibel txikiko ibarbide eta ibaiarteko multzo bat da, ibai-arroan zenbait hondar-erliebe dituena. Penelautada, beraz, ur hidrografikoek sortutako ziklo geografikoaren azken etaparen emaitza izango litzateke.

Kontzeptu hau William Morris Davis eta Walther Penck lehen geomorfologoek garatu zuten XX. mendearen hasieran. Eragozpen handiak, ziklo geografikoaren garapen normalak ahalbidetuko zukeen erliebea gaztetu gabeko egonkortasun tektonikoaren fase luze bat gertatu den orogenesi batenak.

Milioika urteren ondoren, hondo laua duten haranak gero eta gehiago handitzen ari dira, batzuk besteekin elkartuz eta, azkenik, ia laua den azalera handi bat osatuz, penelautada izena hartzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Erosion, isostatic response, and the missing peneplains» *Geomorphology* 45 (3-4): 225–241. 2002-06-15 doi:10.1016/S0169-555X(01)00156-8. ISSN 0169-555X. (Noiz kontsultatua: 2021-04-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q163967
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q163967
**Oximoron** hitza grezieratik dator, ὀξύμωρον, "contradictio in terminis" latinez, euskaraz "eromena". Berez, jatorrizko hitza oximoron bat da: οξύς (oxýs: ‘zorrotza) eta μωρός (moró: kamutsa’). Figura erretorikoen artean pentsamendu figura bezala sailkatu egiten da. Definizioz zera da: "bi osagai edo zati antitetiko, ustez bateraezinak, edo elkarren kontrako zentzua dutenak elkartzen dituen figura da". Oximoron baten lehenengo ondorioa absurdoa da eta figura horrek ulertzeko irakurleari lan berezi bat eskatzen zaio. Esaterako "une eternoa" aipatzen badugu, hasieran kontzeptuak absurdoa ematen du baina laster bere zentzu metaforikoa uler daiteke, hau da, une hori, auskalo zergatik intentsitate bereziaz bizi izan dugula. Beraz, oximoron antitesi mota da.

Oso errekurtso zaharra da eta, adibidez, Heraklitok sarritan erabiltzen zuen. Oso ohikoa da poesia mistikoan zein maitasunezkoan. Oximoron ere baliabide ironikoa edo umoretsua izan daiteke. Xabier Altzibarrek George Orwellen adibide bat jaso du: "Abere guztiak berdinak dira, baina batzuk beste batzuk baino berdinagoak". Hona hemen Joan Mari Irigoienen adibide bat:

Zirkuluaren koadratuari
ustekabeko irtenbidea emanez,
asmatu berri dute, Iruñean,
txorizo karratua:

Adibide batzuk
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Alderdi bakarra.
* Ama birjina.
* Argitasun iluna.
* Bakearen borroka.
* Bizitza ematen duen heriotza.
* Desazkundearen kapitalismoa.
* Demokrazia organikoa.
* Dinamika finkatuak.
* Eguzki beltza.
 | * Esperimentu mentala.
* Gerlari bakezalea.
* Izar nano erraldoia.
* Kapitalismo berdea.
* Mirari teknologikoa.
* Musika isila.
* Oihu isila.
* Zientzia ezkutuak.
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *El Pensamiento Navarro* egunkariaren izena oximoron baten adibide argia da. |  » |
| —Pío Barojak, ustez, Iruñeko egunkari tradizionalista baten izenarekin jolasean botatako esaldia. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar, 616.or.
2. ↑  *Letra txikiaz bada ere*. Donostia: Elkar, 2002. 202.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 616-617.or. Xabier Altzibarren artikulua.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 304.or.

Ikus, gainera
-------------

* Paradoxa
* Pleonasmo

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169429
* Commonscat Multimedia: Oxymoron

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12222107c (data)
* GND: 4173035-5
* LCCN: sh85096347
* NKC: ph696644
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q169429
* Commonscat Multimedia: Oxymoron
**Mudumalaiko parke nazionala eta bizitza basatiaren santutegia** Indiako parke nazionala da, Tamil Nadu estatuan kokatua. Tigrearen erreserba ofizial izendatua dago halaber. Nilgiri mendien ipar-mendebaldean dago, Nilgiri barrutian, Kongu Nadu eskualdean. Bere mugak Karnataka eta Kerala estatuekin partekatzen ditu. Parke nazionala bost mendikatetan banatuta dago: Masinagudi, Thepakadu, Mudumalai, Kargudi eta Nellakota.

