Eliza
**Bezkitz** Orbaibarrako Leotz udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Erdialdea eskualdean.

2021 urtean 4 biztanle zituen. 

Bertako biztanleak *bezkiztarrak* dira.

Izena
-----

Bezkitz beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Bézquiz*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Vesquiz* (1268)
* *Vezquiz* (1366)
* *Bezquiz* (1534)
* *Vezquiz* (1591)
* *Besquiz* (1945)
* *Bezkitz* (1956)
* *Bezkitz* (2000)

Geografia
---------

Bezkitz Erdialdea eskualdean dago, Orbaibar ibarrean eta Leotz udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena

Leotz udalerria Nafarroa erdialdean dago Erriberriko merindadean eta Nafarroako hiriburutik 34 kilometrora.

### Klima eta landaredia

Leotz udalerriko klimaren ezaugarri mediterraneoak bai batez besteko tenperaturan (12,5 gradu) bai batez besteko prezipitazioetan (600-900mm batez beste) ikusten dira. Aldaketa termikoa handia da, eta 20 gradurainoko aldea egon daiteke udaberriko eta udazkeneko egun askotan. Udan bi hilabete idor izaten dira, uztaila eta abuztua. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 bitartean dira.

Gizakiaren eragina dela eta, jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta mantendu den guneetan ameztiak nabarmentzen dira. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera egindako birlandaketen ondorioz, Austriatik ekarritako pinu lariziarren (Pinus nigra) eta beltzen 351 hektarea daude.

#### Estazio meteorologikoa

Leotzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Barasoain pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako Gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

|      Datu klimatikoak (Barasoain, 1975-2020)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 20.0 | 22.0 | 27.0 | 29.0 | 36.0 | 40.0 | 42.0 | 41.0 | 37.0 | 31.0 | 25.0 | 18.0 | **42.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 9.2 | 10.9 | 14.3 | 16.1 | 20.6 | 25.3 | 28.4 | 28.7 | 23.8 | 18.6 | 12.6 | 9.5 | **18.2** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 5.4 | 6.4 | 9.1 | 10.7 | 14.7 | 18.8 | 21.4 | 21.8 | 17.9 | 13.8 | 8.6 | 5.7 | **12.9** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.6 | 1.9 | 3.9 | 5.3 | 8.7 | 12.2 | 14.4 | 15.0 | 12.0 | 8.9 | 4.6 | 2.0 | **7.5** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -7.5 | -9.0 | -10.0 | -3.0 | 0.0 | 2.0 | 7.0 | 7.0 | 2.0 | -3.0 | -7.0 | -11.0 | **-11.0** |
|
|
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 44.2 | 34.6 | 41.8 | 66.6 | 55.1 | 42.6 | 25.3 | 28.8 | 43.9 | 54.3 | 59.9 | 51.7 | **548.8** |
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 46.0 | 22.0 | 44.0 | 40.0 | 42.0 | 38.5 | 39.0 | 86.0 | 95.0 | 44.0 | 53.0 | 40.0 | **95.0** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 10.5 | 9.0 | 8.0 | 10.7 | 10.5 | 6.4 | 5.1 | 4.9 | 5.4 | 9.8 | 11.4 | 10.9 | **102.5** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 0.9 | 1.1 | 0.9 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.2 | 1.2 | **4.7** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

Nobleen jaurerriaren lekua izan zen. Titularra Ferrand Oloritz zen 1472an. Gero, Iruñeko Dona Graziko monasterioak gozatu zituen haren eta Santsoainen errentak, eta 1546an Bakedaoko Bernardino Uhalderekin trukatu zituen.

XIX. mendearen lehen erdiko erreforma administratiboetara arte, Bezkizko eliz-jurisdikzioa bere elizako abade deitzen zenak zuen, herriak aukeratzen zuena; jurisdikzio zibila, berriz, Iruñeko merkatuko alkateari zegokion.

1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen, baina XX. mendean Leotz udalerrian sartu zen. 2009ko urriaren 20an, Nafarroako gobernuak Leozko Udalaren eskariari kasu eginez, Artariain kontzejua bertan behera utzi zuen, horretarako foru dekretu bat onartuz.

Demografia
----------

2021 urteko erroldaren arabera 4 biztanle zituen Bezkitzek.

| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 2 | 3 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 | 3 | 4 |

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

|

|  |

Garraioa
--------

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko **332** linea zerbitzua ematen dio kontzeju honi. Herriak autobus geldialdi bakarra du herrian, Tafallarantz eta Amatriainerantz.


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  **Nafarroako Hiriarteko Garraioa** |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  **Zerbitzua**  |  **Hasiera**  |  **Ibilbidea**  |  **Amaiera** ⁠ |
| **332** | Tafalla | Barasoain • Santsomain • Benegorri • Bezkitz | Amatriain |

 |

Autobus zerbitzuak lan egin dezan, **332** linea eskariaren araberako linea baita, bidaia aurreko eguneko 19:00ak baino lehen erreserbatu behar da.

Kultura
-------

### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Leotz udalerria atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Koldo Zuazok, 2010ean, Leotz udalerria ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Leotz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %15,04k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 15,10k eta 2018n % 28,20k. Euskal hiztun gehien dituen Erriberriko merindadeko udalerria da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Andres eliza, XII. mendean eraikitako krisitiau eliza, erromaniko estiloan.

Oharrak
-------

1. ↑  /bés̻kit͡s̻/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza lehengo silaban

Erreferentziak
--------------

* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV*, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Bezkitz - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Barasoain» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
4. ↑    *Barasoaingo estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
5. ↑  Noticias de Navarra egunkariko albistea.
6. ↑   «Bezkitz» *www.ine.es* (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
7. ↑  Luis Luziano Bonaparte. *Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés*, 1863.
8. ↑  Koldo Zuazo. *El euskera y sus dialectos*. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera
-------------

* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea
* Erriberriko merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255108

 |

* Wd Datuak: Q12255108

| * i
* e
* a
  Orbaibar |
| --- |
| Udalerriak | Barasoain • Garinoain • Leotz • Oloritz • Orisoain • Puiu • Untzue |
| Kontzejuak | Etxague • Iratxeta • Leotz • Mendibil • Olleta • Oloritz • Soltxaga |
| Lekuak | Amatriain • Artariain • Bariain • Benegorri • Bezkitz • Makirriain • Munarrizketa • Orizin • Santsoain • Santsomain • Uzkita |
| Etxaldeak | Artederreta • Eristain |
| Herri hustuak | Ariamain • Arrazubi • Asuritz • Doneaniz • Etxano • Gandiriain • Hiriberri • Kaskallugaña • **Katalain** • Lepuzain • Lizartze • Musker-Hiriberri • Oibar • Pozuelo • San Lorentzo • San Roman |