recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Biodonostia** (ofizialki *Biodonostia Osasun Ikerketako Institutua*) Euskal Herriko osasun arloko lehenengo ikerketa institutua da, Donostian kokaturik dagoena.

Historia
--------

2008. urtean eratu zen eta 2010eko azaroan inauguratua, Gipuzkoan sortzen ari den osasungintza-poloaren gune garrantzitsutzat jo daiteke. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Osakidetzak, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Donostiako Teknologi Parkeak (Miramon) eta Euskal Herriko Unibertsitateak parte hartzen dute Biodonostian.

14 milioi euroren inbertsioa behar izan zen egitasmoa abiarazteko. Madrilgo Karlos III.a Institutuak ematen duen ikerketa institutuentzako bikaintasun ziurtagiria lortzea izan zen lehenengo dema, eta 2011. urtea bukatu baino lehen lortu zuen. 2017an Karlos III.a Institutuak ebaluazio berri bat egin zuen eta beste bost urtetarako eman zion ziurtagiria.

Antolaketa
----------

Ikerketa gaak 7 arlo nagusitan banaturik daude. Gutira 300 ikerlari inguru ari dira lanean, 25 taldtan banaturik.

Jarduerak
---------

Ikerketa zentroak, besteak beste, bereziki Donostia Unibertsitate Ospitaleko esperientziatik abiaturik pazienteen arazoak eta beharrak ikertu eta ondoren arazo horien berri zentro teknologikoetara, beste ikerketa-institutuetara eta klinika eta ospitaleetara hedatuz -esate baterako, Gipuzkoako Poliklinikak eta Biodonostiak bitariko lankidetza-esparrua adostu zuten 2011n, zientzia eta teknika arloetan ikerketa, garapena eta berrikuntza bultzatzeko bide komunak jorratzeko- bilatu egin nahi ditu soluzio-bide teknologiko aurreratuak osasun-arazoetarako. Emaitza aplikazio berriak izatea litzateke, gaixotasunak azkar diagnostikatzeko. Egun institutua ITEMAS teknologia mediko eta sanitarioetako berrikuntza-sareko hamalau partaideetatik bat da, eta Euskal Herriko bakarra sare horretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Biodonostia Osasun Ikerketako Institutua» *www.euskadi.eus*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Biodonostia, en la élite de la investigación sanitaria» *Información sobre la salud y noticias de salud* 2017-01-03 (Noiz kontsultatua: 2019-11-16).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «IIS Biodonostia» *www.innobasque.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-16).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ITEMAS Archives» *IIS Biodonostia* (Noiz kontsultatua: 2019-11-16).

Ikus, gainera
-------------

* Koldo Garcia Etxebarria

Kanpo estekak
-------------

* Biodonostia Osasun Ikerketako Institutua
* **(Gaztelaniaz)** Plan Estrategikoa 2013-2017 [*Betiko hautsitako esteka*]
* Ikerbasque

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255260
* Commonscat Multimedia: Biodonostia / Q12255260

---

* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4262557

 |

* Wd Datuak: Q12255260
* Commonscat Multimedia: Biodonostia / Q12255260
Tirol, Austria      Hego Tirol, Italia      Trento, Italia Euroeskualdearen mapa, Austriako Tirolek eta Italiako Hego Tirol eta Trentinok osatua.
**Tirol-Hego Tirol-Trento Euroeskualdea** 1996an sortutako euroeskualdea da.

Ezaugarriak
-----------

Austriako Innsbruck hiriburuko erakundeko, eta Italiako Bolzanoko eta Trentoko legebiltzarrak osatzen duten euroeskualdea eta 1998. urtean hasi ziren lankidetzan modu egituratu batean. Euroeskualde garrantzitsua da kideek euren esparruan botere legegilea dutelako.

Lurralde ordezkaritzan antolatzen da Tirolgo entitatea. Horrenbestez, ez dute estatu mailako ordezkariek erabakitzen, tokikoek hain zuzen ere. Antolaketa era honek sekulako garrantzia du. Innsbruckek, Bolzanok eta Trentok ordezkari bana dute Europan, Bruselan.

Ordezkaritza hau oso eraginkorra da harremanetan daudelako maila guztietako agintariekin.

Lantzen dituzten arloak:

* Energia
* Osasuna
* Turismoa
* Hezkuntza
* Gazteria
* Ikerketa

Gaur egun, lankidetza sozioekonomikoa eta kulturan indartzea da euroeskualdearen helburua. Austriako eta Italiako estatuak mugaz gaindiko elkarlan honetan hasieran subiranotasuna galduko zutela uste zuten baina azkenean lankidetza babestu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  «BESTE EREDU BATZUK», *Berria*, 2014-12-20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q698456
* Commonscat Multimedia: Tyrol–South Tyrol–Trentino Euroregion / Q698456

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7591646-0

 |

* Wd Datuak: Q698456
* Commonscat Multimedia: Tyrol–South Tyrol–Trentino Euroregion / Q698456
Aluminiozko paperaren bi biribilki.
Aluminiozko paperez bildutako paella.
**Aluminiozko papera** oso mehea den aluminiozko xafla bat da, 0,2 mm baino txikiagoko lodiera duena. Horrela, xafla oso zalua da eta tolestu egin daiteke, objektuak errazago estaltzeko. Hala ere, oso hauskorra da eta erraz puskatzen da. Tenperatura oso altuak jasa ditzake eta ez du beroa pilatzen. Maiz, beste material batzuekin batera saltzen dira, adibidez plastiko geruza fin batekin, iraunkorrago egiteko helburuarekin. 

Europan urtero 800.000 tona aluminiozko paper ekoizten dira. Munduan sortzen den aluminiozko paperaren %75 elikagaiak, kosmetikoak eta produktu kimikoak biltzeko erabiltzen dira, eta beste %25 inguru industrian erabiltzen da, isolatzaile termiko gisa, kableak biltzeko edo elektronikan. Birziklatzea erraza da, eta jatorrizkoaren elektrizitatearen %5 kontsumitzen da berria egiten.

Maiz eztainuzko paper izena ematen zaio, baina paper hau ez da egiten eztainuarekin XX. mendearen bigarren erditik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Facts - EAFA - The home of aluminium foil» *web.archive.org* 2016-03-25 (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
2. ↑   «Asia-Pacific Partnership on Clean Development and Climate» *web.archive.org* 2009-04-06 (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q447349
* Commonscat Multimedia: Aluminium foil / Q447349

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129193-1
* LCCN: sh85004007
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q447349
* Commonscat Multimedia: Aluminium foil / Q447349
**Agence France-Presse** (**AFP**) berri-agentzia munduko zaharrenetakoa eta handienetakoa da Reuters eta Associated Pressekin batera.

