recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Norfolk konderria** (ingelesez: *Norfolk County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dedham da. 2010eko zentsuaren arabera 670.850 biztanle zituen, Norfolk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Norfolk konderriak 1.150,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 124,94 ura dira. Beste 1.025,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 582,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 670.850 pertsonetatik 560.762 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.004 dira. 36.329 beltzak edo afroamerikarrak. 811 amerikar natiboak ziren eta 107 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 57.625 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4.117 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.099 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54079
* Commonscat Multimedia: Norfolk County, Massachusetts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130209935
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1840539
* TGN: 1002724

 |

* Wd Datuak: Q54079
* Commonscat Multimedia: Norfolk County, Massachusetts
Z Camelopardalisen irudia ultramorean.
**Noba nano** bat bere distira bat-batean 5 eta 250 bitarteko faktore baten (2 eta 6 itxurazko magnitude bitartean) handitzen duen izar aldakor kataklismiko mota bat da. Distira handienerainoko hazkuntza egun bat baino gutxiagoan gertatzen da, inaktibitaterainoko jeitsiera zenbait egun edo astetan zehar gertatzen den bitartean. Mota honetako izarren eredua U Geminorum da.

Ezaugarriak
-----------

Noba nanoak elkarrengandik gertu dauden bi izarrez osatutako izar bitarrak dira. Horietako bat bere lagunagandik materia hartzen duen nano zuri bat da, bigarren hau K edo M motako izar azpierraldoi bat den bitartean. Ohiko noben antzekoak dira, non nano zuriak aldikako eztandak jasaten dituen, baina mekanismoa ezberdina da. Ohiko nobetan eztanda horiek hidrogenoaren fusio eta detonazioaren ondorio diren bitartean, egungo teoriak noba nanoen kasuan akrezio diskoaren ezegonkortasunaren ondorio direla dio, gasak bere biskositatean aldaketa bat eragiten duen tenperatura kritiko bat lortzen duenean, nano zuriranzko kolapso bat gertatuz, energia potentzial grabitatorio handia askatzen duena.

Noba nanoen eta ohiko noben arteko beste ezberdintasun bat lehenen dizdira bigarrenena baino txikiagoa dela eta ohi, egun eta hamarkada arteko epeetan errepikakorrak direla da. Eztandaren argitasuna handitu egiten da errepikakortasun tartearekin eta orbita periodoarekin. Hubble espazio teleskopioarekin berriki eginiko ikerketek iradokitzen dutenez, azken erlazioak noba nanoak distantzia kosmikoak neurtzeko izar kandela bezala erabilgarriak izan daitezke.

Sailkapena
----------

Noba nanoen artean honako azpimotak ezberdin daitezke:

1. **SS Cygni izarrak**. Ondo definitutako eztandak jasaten dituzte, 2 eta 6 magnitude bitarteko zabalerarekin. Azpimota honi izena ematen dion izarra SS Cygni da, aurkitu zen azpimota honetako lehen izarra.

1. **SU Ursae Majoris izarrak**. Ohiko eztandez gain, noiz behinka, bataz bestekoa baino dizdiratsuagoak diren "supereztandak" jasaten dituzte. Hauen eredua eta izena ematen dien izarra SU Ursae Majoris da.

1. **Z Camelopardalis izarrak**. Hauek, tarte batean euren gehienezkotik beherako dizdira maila batean gelditzen dira. Hauen eredua eta izena ematen diena Z Camelopardalis da.

Ikus, gainera
-------------

* Izar bitar elkareragile
* Hipernoba
* Supernoba
* Noba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244264
* Commonscat Multimedia: Dwarf nova

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4191306-1

 |

* Wd Datuak: Q244264
* Commonscat Multimedia: Dwarf nova
**Fujiwara klana** (japonieraz: 藤原氏, *Fujiwara-uji, Fujiwara-shi*?)
 Japoniako erregeorde familia boteretsu bat izan zen, Sessho eta Kanpaku karguen monopolioa zuena. Klanaren sortzailea, Nakatomi no Kamatari (614-669) izan zen, klase baxuko noble bat, Fujiwara abizena, Tenji enperadoreagandik jaso zuena.

