recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kittiläko armarriaKittiläko armarria
**Kittiläko armarria** (finlandieraz, *Kittilän vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Kittilä udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria udalerria sortu eta ehun eta bederatzi urtera onartu zuen udalbatzak, 1963ko uztailaren 1ean (Barne Ministerioak azaroaren 26an). Einari Junttila margolari kittilärrak sortu zuen eta antzinako kulturak eta naturak udalerrian duten eragina irudikatu nahi izan zuen. Atzealde beltzaren, eta honen gainean dagoen zilarrezko muinoaren aurrean, mingain, hortz eta atzapar gorriak dituen jatun beltza dago. Hain zuzen, jatuna eskualde honetan oso ohiko den ugaztuna da, eta aspalditik herritarrek larruagatik ehizatu duten arren, gaur egun animalia babestua da herrialde osoan. Bestalde, zilarrezko muinoak udalerriko Levi tontorra irudikatzen du, azken urteotan udalerriaren motore ekonomiko nagusia bilakatu den azpiegitura naturala. Azkenik, aipatzekoa da Kittiläko armarriak ere atzealde iluna duela; izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerriko armarrien bereizgarri nagusiak dira, eskualdeko zerua irudikatzen dutenak .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 140 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Kittilä
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11871850

 |

* Wd Datuak: Q11871850


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Kadashman-Enlil II.a**, Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen, K.a. 1263tik K.a. 1255 arte gobernatu zuena.

Kadashman-Turguren seme eta oinordekoa izan zen. Oso gazterik tronuratu zen, Hattusili III.a errege hititaren babesa jasoz, norekin, bere aitak, adiskidetasun hitzarmen bat sinatu zuen. Baina, zoritxarrez, harremanak hoztu egin ziren bere ministro ahaltsu Itti-Marduk-balaturen eraginagatik, hititak gorroto zituena. Hititar erregearen gutun batean, honek, mezularien bidalketaren etetea leporatzen dio, aramearren aurrekari izan ziren akhlamu gaizkileen erasoa aitzakia bezala jarrita hartu zuen erabakia.

Gainera, elkarren amankomuneko etsaiari erasotzeko esan zion, Asiriako erregeari, alegia, hau, Kadashman-Enlilek egin zuen ala ez ezagutzen ez delarik, ez baitago dokumentaziorik. Bai egin zuena, aldiz, Egiptorekin harreman diplomatikoak berrabiaraztea izan zen, bere aitak eten zituenak, Hattusiliren kexua piztu zuena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kadashman-Turgu** | **Babiloniako erregea**K.a. 1263-K.a. 1255 | Ondorengoa**Kudur-Enlil** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879421

 |

* Wd Datuak: Q879421
Kabina goiko geltokian, 2006.
**Bom Jesus funikularra** Portugalgo Braga hiritik hurbil, Bom Jesus do Monte santutegian dago, Tenões parrokian.

Inaugurazio-bidaia 1882ko martxoaren 25ean egin zen, eta Iberiar penintsulan egindako lehen funikular-bidaia izan zen. Jesus do Monte ermandadearen kudeaketapean, Santutegiaren oinetaraino iristen da, ehun metro baino gehiago eginda, Bom Jesuseko eskaileren aldamenean, eta San Longinoren zaldi-estatuaren ondoko gailurrean amaitzen da.

2013ko maiatzaren 23an interes publikoko monumentu izendatu zen.

Historia
--------

Bragako Manuel Joaquim Gomes (1840-1894) enpresaburuaren ekimenez eraiki zen, lehenagoko Americana Braga izeneko linea ordezteko asmoz. Garraiobide horrek zaldiak erabiltzen zituen tranbia-kotxeak santutegiraino igotzeko, ibilbidearen zati batean, eta idiak gero, mendixka maldatsuaren azken zatia igotzeko, bidaiari asko zeuden egunetan.

Niklaus Riggenbach ingeniari suitzarrak diseinatu zuen proiektua; ingeniari honek Suitzatik bidali zuen proiektua gauzatzeko eta instalazioa egiteko beharrezkoa zen guztia. Lanak 1880ko martxoan hasi ziren, Raúl Mesnier du Ponsard frantziar jatorriko ingeniari portugaldarraren laguntza teknikoarekin. 1882ko martxoaren 25ean izan zen inaugurazioa. Arrakasta itzela izan zuen, eta, horren eraginez, urte hartan bertan, Igogailu Konpainiak Mesnier gonbidatu zuen Lisboarako funikular eta teleferiko batzuk diseinatzeko; horietako batzuk martxan daude gaur egun.

1946an konponketa batzuk egin zitzaizkion, Madeira uharteko Funchal hirian eraitsi zen Comboio do Monte izeneko funikularretik ateratako materialak erabiliz.

Datu teknikoak
--------------

* Luzera: 274 metro
* Desnibela: 116 metro
* Malda: % 42
* Edukiera: 38 pertsona ibilgailu bakoitzeko
* Bidaia-denbora: 2,5 eta 4 minutu bitartean
* Abiadura: 1,2 eta 1,8 metro segundoko

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Diario República.* .
2. 1 2   CORREA, Octavian. "Do Pombal a Bom Jesus"  *Journal of Wood* / *Mira Revista*  08 de septiembre 2007

Ikus, gainera
-------------

* Bom Jesus do Monte

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99620
* Commonscat Multimedia: Elevador do Bom Jesus

---

* **Lekuak**
* OSM: 11280574
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 4379858
* SIPA: 21298

 |

* Wd Datuak: Q99620
* Commonscat Multimedia: Elevador do Bom Jesus
**Kitzikazank** Amikuzeko antzerki talde amateurra da, 2004 urtean sorturikoa. Mattin Irigoienen zuzendaritzapean zazpi aktorek osatzen dute: Aña Arregi, Amaia Elixerri, Laida Harluxet, Battit Kastillon, Iban Lamark, Pettan Prebende eta Maitena Thikoipe.

