recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olga Alekseievna Nikitina**, errusieraz Ольга Алексеевна Никитина, (Mosku, Errusia, 1998ko azaroaren 26a), eskriman aritzen den kirolari errusiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen *Sablea-taldeka* kategorian, ROC ordezkatuz, Frantziako taldearen (zilarrezko domina) eta Hego Koreako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Kontuan izan, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Sofia Pozdniakova, Sofia Velikaia eta Olga Nikitinak.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Emakumezkoa, *Sablea-taldeka* kategoria.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Olga Nikitina» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .
3. ↑  "Olga Nikitina" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64745795

 |

* Wd Datuak: Q64745795
**Sèvre Nantaise** (euskaraz: «Sèvre Nanteskoa») Frantziako
ibaia da, Loira arrokoa eta 136 kilometroko luzera duena. Secondignytik (Deux-Sèvres) gertu jaio zen, 259 metrotara, eta Nantes hirian du ahoa. Guztira, 2350 km²-ko arroa du.

Bere ibilbideak Deux-Sèvres, Vendée, Maine eta Loira eta Loira Atlantikoa departamentuak zeharkatzen ditu. Zeharkatzen dituen populazio nagusiak Mortagne-sur-Sèvre, Clisson eta Vertou dira. Antzinatik garraiorako erabili dute. Egun bere azken 21 kilometroak baino ez dira nabigagarriak, Monnières eta Nantes artekoak hain zuzen ere. Horretarako Vertoun esklusa bat da.

Deux-Sèvreseko Sèvre bietako bat da. Bestea Sèvre Niortaise ibaia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598322
* Commonscat Multimedia: Sèvre Nantaise

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236102207
* BNF: 124085860 (data)

 |

* Wd Datuak: Q598322
* Commonscat Multimedia: Sèvre Nantaise
**Olga Merino López** (Bartzelona, 1965) gaztelaniaz idazten duen kazetari, artikulugile eta eleberrigile katalana da.

Biografia
---------

Olga Merino Bartzelonan jaio zen 1965ean. Informazio Zientziak eta Latinoamerikako Historia eta Literaturako espezializazio master bat ikasi zituen Erresuma Batuan. Londresen eta Moskun bizi izan da; Moskun korrespontsala izan zen bost urtez *El Periódico de Catalunya* egunkariarentzat, eta sobietar erregimenetik merkatu-ekonomiarako trantsizioa bizi izan zuen. 1999an bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Cenizas Rojas*, kritika arrakasta handiz, eta 2004an, berriz, *Espuelas de papel*. 2006an Vargas Llosa NH saria eskuratu zuen *Arauak arauak dira* ipuin bildumagatik. Bere eleberriak italierara, nederlanderara eta ingelesera itzuli dira.

Obra
----

* 1999: *Cenizas rojas* (Ediciones B)
* 2004: *Espuelas de papel* (Alfaguara)
* 2006: *Las normas son las normas* ipuin bilduma, Vargas Llosa NH saria.
* 2012: *Perros que ladran en el sótano* (Alfaguara)
* 2020: *La forastera* (Alfaguara)
* 2021: *Cinco inviernos* (Alfaguara)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16196158
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90646491
* ISNI: 0000 0001 1684 2235
* BNE: XX1523345
* BNF: 155986098 (data)
* GND: 142861987
* LCCN: no00084222
* CiNii: DA17183754
* SUDOC: 080022588

 |

* Wd Datuak: Q16196158
**Telefonicako bihurgunea** Iruñeko Alde Zaharra eta Iruñeko Bigarren Zabalgunearen mugan dagoen gunea da. Berez, ez da kale do etorbide jakin bat, Iruñeko entzierroaren pasabide ezagun bat baizik. Izena bertan Telefonicako eraikin bat egoteari zor dio.

* Telefonicako bihurguneko zatia Kailejoira sartzeko metro eskasera.Telefonicako bihurguneko zatia Kailejoira sartzeko metro eskasera.
* Ernest Hemingwayren monumentua.Ernest Hemingwayren monumentua.

Zehazki, Estafeta kalea, Amaia kalea, Ahumadako dukea kalea, Nafarroako Gorteak kalea, Joanes Albretekoa kalea eta Labriteko jaitsierak bat egiten duen gunean dago. Bertan, Ernest Hemingwayren monumentua dago.

Ez da bihurgune oso nabarmena, baina Iruñeko zezen plazako Kailejoira doan zatiak beheranzko maldatxoa duenez, entzierroak abiadura har dezan ahalbideratzen du, ondorioz laisterkariak eta batez ere zezenak ziztu bizian igarotzen diren entzierroko gunea da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493062

 |

* Wd Datuak: Q20493062


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Iruñeko entzierroa |  |
| Gasaren eskortak • Santo Domingoko aldapa • Iruñeko Udal plaza • Merkatarien kalea • Merkatarien edo Estafetako bihurguneaEstafeta kalea • Telefonicako bihurgunea • Kailejoia • Iruñeko zezen plaza |
**Yakima konderria** (ingelesez: *Yakima County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Yakima da. 2010eko zentsuaren arabera 243.231 biztanle zituen, Yakima kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yakima konderriak 11.166,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,13 ura dira. Beste 11.125,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 243.231 pertsonetatik 225.494 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 109.470 dira. 1.743 beltzak edo afroamerikarrak. 9.072 amerikar natiboak ziren eta 142 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.359 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 331 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.090 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156629
* Commonscat Multimedia: Yakima County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157102869
* ISNI: 0000 0004 0423 2167
* **Lekuak**
* OSM: 1153323
* TGN: 1003042

 |

* Wd Datuak: Q156629
* Commonscat Multimedia: Yakima County, Washington
Tenplete txikia, Matsuri eskainia, Repulse badian, Hegoaldeko barrutia, Hong Kong.
**Tenplete** bat leku sakratua edo santua da, jainko zehatz, arbaso, heroi, martiri, santu, deabru edo antzeko errespetuzko irudi bati eskainia dago, berau gurtzeko sortua. Tenpleteek, sarritan, idoloak, erlikiak edo beste objektu batzuk izaten dituzte, beti ere, gurtzen edo oroitzen den izakiari lotuak. Tenplete batean boto-eskaintzak egiten dira, aldarea deitzen den lekuan.

