recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gümrüko ituna** edo **Alexandropolgo ituna**, Armeniaren eta Turkiaren arteko akordioa izan zen, Turkia-Armenia Gerra amaitu eta Sèvresen 1920ko itunak ezartzen zuen Armenia Handiaren ametsa amaitu zuena. 1920ko abenduaren 2an sinatu zen.

Testuinguru historikoa
----------------------

Sultanak eta Otomandar gobernuak onartutako Sèvresko itunari erantzunez, nazionalistak Mustafá Kemal Atatatürk-en agindupean altxatu ziren, boterea hartuz eta greziarren eta armeniarren aurka garaile borrokatuz, Anatolia osoaren eta Ekialdeko Traziaren zati baten jabetzari eustea lortuz, Frantziaren eta Italiaren eragin-eremuei amaiera emanez, 1923ko Lausanako konferentzian adostu zen bezala.

Honela, tropa kemalistek Armeniak kontrolatzen zuen lurraldeei eraso egin zieten. Britainiarren armamentuan laguntza jaso zuen Armeniako Errepublika Demokratikoak, Azerbaijanek eraso zuen, komunistek gobernatua, eta 1920ko ekainean su-etena sinatzera behartu zuen, fronte turkiarrari aurre egiteko. Uztailean, komunistek Nakhitxebanen boterea hartzea bultzatu zuten turkiarrek, Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista eratu baitzen han. Irailean, Armeniak Azerbaijanekin bakea sinatu zuen Zangechur eta Nag-Karabaj lagaz eta Nakhitxevanen gobernua onartuz. Gerrak Turkiaren aurka jarraitu zuen, aurrera egiten jarraitzen zuena. Azaroan, turkiarrek Alexandropol (Gümrü edo Giumri) hartu zuten, eta 1920ko abenduaren 2an bakea sinatu zen. Horren bidez, Armeniak uko egin zien gerra aurretik turkiar ziren Asia Txikiko barruti guztiei, baita Kars eta Ardahani ere, eta Nakhitxevanen independentzia onartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347812
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1347812
**Prébendés karrika** (frantsesez: *Rue des Prébendés*) Baiona hiriko kalea da, Baiona Handian dagoena.

Montaut karrika eta Rempart Lachepaillet boulevard artean dago. Gouverneurs, Douer eta Faures karrikak zeharkatzen ditu.

Bertan Saubist etxea dago, XIV. mendeko hasieran eraikia eta 1927ko abenduaren 29tik aurrera monumentu historiko sailkatua.

Édouard Ducéréren esanetan, Erdi Aroan sarritan ibilitako kalea izan zen eta 1612ko hiriko mapan agertzen da.

*Prébendiers* izena, euskaraz "prebenda-eskale" esan nahi duena, gertuko sakristiatik datorkio. Erdi Aroan Saubier edo Saubiste izenak ere omen zituen.

Galeria
-------

* 
* Saubist etxeaSaubist etxea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mérimée dat-basea
2. 1 2 3   Ducéré, Édouard.  (1887-1889). *Histoire topographique et anecdotique des rues de Bayonne, tome 1.*  Baiona, 69-70 or. ISBN 2910869113..
3. ↑   Ací Gasconha.  (2000). *Bayonne par ses rues.*  Abacus édition, 115 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3451989
* Commonscat Multimedia: Rue des Prébendés

---

 |

* Wd Datuak: Q3451989
* Commonscat Multimedia: Rue des Prébendés
**Pontotoc konderria** (ingelesez: *Pontotoc County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ada da. 2010eko zentsuaren arabera 37.492 biztanle zituen, Pontotoc kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pontotoc konderriak 1.878,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,41 ura dira. Beste 1.865,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.492 pertsonetatik 27.496 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.523 dira. 879 beltzak edo afroamerikarrak. 6.331 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 244 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.513 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495856
* Commonscat Multimedia: Pontotoc County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158289155
* LCCN: n81118413
* **Lekuak**
* OSM: 1822237
* TGN: 2001684

 |

* Wd Datuak: Q495856
* Commonscat Multimedia: Pontotoc County, Oklahoma
**Pumori** edo **Pumo Ri**. nepaleraz पुमोरि, Nepal eta Tibet arteko mugan dagoen mendi bat da, Himalaia mendikatean. eta Everest menditik 8 kilometro eskasetara. 7.161 metroko garaiera du.

1962an germaniar-suitzar espedizioko Ernst Forrer, Ueli Hürlimann eta Gerhard Lenser alpinistek lehenbizikoz igo zuten.

Bestela, 2001eko urriaren 17an Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza gipuzkoarrak eta Cesar Nieto, Javier Arkauz eta Aritz Artieda nafarrak bertan hil ziren, 6.300 metro aldera izotz-jausi baten ondorioz. Benantxio Irureta, Xabier Osinalde, Xabier Ostolaza, Jon Odriozola eta Jexux Mari Errazuk espedizioa osatzen zuten eta onik atera ziren.

Pumori mendiaren alaba
----------------------

2019ko urtarrilean Iban Gonzalezek "Pumori mendiaren alaba" izenburuko dokumentala estreinatu zuen, Baleuko ekoiztetxearen bidez, Alex Txikonen kolaborazioarekin eta EITBk diruz lagunduta.

Lehen aipatutako 2001eko istripua gertatu eta hurrengo urtera, Arantxa Gurrutxaga eta Peio Arrue, Beñaten gurasoak, Nepalera joan ziren helburu bikoitzarekin: dolua landu eta omenaldia egitea alde batetik, eta bestetik neska nepaldar bat (Suku Maya) topatzea, euren semearen ondoan agertzen zena argazki batean, Beñatek atera zuen azkena eta ezbeharraren lekuan topatu zutena.

2019an Sukuri giltzurrun trasplantea egin zioten eta Euskal Herrian bizi da, Aizarnako herrian.

Khumbu glaziarra eta Pumori, Lingtren, Khumbutse eta Lhotse mendiak

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Dokumentalak Euskal Herrian
* Euskal Herriko alpinismoaren historia

Kanpo estekak
-------------

* "Azaroaren 3an agurtuko dituzte Beñat Arrue eta Iñaki Aiertza" (Uztarri, 2001).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137644
* Commonscat Multimedia: Pumori

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236140999
* GND: 4818336-2

 |

* Wd Datuak: Q1137644
* Commonscat Multimedia: Pumori
Hego Amerikako iparraldeko puma (***puma concolor concolor***) felido espezie honen azpiespezierik hedatuena eta arruntena da.

