**Tsakhurrera** edo **tsakhurera** (Цӏаӏхна миз) tsakhurrek hitz egiten duten hizkuntza da, Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzen familiakoa, dagestango hizkuntzen taldekoa eta lezgiar hizkuntzen adarrekoa. 10 600 inguru hiztun ditu Errusiako Dagestan errepublikako hegoaldean eta 12 300 inguru hiztun Azerbaijaneko ipar-mendebaldean.

Dagestango hizkuntza ofizialetako bat da, eta posiblea da eskolan tsakhurreraz ikastea edo hizkuntza hau izan ikasgai bat gisa, lehen hezkuntzan. Azerbaijanen ez du estatus ofizialik; hala ere, eskola batzuetan badago aukera tsakhurrera ikasteko. *Нур* (Nur, tsakhurreraz: Argia) astekarian artikulu batzuk tsakhurreraz idazten dira, eta 2002tik 2022ra tsakhurrerazko 40 liburu baino gehiago argitaratu ziren. 2009an Asif Rustamov zinemagileak tsakhurrerazko lehen pelikula zuzendu zuen, *Kiblayıka yıkbıhiyna* (tsakhurreraz: Alkiblali bizkarra emanda) laburmetraia.

Dialektoak
----------

Sailkapen baten arabera, tsakhurrerak bi dialekto ditu, tsakhera eta gelmetsera. Beste hizkuntzalari batzuen iritsiz, hiru dialekto bereizi behar dira: tsakhur-suvagilera, gelmets-kurdulera eta saputxinera edo sabundzhinera.

Ezaugarriak
-----------

Tsakhurrera hizkuntza ergatiboa da. Izenek kasua markatzen dute, atzizkien bidez. Absolutibo, ergatibo, datibo eta genitiboz gain, 14 kasu lokatibo daude. Lau izen klase bereizten ditu: 1. gizonezko pertsonentzat; 2. emakumezko pertsonentzat; 3. animalia, objektu eta kontzeptu batzuentzat eta 4. objektu eta izaki mitologikoentzat.

Idazteko sistema
----------------

1934tik 1938ra alfabeto latinoan oinarrituta idazteko sistema bat erabiltzen zen. 1990tik Dagestanen alfabeto zirilikoa erabiltzen da tsakhurreraz idazteko; Azerbaijanen, aldiz, alfabeto latinoa (1996tik).

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Errusia):

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | АI аI | Б б | В в | Г г | ГI гI | Гъ гъ | Гь гь |
| Д д | Дж дж | Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й |
| К к | КI кI | Къ къ | Кь кь | Л л | М м | Н н | О о |
| ОI оI | П п | ПI пI | Р р | С с | Т т | ТI тI | У у |
| УI уI | Ф ф | Х х | Хъ хъ | Хь хь | Ц ц | ЦI цI | Ч ч |
| ЧI чI | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы | ЫI ыI | Э э | ь |
| Ю ю | Я я |  |  |  |  |  |

Gaur egungo tsakhurrerazko alfabetoa (Azerbaijan), 2015eko aldaketekin:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | Ә ә | B b | C c | Ç ç | Ç' ç' | D d | E e |
| F f | G g | G' g' | Gh gh | Ğ ğ | H h | X x | Xh xh |
| I ı | I' ı' | İ i | J j | K k | K' k' | Q q | Q' q' |
| L l | M m | N n | O o | Ö ö | P p | P' p' | R r |
| S s | Ş ş | T t | T' t' | Ts ts | Ts' ts' | U u | Ü ü |
| V v | Y y | Z z | ' |  |  |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Euskaltzaindiaren hiztegia.* .
2. ↑  Berria Estilo Liburua
3. ↑  Termcat Centre de terminologia
4. ↑  2010ko Errusiako errolda orokorraren datuak
5. ↑  Институт языкознания РАН
6. 1 2 3  Большая Российская Энциклопедия
7. ↑  Chai Khana.org[*Betiko hautsitako esteka*]
8. ↑  Газета "Нур"
9. ↑   **(Ingelesez)** «Tsakhur: a language in danger» *State of the art of Indigenous languages in research:A collection of selected research papers* (Noiz kontsultatua: 2022-06-08).
10. ↑  Lehen pelikula tsakhurreraz
11. ↑  Kiblayıka yıkbıhiyna pelikula ikusgai

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bisita ezazu Tsakhurrera*** Wikimedia Incubator proiektuan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36853
* Commonscat Multimedia: Tsakhur language

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4293897-1
* AAT: 300389445
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36853
* Commonscat Multimedia: Tsakhur language