recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sarraskiaren kokalekua 2010ean. Minibusa seinalearen atzealdeko ezkerreko geldigunean geratu zen.
**Miami Showband hilketak** edota **Miami Showband sarraskia** (irlanderaz: *Dúnmharú an Miami Showband*; ingelesez: *Miami Showband killings*) edota *Miami Showband Massacre*, 1975eko uztailaren 31an, Ipar Irlandan UVFk eta Britainiar Armadak egindako hilketa bat izan zen eta, ondorioz, The Miami Showband dublindar pop-country musika taldeko hainbat kide hilik gertatu ziren.

Atentatua
---------

Aurreko gauean, taldekideak Dublin hiritik abiatu eta Ipar Irlandako Banbridge hirian musika emanaldia eskaini zuen. Hurrengo egunean, goizeko 2:30ak aldera, Dublinera errepidez eta minibusez A1 errepidean itzulera bidaian zihoazela, Down konderriko Buskhill herri inguruan militar kontrol batekin topo egin zuen, Newry hiritik 11 kilometro iparraldera. Bertan, Britainiar Armadako uniformedun gizon armatu batzuk bost taldekideei minibusetik atera eta errepide bazterrean ilaran jarri zitezela agindu zieten. Bitartean, gizon uniformedun batzuk minibusaren azpialdean 4,5 kg-ko lehergailu bat jarri zuten, loialisten asmoa lehergailua bidaian zehar lehertu eta atentatua nahiz taldekideen heriotzak Behin-behineko IRAri egoztea zen. Baina lehergailuak eztanda egin eta UVFko Harris Boyle (22 urte) eta UDRko Wesley Somerville (34 urte) kideak jo eta bertan hil ziren.

Orduan, gainontzeko UVFko kideek errepide bazterrean zeuden musikariak tirokatu, haietako hiru hil eta beste biak zauritu zituzten. Hildakoak: Fran O'Toole (28 urte, ahotsa), Tony Geraghty (24 urte, gitarra) eta Brian McCoy (32 urte, tronpetaria). Stephen Travers (24 urte, baxu-jotzailea) dum-dum bala batez larriki zauritua izan zen baina McCoyren gorpuaren alboan egonik hila zegoenaren papera egin eta bizirautea lortu zuen, eta Des McAleak (24 urte, saxojolea) leherketaren ondorioz minibuseko ateak jo zuen baina ez zen larriki zauritua suertatu, errepide bazterreko sastraketan ezkutatu eta loialistak beretaz jabetu ez zirelako egin.

Bestalde, Ray Millar bateria-jotzailea ez zioan minibusean, Antrim konderrikoa zenez bere gurasoak bisitatzen gelditu baitzen.

Errudunak
---------

1998an atentatu honen inguruko epaiketa burutu eta bi britainiar soldadu aktibo eta soldadu ohi bat bizi osorako espetxealdiaz zigortu zituzten. Eraso honen ardura Glenanne gang talde loialistari leporatu zitzaion, loialista, polizia eta britainiar soldaduen arteko ezkutuko aliantzaz osatutako talde armatua. Epaiketan zehar Britainiar Armadako ofizialen eta talde armatu loilisten arteko harreman estua azaleratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3777641

 |

* Wd Datuak: Q3777641

54°15′37″N 6°18′57″W﻿ / ﻿54.2603°N 6.3159°W﻿ / 54.2603; -6.3159
**Marielgo exodoa** (gaztelaniaz: *éxodo del Mariel*) kubatarren emigratze masiboa izan zen, 1980ko apirilak 15 eta urriak 31 bitartean Kubatik Estatu Batuetara alde egin zutenak, Marielgo portutik abiaturik. Epe horretan, 125.000 kubatar iritsi ziren itsasoz hegoaldeko Floridara.

Historia
--------

1980ko apirilaren 1ean, kubatar batzuk Peruk Habanan zuen enbaxadan sartzen saiatu ziren, omnibus batekin hesiaren aurka joz. Erasoa geldiarazten saiatu zenean, Pedro Ortiz Cabrera azpiofiziala hil zen. Egoitza diplomatikora bortxaz sartzea lortu zuten sei kubatarrek babes politikoa eskatu zuten, eta Peruko gobernuak eman zien. Errepresalia gisa, Kubako gobernuak enbaxadako sarrerako zaindariak kendu zituen. Horren ondorioz, lau egunez 10.800 lagun sartu ziren bertako lorategietara.

Horiek horrela, Kubako presidente Fidel Castrok, Habanatik 40 kilometrora dagoen Marielgo portua ireki, eta Kubatik irten nahi zuten guztiei alde egiteko baimena eman zien. Handik aurrera, ehunka ontzi Miamitik Marielera joan ziren, emigratzaileen bila. Iheslarietako batzuek bidaia itsasontzi komertzialetan egin zuten arren, *marielito* gehienak pobreak ziren eta segurtasungabeko txalupetan itsasoratu ziren. Egoeraren larritasuna zela eta, Estatu Batuetako Itsasbazter Guardiak eta Itsas Armadako Infanteriak jardun behar izan zuten errefuxiatuei laguntza ematen.

Exodoa urriaren 31n amaitu zen, Kuba eta AEBetako gobernuen akordioaren bitartez. Epe horretan, 125.000 kubatar inguru iritsi ziren Estatu Batuetara, gehienak Floridara, eta 27 itsasoan ito ziren. Juan Carlos Zaldívarren *90 Miles* (2001) dokumentalak eta Brian De Palmaren *Scarface* (1983), Mira Nair-en *The Perez Family* (1995) eta Julian Schnabelen *Before Night Falls* (2000) fikziozko filmek *marielitoen* gaia landu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Mariel Boatlift.*  globalsecurity.org (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).
2. 1 2    *El éxodo del Mariel conmocionó a los cubanos.*  Caracol Radio, 2005eko apirilak 9, web.archive.org (Noiz kontsultatua: 2022-04-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1776480
* Commonscat Multimedia: Mariel boatlift

