recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sant'Agnese in Agone** Erromako eliza bat da, Navona enparantzan kokaturik dagoena, Parione *rionean*.

Izena
-----

*In agone* izenak "hilzorian" esan nahi du. Navona enparantzaren jatorrizko izena *piazza in agone* zen, izan ere enparantza erromatarren *Stadium* itxuran eraiki baitzen. Erabilerak *in agone* izena *navona* izenera aldatu zuen. Aines izenaren italierazko forma da Agnese, Santa Aines edo Santa Ines martiriari dedikatua baitago, eta bertan baitaude santuaren erlikiak.

Historia
--------

Inozentzio X.a Aita Santuak, jaiotzez Giovanni Battista Pamphili, bere familiaren jauregiaren ondoan kapera bat egiteko agindua eman zuen, horrela familiakoak etxetik atera gabe joan zitezkeen mezatara. Inozentzio X.a Navona enparantza bere familiari loturiko espazioa sortu nahian ari zen garai hartan. Girolamo Rainaldi arkitektoak 1652an gurutze greziarreko oinarria zuen eraikia diseinatu zuen, hasieran Via Santa Maria dell’Anima kalera begira, plazatik kanpo.

1652an bertan eraikuntza lanak hasi ziren arren hasierako diseinuak aldaketa ugari izan zituen. Francesco Borromini arkitekto ezagunak Rainaldirekin batera aldaketak adostu eta proiektua birdiseinatu zuen. 1655ean Inozentzio X.a hil zen eta ardura bere iloba Camillo Pamphilik hartu behar zuen arren interes handirik ez zuen erakutsi eta Borrominik proiektua bertan behera utzi zuen 1657an.

1668an Camilloren alaba zen Olympia Pamphilik ardura hartu eta Rainaldi eta Ciro Ferrik bukatu zuten lana, Borrominiren diseinuan aldaketa nabarmenak egin zituzten ordea.

Elizaren aurrealdean Navona enparantza dago, eta atetik gertuen, bertako monumentuen artean, Lau Ibaien Iturria zeinean irudi batek bere eskua altxatua du Borrominiren eliza ikusi nahi ez balu bezala. Lau Ibaien Iturria Berniniren lana izanik eta bera eta Borromini etsai artistiko eta profesional sutsuak zirelarik, esan ohi da Berninik nahita egin zuela keinu hori estatuaren bidez. Leienda urbanoa da, ordea, lehenago amaitu baitziren plazako iturri eta eskulturak eliza baino.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Santa Aines sutan.Santa Aines sutan.
* Piazza Navonako Berniniren irudi batek, eskuarekin keinu egiten dio Borrominiren Sant'Agnese elizari.Piazza Navonako Berniniren irudi batek, eskuarekin keinu egiten dio Borrominiren Sant'Agnese elizari.
* Aldare nagusia.Aldare nagusia.
* Sainta Ainesen erlikiak eliza barruan.Sainta Ainesen erlikiak eliza barruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Bernini vs Borromini: a Baroque Rivalry | Rome Blog» *Roma Experience* 2016-11-25 (Noiz kontsultatua: 2019-05-25).

Kanpo estekak
-------------

* Elizaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1192577
* Commonscat Multimedia: Sant'Agnese in Agone (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4527305-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1192577
* Commonscat Multimedia: Sant'Agnese in Agone (Rome)
**Sandra Kim** (Saint-Nicolas, Belgika, 1972ko urriaren 15a benetako izenez **Sandra Caldarone**) jatorri italiarreko abeslari valoniarra da. 1986ko Eurovision Lehiaketa irabazi zuen *J'aime la vie* abestiarekin, Bergenen (Norvegia) ospatu zen ikuskizunean. Hau izan zen Belgikak lehiaketa honetan irabazitako lehen aldia, eta 2022 bitartean bederen, bakarra.

Ibilbidea
---------

Haurra zela, Musiclub taldeko abeslari gisa partaide izan zen. Talde horrekin 1985ean *Ami-Ami* abestia interpretatu zuen Milango *L'ambrogino d'oro* lehiaketan. Sei hilabete geroago Belgika ordezkatzeko aukeratu zuten 1986ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartzeko.

Lehiaketa irabazi zuenean 13 urte besterik ez zituen, nahiz eta *J'aime la vie* ('I love life') letretan '15 urte baino ez izatea' abesten duen eta jaiotza urterako 1970. urtea eman zuen. 

Adinaren pixkar irregulerra zenez, bigarren sailkatuak, Suitzak, garaipena lortzeko aukera sumatu zuen eta balorazioari helegitea jarri zion (arrakastarik gabe). 1990. urtera arte ez zen 16 urtetan ezarri parte-hartzaileen gutxieneko adina. Kim izan da historian Eurovisioneko irabazle gazteena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Sandra Kim» *eurovision-spain.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

* Eurovision 1986ko agerpena, Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231291
* Commonscat Multimedia: Sandra Kim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32208257
* ISNI: 0000 0000 8619 6673
* BNE: XX1772674
* BNF: 14193520g (data)
* GND: 134426274
* SNAC: w61j9xgh

 |

* Wd Datuak: Q231291
* Commonscat Multimedia: Sandra Kim
**The Big Kahuna** (euskaraz *Kahuna Handia*) 1999ko John Swanbeck estatubatuar zinema zuzendariaren drama-komedia filma bat da. Roger Rueff antzerkigile eta gidoigilearen *Hospitality Suite* (*Abegikortasun Gela*) antzezlanean oinarritua dago. Kevin Spacey, Danny Devito eta Peter Facinelli aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEBtako Wichita hiriko hotel batean ospatzen ari den enpresaburuen biltzar bateko azken gaua da. Bertan dauden industria-olio enpresa bateko bi saltzaile eta gazte hasiberri bat enpresaburu batekin tratua itxitzeko irrikaz daude, honela heuren enpresan lanpostuz gora egiteko: Phil (Danny DeVito) salmentaburuak, berrogeitamar urte beteak ditu, dibortziatua, lau alaben aita eta ozpindua dago, jada denetarik ikusia den eskarmentu handiko gizona da, etengabeko bidaietara ohitua, bai eta AEBtako leku urrunetako hotel guztietan ere gau bakartiak igarotzen zaildua. Ya lo ha visto todo, y está acostumbrado a los viajes constantes y las estancias solitarias en hoteles remotos de toda América. Bob (Peter Facinelli) hogei eta hainbat urte dituen gazte ixila da, bere lehenbiziko negozio bidaia du, eta Philek kale nahiz lanari buruz esaten dion guztia entzuteko irriki bizitan dago, baptista sinisduna eta ezkonberria da, ondorioz Philen ezkonbiziaz kezkatua agertzen da. Larry (Kevin Spacey) aldiz Boben guztiz aurkako izaera du: zurruteroa, gonazalea, bereziki enpresaburu emakume gisa jantziak doazenak gustatzen zaizkio eta eskandaluzalea da. Larryk bizitzari buruzko ikuspegi berezia da eta liskarrek gozamena sortzen diotela dirudi.