Tenpleteak edo, era zehatzagoan, santutegiak, munduko erlijio askotan daude, hala nola kristautasunean, islamean, hinduismoan, budismoan, erlijio tradizional txinatarrean, sintoismoan, paganismo germaniarrean eta bahai fedean, baita gerra-monumentu gisa ingurune sekularretan eta ez erlijiosoetan ere. Tenpleteak hainbat ingurunetan aurki daitezke, hala nola elizetan, tenpluetan, hilerrietan, museoetan edo etxean. Badaude, halaber, santutegi eramangarriak kultura batzuetan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Shrine
2. ↑  Portable shrine

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q697295
* Commonscat Multimedia: Shrines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4257167-4
* NKC: ph165209
* NARA: 10646449
* AAT: 300007558
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q697295
* Commonscat Multimedia: Shrines
Steampunk hiri tribuko pertsona azpigenero honetako ezaugarriak erakutsiz: XIX. mendeko jazkera eta garai beso protesia.
**Steampunka** zientzia-fikzio eta fantasia generoen barneko literatura, komiki, zinema, marrazki bizidun eta bideo-joko azpigenero bat da, 1980ko hamarkadan cyberpunk azpigeneroaren testuinguruan sortu zen, baina gotiko azpikulturaren elementuak ere bere egin ditu. Gaur egun artistikoki eta sozialki garatutako azpigeneroa bilakatu da, bere inguruan hiri tribu zehatz bat ere sortuz.

Azpigenero hau nagusiki XIX. mendean girotuta dago, zehazkiago Viktoriar Aroko Erresuma Batuan, baina benetazko historian ez bezala, bapore-makinen eta elektrizitatearen tekonologia oso garatu dagoen errealitate anakroniko batean. Mendebalde Urrunean ere girotzen da.

Maiz, H. G. Wells eta Jules Verne idazleen eleberrietako fikziozko asmakuntzak agertzen dira, alegia, XIX. mendean ezinezkoak ziren eta oso aurreratuak egon liratekeen gailuak.

Zinema
------

* *Wild Wild West* (1999)
* *The League of Extraordinary Gentlemen* (2003)
* *Sky Captain and the World of Tomorrow* (2004)
* *The Golden Compass* (2007)

Marrazki bizidunak
------------------

* *Sherlock Holmes (marrazki bizidunak)*, 1984-1985
* *Steamboy* (2004)
* *Hauru no Ugoku Shiro* (2004)
* *Sucker Punch* (2011)

Ikus gainera
------------

* Cyberpunk
* Gotikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223685
* Commonscat Multimedia: Steampunk

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 167428539 (data)
* GND: 7839890-3
* LCCN: sh2009010578
* SUDOC: 176786171

 |

* Wd Datuak: Q223685
* Commonscat Multimedia: Steampunk
**Tenosinobitis**a ematen da flexoestentsio errepikatuak ematen direnean tendoiaren lekak jariatzen duen likido sinobiala murriztuko da, eta ondorioz bere zorroaren barruan tendoiaren marruskadura emango da, hanturaren adierazgarri diren lehen sintomak diren beroa eta mina agerraraziz. Horrela, labainketa geroz eta behartuagoa izango da, eta mugimendu hauen errepikapenak, narriatzen ari diren beste ehun fibrotsu batzuen hantura eragin dezake, egoera kronifikatuz eta azkenean mugimendua eragotziz.

Kasu berezi bat **De Quervain sindromea**  da, hatz lodiaren tendoi abduktore luzean eta hedatzaile laburrean agertzen da, eskuaren heldualdi gogorrak biraketekin edo desbiderapen erradial eta kubital errepikatuekin konbinatzean.

Tenosinovitis-aren beste aldaera bat **tenosinovitis estenosante digitala** da, eskuko hatzamar baten hedapenaren blokeoan datzana, giltzadura metakarpofalangikaren aurpegi ahurrean agertzen den oztopo batengatik. Honek, tendoi flexorak edo tolestzaileak afektatzen ditu, maila honetako polea fibrotsu batetik pasatzen direnean.

Kasu hauetan, tendoiaren edo bere lekaren hantura eta handipena, eragindako sinovits-aren ondorioz agertutako atxikiduren presentziarekin batera, espazio arazo bat eragiten du, tendoiaren eta bere lekaren labainketa arruntean eragiten duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Román Alonso, Mª Victoria.  (2018-05-07). *Movilización con movimiento en un caso de tenosinovitis de De Quervain.*  (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).
2. ↑   «El español en la educación» *El Español de los Estados Unidos* (Cambridge University Press): 223–246. ISBN 9781107086340. (Noiz kontsultatua: 2019-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Gai honi buruzko informazio gehiago lor dezakezu **Scholia**n |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1505689
* Commonscat Multimedia: Tenosynovitis

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85133921
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:970
* ICPC-2: L70
* DiseasesDB: 31136
* MedlinePlus: 001242
* eMedicine: 809777
* MeSH: D013717

 |

* Wd Datuak: Q1505689
* Commonscat Multimedia: Tenosynovitis
**Osteozitoak** hezur-ehuneko zelulak dira, osteoblastoen eraldatze prozesutik sortutakoak. Bi zelula mota horiek, osteoklastoekin batera, hezur-ehuneko osagai zelularrak osatzen dituzte.

Hezur-matrize kaltzifikatuan daude, horrek dituen hutsune edo barrunbeetan.

Osteozitoak urrun daude elkarrengandik, baina haien arteko harremana mantentzen dute hezur-ehunean dauden kanal txiki batzuen bidez (ikus irudia). Osteozitoen arteko komunikazioa garrantzitsua da hezurraren eraketa eta suntsiketa prozesuak kontrolatzeko.