Eremu babestuan arriskuan dauden eta zaurgarriak diren hainbat espezie bizi dira, besteak beste elefante indiarra, Bengalako tigrea, gaur idiak eta lehoinabar indiarra. Eta berean, 266 hegazti-espezie daude, egoera kritikoan dauden bi putre barne: Gyps bengalensis bizkar zuriko putrea, eta Gyps tenuirostris moko zorrotzeko putrea.

Nilgiri mendiak, Mendebaldeko Ghat mendien barruan, 6.000 kilometro koadrokoa eskualdea da, Mudumalaiko parke nazional osoa barne, eta UNESCOren Gizateriaren Ondare izateko hautagaia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mudumalai Wildlife Sanctuary» *Conservation database* (Ashoka Trust for Research in Ecology and the Environment Eco-Informatics Centre).
2. ↑    World Heritage sites, Tentative lists *World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Ooty.*  UNESCO.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2372700
* Commonscat Multimedia: Mudumalai National Park

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2372700
* Commonscat Multimedia: Mudumalai National Park
**Pastorada** Huesca probintziako berezko antzezpen mota bat da, eta bertan elkarrizketa bat ematen da bertsotan bi pertsona nagusiren artean. Bi jokalari horiek transhumantziako bi abeltzain dira, maizenean Aragoi Goieneko morroi nagusi bat (*mairal*) eta abeltzain mutil bat (*repatán*).

San Medardo santuaren irudia, Benabarren; hari eskaintzen zaizkio botoak bertan
Pastorada Gallego Goiena, Ribagorza, Litera, Somontano de Barbastro, Cinca Erdialdea, Cinca Beherea eta Monegros udalerrietako jaietan antzeztu izan da. Gerra Zibila baino lehen oso zabalduta zegoen arren, egun Benabarre herrian baino ez da jokatzen, Ribagorza Beherean. Bertan, izan ere, 1953an berreskuratu zuten, gerraoste osoan debekatuta egon ostean, eta bertako jaietako ekitaldi nagusietako bat da; Yebra de Basan, Gallego Goienean, Santa Orosiaren pastorada egiten da ekainaren 25ea n.

Jatorria
--------

Pastoradek erlijio jatorri bat dute eta, horietan, ebanjelio esaten da santu bat omentzeko; santu hori izan daiteke santu orokor bat edo tokian tokiko zaindaria. Hori dela eta, herriko zaindariaren festei eta santuaren ospakizunari lotuta agertzen dira. Ez da

Ricardo del Arco folklorista (1888-1955) sakon aztertu zuen Benabarreko pastorala eta, bere arabera, botozko jatorri horrek eragin du sarrerako eta joateko agurreko atalak finkoak izatea, santuari zuzentzen zaizkion aldetik.

Hizkuntza
---------

Egun, ohikoa izaten da antzezpenaren zenbait pasarte aragoieraz edo aragoierazko kutsua duten gaztelaniaz egitea. Jokalariek gizarteko pertsonaia xumeak antzezten dituzte, egun presentzia oso txikikoak; bertako jatorria ez ezik, arrunkeria eta arkaikotasun traza hori nabarmendu nahi dute horrela.

Ikus, gainera
-------------

* Pastoral

Kanpo estekak
-------------

* "Pastorada", Enciclopedia Aragonesa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13049802
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9871

 |

* Wd Datuak: Q13049802
Kimika organikoan **oxoia** beste substantzia kimiko batetik eratorritako konposatu-mota da, non jatorrizko konposatuaren fosforo-sufre loturetako bat fosforo-oxigeno lotura bihurtu den.

|  |  |
| --- | --- |
| Paratioia | Paraoxoia |

Organofosfatoen taldeko pestiziden artean aurki daitezke oxoien adibide garrantzitsuak. Produktu kimiko horietako batzuek, hala nola malatioiak, diazinoiak eta paratioiak, ez dute toxikotasun nagusia jatorrizko forman adierazten. Aitzitik, animalien metabolismoak fosforo-sufre lotura bat kanbiarazten du fosforo-oxigeno lotura bilakatuz, eta ondorioz, konposatu horiek oxoi bihurtzen ditu; malaoxoi, *diazoxoi* eta paraoxoi hurrenez hurren. Malatioiaren kasua adibidez,