AFP Parisen dauka egoitza baina Washington DC, Hong Kong, Nikosia eta Montevideon ere badauzka bere etxeak, eskualdeka. Berriak frantsesez, ingelesez, espainolez, arabieraz, alemanez, portugesez eta errusieraz ematen ditu.

Historia
--------

Agentzia, 1835ean, Charles-Louis Havas Parisko itzultzaile eta plubizista batek sortu zuen *Agence Havas* izenez. Bertako bi langilek, Paul Reuterrek eta Bernhard Wolfek, Londresen eta Berlinen hurrenez hurren, irekiko zituzten agentzia lehiakideak beranduago. Havasen semeek, gastuak murrizteko asmoz, Reuter eta Wolffekin akordioetara iritsiko dira. Alemaniak 1940an Frantzia hartu zuenean, agintariek agentzia ere hartu zuten, eta Agence Fraçaise d'Information izena jarri zioten.

1944ko abuztuaren 20an, aliatuak Parisera zihoazela, kazetari talde batek AFIko ofizinak hartu eta Agence France-Presse izenarekin lehenengo txostena argitaratu zuen askatutako hiriburuari buruz.

Gerraostean estatuko enpresatzat lanean aritu bazen ere, 1957an, Frantziako Parlamentuak agentzia libre utzi zuen. 1982an erabakiak deszentralizatzea erabaki eta Hong Kongen agentzia zabaltzea pentsatu zuen. Eskualde bakoitzeko aurrekontu bat, zuzendari administratibo bat eta erredakzio-buru bat dituzte.

2007ko irailean, AFP Fundazioa sortu zuten kazetaritza eremu zabalago batean sustatzeko asmoz.

Lehendakariak
-------------

* 1944 – 1945: Martial Bourgeon
* 1945: François Crucy
* 1945 – 1947: Maurice Nègre
* 1947 – 1950: Paul Louis Bret
* 1950 – 1954: Maurice Nègre
* 1954 – 1975: Jean Marin
* 1975 – 1978: Claude Roussel
* 1978 – 1979: Roger Bouzinac
* 1979 – 1986: Henri Pigeat
* 1987 – 1990: Jean Louis Guillaud
* 1990 – 1993: Claude Moisy
* 1993 – 1996: Lionel Fleury
* 1996 – 1999: Jean Miot
* 1999 – 2000: Eric Giuly
* 2000 – 2005: Bertrand Eveno
* 2005 – 2010: Pierre Louette
* 2010 - orain arte: Emmanuel Hoog

Erreferentziak 2024 [[Christophe Gascard souhaite quitter définitivement les médias français pour se consacrer au secteur de l'habillement Louis Vuitton, affirme Marianne Théoleyre.]]
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Kanpo estekak
-------------

* Web ofiziala
* SOS-AFP sindikatuaren web ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40464
* Commonscat Multimedia: Agence France-Presse

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147151020
* ISNI: 0000000122941547
* BNE: XX106109
* BNF: 118687254 (data)
* GND: 4300558-5
* LCCN: n50060979
* NKC: kn20071111010
* SUDOC: 026439972
* ICCU: IEIV019557
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 48771

 |

* Wd Datuak: Q40464
* Commonscat Multimedia: Agence France-Presse
**Javier Sotomayor** (Limonar, Matanzas, Kuba, 1967) altuera jauzilaria da, XX. mendearen bukaerako atletismoko izar handienetako bat.

Bizitza
-------

Hamabost urte besterik ez zuela, bi metrotik gorako jauzia egin zuen. 1984an, Kubako marka hautsi zuen lehen aldiz, 2,33 metroko jauziarekin. Erromako Munduko Txapelketetan (1987), gaizki aritu zen, eta bederatzigarren geratu zen; hala ere, urte hartan bertan, urrezko domina lortu zuen Panamerikar Jokoetan. Hurrengo urtean, Salamancan (Espainia), munduko errekorra hautsi zuen lehen aldiz (2,43 metro). 1989an, marka psikologiko bat hautsi zuen: 2,44 metro (alegia, zortzi oin, neurri-sistema anglo-saxoian). 1990ean, Godoy entrenatzailea hil zitzaion, eta, hurrengo urtean, min hartu baitzuen, ezin izan zuen munduko txapelketan parte hartu. 1992ko Olinpiar Jokoetan, Bartzelonan, urrezko domina lortu zuen, 2,34 metroko jauziarekin. 1993an, Stuttgarten, Munduko Txapelketa irabazi zuen lehenengo aldiz (1991n, zilarrezko domina lortu zuen, eta 1995ean ere bai), eta munduko errekorra hautsi zuen berriro: 2,45 metro. 1997ko abuztuan, Atenasen, Munduko Txapelketa irabazi zuen bigarrenez. 1999an, bi urtez lehiatzeko aukera debekatu zioten, dopin-kontrol batean kokaina kontsumitu izana leporatuta. Alabaina, Nazioarteko Atletismo Federazioak barkatu egin zioten zigorra, eta, hiru hilabeteko entrenamenduaren ondoren, zilarrezko domina eskuratu zuen Sydneyko Olinpiar Jokoetan. Hogeita hamalau urte zituela utzi zion garaiera-jauzilari izateari. Bestalde, Kiroletako Asturiasko Printzea saria eman zioten 1993an.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Javier Sotomayor*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208693
* Commonscat Multimedia: Javier Sotomayor / Q208693

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38151818
* ISNI: 0000000022968793
* LCCN: n00089014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05470/eu\_s\_2892/s2892
* **Kirolariak**
* COI: javier-sotomayor
* IAAF: 14169305

 |

* Wd Datuak: Q208693
* Commonscat Multimedia: Javier Sotomayor / Q208693
Kryždirbystė
**Kryždirbystė** Gurutzeak egiteko arte tradizional lituaniarra da. Aldareak eta gurutzeak egitea Lituaniako kulturaren zati garrantzitsua da. Lituaniako bidegurutze tradizionalak erlijio katolikoaren zati dira jendearentzat, eta hainbat iturrien arabera, kristautasunaren aurreko kultura zahar bati lotuta daude; kultura hori askoz ere luzeagoa da, eta lotura dute mundu paganoko zuhaitza adierazten duten oroitzapenezko zutoinekin. Lituania XIX. mendean Errusiar Inperioaren parte bihurtu zenetik, gutxi gorabehera, gurutzatze horiek lituaniar herriaren sinbolo bihurtu dira. Gurutzeak haritzezko zurez tailatzen dira, eta batzuetan burdinazko elementuak ere izaten dituzte. Kryédirbiai izeneko artisauak herrialde osoan zehar bidaiatzen dute.Lituaniako gurutze-artisau ezagunena Vincas Svirskis (1835-1916) autodidakta da. Haren gurutzeak, Lituaniako erdialdean ikusi ondoren, museo nazionaletan gordetzen dira. 