Osteozistoen zitoplasma basofiloa da, eta glukogenoa du.

Osteozitoak hezur-ehunaren zelula ugarienak dira (ehun horren zeluletako %95 izanik). Haien funtzioari dagokionez gai dira ehun-matrizearen osagaiak sintetizatzeko eta -era berean- birxurgatzeko ere

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q913236
* Commonscat Multimedia: Osteocytes

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph180705
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010011
* FMA: 66779

 |

* Wd Datuak: Q913236
* Commonscat Multimedia: Osteocytes
Taíno kulturaren banaketa mapa
**Taínoak** Bahamen, Antilla Handien eta Antilla Txikien iparraldeko eremuan bizi ziren amerindiarrak ziren, Kristobal Kolonen iritsieraren aurretik. Hego Amerikatik etorritako herri bat zen, Orinokoaren itsasoratzetik iparralderantz, uhartez uharte, lehenago bizi ziren guanajatebeye eta ciguayo herriak asimilatuz. Tainera makroarawak hizkuntza-familiaren parte zen, gaur egun Hego Amerikatik Kariberaino hedatzen den familia.

Kolon 1492ean iritsi zenean, bost kazikerritan zegoen banatuta taínoen lurraldea Hispaniola uhartean (gaur egungo Haiti eta Dominikar Errepublika), bakoitza kazike batek zuzenduta. Puerto Ricon ere hainbat kazike zeuden. Kazikea leinuko nagusia zen, eta ondasunak eman behar zitzaizkion. Kazikeek *guanin* izeneko urrezko zintzilikarioak zeramatzaten, etxe karratuetan bizi ziren obalatuetan beharrean, eta egurrezko aulkiak zituzten gonbidatuak jasotzeko. Espainiaren konkistaren garaian taínoen herririk handienek 3.000 bat biztanle zituzten. Taínoen etsaiak ziren karibe herriak, hauek ere Hego Amerikatik etorritakoak. Bi taldeen arteko harremanak ikerketa luzeen gai izan dira.

XVIII. mendean taínoen gizartea guztiz deuseztua izan zen, europarrek ekarritako gaixotasunak direla eta, bereziki baztanga. Ezkontza mistoak eta Espainiak Karibean ezarritako plantazio-ekonomia derrigortuak ere lagundu zuen euren desagerpenean eta, ondorioz, Afrikako esklaboak ekarri ziren. Hispaniolan egondako lehen baztanga krisia 1518ko abendutik 1519ko urtarrilera arte hedatu zen. Hala ere, hainbat herri indigenek XIX. mendera arte iraun zuten Kuban.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   H. Adelaar, Willem F..  (2004). *The languages of the Andes.*  Cambridge University Press ISBN 9780521362757..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Taino Indian Culture.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-12).
3. ↑   W. Crosby, Alfred.  (2003). *The Columbian exchange : biological and cultural consequences of 1492.*  (30th anniversary ed. argitaraldia) Praeger ISBN 0275980731..
4. ↑    *CRIOLLOS, Birth of a Dynamic Indo-Afro-European People on Hispaniola.*  2008-12-02 (Noiz kontsultatua: 2017-10-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210623
* Commonscat Multimedia: Taíno

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576533
* BNF: 121541346 (data)
* GND: 4213220-4
* LCCN: sh85131956
* SUDOC: 03004510X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210623
* Commonscat Multimedia: Taíno
**Oskia,** **Oskiate** edo **Oskiatea** Arakil ibaian dagoen haitzarte edo igarobidea da, Andimendi eta Bizkai mendiaren (826 m) artean. Bertan dagoen eliza Atondo kontzejuko mugan dago, baina puntua, izatez, Ollaran, Arakil eta Itza Zendearen arteko mugan dago. NA-7010 errepidea igarotzen da tokitik.

Historia
--------

11. mendeko aipuak daude monasterio bat, eliza bat (Donejakuerena) eta gune populatu bat aipatzen dutenak (errota eta arrantzarako tokiak). Dokumentuetan bereizten dira Oskiatea edo Oskatea batetik, eta herrigune bat, Oskuotz edo Oskotz izenekoa. Jimeno Juriok kokatzen du Oskuotz ez Oskiako haitzartean baizik eta garaiago, hego-mendebaldera, Ollarango lurretan.

Historian, igarobide garrantzitsua izan da. Iparraldetik, Iruñerrira sartzeko modua ematen du. Andimendiko aldean, Gaztelu mendia dago, gotorleku estrategikoa, X. mendean Kordobako indarren sarraldi batean aipatua. 1512ko uztailean, bertan barrena sartu zen Fadrique Álvarez de Toledo Albako dukea zuzendutako armada Nafarroaren inbasioan, Iruñera bidean. Konbentzioaren Gerran, frantses indarrak bertaraino heldu ziren Iruñerantz zihoazela, bakea sinatu zen unean (1795).

16. mendean, Pilarko Ama Birjinaren omenezko eliza bat eraiki zen haitzartearen ekialdeko aldean, harpearen babesean, Pedro Amaolea Zaragozako bizilagun baten ekimenez. Eliza horri Oskiako Andra Mari esaten zaio gaur egunean, eta erromesaldiak egin ohi dituzte inguruko herrietatik, Arakilgoek maiatzaren 9an ohitura, eta Itzakoek 15ean.

21. mendean Oskia izeneko harrobi bat dago arroilatik gertu, baina ibaiaren estuasunaren tokia errespetatua dago.

