recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pedro Schwartz Girón** (Madril, 1935eko urtarrilaren 30a) espainiar legelaria eta ekonomista da.

Zuzenbide-ikasketak egin zituen Madrilen. 1996an doktoregoa lortu zuen eta 1969an Ekonomia Doktrinen Historia Katedra lortu zuen. 1982an Madrileko Club Liberaleko lehendakari hautatu zuten, eta Aliantza Popularra-Alderdi Demokrata Popularra (AP-PDP) eskuindar koalizioko diputatu. Berak sarrarazi zuen Club Liberala AP-PDP koalizioan. Espainian, Fulton Friedmanen ideien zabaltzaile izan zen. Liburu askoren egilea da: *La nueva economía política de* *J. S. Mill* (1968, *J. S. Millen ekonomia politiko berria*); *El Banco de España, una historia económica* (1973, *Espainiako Bankua, historia ekonomikoa*); *La Banca* *Española en la Restauración* (1975, *Errestaurazioko espainiar bankuak*); *Empresa y Libertad* (1981, *Enpresa eta askatasuna*); *Encuentros con Karl Popper* (1994 *Karl Popperekin*), eta abar. 1968an *España Económica* astekariaren sorreran parte hartu zuen, eta urte hartatik aurrera artikulu asko idatzi ditu egunkarietan: *Cinco días*, *ABC*, *La Vanguardia*, *Diario 16*, *El País* eta, batez ere, *Cambio 16*en. Halaber, *Financial Times*en idazten du hilero Europako Erkidegoko ekonomia-arazoez. Ingalaterra eta Espainiaren arteko adiskidantza-loturak sendotzen egindako lanarengatik, Britainiar Inperioaren Ordenaren saria jaso zuen 1990ean. Complutense Madrilgo unibertsitatean katedradun izan da (1970-1992), baita Madrilgo Universidad Autónoman (1992-2003) ere. Gaur egun, eta 2003tik, Madrilgo San Pablo-CEU unibertsitateko katedraduna da. 2003an Real Academia de Ciencias Morales y Políticasean sartu zen, eta urte horretan bertan, Rey Jaime I saria irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2066779
* Commonscat Multimedia: Pedro Schwartz / Q2066779

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7427230
* ISNI: 000000011036886X
* BNE: XX1100886
* BNF: 12146045v (data)
* GND: 170271056
* LCCN: n79021996
* NKC: vse2008476821
* NLA: 35484336
* CiNii: DA04133323
* SUDOC: 072231408
* BIBSYS: 90938422
* Open Library: OL49152A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05324/eu\_s\_1439/s1439
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 67331
* Dialnet: 3327924

 |

* Wd Datuak: Q2066779
* Commonscat Multimedia: Pedro Schwartz / Q2066779
**Rhodospirillum rubrum** bakterio Gram negatiboa da, Rhodospirillum genorokoa, espirilo itxura duena (bakterio kiribila da). 800-1000 nanometroen luzera du. Muturreko flageloak ditu (kokapen polarra) eta mugikorra da. Uretan bizi ohi da. 

Bakterio hau fotosintesi bakteriarra egiteko gai da, eta kolore purpura du (dituen karotenoideek emanda). Halere, fotosintesian ez du SH2 erabiltzen elektroien emaile bezala, H2 (hidrogeno molekularra) baizik. Horregatik, bakterio purpura ez-sufreduna da .

Metabolismo oso berezia du Rhodospirillum rubrum-ek, eta horretan datza haren berezitasuna: anaerobio fakultatiboa da, hots, oxigenoarekin zein oxigenorik gabe bizi daiteke. Giro aerobio batean arnasketa aerobioa egiten du eta kimiorganotrofo bezala jardun. Giro anaerobioan, hartzidura alkoholikoa burutzen du ebergia kimikoa (ATP) lortzeko. Bigarren kasu honetan fotosintesi bakteriarra ere egiten du, dituen bakterioklorofilei esker (gogoratu fotosintesi bakteriarra beti anaerobioa dela ). Modu autotrofo zein heterotrofoan hazi daiteke. 

Ingurugiroan oxigeno dagoenean R. rubrum-ek ez du fotosintesia egiten, arnasketa aerobioa baizik, eta ez ditu pigmentu fotosintetikoak (bakterioklorofilak, karotenoideak) sintetizatzen, bakterioak behar ez dituelako. Ondorioz, berezko kolore purpura galtzen du.

Beste berezitasun metabolikoa dauka bakterio honek: nitrogenoaren finkapena ere egiten du. Nitrogenoaren finkapen prozesua ikertzeko eta prozesu horretan nitrogenasa entzimak duen funtsezko zeregina hobeto ulertzeko ikerketa asko egin dira laborategian Rhodospirillum rubrumekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Withers, Amanda Rhodospirillum rubrum[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   Manchester LC, Poeggeler B, Alvares FL, Ogden GB, Reiter RJ. Melatonin immunoreactivity in the photosynthetic prokaryote Rhodospirillum rubrum: implications for an ancient antioxidant system
3. ↑   Kanemoto RH, Ludden PW (May 1984) Effect of ammonia, darkness, and phenazine methosulfate on whole-cell nitrogenase activity and Fe protein modification in Rhodospirillum rubrum. Journal of Bacteriology. 158 (2): 713–20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24303
* Commonscat Multimedia: Rhodospirillum rubrum
* Wikispecies Espezieak: Rhodospirillum rubrum

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4178052-8
* NKC: ph118048
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 976516
* GBIF: 3221654
* ITIS: 965618
* NCBI: 1085
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012247

 |

* Wd Datuak: Q24303
* Commonscat Multimedia: Rhodospirillum rubrum
* Wikispecies Espezieak: Rhodospirillum rubrum
**Juan Ramón Aguirre Lanari** (1920ko abuztuaren 20a - 2017ko abenduaren 12a) argentinar abokatua, diplomatikoa, politikaria eta zuzenbide konstituzionaleko irakaslea izan zen, 1982tik 1983ra arte Kanpo Arazoetako ministro izan zena   Agirre Lanari 1983an Argentinako diktadura militarra amaitu aurretik Berrantolaketa Nazionaleko Prozesuko azken Atzerri ministroa izan zen  Militarrekoa ez zen bitartean, Agirre Lanarik 1982an Atzerri Ministeriorako izendapena diktadura demokraziarako trantsiziorantz bideratzeko modu gisa ikusi zuen.  Atzerri ministro kargua onartu zuen Reynaldo Bignone presidenteak 1984aren hasieran hauteskunde berriak egingo zirela ziurtatu ondoren  Malvinetako Gerran Argentinaren porrota eta liskarrak eten ostean, Aguirre Lanarik nazioarteko negoziazioak gidatu zituen. Nazio Batuen Erakundeak 1982ko azaroan 37/9 Ebazpena onartzea lortu zuen, zeinak alde guztiei eskatzen zien Falkland Uharteetako krisiaren konponbidea negoziatzeko. 