2008an Euskal Herriko hainbat herritan *Loreak mendian, ondarkinak lurpean eta bideak gainean* antzezlana plazaratu zuten. Hainbat bertsolarik ere hartu izan zuten parte Kitzikazank talderen emanaldietan, hala nola, Maialen Lujanbio, Andoni Egaña, Uxue Alberdi, Amets Arzallus, Jesus Mari Irazu, Iñaki Zelaia, Sustrai Kolina, Kristine Txoperena, Ekhi Erramundegi, Jon Martin, Patxi Iriart eta Xiberoko Bertso Eskolako kideek.

Antzezlan batzuk
----------------

* *Loreak mendian, ondarkinak lurpean eta bideak gainean*
* *Behelaino*
* *Libertimendua*
* *Gu ta gutarrak*

Goiburuko
---------

* Kitzikazanken *Loreak mendian, ondarkinak lurpean eta bideak gainean* antzezlanari buruzko erreportajea *Argia* astekarian.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261490

 |

* Wd Datuak: Q12261490
**Kadashman-Turgu** Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen, K.a. 1281etik K.a. 1264 arte gobernatu zuena.

Assurreko idazkun batek, errege honek, Asiriako orduko errege zen Adad-nirari I.arekin izan zituen harreman adiskidetsuak nabarmentzen ditu, baina, azken honek iparraldean lortutako garaipenek, batez ere Mitanniko Khanigalbaten hartzearen ondoren, hozte batera eraman zuten, eta babiloniar inperioaren hititar inperioaganako hurbiltasunera, biak ala biak, asiriarren hedapenagatik arduratuta.

Hain zuzen ere, Hattusili III.arekin hitzarmen bat sinatu zuen, bi erregeetakoren bat hilez gero, bizirik mantentzen zenak, bestearen seme-alabak zainduko zituela eta boterea mantentzen lagunduko ziela zioen klausula bat zuena. Hitzarmen horren onuraduna, Kadashman-Turgu izan zen, bi erregeetatik hiltzen lehena izan zena, seme oso gazte bat utziz, Kadashman-Enlil II.a.

Beste klausuletako bat, elkarrenganako laguntza militarra zen, eta indarrean jarri zen Hattusili III.aren aurreko erregea izan zen Urhi-Teshuben ihesaldiaren ondorioz, tronutik kendua izan ondoren, Egipton babestu zena. Arrazoi honekin, babiloniarrak, harremanak hautsi zituen Egiptorekin, eta laguntza militarra eman zion bere aliatuari.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nazi-Maruttash** | **Babiloniako erregea**K.a. 1281-K.a. 1264 | Ondorengoa**Kadashman-Enlil II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879886

 |

* Wd Datuak: Q879886
Hondartza turistikoa Wykin, 1907an.
Ferrya da uhartera heltzeko bide bakarra.
**Föhr** Alemaniako uhartea da. Iparraldeko Frisiako uhartetan dago kokatuta, Wadden itsasoan. Politikoki Nordfriesland barrutian dago, Schleswig-Holstein estatuan. Föhr Ipar itsasoan Alemaniak duen bigarren uharte handiena da.

Geografia
---------

Föhr Sylt uhartearen hegoekialdean dago. Alemaniako uharteen artean, hau da handiena eta populazio gehiena duena. Föhr "uharte berdea" bezala ezaguna da; Sylt eta Amrum uharteen babesa du eta horri esker begetazio handiago du beste uharteekin konparatuta.

Föhr helburu turistiko ezaguna da. Joateko modu bakarra ferrya da. Uhartearen ipar eta iparmendebaldea Ipar itsasoaren parke nazioanalaren barruan dago.

2008an uharteak 8.593 biztanle zituen.

Herriak
-------

Wyk auf Föhr uhartearen udalerri bakarra da eta turismo gune garrantzitsua. Gainera, Föhrren hamasei herrixka daude, hamaiketan antolatuta, *Amt* Föhr-Amrum barruan:

* Alkersum (iparraldeko frisoieraz: *Aalkersem*)
* Borgsum (*Borigsem*)
* Dunsum (*Dunsem*), Lesser eta Gran Dunsum barruan daude
* Midlum (*Madlem*)
* *Nordseebad* Nieblum (*Njiblem* eta *Guating*)
* Oevenum (*Ööwnem*)
* Oldsum (*Olersem*), Toftum barrutiak (*Taftem*) y Klintum (*Klantem*)
* Süderende (*Söleraanj*)
* *Nordseebad* Utersum (*Ödersem* eta *Hedehüsem*)
* Witsum (*Wiisem*)
* Wrixum (*Wraksem*)

Ekonomia
--------

Föhr uhartearen ekonomia neurri handi batean turismoaren menpe dago. Nekazaritza eta [larre|belarraren]] ekoizpena ere garrantsitzuak dira. Wyk auf Föhrreko portuan arrantza itsasontziak daude, bereziki muskuiluak biltzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Margot y Nico Hansen, eds. (1971): *Föhr – Geschichte und Gestalt einer Insel*. Münsterdorf: Hansen & Hansen, 25 or.
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Frisiako uharteak

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**:Webgune ofiziala.
* **(Alemanez)**:Foto aérea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3127
* Commonscat Multimedia: Föhr

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244962528
* BNF: 11985453d (data)
* GND: 4017756-7
* LCCN: sh85049629
* **Lekuak**
* OSM: 3352541

 |

* Wd Datuak: Q3127
* Commonscat Multimedia: Föhr
K.a. 2000. urteko Siria; ezkerrean, Qadesh.
Kadeshko bataila deskribatzen duten inskripzioetako bat. Testu eta marrazki hauek Karnakerko tenpluko hormetan grabatu zituzten.Kadeshko bataila deskribatzen duten inskripzioetako bat. Testu eta marrazki hauek Karnakeko tenpluko hormetan grabatu zituzten.
**Kadesh** edo **Qadesh** egungo Siriaren mendebaldeko antzinako hiria da, Orontes ibaiaren ertzean dagoena.