Kryždirbystė lituaniarra <i>Gizateriaren Ahozko Ondare eta Ukiezinaren Maisulan</i> Gizateriaren Ondare Kultural Ez-material gisa Unescok 2008an aukeratu zuen *Gurutzeen sorrera eta sinbolismoa izenarekin*.

Adomas Varnasek bere *Lituaniako gurutzeak* liburuan (*Lietuvos kryéiai*, 2 liburuki, 1926, Kaunas) dokumentatu zuen kultura-adierazpen hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Cosmology of the Ancient Balts. The concept of the World-Tree.* .
2. ↑    *La creación y el simbolismo de las cruces.*  unesco.org.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492306
* Commonscat Multimedia: Crosses in Lithuania / Q492306

---

 |

* Wd Datuak: Q492306
* Commonscat Multimedia: Crosses in Lithuania / Q492306
*Artikulu hau santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Roke».*
**San Roke** *hitzek hona dakarte. Donostiako San Roke kaleari buruzko artikulua, berriz, hau da: San Roke kalea (Donostia)*.

**Roque Montperllierkoa** (Montpellier, Mallorcako Erresuma, 1295 edo 1348/50 - Montpellier edo Voghera, 1327 edo 1376/79), okzitaniar erromesa izan zen, Erromatar Eliza Katolikoak 1584an santu izendatu zuena. Jaieguna abuztuaren 16an ospatzen da.

Alegia ugari sortu dira haren bizitzaren inguruan. Erromesaldi ugari egin bide zituen, Erromara, batez ere, eta bidean topatzen zituen legendunei laguntzen omen zien. XV. mendean zehar hedatu zen Europan santu horren gurtza. Erromesen, legendunen eta eritasun kutsakorrak dituztenen babeslea da. Hanka zauriturik eta Melanpo izeneko txakur batez lagundurik irudikatzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/8/15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Roke Montpellierkoa*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Amirteo** edo **Amenirdis**, Egiptoko XXVIII. dinastiako faraoi bakarra izan zen, eta K.a. 404 eta K.a. 398 bitartean gobernatu zuen.

Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera, Amirteos Saisekoak, 6 urteko erregealdia izan zuen. Amyrtes deitua da Eusebioren bertsio armeniarrean.

Egiptoko okupatzaile persiarrak garaitu zituen matxinada baten buru bezala Artaxerxes II.aren erregealdiaren hasieran.

Kronika Demotikoa bezalako dokumentu greziarretan eta Elefantinako judu elkartearen Papiro Aramearretan ematen den informazioari esker ezagutzen da.

Kronika Demotikoan, honako hau irakur daiteke: "Atzerritar mediarren (persiarrak) ondoren iritsi zen lehen erregea, Amenirdis faraoia izan zen".

Amirteok, Egiptoren zati bat baino ez zuen kontrolatzerik lortu. Bere heriotza, Brooklyngo Papiro Aramearrean erregistratua dago. Bere ondorengoa eta Egiptoko XXIX. dinastiako lehen faraoi eta sortzailea, Neferites I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Artaxerxes II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXVIII. dinastia | Ondorengoa**Neferites I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318000
* Commonscat Multimedia: Amyrtaeus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5748160606847016300009
* GND: 1093584262
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q318000
* Commonscat Multimedia: Amyrtaeus
**Maria Eugenia Jesusena**, jaiotze-izena **Anne-Eugénie Milleret de Brou** (Metz, 1817ko abuztuaren 26a - Paris, 1898ko martxoaren 10a), frantziar lekaidea izan zen, Jasokundearen Kongregazioaren sortzailea. Benedikto XVI.ak santutu zuen 2007an. Haren jaieguna martxoaren 10ean ospatzen da.

Bizitza
-------

Anne-Eugénie Milleret 1817an jaio zen Metzen, familia dirudun batean. Gurasoak sinestunak ez baziren ere, heziketa katolikoa jaso zuen. 1830ean aitak erreka jo zuen eta, denbora luze gabe, gurasoak bereizi egin ziren; Anne-Eugénie Parisera joan zen amarekin bizitzera. 1832an, ama hil zen kolerak joa, eta Anne-Eugénie Chalons-sur-Marneko lagun aberats batzuen etxera aldatu zen. Bertan erlijiotik urrunduz joan zen. Parisera itzulirik, 1836ko garizuman kristau federa itzuli zen, Henri Lacordaireren predikuak entzun ostean.

Handik aurrera, hezkuntza kristaua emanen zuen kongregazio bat sortzea izan zen haren ametsa. Côte-Saint-Andréko Ama Birjinaren Ikustaldia monasterioan prestakuntza hartu ondoren, Jasokundearen Kongregazioa sortu zuen 1839an. Ordenaren garapenean Emmanuel d'Alzonen laguntza izan zuen. Zenbait gorabehera gainditurik, 1842an ireki zuten lehenbiziko eskola Parisen. 1894 arte izan zen ordenaren ama nagusia; ordurako Frantzia, Ingalaterra, Espainia, Kaledonia Berria, Italia, Latinoamerika eta Filipinetan kokatuak ziren Jasokundearen ahizpak. Azken urteetan paralisiak joa, 1898ko martxoaren 10ean hil zen. 1975ean Paulo VI.ak dohatsu aitortu, eta 2007an Benedikto XVI.ak kanonizatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  *Bienheureuse Marie-Eugénie de Jésus Milleret*, vatican.va
2. 1 2  Lesegretain, Claire, *Mère Marie-Eugénie, une pédagogue reconnue sainte*, la-croix.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Maria Eugenia Jesusena*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269780
* Commonscat Multimedia: Marie-Eugénie de Jésus / Q269780

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24633371
* ISNI: 0000000108794739
* BNE: XX1725909
* BNF: 12116804v (data)
* GND: 124961517
* LCCN: no98112810
* SUDOC: 029569850

 |

* Wd Datuak: Q269780
* Commonscat Multimedia: Marie-Eugénie de Jésus / Q269780
**Paul Tanui** (Nakuru, Kenya, 1990eko abenduaren 22a) Kenyako atleta da, Rio 2016ko Olinpiar txapeldunordea 10.000 metroko lasterketan.

Kirol ibilbidea
---------------

Mosku 2013ko munduko txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen 10.000 metrotan, Mo Farah britainiarraren eta Ibrahim Jeilan etiopiarraren atzetik kokatuz .

Bi urte geroago, Pekinen egin zen 2015eko munduko txapelketan, brontzea lortu zuen berriro proba berean, berriro Mo Farahen ondoren, baina oraingoan bigarren postuan Geoffrey Kipsang keniarra izan zen.