Elikadura
---------

Katu hau ugaztun ertain eta handiez elikatu ohi da, batzuetan abereak ere erasotu eta ehizatzen ditu.

Ale heldu bat gizakia erasotu eta hiltzeko gai da, eta honi egindako erasoak dokumentatu dira, batez ere umeei zuzendutakoak. Dena den, oro har, gizakiarengandik urruntzeko joera du.

Hedapena
--------

Katu hau Venezuela, Txileko iparralde, Peru, Kolonbia, Bolibia, Brasil eta Ekuadorretik barreiatzen da. Herrialde askotatik hedatua izan arren, urteekin bere hedapena murriztua aurkitu duen animalia dela esan beharra dago.

Iraute egoera
-------------

Katu honek lurralde galera garrantzitsua pairatu duen arren, bere kopurua herrialde askotatik hedatua jarraitzen duenez arrisku txikian sailkatuta dago IUCN-ren arabera.

Erreferentziak
--------------

* Caso, A. López-González, C. Payan, E. Eizirik, E. de Oliveira, T. Leite-Pitman, R. Kelly, M. Valderrama, C. & Lucherini, M. (2008). «'**Puma concolor****'**».  *IUCN 2010.4-ko mehatxatuak dauden animalien zerrenda gorria* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48971670
* Commonscat Multimedia: Puma concolor concolor
* Wikispecies Espezieak: Puma concolor concolor

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1268505
* GBIF: 7193927
* ITIS: 552780
* MSW: 14000205

 |

* Wd Datuak: Q48971670
* Commonscat Multimedia: Puma concolor concolor
* Wikispecies Espezieak: Puma concolor concolor
**Gurutzeaga Kristo Santuaren eliza**, **Gurutzeaga eliza** ala **Aieteko eliza** Donostiako Aiete auzoko parrokia nagusia da. Aieteko jauregiaren alboan dago.

Historia
--------

Gurutzeaga eliza 1926. urtean eraiki zuten baseliza gisa, eta 1961ean parrokia bilakatu zen.

2011. urtean, parrokiako arduradunek Aieteko bizilagunen kopurua «ikaragarri handitu» zela zioten, eta berehala «15.000 laguni» zerbitzua eman beharko ziotela argudiatuta eraikin berriaren beharra azaldu zuten.

Eraikin berria
--------------

2011ko ekainean, Aieteko elizaren parrokia erakin berriaren lehen harria jarri zuten. Ekitaldian Jose Ignacio Munillak, Donostiako gotzainak, parte hartu zuen eta urtebeteko lanei hasiera eman zioten.

Aieteko Gurutzeaga elizaren parrokirako eraikin berria lau soilairuko etxea elizaren atzeko aldean altxatu zuten. Azpiko aldean sotoa eta aparkalekua. Gainean, sakristia, bulegoak eta lokalak egin zituzten. Biltzeko gelak, lehen solairuan daude; eta bigarrenean, berriz, apaiz etxea eta asmo anitzetarako gela. Lana urtebeteko epean amaituta izatea espero zen.

Obrak osatzeko milioi bat euro beharko zutela aurreikusi zuten. Horietatik 180.000 euro Donostiako gotzaitegiak aurreratu zituen; eta gainontzekoa hipoteka baten bidez finantzatuko zuten. Ordainketa egiteko, ordea, Aieteko sinisdunei laguntza eskatuko zieten.

Lanen hasierak Gurutzeaga parrokia bilakatu zeneko mende erdia (1961-2011) ospatzeko egiten ari ziren ekimenekin bat egin zuten. Hain zuzen ere, urte honetan data nabarmentzeko hainbat abesbatzen kontzertuak programatu zituzten, eta 2011ko irailerako parrokiarentzat diru iturria izango zen erakusketa prestatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Gurutzeaga parrokia etxea berriaren lehen harria jarriko dute igandean. 2011ko ekainaren 8a. Irutxuloko Hitza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51954471

 |

* Wd Datuak: Q51954471
Ekialde Hurbila 1135ean, Lehenengo eta Bigarren Gurutzadaren artean.
**Gurutzatuen estatuak** entitate politiko feudalak izan ziren, Europako ekialdean eta Mediterraneo aldean XI. mende amaieran sortu zirenak, Gurutzaden sasoian europar kristau katolikoek eureganatutako eremu inguruetan. XIII. mendean desagertu egin ziren.

Batez ere Ekialde Hurbileko Estatu Latindarrak izendatzeko erabiltzen zen izendapena, baina Balkanetako beste eskualde batzuetarako eta Itsaso Baltikoko ekialdeko eskualdeetarako ere erabiltzen zen.

Mediterraneoko Levanteko estatuak
---------------------------------

Lehenengo Gurutzadan sortu ziren:

* Edesako Konderria, 1098-1144
* Antiokiako Printzerria, 1098-1268
* Jerusalemgo Erresuma, 1099-1291
* Tripoliko Konderria, 1104-1288

Armeniako Ziliziako Erresuma Gurutzadak orduko sortuta zegoen, baina Inozentzio III.ak Lusignan etxekoen menpeko erresuma izaera eman zion.

Zipre
-----

Zipreko Erresuma Rikardo Lehoi Bihotzak sortu zuen Hirugarren Gurutzadan: Jerusalemgo errege ohiari eman zion erresuma 1129. urtean. 1489. urtean, Zipreko Erresumako azken erreginak Veneziako Errepublikari saldu zion, eta horiek gerora Maltako Ordenako zaldunei eman zieten, baina ez zuen aurrerabide handirik izan.

Balkanak
--------

Konstantinoplako Inperio Latindarra, morez, 1204 aldean
Laugarren Gurutzadaren ostean Bizantziar Inperioa (Ekialdeko Erromatar Inperioa) hainbat estatutan zatitu zuten, *Frankokrazia* izeneko aroari hasiera emanez (grekoz *Φραγκοκρατία*):

* Konstantinoplako Inperio Latindarra, 1204-1261
* Tesalonikako Erresuma, 1205-1224
* Akaiako Printzerria, 1205-1432
	+ Argos eta Naupliako Jaurerria, 1205-1388
* Atenasko Dukerria, 1205–1458
	+ Bodonitsako Markeserria, 1204-1414
* Naxosko Dukerria, 1207–1579
* Filipopolisko Dukerria

Veneziako Errepublikak irla batzuen gaineko agintea izan zuen, batzuk XVIII. mendera arte. Maltako Ordena ere irla, hiri eta lur-eremu batzuen jabe izan zen XVI. mendera bitartean.