Inguru naturala
---------------

Paisaiari dagokionez, arteak nagusi dira, batez ere, iparralderago dauden lurretan, AP-15 autobidearen ondoan. Andia inguruan bizi diren miru gorriak ohiko bista dira zintzurrean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mikel Belaskoren bloga.
2. ↑   «Oskiatea - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Jimeno Jurio, José María.  (1986). de Viana *Despoblados en el Valle de Garaño.*  Nafarroako Gobernua, 365-386 or. (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).
4. ↑    «OSKIA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265341
* Commonscat Multimedia: Oskia

---

 |

* Wd Datuak: Q12265341
* Commonscat Multimedia: Oskia
| Gobernu motak |
| --- |
| * Aristokrazia
* Autokrazia
* Demokrazia
* Despotismoa
* Diktadura
* Errepublika
* Monarkia
	+ Absolutua
	+ Konstituzionala
* Komunismoa
* Oligarkia
	+ Teknokrazia
* Alderdi bakarrekoa
* Teokrazia
* Tirania

---

 |
| Politika saila |

**Teknokrazia** (antzinako grezierazko jatorria duten *tekno* aurrizkitik –teknologia edota arlo bateko jakintzaren arloa– eta *krazia* atzizkitik –boterea– eratorria) tekniko edo arlo berezituetan adituak direnen aginpide edo gobernua da, konponbide teknikoak lehenesten dituena, beste kontsiderazio ideologiko, politiko edo sozialen gainetik. Historiako lehen teknokrazia Platonek *Errepublika* lanean aldeztu zuen *jakintsuen gobernua* izan zen. Egun teknokrazia termino gaitzesgarria da, XX. mendean zehar erakunde politiko eta ekonomikoetan garatutako aginpidea izendatzeko. Nazioarteko Diru Funtsa, Munduko Merkataritza Erakundea, Europako Komisioa demokratikoki aukeratua ez diren erakunde teknokratikotzat jotzen dira.[erreferentzia behar]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***teknokrazia***. |

* Teknokrazia, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190044
* Commonscat Multimedia: Technocracy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11971487j (data)
* LCCN: sh85133140
* NKC: ph126486
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 044246
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190044
* Commonscat Multimedia: Technocracy
**Nola Rae** (Sydney, Australia, 1949) aktore, zuzendari, mimo eta pailazo britaniar ezaguna da. Europa mailan pailazoen benetako berritzaile bezala onartua da. 2008an antzerki munduari egindako ekarpenengatik Britainiar Inperioko Ordena eman zioten.

Biografia
---------

Nahiz eta Australian jaio, Nola Raeren familia Londresera joan zen 1963an. Hamasei urtekin Royal Ballet Schoolen sartu zen eta dantzari profesional gisa ibilbide labur bat egin zuen. Garai horretan Kopenhageko Tivoliren Pantomima Antzokian egon zen. Laster, baino, mimoren eta pailazoen munduak erakarrita, Parisera joan zen eta Marcel Marceauarekin ikasi zuen. Frantzian *International Research Troupe Kiss* konpainia sortu zuen eta Jango Edwardsekin batera *Friends Roadshow* pailazoen konpainia mitikoa martxan jarri zuen. 1974an Matthew Ridoutekin batera London Mime Theatre ireki zuen.

Bakarka egin zuen lehenengo ikuskizuna Nancyko *Le Festival du Monde*n taularatu zuen, 1975an. Ondoren, hamabost ikuskizun inguru sortu ditu, munduko jaialdi ospetsuetan aritu da eta 69 estatu inguru ezagutu ditu. Mundu mailako pailazo ospetsua da.

Estiloa
-------

Nolak umorea lantzeko estiloa erabat aldatu zuen. Horretarako mimoa, pailazoen teknikak, [txotxongilo]]ak dantza eta mota guztietako erokeriak erabili izan ditu.

Ikuskizun txalotuenak
---------------------

* *Shakespeare the Works*
* *Midsummer Night’s Dream*
* *Elizabeth’s Last Stand*
* *And the Ship Sailed On*
* *Mozart Preposteroso*
* *Exit Napoleon Pursued by Rabbits*
* *Home Made Shakespeare*
* *Nellie Pasta's Opera Cocktail*

Sariak eta ohoregarriak
-----------------------

* *Total Theatre Lifetime Achievement Award*
* *Charlie Rivel Award for Clowning* Amandola Jaialdian.
* *International Clown Hall of Fame*n agertu zen.
* Britainiar Inperioko Ordena 2008an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Nola Raeren webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Nola Rae Youtubeko bideoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7048149

 |

* Wd Datuak: Q7048149
**Nolan konderria** (ingelesez: *Nolan County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sweetwater da. 2010eko zentsuaren arabera 15.216 biztanle zituen, Nolan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nolan konderriak 2.367,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,05 ura dira. Beste 2.362,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.216 pertsonetatik 14.294 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.103 dira. 666 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 146 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114026
* Commonscat Multimedia: Nolan County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137215646
* LCCN: n81056591
* NARA: 10046939
* **Lekuak**
* OSM: 1812359
* TGN: 2002048

 |

* Wd Datuak: Q114026
* Commonscat Multimedia: Nolan County, Texas
**Tel Lakix** (hebreeraz, תל לכיש) aztarnategi arkeologiko bat da, **Lakix** udalerritik hurbil, Judeako mendietako behealdeko lurretan, Jerusalemdik 40 km hego-ekialdera. Antzinako hiriaren tumuluko indusketak 1930ko hamarkadan hasi ziren, nahiz eta indusketa sistematikoenak eta zehatzenak 1973 eta 1987 bitartean egin ziren. Bibliako Itun Zaharrean hainbat aipamen ditu Lakix zaharrak, beste hiri batzuekin aipatua da Jerusalemen eta Judearen barrualdearen defentsarako sare baten parte.

Aurkikuntzak
------------

Tell Lakixko aurkikuntza garrantzitsuenen artean daude:

* Kananear jauregi baten aztarnak, eta haien gainean israeliten beste jauregi bat eraiki zelarik, horren zatiak ere bai.
* Bi tenplu kananear: hobiaren tenplua, gurtzarako ontz hondakin asko dituen gune aberats bat izan zitekeena, eta akropolisko tenplua, elementu arkitektoniko egiptoarrak dituena.
* Senakeriben Asiriako armadaren ehunka gezi eta arma; hiriaren kontrako K.a. 701. urteko erasoaren lekuko-
* Ostraka-gutunak, k.a. 586 urteko beste eraso babiloniar bat dokumentatzen dutenak.