Corrientesko Alderdi Liberaleko kide eta buruzagi ohia, Aguirre Lanari Argentinako Senaturako hautatua izan zen, bere jaioterriko Corrientes probintzia hiru alditan ordezkatuz: 1963ko hauteskunde orokorretan, eta 1987ko eta 1989ko hauteskundeetan, demokraziarako trantsizioaren ostean. 

  

A member and former leader of the Liberal Party of Corrientes, Aguirre Lanari was elected to the Argentine Senate, representing his native Corrientes Province on three occasions: the 1963 general election, and the 1987 and 1989 elections following the transition to democracy.

Agirre Lanari Buenos Airesen hil zen 2017ko abenduaren 12an, 97 urte zituela

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Bosoer, Fabian.  (2017-12-13). «Aguirre Lanari, el canciller que negoció el período post Malvinas» *Clarín (Argentine newspaper)*.
2. 1 2 3   Escribano, José Claudio.  (2017-12-13). «Juan Ramón Aguirre Lanari: un contemporizador de raigambre liberal» *La Nación*.
3. ↑   .
**Iván Lázaro Pedroso Soler** (iˈβan peˈðɾoso; Habana, 1972ko abenduaren 17a) kubatar atleta da, luzera jauzian espezializatua.

Hamaika urte zituela hasi zen atletismoan, eta zaletasun horretan lagungarri gertatu zitzaion 1991ko Joko Panamerikarrak egin ziren estadiotik hurbil bizi izana eta Kuban eliteko kirolariek jasotzen duten laguntasuna. Hamazazpi urte zituenerako zortzi metro luzetik gora jauzi egiteko gai zen. 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan laugarren gelditu zen. Hurrengo urteetan munduko txapelketa ezin jokaturik gelditu zen, min hartuta zegoelako, baina 1995ean, Sestrièren, garaipena lortu zuen eta ordu arte estatubatuarren esku egondako nagusitasuna eskuratu zuen. Hain zuzen ere, Mike Powellen errekorra gainditu zuen 8,96 metroko markarekin, baina historiarako betiko erregistratuta gelditu den arren, marka hura ez zen ofizialtzat onartu, klimatologia aldeko zuela eta: anemometroak zioen onargarria zela jauzia, baina eztabaida luzeen ondoren Atletismo Amateurreko Nazioarteko Federazioak ez zuen marka homologatu. Urte hartan bertan Joko Panamerikarretako urrezko domina irabazi zuen (Carl Lewisek eta Mike Powellek zuten marka gaindituta) eta denboraldiko munduko markarik onena lortu zuen Salamancan. 1996ko Atlantako Olinpiar Jokoetan min hartu zuen eta ezin izan zuen garaipena eskuratu, baina 1997an pista estaliko munduko txapelketan, Lievinen (Frantzia), irabazle izan zen.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-05-04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316062
* Commonscat Multimedia: Iván Pedroso / Q316062

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04788/eu\_p\_1056/p1056
* **Kirolariak**
* COI: ivan-pedroso
* IAAF: 14169391

 |

* Wd Datuak: Q316062
* Commonscat Multimedia: Iván Pedroso / Q316062
**Paula Ivan,** 1963ko uztailaren 20an, Herasti (Errumania) jaioa da. Atleta da, distantzia ertaineko lasterketetan aditua.

Kirol ibilbidea
---------------

80ko hamarkadaren amaieran munduko iraupen-erdiko lasterkari onenetakoa izan zen. 1987an hasi zen nazioartean nabarmentzen, 800 metroko marka onekin. Urte horretan 1.500 eta 3000 metrotan bikoizketa egin zuen Zagreben. Bere urterik garrantzitsuena 1988koa izan zen, Seulgo Olinpiar Jokoetan, non, 25 urterekin, urrezko domina irabazi zuen .

1989an bi distantzietan nagusi izan zen. Pista estaliko denboraldian, 1500 metrotan urrea irabazi zuen indoor europarretan, eta, jada udan, munduko rankingeko onena izan zen 1500 metroko proban, 3:59,23rekin. Gainera, uztailaren 10ean munduko errekorra gainditu zuen Nizan, 4:15,61eko denborarekin. Urte horretan, Bartzelonan jokatutako Munduko Kopako 1500 metroetan ere lehena izan zen, eta bi urte lehenago Duisburgoko Unibertsitatean egin zuen bikoizketa errepikatu zuen.

Oraindik gaztea izan arren, eta ibilbide bikaina izan arren, egia esan, urte honen ondoren ez zen bere berririk izan lehen mailako atleta bezala. Gaur egun, Errumaniako 1500 metroko eta miliako errekorrak ditu.

Atera zituen dominak
--------------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Tokia | Domina |
| 1988 | Seul (Hego Korea) | 01 !1. postua, urrezko domina |
| 1988 | Seul (Hego Korea) | 02 !2. lekua, zilarrezko domina |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q236332
* Commonscat Multimedia: Paula Ivan / Q236332

---

* **Kirolariak**
* COI: paula-ivan
* IAAF: 14295700

 |

* Wd Datuak: Q236332
* Commonscat Multimedia: Paula Ivan / Q236332
**Iralabarriko ikastola** Bilboko izen bereko auzoan, 1950. hamarkadan euskaltzale batzuk sortu zuten ikastola klandestinoa izan zen.

Historia
--------

Erabili zituzten lokalak frantziskotarren ziren. Behin inspektorea joan zitzaien. Ikusi zuen umeetako batek zuen liburuan Euskal Herriko herrialde guztiak agertzen zirela, Frantzia aldekoak barne. Ikuskatzaileak haren berri izan eta gobernadore zibilari txosten bat igorri zion. Bertan ikastola berehala ixteko eskatzen zuen, legez kanpo sortu zelako, eta euskara hutsean irakasten zelako, "orientazio separatista argiarekin". 1959ko azaroaren 10an, ikastola klandestinoa itxiarazi zuten. Gainera, bi irakasle atxilotu eta eskolaren funtzionamenduaz zein liburuen jatorriaren inguruan galdekatu zituzten. Isun gogorrak ezarri zizkieten. Ikastola zarratu zieten, eta Gobernu Zibilera eroan zituzten. Hantxe egon ziren goizaldera arte, Seberi Mardaras eta beste hiru andereñoak eta Sabin Zubiri. Zubiri eta andereñoetako bat, Estibaliz Lopez de Guereño, kartzelara eroan zituzten; ez ziren luzaroan egon, baina preso egon ziren.