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh86002047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1776480
* Commonscat Multimedia: Mariel boatlift
Perea eta bere ingurua I. mendean
**Perea** ("haratuagoko herrialdea"), Herodes I.a Handiaren erresumako zati bat zen, Jordan ibaiaren ekialdean zegoena (gaur egungo Jordaniaren mendebaldeko zatian). Herodes Handiaren erresuma, Erromatar Inperioak, hiru zatitan banatu zuen. Herodes Antipasek Perea eta Galileako tetrarka bezala gobernatu zuen. Iparraldean, ekialdean eta ipar-mendebaldean, Dekapolisarekin, mendebaldean Samaria eta Judearekin eta, ekialdean eta hegoaldean, nabateoen erreinuarekin muga egiten zuen. Jordan ibaia, oso osorik igarotzen zen Pereako mendebaldetik, Judea, Samaria eta Dekapolisarekin zuen muga eratzen zuelarik. Pereako herri bat, Machaerus zen. Judea aldean, Perearekin mugakide ziren bi herri, Jeriko eta Qumran ziren. Perearen hegoalde eta hegomendebaldean zegoen Itsaso Hila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055740

 |

* Wd Datuak: Q1055740
**Helen Prejean** (Baton Rouge, Louisiana, 1939ko apirilaren 21) estatubatuar moja katolikoa eta heriotza zigorraren aurkako ekintzaile nabarmena da.

1957an Saint-Joseph kongregazioan sartu zen. Bizitza New Orleanseko behartsuei laguntzen ematera deliberaturik, 1981ean hiri horretako presondegian hasi zen lanean. Era horretan, bi nerabe hiltzeagatik heriotza zigorrera kondenaturik zegoen Patrick Sonnier ezagutu zuen. Sonnierren aholkulari espiritual bilakatu zen, eta lagun egin zion aulki elektrikoan hil zuten arte.
Esperientzia horiek oinarri harturik, eta heriotza zigorarren aurka borrokatzeko helburuarekin, 1994n *Dead man walking* liburua argitaratu zuen. 1996an Tim Robbinsek liburua *zinemara egokitu zuen*, arrakasta handiz. Ahizpa Helenen rola antzeztu zuen Susan Sarandonek emakumezko aktore onenaren Oscar Saria jaso zuen. *Dead man walking* liburuan oinarriturik Terrance McNally eta Jake Heggiek idatzitako opera, berriz, 2000an jokatu zen lehen aldiz

Helen Prejeanek heriotza zigorra ezeztatzearen aldeko hainbat ekinaldi sustatu ditu. Horrez gain, indarkeriaren biktimei laguntzen dien *Survive* taldearen fundatzailea da. 2004an bere bigarren liburua argitaratu zuen: *The Death of Innocents: An Eyewitness Account of Wrongful Executions*. Bertan, bere ustez errugabeak ziren bi gizonen (Dobie Gillis Williams eta Joseph O'Dell) exekuzioaren historia kontatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Sister Helen Prejean Sisterhelen.org

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Prejean.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290428
* Commonscat Multimedia: Helen Prejean

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29642457
* ISNI: 0000 0001 0856 2946
* BNE: XX1166236
* BNF: 125264515 (data)
* GND: 172614783
* LCCN: n92115539
* NDL: 00515615
* CiNii: DA0812543X
* SNAC: w6111c7j
* SUDOC: 03451578X
* BIBSYS: 90703345
* ICCU: LO1V153879
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q290428
* Commonscat Multimedia: Helen Prejean
**Maria Helena Resano Lizaldre** (1974ko otsailaren 9a, Iruñea) nafar kazetari eta telebista-aurkezle bat da. Nafarroako Unibertsitatean Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua. Ezkonduta dago eta alaba bat du. 2000an, Manos Unidas saria jaso zuen La tierra de todos erreportajeagatik.

Jarduera profesionala
---------------------

Iruñako Cadena SER irrati-katean hasi zen lanean bekadun bezala. Ondoren, Pamplona Televisión telebista-katean eta Onda 10 irrati-katean lan egin zuen. 1995ean, Madrilen Radio España irrati-katean lan egiteko beka lortu zuen. Gero, Telecinco telebista-katean egon zen erreportari bezala. 1999an Televisión Españolako albistegietan postu bat eman zioten, Canal 24 Horasen. Letizia Ortiz ordezkatu zuen TVE 1eko Telediario: Segunda Ediciónen Alfredo Urdacirekin aurkezten zuela. 2004 eta 2006 artean, David Canterorekin aurkeztu zuen. 2006ko martxoan, La Sextak fitxatu zuen eta La Actualidad en 2D aurkeztu zuen. Gaur egun, arratsaldeetako ordu bietako La Sexta/Noticias albistegia eta Sexto Sentido elkarrizketa eta gaurkotasun-albisteen programa aurkezten du, azken programa honetan, Mamen Mendizabal eta Cristina Villanueva kide dituela.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3396236
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4038147373415741580001
* BNE: XX4693494

 |

* Wd Datuak: Q3396236
**Paula Lamarain Astigarraga** (Eibar, Gipuzkoa. 1924ko abenduaren 1a - *ib.*, 2018ko martxoaren 11) erraketista profesionala izan zen 10 urtez. *Pauli* goitizenaz kantxaratu zen.

Erraketistak

Biografia
---------

Eibarko San Juan kalean jaio zen Paula. Herrian erraketan ikasteko aukera izan zuen eta trebatu zenean jokatzeko kontratua egin zioten. Beste bi ahizpa ere erraketistak izan zituen, Pakita eta Antonia, baina hiruretan ospe handiena berak erdietsi zuen.

### Erraketista ibilbidea

14 urterekin debutatu zuen Salamancako Tormes frontoian erraketista profesional gisa. Bi urtez jardun zuen aurrelari. Ondoren, Madrilera joan zen jokatzera. Maria Luisa Alberdi eta Angelita Alberdi ahizpa erraketistekin bizi izan zen bertan. Bartzelonara joateko aukera ere izan zuen txapelketa baten parte hartzera. Maria Arrillaga eta haren ahizpa Juanirekin jokatu zuen Chiqui-Alai frontoian, 1939tik aurrera Chiqui izenaz ezagutu zenean. Bartzelonako egitekoa amaitu ondoren, Madrilera itzuli zen eta handik Valentziara. 1942an Tenerifera joan zen jokatzera eta arrakasta handia izan zuen. Azken urteak Valentzian egin zituen erraketista. Garaiko prentsa artikuluetan bere «mugimendu azkarrak», «bi eskuekin zuen erraketaren erabilera» eta «kolpe zakar eta indartsua» nabarmentzen zituzten.