Lakixko ostraka-gutunetako baten zatia.
Lekuko indusketa modernoek erakutsi dutenez, asiriarrek harrizko eta lurrezko arrapala bat eraiki zuten Lakix hiriko harresiaren mailaraino. Horri esker, soldaduak arrapalatik igo eta hirian sartu ziren. Indusketek 1.500 garezur inguru erakutsi zituzten kobazulo batean, handik hurbil, eta ehunka gezi-punta atera zizkioten arrapalari eta hiriko harresiaren goialdeari. Horrek adierazten du bataila basatia izan zela.
1935ean, "Lakixko gutun" famatuak aurkitu ziren, zeramikazko ostraka forman, alfabetoan paleo-hebrearream idatziak. *Hosha'aya* izeneko soldadu batek idatzi eta *Yaush* izeneko Lakixko komandante bati bidalitako testuak dira. Gutunek Nabukodonosor ii.a Babiloniako erregeak hiria suntsitzearekin zerikusia zuten gertaera historiko asko argitu zituzten (k.a. 586 urtean), Jerusalemgo lehen tenplua suntsitu aurretiko gertaerak.

Gaur egun, Londresko Britainiar Museoa eta Jerusalemgo Israel Museoa ikus daitezke ostraka horiek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jos 15 - BIBLIJA.net - Biblia interneten» *www.biblija.net* (Noiz kontsultatua: 2022-04-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848509
* Commonscat Multimedia: Tel Lachish

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134868769
* BNF: 11961740h (data)
* LCCN: n80125469
* SUDOC: 092379001
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q848509
* Commonscat Multimedia: Tel Lachish

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko Wikipediako «Tel Laquix» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-12-07ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
**Sursum corda** (euskaraz *Gora bihotzak*) meza katolikoaren elizkizunean apaizek erabili ohi duten latinezko ohiko aipamen edo esaldi bat da. Euskarazko bertsioan *gora bihotzak* esaldiaz itzuli ohi da. Apaizak *gora bihotzak* aipatzean, eliztarrek *jaunagan dauzkagu* erantzun ohi dute.

Izena
-----

* *Sursum* hitzak 'gora' edo 'gorantz' esan nahi du.
* *Corda* hitza aldiz, latinezko *cor* ('bihotza') hitzaren pluralezko deklinabidea dar. Antzinidoeropear hizkuntzako *\*ḱḗr* hitzetik eratorria da.

Sursuncorda
-----------

*Sursum corda* esalditik gaur asko maiz erabili ohi den *sursunkorda* hitza dator, hitz honek garrantzi handiko pertsonaia ezezagun bati aipamen egiten dio, sursunkorda honengan egin nahi ez den lan edo betebeharra uzten delarik ("Egin dezala sursunkordak!"), beste batzutan aginte maila handiagoa duen norbaiten agindua bete nahi ez denean era erabili ohi da ("Sursunkordak berak aginduta ere ez diat egingo!").

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Latinezko *cor* hitzaren deklinabidea ingelesezko Wikiztegian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q695155
* Commonscat Multimedia: Sursum corda

---

 |

* Wd Datuak: Q695155
* Commonscat Multimedia: Sursum corda
**Surry konderria** (ingelesez: *Surry County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dobson da. 2010eko zentsuaren arabera 73.673 biztanle zituen, Surry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Surry konderriak 1.389,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,72 ura dira. Beste 1.378,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.673 pertsonetatik 69.766 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.155 dira. 2.644 beltzak edo afroamerikarrak. 173 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 339 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 58 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 684 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507881
* Commonscat Multimedia: Surry County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143065941
* LCCN: n80086254
* NARA: 10039444
* **Lekuak**
* OSM: 2528746
* TGN: 2001542

 |

* Wd Datuak: Q507881
* Commonscat Multimedia: Surry County, North Carolina
***Tartariarren basamortua*** (italieraz: *Il deserto dei Tartari*) Dino Buzzati italiar idazlearen eleberria da. 1940an plazaratuta, Buzzatiren lan nagusi gisa onartuta dago. 1976an Valerio Zurlinik zinemara eraman zuen. Euskarazko bertsioa 2011n argitaratu zen, Josu Zabaletak itzulirik. Liburuak eragin handia izan du gaur egungo literaturan.

Argumentua
----------

Eleberriak Giovanni Drogo lotinantaren bizitza heldua kontatzen du, bere prestakuntza militarra amaitu ondoren Bastiani gotorlekura bidalita. Gotorlekuak basamortura begira dago (kondairaren arabera tartariarrek okupatuta) Ipar Erresumarekin "muga hilda" batean. Drogok hasieran sentitzen duen bakardadea eta asperraldia gorabehera, gaztaroa eta bizitza sakrifikatzea erabakiko du, gotorlekuan geratuko da tatariarrekin gerrak ekar diezazukeen loriaren zain. Oharkabean, urteak eta hilabeteak igarotzen dira eta Drogo, kapitain izatera igarota, bere bizitzari zentzua ematen saiatzen jarraitzen du, mugan gertatzen den zerbait garrantzitsua amesten. Bitartean bera ziur ahaztu duten bere lagun zaharrak pozik bizi dira hirian, emazte eta seme-alabekin. Drogori, berriz, gotorlekuko laguntzaile militarrak besterik ez zaizkio geratzen.

Azala
-----

Liburuaren azala Buzzati berak, margolariak, idazle eta eszenografoak, diseinatu zuen. Oihal gaineko olio-margolana da non ofizial baten uniformea ​​eta kapela lehen planoan erakusten dituen; atzealdean basamortua zaldi beltz batekin ikus daiteke. Zaldi hori obraren erdialdean tentsio handiko hainbat unetan agertzen da.

Margolanak margolari surrealisten estiloa gogoratzen du, bereziki René Magritteren obra.