Ikastola itxi ondoren, era klandestinoan, euskara irakasten jarraitu zuten, pisuetan, hainbatek horretarako utzitako lekuetan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
*Psathyrella conopilus*

Sinonimoak: *Psathyrella subatrata*, *Psathyrella conopilea*, *Parasola conopilus*

Genero osoa ez da jangarria, *Psathyrella velutina* izan ezik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, konikotik kanpai itxurakora eta laura, titi zabal batekin, ertza fin ildaskatua, inkurbatutik laura, higrofanoa, erdian iletxoekin. Kapelaren azala, ildaska zeharrargiekin, arre-gorrixka ilun kolorekoa (eguraldi lehorrean argitu egiten da, okre zurbil kolorera, zuri-krema kolorera edo gris-hori kolorera). Espora-jalkinaren ondoren, kapela arre-beltzaxka kolorez tindatzen da.

**Orriak:** Oso itsatsiak, estu, marroi zurbil koloretik marroi-purpura ilunera doan kolorekoak. Lamelulak zurixkatik arre-purpurara doan kolorekoak.

**Hanka:** Oso luzea, zilindrikoa, barnehutsa, hauskorra, zetaduna, goialdean pruinaduna eta oinarria iletsua, zurixka (behean ilunagoa)

**Haragia:** Urria, zurixka. Usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina arre-purpura-beltz kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "birrintzeko erraza" esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Beste *Satirela*-etatik ondo bereizten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Ale gutxiko taldeetan soropildua. Materia organiko, humus edo deskonposatzen ari diren egur hondakinetan aberatsak diren lurzoruetan, belardietan, bide bazterretan, ezpondetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 266 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Birger Sellin** (Berlin, 1973ko otsailaren 1a) alemaniar idazlea da. Pertsona honek autismoa pairatzen du eta bi urte izan zuenetik ia ez du hitzik esan; hala ere, teknika berri bati esker, *facilitated commmunication* edo komunikazio erraztua, hasi zen ordenagailu batean idazten. Modu horretan poliki poliki bere egunerokoa sortu zuen, *Ich will kein Inmich mehr sein* titulupean 1993an argitaratuta. Liburu hau hizkuntza desberdinetara itzulia izan da eta polemika handi baten zurrunbiloan egon da ezen espezialista batzuen arabera ezinezkoa baita pertsona autista batek horrelako liburua idaztea. Birgerren liburua oso gogorra da, bere eguneroko isolamendua eta horren ondorioak jasotzen baititu. Gogortasun horrekin batera oso liburu poetikoa eta sakona dela esan dezakegu. 1995an bigarren liburu bat argitaratu zuen.

Bibliografia
------------

* *Ich will kein Inmich mehr sein*. Kiepenheuer & Witsch, Köln 1993, ISBN 3-462-02289-X.
* *Ich Deserteur einer artigen Autistenrasse: neue Botschaften an das Volk der Oberwelt*. Kiepenheuer & Witsch, Köln 1995, ISBN 3-462-02457-4.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Domingo García Sabell, gaztelerazko edizioaren hitzaurrean

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)** : Birgerren kasua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77752
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49316404
* ISNI: 0000000121320423
* BNE: XX1118056
* BNF: 124318006 (data)
* GND: 120168340
* LCCN: n94092389
* SNAC: w6k97m8w
* SUDOC: 033454132

 |

* Wd Datuak: Q77752
**Sirinx** edo **Siringa** (antzinako grezieraz Σΰριγξ Sÿrigx), greziar mitologian, Arkadiako naiade bat zen, adarrez eginiko arku batekin ehizan aritzea gogoko zuena. Sirinx Ovidioren Metamorfosiak liburuan bakarrik deskribatzen da; ez da adierazten nortzuk ziren ninfaren gurasoak.

Poetak kontatzen duenez, Arkadiako mendietan, naiade oso ezagun bat bizi izan zen, ninfek Sirinx deitzen zutena. Behin baino gehiagotan ihes egin zien maitasun grinez jazartzen zuten satiroei. Baina Sirinx Artemisa jainkosaren jarraitzaile sutsua zen, eta bere mailara iritsi nahi zuen ehizarako zuen nahian eta bere birjintasuna babesten; ehizako jainkosa bezala janzten zen, eta arkua eta geziak ere erabiltzen zituen. 

Egun batean, Pan jainkoak, Lizeo menditik jaisten ari zela ikusi eta desioak bultzatuta, berarekin harreman izatea eskatu zion hitz goxoekin, baina Sirinxek, bere eskariak aintzat hartu gabe, aparteko lekuetatik ihes egin zuen Ladon ibai hareatsuaren korronteetara iritsi zen arte. Inguratuta, bere ahizpei metamorfoseatzeko eskatu zien, eta beste ninfek, hunkituta, kanaberadi bihurtu zuten. Pan iritsi zenean, haizeak kulunkatutako kanaberak baino ezin izan zituen besarkatu eta sortzen zituzten zurrumurruak, kexu baten gisakoak, hainbeste gustatu zitzaizkion, non musika-tresna berri bat asmatu zuen haiekin. Horrela asmatu zuen zanpoina edo Panen txirula, ninfaren omenez izena emanez, horrela beti hitz egin zezakeelako berarekin.

Errefentziak
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q846129
* Commonscat Multimedia: Syrinx / Q846129

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10657561
* BNF: 131848775 (data)
* GND: 119510448
* LCCN: sh2002011035
* SUDOC: 078600715

 |

* Wd Datuak: Q846129
* Commonscat Multimedia: Syrinx / Q846129


1. ↑   «Ovidius, Metamorphoses I, 689-712» *www.thelatinlibrary.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).
**Dalton Anaiak**, Lucky Luken komikietan, protagonista nagusiaren arerio ohikoenak dira. Orotara, 4 dira, eta euren garaiera eta lelotasun mailagatik bereizten dira. Joe, txikiena garaieraz, azkarrena ere bada. Ondoren, William, pixkat garaiagoa, ez da hain azkarra. Hirugarrena, Jack da, aurreko biak baino garaixeagoa, hau, oraindik leloagoa. Eta azkenik, garaiena eta leloena, Averell da, Lucky Luken garaiera berekoa. Batipat Joeren asmoa, Lucky Luke akabatzea da, baina ez dute sekula lortzen. Eta, gainera, Lucky Luken abentura guztietan, espetxean amaitzen dute, preso, baina espetxeko zaintzaileen arduragabetasuna probestuz, beti ihes egiten dute.

Jantziko berezitasunak
----------------------

Euren jantzian nabarmendu daitekeena, euren kapelak dira. Aurrealdean, erdi-erdian, zuloa dute euren kapelek.