Cayetano Menarquez futbolariarekin ezkondu zen. Senar futbolariak baino gehiago irabazten zuten Paulak frontoian halere, 24 urterekin, haurdun zegoela, agur esan zion erraketari, kantxetatik erretiratu eta Eibarrera bueltatu zen.

*Apostanto por ellas. Historia de las raquetistas* dokumentalean aipatzen du erraketista garaian ikusleekiko harremana ez zela samurra izaten. Irabaziz gero, txalo ugari jasotzen zituztela, galtzen zutenean ordea, oihu eta garrasiak nagusitzen zirela. Halere, 10 urtez izan zen erraketista profesionala.

### Azken urteak

2010ean alargun geratu eta Isasi kalean bizi izan zen. Azken urteetan Goi Argi emakumezkoen elkarteko partaide izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Esquela de PAULA LAMARAIN ASTIGARRAGA(Eibar, 11/03/2018)» *www.funeuskadi.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
2. ↑    «Gaur 19:00etan egingo da Paula Lamarain raketistaren hileta-elizkizuna - Soraluze» *Plaentxia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
3. ↑    SA, Baigorri Argitaletxea.  (2018-03-11). ««Pauli» erraketalari eibartarra atzo hil zen 94 urterekin» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La olvidada y apasionante historia de las raquetistas» *El Diario Vasco* 2018-11-29 (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
5. ↑   46-47 orrial.
6. ↑     *APOSTANDO POR ELLAS. Historia de las Raquetistas..*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).
7. ↑    «Gaur 19:00etan egingo da Paula Lamarain raketistaren hileta-elizkizuna» *etakitto.eus* 2018-03-12 (Noiz kontsultatua: 2021-03-10).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60539707

 |

* Wd Datuak: Q60539707
**Helmut Jahn** (Zindor, Nurenberg, Alemania, 1940ko urtarrilaren 4a - Campton Hills, Illinois, 2021eko maiatzaren 8a) alemaniar jatorriko estatubatuar arkitektoa izan zen.

Biografia
---------

Municheko Technische Hochschule eskolan arkitektura ikasi eta gero, Estatu Batuetara joan zen doktoregoa egitera. Myron Goldsmithekin eta Fazlur Kahnekin ikasi zuen han, garaiera handiko egituretan adituak ziren bi teknikariekin. Tesia egiten ari zela C.P. Murphy Associates enpresan hasi zen lanean. 1973an Helmut Jahn enpresa horren lehendakariorde eta Estudioen eta Diseinuen zuzendari izendatu zuten. Proiektu ugaritan lan egin zuen, eta horrek ospe handia eman zion Estatu Batuetan eta atzerrian. American Institute of Architectsen kide egin zen eta 1977an *Who´s Who in America*ren berrogeigarren edizioan parte hartzera gonbidatu zuten.

1980an Indianako Saint Mory´s Collegeko Arte Ederretako sailak honoris causa doktore titulua eman zion. Ordurako 15 bat eraikin eginak zituen, Chicagoko Xerox Center, bere lanik garrantzitsuenetakoa, besteak beste. 1980an Estatu Batuen ordezkari izan zen Veneziako Bi Urtekoan, eta *Who´s Who in Technology Today*ren bosgarren ediziorako hautatu zuten.

1975etik aurrera berrogeita hamar sari inguru irabazi zituen bere proiektuengatik, eta bere lanaren erakusketa ugari egin zituen mundu osoan zehar. Irakaskuntzan ere aritu zen, Harvardeko Unibertsitatean 1981ean eta Yalekoan 1983an, esate baterako.

Bere lanik garrantzitsuenak: Chicago Board Traad Addition (1982); Complex-United Airlineren 1. terminala; Chicagoko O´Hore aireportua (1983-1987); Filadelfiako One Liberty Place (1984-1987); Chicagoko State of Illinois Center (1985) eta Frankfurteko Messeturm (1985-1991), Berlineko Sony Center (2000), Las Vegasko Veer Dorreak (2010).

Iruditegia
----------

* Frankfurteko Messeturm (1985-1991)Frankfurteko Messeturm (1985-1991)
* Chicagoko O´Hore aireportua (1983-1987)Chicagoko O´Hore aireportua (1983-1987)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77311
* Commonscat Multimedia: Helmut Jahn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95870733
* ISNI: 0000 0001 1776 7118
* BNF: 13480985m (data)
* GND: 118815660
* LCCN: n83328728
* NDL: 00548893
* NKC: ntk2013794050
* SNAC: w61v8fqk
* SUDOC: 035394412
* ULAN: 500030667
* BIBSYS: 90164939
* RKD: 134243
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03200/eu\_j\_0089/j0089
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q77311
* Commonscat Multimedia: Helmut Jahn
**Mediterraneoko arroa** garrantzi historiko eta kultural handiko eskualde geografikoa da.

Bertan, zibilizazio mediterraneoak deiturikoak garatu dira, eta horien jarraitutasuna, gaur egun arte, kultura mediterraneoan agertzen da hein handi batean, desberdintasun politiko eta erlijioso sakonen gainetik. Kultura- edo zibilizazio-unitate horri hainbat faktorek eragin diote garai garaikidean: alde batetik, globalizazioaren ondorioz, homogeneizatuta agertzen da munduko gainerako lurraldeetakoekin; eta, beste alde batetik, turismoaren fenomenoarekin kontraesanean dago. Fenomeno horrek, batetik, handitu egiten du, eta, bestetik, itxuragabetu egiten du.

Mediterraneoko kultura horren ezaugarri komun gisa definitu ohi dira, Antzinate klasikoaren herentzia kulturalaz eta zibilizazioen (punika, greko-erromatarra, judeokristaua, islamiarra) gatazka sekularraz gain, eguneroko bizitzako ezaugarri asko, hala nola dieta mediterraneoa (lekaleak, frutak eta barazkiak, arraina; eta oinarrizko hiru elikagaiak — trilogia mediterraneoa deiturikoa —: gariaren ogia, olibondoaren olioa eta mahatsondoaren ardoa), klima mediterraneoren onberatasunak estimulatutako kale-bizitza bizia eta festa-izpiritua; topiko eta estereotipo ugari, bizitza ulertzeko nolabaiteko modu bizi eta fatalista, eta abar.