Eleberriaren zentzua
--------------------

Denboraren ihesa, ilusioen hutsaltasuna, gure bizitzari zentzua ematen asmatzen ditugun zentzurik gabeko helburuak dira Buzzatik oihartzunez, ispilamenduz, zantzuz osatutako egitura batez baliaturik eraikitzen duen eleberri honen gaiak.

Zinemarako bertsioa
-------------------

1976an Valerio Zurlini italiar zinemagileak film bat egin zuen eleberri honetan oinarrituta, garai hartako Europako zinema-aktorerik garrantzitsuenek parte hartuz: Vittorio Gassman, Giuliano Gemma, Helmut Griem, Philippe Noiret, Jacques Perrin, Francisco Rabal, Fernando Rey, Jean-Louis Trintignant, Max von Sidow. Filmak, nahiz eta pasarte asko kendu, bi ordu baino gehiago irauten du. Musika Ennio Morricone musikagilearena da.

Euskarazko bertsioa
-------------------

Josu Zabaletak euskaratua, 2011n karrikaratu zen, "Literatura Unibertsala"ren bilduman. Elkar argitaletxea, ISBN: 978-84-9783-953-2.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Saioa Ruiz Gonzálezen komentarioa *Argia*n, 2011ko uztailaren 10ean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1216707
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11985397r (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1216707
*Cerf aux abois* 1729. Oreinak zakurrekin ehizatzen; erromantzeetan ohikoak diren gorespen topiko horietako bat.
**Oreina bilakatu neska** edo **Ura isuririk** ahozko euskal literaturako erromantze ezaguna da.

Historia
--------

XVIII eta XIX mende artean sortua izan bide zen Nafarroa Beherean, baina Europa guztian zabaldurik dagoen kondaira baten euskarazko aldaera dela esan daiteke. XIX mendean oso ezaguna zen *La blanche biche* (orein zuria) balada frantsesarekin antzekotasun handiak ditu. Eskandinaviar kulturako *Den fortrollade lungfrau* (neskatxa sorgindua) eta Eskoziako *Leesome Brand* (neskatxa sorgindua) baladekin ere badu loturarik.

Pierre Lafittek argitaratu zuen lehen aldiz 1965 urteko Gure Herria aldizkarian *Oreina bilakatu neska* izenarekin, ez da ordea ezagutzen norengandik bildu zuen abestia. 1978 urtean Haizea taldeak *Ura ixuririk* izenarekin ezagutarazi zuen. Jean Mixel Bedaxagarrek eta Benito Lertxundik ere abesten dute.XXI. mendean, Mariasun Landa idazleak horren bertsio egokitua, haur eta gaztetxoei zuzendutako **Azken balada** liburuan argitaratu zuen..

Hitzak
------

*Ura ixuririk sorginen bidean*  

*dohaina bildu dut Bazko Arratsean.*  

  

*Gauaz Mayi nuzu, egunaz oreina,*  

*etxeko zakurrek xerkatzen nutena*  

  

*Jakes, nun'tuk horak? Eztiak senditzen*  

*Oihanpean kurri, oreina xerkatzen*  

  

*Jakes dei'zakurrak, salba zak arreba!*  

*Ama, nola sinets Mayi daitekela*  

  

*Jakes zakurreri hasi da xistuka.*  

*Oreina hil dute kolpez ausikika.*  

  

*Jakesek kanitaz eman du pusketan,*  

*Aseko ahal da Mayi gurekilan.*  

  

*Afal, afal, Jakes!. Ni nuk hor lehena*  

*Ene haragiaz betherik dupina!*  

  

*Ama, sala zolan, nigarra begian*  

*puñala sartu du bere bihotzian.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Juaristi, Jon.  (2013-03-17). «La balada vasca de la muchacha ciervo» *Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo"* 21 (3): 917–926. ISSN 0582-6152. (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
2. 1 2   «La balada vasca de la muchacha ciervo - Jon Juaristi» *www.jasarasketa.com*.
3. ↑   Fusioon82.  (2016-02-21). *Haizea - Ura Ixuririk.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
4. ↑    *Ura isuririk.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-21).
5. ↑  Amalur Artola.-*Ahozko literaturako azken balada gaur egunera ekarri du Mariasun Landak*, 2016-04-21ean Naiz webgunean, kontsulta data 2019-06-09an

Kanpo estekak
-------------

* Ura Ixuririk, Haizea taldeak emana
* Goian aipatu *La blanche biche* kanta, Malicorne taldeak emana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069785

 |

* Wd Datuak: Q61069785
|  |
| --- |
| **Zozola** |
| Zozola |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** |  Gipuzkoa |
| **Eskualdea** | Debabarrena |
| **Udalerria** | Eibar |
| **Auzoa** | Amaña |
| **Lua errorea:Modulu:Kokapen\_mapa:539: "EH-GI**
**<-- Kokapen mapa -->" ez da baliozko izena kokapen maparen definiziorako.** |
| **Ezaugarriak** |
| **Oinplanoa** | laukizuzen |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 2000ko irailaren 7a |

**Zozola** Eibarko Amaña auzoan dagoen baserria da. Baserria abiapuntu ezaguna da Urko mendira igotzeko.

2000ko irailaren 7an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Jatorrizko eraikinaren oina 15x18 metroko laukizuzena zen eta bi solairu eta bi isurkiko teilatua zituen. Gaur egunean, hegoaldean gorputz garaiago bat agertzen zaigu, solairu bat gehiago eta lau isurkiko teilatua duena.

Hegoaldeko fatxada lau ardatzez antolatua dago, hauetan hiru solairuetako bao ezberdinak kokatzen direlarik. Hauen artean ukuiluaren atea agertzen da, honek behe solairuaren zati handiena hartzen duelarik. Fatxada honi itsatsia egurrezko teilatua duen eraikin ireki bat agertzen zaigu.