Aktoreak
--------

* Kevin Spacey: Larry Mann
* Danny DeVito: Phil Cooper
* Peter Facinelli: Bob Walker
* Paul Dawson: harrera-mutila edo morroia
* George F. Miller (*krediturik gabe*): hoteleko zuzendaria

Kanpo estekak
-------------

* *The Big Kahuna* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484951

 |

* Wd Datuak: Q484951
Leonardoren autoerretratua, c. 1510-1515, Turin.
**Sangina** margolaritza-teknika bat da, *hematite* izena duen oxido ferrikoaren aldaera batean oinarritutakoa. Hauts, barra zein laminatan erabili ohi da. Agertutako tonalitateak asko dira, beti ere gorriaren sailekoak, eta hortik datorkio izena. Hematitea Turkiako Sinope hiritik ekartzen ei zuten, eta hori dela-eta *sinopia* izena ere eman zitzaion teknika berberari. Hastapenetan freskoak prestatze lanetarako erabiltzen zuten, marrazkia aipatu euskarrian finkatzeko hain zuzen. XIV. mendearen amaiera aldean berezitu zen eta marrazkiak egiteko teknika modura propio erabili. Argitasuna eta ilusionismoa dira prozedura honek dakartzan efektu berezkoak, eta batik bat erretratuak eta biluziak sortzeko da aproposa. Artista askok heldu dio teknika honi: Leonardo, Michelangelo, Pontormo, Lorrain, Le Brun, Fragonard eta frantziar inpresionistek –Manet, Renoir, Morisot, eta abar-.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901944
* Commonscat Multimedia: Red chalk drawings

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300080064
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q901944
* Commonscat Multimedia: Red chalk drawings
Skewb ebatzia
**Skewb** hitza, ingelesezko *skew* (okertua) eta *cube* (kuboa) hitzetatik dator. Skewba, Rubiken kuboaren motako buruhausgarri mekaniko bat da, biratu eta posizioz alda daitezkeen atalez osatua.. Tony Durham kazetari ingelesak asmatu zuen, eta Uwe Meffertek merkaturatu, hasiera batean, *Pyraminx Cube* izenarekin. Douglas Hofstadterrek Skewb hitza asmatu zuen Scientific American aldizkariko artikulu batean, 1982ko uztailean.

Deskribapena
------------

Rubiken kuboa, bere aurpegiekiko paraleloak diren sei planok moztua dagoen bitartean, skewba, diagonal nagusiekiko perpendikularrak diren lau planoz bakarrik moztua dago. Plano hauetako bakoitzak, kuboa, bi zati berdinetan banatzen du. Errotazio edo mugimendu bat, kuboerdi hauetako edozein, 120 gradu biratzean datza.

Skewba, bi atal motaz osatuta dago: zortzi izkina, horietako bakoitza hiru kolorekoa, eta karratu formako kolore bakarreko sei erdigune. Mugimendu bakoitzak, lau izkina eta hiru erdigune mugitzen ditu.

Skewba, Pyraminx buruhausgarriarekin lotua dago, honek ere, lau errotazio ardatz baititu. Ertzen erdialdeko sei atalak, skewbeko sei erdiko atalekin bat datoz, eta pyraminxeko izkinetako lau atalak, skewbeko lau izkinekin bat datoz.

Ebazpen bikainenak
------------------

Skewba ebazteko egin beharreko bira kopuru gehiena, 11 da. Buruhausgarriaren 3.149.280 posizio ezberdin daude, ordenagailu batek ebazpen egokiena aurkitu ahal izateko adinako kopuru txikia. Taulan, bilaketa horren emaitza laburbiltzen da, *p* buruhausgarria ebazteko *n* bira behar dituzten posizio kopurua delarik.

| *n* | *p* |
| --- | --- |
| 0 | 1 |
| 1 | 8 |
| 2 | 48 |
| 3 | 288 |
| 4 | 1.728 |
| 5 | 10.248 |
| 6 | 59.304 |
| 7 | 315.198 |
| 8 | 1.225.483 |
| 9 | 1.455.856 |
| 10 | 81.028 |
| 11 | 90 |
| **Guztira** | **3.149.280** |

Antzeko beste buruhausgarri batzuk
----------------------------------

* Rubiken kuboa
* Square One
* Megaminx
* Irakaslearen kuboa
* Rubiken mendekua
* Skewb diamantea
* Kuboku
* Dogic
* Pyraminx
* Sakelako kuboa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Skewb buruhausgarria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2462468
* Commonscat Multimedia: Skewb

---

 |

* Wd Datuak: Q2462468
* Commonscat Multimedia: Skewb
**San Salbatzailearen eliza** Longidako Erdotzain herri hustuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Herrian, San Salbatzailearen parrokia nabarmentzen da. XIII. mende hasierako eliza txikia da, tradizio erromanikoaren barruan eraikia, habearte bakarrekoa, burualde zuzena eta dorrea oinaldean dituela. Barruan, Ama Birjinaren eta Haurraren tailu erromaniko bat eta San Gregorioren beste gotiko bat daude, inguruko ermita batetik ekarria. Parrokiako gurutzea, Tetramorfoekin ornatuta dagoena, XVI. mendean datatu daiteke. Herriak, halaber, jauregi erako eraikin baten aztarnak ditu, zirkuluerdiko arkuak eta konopialak, bolaz eta granadaz egindako apaingarriak, XVI. mendearen hasierara igotzen dutenak. Beste etxe batzuek dogotiko berantiarreko elementuak gordetzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERDOTZAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Erdotzain
* Longida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110155886
* Commonscat Multimedia: Iglesia de Erdozáin

---

 |

* Wd Datuak: Q110155886
* Commonscat Multimedia: Iglesia de Erdozáin
**San Salbatore eliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Zarrakaztelu udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Historia
--------

1237. urtean emana, argi dago data hori baino lehenagokoa dela. 1093an zein 1099an hitz egin zen horretaz, baita ondoren 1166 aldera ere, Bertrand abate eta Montaragoeko kanonigoen arteko akordioarekin. Jatorrizko eraikuntzatik aldare nagusiko ara nabarmentzen da oraindik, estilo erromanikoa.