Oinarria
--------

Morris, pertsonaia hauek sortzeko, abizen bera izan zuten XIX. mendeko lau benetako anaitan oinarritu zen. Dalton Anai historikoen izenak Bob, Grat, Bill eta Emmett ziren. Horretaz gain, Lucky Luken komikietan ere agertu ziren, 1951. urtean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1211948
* Commonscat Multimedia: Daltons (Lucky Luke)

---

 |

* Wd Datuak: Q1211948
* Commonscat Multimedia: Daltons (Lucky Luke)
*Russula alutacea*

Jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 7 eta 13 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua eta solidoa, hasieran globo-erdi itxurakoa edo ganbila ondoren, zabaldua, erdigunea, zabal eta sakonki hondoratua. Kolore aldakorrekoa, purpura bizi samarretik hasi eta ardo kolorera, berdera edo arre-oliba antzeko kolorera. Azala itsatsia. Ertza kamutsa.

**Orriak:** Lodiak, oso zabal, urkilatu-anastomizatuak, mehetu-azpidekurrenteak, sabeldunak, horitik okre argira.

**Hanka:** 5 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa. Haragitsua, gogorra, betea eta gero barrubetea. Zuria edo arrosakara.

**Haragia:** Zuria, trinkoa. Fruta usain arina du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Alutacea* epitetoa ere latinetik dator, larru kolorea, esan nahi duen "alutaceus" hitzetik. Bere koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Russula olivacea* delakoaren antzekoa da, baina kolore biziagoak ditu. Hainbat aldaera daude kolorearen arabera.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Lurzoru kareduneko hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 66 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 377 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)...
**Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionala** (gaztelaniaz: *Asociación Nacional de Mujeres Españolas*) emakumeen sufragismoa eta emakumeen eskubideak defendatzen zituen Espainiako elkartea izan zen. 1918an sortu zen eta 1936an itxiarazi zuten.

Hasieran (1918)
---------------

Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionala Madrilen sortu zen eta emakumeen eskubide zibil eta politikoak defendatzen zituen.

Consuelo Gonzalez Ramos eta Maria Espinosa de los Monteros[1] eta Elisa Soriano Fisher-ek 1918ko azaroan sortu zuten.

1919an sartu ziren "Espainiko Kontseilu Feminista" konbinatuz, beste talde batzuekin batera: Bartzelonako "Gizarte Aurrerakoia Emakumeak" eta "Emakumeen Etorkizuna", eta Valentziako "Concepción Arenal Gizartea" eta "Emakumeen Aurrerapen Elkartea".

Hasierako urteetan, Maria Espinosa de los Monteros azaldu zen burukide bezala "Espainiko Emakumeen Elkarte Nazionala" kontseiluan. Ondoren Dolores Velasco, lehendakari-orde zena. Bere sabelean jaio zen "Gazte Unibertsitateko Emakumea" 1919an.

Ez zuen inoiz laguntzarik jaso alderdi politikotik ezta eliz hierarkiatik, eta bazkideen ekarpenekin mantendu zen. Inoiz ez zuen leku egoki bat eduki, eta bilerak beren liderren etxeetan egiten ziren.

"Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionalaren iturri nagusia *Munduko Emakumea* aldizkaria da; 1921etik eta 1936ra argitaratu zen. Zuzendaritza  Benita Asas Manterola eskola publikoan irakasle izan zenak hartu zuen, aldi berean, burukide izan zen 1924tik 1932ra,  Julia Peguero Sanzek ordezkatu zuen 1936 arte.

Alderdi politikoa: Ekintza Politiko-Feminista Askatuta (1934)
-------------------------------------------------------------

1934an, "Espainiko Emakumeen Elkarte Nazionala" mugimendu feminista artikulatu ahala, alderdi politiko bat sortu nahi zuten, eta, "Ekintza Politiko-Feminista Askatua" eratu zuten. Arrakastarik gabe baina 1936an Fronte Popularrean integratzen saiatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   20an urtarrila 2016

Bibliografia
------------

* Johnson, Roberta (2003). *Genero eta Nazio espainiako Modernista Eleberria*. Vanderbilt Unibertsitateko Prentsa. ISBN 9780826514370.
* artehistoria
* hemeroteca digitala, Espainiako Liburutegi Nazionala
* Korrespondentzia Espainia,12/3/1919, urte LXX, num 22.308 in filosofia.org

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5708882
* **Identifikadoreak**
* PARES: 160251

 |

* Wd Datuak: Q5708882
***Esperantza*** (frantsesez: *L'Espoir*) André Malraux idazle frantsesak idatzitako eleberri ospetsua da. Liburua Gallimard argitaletxeak plazaratu zuen 1937ko abenduan. Narrazioa Espainiako Gerra Zibilean kokatu zuen, Guadalajarako guduan; borrokan horretan Errepublikaren aldeko indarrek frankistak menperatu zituzten. Gerra zibilaren berri eman nahi zuen André Malrauxek, Europako demokraziek Espainiako Errepublikari laguntza eman ziezaioten-edo. Idazleak ez zuen hori lortu baina eleberriak, orduko gertaerei estuki lotuta, gorde du bere gaurkotasuna.

Argumentua
----------

Espainiako 1936ko gerra-hastapenaren fresko zabal bezain bizia eskaintzen digu eleberri antifaxista honek, ia lubakitik bertatik idatzia. *Esperantza* liburuaren trama osoa alde errepublikanoan oinarrituta dago. Herrialdeko ezker joera desberdinetatik (komunistak, anarkistak, sozialistak ...) antolatzeko eta eraikitzeko modua eta kanpoko laguntzaren berri ematen du. Halaber, Errepublika kanpotik jaso zuen laguntza azaltzen du: Nazioarteko Brigadak eta sobietarren laguntza taktikoa. Malrauxek gerra hasierako zazpi hilabeteko gertaera batzuk kontatu zituen liburu honetan. Kontakizunean hainbat gogoeta tartekatzen ditu, nobelako pertsonaien arteko elkarrizketetan eta pertsonaia horien beraien baitako haurnasketen bidez. Hauek dira hausnartutako gai batzuk: gerra bera, politika, etika eta ideologia, printzipioen eta eraginkortasunaren arteko talka edota jendearen kezkarik oinarrizkoenak, biziraupena edo heriotza.

Atalak
------

Liburua hiru ataletan dago antolatuta:

* "Ilusioa": Errepublikaren aldeko herritarrek haren gogoberotasuna erakusten dute, etsaiak geldi arazteko esperantzan.
* "Manzanares": Madrilgo ibaian Errepublikaren indarrek frankistei bidea moztu zieten. Faxistek Madril inguratu zuten eta hiria bonbardatu zuten.
* "Itxaropena": Abiazioaren eszenak deskribatzen dira Teruel inguruan, Guadalajarako garaipena lortu arte.