Feudo txikiagoak
----------------

Mediterraneo itsasoko irla txiki batzuetan *estatu* izaerarik izan ez zuten entitate feudal txikiak sortu ziren, gurutzada txikiagoen eraginez, gaur egungo Tunisiako kostaldean diren Jerba eta Tabarka uharteetan, esate baterako.

Baltikoko Gurutzadak
--------------------

Itsaso Baltikoko eskualde batzuetan, tribu indigena batzuk kristautasunaren aurka ekin zioten, eta Zelestino III.ak zaldun kristauen ordena bi bidali zituen prusiar, lituaniar, letoniar eta estoniar paganoak menperatzera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190967
* Commonscat Multimedia: Crusader states

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248958693
* BNF: 11951507x (data)
* GND: 4033077-1
* LCCN: sh85074970
* SUDOC: 027485625
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190967
* Commonscat Multimedia: Crusader states
**Hanibal** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋, ḤNBʿL), Polibiok **Hanibal Rodaskoa** gisa bereizten zuen (grezieraz: Ἀννίβας ἐπικαλούμενος Ῥόδιος, *Hanníbas epikaloúmenos Rhódios*) kartagotar nabarmena izan zen. Lehen Gerra Punikoan, erromatarrak Lilibeo setiatzen ari zirenean, kartagotar ontzien abiadura handia erabili ahal izan zuen erromatar flota saihesteko. Honela, Aderbal komandante kartagotarrari eta kartagotar senatuari informazio baliotsu eman ahal zien. Erromatarrek, azkenean, garaitu zuten harrapatutako kartagotar quadrirreme bat erabiliz. Erromatarrek itsasontzi hau erabili zuten kartagotar blokeo zapuzteko, eta honen arabera, ondorengo itsas ontziak moldatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  HUSS (1985): 565. or.

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)
* Artikulu honek jabari publikoko argitalpen bateko testua biltzen du: Smith, William, ed. (1870). *Bomilcar*. Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia.
* .Polibio: *The Rise of the Roman Empire,* I. liburukia, 46, 59 kapituluak.

Ikus, gainera
-------------

* Beste Hanibal batzuk

Kanpo estekak
-------------

* William Smith (lexicographer)
* Greziako eta Erromako Biografia eta Mitologiako Hiztegia
* Livius.org: Hannibal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3773335

 |

* Wd Datuak: Q3773335
Perretxiko baten hanka eraztundun eta bolbaduna
Perretxikoaren eskema.
Mikologian, **hanka** edo **estipea** perretxikoen txapela eusten duen zurtoinari deritzo. Onddoaren gainerako ehunetan bezala (himenioaz aparte), hanka hifa antzuz osatua dago. Hala ere, zenbait kasutan himenio emankorra hankan behera hedatzen da distantzia labur batez. Hanka edo estipea daukaten onddoen multzoari **onddo hankadun** deritzo.

Hanka edukitzearen abantaila ebolutiboa esporen barreiatzea dela uste da. Altuera handiagoa duen perretxiko batek errazago askatuko ditu esporak haize-korronteek edo animaliek sakabanatu ditzaten. Hala ere, perretxiko askok ez daukate hankarik, hala nola katiluak, astaputzak, izarputzak, zenbait poliporoak, onddo gelatinakarak, ainoa eta ililntia.

Sarritan hankaren ezaugarriak perretxikoa identifikatzeko erabiltzen da. Besteak beste, honako ezaugarri hauek erabiltzen dira:

* hankaren ehundura (haritsua, hauskorra, klarionaren antzekoa, larrukara, irmoa...)
* errezel partziala (eraztuna edo gortina) edo unibertsala (bolba) duen ala ez
* perretxiko multzoen hankan oinarrian batuta dauden ala ez
* forma eta tamaina
* sustrai antzeko egiturak sortuz lurrazpian hedatzen den ala ez

Perretxikoak biltzean, perretxikoa ondo ezagutzen ez bada, hanka ez moztea eta osorik erauztea aholkatzen da, hobeto identifikatu ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694131
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q694131
Prokrastinazioari aurre egiteko teknika bat: egin beharrekoen zerrenda baten tatuajea.
**Prokrastinazioa** (latinetik datorren hitza, lat. *procrastinare*: *pro* aurrera eta *crastinus* etorkizunari lotutakoa). Atzerapen edo atzerakuntza, aintzakotzat hartu behar diren ekintzak edo egoerak atzeratzen direnean gertatzen da.

Jarreraren borondatezko nahasmendua edo trastornoa da, ekintza aldaketarekin, minarekin edo estresarekin lortzean datza. Nahasmendu hori psikologikoa, fisikoa edo intelektuala da. Hitza egin gabeko ekintzak sor dezakeen antsietateari aplikatzen zaio, amaitzeko borondaterik ez dagoenean.

Atzeratzen den ekintza modu larrian, kezkagarrian, arriskutsuan, zailean eta aspergarrian har daiteke, hau da, estresgarria izango da, horregatik atzeratzen da sine die, larrialdiak garrantziak baino lehentasun handiagoa izango du.

Nahasmendu psikologikoren baten seinalea izan daiteke edo depresioa edo AGHNaren seinalea (Arreta Galeragatiko eta Hiperaktibitateagatiko Asaldura).

Ezaugarriak
-----------

Prokrastinazioak ekintzak atzeratuz erantzukizunak hartzea saihesten du eta gizakia bere zereginetatik kanpo gelditzen diren eginkizunetan errefuxiatzen da.

Gauzak atzeratzearen ohiturak, nahiz eta frogatuta ez dagoen, kanpoko elementuen menpekotasuna sor dezake, hauen artean, Interneten ibiltzea, liburuak irakurtzea, erosketetara joatea, etengabe jatea edo eguneroko lanean gehiegi murgiltzea.

Osasun arazo hau ez dago beti depresioarekin edo autoestimu baxuarekin lotuta. Gehiegi hobetzeak edo porrotari beldur izateak aitzakiak dira eginkizuna atzeratzeko, adibidez, erabaki bat hartzea itxaroten den dei bati jaramonik ez egitea.

#### Ekintza hau burutzen duten bi gizabanako mota daude:

* **Behin behineko prokrastinadore**ak, ekintza ez denean sarritan errepikatzen.
* **Prokrastinadore kroniko**ak dira, ordea, jarrera iheskorra etengabea eta errepikatua denean denboran.