1166. urteaz geroztik, Montaragoekoak lagata, Olibako monasterioarekin lotuta daudela jakin da.

Eraikina
--------

Jatorrizko fabrikatik, habeartea kontserbatzen da, zortzi ataletan zatitua arku fajoiez, kanoi-ganga zorrotzez estalia, eta 1863 eta 1905 artean gurutzadura handi bat, burualde poligonala, oinaldeko dorrea eta bataio-kapera gehituko zaizkio; hori guztia gurutze-gangaz estalita dago, Meitiako estilo neogotikoarekin bat etorriz, meaxa arkitektoak birsortu baitzuen. Portadak, eraikinaren oinaldean dagoenak, krismoiari eusten dio.

Rococo estilokoa, zaindariari eskainitako erretaula bat dago, Arrosarioko Ama Birjina, XVIII. mendearen bigarren erdialdean egina. Erdiko horma-hobian, aipatutako zaindariaren tailua ageri da, haurra besoetan duela: obra erromanista, XVII. mendeko lehen laurdenekoa, XVIII. mendeko koroa barrokoekin. Irudia Joan Semenoitz Altsasukoak egindako erretaula Manieristarena da, eta haren alargunak 1628an ordainketa eskatu zuen. San Joakin eta Santa Anaren irudiak alboetan daude, erretaularen garaikoak, baina polikromia modernokoak, erropaje mugituak eta erdirantz bihurdura handia dituztenak, konposizioa orekatzeko.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZARRAKAZTELU.*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

Ikus gainera
------------

* Zarrakaztelu
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42912668
* Commonscat Multimedia: Iglesia de El Salvador (Carcastillo)

---

 |

* Wd Datuak: Q42912668
* Commonscat Multimedia: Iglesia de El Salvador (Carcastillo)
**Simpsonen aniztasun adierazlea** ekologian erabiltzen den aniztasun adierazlea da. Zoriz aukeratutako bi banako edo organismo espezie berekoak izateko probabilitatea besterik ez da. Honela kalkulatzen da:

{\displaystyle D={\frac {\sum \_{i=1}^{S}n\_{i}(n\_{i}-1)}{N(N-1)}}}
*S* jasotako espezie kopurua da. *N* eta {\displaystyle n\_{i}} espezie guztietarako eta espezie bakoitzeko jasotako banako kopurua da. Ekosistema osoan dauden banako kopurua zenbatzea oso zaila denez, gehienetan ikergai diren espezie guztiak barne hartzen dituen eremu txiki bat edo laginketa karratu bat aztertzen da, kopuruak zenbatzearren.

Adierazlea zenbat eta handiagoa izan, bioaniztasuna hainbat eta txikiagoa dela esan daiteke.

Adibidea
--------

Ondoko taula, lur karratu batean jasotako espezieen zenbaketa azaltzen da:

| Espeziea | Banakoak |
| --- | --- |
| A | 2 |
| B | 8 |
| C | 1 |
| D | 1 |
| E | 3 |
|

Guztira, 2+8+1+1+3=15 organismo bildu direla, honela kalkulatzen da Simpsonen adierazlea:

{\displaystyle D={\frac {\sum \_{i=1}^{S}n\_{i}(n\_{i}-1)}{N(N-1)}}={\frac {2\times 1+8\times 7+1\times 0+1\times 0+3\times 2}{15\times 14}}={\frac {64}{210}}=0.3}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2033793

 |

* Wd Datuak: Q2033793
**Stevens konderria** (ingelesez: *Stevens County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hugoton da. 2010eko zentsuaren arabera 5.724 biztanle zituen, Stevens kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stevens konderriak 1.884,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,46 ura dira. Beste 1.883,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.724 pertsonetatik 5.610 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.866 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 44 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q402259
* Commonscat Multimedia: Stevens County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128998200
* LCCN: n80005759
* NARA: 10039014
* **Lekuak**
* OSM: 1070420
* TGN: 2000754

 |

* Wd Datuak: Q402259
* Commonscat Multimedia: Stevens County, Kansas
**Rio das Ostras** Brasilgo udalerri bat da, Rio de Janeiroko estatuan kokatua. Los Lagos eskualdean dago eta 2010ean 105 757 biztanle zituen.

Udalak kutsadura handia du hondartza, ibai eta aintziretan, oinarrizko saneamendu ezagatik eta ingurumenaren degradazioagatik. Etxebizitzetako eta negozioetako hondakin isurketa klandestinoek gogor eragiten diote ekosistemari.

Udalaren ustelkeria sistematikoa 1992ko apirilaren 10ean eman zen emantzipazio politiko-administratibotik hasi zen, eta Rio das Ostrasen zati handi bat suntsitu zuen, gaur egun ez baita oinarrizko saneamendurik. Ur edangarria, saneamendua, errepide publikoa eta garraio publikoa arazo zaharrak eta sistemikoak dira, eta susmagarriak, petrolioaren royaltyetan bilioi bat jaso dituen udalerri baten kasuan.

Gaur egun, Rio das Ostraseko itsasertzaren zati handi batek itsasoaren eta haizeen erosioa eta geihegizko eraikuntza irregularrak jasaten ditu. Hirigunean, txabola auzoen, indarkeriaren, langabeziaren eta desberdintasun sozialen igoera nabarmena dago. Oinarrizko saneamendu faltak udalerri guztian eragina du.

Ikus, gainera
-------------

* Rio de Janeiroko estatua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1787668
* Commonscat Multimedia: Rio das Ostras

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151501391
* LCCN: n2008215556
* **Lekuak**
* OSM: 8259410
* IBGE: 3304524

 |

* Wd Datuak: Q1787668
* Commonscat Multimedia: Rio das Ostras
**Santa Elizabeten eliza** (alemanez: *Elisabethkirche*) Marburgen dagoen eliza gotikoa, Alemania osoan gotiko puruan egindako eliza bakanetakoa.