Historia
--------

Hiriaren lehenengo berriak antzinako Egiptokoak dira, Tutmosis III.ak (K.a. 1479-1426) Kadeshko printzeak gidatzen zuen siriarren matxinada bat garaitu zuenekoak. K.a. 1340 inguruan hititen mende geratu zen hiria, eta harrezkero Kadesh izan zen hedatzen ari ziren bi inperioen muga eta guda-lekua. Seti I.ak Egiptoko Inperiorako berreskuratu zuen, eta haren seme Ramses II.a han borrokatu zen Muwatallis II.a hititarekin K.a. 1275ean. Guduaren ondorioz, bi erregeek elkarri ez erasotzeko itun bat izenpetu zuten; ezagutzen den lehen nazioarteko ituna da. Itsasoko Herrien inbasioaren ondoren (1185 inguruan), hiria suntsitua izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690035
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315170330
* LCCN: sh2002009972
* NKC: ge1086810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q690035

34°33′28″N 36°31′11″E﻿ / ﻿34.55781°N 36.5196°E﻿ / 34.55781; 36.5196
**Botin doktrina** instrukzio garaia amaitzen denean, herri-akusazioa ez den beste salatzaile batek auzia artxibatzea eskatzen duenean, prozesuak aurrera ez egitea da epaile baten erabakiaren ondorioz.

Doktrinaren jatorria
--------------------

2007an, Auzitegi Gorenak kredituen kasuaren auzian Santander Bankuko presidentearen aurkako epaiketa bertan behera uztea erabaki Auzitegi Nazionalak hartutako erabakia babestu zuen. Izan ere, instrukzio garaiaren ondoren, herri-akusazioak izan ezik beste guztiek auzia artxibatzea eskatu zuten eta prozesuak ez zuen aurrera egin.

Nóos afera
----------

2014ko abenduaren 9an, Nóos aferaren harira, Manos Limpias herri-akusazioak bakarrik eskatu zuen epaitzea, eta, horregatik, doktrina hori aplikatuta, Cristina infanta ez zen akusatuen aulkian eseriko. Ustelkeriaren kontrako Fiskaltzak ere infantari Botin doktrina aplikatzea eskatu zuen.

Ikus gainera
------------

* Atutxa doktrina

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «Zer da Botin doktrina eta zelan eragin diezaioke Cristina infantari?», *EiTB*, 2014-12-09

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473454

 |

* Wd Datuak: Q25473454
**Juan Gorostiaga Bilbao** (Deustua, 1905eko martxoaren 30a - 1988ko ekainaren 7a) bizkaitar idazlea izan zen.

Espainiako Comillasen eta Erroman egin zituen teologia- eta filosofia-ikasketak. Euskaltzaina eta Parisko Hizkuntza Elkarteko kidea. Obra nagusiak: *Epica y Lírica vizcaína antigua* (1952, *Bizkaiko antzinako epika eta lirika*), *Historia del Guecho antiguo* (1952, *Lehengo Getxoko historia*), *Antología de Literatura popular vasca* (1955, *Euskal herri literaturaren antologia*). Argitaratu gabe utzi ditu *Orígenes de la Lengua Vasca (Euskararen jatorria), Diccionario etimológico vasco* (*Euskal hiztegi etimologikoa*) eta *Los orígenes cristianos del País Vasco* (*Euskal Herriko kristautasunaren hastapenak*) obrak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Juan Gorostiaga Bilbao

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3187662
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67747
* Lur: 02529/eu\_g\_2755/g2755

 |

* Wd Datuak: Q3187662
Erregearen hilobia
Sarrera
**Kivikeko Erregearen hilobia** (suedieraz: *Kungagraven i Kivik, Kiviksgraven*) Suedia hegoaldeko Eskaniako konderrian dagoen Brontze Aroko hilobia da. Simrishamn udalerriko Kivik herrixkan dago. Tamaina handikoa izateagatik jarri zitzaion "Erregearen hilobia" izena.

Historia
--------

K.a. 1000 urtearen inguruan eraiki zen, Iparraldeko Brontze Aroan. Mendeetan harrobi gisa erabili zen bain a1748an bi nekazarik hilobi bat aurkitu zuten eta altxorra aurkitu zuteneko zurrumurrua zabaldu zen, haiek ezetz esan arren.

Gustaf Hallström arkeologo suediarrak indusketak egin zituen 1931 eta 1933 artean eta hainbat hezur eta sukarriz egindako tresna aurkitu zituen. Bi zista ere aurkitu ziren, harrien artean egindako kutxak.

Egitura
-------

320 metrotako altuera duen muino batean kokaturik dago, Eskaniako konderriaren hegoaldean. 75 metrotako diametroa dauka eta Europako gainerako hilobiekin alderatuz Kivikekoa petroglifoz apaindua dago. Ikerketek diotenez hilobia hiru aldiz handiagoa izan zen.

Iruditegia
----------

* Erregearen hilobia.Erregearen hilobia.
* Sarrerako bidea.Sarrerako bidea.
* Sarrera.Sarrera.
* Hilobiak.Hilobiak.
* Hilobietako petroglifoak.Hilobietako petroglifoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1540741
* Commonscat Multimedia: Kiviksgraven

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10112300420001

 |

* Wd Datuak: Q1540741
* Commonscat Multimedia: Kiviksgraven

55°40′57″N 14°14′02″E﻿ / ﻿55.6825°N 14.2339°E﻿ / 55.6825; 14.2339
**Kenneth Locke Hale** (Evanston, Illinois, 1934ko abuztuaren 15a – 2001eko urriaren 8a) estatubatuar hizkuntzalaria izan zen.

Biografia
---------


Massachusetts-eko Institutu Teknologikoko hizkuntzalari honek askotariko hizkuntzak ikasi zituen –oso gutxi aztertutakoak eta galbidean zeudenak–, bereziki Ipar Amerikako, Ertamerikako eta Australiako tokiko hizkuntzak. Halek hizkuntza hauek ikertu zituen: Navajo-a, Tohono O'odham-a, Warlpiri-a eta Ulwa, besteak beste.

Hale Evanston-en sortu zen, Illinoisen. Sei urte zituela bere familia Arizona hegoaldeko Canelotik hurbil dagoen arrantxo batera bizitzera joan zen. 1952. urtetik aurrera Arizonako Unibertsitatean ikasi zuen eta 1959an Indiana-Bloomingtoneko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen "Papagoaren gramatika" izeneko tesiarekin. Illinoisko Unibertsitatean irakatsi zuen, Urbana-Champaign-en, 1961etik 1963ra arte, eta Arizonako Unibertsitatean, Tucson-en, 1963tik 1966 arte. 1967tik aurrera zenbait lan egin zituen MIT-Massachusettseko Institutu Teknologikoan 1999an erretiroa hartu zuen arte.