Autore batzuek diote gaur egun menpekotasuna erakusten duten jarrerek aldegite nahasmendua bultzatzen dutela. Adibidez telebistari edo ordenagailuei edo eskuko telefonoari dagozkien menpekotasunak. Beste autore batzuk diote menpekotasun hauek ez direla existitzen, hala ere, gaia oso berria da eta asko ikertu behar da oraindik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Goikoetxea, Jakes. «Eginbeharrak, gerotik gerora» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-04-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «5 charlas TED sobre la procrastinación: qué es y cómo evitarla» *EDUCACIÓN 3.0* 2021-05-22 (Noiz kontsultatua: 2021-07-06).

Ikus, gainera
-------------

* *Gueroco guero, edo Gueroco luçamendutan ibiltceac, eta arimaren eguitecoac guerocotz utzteac cembat calte eguiten duen Escritura Saindutic, Eliçaco Doctor-etaric, eta liburu devocionozcoëtaric Axular Saraco Errotorac vildua eta arguitara emana*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q330104
* Commonscat Multimedia: Procrastination

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120751518 (data)
* GND: 1025881303
* LCCN: sh85107162
* NKC: ph784464
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000075682

 |

* Wd Datuak: Q330104
* Commonscat Multimedia: Procrastination
**Prokulo Verginio Trikosta Rutilo** (latinez *Proculus Verginius Tricostus Rutilus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 486an Espurio Kasiorekin.

Trikosta, Verginia genseko antzinako familia baten izena da. Verginia genseko ia kide guztiak familia honetakok ziren, hainbeste izatera iritsi zirenak, beste familia batzuetan banatu behar izan zirela, Zelimontano, Rutilo eta Eskilino kasu. Lehen biak, euren izenengatik aipatzen dira, Trikostatarren familia ere existitzen zen bitartean, eta Trikosta Rutilotarrena.

Prokulo Verginio, bere kide Espurio Kasiorekin, ekuoen aurka joan zen, baina, borrokarik egon ez zenez, Erromara itzuli zen.

Bere kideak bultzatutako nekazal legearen aurkako oposizioan aktiboki parte hartu zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tito Sizinio eta Gaio Akilio Tusko** | **Erromatar kontsula Espurio Kasiorekin**K.a. 486 | Ondorengoa**Servio Kornelio Maluginense eta Kinto Fabio Vibulano** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1235715

 |

* Wd Datuak: Q1235715
**Prolaktina** (**PRL**) adenohipofisiko zelula laktotropoek sintetizatu eta jariatzen duten hormona da.

Prohormona bezala sintetizatzen da eta Golgi aparatuan eratutako jariaketa besikuletan pilatzen da. Haurdunaldian bular-guruinek hormona esteroideoen eraginez esnea ekoizteko gaitasuna eskuratzen dute eta prolaktinak prozesua mantendu egiten du.

Egitura kimikoari dagokionez, polipeptido bat da, gizakiarengan 199 aminoazido dituena. Ugariagoa da emakumeengan (batez ere haurdun dauden emakumeengan) gizonezkoengan baino.

Jariaketaren erregulazioa
-------------------------

Hormona honen jariaketa murrizketa gutxitan gertatzen da, gehikuntza aldiz askotan. Jariaketaren kontrola atzeraelikadura negatiboz gertatzen da eta estres fisiko eta psikologikoak eragin handia dute.

Funtzioa
--------

Prolaktinaren funtzio nagusia bular-guruinen garapena haurdunaldian izaten da, eta esnearen ekoizpena sustatzea erditzearen ondoren

### Aktibatzaileak

* Titimuturra xurgatzea
* Estrogenoak eta TRH

### Inhibitzailea

* Dopamina

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *GRCh38: Ensembl release 89:.*  Ensembl.
2. ↑    *GRCh38: Ensembl release 89:.*  Ensembl.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66590068
* Commonscat Multimedia: Prolactin

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX530245
* BNF: 11952118q (data)
* GND: 4047456-2
* LCCN: sh85107391
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011388
* FMA: 83358

 |

* Wd Datuak: Q66590068
* Commonscat Multimedia: Prolactin
Celinen gosearen harrian inskribatzea: «Wenn du mich siehst, dann weine» («Ikusten banauzu, negar egin ezazu»).**Gosearen harria** (alemanez: *Hungerstein*) Erdialdeko Europan arrunta den uraren mailaren markatzaile mota bat da (mugarri hidrologikoa). Gosearen harriek lehorteen eta goseteen berri ematen zuten oroigarriak ziren, eta Alemanian eta Europa osoan alemaniarrak bizi ziren lekuetan eraiki ziren XV. eta XIX. mendeetan.

Harri horiek ibai baten ibilguan sartzen ziren lehorteetan, uraren maila hurrengo belaunaldiei ohartarazteko gosearekin lotutako zailtasunak jasan beharko dituztela ura berriro maila horretara jaisten bada. Adibide ezagun bat Elba ibaian dago, Děčín (Tetschen alemanez), Txekiar Errepublikan, non harri batek "*Wenn du mich siehst, dann weine*" inskripzioa grabatua baitu. "Ikusten banauzu, negar egin ezazu") ohartarazpen gisa.

Harri horietako asko, tamainaz edo beste artelan batzuez hornituak, 1816-1817ko gosete baten ondoren eraiki ziren, 1815ean Tambora sumendiaren erupzioak eraginda, eta udarik gabeko urtea sortu zuena.

Gosearen harria Elba ibaian, Oberpostan (Pirna, Alemania)
1918an, Elba ibaiaren hondoko gosearen harri bat, Děčínetik gertu, Lehen Mundu Gerrako goseteekin bat zetorren ur baxuen aldi batean egon zen ikusgai. Gauza bera gertatu zen 2018an udako lehortean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cristina J. Orgaz.  (10 de agosto de 2022). *"Si me ves, llora": las "piedras del hambre" que la sequía de los principales ríos de Europa pone al descubierto.* .
2. ↑   Damonoske, Camila.  (24 de agosto de 2018). «Drought In Central Europe Reveals Cautionary 'Hunger Stones' In Czech River» *NPR.org*.
3. ↑  Lederer, David. *German History in Global and Transnational Perspective,* Springer. 8 de agosto de 2017, p.Txantiloi:Esd24.
4. ↑  Associated Press. "'Hunger Stone' appears," The New York Times. Aug. 1, 1918. pp. 1
5. ↑   Dockrill, Peter. *Sinister 'Hunger Stones' With Dire Warnings Have Been Surfacing in Europe.*  Science Alert.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1637901
* Commonscat Multimedia: Hungerstein

---

 |

* Wd Datuak: Q1637901
* Commonscat Multimedia: Hungerstein
**Hassania** (arabieraz: حسانية‎, *Ḥassānīya*) magrebtar arabieraren dialektoa, Maroko, Aljeria, Mendebaldeko Sahara, Mauritania, Mali, Niger eta Senegalgo hainbat zonaldetan hitz egiten dutea.