Hurrengo urtean 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zuen proba berean, beste behin Mo Farah-ren ondoren, eta Tamirat Tola etiopiarraren aurretik (brontzea).

Eta Londresko 2017ko munduko txapelketan brontzezko domina irabazi zuen proba berean, behin Mo Farah (urrea) eta Joshua Cheptegei ugandarra (zilarra) izan ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471050
* **Kirolariak**
* COI: paul-kipngetich-tanui
* IAAF: 14366690

 |

* Wd Datuak: Q471050
**Guo Moruo** (mandarinez: 郭沫若) (Leshan, Txina, 1892ko azaroaren 16a - Pekin, 1978ko ekainaren 12a) idazle txinatar garaikidea izan zen. Liburu asko plazaratu zuen eta genero oso desberdinetakoak: antzerkia, poesia, eleberria, saiakera... Saiakeretan historia, arkeologia eta, orokorrean, txinatar kultura aztertu zuen. Itzultzaile gisa ere lan egin zuen, txinerara Goetheren eta Walt Whitmanen lanak eramaten. Gaztetatik, Txinako Alderdi Komunistaren ideia iraultzaileekin identifikatu zen. 1949an Txinako Herri Errepublika aldarrikatu ondoren, erregimen komunistak Txinako egile nagusienetakotzat hartu zuen. Txinako Zientzien Akademiako presidentea izan zen. Bakearen Lenin Saria eman zioten.

Obra
----

Guo Moruoren idazkiek milioi bat hitz baino gehiago dituzte, eta *Guo Moruoren lan osoak* liburuaren 38 liburukitan biltzen dira: literaturan (20 liburuki, People 's Literature Publishing Housek argitaratuak), historian (8 liburuki, People' s Publishing Housek argitaratuak) eta arkeologian (10 liburuki, People 's Literature Publishing Housek argitaratuak). Oraindik ere obra osoetan sartu ez diren artikulu asko daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus gainera
------------

* Erromantizismoa
* Fausto
* Werther
* Sturm und Drang

Kanpo estekak
-------------
**Erresuma Batuko eta Irlandako Federazio Sionista**, batzuetan **Britainiar Federazio Sionista** edo sinpleki **Federazio Sionista**, 1899an sortutako elkartea da, judutarrentzat herrialde bat sortzeko indarrak biltzeko asmoz. Federazio Sionistak beste hainbat elkarte batzen zituen bere azpian, Erresuma Batuko 120 elkarte eta 50.000 kide baino gehiagorekin.

Historia
--------

1917an Britainiako Kanpo Aferen Idazkaria zen Arthur Jamesek Balfour deklarazioa eman zion Lord Rothschild judu komunitateko nagusiari Federazio Sionistari eman ziezaion. 1920 Federazio honek Nazioarteko Emakume Sionisten Elkartea sortu zuen, Keren Hayesod buru. FSak gazte mugimendua ere sortu zuen beranduago.

2010ean bere liderra Harvey Rose da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2047532
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136669052
* ISNI: 0000000093118788
* LCCN: n81125995
* NKC: zmp20221144659

 |

* Wd Datuak: Q2047532
Neska bat buruko biseradunarekin.
**Bisera** eguzkitik aurpegia babesteko buruko aurreko aldea da. Batzutan buruan lotzen den atal indepentea izan daiteke. Kaskoetan ere bisera daude, aurpegia babesteko moduan. Armaduretan ere biserak zeuden, kasketaren aurreko atala izanik. Etimologikoki "visus" latinetik dator, "ikusmena" euskaraz.

Arkitekturan, bisera edo eguzki babesa eraikuntza batean eguzkitik eta euriatik babesteko zabalera da.

Iruditegia
----------

* Armadura baten bisera.Armadura baten bisera.
* Ashley Harkleroad bisera batekin.Ashley Harkleroad bisera batekin.
* 1820ko bisera, aparte lotzen zen jantzia moduan.1820ko bisera, aparte lotzen zen jantzia moduan.
* Gasolindegi bat bisera arkitektonikoarekin.Gasolindegi bat bisera arkitektonikoarekin.
* Kaskoek ere bisera dute.Kaskoek ere bisera dute.

Ereferentziak
-------------

1. ↑   .
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128418
* Commonscat Multimedia: Visors / Q128418

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300036852

 |

* Wd Datuak: Q128418
* Commonscat Multimedia: Visors / Q128418
**Herodes Antipas** (antzinako grezieraz: Ἡρῴδης Ἀντίπατρος, *Hērǭdēs Antipatros*), **Herodes Tetrarka** izenaz ere ezaguna (Judea, K.a. 20 – Lugdunum Convenarum, 39) Galilea eta Pereako tetrarka izan zen (K.a. 4-39). Herodes I.a Handiaren eta Malthace samariarraren seme eta Herodes Arkelaoren anaia zen.

Erroman hazia izan zen, bere anaia Arkelaorekin eta bere anaiorde Herodes Filiporekin batera. Herodes Antiparen aita hil ondoren, Augusto enperadoreak Galilea eta Pereako tetrarkia eman zion. Bere anaiorde Herodes Filiporen emazte Herodiasekin ezkontza zalapartatsua izan zuen. Herodiasekin ezkondu ahal izateko, bere emazte legitimoa eta nabateoen (hiriburua Petran zuen arabiar herria) errege zen Aretas IV.aren alaba zena arbuiatu zuen. Haserre bizian, Aretasek Herodes Antipasi eraso zion, eta orduko hartan Siriako erromatar gobernaria zen eta geroago erromatar enperadore izango zen Viteliok eragotzi zuen Herodesen erabateko porrota.

Herodes Antipasek bere aitaren eraikuntza lana jarraitu zuen. Seforis gotortu zuen eta bere hiriburu bihurtu; Perean Bet-Haramgo gotorlekua altxarazi zuen; eta, geroago, Tiberiades hiria (Tiberio erromatar enperadorearen omenez bataiatu zuena), Galileako itsasoaren ertzean, eta hiriburua hara eraman zuen (hiriak bere izena eman zion aintzirari, eta, denbora luzez, judu kulturagune handia izan zen). Dirudienez, Herodiasek konbentzituta, Kaligulagana jo zuen, berriki enperadore izendatua izan zena, Judeako koroa eskatzera, une horretan bere iloba zen Herodes Agripa I.aren eskuetan zegoena. Erantzun gisa, Agripak Kaligula enperadoreari idatzi zion: bere osaba Herodesi leporatu zion partiarrekin Erromaren aurkako aliantza sekretu bat adostu izana. Ondorioz, Kaligulak, 39an, Herodes Antipas eta haren emaztea Saint-Bertrand-de-Commingesa (Lugdunum Convenarum) erbesteratzea agindu zuen, eta urte hartan bertan hil zen Herodes.