Poliglotatzat zuten, hizkuntza berriak ikasteko gaitasun paregabea zuelako –hizkuntzak oso azkar eta ongi ikasi zituen bizitza osoan zehar–. Txikia zelarik, jakina, ingelesa ikasi zuen, baita espainiera eta Tohono O'odham-a ere. Jemez-a eta hopi-a ere ikasi zituen Bigarren Hezkuntzako bere ikaskidearekin eta navajoa Arizonako Unibertsitateko bere ikaskidearekin. Australiako warlpiri hizkuntzan hain zen trebea ezen bere semeak Ezra eta Caleb hizkuntza horretan hezi zituen Estatu Batuetara itzuli ondoren.Ezrak bere aitaren gorespen-hitzaldia warlpiri hizkuntzan egin zuen.

Hizkuntzalaritzaren teoriari egindako ekarpenetan handienetako bat hipotesi hau da: zenbait hizkuntza ez dira konfigurazionalak, ez dute esaldien egitura bereizgarria, ingelesez gertatzen den bezala. Haleren arabera, hizkuntza ez-konfigurazionalek ezaugarri hauek dituzte: esaldi ordenaren askatasuna, ahoskatzen ez diren izenordainak edo esaldian hitzen dispertsio semantikoa izateko aukera.

Halek tokiko hiztun anitzi hizkuntzalaritza irakatsi zien beren hizkuntza azter zezaten. Besteak beste, tohono o'odhamaren hiztun Ofelia Zepedari, hopiaren hiztun Jeanne La Verne Masayesvari, navajoaren hiztun Paul Platerori eta beste askori.

1990. urtean Zientzietako Akademia Nazionaleko kide egin zuten.

Halek defendatu zuen hizkuntza guztiek garrantzi bera dutela, izan hamar hiztun nola ehun milioi. Fonema asko ez lirateke aurkituko hizkuntzarik hedatuenak soilik aztertu izan balira. Gutxiengoen hizkuntzen defendatzaile moduan ezaguna izan zen. Noam Chomsky MITeko lankideak hargatik esan zuen "ahotsik gabekoen ahotsa" izan zela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3073396
* Commonscat Multimedia: Ken Hale

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 111123280
* ISNI: 0000 0001 0935 3759
* BNF: 122136905 (data)
* GND: 123220300
* LCCN: n85111820
* NLA: 35057353
* CiNii: DA04500286
* SNAC: w6h99q2k
* SUDOC: 070289131
* BIBSYS: 90123061
* MGP: 131780

 |

* Wd Datuak: Q3073396
* Commonscat Multimedia: Ken Hale
**Kerr konderria** (ingelesez: *Kerr County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kerrville da. 2010eko zentsuaren arabera 49.625 biztanle zituen, Kerr kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kerr konderriak 2.867,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,25 ura dira. Beste 2.857,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.625 pertsonetatik 47.746 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.895 dira. 739 beltzak edo afroamerikarrak. 207 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 361 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 38 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 515 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26528
* Commonscat Multimedia: Kerr County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158284772
* LCCN: n81058591
* NARA: 10040089
* **Lekuak**
* OSM: 1827126
* TGN: 2002018

 |

* Wd Datuak: Q26528
* Commonscat Multimedia: Kerr County, Texas
**Frantzisko Nafarroakoa plaza** edo **Plaza Berria** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako plaza bat da. Hiriko plaza nagusia da, non udaletxea da.

Hemen egiten dira ekitaldi zibiko gehienak: hiriko jaiak iragartzen dituen suziritik hasi eta izaera politiko edo erreibindikatiboko elkarretaratzeetaraino; dantzak, jolasak, antzerki-ikuskizunak; Udal Musika Bandaren kontzertuak kioskoan; elikagaien merkatuak azoketan zehar; eta beti da topaleku, pasealeku edo dibertigarri.

Historia
--------

Rosa María Armendáriz ikertzailearen arabera, Beltran Aitarekin batera, 1866ko jaietan inauguratu zen. Juan Cruz Labeaga eta Julio Segurak, ordea, ospakizuna 1858ko abuztuaren 15ean izan zela diote.

Martin Sarasibar Lafuente arkitekto gasteiztarra arduratu zen asmo handiko proiektua errege-jauregiko Armen Plazako lurretan garatzeaz. Politikariek, hala nola Nazario Karrikirik edo Gendulaingo konteak koroarekin izandako gorabehera eta gestio ugariren ondoren, Martin Sarasibarrek ekin zion lanari. Estetika neoklasikoko proiektua (Gasteizkoa eta beste hiri batzuetakoa bezalakoa) hiru bloketan garatu zen, erdian udaletxea eta Merkatu Plazatik, Harategitik eta Arrandegitik gertuen dagoen izkinan. Eraikitako gainerako espazioak etxebizitza partikularretarako diseinatu ziren. Plaza Errege Bidera ireki zen eta herriaren erdigune nagusia lekuz aldatu zuen.

Iturriko obeliskoa, Jose Nagusiak egina, 1844an eraiki zen. Bere kokapena Armen Plaza zaharreko harresiaren kubo baten ondoan zegoen espazioari zegokion. Ur premia larriaren ondorioz eraiki zen. Valgorratik, urak iturrira iritsi ziren eta harrizko kupelen lau hodietatik zehar joan ziren, herritarren poz handiz.

1895ean Girod erlojua jarri zen udaletxean, Karlistaldian kobratutako zorrekin.

1987an Plaza birmoldatzeko obra batzuk amaitu ziren, eta hurrengo urtean gaur egun ageri diren masustondo platanifoideak landatu ziren. 1990eko hamarkadaren amaieran berritu zuten azkenekoz udaletxea.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66143956
* Commonscat Multimedia: Plaza de Don Francisco de Navarra, Tafalla

---

 |

* Wd Datuak: Q66143956
* Commonscat Multimedia: Plaza de Don Francisco de Navarra, Tafalla
**Eusko Jaurlaritzaren egoitza** Gasteiz (Araba) hiriburuan dagoen Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia da. Hiri honetako Arriaga-Lakua auzoko Lakuabizkarra gunean kokatzen da, Gipuzkoa kalea, Euskal Herria bulebarra, Gabriel Zelaia kalea eta Wellington Dukearen kaleen artean, hain justu ere, Euskaltzaindia plazaren aurrean.