Historia eta testuingurua
-------------------------

Hizkuntza izenaren jatorria Beni Hassan tributik dator. Arabiako tribu honek eragin handia izan zuen zonaldeko zenbait herritan.

Argi eta garbi mendebaldeko dialektoa izan arren, hassania magrebtar arabieraren beste aldaeretatik urrunekoa da. Zenaga eta woloferaren eragina nabarmena da.

Hassaniak hainbat dialekto ditu, bere erregela fonetikoetan funtsean desberdin direnak. Berriz, ahozko dialekto arabiarreko continuum linguistikoko da

Hiztegiaren %90a baino gehiagoak jatorri arabiarra du. Hala ere, afrikar, gaztelaniar eta frantses jatorrikoak ere badaude. Tradizionalki hassaniar poesia ahoz aho pasatu da mendeetan zehar eta, Granadako Unibertsitateko Laroussi Haidar-en arabera, batzuetan eskualdeko natiboak diren berbereak hizkuntzetarako.

Banaketa geografikoa
--------------------

* Mauritania: 2.770.000 (2006)
* Aljeria: 150.000 (1985)
* Mendebaldeko Sahara: daturik gabe
* Mali: 106.000 (1991)
* Maroko: 40.000 (1995)
* Niger: 10.000 (1998)
* Senegal: 7.190 (2006)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. *Estilo Liburua.*  (Noiz kontsultatua: 2019-3-2).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aguilera Pleguezuelo, José.  (2010). *Diccionario español-árabe hasanía.*  Málaga: = CEDMA, 69 or. ISBN 84-7785-759-8..[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56231
* **Identifikadoreak**
* BNF: 120505016 (data)
* GND: 4570281-0
* LCCN: sh2006002320

 |

* Wd Datuak: Q56231
**Hassan II.aren meskita** (arabieraz:  مسجد الحسن الثاني‎) Casablancan (Maroko) dagoen meskita erraldoi ospetsua da, munduko tenplu altuena: minaretean dauden laserrek 210 metrotara ailegatzen dira eta urrutitik ikus daitezke. Halaber, munduko bigarren handiena da, Mekaren atzetik. Penintsula artifizial baten gainean eraikia dago, itsasoaren uraren gainean; horren arrazoia Koranen bertsikulo batean dago: «Alaren tronua uraren gainean zegoen».

Historia
--------

Kokapena Casablancan Hassan II.ak berak erabaki zuen, herrialdeko ekonomikoki hiri indartsuena nolabait bereizteko. Diseinua Michel Pinseau arkitekto frantsesarena da. Eraikuntza 1985eko uztailaren 12an hasi zen eta 1993ko abuztuaren 30ean inauguratu zuten. Eraikuntzan 2.500 pertsonek eta 10.000 artisauek hartu zuten parte. Artisauek sapaiak, zoluak, zutabeak eta apaingarriak egin zituzten horretarako egurra, mosaikoak, igeltsua, marmola... erabiliz. Obraren kostua 5.494 milioi dirhamekoa izan zen, 505 milioi euro inguru. Minareteren altura 210 metrokoa da. Meskitaren kanpo aldea 30.000 m²koa da.

Eraikina
--------

Meskitaren erabileretatik at, eraikinean 100.000 pertsona bildu daitezke: 80.000 patioan eta 25.000 otoitz aretoan. Halaber madrasa edo eskola koranikoa du, hitzaldi-aretoa, hammams, liburutegi espezializatuak, lur azpiko aparkalekua...

Kritikak
--------

Marokoko gizartearen sektore handiek megaproiektu hau kritikatu zuten. Kostuak oso handiak izan ziren eta obrak egiteko aurretik txabola-auzo bat ezabatu behar izan zen; kaltetuek horren truke ez zuten ezer jaso.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. 1 2   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Meskitaren gaineko informazioa.
* **(Ingelesez)**:Irudiak.
* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hassan II.aren meskita*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41346
* Commonscat Multimedia: Hassan II Mosque

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124775627
* LCCN: nr95032750

 |

* Wd Datuak: Q41346
* Commonscat Multimedia: Hassan II Mosque
**Halti mendixka** (iparraldeko Samieraz: *Haldi*; finlandieraz: *Haltitunturi*), Finlandiako mendirik altuena da, 1.328 metroko altuerarekin. Tunturia (isolaturik dagoen mendixka), Norvegia eta Finlandia herrialdeen arteko mugan dago, baina tontorra (*Ráisduattarháldi*), Norvegiaren aldean gelditzen da; Finlandian dagoen punturik altuena 1.316 metrokoa da, *Ridnitsohkka* izenekoa eta Enontekiöko udalerrian dagoena .

Mendixkaren gailurra.
Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi lurralde osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian hain zuzen; aliotak, antzarak, elur-hontzak, kaskabeltz handiak, marikoi buztanluzeak eta txontak dira esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago; hala nola, azeri artikoak, elur-orein basatiak, eper zuriak, erbinude zuriak, ipar-katamotz beldurtiak, jatunak, leming bizkorrak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ikus, gainera
-------------

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Enontekiö
* Käsivarsi EB
 | * Kautokeino
* Kilpisjärvi herrixka
 | * Pitsusjärvi aintzira
* Pitsusköngäs ur jauzia
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Adam Taylor. *Washinton Post* 2016/07/29 "Norway’s prime minister says it might give Finland a mountain"
2. ↑  Maanmittauslaitos - Halti
3. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216035
* Commonscat Multimedia: Halti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305929802

 |

* Wd Datuak: Q216035
* Commonscat Multimedia: Halti


| Enontekiöko mendixka garrantzitsuenak |
| --- |
| Ailakkavaara • **Halti** • Ounas • Peeravaara • Pyhäkero • **Ridnitšohkka** • Ropivaara • **Saana** • Saivaara • Termisvaara |
**"Hamaika pauso"** Ramon Saizarbitoria idazle donostiarrak idatzitako laugarren eleberria da, 1995ean argitaratutakoa Erein argitaletxearen bidez. Gaztelaniara *Los pasos incontables* izenburuarekin argitaratu zen.