Arkitektura
-----------

Gotiko puruan eginiko eliza da. gurutzaduratik gora hareharriz egina dago erabat. Nabearen sabaiak 20 metrotako altuera dauka. Dorreek 80 metrotako garaiera dute.

Barnealdean bereziki aipagarriak dira Korua (*Hohe Chor*), Aldare nagusia (*Hochaltar*) eta Elizabeten kapera (*Elisabethschrein*).

Historia
--------

Turingiako Elizabet printzesak 1228an alargundu zenean Marburgen bizitzea erabaki zuen Marburgeko landgravea anaiordea baitzuen, baina harremana ez zen ona eta 1231ean hil zen gaixorik, 24 urte baino ez zituela. 1235ean kanonizatu zuten Hungariako Santa Elizabet izenarekin.

Kanonizazioaren urte berean hasi zen elizaren eraikuntza eta 1283an sagaratu zen. Dorre bikiak ordea ez ziren 1340 arte bukatu. Ordena Teutonikoa zen elizaren jabea eta oraindik badaude Ordenaren hainbat eraikin gehigarri, aipagarriena *Deutschhausgut*, Marburgeko Unibertsitateraen mineral bilduma gordetzen duena.

Hessengo landgraveak bertan hilobiraturik daude, baina Santa Elizabeten hondarrak atera egin ziren erromesak Marburg hiri protestantera etor zitezen galarazteko eta gaur egun Vienan eta Stockholmen aurki daitezke.

XVI mendetik aurrera eliza protestantea den arren XIX mendean katolikoek eta protestanteek eliza konpartitu zuten, bakoitzak alde bana.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695891
* Commonscat Multimedia: Elisabethkirche (Marburg)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126205978
* ISNI: 0000 0000 8705 8811
* GND: 4100477-2
* LCCN: n82115563
* NKC: xx0102997

 |

* Wd Datuak: Q695891
* Commonscat Multimedia: Elisabethkirche (Marburg)
**Santa Eufemia baseliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Santakara udalerrian XIII. mendeko kristiau baseliza bat da.

Eraikina
--------

Santakaratik hurbil, Santa Eufemia baseliza dago. Bertako egiturek XIII. mendeko eraikina dela erakusten dute. Burualde zuzeneko nabe zabala du, eta atalak sekzio poligonaleko arku zorrotzez markatuta daude. Arku horien gainean, egurrezko estalki zaharra zegoen. Bere hormak silarrixkakoak dira, kontrahorma handiekin sendotuak, barneko arkuekin bat etorriz. Santu titularraren irudi erromanista gaur egun parrokian kontserbatzen da.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SANTAKARA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Santakara
* Aragoiko Erribera
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112120746
* Commonscat Multimedia: Ermita de Santa Eufemia (Santacara)

---

 |

* Wd Datuak: Q112120746
* Commonscat Multimedia: Ermita de Santa Eufemia (Santacara)
**Talarreko gatz-lautada** (**Salar de Talar**) Txileko Antofagasta eskualdean dagoen hondartza motako gatz-lautada da.

Artikulu hau, mapetan, ***Salar de Aguas Calientes*** (Ur Beroetako gatz-lautada) izenarekin, iparraldeko zatian eta ***Salar de Talar*** (Talarreko gatz-lautada) hegoaldeko zatian ager daitekeen gatz-lautada bati buruzkoa da.

Atacamako puna iparreko mugan dago 3950 m-ko altueran. Gatz-lautada honek 46 kilometro koadroko azalera du.

Atacamako gatz-lautada okupatzen duen sakonune handiaren ekialdeko ertzetik hedatzen diren sumendi kate baten magalean kokatutako gatzagek eta aintzira gaziek osatzen dute.

Gatz-lautadaren arro hidrografikoak 476 km² inguru hartzen ditu, eta beste arro endorreiko batzuen ondoan dago, hala nola Miscanti aintzira, Tuyajto aintzira eta Capurreko gatz-lautada.

Gatz-lautada mendebaldetik Caichinque sumendi multzoak mugatzen du eta ekialdetik Medano muinoak. Azken mendi horrek gris eta marroi tonuak ditu, gatz-azaleko zuri distiratsuarekin kontrastatzen dutenak. Gainera, bere ertzean, basterreko aintzira koloretsuak sortzen dira, eta guztira 2 eta 3 kilometro koadroko azalera osatzen dute. Zuri sumendien mihi garrantzitsu bat Caichinque sumendi-multzotik dator, Talarreko gatz-lautadaren norabidean bi lobulu eratzen dituena. 

Inguruko klima idorra da, urteko batez besteko prezipitazioa 150 mm-koa eta batez besteko tenperatura 1 ° C-koa ditu gatz-lautadaren azalean. Lekuko landaretzak gramineo soropilduak dauzka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Caichinque

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3847061
* Commonscat Multimedia: Salar de Talar

---

* **Lekuak**
* OSM: 10237203

 |

* Wd Datuak: Q3847061
* Commonscat Multimedia: Salar de Talar
**Sanpete konderria** (ingelesez: *Sanpete County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Manti da. 2010eko zentsuaren arabera 27.822 biztanle zituen, Sanpete kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sanpete konderriak 4.150,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,08 ura dira. Beste 4.118,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.822 pertsonetatik 26.728 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.619 dira. 209 beltzak edo afroamerikarrak. 241 amerikar natiboak ziren eta 132 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 145 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 31 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 336 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484577
* Commonscat Multimedia: Sanpete County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123173106
* **Lekuak**
* OSM: 1744367
* TGN: 2002120

 |

* Wd Datuak: Q484577
* Commonscat Multimedia: Sanpete County, Utah
**Siouar** hizkuntzak edo **Siouar–Catawba** hizkuntzak Ipar Amerikako hizkuntza-familia bat dira, eta batez ere Ipar Amerikako Ordoki Handietan hedatua egon zen, Sioux herrien eta ahaide ziren beste etnia batzuen artean,

Izena
-----

Bi multzotan bereizten dituzte hizkuntza hauek hizkuntzalariek: *Siouar* *mendebaldekoa* edo Siouar berezkoa, talderik handiena, eta *Siouar ekialdekoa* edo Catawba hizkuntzen multzoa bestea. Beste batzuek 'siouar' izena mendebaldeko adarrera mugatzen dute eta *siouar-catawba* izena erabiltzen dute familia osoarentzat.