Postu politikoak, Asuka aroaren erdialdean lortzen hasi ziren, VII. mendean, hala ere, Heian aroan, familiako kideek, ia lau mendez, Japoniako Enperadorearen hurbileneko laguntzaileak izango ziren erregimen politiko bat ezarri zuten, 1156an gertatu zen Hōgen matxinadararte, non Taira klana eta Minamoto klana, gerra zibil batean elkarren artean borrokan hasten diren, eta, gerra hau, 1180 eta 1185 bitartean Genpei Gerrak direlakoetan okertuz.

Minamoto no Yoritomok bere burua, 1192an shogun izendatu zuenean, Fujiwaratarren boterea gainbehera joaten hasi zen, eta, XIII. mendearen hasieran bost familiatan banatu ziren: Konoe, Takatsukasa, Kujo, Nijo eta Ichijo. Bost familia hauek, euren artean banatuko zituzten sessho eta kanpaku karguak, baina ez ordurarte haina botererekin.

Hala ere, Fujiwara klanak, bere kideetako batzuk, Enperadoreen gertuko aholkulari, erregeorde eta ministro bezala mantenduko zituen baita XX. menderarte ere, Fumimaro Konoe eta Morihiro Hosokawa lehen ministroen kasuan bezala.

Erregeordeak
------------

| Erregeordea | Bizitza | Sessho | Kampaku |
| --- | --- | --- | --- |
| Yoshifusa | 804-872 | 866-872 |  |
| Mototsune | 836-891 | 876-884 | 887-890 |
| Tadahira | 880-949 | 930-941 | 941-949 |
| Saneyori | 900-970 | 969-970 | 967-969 |
| Koretada | 924-972 | 970-972 |  |
| Kanemichi | 925-977 |  | 973-977 |
| Yoritada | 924-989 |  | 977-986 |
| Kaneie | 929-990 | 986-990 | 990 |
| Michitaka | 953-995 | 990-993 | 993-995 |
| Michikane | 961-995 |  | 995 |
| Michinaga | 966-1028 | 1016-1017 |  |
| Yorimichi | 990-1074 | 1017-1020 | 1020-1068 |
| Norimichi | 997-1075 |  | 1068-1075 |
| Morozane | 1042-1101 | 1087-1091 | 1075-1087, 1091-1094 |
| Moromichi | 1062-1099 |  | 1094-1099 |
| Tadazane | 1078-1162 | 1107-1114 | 1106-1107, 1114-1121 |
| Tadamichi | 1097-1164 | 1123-1129, 1142-1151 | 1121-1123, 1129-1142, 1151-1158 |
| Motozane | 1143-1166 | 1165-1166 | 1158-1165 |
| Motofusa | 1144-1230 | 1166-1173 | 1173-1179 |
| Moroie | 1172-1238 | 1184 |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q641628
* Commonscat Multimedia: Fujiwara clan

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q641628
* Commonscat Multimedia: Fujiwara clan
35°24′57″N 138°52′16″E﻿ / ﻿35.415833333333°N 138.87111111111°E﻿ / 35.415833333333; 138.87111111111
**Fujiko bost aintzirak** (japonieraz: 富士五湖, *Fuji-goko*?)
 Japoniako mendi altuena den Fuji mendiaren oinarrian dagioen eremuaren izena da, Yamanashi prefeturan.

Geografia
---------

100.000 biztanle inguru ditu eta 1.000 metroko garaieran dago bataz beste. Hiri handiena Fujiyoshida da, 54.000 biztanlekoa.

Izena Fuji beraren aurreko erupzioetan eratu ziren bost aintzirek ematen diote, mendiaren iparraldean kokaturik daudenak. Beste ingurune aipagarri bat Aokigaharako Jukai basoa da, Japoniako mitologian ezaguna.

Aintzirak
---------

**Kawaguchi aintzira** (japonieraz: 河口湖, *Kawaguchi-ko*?)
 bost aintziren artean ezagunena eta turistikoena da, bere ertzetan hotel ugari ikus daitezke. Uhartea duen aintzira bakarra da.

**Motosu aintzira** (japonieraz: 本栖湖, *Motosu-ko*?)
 Japoniako aintzira sakonenetakoa da 140 metrotako sakonera hartzen baitu. 5.000 yenetako biletetan agertzen da.

**Sai aintzira** (japonieraz: 西湖, *Sai-ko*?)
 aintziren artean turistikoki gutxien esplotatu dena da. Aokigaharako basoa dauka hegoaldeko ertzean.