Zozolan dagoen Santa Katalina Sienakoaren irudi gotikoa
Ekialdeko fatxada erdiko ardatz baten inguruan antolatzen da. Honetan lehenengo solairuaren leiho handia kokatzen da, honen gainean hormakonka bat, barruan Santa Katalina Sienakoaren irudi gotiko bat kokatzen delarik. Hormakonka honen alboetan bi leiho karratu kokatzen dira simetrikoki. Gorputz honi itsatsia ogi labe zaharra agertzen da, hartxabalezko estalkiduna. Eta horren ondotik, etxearen atarian, giltzarridun atea topatzen dugu. Ate honetatik sartuta, etxebizitzara sartzen gara, horrek behe solairuaren zati bat eta hegoaldeko gorputzaren lehenengo solairua hartzen ditu, bigarrenak ganbara osatzen duelarik.

Iparraldean interesik gabeko etxearen handitze bat aurkitzen dugu. Bertako behe solairuan ogi labe berri bat kokatzen da. Iparraldetik, goiko partetik, lehen solairua ia osorik hartzen duen lastategira daraman sarrera aurkitzen da.

Azkenik, mendebaldeko fatxada ia itsua agertzen zaigu. Bertan ukuiluaren bigarren sarrera bat kokatzen da eta bi kanoizulo eta dorre elementuaren ganbararen bi leiho agertzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8342008
* Commonscat Multimedia: Zozola baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8342008
* Commonscat Multimedia: Zozola baserria
**Taylor konderria** (ingelesez: *Taylor County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grafton da. 2010eko zentsuaren arabera 16.895 biztanle zituen, Taylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taylor konderriak 455,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,53 ura dira. Beste 447,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.895 pertsonetatik 16.520 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 143 dira. 125 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511095
* Commonscat Multimedia: Taylor County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123168733
* LCCN: n81122764
* NARA: 10039807
* **Lekuak**
* OSM: 1913127
* TGN: 2002295

 |

* Wd Datuak: Q511095
* Commonscat Multimedia: Taylor County, West Virginia
Osirisen epaiketa papiroan margotua. Hilen Liburuko 125. atala.
**Osirisen epaiketa**, hildakoarentzat gertaerarik garrantzitsuena da, egiptoar mitologiako sinesmen multzoaren barnean.

Duatean, hildakoaren izpiritua Anubisek gidatzen zuen Osiris jainkoaren auzitegira. Anubisek, magikoki ateratzen zuen Ib delakoa (bihotza, kontzientzia eta moralitatearen ikur dena) eta balantza batetako platertxoetako batean jartzen zuen. Iba, Maaten lumarekin kontrapisatua zen (Egia eta Justizia Unibertsaleren ikurra), beste platertxoan jartzen zena.

Bitartean, jainkoek osatutako epaimahai batek, bere lehengo jarrerari buruzko galderak egiten zizkion, eta, erantzunen arabera, bihotza pisuz igo edo jaisten zen. Dyehutyk, eskriba bezala emaitzak idazten zituen eta Osirisi ematen zizkion.

Epaia
-----

Epaiketaren amaieran, Osirisek bere epaia ematen zuen:

Hau baiezkoa bazen, bere Ka eta Ba momiarekin elkartzera joan zitezkeen, Aja eratu eta betirako bizi.

Baina epaia ezezkoa bazen, hilaren Iba Ammiti botatzen zitzaion *hilen irenslea* (krokodilo burudun, lehoi beso, gorputz eta kimadun eta hipopotamo hankadun izaki bat), hildakoarekin amaitzen zuena. Hau, *bigarren heriotza* bezala izendatzen zen, eta, hildakoarentzat, bere hilezkortasunaren amaiera zen.

Justifikazioa
-------------

Ammit
"Justifikatua" edo "ahots justuz" hitzek, hildakoa, Osirisen auzitegiaren aurrean epaiketa arrakastarekin pasatzen duen egoera adierazten dute. Eszena hau, itzultzaile greziarrek "psikostasis" edo "arimaren pisaketa" deiturikoa, Hilen Liburuko 125. atala da, modu zehazkiagoan "egunera irtetzeko liburua" deitua *r n prt m xru* egiptoeratik.

Hildakoak, hainbat baldintza bete behar zituen epaiketan arrakasta izateko: bakarrik, jarrera akatsgabea froga zezaketenek merezi zuten. Hilen Liburuko otoitzak, jainkoei, akats gabeko bizitzaren kontakizuna erakusteko balio izateaz gain, portaera moraleko proposamenak ere baziren.

"Ez dut bidegabekeriarik egin beste gizakiekiko, ez dut seniderik hil, ez dut gezurrik esan egia esan beharrean, ez dut traizioaren kontzientziarik, ez dut inongo kalterik egin, ez dut inor sufriarazi, ez ditut jainkoentzako ofrendak lapurtu..."

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q447118
* Commonscat Multimedia: Judgement of Osiris

---

 |

* Wd Datuak: Q447118
* Commonscat Multimedia: Judgement of Osiris
**Northampton konderria** (ingelesez: *Northampton County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jackson da. 2010eko zentsuaren arabera 22.099 biztanle zituen, Northampton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Northampton konderriak 1.426,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,3 ura dira. Beste 1.389,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.099 pertsonetatik 8.901 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 305 dira. 12.847 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 192 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506676
* Commonscat Multimedia: Northampton County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143052746
* LCCN: n79039858
* NARA: 10036489
* **Lekuak**
* OSM: 2528728
* TGN: 1002728

 |

* Wd Datuak: Q506676
* Commonscat Multimedia: Northampton County, North Carolina
**Taylor konderria** (ingelesez: *Taylor County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Abilene da. 2010eko zentsuaren arabera 131.506 biztanle zituen, Taylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taylor konderriak 2.380,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,72 ura dira. Beste 2.371,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 55,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 131.506 pertsonetatik 117.195 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 29.074 dira. 9.122 beltzak edo afroamerikarrak. 532 amerikar natiboak ziren eta 105 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.978 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 133 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.441 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490287
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151259750
* LCCN: n79100819
* NARA: 10039998
* **Lekuak**
* OSM: 1827096
* TGN: 2002081