Beste hizkuntza batzuekin erlazioa
----------------------------------

Yuchi hizkuntza isolatua sioux–catawba hizkuntzekin nahiko lotuta egon liteke, batzuen iritziz.

*Macro-sioux* talde bat ere proposatu izan da caddo hizkuntzekin eta irokiar hizkuntzekin loturak suposatuz, baina 21. mendean uste da lotura horiek sprachbund baten parte izateagatik izan daitezkeela. Herri siouar eta caddoar batzuk iraganean Mississippiar kulturan elkarlotuta egon zirela uste da, adibidez.

Erreferetziak
-------------

1. ↑  Mithun, Marianne. 1999. *The languages of native North America*. p.305. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
2. ↑   Newitz, Annalee.  (2021). *Four lost cities : a secret history of the urban age.*  (First edition. argitaraldia) ISBN 978-0-393-65266-6. PMC 1120095088. (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34181
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12339231k (data)
* LCCN: sh85122943
* NKC: ph562354
* AAT: 300389282
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q34181
*Solar Impulse 1* eredua bere nazioarteko lehen hegaldian Bruselako aireportuan lurrartzen, 2013ko maiatzaren 13an.
**Solar Impulse** (euskaraz *Eguzki Bulkada*) bai egunez zein gauez eguzki-energia fotovoltaikoren bidez bakarrik elikatzen den hegazkin bat garatzeko eta nagusiki Suitzan kokatzen den proiektu bat da. Ereduak egunez bere hegalak estaltzen dituzten zelula fotovoltaikoek eragindako bulkadaren bidez hegan egin dezake, era berean gauez hegan egitea ahalbideratuko dioten bateria elektrikoak kargatzen dituen bitartean. Guzti honek autonomia ia mugagabea ematen dio.

Proiektua 2005an hasi eta Bertrand Piccard eta André Borschberg suitzar pilotu profesionalek zuzentzen dute. Bere helburu nagusia hegazkin batek soilik energia berriztagarriak erabiliz eta inongo erregai fosilik erabili gabe munduari itzulingurua ematea da. Helburu hau 2016ko uztailaren 26ean **Solar Impulse 2** ereduak lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Solar Impulse proiektuaren webgunea **(Ingelesez)**
* Solar Impulse proiektuaren bideoak ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742889
* Commonscat Multimedia: Solar Impulse

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q742889
* Commonscat Multimedia: Solar Impulse
43°19'19.9"N 1°59'11.7"W

| **Sokamuturra etxartea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Kalexka motorren aparkaleku bihurtzen da. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Sokamuturra etxartea is located in Euskal HerriaSokamuturra etxarteaSokamuturra etxartea | Sokamuturra etxartea is located in GipuzkoaSokamuturra etxarteaSokamuturra etxartea |
| Sokamuturra etxartea is located in Donostiako Parte ZaharraSokamuturra etxarteaSokamuturra etxartea |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Sokamuturra etxartea** Donostiako Parte Zaharreko kalexka bat da. Kanpadegi kaletik Mari kaleraino doa. Alde batean Goikoa jauregia du, eta bestean, berriz, Ogasunarena zen eta egun hotela bezala prestatzen ari den erikuntza.

Militarrek hartutako kalexka
----------------------------

Kalexka Espainiako militarrek urte luzetan itxita izan zuten, segurtasun arrazoiengatik eta biltegi bezala erabiltzeko. 1970. hamarkadatik Goikoa jauregia udalaren eskuetara igaro zen arte, hau da, gobernu militarra izateari utzi zion arte, kale hori bi hesiz itxita egon zen. Kalexka, Mari kalea aldean, eskilara batzuez bukatzen zen baina jauregiaren titularitatea aldatu zenean, berreskuratzeko lanak egin ziren, tartean eskilarak aldapa batez ordezkatuz. Orduan ere izena jarri zitzaion, Sokamuturra etxartea, historikoki inguruko kaleetan egiten zen sokamuturra gogorarazteko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474532

 |

* Wd Datuak: Q25474532
**Soju**a (koreeraz: 소주) Koreako edari destilatu bat da. Soju marka gehienak gaur egun Koreako Penintsulan eginak dira. Sojua tradizionalki arrozarekin egina dagoen arren, marka garrantzitsu gehienek arroza beste almidoi batzuekin ordezkatzen dute, hala nola, patata, garia, garagarra eta juka (koreeraz *dangmil* deitua). Sojuaren kolorea argia da, eta alkohol-graduazioa % 16,8tik % 53ra bitartekoa izan ohi da, ohikoena % 20koa izanik. Sojuaren zaporea vodkarenarekin konpara daiteke, nahiz eta sarri gozoagoa izan, bere elaborazioan gehitutako azukreak direla eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Soju | Meaning of Soju by Lexico» *Lexico Dictionaries | English* (Noiz kontsultatua: 2020-02-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** Miller, Norman.  (2013-12-02). «Soju: the most popular booze in the world» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-02-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** Hall, Joshua.  (2014-10-17). «Soju Makers Aim to Turn Fire Water Into Liquid Gold» *WSJ* (Noiz kontsultatua: 2020-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q696105
* Commonscat Multimedia: Soju

---

 |

* Wd Datuak: Q696105
* Commonscat Multimedia: Soju
**Stol** (eslovenieraz: *Veliki Stol*, alemanez: *Hochstuhl*) Esloveniako mendia da. Bere 2.236 metrotako altuerarekin Karavanke mendilerroko mendi garaiena da. Bled hiria dago bere barrenean.

Izena
-----

Eslovenierazko zein Alemanierazko izenak "aulki handia" esan nahi du. Austria eta Esloveniaren arteko mugan dago baina tontorra Esloveniakoa da. Bigarren tontor bat ere badu, *Mali Stol* ("aulki txikia"), 2.198 metrotako garaiera duena.

Igoerak
-------

1794an Franz Josef Hannibal von Hohenwart naturalistak igo zuen lehen aldiz. Gaur egun hainbat ibilbide daude, hala Austriatik *Klagenfurt* aterpetik gora, nola Esloveniatik *Prešeren* aterpea erabiliz. Dena den Austriatik igoz gero 500 metrotako via ferrata bat igo beharra dago.