Kokapena eta historia
---------------------

Eusko Jaurlaritzaren egoitza nagusia Lakua auzoan dagoenez, maiz *Lakuako Gobernua* ezizenaz ere izendatu ohi da, eta egoitzaren konplexua osatzen duten eraikinek Lakua I, Lakua II eta Lakua 0 izena daukate hain zuzen.

1980an Eusko Jaurlaritzaren egoitza Gasteiz hirian jarri zen, hau Euskadiko erakundeen egoitza izendatua zenean. Hiriak zituen espazio eta baliabideak hiri aukeraketan eragina izan zuten. Hain zuzen ere, Lakuan zegoen amaitu gabeko ospitale geriatrikoaren eraikina zen espazio horietako bat, eta hori bihurtu zen Jaurlaritzaren lehen egoitza. 

1991. urtean, Jose Antoni Ardanza lehendakari zela, zabalkunde bat erabaki zen eta horrela eraiki zen bigarren bulego eraikina, aurrekoaren ekialderantz kokatua. Bukatutakoan, Lakua II izendatu zen eraikin berria, eta originala Lakua I.

2005ean tarteko beste bulego eraikin bat gehitu zen, Lakua 0 (Lakua zero) deitzen dena. 

Hiru bulegoen baturan, 5.000 lagun inguruk lan egin ohi dute harrezkero.

Eusko Jaurlaritzako sail eta zerbitzu nagusiek Lakuako eraikinetan dute egoitza, baina ez guztiek. Esate baterako, lehendakaritzak beste eraikin bat dauka, Ajuriaenea etxeaz apartekoa.

Iruditegia
----------

* Lakua I, egoitza originala.Lakua I, egoitza originala.
* Lakua II.Lakua II.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Andueza, Iker Rioja.  (2021-05-16). «Vitoria se reafirma en su capitalidad dentro de Euskadi 41 años después de una decisión polémica y pragmática» *ElDiario.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Azumendi, Eduardo.  (2007-02-28). «Una de las tres sedes del Gobierno en Lakua funciona sin la licencia de primera ocupación» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Ikus gainera
------------

* Eusko Jaurlaritza
* Eusko Legebiltzarraren egoitza
* Eusko Legebiltzarra
* Ajuria Enea

Lehendakaritza

Lurralde ordezkaritzak:

* Eusko Jaurlaritzaren Arabako ordezkaritza
* Eusko Jaurlaritzaren Bizkaiko ordezkaritza
* Eusko Jaurlaritzaren Gipuzkoako ordezkaritza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |

* Eusko Jaurlaritzaren webgune ofiziala  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257654
* Commonscat Multimedia: Sede Central del Gobierno Vasco

---

 |

* Wd Datuak: Q12257654
* Commonscat Multimedia: Sede Central del Gobierno Vasco


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Eusko Jaurlaritzaren egoitzak eta ordezkaritzak |  |
| Ajuriaenea • Artatza jauregia • Bizkaia Plaza eraikina • Eusko Jaurlaritzaren egoitza • LehendakaritzaOrdezkaritzak: Arabako Ordezkaritza • Bizkaiko Ordezkaritza • Gipuzkoako ordezkaritza |
Bizantziar Inperioa 550. urte aldean
**Justinianoren Izurria** 541 eta 543. urteen aldera Bizantziar Inperioak eta Europa, Asia eta Afrikako beste eskualdek jasan zuten pandemia suntsitzailea izan zen. 541 eta 750 urteen artean, munduko biztanleriak 25-50 milioi pertsona inguru galdu zituen, hau da, VI. mendeko biztanleriaren %13 eta %26 artean. Historian inoiz izandako pandemiarik gogorrenetariko bat izan zen. Adituen ustetan, izurri pneumonikoak eragin zuen, hau da, gero Izurri Beltza eragingo duen agerraldi bera.

Prokopio Zesareakoa historialariaren arabera 540. urtean lehertu zen Etiopian izurritea, Egipton agertzeko udazken aldera eta 541ean Niloren deltan, itsasorantz azkar hedatuz Mediterraneoko arroan eta Ekialde Hurbilean zehar. 542ko maiatzean Konstantinoplara iritsi zen eta lau hilabetetan 300.000 hildako eragin zituen, populazioaren %40-50, beste iturri batzuek ehuneko hau %33ra jaisten duten bitartean.

Epidemia 544an aktibo mantendu zen eta VI. mendearen bigarren erdiko berragerpenetan birulentzia galtzen joan zen (558, 573-574, 591 eta 599). VI. eta VII. mendeetan zehar Europa osan hogei bat agerraldi egon ziren azkenik desagertzeko. Bisigodoen garaiko Hispanian izurritea 542an agertu zen *calamitatis miseriae* izenpean, Toledo (573), Mediterraneoko kostaldean (588), Galiako Narbonan (693-694) eta beste eskualde askotan agerraldiak sorraraziz.

Kontinentean zehar hainbat agerraldi izan ostean, Euskal Herria ere barne, izurritea VIII. mendean desagertu zen Europatik.

Mediterraneoko portuetan pandemia errepikaria izan zen honek Izurri Beltzaren hainako eragina izan zuen. Orduko historialarien arabera, Europan ekialdeko Afrikatik sartu zen baina, azken ikerketa genetikoek anduiaren jatorrizko gordailua Txinan zegoela diote.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Wade, Nicholas.  (2010-10-31). «Europe’s Plagues Came From China, Study Finds» *The New York Times*.
2. ↑
3. ↑   **(Frantsesez)** Stoclet, Alain J..  (2003). *Les sociétés en Europe du milieu du VIe à la fin du IXe : Mondes byzantin, slave et musulman exclus : choix de textes.*  Presses universitaires de Lyon ISBN 2-7297-0732-8..
4. ↑   Erkoreka, Anton. *Epidemiak Euskal Herrian.*  Osasungoa Euskalduntzeko Erakundea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q821711
* Commonscat Multimedia: Plague of Justinian

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1117054624
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q821711
* Commonscat Multimedia: Plague of Justinian
**Eusko Emakume Ekintza,** Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren emakumeen atala izan zen 1930eko hamarkadan.

