**Sacagawea** —ahoskera: /səˌkɑːɡəˈwiːə/; era berean **Sakakawea** eta **Sacajawea** izenez ere ezaguna— (Lemhi River, Idaho, AEB,1788ko maiatza — Ipar Dakota, AEB,1812ko abenduaren 20a) xoxone etniako emakume indigena izan zen, lemhi tribukoa. 

Sacagawea (eskuinean), Lewis eta Clarkekin. Montanako Ordezkarien Ganberako horma irudia.
Lewis eta Clarken espedizioan Louisianako Lurraldea esploratzen lagundu zuelako da ezaguna —Meriwether Lewis eta William Clark buru zituen espedizioa—, Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldeko esplorazioan. Sacajawea 1804 eta 1806 bitartean joan zen espedizioarekin, Ipar Dakotatik gaur egungo Oregon estatuko kostalderaino. Espedizioko kide batzuek **Janey** deitzen zioten.

Sacajawea oso lagungarria izan zen Ozeano Barera iristeko egin beharreko urratsak azaltzeko, eta Ipar Amerikako lurraldea ezagutzeko bidaia garrantzitsuenetako batean parte hartu zuen. Sacagaweak espedizioarekin bidaiatu zuen, Ipar Dakotatik Ozeano Bareraino, milaka kilometrotan zehar. Amerindiar populazioekin kultura harremanak ezartzen lagundu zuen, eta ekarpenak egin zizkion natura-historiari.

Estatu Batuetako dolar bateko txanpon-edizio batean Sacajawea eta haren seme Jean Baptiste azaldu ziren. Txanponaren aurpegiak Randy'L He-dow Teton izeneko emakume xoxone baten aurpegia erreproduzitzen du, ez baitago Sacajawearen irudi zehatzik.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Sacagawea amerindiar xoxone tribuko agaidikan klan («izokin-jataileak») delakoan jaio zen, gaur egun Tendoy komunitatetik gertu, Lemhi konderrian, Idaho estatuan. Hamabi urte inguru zituela, bera eta tribuko beste gazte batzuk bahitu zituen tribu aurkari batek, hidalgak, lau gizon, lau emakume eta xoxone haur asko hil ziren batailan. Harrapatu ondoren, gaur egun Washburn den Ipar Dakotako herrixka batera eraman zuten.

Hamahiru urte zituela, Toussaint Charbonneauk hartu zuen emaztetzat Sacagawea, herrixkan bizi zen merkatari frantziarra, beste emazte gazte xoxone bat ere zuena. Esaten denez, Charbonneauk bi emakumeak erosi ahal izan zizkien hidalgotarrei edo Sacagawea irabazi ahal izan zuen apustu batean.

### Lewisen eta Clarken espedizioa

«Lewis eta Clark Columbian nabigatzen». Charles Marion Russellen pintura. Columbia ibaiko piragua-espedizioa irudikatzen du.
Sacajawea haurdun eta lehen umea izateko zain zegoen Lewis eta Clarken espedizioa Hidatsa herrixketatik hurbil iritsi zenean, 1804ko negua igarotzeko. Meriwether Lewis kapitainak eta William Clarkek gotorleku bat eraiki zuten, eta bertakoak elkarrizketatu zituzten, gida edo itzultzaile bila, udaberrian Misuri ibaiaren iparralderantz egingo zen espediziorako. Charbonneau interprete gisa kontratatu zuten eta horrela jakin zuten emazteak xoxone hizkuntza menderatzen zuela; bazekiten xoxone tribuen laguntza beharko zutela bere ibilbidean. 

Lewisen eta Clarken espedizioaren mapa. Sacajaweak Tendoytik bakarrik hartu zuen parte, Idahon.
Charbonneau eta Sacagawea gotorlekura lekualdatu ziren astebete geroago. Lewisek Jean Baptiste Charbonneau izeneko haurraren erditzea izan zuen, 1805eko otsailaren 11n, eta kaskabilo-sugez moldaturiko kaskabiloak eman zizkion erditzea azkartzeko. Clarkek eta espedizioko gainerako kideek Pomp edo Pompy haurrari deitu zioten, bere amak jarritako izena lehen bidaiaria» esan nahi baitu.

Apirilean, espedizioak gotorlekua utzi eta Misuri ibairantz abiatu zen piraguan. Piraguok harrapatuta gelditzen ziren eta urertzetik atera behar ziren. 1805eko maiatzaren 14an, Sacagaweak pote batetik erori ziren zenbait artikulu erreskatatu zituen; besteak beste, egunerokoak eta Lewisek eta Clarkek zeramatzaten beste ohar batzuk. Espedizioko komandanteek, beren erreflexuak goratu ostean, eskertzeko gurutzatzen ari ziren ibaiari Sacajawea deitzea erabaki zuten.

Sacajaweak, gidari gisa laguntzeaz gain, inguruko geografia ezagutzean, babesa eman zien sendatzeko landareei esker. Pompy txikia ere oso lagungarria izan zen, espedizioari irudi baketsua ematen baitzion, bisitari berriekiko oldarkortasuna saihesteko.

1805eko abuztuan, espedizioak xoxone tribu bat aurkitu zuen eta trukea egiten saiatu zen, Mendi Harritsuetan zaldiak behar zituztelako. Sacagawea behar zen itzulpena egitera eraman zuten eta tribuko burua bere neba Cameahwait zela jakin zuen. Lewisek bere egunkarian erregistratu egin zuen topaketa hori:

> *Clark kapitaina Charbonneau interpretearekin eta emazte indiarrarekin iritsi eta lasterrera, Cameahwait buruaren arreba dela frogatu da. Pertsona horien arteko topaketak eragin handia izan du, batez ere Sah cah-gar-we-ah eta berarekin preso hartutako baina bere herrikideekin elkartu eta ihes egin ahal izan zuen emakume indigena.*
> 
> 

Eta Clark, bere egunerokoan hauxe idatzi zuen:

> *Abuztuaren 17an, larunbata, 1805ean, interpreteak eta haren lagunak, distantzia batera,xoxoneen begi alaien aurrean dantzatu zuten, eta hark keinuekin erakutsi zidan horixe zela haien herria (nazioa).*
> 
> 

  

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q238960
* Commonscat Multimedia: Sacagawea / Q238960

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84351167
* ISNI: 0000000073744116
* GND: 118793969
* LCCN: n79040147
* NKC: jx20060117090
* SNAC: w69990p3
* SUDOC: 124631614
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q238960
* Commonscat Multimedia: Sacagawea / Q238960