Filma
-----

Malrauxek berak prestatu zuen filmarako gidoia. Filmak *Espoir, sierra de Teruel* izenburua zuen eta 1940an zabaldu zen. André Malrauxek eta Boris Peskinek egin zuten. 1945ean Louis-Delluc Saria irabazi zuen.

Zentsura
--------

Eleberria lehendabizi *Ce soir* egunkari komunistan agertu zen, zatika. Bigarren Mundu Gerra zela eta, zentsuratua izan zen. 1945ean berriro ere plazaratu zen.

Euskarazko itzulpena
--------------------

* *Esperantza* "Literatura Unibertsala" bilduman, Alberdania eta Elkar, Irun/Donostia, 2008. ISBN: 978-84-9746-812-1. Itzultzailea: Karlos Zabala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Inma Errea]ren komentarioa *Diario de Noticias de Navarra* egunkarian, 2008/09/30.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3203257
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 188294860
* BNF: 119354045 (data)
* GND: 4450718-5
* Open Library: OL652938W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3203257
Izotz beltza errepidean.
**Izotz beltza** gainazal batean sortzen den izotzezko geruza ia ikustezin eta mehe bati esaten zaio.

Nahiz eta benetan beltza ez izan, birtualki gardena da, bide asfaltoa bertatik ikusteko aukera ematen du, eta horregatik "izotz beltz" hitza. Izotz beltzaren inguruan ikusten diren izotz-, elurbusti- edo elur-zatien balio txikiek, normalean, esan nahi dute izotza duten eremuak ia ikusezinak direla gidarientzat, eta, beraz, ez dute balio abiadura murriztu beharko luketela adierazteko.

Ontzietan sortzen diren antzeko izotz ikusezinezko geruza meheek urpean gelditzea eragin dezakete. Mendian, izotz beltza arrisku handia da eskalatzaileentzat.

Izotz beltza eratu daiteke giro-tenperaturan 0 °C (273 K) uraren izozte-puntutik gradu bat baino gehiagora dagoenean, eta airea berehala berotzen bada, hotzak bideen gainazala izozte-puntuaren azpitik uzten duenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Zer da izotz beltza?» *EITB* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
2. ↑    *AMS Glossary.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220604
* Commonscat Multimedia: Black ice / Q220604

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4157475-8

 |

* Wd Datuak: Q220604
* Commonscat Multimedia: Black ice / Q220604
**Faure Essozimna Gnassingbé Eyadéma** (foʁ ɲasɛ̃ɡbe ahoskatua; Afagnan, 1966ko ekainaren 6a) Togoko politikaria da. 2005etik Togoko presidentea da. Lehendakaritza hartu baino lehen, bere aita, Gnassingbé Eyadéma presidentea, izendatu zuen Ekipamendu, Meategi, Kargu eta ministro. Telekomunikazioarena ere izan zen, 2003tik 2005era.

2005ean Eyadema presidentearen heriotzaren ondoren, Gnassingbé armadaren laguntzari esker berehala presidente bihurtu zen. Ondorengotzaren konstituzio zilegitasunari buruzko zalantzak Gnassingbé-ren eskualdearen presio gogorra eragin zuen eta gero, otsailaren 25ean dimisioa eman zuen. Ondoren, 2005eko apirilaren 24an presidentetzarako hauteskunde polemikoak irabazi zituen, eta lehendakari gisa zin egin zuen. 2010ean Gnassingbé bigarren agintaldirako hautatu zuten.

2015eko apirileko presidentetzarako hauteskundeetan, Gnassingbé-k hirugarren agintaldia irabazi zuen, bere aurkari nagusia zen Jean-Pierre Fabreren aurrean, %59 eta %35 arteko marjina lortuz, emaitza ofizialen arabera.

2020ko otsaileko presidentetzarako hauteskundeetan, Faure Essozimna Gnassingbé Eyademak bere laugarren presidentetza lortu zuen Togoko lehendakari karguan. Emaitza ofizialaren arabera, boto botoaren %72 inguru lortu zuen. Horri esker, bere aurkaririk hurbilena garaitu zuen, Agbeyome Kodjo lehen ministro ohia, %18koa baino ez lortu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4414
* Commonscat Multimedia: Faure Gnassingbé

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51429300
* ISNI: 0000000044134968
* BNF: 166163266 (data)
* GND: 1024263339
* LCCN: no2005096177
* SUDOC: 119784637
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4414
* Commonscat Multimedia: Faure Gnassingbé



| * i
* e
* a
Togoko presidenteak |
| --- |
| 
* Olympio
* Bodjollé
* Grunitzky
* Dadjo
* G. Eyadéma
* F. Gnassingbé
* Abass\*
* F. Gnassingbé

 | Togoko bandera |
| \* bitartekaria |
**Bizkotxoa**, Iparraldean **Bixkotx**, (latinezko *bis coctus*etik, bi aldiz egosia) labean egositako edozein ore gozori deritzo. Bizkotxo guztiek daramatena, arrautzak, irina (ohi gari irina) eta azukrea edo gatza dira. Bizkotxorik sinpleenak, hiru osagai hauek daramatza, guztiak kantitate berberean, limoi azal arraspaturekin, usaina emateko.

Gehigarri bezala, arrautzen ordez, legamia kimikoa eraman dezake, orokorrean, gasifikatu eta, beraz, bolumena emateko (arrautza zuringoak elur puntuan muntatuz gauza bera lortzen den arren), koipeak (ohi gurina, baina baita, batzuetan, oliba olioa ere, eta, ez hain ohi, zerri gantza, beste likido batzuk (batez ere esnea, baina baita likoreren bat ere) eta zaporea eman dezaketen beste osagai batzuk, txikitutako almendrak, kakaoa, koko xehatua, etab...

Legamien ondorioz hazten diren labean eginiko ore gozoak (opilak, errege opilak, panettonea, etab...) ez dira bizkotxotzat hartzen.

Lapurdin, ***Etxeko bixkotxa*** erabiltzen da euskal gozopil ezaguna izendatzeko, kremaz edo gereziz betea dagoena.

Bizkotxoaren historia
---------------------

XVI. mendean, bizkotxoak marinelen elikagai nagusietakoa ziren itsas ibilaldi luzeetan. Opil txiki biribilak ziren, galleta modukoak, gari irinez eginak. Bi aldiz egosten zituzten, bidaian zehar hartzitu ez zitezen. Eta egosaldi bikoitz horretatik datorkie izena, latinez *bis coctus* hitzek "bitan egosia" esan nahi baitute.