 |

* Wd Datuak: Q490287
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Texas
**Txinaren eta Tajikistanen arteko muga** Tajikistan eta Txinako Herri Errepublika bereizten dituen 477 kilometroko nazioarteko muga da. Kulma pasabidea bi herrialdeen arteko sarbide bakarra da. Kirgizistanekin biek duten puntu hirukoitzetik haste da, iparraldetik hegoaldera, gutxi gorabehera, Pamir mendikateko tontorretatik barrena, eta Afganistanekin duten puntu hirukoitzeraino. Mugak, Tajikistanen aldetik, Murghob barrutia (Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoa) eta Akto konderria (Kizilsuko kirgizen prefektura autonomoa, iparraldean) banatzen ditu, baita Tashkurgango barruti autonomoa ere (Kashgarreko prefektura, hegoaldean), biak Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan.

Sobietar Batasuna desegitean nazioarteko muga gisa ezarri zen 1991n. Iparraldean, muga hirukoitza dago: Txina, Tajikistan, Kirgizistan eta hegoaldean, Txinaren eta Tajikistanen arteko muga hirukoitza eta Badajshango Afganiar probintziako korridore estua.

Historia
--------

Aldaketak Txinaren (horia) eta Tajikistanen (berdea) arteko mugan.
Tajikistan Errusiako Inperioari erantsi zitzaion 1868an. 1917 eta 1921 artean tajikoek Armada Gorriaren aurka borroka egin zuten, baina herrialdea Sobietar Batasunari atxiki zitzaion 1929an. Orduan, muga Txinako Herri Errepublikaren eta Sobietar Batasunaren arteko muga luzearen zati bat besterik ez zen, Afganistanetik Mongoliara hedatzen zena. Tajikistanek independentzia lortu zuen 1991n Sobietar Batasuna desegitean. Ordutik, Tajikistan independentearen eta Txinako Herri Errepublikaren arteko muga ofiziala da.

2011n, Tajikistanek berretsi egin zuen 1999ko akordioa, Pamir mendietan 1.000 km² lur lagatzeko Txinako Herri Errepublikari, eta 130 urteko eztabaidarekin amaituz. Tratatuan, Txinak ere uko egin zien Tajikistani eskatzen zizkion 28.000 kilometro koadro eskatzeari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *CIA World Factbook - Tajikistan.*  23 de septiembre de 2018.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Tajikistan cedes land to China.*  13 de enero de 2011.
3. ↑    *China's area increases by 1000 sq km.*  13 de enero de 2011.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3088985

 |

* Wd Datuak: Q3088985
Errenteriako Musika Banda 2019ko uztailaren 21eko txupinazoan Madalena jaiei hasiera emateko Zentenarioa jotzen.
***Zentenarioa*** (gaztelaniaz: *El Centenario*) Errenteriako Madalena jaietan jotzen den kalejira da, José Ervitik 1881ean konposatua. Jaien hasieran, txupinazoarekin batera, Udaletxe plazan jotzen da eta festen amaiera ekitaldi bezala Zumardian.

Historia
--------

1881ean Madrilgo Universidad Central-ak, Calderón de la Barca idazlearen heriotzaren berrehungarren urteurrena ospatzeko, prosa, bertso eta musika lan originalak saritzeko lehiaketa zabaldu zuen. Lehiaketa horretan parte hartu zuen José Ervitik, *El Centenario, pasa-calle* piezarekin. Maiatzean sari banaketari ekin zitzaion, Alfonso XII errege epaimahai buru. Bertan ziren infantak, Madrilgo Gobernadore José Alvarez de Toledo y Acuña eta Universidad Centraleko klaustro osoa. Erregeak sariak banatu zituen, eta zilarrezko domina egokitu zitzaion Jose Erviti Segarra maisuaren *El Centenario, pasa-calle* konposizioari. Lehen bertsio originala biolin, gitarra, bandurria eta panderetarentzat idatzi zuen eta, urte batzuk geroago, egileak berak, Musika Bandarako egokituko zuen.

### Zentenarioa Errenterian

Hipolito Gezala, Elkarte Filarmonikoko Zuzendari ohiak eraman zuen *El Centenario* partitura Errenteriako Musika Bandara, baina 1920. urtera arte ez zen estreinatu. Garai hartan, 1920an, Jose Mari Iraola zuzendari igeldoarrak, ohi bezala Madalen jaiei hasiera eman zien uztailak 21eko kalejirarekin, baina *Zentenarioaren* doinuez lehen aldiz. Garaiko ohiturari jarraiki, udal garbiketa zerbitzuko langile batek suziria bota ostean, kalejira herriko kaleetan zehar abiatu zen Viteri Eskola zaharrean Musika Bandak zuen egoitzatik irtenda, pieza berriaren doinuaz.

Konposizio hark, *El Centenario*, arrakasta itzela jaso eta berehala zabaldu zen herri osoan zehar, Madalenetako doinu-ikur nagusia bilakatu arte, herri osoaren doinu.

1967an Luis Mari Barinaga Alkateak festa hasiera Udaletxera eraman zuen, txupinazoa balkoitik botatzen hasi zen eta Udal Musika Bandak *Zentenarioa* Udaletxeko plazan jotzen

Ikus, gainera
-------------

* Jose Maria Iraola
* José Erviti Segarra
* Teodoro Gamon
* Hipolito Gezala
* Madalenak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Mitxelena, Josu.  (2020). «"Zentenarioa: herri baten doinu eta taupada" 100. urteurrena (1920 – 2020)» *Oarso* (Errenteriako Udala): 8-10..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Nº 28 Oarso 1993 – Errenteriako Udala.*  (Noiz kontsultatua: 2021-07-10).

Kanpo estekak
-------------

* El Centenario Errenteriako Musika bandak joa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107474127

 |

* Wd Datuak: Q107474127