Iruditegia
----------

* Stol mendia.Stol mendia.
* Stol mendia.Stol mendia.
* Prešeren aterpea.Prešeren aterpea.
* Austriako aldea.Austriako aldea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q701904
* Commonscat Multimedia: Stol (Karawanks)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge1147035

 |

* Wd Datuak: Q701904
* Commonscat Multimedia: Stol (Karawanks)
Rip Curl Pro Zarautzeko denden gunea.
**Rip Curl Pro Zarautz** edo **Pro Surf Zarautz** WQS Munduko Surf Txapelketaren zirkuituko proba puntuagarria da. Urtero ospatzen da eta sei izarretako kategoriatik bost ditu. Europako bigarren probarik onena, antolakuntza, partaidetza zein sarien kopurua kontutan hartuz.

Historia
--------

1999rarte *Pukas Pro* izenarekin ospatzen zen Zarautzen (Gipuzkoa) Munduko Surf Txapelketa. 1999tik 2007ra bitartean ez zen ospatu. 2007ko proba, sei izarretatik hiruko kategoria izan zuen eta 2008koak berriz, bi izar gehiago, bost seitik. Babesle nagusien artean, Rip Curl marka bera, Euskaltel eta Zarauzko Udala Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin daude.
Txapelketaren lehen urtean, 2007, Aritz Aranburu zarauztarrak bere herritarren aurrean irabazi zion Marlon Lipke alemaniarrari finalean. 2008an berriz, Aritz hirugarren amaitu zuen bere herriko proban Joan Duru frantsesaren aurka finalerdietan galduz.

Txapeldunak
-----------

* 2007: Aritz Aranburu (Zarautz, Euskal Herria)
* 2008: Tim Boal (Angelu, Euskal Herria)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Pro Surf Zarautzeko webgune ofiziala
* **(Gaztelaniaz)** Rip Curl Pro Zarauzko webgune bat

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266611

 |

* Wd Datuak: Q12266611
**Sokotoko Kalifa-herria** edo **Fulani Inperioa** Nigerian kokatutako elkarte espiritual islamiko bat da, eta Sa'adu Abubakar, Sokotoko sultana, buru duena. Fulani Jihadaren garaian Usman dan Fodiok sortu zuen 1809an, Europar konkista eta ondorengo kolonizazioaren aurretik Saharaz hegoaldeko Afrikako inperio indartsuenetako bat izan zen. Kalifa-herria garai kolonialean mantendu zen eta, geroago ere, botere murriztua zuen arren.

Testuingurua
------------

Fulani tradizionalki herri nomada da, ganadua, ahuntzak eta ardiak larreratzen dituena, Mendebaldeko Afrikako hiri eta herri desberdinetako larreak populatzen dituena. Inguruko merkataritzaren hazkundeagatik, Fulaniren kopuru handia herrietan kokatu zen, gutxiengo bereizgarria eratuz.

Fulani gehienak islamera bihurtu ziren Fulani komunitateak bizi ziren estatu gehienen gobernanteak bihurtzen ziren aldi berean. Estatu horietako buruzagien Islama nahiko hauskorra zen, ordea, eta animismo nazionalista lasterka berreskuratu zuten mehatxupean sentitu zirenean. XVII. eta XVIII. Mendeen artean, Fulaniek matxinada ezberdinak hasi zituen zapaltzen zituzten agintarien aurka. Sahel mendebaldeko zenbait emirerri txiki, eta normalean bizitza laburreko, ezarri zituzten.

Eskualdeko estatu indartsuenak Hausa etniako hiri estatuak ziren. Horiek Fulani populazio garrantzitsuak izan zituzten, orokorrean bigarren mailako hiritartzat hartuak izan zirenak. Mendeak aurrera egin ahala, ordea, Hausak eta Fulaniak erabat integratzen hasi ziren. Hausa estatu marjinalenetariko bat Gobir zen. Hausa lurreko periferiaren eta pobreen artean, Songhai Inperioaren oinordeko batek gobernatu zuen. Aginte horren ezaugarria despotismoa izan zen, bai Fulani bai Hausa nekazariengana.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q600524
* Commonscat Multimedia: Sokoto Caliphate

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130323648
* GND: 4136184-2
* LCCN: n91109959

 |

* Wd Datuak: Q600524
* Commonscat Multimedia: Sokoto Caliphate
**Spartanburg konderria** (ingelesez: *Spartanburg County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Spartanburg da. 2010eko zentsuaren arabera 284.307 biztanle zituen, Spartanburg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Spartanburg konderriak 2.121,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,31 ura dira. Beste 2.092,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 133,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 284.307 pertsonetatik 215.842 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16.658 dira. 58.115 beltzak edo afroamerikarrak. 562 amerikar natiboak ziren eta 69 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.680 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 321 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.718 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507488
* Commonscat Multimedia: Spartanburg County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138378441
* NARA: 10040142
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1357015
* TGN: 2001766

 |

* Wd Datuak: Q507488
* Commonscat Multimedia: Spartanburg County, South Carolina
**Santa María eliza** Asturias erkidegoko Narzana herrian dago, Sariegu udaletxean. Arkitektura erromanikoaren adibidea da.

Historia
--------

Eliza honen inguruaren jatorriaz ez dago datu asko. Eraikina XII. mende amaierakoa da; hori Villaviciosako beste elizen apaingarri antzekoak dituelako dakigu baina dokumentuetan XIII. mende arte ez da ezer aurkitu. Elizak 1936an sute bat pairatu zuen. 1960an Luis Menéndez Pidal y Álvarezek berreraiki zuen. 1965eko martxoaren 11an Kultura ondasunaren izendapena jaso zuen (1965ko maiatzaren 21eko BOE).

Arquitektura
------------

Eraikinak erromanikoan ohikoak diren elementuak erakusten ditu. Horrela, habearteak laukizuzenaren forma du, iparraldean alboko beste habearte du. Habearte nagusia zirkuluerdi formako absideaz bukatzen da. Absidean leiho erromanikoa dago, apainduta.