Mediterraneoaren batasuna aldian-aldian zenbait ekimen politikoren bidez aktibatu nahi izan dute, baita kirol-ekimenen bidez ere (Mediterraneoko Jokoak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Pirenne, Henri.  (1922). *Mahomet et Charlemagne.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72499
* Commonscat Multimedia: Mediterranean Sea Basin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240341731
* BNF: 11932344d (data)
* GND: 4074900-9
* LCCN: sh85083230
* NKC: ge128587
* SUDOC: 027237664
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019083

 |

* Wd Datuak: Q72499
* Commonscat Multimedia: Mediterranean Sea Basin
**Helmut Heissenbüttel** (Rüstringen, Wilhelmshaven, Alemania, 1921eko ekainaren 21a - Glückstadt, Alemania, 1996ko irailaren 19a) alemanezko idazlea izan zen.

Biografia
---------

Arkitektura, artearen historia eta filologiako ikasketak egin zituen, Dresdenen eta Leipzigen 1942tik 1945era bitartean, eta Hanburgon 1946tik aurrera. 1955ean, Claasen argitaletxean hasi zen lanean, irakurle gisa, eta 1957an, Stuttgarten, Süddeutscer Rundfunk irratian. Beste sari askoren artean, 1990ean, Schleswig-Holstein Arteen Saria eta Austriako Literatura Sari Nazionala jaso zituen.

F. Mon, E. Gomringer eta Heiinz Gappmayrrekin batera, Heissenbüttel poesia konkretuaren sortzaile eta sustatzaileetako bat izan zen. Hasieran, hizkuntza tresna gisa erabili ordez, jolas gisa erabiltzeko saio abangoardista besterik ez bazen ere, beste definizio bat eta beste zentzu bat eman zien literaturaren mugei eta aukerei, lehenengo argitalpenetan bertan argi geratu zen bezala: *Kombinationen* (1954, *Konbinazioak*) eta *Topographien* (1956, *Topografiak*).

Poesia-molde tradizionala ez zen egokia berak lortu nahi zuenerako, eta, beraz, molde batere ez konbentzionalak erabiltzea proposatzen zuen, muntaketaren, pilaketaren eta antzeko beste metodo batzuen bidez, hizkuntza-inbentarioa egiteko.

Poesiaz gainera, saiakerak idatzi zituen, literaturari buruzkoak gehienak: *Über Literatur* (1966, *Literaturaz*), *Textbücher 1-6* (1960-1967, *Testuliburuak 1-6*). 1970ean *Projekt Nr. 1* (*1. proiektua*) argitaratu zen, izenburu bereko liburu-sail bateko lehenengoa, irekitako bideari jarraitzeko asmoz. Liburu horien bidez Heissenbüttel gertaera sozialak, historikoak eta politikoak islatzen saiatu zen, irakurleak bakarrik zehaztu behar dituen formak erabiliz. Beste lan batzuk: *Textbuch 10. Von Liebeskunst* (1986, *10 testuliburua. Maitatzeko arteaz*), *Fünf Kommentare und sechs Gedichte* (1987, *Bost iruzkin eta sei poema*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77754
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 98450418
* ISNI: 0000 0001 0928 3658
* BNF: 119071522 (data)
* CANTIC: a10982334
* GND: 118548700
* LCCN: n50028522
* NKC: xx0003922
* SUDOC: 026917815
* BIBSYS: 90057575
* Open Library: OL929838A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02741/eu\_h\_1291/h1291
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q77754
*Ez nahastu Mauleko barrutiarekin*

**Mauleko distritua** (frantsesez *district de Mauléon*) Behe Pirinioak departamendua 1790etik 1795era banatuta egon zen 6 distrituetako bat izan zen.

Osaera
------

Bere lurraldeak ia erabat Zuberoarekin egiten zuen bat; oraindik Lextarrerekin fusionatuta ez zegoen Maule distrituburu izendatu zuten. Distritutik kanpo geratu zen lurralde zuberotar bakarra Eskiula izan zen; Barkoxeko kantonamenduan -eta horren bidez **Mauleko distrituan**- sartzeko eskatu arren, Baretos ibar biarnesa ordezkatzen duen Aramitzekoan sarrarazi zuten, geroago Oloroekoarekin lotuz.

### Kantonamenduak

Distrituak 5 kantonamendu zituen:

* Atharratzekoa.
* Barkoxekoa.
* Domintxainekoa.
* Maulekoa.
* Zunharretakoa.

Bilakaera
---------

1800ean departamenduak banatzeko beste egitura bat sortu zen: "barrutia". Mauleko barrutia sortu zenean **distritu** osoa bertan sartu zuten Donapaleukoari zegozkion beste zati batzuekin batera. Kantonamendu kopurua ere murriztu zen: Barkoxe, Domintxaine eta Zunharretakoak desagertu egin ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Léo Lucuix, *Esquiule. Un village basque en Béarn*, *Éditions du Panache Blanc*, 2007; ikus 38.or.
2. ↑  Atharratzeko bilakaera administratiboa.
3. ↑  Barkoxeko bilakaera.
4. ↑  Domintxaineko bilakaera.
5. ↑  Mauleko bilakaera.
6. ↑  Zunharretako bilakaera.

Ikus, gainera
-------------

* Distritu (Frantzia)
* Maule-Lextarre
* Mauleko barrutia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3031479

 |

* Wd Datuak: Q3031479
**Maui konderria** (ingelesez: *Maui County*) Hawaiiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wailuku da. 2010eko zentsuaren arabera 154.834 biztanle zituen, Maui kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Maui konderriak 6.211,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 3.203,32 ura dira. Beste 3.008,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 154.834 pertsonetatik 64.903 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.710 dira. 818 beltzak edo afroamerikarrak. 380 amerikar natiboak ziren eta 15.257 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43.384 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 246 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 29.846 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111409
* Commonscat Multimedia: Maui County, Hawaii

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129000266
* ISNI: 0000 0004 0429 4835
* GND: 4290174-1
* LCCN: n80035680
* NKC: ge383683
* **Lekuak**
* OSM: 166561
* TGN: 1002648

 |

* Wd Datuak: Q111409
* Commonscat Multimedia: Maui County, Hawaii
Mapa honetan hiltzea ilegala den edo izan den zenbait toki agertzen da; baita ere heriotza ilegalizatzeko saiakerak eman diren tokiak.
**Hiltzeko debekua** historikoki arrazoi desberdinen ondorioz eman den gertaera soziala da. Arrazoi horiek desberdinak izan daitezke: erlijiosoak, politikoak, satirikoak... Toki horietan, normalean, lege edo arau bat sortzen da debekua zonalde, hiri edo etxe batean ezartzeko.