Irlandako alderdi politikoen ereduari jarraituz sortu zen. Eusko Abertzale Ekintzak, bere izaera berritzailea zela eta, emakume eta gizonen aldeko berdintasuna eskatzen zuten sektoreentzako abagunea suposatu zuen.

EAJren Emakume Abertzale Batzarekin alderatuta, Eusko Emakume Ekintzak, emakumeei antolakuntza modu demokratikoago bat eskaini zien, banakakoen eskubideen defentsarako argudioak eskaintzen zituen ideologia, eta baita errepublikazale eta sozialistekin elkarlanerako aukera, emakumeen aldeko legedia erabilgarriago baten alde.

Alderdiko emakumeek, garai hartan "berezkoak" bezala ulertzen ziren lanez gain (ekitaldi sozialak antolatu, errifak saldu, behartsuei lagundu..), bestelako kirol (mendigoizale taldea) eta politika arloko ekimenetan ere (hitzaldi eta mitinetan parte hartze aktiboa) parte hartze aktiboa zuten.

EAE-ANVren ikurra.EAE-ANV alderdi txikia izaki, ez ziren emakumeen talde asko sortu. Bilbon, Barakaldon, Sestaon eta Trapagaranen izan zituzten talde sendoenak.

Eusko Emakume Ekintzako ordezkari nagusietako bat Florentina Tasende izan zen.

Gerra zibila lehertzean, ezkerreko alderdietako beste emakume batzuekin batera Emakume Antifaxisten Elkartean batu ziren. Elkarteko presidente Eusko Emakume Ekintzako Florentina Tesande izan zen, eta *Mujeres* izeneko aldizkaria argitaratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Dinámica de género y nacionalismo La movilización de vascas y catalanas en el primer tercio de siglo | Ayer» *revistaayer.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).
2. ↑   Renobales, Eduardo..  (2005). *ANV, el otro nacionalismo : historia de Acción Nacionalista Vasca - Eusko Abertzale Ekintza.*  (1. ed. argitaraldia) Txalaparta ISBN 84-8136-326-X. PMC 67312116. (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** Aresti, Nerea. *"De heroínas viriles a madres de la patria. Las mujeres y el nacionalismo vasco (1893-1937)", Historia y Política, 31, 2014, pp. 281-308..*  (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).
4. ↑    *Tierra Vasca 22.* , 2 or..
**Justizia jauregia** zena Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Tolosako Alde Zaharran dagoen Euskal Herria plazan kokatua dago.

1853an eraiki zen. Estilo neoklasikoa du plaza guztiak, eta jauregia banandu ezina bada ere, ikusgarriagoa da material hobeak, eta inguruko etxeak ez bezala, bi solairu baititu, hiru eduki beharrean. Ataria arkupeduna da, beheko oinean kare-harrizko harlanduz dago egina fatxada. Unanue eta Eskoriatza bertako arkitektoak dira egileak. Epaitegi horretako kartzelan konposatu zuen Jose Maria Iparragirre koblariak amaren omenezko "Nere amak baleki" zortziko hunkigarria. 

2009. urtetik aurrera, TOPIC, Tolosako nazioarteko txotxongilo zentroaren egoitza da. Europa osoan dagoen txotxongilo artearentzat zentro integral bakarra da.

Gaur egun, bertako barruti judizialeko epaitegiak Tolosako Justizia Jauregian daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «tolosa international puppet center» *www.topictolosa.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-09).

Ikus, gainera
-------------

* Tolosako Justizia Jauregia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492840

 |

* Wd Datuak: Q20492840
**Gabiria dorrea** Bergaran dagoen XV. mendeko jauregia da, XVII. mendean handitua.

1964ko urtarrilaren 17ko aginduaren bidez Gabiria dorrea monumentu historiko-artistiko izendatu zen. 2002ko maiatzaren 31an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna, Euskal Kultura ondareari buruzko 7/1990 legera egokituz.

Historia
--------

Gabiria dorrea, Ozaetatarren dorrearekin gertatu zen bezala, XV. mendean moztu zuten. Hala ere, Ozaetatarrek ez bezala, Gabiriatarren dorrea mende horretako bigarren erdian berreraiki egin zuten leku berean.

XVII. mendean jauregia handitu zuten (1619 eta 1634 bitartean), eta gainera gaur egun dituen leihoak, armarria eta sartzeko atea eta bertako inskripzioa eraiki zituzten.

Dirudienez, 1719an su hartu zuen, baina gero indartu egin zuten.

Ezaugarriak
-----------

Eraikina etxe bakarra da, oinplano laukizuzena du eta gehiena harri-hormaz egina dago. Baoen eta garitoien azpaduretan harlandua erabili zuten. Lau isurkiko estalkia du, zeramika-teilaz egina. Garitoiek ez dute garaiera hori garaitzen, teilatu-hegalek mozten baitituzte. Hego-ekialdeko izkinak, garitoia izan beharrean, armarri handi bat dauka.

Ikusten den eraikina Erdi Aroko dorrearen berreraikuntzaren eta handitzearen ondorio da. Sotoetan 1,3m inguruko lodiera duten murruak daude oraindik, eta, dirudienez, jatorrizko dorrea izan zenaren angeluzuzena osatzen dute. Beheko eta lehen solairuetan murru horietako bat galdu da. Hesizko barru-hormak ere badaude.

Gaur egungo fatxada nagusia jatorrizkoa baino aurrerago dago, eta baoen lau ardatz ezartzen ditu. Beheko solairuak aireztatzeko bao txikiak dauzka; ate nagusiak listelak ditu, eta inskripzio bat goiko partean. Lehenengo solairuak balkoi molduratuak ditu; ate nagusiaren gainean dagoena besteak baino handiagoa da. Bigarren solairuko leihoek azpadurak dituzte. Bao guztiak, atea izan ezik, estalita ditu.

Eskuin aldeko fatxadak handitu zuteneko aztarnak dauzka, eta zati berriko baoak aurreko fatxadako baoak bezalakoak dira. Zatirik zaharrenak jatorrizko baoen markak dauzka: ordenatu gabeko eta ardatz zentral batekin ordezkatutako bi ardatz.