{\displaystyle {\ce {C10H19O6PS2 ->[metab.] C10H19O7PS}}}

Oxoiek azetilkolinesterasa inhibitzen dute, eta azetilkolina modu kontrolaezinean metatzen da, eta kalte handiak eragiten dizkiote animaliaren nerbio-sistemari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Huff, R. A.; Corcoran, J. J.; Anderson, J. K.; Abou-Donia, M. B..  (1994-04). «Chlorpyrifos oxon binds directly to muscarinic receptors and inhibits cAMP accumulation in rat striatum» *The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics* 269 (1): 329–335. ISSN 0022-3565. PMID 7513360. (Noiz kontsultatua: 2023-05-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7115738

 |

* Wd Datuak: Q7115738
**Pat Bradley** (Westford, Massachusetts, Estatu Batuak, 1951ko martxoaren 24a ) 1970etik 1990era arteko hamarkadetan LPGA Tourrean nabarmendu zen golf jokalari estatubatuarra da, 31 garaipen, 208 top-5 eta 312 top-10 lortu zituena. 1986ko eta 1991ko denboraldietan lehen postua lortu zuen diru irabazien zerrendan.

Golf jokalariak sei txapelketa nagusi irabazi zituen: 1981eko AEBetako Irekiera, 1986ko LPGA Txapelketa, 1986ko Dinah Shore Txapelketa eta 1980, 1985 eta 1986 Kanadako Irekiera. Gainera, zazpi bigarren postu, zazpi hirugarren postu eta 34 top-10 lortu zituen txapelketa nagusietan. Bere garaipen aipagarrietako bat LPGA Munduko Txapelketan izan zen 1986an.

Unibertsitate mailan, Bradleyk Floridako Nazioarteko Unibertsitatean jokatu zuen, non All-American izendatu zuten 1970ean. 1974an profesional bihurtu zen eta LPGA Tour-en aldizka jokatzen hasi zen.

1986an Dinah Shore Txapelketa, LPGA Txapelketa eta Kanadako Irekia irabazi zituen. Hala, lau txapelketa nagusi ezberdin irabazten dituen hirugarren golf jokalari bihurtu zen; Urte berean hiru txapelketa nagusi irabazi zituzten lau golf jakalarietako bat ere bada.

Bestalde, 1990, 1992 eta 1996an Solheim Kopa jokatu zuen golf jokalariak AEBetako selekzioarekin, eta bi garaipen, berdinketa bat eta bost galdu zituen. 2006tik Handa Kopan parte hartu du.

Bradley 1991n sartu zuten Golf Mundialaren Ospearen Aretoan. Floridako Nazioarteko Unibertsitateko emakumezkoen urteko golf txapelketak Pat Bradley Invitational izena du.

Bere iloba Keegan Bradley ere golf jokalari profesionala da.

Kanpo estekak
-------------

* Pat Bradley LPGA Tour gune ofizialean
* Pat Bradley Golf Mundialaren Ospearen Aretoan
* Pat Bradley Golf Stats-en
* Now They Call Her Payday Pat - Sports Illustrated, Barry McDermott, 1986ko irailaren 29a
* [*Esteka hautsia*] - Sports Illustrated, Sandy Keenan, 1985eko otsailaren 25a
* Time For The Pat And Nancy Show - Sports Illustrated, Jaime Diaz, 1987ko otsailaren 9a
* Hyannisport-en Pat Bradley LPGA Aretoko kidea da, Cummaquid-en Barbara Fitzpatrick tokiko kondaira den bitartean - New England Golf & Leisure, 2014ko martxoaren 29a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3111925

 |

* Wd Datuak: Q3111925
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  **Pelloko eliza** |
|  |

 |
| 
Eliza udan zuhaitzen artean. |
| Udalerria | Pello, Lappi |
| Herrialdea |  Finlandia |
| Erlijioa | Luteranoa |
| Eserleku-kop. | 350 eserleku |
| Garaia | 1953. urtean amaitua |
| Helbidea | Tapulitie 1, Pello |
|
| 66°47′49″N 23°59′26″E﻿ / ﻿66.79694°N 23.99056°E﻿ / 66.79694; 23.99056 |
|  |
| Pelloko parrokia **(Finlandieraz)** |
|

**Pelloko eliza** (finlandieraz, *Pellon kirkko*) Finlandiako Pello udalerriko eliza nagusia da. Torne ibarra azpieskualdeko bigarren eliza handiena da eta guztira, 350 fededunentzako eserlekua dauka. Eliza, Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa erakundeko kidea da eta Pelloko elizatearen izatea da.