Historia
--------

### Antzinako Grezia

Delos uhartea antzinako greziarrentzat inguru sakratua zen eta uhartea garbia mantentzeko neurri desberdinak hartu zuten, horrela jainkoei otoitz egiteko leku segurua izaten jarraituko lukeela. Antza, neurria, K.a. V. mendean hartu zen. K.a. VI. mendean Pisistrato, Atenasko tirano ospetsua izan zen tenplu inguruko hilobi guztiak kentzeko agindua eman zuena. V. mendean Delfosko orakuluak uharte osotik gorputz guztiak kentzeko agindua eman zuen eta hiltzeko edo jaiotzeko debekuak ezarri zituen.

### Itsukushima uhartea

Aurreko antzeko egoera da Japoniako uharte honena. Sintoismoarentzat garbitasunak garrantzi handia du eta uharte sakratu hau garbia mantentzeko heriotza urruntzeko saiakera guztiak egin dituzte. 1555an Miyajimaren borroka bakarra eman zen uharte horretan eta irabazleek den-dena garbitu zuten: hildako guztiak kontinentera eraman zituzten, eraikuntzak garbitu zituzten eta lurra bera ere aldatu zuten. Gaur egun hiltzeko eta jaiotzeko debekua mantentzen da. Gaur egun uharte Gizateriaren ondarea da.

Debeku politikoa
----------------

Andaluziako Lanjarón herrian 1999an hiltzea debekatu egin zen arrazoi politiko-urbanistiko batengatik  Erabakia alkatearena izan zen. Herriak hilerri berria behar zuen baina gobernuak ez zuen erabaki hori hartzen; presio moduan alkateak aipatutako erabakia hartu zuen. Frantzian ere antzeko gertaerak eman dira gutxienez bi herrietan: Le Lavandoun, 2000. urtean, eta Cugnauxen, 2007. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Turnbull, Stephen R. (1977). The Samurai: A Military History. New York: MacMillan Publishing Co. p. 133.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2026305

 |

* Wd Datuak: Q2026305
**Marie Hilda Stevenson-Delhomme** (Mahé, Seychelleak, 1912ko martxoaren 8a - Frantzia, 2001eko urtarrilaren 4a) seychelletar politikaria eta medikua izan zen. Seychelleetako lehen emakumezko politikaria izan zen.

Bizitza
-------

Hilda Stevenson 1912ko martxoaren 8an jaio zen.

Lehenik Victoriako komentu batean ikasi zuen eta gero Eskoziako Ayrshireko komentu batean. Geroago Skerry's Collegen matrikulatu zen.

Ondoren medikua izateko ikasketak egiteari ekin zion. Edinburgheko Kirurgialari Errege Unibertsitatean, Medikuen Errege Unibertsitatean eta Kirurgialarien Errege Unibertsitatean lizentziatu zen.

1939an Seychelleetara itzuli eta bost urtez aritu zen mediku-lanetan, baina 1944an Eskoziara itzuli zen ikasketa gehiago egiteko.

Bigarren Mundu Gerra amaitu bitarte Eskoziako hainbat ospitaletako larrialdi-zerbitzutan aritu zen lanean.

Ama gaixotu zitzaionean Seychelleetara itzuli zen. 1949an Andre Delhommerekin ezkondu zen. Harekin bi alaba izan zituen eta beste bi seme-alaba adoptatu zituen. 1967an Seychelleetako lehenengo emakume legebiltzarkidea izan zen Asanblea Nazionaleko kide hautatu zutenean.

2001eko urtarrilaren 4an hil zen Frantzian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «First Seychellois lady doctor, politician passes away» *The Seychelles Nation Newspaper* 2001  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-08-22) (Noiz kontsultatua: 2021-03-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26220929

 |

* Wd Datuak: Q26220929
Aintziraren ikuspegia.
**Maule aintzira** jatorri bolkanikoko aintzira bat da, izen bera duen sumendi galdararen eraginaren ondorioz eratua. Andeetan bertan dago, eta izen bereko ibaia sortzen du, Maule eskualdeko ibai nagusia delarik. Eskualdeko hiriburua den Talcatik 150 kilometrora dago, eta Santiagotik 250 kilometro hegoaldera, baita Argentinako mugatik 22 kilometrora ere.

Aintzirak 45 kilometro karratuko azalera du eta 2300 metroko altueran dago. Arrantzaleek oso gogoko dituzten bere uretan iturburuko amuarraina ugaria da. Gainera, zeharkaldi eta mendizaletasuna praktikatzeko egokiak diren sektoreak ditu.

Lehen, aintziraren toki batzuetan ur termal putzuak zeuden, baina Maule eskualdeko erdialdeko haranaren nekazal eta giza hornidurarako dike bat eraiki ondoren urpean geratu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3131771
* Commonscat Multimedia: Laguna del Maule (volcano)

---

 |

* Wd Datuak: Q3131771
* Commonscat Multimedia: Laguna del Maule (volcano)

36°04′03″S 70°31′21″W﻿ / ﻿36.0675°S 70.5225°W﻿ / -36.0675; -70.5225
Hilen Eguneko usadiozko aldarea, Milpa Alta, Mexiko Hiria.
**Hilen Eguna** (gaztelaniaz *Día de Muertos*) mesoamerikar jatorriko hildakoen omenezko jaiegun bat da.

Urtero azaroaren 1 edo 2an ospatzen da, baina ez da urriaren 31ean ospatzen den Hilen, Santu Guztien edo Arimen Egunarekin nahastu behar, bi jaiegunak data bertsuetan ospatzen diren arren, Hilen Eguna egutegi katolikoaren jaieguna den bitartean, Heriotzaren Egunak jatorri paganoa du, zehazkiago, jada espainiarren etorrera baina askoz ere lehenagotik azteka, maia, puperetxa eta totonaka herriek ospatzen zuten eta heriotzaren kultuarekin zerikusia duen ospakizun edo jaia zen. Mesoamerikar herrietan hildakoen garezur eta hezurrak gordetzeko eta ondoren haiek omendu eta oroitzeko asmoz jendaurrean trofeo gisa erakusteko ohitura zegoen, heriotza eta berpizkundearen errituaren barnean.