Gainontzeko fatxadek etxe bizitza normal batek bezala dauzkate baoak.

Sotoak habe handiak ditu. Solairu nagusian zoladuraren parte bat lauzaduraz egina dago.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9088813
* Commonscat Multimedia: Gabiria Dorrea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001579

 |

* Wd Datuak: Q9088813
* Commonscat Multimedia: Gabiria Dorrea
*Artikulu hau txakur arrazari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Billy (argipena)».*

**Billy** txakurra Frantziako untxari handi bat da, jatorria Frantziako erdi-mendebaldean duena, arraza gisa 19. mendeko txakur-hazle baten gurutzaketen bidez definitua. Gaston Hublot izeneko aberats batek sortu zuen txakur mota XIX. mendean, eta Poitouko Château de Billy bere etxearen izena jarri zion arrazari.

Ezaugarriak
-----------

Billy bat zuri purua izan daiteke, edo zurixka eta grisa nahasian, batzuetan buruan eta gorputzean orbain laranja edo limoi-kolorezkoak izan ditzakeelarik. Berokia laburra, leuna eta gogorra da ukitzean. 

Billy txakurra ez da egokia etxe txiki baterako; ariketa asko behar du, eta zaila da gobernatzen. Arinaketan oso azkarra da gainera.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Billy (dog)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-01-06ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37637
* Commonscat Multimedia: Billy (dog)

---

 |

* Wd Datuak: Q37637
* Commonscat Multimedia: Billy (dog)
**Furigana** (振り仮名)
japonierazko irakurketa errazteko erabiltzen den metodo bat da, *kana* txikiak edo karaktere silabikoak *kanji*en ondoan jarrita, normalki ahoskera errazteko. *Furiganei* batzuetan *yomigana* (読み仮名) edo *rubi* (ルビ) esaten zaie. Normalean, *kanji* ezezagun edo ezohikoen ondoan jartzen dira edo umeentzako irakurgaietan. Bigarren Mundu Gerraren osteko japonieraren idazketaren erreformaren aurretik, askoz erabiliagoak ziren.

  

  

*Furigana* normalki *hiragana*z idazten da, baina batzuetan *katakana*z ere bai. Idazkera bertikala denean, *tategaki* *furigana* eskubian jartzen da eta horizontala denean, *yokogaki* *furigana* gainean agertzen da:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 漢 | かん |
| 字 | じ |

 | edo | 

|  |  |
| --- | --- |
| かん | じ |
| 漢 | 字 |

 |

Goiko adibidean, *kanji* hitza ahoskatzeko laguntza ematen da. Hitz hori bi *kanji*ren bidez adierazten da: 漢 (*kan*, hiraganaz, かん) eta 字 (*ji*, hiraganaz, じ).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504694
* Commonscat Multimedia: Furigana

---

 |

* Wd Datuak: Q504694
* Commonscat Multimedia: Furigana
Irudian genotipoaren eta fenotipoaren arteko erlazioa erakusten da, Punnetten koadro bat erabiliz, ilarraren petaloen kolorearen kasurako. B eta b hizkiek kolorearen geneak adierazten dituzte eta irudiek gene horietatik eratorritako loreak.
**Genotipoa** zelula, organismo edo banakako baten osaera genetikoa da. Gehienetan ezaugarri batez aritzeko erabiltzen da; esaterako, gizakian albinismoa eragiten duen geneak bi alelo ditu, A gainartzailea eta a azpirakorra, eta horien konbinaziotik hiru genotipo sortzen dira, AA (homozigotiko gainartzailea), Aa (heterozigotikoa), eta aa (homozigotiko azpirakorra).

Herentziazko genotipoak banakakoen fenotipoaren osagai nagusienetakoa dela onartzen da, baina betiere trasmititutako faktore epigenetikoekin eta ingurumeneko aldakortasun ez hereditarioarekin batera.

DNAren mutazio ez hereditarioak ez dira genotipoaren osagaitzat hartzen. Horregatik, zientzialariak zenbaitetan, adibidez minbiziaren kasuan, gaixotasunen horren genotipoaz hitz egiten dute, eta gaixoaren genotipotik bereizten dute.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nomenklatura genetikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106016
* Commonscat Multimedia: Genotypes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4601328-3
* NKC: ph280229
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005838

 |

* Wd Datuak: Q106016
* Commonscat Multimedia: Genotypes
| 
Taxotaula bat irakurtzeko eraTaxotaula bat irakurtzeko era**Kataluniar atoa****Kontserbazio egoera:** galzorian |
| --- |
| 

**Jatorrizko herrialdea(k):** Katalan Herriak |
| **Sailkapen zientifikoa** |
| 

|
|  |
|
|
|
| Erreinua: | Animalia |
|
|
|
|
|
| Filuma: | Chordata |
|
|
|
|
|
|
|
| Klasea: | Mammalia |
| Azpiklasea: | Eutheria |
|
|
|
|
| Ordena: | Perissodactyla |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Familia: | Equidae |
|
|
|
|
|
| Generoa: | Equus |
|
|
|
|
|
|
|
|
| Espeziea: | *Equus africanus* |
| Azpiespeziea: | ***Equus africanus asinus***Linnaeus, 1758 |

 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| Arraza |
| **Kataluniar astoa** |
| Sinonimoak |
|  |

**Kataluniar astoa**, (Equus asinus, kataluniar aldaera), katalanez: *Ruc català*, Kataluniako bertako asto arraza bat da. Azken hamarkadan abere hauek esanahi eta sinbolismo handia hartu dute Katalunian eta egun kataluniar astoa ikur nazional gisa erabiltzen da ibilgailuetan, elastiko eta abarretan.

Arraza galtzeko zorian dago, 500 abelburu inguru besterik ez da geratzen, haietatik ehun Kataluniatik kanpo.

Katalan astoa kotxe batean
Piriniar astoaren gertuko arraza da, baita Mallorcako astoaren zein Leon eta Zamorako astoaren gertuko arraza ere.