Haria
-----

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburua Angel Otaegiren fusilatzea testuinguru modura hartuta dago idatzia. Tiro egin zuten pertsonez gain, lekukorik gabe hil zen Otaegi, eta bere bizitzako azken momentuen fikziozko berreraikuntza egiten entseatu zen Saizarbitoria nobela honetan. Dena dela, eleberrian Daniel Zabalegi izena eman zion, fikziozkotasuna nabarmentzeko. Liburuko protagonista nagusia Iñaki Abaitua da, hiztegi bat osatzeko lanean ari den idazlea. Lan horretarako Bartzelonara joan eta Eduardo Ortiz de Zarate ETAko militantea ezagutuko du. Honek muga gurutzatzeko laguntza eskatzen dionean hasiko da bien arteko harremana eta apurka-apurka, Ortiz de Zarate Abaituaren bizitzan sartzen joango da. Nobelan Ortiz de Zarateren pertsonaia da Abaitua eta Zabalegiren arteko lotura zuzena. ETAko kidea autoz eraman behar duen batean ikusiko du oso tarte laburrean Abaituak Zabalegi. Bere fusilatzearen ondoren kasuari buruzko xehetasunak biltzen hasiko da nobela bat idazteko asmoz.

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren aipamena "Erein"en webgunean
* *Hamaika pauso irakurketarako gonbitea* Mari Jose Olaziregiren artikulua *Jakin* aldizkarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258866

 |

* Wd Datuak: Q12258866
**Hamamatsu gaztelua** (japonieraz 浜松城, Hamamatsu-jō), Japoniako Shizuoka prefeturako Hamamatsu hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da.

Historia
--------

Hikuma gaztelua, toki honetan, 1532 inguruan eraiki zuen Imagawa klanaren basailu batek, baina 1568an konkistatu zuen beranduago shoguna izango zen Tokugawa Ieyasuk, bertara bizitzen joan zena Okazakiko gaztelua utzi ondoren, 1570ean. Tokugawak, gaztelua berritu, handitu eta berrizendatu zuen 1577an, Hamamatsu izena emanez, bertan 17 urte eman zituelarik. XIX. mendearen amaieran, sute batek suntsitu zuen gaztelua, eta 1958an berreraiki zen.

Gazteluak, *Shusse-jō* edo "arrakastaren gaztelua" ere deitua dena, 3 solairuko altuera du, eta, bere barnean, gaztelu txiki bat du, honek, armajantzi bat eta Tokugawatarren beste erlikia batzuk dituelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Hamamatsu gazteluaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1152352
* Commonscat Multimedia: Hamamatsu Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260315721

 |

* Wd Datuak: Q1152352
* Commonscat Multimedia: Hamamatsu Castle
***Hamabost istorio Aizkorpeko*** Pio Berasategi idazleak 1984an plazaratu zuen ipuin-bilduma da. Guztien elementu amankomuna Aizkorri mendia da. Narrazioen oinarria tradizionala bada ere, Berasategik litaeratura forma eman zien horretarako Zegamako euskara aberatsa erabiliz.

Historia
--------

Berasategik ipuinok 60. hamarkadan idatzi bazituen ere garain hartan argitaratzea ez zuen lortu. Zegama inguruko kontu, elezahar, ipui, gertaera, esames eta abarretan dute iturri kontaera guzti hauek. Ahoz aho beregana heldutako elezaharrak oinarritzat harturik berak nahi tamainan eta legean moldatu eta indarberritu ditu ipuin berriak sortuz. Ipuien oinarrian tradiziozkoak dira: bide-lapurrak, urrezko kutxak, dirutzak, aberastasunak eta beste honelakoak. Hizkuntzan baserri giroko hitzak eta tramankulu zaharren izenak ugari dira.

Ipuinak
-------

Hamabost dira jasotako narrazioak:

* "Arazko urrekutxa"
* "Pago okerraren kondaira"
* "Aizkorriko gurutze donea"
* "Kexadaren poltsa"
* "Karobi madarikatua"
* "Joxe Praxko"
* "Zotalpeko poloni beltxa"
* "Zaldiaren perra-arrastoa"
* "Sadarko su-zakurrak eta hoslaria"
* "Judas fraidea"
* "Posta-etxeko katramila"
* "Bolaño bandolaria"
* "Mieliko eta erretore jauna"
* "Patxiko eta Edurne"
* "Peru eta Mari"

Bibliografia
------------

* Pio Berasategi: *Hamabost istorio Aizkorpeko*, Donostia: Elkar, 1984. ISBN: 978-84-7529-166-6, 179 or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Iñaki Kaminoren kritika *Argia*n, 1984-09-23an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57670942

 |

* Wd Datuak: Q57670942
*Artikulu hau Andimendiko gailuarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaztelu (argipena)».*
**Gaztelu III** Nafarroako mendi bat da, Orarregi ere deitua, eta Andia mendilerroan dago. Garaiera 1.001 metrokoa du. Gaztelu mendiaren tontorra zorrotza da eta ondo ikus daiteke Irurtzundik, baita inguruko beste toki batzuetatik ere. Tontorrean, gaztelu baten hondakinak daude, eta hortik datorkio izena.

Kondairak gotorlekua mairuek egin zutela dio, beharbada Sajrat Qays izeneko gotorlekua. Hain zuzen ere, Abderraman III.ak 924. urtean bere erasoetako bat jo zuen Pirinioetako lurraldeen aurka, eta Gazteluko gotorleku honetara iritsi zen Iruñeko erresuman txikizioak eragin ondoren, Iruñea bera suntsituz. 

Kordobako omeiatarrak Euskal Herrira Tuteratik sartu ziren, eta Irunberrira pasa ziren Leireko mendilerrotik: hortik, Iruñea eta Irurtzunera jarraitu zuten. Ebro ibairantz jarraitu zuten, baina ez aurretik Gaztelu mendiko gotorlekua suntsitu gabe, Oskiako pasabidea defendatzen zuena. Hain zuzen, Oskiatik igarotzen zen Iruñerrira sartuz Astorga eta Bordele arteko galtzada nagusia erromatarren garaian.

Abiapuntuak
-----------

Iparraldetik, Urritzola edo Errotzetik abiatzen da bidea; hegoaldetik, bidea Iltzarbe haranetik abiatzen da. Azken malda pikoa du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Gaztelu guztiak - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-18).