Ospakizun honetako ikur nagusienetako bat, La Catrina edota La Calavera Catrina delakoa da.

Mesoamerikako herrialdeetan ospatzen den ospakizuna da, eta bereziki eta indar handiz, Mexikon, ospakizun hau oso errotua eta hedatua dagoen herrialdea. UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* La Calavera Catrina
* Hilen edo Santu Guztien Eguna: Ospakizun katolikoa.
* Halloween
* Samhain

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309256
* Commonscat Multimedia: Day of the Dead
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Day of the Dead

---

 |

* Wd Datuak: Q309256
* Commonscat Multimedia: Day of the Dead
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Day of the Dead
**Hedadura zabaleko sarea** edo **WAN** sarea (ingelesetik: **w**ide **a**rea **n**etwork) eremu geografiko zabala hartzen duen konputagailu-sarea da. Eremu malgua izanda 100 eta 1.000 kilometroko eremua har dezake, herrialdeak edo kontinenteak barruan hartuz. Honen adibiderik esanguratsuenak Internet eta RedIRIS dira. Sare pertsonalen (PAN), sare metropolitano (MAN) edo sare lokalen (LAN) ezberdina da.

WAN sareak hainbat LAN batera konektatzeko erabiltzen da, eta ondorioz leku batean dauden ordenagailuak beste nonbaitauden ordenagailuekin komunika daitezke. Hainbat WAN organizazio partikularretako sortzen dira eta pribatuak dira, beste batzuk, ISPek sortzen dituzte hainbat gauzetarako, organizazioen LAN-ak konektatzetik Internetera konektatzeko. WANak normalean linea alokatutan sortzen dira. Alokatutako linea bakoitzaren amaieran, router batek LAN-a konektatzen du alde batean eta HUB batek WANeko bestea. Hainbat sare komunikazio protokolok erabil dezakete oinarrizko transporte fisiko mekanismoa, TCP/IP barne. WANetan beste prokolo batzuk ere erabili daitzeke X.25, ATM edo Frame relay barne.

Orain Internetek abiadura handiko WAN bat ematen duenez, alokatutako linea kopurua organizazioen arteko konexioak egiteko jaitsi egin da. VPNak erabiltzen dira honen ordez. Hauek zifratuaz gain beste teknika batzuk erabiltzen dituzte dedikatutako sare baten itxura izan dezan organizazioaren sareak elkarbanatutako WAN estruktura baten gainean.

Ikerketa akademikorako WAN sareak 3 area ezberdinetan banatu daitezke: Matematika modeloa, sare emulazioa eta sare simulazioa.

WAN sareen azpiegitura ezaugarri handiko konmutazio adabegiek eta transmisio lineek osatzen dute. Abiadura eta banda-zabalera handikoak ia kasu gehienetan.

Ikus, gainera
-------------

* LAN
* Sare protokolo
* Internet
* TCP/IP eredu
* MAN
* Azpisare-maskara
* Internet
* Intranet
* Estranet
* Atzipen protokoloak

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.

Kanpo estekak
-------------

* Telekomunikazio Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11384
* Commonscat Multimedia: Wide area networks (WAN)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4294149-0
* LCCN: sh91002469
* NKC: ph135588
* NARA: 10644117
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11384
* Commonscat Multimedia: Wide area networks (WAN)

* TCP/IP-ri buruzko liburua
**Hall konderria** (ingelesez: *Hall County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grand Island da. 2010eko zentsuaren arabera 58.607 biztanle zituen, Hall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hall konderriak 1.430,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,17 ura dira. Beste 1.414,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.607 pertsonetatik 56.190 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.653 dira. 906 beltzak edo afroamerikarrak. 231 amerikar natiboak ziren eta 34 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 579 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 95 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 572 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496152
* Commonscat Multimedia: Hall County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131355036
* GND: 4725860-3
* LCCN: n81018556
* **Lekuak**
* OSM: 1425482
* TGN: 2001355

 |

* Wd Datuak: Q496152
* Commonscat Multimedia: Hall County, Nebraska
**Hedapen txartela** hainbat zirkuitu desberdin (Txip) eta kontrolatzailez osatutako txartel bat da, bere hedapen-erreten egokian sartuta, ordenagailuaren ahalmenak hedatzeko balio duena. Hedapen txartelen bidez ordenagailuari elementu berriak gehitu ahal zaizkio.

Txartel hauek *Peripheral Component Interconnect* (PCI), PCI-Express edo *Accelerated Graphics Port* (AGP) motakoak izan daitezke.

Gaur egun, txartel nagusian lortu den *Universal Serial Busen* (USB), soinu, bideo edo sarearen integrazioari esker, hedapen txartelak ez dira lehen bezain beharrezkoagoak ordenagailu bat funtzionala izateko.

Hedapen txartel motak
---------------------

  

### PCI

* PCI—USB
* PCI—IDE
* PCI—IEEE1394
* PCI—Paralelo
* PCI—RAID
* PCI—SATA
* PCI—Serie
* PCI—SCSI
* PCMCIA adaptatzailea

### PCI Express

PCI Express

### AGP

Accelerated Graphics Port

### Hedapenerako txartelen adibideak

* Soinu-txartel
* Txartel grafiko
* Sare-txartela
* Barneko Modema
* Telebista sintonizatzailea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216158
* Commonscat Multimedia: Computer expansion cards

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85046412

 |

* Wd Datuak: Q216158
* Commonscat Multimedia: Computer expansion cards
**Hedina Sijerčić** (Sarajevo, Bosnia-Herzegovina, 1960ko azaroaren 11a) narratzailea, saiakeragilea, kazetaria, pedagogoa, itzultzailea, ikertzailea, hizkuntzalaria, erromaniar literaturari buruzko tesia duen doktorea, Zagrebeko Unibertsitateko hizkuntza, literatura eta kultura irakaslea, ijitoen kausaren aldeko ekintzailea, feminista, ama eta amona da.