Iruditegia
----------

* Leiho erromaniko apainduta.Leiho erromaniko apainduta.
* Ataria.Ataria.
* Eliza atzetik ikusita.Eliza atzetik ikusita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5911696
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María de Narzana

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001633

 |

* Wd Datuak: Q5911696
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María de Narzana
Gasteizko **Santa Maria kalea** Alde Zaharrean dago. Hiribilduaren jatorrizko trazatuaren hiru kaleetako bat da, Frai Zacarias Martinez eta Eskola kaleekin batera.

Kokapena
--------

Alde Zaharraren goiko aldean dago, erdi-erdian. Eskola eta Frai Zacarias Martinez kaleek bat egiten duten tokian hasten da, Goiuri Jauregiaren ondoan, eta Santa Maria plazan amaitzen da.

Luzera
------

290 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 19 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 10raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera,1855 martxoaren 5ean eman zitzaion izena kaleari, aurretik Goiuri moduan ezagutzen zen.

Eraikinak
---------

* Gasteizko gaztetxea
* Gonzalez Etxabarritarren jauretxea (Landatxo gizarte etxea)
* Etxanobetarren etxea

Trafikoa
--------

Trafikorako irekita dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56650939
* Commonscat Multimedia: Calle de Santa María, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56650939
* Commonscat Multimedia: Calle de Santa María, Vitoria-Gasteiz
Zodiakoko bigarren zeinua

*Artikulu hau zodiakoaren zeinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Taurus».*
**Taurus**, halaber **Zezena**, zodiakoko bigarren zeinua da. Sendotasuna irudikatzen du eta zeinuaren irudian zezenaren burua adar eta guzti agertzen da. Virgo eta Capricornusekin batera lurra elementuari dagokio. Artizarrak zuzentzen du eta bere aurrez aurreko zeinua Scorpius da.

Zeinuaren irudiak irudikatzen duenari buruz bi bertsio daude: Kretako zezenarena, Kretako uhartean
bizi zen piztia mitikoa, eta Zeusek hartutako forma bat.

Bi jaiotza-tarte banatzen dira zeinu honen azpian jaiotzen direnen artean:

* Tropikoak: apirilaren 22tik - maiatzaren 21era
* Sideralak: maiatzaren 14tik - ekainaren 19ra

Zezena, Taurus irudikatzen duen animalia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164016
* Commonscat Multimedia: Taurus (astrology)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph116954

 |

* Wd Datuak: Q164016
* Commonscat Multimedia: Taurus (astrology)

  


| * i
* e
* a
Mendebaldeko Zodiakoa |
| --- |
| 

| * i
* e
* a
Astrologia • Zodiakoaren zeinuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries  
 | 
Taurus  
 | 
Gemini  
 | 
Cancer  
 | 
Leo  
 | 
Virgo  
 | 
Libra  
 | 
Scorpius  
 | 
Sagittarius  
 | 
Capricornus  
 | 
Aquarius  
 | 
Pisces  
 |

 |

 |
| 

| * i
* e
* a

* Astronomia
* Ekliptikaren konstelazioak

 |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 
Aries
 | 
Taurus
 | 
Gemini
 | 
Cancer
 | 
Leo
 | 
Virgo
 | 
Libra
 | 
Scorpius
 | 
Ophiuchus
 | 
Sagittarius
 | 
Capricornus
 | 
Aquarius
 | 
Pisces
 |

 |

 |
| *Ikus, gainera*: Koordenatu ekliptiko • Ekinozioen prezesio • Zodiakoko argia |
Suge berde-horiaren hedadura Europan.
**Suge berde-horia** (*Hierophis viridiflavus*) Espainia ipar-ekialdeko muturra, Frantzia (iparraldean izan ezik), ekialdetik Luxenburgo, Suitza hegoalde eta Jugoslavia ohiko ipar-mendebalderaino hedatzen den sugea da. Hegoaldetik Sizilia eta Maltaraino iristen da. Mediterraneoko Korsika, Sardinia eta zenbait irla txikietan badago. Euskal Herrian ere aurki daiteke.

Itxura
------

Suge hauek tamaina 150 cm izatera irits daitekeen arren, ale batzuk 200 cm-tara iristen dira. Gorpuzkera lerdeneko suge handi honek buru txikia eta ondo definitua, ezkata leunak, begi irtena eta begi-nini bertikalak ditu.

Koloreari dagokionez, atzealdea hori-berdexka da, pigmentu beltza edo berde ilunaz goibelduta aurreko atalean zeharkako barrak eginez. Gainerako gorputzean orban horiz egindako marra edo ilarak besterik ez dira gelditzen. Isatsaren marka hauek ikusgai dira sugea ezkutatzera joaten denean. Sabelaldea horixka edo berdexka, batzuetan puntu ilun txikiekin. Zonaldeko ipar-ekialdeko aleak (Italia hegoaldean, Sizilia eta zenbait uhartetan)zeharo beltzak dira. Gazteak gris argia edo oliba kolorekoak dira eta buruan nabarmena den marrazki bat dute.

Ohiturak
--------

Oso suge azkar eta bizkor hau egunekoa da gehienbat.Lurrekoa da batik bat baina zuhaitzetan eta harkaitzen artean gora egiteko abilezia du. 1500m-raino aurkitzen dugun sugea da. Normalean habitat idorretan egoten da hala nola, baso idorrak eta eguzkitsuak, sastrakadi ,baso irekiak, hegal menditsu, zuhaixka-erako zonalde eta harrizko horma zaharretan; batzuetan ere, zelai hezeetan dago. Sarritan oso ugaria da zonalde mugatu batzuetan. Oso ehiztari trebea da eta agerian ehizatzen du. Bere ehizakiak mikrougaztun (arratoi, sagu, satitsu, muxar, hegazti (habian harrapatzen dituzte), eta bestelako narrastiak ( sugegorri,sugandila eta muskerrak bereziki) dira. Euren ehizakiak ahoaz eutsi, eta konstrikzioz akabatzen dituzte irentsi aurretik. Ale gazteek, batez ere sugandilak eta matxinsalto handiak harrapatzen dituzte.