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5554699

 |

* Wd Datuak: Q5554699
**Gazteluko arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Usotz eta Ezkai herrien artean dago, 1,90 kilometroko luzerarekin eta 1,20 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 301 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Eskisun eta ezkerraldeko Gaztelu mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

Ezaugarriak
-----------

Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Haitzartea ez da benetako arroila izatera iristen, Irati ibaiak osatzen du. Pirinioaurreko mendilerro bat zeharkatzean, Usotzeko presatik Uloziko errekaren bokaleraino hedatzen da. Mendi-mazelak landaretza trinkoz estalita daude, eta, bertan, karraskilak dira nagusi; besteak beste, astigarrak (arruntak eta frantsesa), hostoerorkorrak (hostazuri eta otsalizar), ezpelak (ezpel arrunt) eta mendiko karraskalaren beste espezie bereizgarri batzuk tartekatzen dira. Landarediaren artean, amildegiak eta tontor harritsuak nabarmentzen dira, Sai-kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GAZTELUKO ARROILA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).
* «Artxugako eta Zariketako mendilerroak eta Aretako mendiak - naturgune babestuak - navarra.es» *espaciosnaturales.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Irati ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109659952

 |

* Wd Datuak: Q109659952
**Gaztelupeko Hotsak** 1995ean sortutako euskal diskoetxea da, oso espektro zabaleko musika garaikidearen estiloak biltzen dituena, bai euskarazko baita beste hizkuntza batzuetako lanak argitaratuz.

Historia
--------

Gaztelupeko Hotsak diskoetxea 1995ean sortu zuten blues musikaren beste zale batzuek, horien artean Jose Felix Azkarate 'Xarra' zela. Soraluzeko (Gipuzkoa) Gaztelupe tabernan hainbat urtez kontzertuak antolatzen aritu ondoren, euren gustuko musikarien diskoak argitaratzeko bideari ekin zioten, Jose Luis Otamendi poetak asmatutako izena hartuta. Ñaco Goñi ahoko soinu jotzaile madrildarraren bakarkako lehen diskoa izan zen kaleratu zuen lehena. Harrezkero Xarra eta Ubane Uzin izan dira zigiluaren arduradunak.

  

Nagusiki bluesa jorratu du diskoetxeak hasieratik, baina ibilian ibiliaz beste hainbat estilotara zabaldu du esparrua: pop musika (Bide Ertzean, Txuma Murugarren, Rafa Rueda...), rocka (Fjord, Bidebat, UEK, Petti, Sexty Sexers...), trikitia (Joseba Tapia...), doinu mestizoak (Karidadeko Benta, Mal de Ojo...), kantagintza (Morau, Mikel Urdangarin, Rogelio Botanz...), dantzarako musika (Mamba Beat)...

Diskoetxea sendotuz joan ahala, egitasmo berriak jarri ditu martxan: Errabal zigiluan, Euskal Herriko nahiz kanpoko jazz musikarien diskoak kaleratzen ditu; Irungo Bloody Mary disko dendarekin batera, Bloody Hotsak sortu du, rock-and-rolleko diskoak eta biniloak argitaratzeko; eta, berriki, Dantza Baltza saila estreinatu du, musika elektronikoa eta dantzarako musika jorratzeko.

Horrez gain, Paper Hotsak liburu sailean, musikari buruzko liburuak argitaratzen ditu. Besteak beste, Itoiz, Jotakie, Bap!!, The Clash, Public Enemy, Elliott Murphy, Rory Gallagher eta Morrisseyren biografiak kaleratu ditu orain arte, Bosgarren Haria bilduman.

Artista batzuk
--------------

Belceblues | Bide Ertzean | Los Coronas | Esne Beltza | Joserra Senperena | Kokein | Mikel Urdangarin | Morau | Petti | Rogelio Botanz | Sexty Sexers | Surfin Kaos | Tapia eta Leturia | Txuma Murugarren | UEK |

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Gaztelupeko Hotsak» artikulutik hartua da. Artikulu hark du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

1. ↑   «Badok» *Badok* (Noiz kontsultatua: 2018-02-09).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko musika garaikidea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)**Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258321
* Commonscat Multimedia: Gaztelupeko Hotsak

---

 |

* Wd Datuak: Q12258321
* Commonscat Multimedia: Gaztelupeko Hotsak
**Greeley konderria** (ingelesez: *Greeley County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greeley da. 2010eko zentsuaren arabera 2.538 biztanle zituen, Greeley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greeley konderriak 1.477,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,19 ura dira. Beste 1.475,8 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.538 pertsonetatik 2.502 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 51 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489743
* Commonscat Multimedia: Greeley County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146641375
* LCCN: n85062034
* **Lekuak**
* OSM: 1425475
* TGN: 2001354

 |

* Wd Datuak: Q489743
* Commonscat Multimedia: Greeley County, Nebraska
XIX. mendeko hektografo baten iragarkia.
**Hektografoa** edo gelatina-kopiatzailea aparatu bat da, inprimaketa mekanizatuak edo kopiak eskuz egiteko balio duena. Eredu nagusi batetik kopiak egiteko aukera ematen du, eta, horretarako, gelatinazko xafla bat erabiltzen du. Xafla hori hidrofilikoa denez, ur-oinarriko tintak xurgatzen ditu. Ondoren, orri gainean paper bat sakatzean, jatorrizko patroitik aurrez kopiatutako tinta transferitzen du.

Egungo erabilera
----------------

Gaur egun, asko apaldu da hektografoen erabilera, inprimaketa teknika motela baita gaur egungo inprimagailu eta fotokopiagailu modernoekin alderatuta. Fotokopiagailuak hedatu aurretik, ikastoletan, esaterako, bera erabiltzen zuten ikasleentzako ariketak kopiatzeko. Gaur egungo erabileren artean, transferra egiteko erabiltzen da tatuajeetan eta artearen munduan, fototipia izeneko kalitate handiko inprimaketetan (*collotype* ingelesez), zeinak gelatinaren printzipio bera erabiltzen baitu tintaren euskarri gisa, baina, horrez gain, jatorrizko patroiaren transferentzia eransten du plaka fotosentikor edo pintatu zuzen baten bidez. Abantaila bat du: kolore asko erabil daitezke, eta kolore-gradazioak egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1545659
* Commonscat Multimedia: Hectography

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4712537-8
* AAT: 300240142
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1545659
* Commonscat Multimedia: Hectography
**Pepe Beúnza** (Beas de Segura, Jaéngo probintzia, Espainia, 1947) espainiar estatuko derrigorrezko soldadutzari arrazoi politikoengatik egindako lehen kontzientzia eragozlea izan zen. Aurretik, arrazoi erlijiosoengatik, Jehovaren ehunka lekukok kontzientzia eragozleak izan ziren, batez ere 1960ko hamarkadan. Hori dela eta, Pepe Beúnzaren intsumisioaren motibazio politikoa bereizten da; izan ere, Espainiako Mugimendu Intsumisoaren aitzindaria izan zen, eta "Garapenerako Boluntariotza" sustatu zuen.