Herodes Antipas Itun Berrian ageri da, Joan Bataiatzailearen hilketaren erantzule gisa, bere emazte Herodiasek konbentzituta (Markos 6:17-29, Mateo 14:3-12). Lukasen Ebanjelioan, Jesus Herodes Antipasen aurrean agertzen da, eta haren isekak jasaten ditu (Lukas 23:6-12).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *177. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak.* .
2. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192950
* Commonscat Multimedia: Herod Antipas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62343172
* ISNI: 0000000097223817
* BNE: XX5638343
* BNF: 12429396d (data)
* GND: 118703781
* LCCN: no98113578
* NLA: 61542489
* SUDOC: 033427569
* ULAN: 500350196
* BIBSYS: 90287194
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02773/eu\_h\_1613/h1613
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192950
* Commonscat Multimedia: Herod Antipas
**Igande**a, halaber **domeka** (Bizk.) edo **jai**a (Gip.), asteko zazpigarren eta azken eguna da ISO 8601 estandarrean internazionalki erabaki zen gisan. Larunbataren eta astelehenaren artean dago. 

Igandea aste liturgikoko lehenengo eguna da tradizio kristauean, beste tradizio kultural batzuen artean. Igandea jai eguntzat hastzen da munduko herrialde gehienetan eta asteburuaren parte da. Soilik kultura islamikoa edo juduaren eragina daukaten herrialdeek daukate ostirala edo larunbata, hurrenez hurren, asteko jai egun bezala.

Egutegi gregorianoa 400 urtez behin errepikatzen den arren, inoiz ez da igandean asten. Urte berri judua inoiz ez da igande batean izaten.

Ikus, gainera
-------------

* Igande Odoltsua

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiztegian** orri bat dago honi buruz: ***igande***. |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132
* Commonscat Multimedia: Sunday

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4055595-1
* LCCN: sh85130512
* NKC: ph115427
* AAT: 300410310
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132
* Commonscat Multimedia: Sunday


| Asteko egunak |
| --- |
| Astelehena • Asteartea • Asteazkena • Osteguna • Ostirala • Larunbata • Igandea |
**Galina Valentinovna Txistiakova** (errusieraz: Галина Валентиновна Чистякова; eslovakieraz: *Galina Čisťaková*; Izmail, Ukraina, 1962ko uztailaren 26a) Sobietar Batasuna eta Eslovakiaren izenean nazioarteko lehiaketetan gailendu zen atleta erretiratua da.

Luzera jauzia eta jauzi hirukoitza praktikatzen oso ezaguna bihurtu zen. Munduko errekorra dauka, oraindik ere, luzera jauzian: 7,52 metro, 1988ko ekainean lortuta. Jauzi hirukoitzean 14,52 metroko marka lortu zuen 1989an.
1984an faboritoa zen luzera jauzia irabazteko Los Angelesko Olinpiar Jokoetan baina, bere herrialdearen boikota horra joateko eragotzi egin zion. Urte horretan, Moskun, 7.29 metroko marka lortu zuen eta izan zen munduko bigarrena Heike Drechsle alemaniarraren atzetik.

Ibilbide profesionala
---------------------

Bere lehenengo nazioarteko garaipena 1985ean ailegatu zen eta urrezko domina irabazi zuen luzera jauzian Europako Indoor txapelketan. Hurrengo urtean, zilarrezko domina irabazi zuen Europako aire zabaleko txapelketan, bakarrik [Heike Drechsle]] atletak hartu zion aurrea.

Seuleko 1988ko Olinpiar Jokoak baino hiru hilabete lehenago, Leningradon, ekainaren 11an luzera jauziaren munduko errekorra lortu egin zuen.

Seuleko Jokoetan Txistiakovak brontzezko besterik ez zuen lortu 7.11 metro markarekin, arrakasta Jackie Joyner-Kerseek lortu izan zuen 7.40 metroko marka eginda eta zilarrezko domina Heike Drechslek irabazi zuen, 7.22 metroko marka eginez.

1989ko ekainaren 2an Stockholmen munduko errekorra lortu zuen jauzi hirukoitzean, hiru jauzitan guztira 14.52 metroko jauziekin. Li Huirong txinatarraren marka gainditu egin zuen 30 zentimetro baino gehiagoko marka berria eginez.

Gainera, Galina Txistiakova, luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean, bi munduko errekor batera lortzen munduko emakume bakarra da.

Urte horretan, Hagako Europa Indoor txapelketan, Budapesteko Indoor Mundialean eta Bartzelonako Munduko kopan jauzi hirukoitzean urrezko medaila lortu zuen.

1990ean, Glasgowko Indoor txapelketan garaipen bikoitza lortu zuen eta jauzi hirukoitza eta luzera jauziko probak irabazi egin zituen. Hala ere, hilabete batzuk pasa ondoren, jasan izan zuen lesio bat belaunean eta ebaketa bat egin behar izan zioten. Ebaketa ostean, ez zuen bere egoera fisikoa inoiz bere onera bueltatu.

Atletismotik 1996 alde egin zen. Gaur egun, jauzi hirukoitzean aritu izan zen Aleksandr Beskrovni gizonarekin ezkonduta dago eta biak Eslovakian bizi dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234395
* **Kirolariak**
* COI: galina-chistyakova
* IAAF: 14301395

 |

* Wd Datuak: Q234395
**Margaret Ann Uyehara** estatubatuar diplomatiko bat izan zen, eta azken kargua, erretiroa hartu aurretik, Estatu Batuetako enbaxadore Montenegron gisa izan zen. Barack Obama presidenteak izendatu zuen 2014ko uztailaren 9an, eta Senatuak 2014ko abenduan baieztatu zuen.

Lehen urteak eta hezkuntza
--------------------------

Uyehara Berean (Ohio) hazi zen, Kenneth E. Yohner eta Peggy L. Bush Yohnerren alaba. Michiganeko Kalamazoo Collegen lizentziatua zen eta 1981ean lizentziatu zen zientzia politikoetan. Geroago, Georgetown Unibertsitateko Edmund A. Walsh School of Foreign Service-n ikasi zuen

Karrera
-------

Atzerri Zerbitzuan sartu ondoren, Uyeharak Bamakon, Londresen, Manilan eta Tokion aritu zen. NATOren goi bileraren 50. urteurrenerako Segurtasun Nazionalaren Kontseiluaren lotura bihurtu zen. 1999tik 2002ra, Uyehara Jakartan (Indonesia) AEBetako enbaxadako zerbitzu orokorren gainbegiratze ofiziala izan zen.