Ugalketa
--------

Suge berde-horiak obiparoak dira eta maiatzaren azkenetan, edota ekainaren hasieran araldia izaten dute. Emeak 5-15 arrautza erruten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskal Herrian dauden 11 espezietatik hamar atzeman dituzte Aranzadiren 'Sugebizi' proiektuko 'sugezainek'» *Berria* 2021-07-16 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Ikus, gainera
-------------

* Coluber gemonensis
* Coluber jugularis
* Malpolon monspessulanus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q844254
* Commonscat Multimedia: Hierophis viridiflavus
* Wikispecies Espezieak: Hierophis viridiflavus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4670702-5
* **Datu taxonomikoak**
* Fauna Europaea: 214730
* GBIF: 2458916
* ITIS: 1081699
* UICN: 61449
* NCBI: 166085
* uBio: 8046036

 |

* Wd Datuak: Q844254
* Commonscat Multimedia: Hierophis viridiflavus
* Wikispecies Espezieak: Hierophis viridiflavus
**The Stolen Child** (euskaraz *Haur Lapurtua*), 1889ko William Butler Yeats irlandar olerkariak *The Wanderings of Oisin and Other Poems* (*Oisinen Harat-Honatak eta Beste Poemak*) idazlanean argitaratutako olerki bat da.

1988an The Waterboys eskoziar-irlandar rock-folk musika taldeak olerkiaren hitzak hartuz abestia egin eta *Fisherman's Blues* diskoan argitaratu zuen. Abestiaren hasieran olerkia irakurtzen duen gizonaren ahotsa Connemara eskualdeko Tomás Mac Eoin irlanderazko olerkari eta sean-nós abeslariarena da.

Hitzak
------

Where dips the rocky highland
Of Sleuth Wood in the lake,
There lies a leafy island
Where flapping herons wake
The drowsy water rats;
There we've hid our faery vats,
Full of berries
And of reddest stolen cherries.
*Come away, O human child!*
*To the waters and the wild*
*With a faery, hand in hand.*
*For the world's more full of weeping than you can understand.*
  

Where the wave of moonlight glosses
The dim grey sands with light,
Far off by furthest Rosses
We foot it all the night,
Weaving olden dances
Mingling hands and mingling glances
Till the moon has taken flight;
To and fro we leap
And chase the frothy bubbles,
While the world is full of troubles
And is anxious in its sleep.
*Come away, O human child!*
*To the waters and the wild*
*With a faery, hand in hand,*
*For the world's more full of weeping than you can understand.*
  

Where the wandering water gushes
From the hills above Glen-Car,
In pools among the rushes
That scarce could bathe a star,
We seek for slumbering trout
And whispering in their ears
Give them unquiet dreams;
Leaning softly out
From ferns that drop their tears
Over the young streams.
*Come away, O human child!*
*To the waters and the wild*
*With a faery, hand in hand,*
*For the world's more full of weeping than you can understand.*
  

Away with us he's going,
The solemn-eyed:
He'll hear no more the lowing
Of the calves on the warm hillside
Or the kettle on the hob
Sing peace into his breast,
Or see the brown mice bob
Round and round the oatmeal chest.
*For he comes, the human child,*
*To the waters and the wild*
*With a faery, hand in hand,*
*For the world’s more full of weeping than he can understand.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7766565

 |

* Wd Datuak: Q7766565
Santanderreko armarria. Espainia.
**Santanderreko armarria**k, 1248an, Ramon de Bonifaz y Camargoren agindupean zeuden marinel kantabriarrek Sevilla birkonkistatu zutenekoa irudikatzen du. Bertan, Sevillako Urrearen Dorrea agertzen da, baita Ramon de Bonifaz eta bere marinelek, 1248ko martxoak 3an, Sevilla Trianarekin lotzen zuten kateak hautsi zituzten itsasontzia ere.

Santanderreko patroiak diren San Emeterio eta San Zeledonioren aurpegiak ere ikus daitezke, musulmanek Calahorran burua moztu zizkieten santu martiriak. Elezaharraren arabera, euren buruak Ebrotik garraiatu ziren harrizko txalupa batean, erlikiak, musulmanen aurrera egitetik babesteko, eta, azkenik, Horadada uhartea zeharkatu zuten, Santanderreko badian.

1982ko urtarrilak 11n, Kantabriako Autonomia Estatutua indarrean sartu zenean, Santanderreko armarriko ikurrak, Kantabriako armarri berriaren zati bezala hartu ziren, Estatutuko Aurreko Tituluan azaltzen den bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4888289

 |

* Wd Datuak: Q4888289
***The Swing*** INXS australiar musika taldearen estudioko laugarren kantu bilduma da, 1984an kaleratua. Bilduma honetako lehen kantua den Original Sin New Yorken grabatu zen Nile Rodgersekin eta Daryl Hallek lagundua korista bezala.

Dekadance izeneko erremixen kasetea Australian argitaratu zen.

Bilduma honetako beste kantu arrakastatsu batzuk "Burn for you" eta "I send a message" dira. Sekulako salmenta arrakasta izan zuen, eta Original Sin kantua etenik gabe entzun ahal izan zen mundu guztiko klub askotan.

LP hau argitaratu ondoren, INXS taldeak Live Aid'85 kontzertuan parte hartu zuen.

2010eko urrian The Swing bilduma 100 Best Australian Albums izeneko liburuan 56. postuan sailkatua izan zen. Zerrenda horretan INXS taldearen beste bilduma bat ere bazegoen, Kick, 11. postuan agertzen zena.

Bilduma honen zenbait bideo daude, eta guztiak kaleratu dira. Bideo hauen artean "Burn for you"ren bideoa dago, Richard Lowenstenek zuzendutako INXSen lehen bideoa izan zelarik (ondoren INXS taldearen beste bideo batzuk ere zuzenduko zituen).

Kantuak
-------

1. "Original Sin" (5:19)
2. "Melting in the Sun" (3:25)
3. "I Send a Message" (3:24)
4. "Dancing on the Jetty" (4:34)
5. "The Swing" (3:52)
6. "Johnson's Aeroplane" (3:55)
7. "Love Is (What I Say)" (3:42)
8. "Face the Change" (3:34)
9. "Burn for You" (4:59)
10. "All the Voices" (6:06)

Singleak
--------

* "Original Sin" (1983ko abendua)
* "I Send a Message" (1984ko martxoa)
* "Burn for You" (1984ko uztaila)
* "Dancing on the Jetty" (1984ko urria)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shabooh Shoobah** | **INXSen kantu bildumak**1984 | Ondorengoa**Listen Like Thieves** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1938596

 |

* Wd Datuak: Q1938596