Laponiako Gerran alemaniarrek Turtolan zegoen udalerriko eliza nagusia suntsitu zuten eta 1949. urtean, herritarrek udalerriko eliza nagusi berria biztanle gehien zeuzkan (eta dauzkan) herrian eraikitzea erabaki zuten, Pello herrian hain zuzen. Eliza, urte bat beranduago eraikitzen hasi ziren Amerikako luteranoek bidalitako diru-laguntzari esker eta azkenean, 1953. urtean eraikitze-lanak bukatu ziren. Eliza abuztuaren 16ean ireki zuten lehenbizikoz; Pelloko elizak, ordura arte udalerriko eliza nagusia izandako Turtolako eliza ordezkatu zuen eta udalerriaren izena ere *Turtola* izatetik *Pello* izatera aldatu zen.

Betoizko eliza bi eraikinetan banatua dago, elizaren eraikina eta ezkilategia. Eraikin nagusi eta handienean dago eliza. Eraikin zuri horren barruan 350 eserleku eta Aale Hakava finlandiar margolariaren artelan ezagunenetako bat daude, elizako erretaula edo oholtza. Teilatu iluna lehenengo solairuraino jaisten da eta Lappiko elizek duten estiloaren adibide argia da. Ezkilategia edo kanpandorrea ere, estilo berekoa dugu eta sarreratik hamar metrora baino ez dago. Antero Pernaja arkitektoak bi eraikinak diseinatu zituen .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pellon seurakunta
2. ↑  Aale Hakava[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Finlandiako Eliza Ebanjelio-luteranoa
* Turtolako eliza

Kanpo estekak
-------------

* Pelloko eliza[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**
* Pelloko parrokia **(Finlandieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11887274
* Commonscat Multimedia: Pello Church

---

 |

* Wd Datuak: Q11887274
* Commonscat Multimedia: Pello Church
**Pedro Barrenetxea** XIX. mendeko militar eta politikaria izan zen. Diego Barrenetxea bere anaia zen.

Bizitza
-------

Maiatzeko Iraultza gertatu zenean, langile bat besterik ez zen, La Bajada herrian, Entre Rios-en, karguren bat izan zuena. Belgranoko expedizioan Paraguaira militar gisa izan zen eta, geroago, Montebideoko setioan izan zen. Handik, Andeetako Armadara pasa zen. haiekin hiru batailetan parte hartu zuen.

1820. urteko amaieran, Entre Rios-era bueltatu zen. Hurrengo urtean, Genako batailan parte hartu zuen eta maila-igoera izan zuen. 

1825. urtean gobernadorea izan zen. Hurrengo bi urteetan, zenbait gatazka eta aldaketa politiko izan ziren. Atxilotua izan zen, baina geroago Uruguaiko Komandante izendatua izan zen.

### Entre Rios-eko gobernadorea

1830ko azaroan, Uruguaitik etorritako talde batek Entre Rios inbaditu zuen. Talde honek Solas gobernadorea kargutik kentzea mahi zuen. Honek karguari uko egin zion eta Barrenetxeak kargua hartu zuen bere ordez. Argentinako 1853ko Konstituzioa baino lehenagoko hitzarmen bat sinatu zuen. Itzarmena, Santa Fe eta Buenos Aires-ekin sinatu zuen, 1831. urteko urtarrilean. Otsailean, probintzia inbaditua izan zen, baina Barrenetxeak garaipena lortu zuen Palmar eta Laguna de los Troncos batailetan. Hala ere, bakea sinatu zuen. Barrenetxeak uztailaren 11an dimititu zuen.

Hala ere, ezegonkortasun nabaria zegoen eta hurrengo urteko martxoan Pascual Echaguek gobernua hartu zuen. Honek, Barrenetxea Parana-ko komandante izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6068256

 |

* Wd Datuak: Q6068256