Hortaz, duela 500 urteko bizkotxo haiek ez zuten zerikusirik gure gaurko bizkotxo harroekin. Antz handiagoa zuten frantsesezko edo ingelesezko *biscuit*ekin. Baina ez ziren gozoak. Arrain gazituarekin, urdaiarekin, lekaleekin edo arrozarekin batera jan ohi zituzten, edo, besterik ezean, olio pixka bat botatzen zioten.

Bizkotxoak bustitzeko ohituta hasieratik zabaldu zen. Baina egun jalekeria hutsez egiten duguna, beharragatik egiten zuten orduan. Egunak aurrera joan ahala, opil haiek gogortu egiten ziren, janezin bihurtu arte. Horregatik uretan edo ardotan busti ohi zituzten, hortzeriaren mesedetan.

Ikus, gainera
-------------

* Etxeko bixkotxa

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Nagore Irazustabarrena, «Bizkotxoaren hastapen gogorrak», *Argia*, 2014-09-28

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049852
* Commonscat Multimedia: Sponge cakes / Q1049852

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1049852
* Commonscat Multimedia: Sponge cakes / Q1049852
**Jesus Ilundain Zaragueta** (Jarauta kalea, Iruñea, 1931ko martxoaren 21a), ezagunagoa ***El Tuli*** ezizenaz, sanferminzale handia eta Los del Bronce peñako 1. bazkidea da. 2016ko Sanferminetako txupinazoa botatzeko hautatu zuten, Iruñeko Udalak antolatutako herri bozketan.

*El Tuli*-k Sanferminetako jarduera askotan parte hartzen du. Karrikaz karrika ibiltzen da peñako txarangarekin, uztailaren 7ko prozesioan ateratzen da, San Ferminen Gorteko kidea baita, eta zezenketa guztietara joaten da. Horrezaz gainera, berak hasi zuen entzierroaren aurretik goizero San Fermini egiten zaion kantuaren ohitura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** 'El Tuli' será el primero en lanzar el cohete por votación popular
2. ↑    *Jesus Ilundain Zaragueta 'Tuli'k jaurtiko du sanferminetako txupinazoa.*  eitb.eus (Noiz kontsultatua: 2016-06-19).
3. ↑    *Alkateak harrera egin die Txupinazoa jaurtitzeko 6 hautagaiei.*  pamplona.es (Noiz kontsultatua: 2016-06-19).[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25410959

 |

* Wd Datuak: Q25410959
**Kontxi Barturen Uriarte** (Bakio, Bizkaia, 1921) Bakioko baserritarra da.

Biografia
---------

Kontxi Barturen Uriarte Bakioko Artzalde auzoko Goikolea baserrian jaio zen 1921. urtean eta bertan hazi zen. Aita bertakoa zuen eta ama Artetxe baserrikoa. 11 neba-arrebetatik hirugarrena izan zen eta ume-umetatik hasi behar izan zen etxeko zein baserriko lanetan, batik bat amaren alboan. Bere nebetariko bat Pedro Pascual Barturen musikaria da.

Bost urtegaz hasi zen auzoko eskolan eta beranduago herrikora joan ziren. Asko josi zuen eskola garaian eta denetarik egin izan zuen familiakoentzat.

Gerra Zibilean, etxean eta auzoan militarrak izan zituzten eta oso ondo gogoratzen du garai hura.

### Umezain

12 urtera arte eskolan aritu arren, 10 urte bete orduko umezain aritu zen Bizkarganen "Bizgane".

Familia berekoekin, 14 urtegaz Gernikara joan zen neskame urte beterako. 20 urtegaz San Pelaioko Ostiena baserrira ezkondu zen eta bertan bizi izan zen ordudanik etxea eta baserriko beherrak ondo gobernatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Irurak-bateko hoditeria lehertu - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

Kanpo estekak
-------------

* Ahotsak ekimenean
* Bakioko testigantzak Ahotsak ekimenean:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124759338

 |

* Wd Datuak: Q124759338
**Chan Poh Lin** (1943ko uztailaren 9a – 2016ko ekainaren 6a), ***Theresa Poh Lin Chan*** izenez ezagunagoa, singapurtar idazle, aktore eta irakaslea izan zen. Gaztaroan «Hego-ekialdeko Asiako Helen Keller» deitzen zioten, Keller bezala, Chan pertsona gor-itsu trebea baitzen.

Bizitza
-------

12 urte zituela, gor bihurtu zen, eta 14 urte zituela itsu.

John Wilsonek, Royal Commonwealth Society for the Blind erakundeko zuzendariak, Chan ezagutu zuen 1958an Singapur bisitatu zuenean, eta 1963ko *Travelling Blind* liburuan aipatu zuen: «Esan zidan Helen Kellerrek bezala ikasi nahi zuela, Ingalaterrako erreginak bezala ingelesez hitz egin, munduko jende guztia ezagutu». Wilsonen gomendioari esker, Massachusettseko Perkins Itsuen Eskolan onartu zuten, non matematika ikasi zuen, kirol klubeko presidente bihurtu zen eta dantza egiten, patinatzen, puntua egiten eta zaldiz ibiltzen ikasi zuen. 1961ean, Helen Keller ezagutu zuen Connecticuten.

13 urte eman zituen Ameriketako Estatu Batuetan eta 1973an Singapurrera itzuli zen gurasoak zaintzeko. Singapurko Itsuen Eskolan irakasle izan zen, baina 1990ean lana galdu zuen.

1964an, BBCk Theresa Poh Lin Chani buruzko irratiko dokumental bat grabatu zuen: *Child of the Silent Night: The story of Chan Poh Lin*. 2005ean, *Be with Me* filmean bere burua antzeztu zuen eta film honetako gidoilaria ere izan zen.

2016ko ekainean hil zen birikako minbiziaren ondorioz. 2017an, Singapurko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten. Theresa Poh Lin Chan katolikoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Sin, Yuen. «Theresa Chan, Singapore's Helen Keller, dies after battle with lung cancer» *The Straits Times* 2016-09-14 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** Holden, Stephen. «Three Tales Revolving Around a Real Life» *The New York Times* 2006-09-29 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
3. ↑   **(Ingelesez)** Herrmann, Dorothy.  (1998). *Helen Keller: A Life.*  New York: Alfred A. Knopf ISBN 0-679-44354-1..
4. ↑   **(Ingelesez)** Wilmington, Michael. «Review for Be With Me» *Chicago Tribune* 2007-08-27  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2008-06-18) (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
5. 1 2   **(Ingelesez)** «Be With Me» *Zhaowei*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2012-12-09) (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
6. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Theresa Chan Poh Lin» *Singapore Women's Hall of Fame* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
7. ↑   **(Ingelesez)** «Be with Me» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).
8. ↑   **(Ingelesez)** «Theresa Chan, Singapore's Helen Keller, dies of cancer aged 72» *AsiaOne* 2016-06-07 (Noiz kontsultatua: 2024-02-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16197577
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66775211
* ISNI: 0000000119356881
* BNF: 15523014j (data)
* LCCN: no2006116672
* SUDOC: 137968876

 |

* Wd Datuak: Q16197577
Panduria.
**Trio Mandili** (georgieraz: ტრიო მანდილი) Georgian sorturiko folk talde bat da. Georgiako kantu polifoniko tradizionalak kantatzen dituzte panduri musika tresna erabiliz.