Arrazaren historia
------------------

Antza Katalan astoa Somaliako basa astoa edo Equus africanus somaliensis delako asto motaren ondorengoak dira. Asto hauek Asia Txikian etxekotuak izan ziren eta feniziarrek ekarri omen zituzten Kataluniako kostaldetatara.

Antza antzineko arraza da, eta Plinio Zaharrak aipatzen ditu jada ausetanoek Viceko lautadara ekarritako astoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Kataluniako bertako etxabereen arrazak

| * i
* e
* a
Munduko bertako asto arrazak |
| --- |
| Euskal Herriko bertako asto arrazak  Euskal Herria | Enkarterriko astoa • Pirinioetako astoa • |  |
| Europako asto arrazak  Katalan Herriak ( Europar Batasuna)  Okzitania | Andaluziar astoa • Kataluniar asto • Poitouko astoa • Probentzako astoa |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172870
* Commonscat Multimedia: Catalan Donkey

---

 |

* Wd Datuak: Q172870
* Commonscat Multimedia: Catalan Donkey
**Karla Avelar** (El Salvador, 1978ko urtarrilaren 7a) pertsona transgeneroen aldeko salvadortar ekintzailea da. COMCAVIS TRANS elkarteko zuzendari exekutiboa izan zen.

Bizitzan zehar herio-mehatxu ugari jaso ditu eta gainera hainbat alditan erailtzen saiatu dira. Lehenengo hilketa saiakera 1992an izan zen, nerabea baino ez zela, baina erasotzailea armagabetzeko gai izan zen.

2008an pertsona transgeneroak laguntzeko COMCAVIS TRANS laguntza-elkartea sortu zuen.

2013an Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrean LGBTI komunitatearen aurkako gorroto krimenak salatu zituen lehenengo emakume transexuala izan zen.

2017an Martin Ennals sarian finalista izan zen. Sarirako finalista zela jakin zenean, Mara Salvatrucha krimen-erakundeak bere ama bahitu zuen eta hautagaitzatik jasotako dirua eskatu zion.

Jasandako jazarpena dela eta, asiloa eskatu behar izan du beste herrialdetan; Irlandan lehenbizi eta Suitzan ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Grillo, Ioan.  (2016-12-02). «Salvadoran transgender activist takes stand against violence» *UNHCR* (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
2. ↑   **(Ingelesez)** Nunez, Alanna.  (2015-02-10). «How One Trans Sex Worker Is Hoping to Make Life Safer in El Salvador» *Cosmopolitan* (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Abarca, Blanca.  (2017-10-20). «Otorgan refugio en Irlanda a Karla Avelar, activista salvadoreña de comunidad LGTBI» *La Prensa Gráfica* (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «"Llegar a otro país es solo inicio del calvario", dice Karla Avelar, refugiada trans salvadoreña» *La Prensa Gráfica* 2019-07-05 (Noiz kontsultatua: 2020-11-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87075411

 |

* Wd Datuak: Q87075411
**Bois Caïman** (haitiko kreoleraz *Bwa Kayiman*) Haitiren independentzia prozesuari hasiera eman zion zeremoniarako lekua izan zen.

Gertaerak
---------

1791ko abuztuaren 14an, Bois-Caiman (Haiti) hainbat esklabo bildu ziren budu zeremonia batean, Dutty Boukman houngan edo apaiza buru zutela. Animalia bat sakrifikatu eta juramentu bat egin omen zuten, eta Boukmanek frantziar zapaltzaileen aurka altxatzeko deia egin zien, mugimenduko buruzagiak izendatu ondoren.

Handik astebetera, abuztuaren 21eko gauean, Saint-Domingueko esklaboak matxinatu ziren –frantziar koloniak hala zuen izena– eta Haitiko Iraultza hasi zen.

Gertakariari buruzko ikerketak
------------------------------

Bois-Caïman erreboltaren katalizatzailetzat jotzen den arren, frogarik ezak eta testigantza urri lausoek askotariko bertsioetarako bidea zabaldu dute. David Geggus Floridako Unibertsitateko historialariaren arabera, esaterako, kaimanen basoan ez zen bilera bakarra egin. Lehenik, 200 bat laguneko zeremonia egin omen zuten, erlijiosoa zena batez ere. Eta handik bizpahiru egunera bilera klandestinoago bat egin omen zuten Boukmanek eta iraultzako buruzagi izango zirenek, altxamendua antolatzeko.

Hainbat historialari haitiarrek zalantzan jarri dute Bois-Caïman gertatu zenik ere. Zehazki, Léon-François Hoffmannek 1991n esan zuen Antoine Dalmas plantazioetako mediku frantziarrak asmatu zuela istorioa, esklaboak eta haien sinesmenak gutxiesteko asmoz.

Markel Thylefors ikerlari suediarraren arabera, "*Boïs-Caimaneko gertakaria haitiarren identitate nazionalaren parte garrantzitsua da, Haitiren genesiari berari lotuta baitago*".

Iraultzaren ondorioak
---------------------

Haitikoa esklaboen matxinadarik nabarmenena izan zen Espartakoren garaitik. Gainera, Antzinako Erromako altxamenduan ez bezala, Haitin esklaboek irabazi zuten. Iraultzak esklabotzaren instituzioa aldatu zuen, arrazen arteko harremanak berrikustea eragin zuen eta Europar kolonialismoa astindu zuen. Atlantikoko botere oreka birmoldatzea ere ekarri zuen. Etxean, esklaboek beren burua askatu zuten, askatasunari eusteko borroka egin zuten eta, 1804an, Haitiko estatu subiranoa sortu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2015-02-7). «Independentzia buduaren eskutik» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3010371

 |

* Wd Datuak: Q3010371
**Kittitas konderria** (ingelesez: *Kittitas County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ellensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 40.915 biztanle zituen, Kittitas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kittitas konderriak 6.042,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 92,37 ura dira. Beste 5.949,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.915 pertsonetatik 38.335 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.121 dira. 339 beltzak edo afroamerikarrak. 353 amerikar natiboak ziren eta 56 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 795 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 52 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 985 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111540
* Commonscat Multimedia: Kittitas County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123175415
* **Lekuak**
* OSM: 1153345
* TGN: 1002553

 |

* Wd Datuak: Q111540
* Commonscat Multimedia: Kittitas County, Washington