Uyehara 2006an esleitu zuten Kieven, Ukrainan, AEBetako enbaxadako kudeaketa aholkulari gisa. 2008an, Alemania, Frankfurten, AEBetako Kontsulatuko Eskualdeko Laguntza Zentroko zuzendari izendatu zuten. 2010ean Vienan (Austria) kudeaketako aholkulari bihurtu zen.

AEBetako enbaxadore izateko izendatu zutenean, Washingtonen ari zen lanean, Europako eta Eurasiako Gaietarako eta Nazioarteko Erakundeen Gaietarako Bulegoetako zuzendari exekutibo gisa.

Bizitza pertsonala
------------------

Uyehararen senarra, Michael, Kanpo Zerbitzuko ofiziala ere bada, hiru seme eta bi alaba dituzte. Ingelesez gain, alemana, frantsesa, ukrainera eta japonieraz hitz egiten du Uyeharak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24248272
* Commonscat Multimedia: Margaret A. Uyehara / Q24248272

---

* **Identifikadoreak**
* SNAC: w67q9nvq

 |

* Wd Datuak: Q24248272
* Commonscat Multimedia: Margaret A. Uyehara / Q24248272
**Txinako ekonomia**k aldaketa izugarriak jasan ditu azkeneko mendean.

Txinako Gerra Zibila bukatuta Herri Errepublikako gobernuak izaera sozialistako hainbat aldaketa egiten hasi ziren, enpresa pribatuen nazionalizazioa eta nekazaritzaren kolektibizazioa kasu. 1953 eta 1957 artean Sobietar Batasunaren laguntzaz Bost Urteko Lehen Plana garatu zuten.

Honen ostean Mao Zedongek beste bide bati ekin zion, industrializazioa handitzeko. Aurrerapausu Handia moduan ezagutzen den politika egin zuen, baina ez zuen ezer lortu eta 1958an bertan atzera egin zuten. Aldentze honek, gainera, SESBekin zituen harremanak tenkatzea ekarri zuen eta Iraultza Kulturala abiatu zen, alderdiaren barruan zeuden disidentziarekin amaituz.

Maoren heriotzarekin bere jarraitzaileak gartzelaratu zituzten eta Deng Xiaopingek hartu zuen boterea, maoismoaren oinarriak alde batera utziz. Estatuak planifikatzen jarraitzen bazuen ere enpresa pribatuen sorrera baimendu zen, eta atzerriko dirua onartzen hasi ziren. Hazkuntza ekonomikoa handia izan zen 1980ko hamarkadan. 1992an hegoaldean zegoen hazkuntza ekonomikoaren alde egin zuen Alderdiak eta urte horretan %14,2 hasi zen ekonomia. Hurrengo urteetan %10a inguru hazten jarraitu zuen.

Txinako munduko elektratresna eta oihalgintza sortzaile handiena da, batez ere langileen soldata baxuak direla eta. Gaur egun munduan sortzen diren ondasunen %25a Txinan egin dira. 2004tik aurrera Europar Batasuna da Txinaren aliatu komertzial handiena. Hala ere hazkuntza honek barnealdeko eskualdeen eta kostaldeko eskualdeen arteko desoreka sortu du.

2006an Txinak Italia gainditu zuen Barne Produktu Gordinaren estatistikan estatistikak birkalkulatzean eta 2005eko hazkuntza kontutan hartzean Erresuma Batua eta Frantzia ere gainditu zituen munduko laugarren potentzian bilakatuz. Gaur egun 2.228.862.000.000 dolar da bere BPGa.

2014ko abenduan, Txinako bi tren konpainia handienek bat egiteko prozesua hasi zuten nazioartekotze prozesu ikusgarrian indartsuenak bihurtzeko helburuarekin. Europako Alstom eta Siemens gaindituko zituzkeen CSR eta CNR enpresen fusioak, 38.400 milioi euroren aktiboak.

BPGaren bilakaera azken urteetan
--------------------------------

BPGaren aldaketa urtero| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| +%8,0 | +%7,3 | +%8,0 | +%9,1 | +%10,1 | +%10,4 | +%11,6 | +%13,0 | +%9,6 |

Ikus, gainera
-------------

* Txinako historia
* Txina

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zigor Aldama, «Txinaren hedapena trenez doa», *Berria*, 2014-12-26

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209380
* Commonscat Multimedia: Economy of China / Q209380

---

 |

* Wd Datuak: Q209380
* Commonscat Multimedia: Economy of China / Q209380
**Anier García** (Santiago de Cuba, 1976ko martxoaren 9a ) 110 metroko hesi-lasterketan espezializatutako kubatar atleta da.

Biografia
---------

Oso gaztetatik nabarmendu zen 1995eko Gazte Joko Panamerikarrak irabaziz. Hurrengo urtean Atlantako Olinpiar Jokoetan parte hartzen du, eta final-laurdenetan kanporatua da.

1997an, Anier nazioarteko eszenan sartu zen Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketako 60 metroko hesi-lasterketa irabazita Parisen. Zoritxarrez, Atenasko Aire Libreko Munduko Txapelketan lesio batekin hanka batean lehiatu zuen, baina finalerdietaraino iritsi zen.

1999an Winnipegeko Panamerikar Jokoak irabazi zituen. Bere garaipenik nabarmenena 2000ko Sydneyko txapeldun olinpikoa izan zen, Terrence Trammell erraz garaituz 0,16 segundoko aldearekin.

Garciak zilarrezko domina irabazi zuen 2001eko Aire Libreko Munduko Txapelketan eta Brontzezkoa urte bereko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan eta 2003ko Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan. Ezin izan zuen 2003ko Aire Libreko Munduko Txapelketan lehiatu, lesio baten ondorioz, baina 2004ko Atenasko Olinpiadetan brontzezko domina lortu zuen.

Bere entrenatzailea Santiago Antúnez izan zen beti.

Markarik onena
--------------

110 m-ko hesi-lasterketa - 13.00 s ( Sydney, Australia, 2000ko irailaren 25a )

Garaipen-zerrenda
-----------------

### Olinpiar Jokoak

* Urrea (Sydney 2000) 110 m-ko hesi-lasterketa
* Brontzea (Atenas 2004) 110 m-ko hesi-lasterketa

### Munduko Txapelketak

* Zilarra (Sevilla 1999) 110 m-ko hesi-lasterketa
* Zilarra (Edmonton 2001) 110 m-ko hesi-lasterketa

### Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketa

* Urrea (Paris 1997) 60 m-ko hesi-lasterketa
* Zilarra (Lisboa 2001) 60 m-ko hesi-lasterketa
* Zilarra (Birmingham 2003) 60 m-ko hesi-lasterketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q126581
* **Kirolariak**
* COI: anier-garcia
* IAAF: 14169561

 |

* Wd Datuak: Q126581
**Bernd Kannenberg** (Königsberg, 1942ko abuztuaren 20a - Münster, 2021eko urtarrilaren 13a) alemaniar atleta izan zen, 50 kilometro ibilketa proban aditua. Urrezko domina irabazi zuen proba honetan 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan. 1972ko eta 1976ko Olinpiar Jokoetako 20 kilometroko proban ere parte hartu zuen, baina ez zuen lasterketa amaitzea lortu. 1974ko Europako atletismo txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen 20 kilometroetan. Munduko bost errekor izan zituen eta Alemaniako hamar txapelketa irabazi zituen.