Ibilbidea
---------

Hasierako partaideak Tatuli Mgeladze, Ana Tschintscharauli eta Schorena Ziskarauli ziren eta "Mandili" Georgiako emakumezkoek erabiltzen duten zapia da. "Apareka" kantu tradizionala abestuz egin zuten bideoak arrakasta handia izan zuen Georgian, bost milioi ikustalditik gora izan baitzituen. Khevsureti eskualdeko abesti tradizionala da, eta hango dialektoan abesturik dago, izan ere partaideetako bi hangoak baitira.

2015ean atera zuten aurreneko diskoa, *With love* izenekoa eta 2016an diskoa berragitaratu zuten. 2017an *Enguro* diskoa atera zuten 2017an bertan Eurovision Abesti Lehiaketako Georgiako txapelketan abestu zuten baina 25 taldetatik hamabigarren egin zuten. 2018an atera zuten "Garigeba" abestiaren bideoklipak ere arrakasta handia izan zuen.

Azken urteetan Europako hiri askotan eman dituzte kontzertuak. 2021ean laugarren diskoa atera zuten, *Sakartvelo*.

Gaur egun hasierako taldekide bakarra dago: Tatuli Mgeladze. Beste biak Tako Tsiklauri eta Mariam Kurasbediani dira.

Diskografia
-----------

* *With Love* (2015, EL ITALIA)
* *With Love* (2016, Merlins Orr Records MN 1014LP Yr Alemania)
* *Enguro* (2017, EL ITALIA)
* *Sakartvelo* (2021, EL ITALIA)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Poncet, Guerric.  (2017-06-22). «On a retrouvé le Trio Mandili, 100 millions de vues plus tard» *Le Point* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Tamada Travels: Georgia's Instant Singing Stars | Eurasianet» *eurasianet.org* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).
3. ↑   **(Frantsesez)** «Trio Mandili - With Love» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Trio Mandili - Enguro» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).
5. ↑   «Georgian Selection 2017: Trio Mandili - "Me da shen"» *Eurovisionworld* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).
6. ↑   «Trio Mandili - Garigeba - YouTube» *www.youtube.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-24).

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24914895
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6150565468606250383
* GND: 1139500015

 |

* Wd Datuak: Q24914895
**Francis Obiorah Obikwelu**, (1978ko azaroaren 22a) Nigerian jaiotako portugaldar lasterkaria da, 100 m eta 200m-etan espezializatua. 2004an zilarrezko olinpiar domina lortu zuen 100 metroetan. Lasterketa berean, Europako errekorra ezarri zuen 9,86 segundorekin.

Estatistikak
------------

### Marka Pertsonalak

| Proba | Marka (segundotan) | Lekua | Data |
| --- | --- | --- | --- |
| 50 metro | 5,79 | Liévin, Frantzia Frantzia | 2004ko otsailaren 28a |
| 60 metro | 6.53 | Paris, Frantzia Frantzia | 2011ko martxoaren 5a |
| 100 metro | 9,86 | Atenas, Grezia Grezia | 2004ko abuztuaren 22a |
| 200 metro | 19,84 | Sevilla, Espainia Espainia | 1999ko abuztuaren 25a |
| 400 metro | 46,29 | Ezezaguna | 1998ko ekainaren 3a |

* IAAF profileko informazio guztia

### Sariak eta ohoreak

#### Olinpiar Jokoak

2. 100 m, 2004 Atenas, GRE 9,86
5. 200 m, 2004 Atenas, GRE 20.14
#### Munduko Txapelketa

2. 4 x 100 m erreleboa 1997 Atenas, GRE 38.07
3. 200 m 1999 Sevilla, ESP 20.11
### Pista Estaliko Munduko Txapelketa

3. 200 m 1997 Paris, FRA 21.10
1. 60 m 2011 Paris, FRA 6.53
#### Europako Txapelketa

1. 100 m 2002 Munich, GER
2. 200 m 2002 Munich, GER
1. 100 m 2006 Goteborg, SWE 9,99
1. 200 m 2006 Goteborg, SWE 20.01
#### Urrezko Liga

1. 100 m 2004ko Saint-Denis, FRA 10.06
1. 200 m 2004 Saint-Denis, FRA 20.12
1. 100 m 2001 Berlin, GER 9,98
2. 100 m 2002 Brusela, BEL 10.01
3. 200 m 2004 Zurich, SUI 20.36
3. 200 m 2004 Bergen, NOR 20.46
1. 100 m 2008 Madril. ESP 10.04
#### Grand Prix

1. 100 m 2002 Lausana, SUI 10.09
3. 200 m 2001 Atenas, GRE 20.59
3. 200 m 2001 Nice, FRA 20.41
#### Grand Prix Finala

3. 200 m 2001 Melbourne, AUS 20.52
5. 100 m 2002 Saint-Denis, FRA 10.03
#### Super Grand Prix

1. 200 m 2004 Madril, ESP 20.29
2. 100 m 2004 Lausana, SUI 10.02
2. 200 m 2003 Madril, ESP 20.59
Obikwelu 1996 urteko munduko junior mailako txapelduna izan zen 100m eta 200 m-etan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Francis OBIKWELU | Profile» *www.worldathletics.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312777
* Commonscat Multimedia: Francis Obikwelu / Q312777

---

* **Kirolariak**
* COI: francis-obikwelu
* IAAF: 14218403

 |

* Wd Datuak: Q312777
* Commonscat Multimedia: Francis Obikwelu / Q312777
**Mikmak** (mikmakeraz: *míkmaq, míkmaw* edo *mìgmao*) Ipar Amerikako amerindiar komunitate edo nazio bat da. Gaur egun, estatuen mugei dagokienez, Brunswick Berrian, Ternua eta Labradorren, Eskozia Berrian, Eduardo Printzearen Uhartean eta Quebecen bizi dira Kanadan; eta Mainen, Ameriketako Estatu Batuetan. Beren lurraldeari **Mi'kma'ki** deitzen diote.

Badirudi mikmakek beren buruari hasiera batean **lnu'k** edo **l'nu'k** deitzen ziotela. Izen horrek «gizakia» edo «jendea» esan nahi duela dirudi. 'Mikmak' izenak, berriz, haien hizkuntzan «nire lagunak» esan nahi bide du.