Biografia
---------

Bosniako gerratik ihesi, Hedina Alemanian babestu zen, eta diskriminazioa jasan zuen migratzaile eta emakume izateagatik: garbitzaile eta laguntzaile gisa lan egin behar izan zuen zaharren egoitza batean. Alemaniatik Kanadara emigratu zuen, eta han haur irakasle gisa lan egin ahal izan zuen, erromaniar eskubideen aldeko aktibismoa garatuz, Romano Lil lehen erromaniar egunkariko editore nagusia izatera iritsiz. Berak kontatu duen bezala, "Alemanian, beti arrotz sentitzen zara. Ez nintzen Kanadan hain atzerritar sentitu ". Antza denez, arrazakeria eta xenofobian ere badaude mailak.

### Literatura

Bere literatur lana, alde batetik, haurtzaroan entzun zuen ijitoen folklorearen motibo eta narrazioetan oinarritzen da. Bestalde, bere poesia- eta prosa-lanen deskribapenak ijito, aktibista eta emakume gisa izandako esperientzia pertsonalekin lotzen dira. Haren poesia izugarri gomutagarria da, ijitoen folklorean oso ohikoak diren poz txiki eta biziz eta atsekabe iraunkorrez, tragediez, ehundua, ez da aurkitzen magiaren, fantasiaren, ilargiaren eta gitarraren, nagi bizitzearen mito hori, denak bezala bizi, maite eta hiltzen den Herri baten lirika begiesten da.

### Lanak

Hainbat lan sortu edo itzuli ditu, beste beste:

* *Adjive Romen* eta "*Karankoci-Koci* dokumentalak.
* Garcia Lorcaren *Bodas de Sangre* liburua itzuli du erromanierara.
* *Leyendas romanís* liburua.
* *Dukh* edo *Dolor* poema liburua. Torontoko Unibertsitateko Leek komentatu zuena: "Ijitoen poesiaren adibide bat, Torontoko poesia aipaten duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Eriac.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-03).
2. 1 2   «Un poema de Hedina Sijerčić» *pikara magazine* 2020-12-30 (Noiz kontsultatua: 2021-01-03).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «101 mujeres gitanas pa’ construir tu feminismo» *pikara magazine* 2021-04-21 (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
4. ↑   «Hedina Tahirović-Sijerčić» *www.romarchive.eu* (Noiz kontsultatua: 2021-01-03).
5. ↑   «La gitana Hedina Sijercic» *Mujeres* 2009-02-26 (Noiz kontsultatua: 2021-01-03).
6. 1 2   «Hedina Sijerčić - La sangre de Caín» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-03).

Kanpo estekak
-------------

* Hedia Sijercíc YouTube 2017
* Hedia Sijercíc YouTube 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3635141
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171706491
* ISNI: 0000 0001 2068 9704
* GND: 102338857X
* LCCN: n2011039534
* SUDOC: 198618913

 |

* Wd Datuak: Q3635141
**Michele Alboreto** (Milan, 1956ko abenduaren 23a - Lausitzring zirkuitoa, Schipkau, 2001eko apirilaren 25a) italiar 1 Formulako gidaria izan zen.

1976an hasi zen motorraren kirolean. 1978an Italiako eta Europako 3 Formulako txapelketak irabazi zituen eta 1980an 1 Formulara iritsi zen Tyrrell taldearen auto batekin. Lasterketa bat irabazi zuen 1982an eta beste bat 1983an, eta hurrengo urtean Ferrari taldearekin lehiatu zen. Ferrarirekin hiru garaipen gehiago lortu zituen. 1985ean Alain Prost bere taldekidea txapelketa osoan zehar lehiatu zuen, eta bigarren izan zen azken sailkapenean. Hurrengo hiru denboraldiak ez ziren hain arrakastatsuak izan eta 1988an Ferrari utzi eta Tyrrelera itzuli zen eta ondoren Larrousse, Footwork, Scuderia Italia eta Minardi taldeekin lehiatu zen 1995ean 1 Formula erretiratu zen arte.

Estatu Batuetako IndyCar lasterketetan eta erresistentzia probetan ere parte hartu zuen. 1997an Le Manseko 24 Orduak irabazi zituen Porsche-rekin eta 2001ean Sebring-eko 12 orduak Audi-rekin.

Alemaniako Lausitzring zirkuituan hil zen, Audi R8 auto batekin probak egiten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172983
* Commonscat Multimedia: Michele Alboreto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 303730416
* LCCN: no2013055096
* ICCU: CFIV057537
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172983
* Commonscat Multimedia: Michele Alboreto
**Michele Margaret Timms** (Melbourne, Australia, 1965eko ekainaren 28a) Australiako saskibaloi-jokalari ohia da. 3 domina lortu zituen Australiarekin egindako nazioarteko lehiaketetan.

Bizitza
-------

Australian, historiako saskibaloiaren jokalari onenetako bat da. 

### Ibilbidea

1984an hasi zuen bere ibilbide profesionala Bulleen Melbourne Boomers klubarekin, Emakumezkoen Saskibaloi Liga Nazionalean (WNBA). 1989-1990 denboraldian Lotus Munich talde alemaniarrak fitxatu zuen eta kontinentetik kanpo joan zen profesionalki jokatzera, lehen jokalari Australiarra izan zen hori egiten. Emakumezkoen Saskibaloi Liga Nazionalean hainbat klubekin jokatu zuen, hauen artean, Perth Breakers eta Nunawanding Specters, azken honetan, hainbat titulu irabazi zituena jarraian 1986tik 1989ra. Michelek Emakumezkoen Saskibaloi Liga Nazionalean egin zuen ibilbidean, zazpi aldiz egon zen bost jokalari hoberenen artean eta guztira 265 partida jokatu zituen.

Opals-ekin ere lau mundu mailako lehiaketa jokatu zituen. Malasian egindako lehiaketan Timms taldean puntu gehien lortu zituen jokalaria izan zen. Hau baino bi urte lehenago, domin olinpikoa lortu zuen lehen saskibaloi talde Australiarrean hartu zuen parte. Olinpiada hauek Atlantakoak izan ziren, 1996koak: Australiak brontzezko domina lortu zuen Ukraniarrak garaitu ondoren. Eta baita hemen ere, Timms taldean puntu gehien lortu zituen jokalaria izan zen. Geroxeago, Sidney-ko 2000. edizioan, taldeko kapitaina izendatu zuten eta honekin batera, taldeak zilarrezko domina irabazi zuen.