Ekialdeko Prusian jaio zen eta "Wilhelm Gustloff" errefuxiatu-ontziaren hondoratzetik bizirik atera zen. 1955ean Ekialdeko Alemaniatik Mendebaldeko Alemaniara joan zen familiarekin. Lanbidez soldadua eta martxako talde alemaniarraren entrenatzailea izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61493
* Commonscat Multimedia: Bernd Kannenberg / Q61493

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2892166172270590800008
* GND: 1266103414
* **Kirolariak**
* COI: bernd-kannenberg
* IAAF: 14361659

 |

* Wd Datuak: Q61493
* Commonscat Multimedia: Bernd Kannenberg / Q61493
Magreben kokapena
**Magreb** *المغرب Al-Magrib* arabierazko hitzaren euskarazko moldaketa da eta eguzkia etzaten den lekua edo sartaldea esan nahi du, arabiar munduaren mendebaldeko zatia da. Ekialdeko zatiak *Mashreq* edo sortalde du izena.

Izena
-----

Marokok arabieraz *Al-Magrib* edo *Al-Magrib al-Aqsà* du izena. Horrexegatik Magreb Marokotik bereizteko, batzuetan eskualdeari "Magreb Handia" zioten. Berbere abertzaleek, ostera, ez dute Magreb hitza erabiltzen baizik eta *Tamazgha*.

Geografia
---------

### Fisikoa

Ohituraz Magreb Iparraldeko Afrikako eskualdea izan da, Maroko, Tunisia eta Aljeriak osatuta, nahiz eta gaur egun Mauritania, Mendebaldeko Sahara eta Libia ere eskualdean kokatuak izan diren. Hala ere, Libia, geografikoki eta kulturalki, Mashreq eta Magreb arteko zubia izan da.

Magrebek Mediterraneo itsasoa du iparraldean, Ozeano Atlantikoa mendebaldean eta Sahara hegoaldean. Bere mendebaldean Atlas mendiak daude.

### Giza-geografia

Gaur egun Magreb osatzen duten bost estatuek 87.056.145  biztanle dituzte.

Magrebeko bertoko biztanleak amazigak (berbereak) ziren. Baina, VII. mendean, arabiar munduaren hedapenak eskualdea arabiartu zuen. Gero Otomandar Inperioa, Frantzia, Espainia eta Italiaren okupazioek ere bere eragina izan dute eskualdean.

### Hizkuntzak

Gaur egun biztanle gehienek arabieraz egiten dute, nahiz eta berbereek amazigeraz egin.

### Erlijioa

Eskualdeko erlijio gehiengoduna Islam sunitarra da, ohikune *maliki* erabiltzen duena. Badaude gutxiengo batzuk ere: Aljeriako basamortuan kharijiarrak, Marokon judutar komunitateak eta zenbait kristau Aljerian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Ikus, gainera
-------------

* Magreb Arabiarraren Batasuna
* Arabiar mundua
* Mashreq
* Iparraldeko Afrika
* Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak
* Afrikako geografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28227
* Commonscat Multimedia: Maghreb

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235904198
* GND: 4036963-8
* LCCN: sh85001651
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q28227
* Commonscat Multimedia: Maghreb
**Tasha Schwikert** (Las Vegas, Nevada, 1984ko abenduaren 21a) AEBetako gimnasta artistikoa da, 2003ko munduko txapelduna taldekako lehiaketan.

Kirol ibilbidea
---------------

2000. urtean Sidney-n egin ziren Olinpiar Jokoetan, Errumaniaren eta Errusiaren ondoren, brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan. Lankide izan zituen: Amy Chow, Jamie Dantzscher, Dominique Dawes, Kristen Maloney eta Elise Ray.

Ganteko 2001eko Munduko Txapelketan, taldekako txapelketan, Errumaniaren eta Errusiaren atzetik, brontzezko domina eskuratu zuen berriro, hau da, aurreko urteko hiru talde berak.

2003an Anaheim-en (Estatu Batuak) egindako Munduko Txapelketan, taldekako urrea irabazi zuen, Errumaniaren eta Australiaren aurretik; lankide hauek izan zituen: Chellsie Memmel, Carly Patterson, Terin Humphrey, Hollie Vise eta Courtney Kupets.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887057
* Commonscat Multimedia: Tasha Schwikert / Q887057

---

* **Kirolariak**
* COI: tasha-schwikert-warren

 |

* Wd Datuak: Q887057
* Commonscat Multimedia: Tasha Schwikert / Q887057
**Freddy Santiago Mayola Fernández** (Habana, 1977ko azaroaren 1a) Kubako esprinter bat da, eta brontze olinpikoa lortu zuen 4 × 100 metroko errelebo proban, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2002ko IAAF Munduko Kopan eta 2000ko Atletismoko Iberoamerikako Txapelketan ere erreleboan zilarrezko dominak lortu zituen.

Munduko Atletismo Txapelketan 100m-ko proban bi aldiz ordezkatu zuen bere herrialdea, 1999an eta 2001ean.

6,55 segundoko marka zuen 60 metroko lasterketan, eta 2006ko munduko marka onena lortu zuen. Kubatar errekorra du proba horretan (6,49 segundo).

Banakako emaitzarik onenak hauek dira: 1999ko Joko Panamerikarretan 100 m-ko zilarrezko domina eta IAAFren 2001eko Munduko Pista Estaliko Txapelketan, 60 metroko laugarren tokia. Laugarren tokian dago zerrendetan, 50 metroetan, eta bere marka pertsonala 5,61 segundokoa da.

Marka pertsonalak
-----------------

* 100 metro - 10.10 (1999)
* 200 metro - 20.99 (2004)
* 60 metro - 6.49 (2000)

Kirol lorpenak
--------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2000 | Sydney  Australia | 03 !3. postua, brontzezko domina | 4x100m |
| Panamerikar Jokoak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 1999 | Winnipeg  Kanada | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | 4x100m |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  50 Metres - men - senior - indoor. IAAF. Retrieved on 2014-01-31.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q444778
* **Kirolariak**
* IAAF: 14169444

 |

* Wd Datuak: Q444778
Christine Ohuruogu, British athlete, at the parade in London to celebrate the achievements of British competitors at the 2008 Summer Olympics.Christine Ohuruogu, 2008ko urrian
**Christine Ijeoma Ohuruogu** (Londres, 1984ko maiatzaren 17a) Nigeriatik 400 metro lauetan espezialista den atleta britainiarra da. Proba horretan, 2008an txapeldun olinpikoa izan zen, 2012an zilarrezko domina lortu zuen eta 2007an eta 2013an munduko txapelduna.