Biografia
---------

Baeas de Seguran (Jaen) jaio zen, baina bere haurtzaroan Tolosan, Reusen eta Valentzian bizi izan zen, bere aita notarioa zelako. Valentziako Unibertsitatean ikasi zuen nekazaritzako ingeniaritza teknikoa eta mugimendu antifrankistan parte hartu zuen. Bere ikasle garaian Europan zehar autoestopean bidaiatu zuen eta El Arca komunitatea ezagutu zuen, non Lanza del Vastorekin harremanetan egon zen. Horrela, anti-militarismoa eta desobedientzia zibila ezagutu zituen.

1971ko urtarrilean, kuartelera joan zen eta ez zuen taldean sartu nahi izan. Apirilaren 23an, gerra kontseilu batean, desobedientziagatik epaitu zuten eta hamabost hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Zigorra amaituta, kuartelera itzultzeko agindua jaso zuen, baina, hala egin beharrean, zerbitzu zibil bat antolatu zuen Valentziako Orriols auzoan. Orduan, gerra kontseilu berri batean epaitu eta zigortu zuten desertzioagatik. Saharako legioaren diziplina-batailoi batean bete zuen zigorra.

Ondoren, jornalero eta Okupa aritu zen Bartzelonako "Els Gallecs"en, 18 urtez Caldes de Montbuiko Granja escuela de la Torre Marimon eta Montnegre y el Corredor parkeko teknikari.

2012an, Pepe Beúnzak Institut Catalá Internacional per la Pauren *Bakearen eraikitzaileak* saria jaso zuen, Espainiako derrigorrezko soldaduskako intsumiso eta kontzientzia-eragozleen kolektiboaren izenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Pepe Beúnza rep el Premi ICIP Constructors de Pau en nom del col·lectiu d'objectors i insubmisos.*  (Noiz kontsultatua: 2021-05-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11940871
* Commonscat Multimedia: Pepe Beunza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70712252
* ISNI: 0000 0000 3431 4607
* BNE: XX1295768
* LCCN: n98105075
* UB: a1320510

 |

* Wd Datuak: Q11940871
* Commonscat Multimedia: Pepe Beunza
Landare-zelula batean ingurune osmotiko desberdinetan; lehenengo irudia **plasmolisiari** dagokio
**Plasmolisia** ingurune hipertoniko batean zelulari gertatzen zaion ur-galera da.

Ingurune hipertonikoa zelula barneko ingurunea baino solutuen kontzentrazio handiagoa duena da. Ingurune honek zelularen zitoplasmatik ura ateratzen du osmosiaren bidez, eta zelularen deshidratazioa eta uzkurdura eragiten du. Fenomeno honi plasmolisia deritzo.

Plasmolisiak zelularen suntsiketa eta heriotza dakar.

Landare-zeluletan plasmolisiak zelula mintza zelula hormatik banatzea eragiten du. Prozesu hau itzulgarria edo itzulezina izan daiteke.

Mikrobioen kasuan, mikrobio eukariotoek (protozooak, kasu) mikrobio prokariotoek (bakterioak) baino sentikorragoak dira plasmolisiarekiko, ez baitute zelula horma zurrunik.

Ikus, gainera
-------------

* Presio osmotikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898668
* Commonscat Multimedia: Plasmolysis

---

 |

* Wd Datuak: Q898668
* Commonscat Multimedia: Plasmolysis
**Germán Pomares Ordónez** (El Viejo,Chinandega;1937 - Jinotega; 1979), "El Danto" izenarekin ezaguna (Tapir) Nikaraguako iraultzailea izan zen.

Carlos Fonseca, Tomás Borge eta Silvio Mayorgarekin batera, besteak beste, FSLNko Zuzendaritza Nazional Historikoaren sortzailea eta kidea izan zen, baita XX. mendearen erdialdean Somoza familiaren erregimenaren aurkako borroka armatuaren buruzagi militar nabarmena ere.

"Nikaraguako Heroi Nazional" gisa ohoratua da, FSLNko "Komandante Gerrillaria" eta EPSko "Brigadako Komandantea" hil ondorengo tituluekin.

Garaipen iraultzailea baino aste batzuk lehenago hil zen, Jinotega hiritik gertu dagoen La Cruz muinoan izandako gerra ekintza batean.

Kanpo estekak
-------------

* FSLNren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4371656
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57974029
* ISNI: 0000 0000 2339 8075
* GND: 1182920691
* LCCN: n82204875
* Open Library: OL921573A

 |

* Wd Datuak: Q4371656
INTA - Germoplasma bankua
**Germoplasma** baliabide genetiko biziak dira, hala nola haziak edo ehunak, eta animalien eta landareen hazkuntza, zainketa eta ikerketaren beste erabilera batzuetarako mantentzen dira. Baliabide horiek hazi-bankuetan gorde eta haztegietan hazten dira. Zuhaitzak, mota guztietako landareak eta hainbat animalia hazteko programetan edo gene-bankuetan gordetzen diren animalien hazkuntza-lerroetan eta abarretan gordetako hazi-bildumen forma har dezakete. Germoplasma-bildumak edo germoplasma-bankuak espezie basatien bildumen eta giza hautespen zabala izan duten eliteko ugalketa-lerro etxekotuen artean egon daitezke. Germoplasma-bilduma garrantzitsua da, dibertsitate biologikoari eta elikagaien segurtasunari eusteko.

Germoplasma gametoen edo ugal-zelulen bidez ondorengoei ugalketaren bidez transmititzen zaien gene-multzoa da. Germoplasmaren kontzeptua nekazaritzarako eta abeltzaintzarako interesgarriak diren landare-espezieen, basoko espezieen eta espezie etxekotuen dibertsitate genetikoa izendatzeko erabili ohi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q589029
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11970230s (data)
* LCCN: sh85054685
* NDL: 01045621
* NKC: ph265697

 |

* Wd Datuak: Q589029