  

Bere lan bikainak eta ospeak WNBA, AEBetako liga profesional berrirako hautagai ezin hobea bihurtu zuen. 1997an, ligaren hasierako denboraldian, Phoenis Mercuryrekin bat egin zuen. Aldi beran, ligan jokatu zuen lehen australiarra izan zen, eta bertan, Timms-ek 12.1 puntu, 3.7 errebote, 5.1 asistentzia eta 2.6 lapurreta egin zituen. Hurrengo denboraldian, bere estatistikak 6.9 puntura joan ziren, 2.5 errebote eta 5.3 asistentzia. Ondoren, WNBA-ko finaletan jokatu zuen Houston Comets-en aurka. Bertan, Houston Comets-ek irabazi zuten. Hurrengo partiduan ere Comets-ak izan ziren garaile.

Guztira Timms-ek 116 partidu jokatu zituen fase erregularrean, 866 puntu lortu zituen, 313 errebote hartu eta 551 asistentzi egin zituen. Phoenix Mercury, 2002ko abuztuaren 7an erretiratu zen.

### Olinpiar Jokoetako emaitzak

| Olinpiadak | Emaitzak | Kirola |
| --- | --- | --- |
| Sidney 2000 | zilarrezko domina | saskibaloia |
| Atlanta 1996 | brontzezko domina | saskibaloia |
| Seul 1988 | laugarren postua | saskibaloia |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2019543

 |

* Wd Datuak: Q2019543
***Para la espera*** (euskaraz: «*Itxaronaldirako*»), Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren estudio albuma da, hemeretzigarrena, 2020an plazaratua, Ojalá diskoetxearen eskutik. Albumen jasotako kantak aurreko hamarkadan egindakoak dira. Gehienetan heriotzaren presentzia nabaria da, bereziki abeslariaren hildako lagunena.

Ezaugarriak
-----------

Albuma 2020ko ekainaren 12an atera zen, hau da, COVID19ko pandemiaren egoeran. Horregatik, artistak digitalki zabaldu zuen, bere YouTubeko kanala erabiliz. Diskoan azkenaldian hildako lagunen oroimena biltzen da: Luis Eduardo Aute, Luis Sepúlveda, Tupac Pinilla idazle eta zinemagile kubatarra, Juan Padrón Blanco marrazkilari kubatarra, Óscar Chávez abeslaria, Marcos Mundstock umorista argentinarra.

Disko honetan abeslariak berriro ere lehen lanen lautasuna bilatu du.

Abestiak
--------

1. "La adivinanza"
2. "Aunque no quiero, veo que me alejo
3. "Conteo atrás"
4. "Noche sin fin y mar
5. "Viene la cosa"
6. "Jugábamos a Dios"
7. "Si Lucifer volviera al paraíso
8. "Una sombra"
9. "Los aliviadores"
10. "Modo frigio"
11. "Danzón para la espera"
12. "Después de vivir"
13. "Página final"

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Albuma YouTuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Diskoaren gaineko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97125355

 |

* Wd Datuak: Q97125355
***Osasun iturria*** Eugenio Arruti González-Pola margolariaren Donostiako paisaia da. Luancon (Asturias) jaioa, Donostian bizi izan zen eta hiriaren paisaien margolanak egin zituen.
Gaur egun hiriko San Telmo museoan ikus daiteke. Margolanaren data ez da ezagutzen; XIX. mendeko bigarren erdikoa izango da.

Deskribapena
------------

Urte haietan Urumea ibaia bideratu gabe zegoen eta Amara auzoan hezeguneak sortzen zituen. Margolanean, ezkerrean, ibaia ikus daiteke. Eskuinean iturria dago eta bertan gazte bat ura edaten ari da. Gertu emakume talde bat dago, ura eramaten. Atzean San Bartolome komentua ikus daiteke. Argiaren eta itzalen efektuak garrantzitsuak dira.  Margolanaren neurriak 96x142 zm. dira.

Aukeraketa
----------

*Osasun iturria* izan zen Donostiako San Telmo Museoak 2012ko urriaren 18 eta 19an Euskadiko Orkestraren kontzertuetan Kursaal Auditorioko hallean ikusgai egon zedin aukeratutako margolana. Donostiar museoarekin adostutako lankidetza honekin Orkestrak, Modes Mussorgskyren *Erakusketa bateko margolanak* interpretatu zuen. Ekimenaren helburua artea beste formatutan kontzertu aretoetara eramatea zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116446971

 |

* Wd Datuak: Q116446971
***Para todos, exemplos morales, humanos y divinos. en que se tratan diversas ciencias, materias y facultades. repartidos en los siete dias de la semana*** 1702an, Iruñean,  Juan Pérez de Montalbán (1602-1638) idazle madrildarrak Alonso Pérezen inprimategian plazaratu zuen liburua da. Gaztelaniaz argitaratu zen. Lehenengo edizioa 1635ekoa da.

Liburua benetako saski-naski bat zen, elementu hauekin osatuta: adibide moralak, bi auto, lau komedia, hiru eleberri eta katalogo bat.

Liburu hau Montalbánen ezagunena izan zen. Boccaccioren *Dekamerona* liburuan moduan, hemen ere egileak narrazio eskema bat ezartzen du eta bertan elementu desberdinak sartzen doaz. Antza denez, Jerónimo de Villayzán antzerkigilearen aurkako erreferentzia badira; antza, arteko etsaitasuna plagio baten ondorioz izan zen. 

Francisco de Quevedok, bestetik, asko haserretu zen liburu honekin. Haserrearen arrazoia edukietako batzuen harrokeria eta moral eskasagatik zen. Baina baita ere Quevedok Montalbánen aita kritikatu zuen zeren eta, antza, *Buscón*en edizio pirata bat atera zuelako. Quevedok zion Montalbán Lope de Vega plagiatzaile eskasa zela eta *Para todos* liburua "eltzea bezalako liburu ustela" zela uste zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Cervantes Birtual.
3. ↑  Quevedo, F. *Prosa festiva completa*. Madril, Cátedra, 1993, 472.or. eta 475.or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Liburuaren bertsio digitala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113712404
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q113712404