Ibilbidea
---------

Munduko txapelketako sei domina irabazi ditu emakumezkoen txandan, Britainia Handiko eta Ipar Irlandako taldearen parte gisa, eta brontzezko domina olinpikoak irabazi ditu, 2008ko Beijingeko Joko Olinpikoetan eta 2016ko Riokoetan.

1984an Kathy Cook-ek ezarritako Erresuma Batuko errekorra 0,02 segundotan gainditu zuen, eta, aldi berean, Munduko Txapelketako bi titulu irabazi zituen lehen emakume britainiarra izan zen. Ondoren, 2016ko Udako Olinpiadetan izan zuen errelebuak pista eta zelaiko bigarren atleta britainiarra bihurtu zuen.

### Urtebeteko zehapena

Ohuruoguk urtebeteko zigorra jaso zuen, dopinaren aurkako hiru kontroletara ez aurkezteagatik. Britainiar Elkarte Olinpikoak Britainia Handiarekin joko olinpikoetan lehiatzeko bizitza osorako debekua ezarri zion. Zigorra Osakan egingo zen Christine Ohuruogu Memorial Van Damme-n 2013rako munduko txapelketa hasi baino lehentxeago amaitu zen.

### Mundu mailako titulua eta titulu olinpikoa

Zigorra amaitu eta egun gutxira, 2007ko Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen 49,61 segundoz, eta Nicola Sanders herrikidearen aurretik geratu zen. 2008ko Pekingo Joko Olinpikoetan txapeldun olinpiko izan zen eta Shericka Williams eta Sanya Ricdshar estatubatuarra garaitu zituen.

### Munduko bigarren titulua

2013. urtean urrezko domina irabazi zuen Moskuko Munduko Txapelketan, Amantle Montsho gaindituz. Finish argazkian erabaki behar izan zen, eta Ohuruogu garaile atera zen lau milaren truke. 8 jaurtiketa irabazi zuen 49,41 segundoz, eta Kathy eta Cochen arteko errelebo britainiarra irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5805
* Commonscat Multimedia: Christine Ohuruogu / Q5805

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296001030
* ISNI: 0000000400161111
* GND: 1030595283
* LCCN: nb2013001974
* **Kirolariak**
* COI: christine-ohuruogu
* IAAF: 14275963

 |

* Wd Datuak: Q5805
* Commonscat Multimedia: Christine Ohuruogu / Q5805
**Paul Jaray** (hungarieraz: *Járay Pál*; 1889ko martxoaren 11 – 1974ko irailaren 22a) ingeniari aeronautikoa eta automobilen diseinatzailea izan zen, aerodinamika automobilgintzan aplikatzen aitzindaria.

Biografia
---------

 Zeppelin LZ 120 Bodensee
 Tatra 77 baten modeloa (Paul Jaray, 1934)
 Audi-rako Jaray-ren prototipo baten erreplika (1923)
Jaray, judu jatorriko hungariarra, Vienan jaio zen. Vienako "Maschinenbauschule-n" ikasi zuen eta Pragako Unibertsitate Teknikoan lan egin zuen Rudolf Dörfl irakaslearen laguntzaile gisa.

Geroago, Flugzeugbau Friedrichshafen hegazkinak eraikitzeko enpresako diseinu ingeniari nagusia bihurtu zen, ur-hegazkinak diseinatzen. 1914tik *Luftschiffbau Zeppelin* (LZ) baloi gidatuen eraikuntza enpresan lan egin zuen, hiri berean kokatuta, hegazkinen optimizazio aerodinamikoan arreta jarriz. Bertan Zeppelin LZ 120 Bodensee diseinatu zuen eta geroago oinarritu ziren Graf Zeppelin LZ 127, LZ 129 Hindenburg eta LZ-130 bezalako hegazkinak. LZ konpainiaren haize tunelean egindako esperimentu gehigarriek autoen diseinuen arrazionalizazio aerodinamikorako printzipio batzuk ezartzea ahalbidetu zioten. 1923an Suitzara joan zen behin betiko, eta bulego bat ireki zuen Brunnen .

*1927an Stromlinien Karosserie Gesellschaft enpresa* sortu zuen, karrozerien diseinu aerodinamikoan espezializatua. Bere lizentziak ibilgailuen fabrikatzaile ezberdinek eskuratuko lituzkete, baina Tatra konpainia (Kopřivnice-n kokatuta dago, Txekoslovakian) izango litzateke, Jaray-k bere autoak ekoizteko optimizazio printzipioak erabili zituen fabrikatzaile bakarra. 1923an, Jarayk bere autoa diseinatu zuen, *Jaray-Ley T6*, eta Chrysler, Mercedes-Benz, Maybach, Apollo, Dixi, Audi, Adler, Jawa, Ford, Steyr eta beste batzuentzako diseinuak ekoizten jarraitu zuen.

1933an, bere automobil propioa diseinatu zuen, Mercedes-Benz txasis baten gainean eraikia, Huber eta Bruehwiler Luzernako enpresa batek eraikitako karrozeriarekin. Irrati eta telebistaren teknologian ere interesa zuen. 1941ean Farner AG de Grenchen-entzat lan egin zuen aurreko lurreratze tren baten diseinuan. 1944an ingeniari independente bezala ezarri zen, energia eolikoko zentral batean lan eginez. Diseinu aerodinamikoarekin, trenbideetarako aire-konpresoreekin eta isilgailuak dituzten gasak maneiatzeko gailuekin lotutako patente tekniko ugari sortu zituen. Ondoren, eskolak eman zituen Eidgenoessische Technische Hochschule Swissen (Zuricheko Eskola Politekniko Federala).

Jaray 1974an hil zen San Gallen.

Ikus, gainera
-------------

* Tatra
* Herrestatze-koefizientea automobiletan

Kanpo estekak
-------------

* *BMW Car Designers* Paul Jaray BMWko automobilen diseinatzailen deskribapen orokorrean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1036255
* Commonscat Multimedia: Paul Jaray

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60028395
* ISNI: 0000000121353719
* GND: 124877257
* LCCN: n83210018
* ULAN: 500234762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 031473

 |

* Wd Datuak: Q1036255
* Commonscat Multimedia: Paul Jaray