Uste da, gainerako amerindiar herri guziak bezalaxe, Asiatik etorri zirela, eta hamar mila urte inguru daramatzatela lur horietan. Orain dela gutxi arte, herri nomada izan da: negua barnealdeko haranetan ematen zuten; eta, udan, berriz, kostaldera jotzen zuten, ehizara edo arrantzara. Egun, batez ere kostaldean arrantzan jarduten dira, eta *kanoen herria* deitu izan zaie.

Mikmak herria 40.000 pertsona inguruk osatzen dute, eta horietatik gutxi gorabehera 11.000 algonkin hizkuntzen hiztun dira, zehazki mikmakerarenak. Antzina hieroglifo idazkera erabiltzen bazuten ere, urteen joan-etorrian latindar alfabetoa bereganatu zuten.

Gaur egun, erreserbetan egituratuta daude, eta erreserba horiek nazio izaera dute. Hori dela eta, erreserba horietatik kanpo bizi direnek ez dute mi'kmaq identitate ofizialik.

Aipatzekoa da herri haren eta euskal herritar arrantzaleen arteko harremanen ondorio izan zen algonkin-euskara pidgina, XVI. eta XVII. mendeetan erabilia.

Lurraldea
---------

Lurralde historikoak.
Nazioaren zazpi lurraldeak hauek ziren: Kespukwitk, Sikepnékatik, Eskíkewaq, Unamákik, Piktuk aqq Epekwitk, Sikniktewaq eta Kespékewaq. Hala ere, frantziar eta britainiar inperioen aurkako gerren ondorioz, XVI. mendetik aurrera lurraldeak etengabe galduz joan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Government of Canada. *Aboriginal Ancestry Responses (73),.* .
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .
3. ↑
4. 1 2  MAIA, Jon: *Apaizac obeto*. Donostia: Elkarlanean, 2006. 111. orria.

Ikus, gainera
-------------

* Miawpukek

Kanpo estekak
-------------

* **(Mikmakeraz)****(Ingelesez)** Sean Haberlin, Eunice Metallic, Diane Mitchell eta beste: *Mi'gmaq Online* hiztegia. 2010-10-25ean eskuratua.
* **(Gaztelaniaz)** Los secretos de un vínculo pacífico, *Noticias de Gipuzkoa* (2012-05-28)
* **(Mikmakeraz)****(Ingelesez)** Stephen Keptin Augustine mikmak buruzagiaren zenbait bideo, bere herriari eta hark historikoki euskaldunekin izan duen erlazioari buruz, *Jauzarrea.com*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495751
* Commonscat Multimedia: Mi'kmaq / Q495751

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11970803j (data)
* LCCN: sh85084717
* NKC: ph297023
* AAT: 300017559
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q495751
* Commonscat Multimedia: Mi'kmaq / Q495751
Pantokrator eserita Badische Landesbibliothekeko koloreztutako eskuizkribu batean.
**Eskuizkribua** eskuz idatziriko testua edo idazlana da. Argitalpen eta akademia-arloetan, argitaratzaileari bidalitako testua da, nahiz eta idazteko normalean idazmakina edo PC bat erabili.

Bertan agertzen den edukia edozein motakoa izan daiteke: idazkiak, kalkulu matematikoak, mapak, azalpenak edo ilustrazioak. Eskuizkribuak formatu ugari izan daitezke: pergamino-biribilkiak, liburuak edo kodexak. Gutenbergek inprenta asmatu baina lehen eskuizkribuak ziren idazlan guztiak eta bere mezua helarazteko bide bakarra eskuz kopiak egitea zen. Kopia hauek egiten dituztenak eskribauak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Eskuizkribu.* .
2. ↑  Clemens, Raymond eta Timothy Graham. *Introduction to Manuscript Studies*. Ithaca: Cornell University Press, 2008

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87167
* Commonscat Multimedia: Manuscripts

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4659778
* GND: 4126273-6
* LCCN: sh85080672
* NDL: 00571802
* NKC: ph116084
* NARA: 10633175
* AAT: 300028569
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D020486

 |

* Wd Datuak: Q87167
* Commonscat Multimedia: Manuscripts
**Denia Caballero** Ponce (Kuba, Caibarié , 1990eko urtarrilaren 13a) atleta da. Bere kirol ibilbidean, espezialitateko munduko txapelketa bat du, titulu panamerikar bat eta brontzezko domina bat Olinpiar Jokoetan.

Bizitza
-------

Villa Clara probintzian dagoen Kirol Hastapeneko Eskolan hasi zen atletismoan, luzera jauziko eta proba konbinatuetako espezialitateetan. Hala ere, espezialitate horietan izan zuen arrakasta eskasaren ondorioz, harriak jaurti behar izan zituen Zehapena onuragarria izan zen azken finean, disko-jaurtiketaren espezialitatean bideratu baitzuen.

Etorkizun oparoa izan zuen 2011an, 21 urterekin. Erdialdeko Amerikako eta Mayaguezeko Karibeko atletismo txapelketan, urrezko domina lortu zuen 62,06 metroko jaurtiketa batekin; hau, 2011ko Panamerikar Jokoen aurretik izan zen, non podiumera igo zen hirugarren postuarekin eta 58,63 metroko markarekin. Gainera, munduko txapelketan estreinatu zen, 60,73 metroko lasterketarekin.

Markak
------

| Proba | Marka | Tokia | Data |
| --- | --- | --- | --- |
| disko jaurtiketa | 70,65m | Bilbo | 2015/6/20 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q577596
* **Kirolariak**
* COI: denia-caballero
* IAAF: 14263657

 |

* Wd Datuak: Q577596
Matematikan, **Identitatea** adierazpen aljebraikoen arteko berdintza bat da, beti egiazkoa dena. Identitatea zenbakiz egiaztatzen da parte hartzen duen edozein aldagairen baliotarako.

Esaterako, xm + xn = x(m + n) identitate bat da, x, m eta n aldagaiei edozein balio emanda, zenbakizko berdintza betetzen delako. Horrela, x = 2, m = 5 eta n = 3 balioetarako,

xm + xn = 2·5 + 2·3 = 10 + 6 = 16

x(m + n) = 2(5 + 3) = 2·8 = 16

Beraz, 2·5 + 2·3 = 2(5 + 3), zenbakizko berdintza betetzen da balio horietarako. Beste edozein baliotarako ere beteko zen.

Identitate aljebraikoak oso erabilgarriak dira adierazpen aljebraikoak beste adierazpen errazago edo nahi den zertarako egokiago bihurtzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609647
* Commonscat Multimedia: Identity (mathematics)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q609647
* Commonscat Multimedia: Identity (mathematics)