**Shōji aintzira** (japonieraz: 精進湖, *Shōji-ko*?)
 aintzira txikiena da. Bertakoek arrantza egiten dute ertzetako haitzetatik.

**Yamanaka aintzira** (japonieraz: 山中湖, *Yamanaka-ko*?)
 aintzira handiena da eta ekialdean kokaturik dago. Japoniako hirugarren aintzira garaiena da, itsas mailatik 980 metrotara baitago. Eski akuatikoa egiten da bertan.

Iruditegia
----------

* Kawaguchi aintzira.Kawaguchi aintzira.
* Motosu aintzira.Motosu aintzira.
* Sai aintzira.Sai aintzira.
* Shōji aintzira.Shōji aintzira.
* Yamanaka aintzira.Yamanaka aintzira.
* Aokigaharako Jukai basoa.Aokigaharako Jukai basoa.

Ikus, gainera
-------------

* Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Japan-guide.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q952163
* Commonscat Multimedia: Fuji Five Lakes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252093675
* NDL: 00645556
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q952163
* Commonscat Multimedia: Fuji Five Lakes
**Li Dazhao** (Hopeh, Txina, 1889ko urriaren 29a - Pekin, Txina, 1927ko apirilaren 28a) Txinako iraultzailea izan zen.

Txinako Alderdi Komunistaren sortzaileetako bat izan zen, eta eragin handia izan zuen Maoren pentsamenduan.

Biografia
---------

Tientsin eta Tokion ikasi ondoren, *Hsin chíeng-nien* (*Gazteria berria*) literatura- eta kultura-gunkaria argitaratu zuen. 1920an historiako irakasle hasi zen Pekingo Unibertsitatean.

Errusiako Iraultzaz arduratuta, marxismoaren bidea hartu eta Txinako Alderdi Komunista eratu zuen, Mao Zedong eta beste buruzagi batzuekin. Alderdiko buruzagi gisa, Txinako iparraldean jardun zuen, batez ere. 1927an Errusiaren enbaxadan babestu behar izan zuen Pekinen, baina Mantxuriako buruzagi militar batek atxilo hartu eta urkabera eraman zuen.

Buruzagi baino teorialari zen gehiago Li Dazhao. Berak zehaztu zituen Txinako Iraultzarako bide nagusiak, gerora maoismoaren oinarri izan zirenak. Nazionalista sutsua zen marxismoaren bidetik abiatu aurretik, eta errezelo handiz hartu zituen iraultza mundu guztiko langileek batera egin behar zutela zioten teoriak. Garbi ikusi zuen, bestalde, Txinako hiri-langileriak nekez har zezakeela garai hartan iraultzaren lema, eta herrialde industrial bateko klase-borroka klasikoari ekin baino laborariengan oinarrituriko iraultza populistaren beharra adierazi zuen. Pentsamendu-molde horrek eragin handia izan zuen Maorengan. Hil ondoren, Txinako Iraultzako martiri ohoratuena izan zen Li Dazhao.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Li Dazhao*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378036
* Commonscat Multimedia: Li Dazhao

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62340922
* ISNI: 0000 0000 8388 0963
* GND: 118572571
* LCCN: n81033670
* NCL: 1085640
* NDL: 00536007
* NKC: jo2010578833
* NLA: 36604226
* CiNii: DA07089920
* SNAC: w6t46sh5
* SUDOC: 087199300
* BIBSYS: 90399122
* ICCU: MILV120132
* Open Library: OL1568996A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03837/eu\_l\_1806/l1806
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q378036
* Commonscat Multimedia: Li Dazhao
**Lebodopa** edo **L-dopa** dopaminaren aitzindaria den sendagaia da. Hau dopamina deskarboxilasa entzimari esker deskarboxilatu egiten da dopamina emanez. Lebodopa nerbio-sistema zentraleko (NSZ) asaldura degeneratiboetan erabilia da neurona dopaminergikoen urritasuna konpontzeko, batez ere Parkinson gaixotasunean.

Biosintesia
-----------

Dopamina noradrenalina eta adrenalina bezala katekolamina bat da eta gainera, azken bien biosintesian bitartekaria da. Bere sintesia aminoazido batetik hasten da, L-tirosinatik hain zuzen ere.

Tirosina honen bentzenoa hidroxilatu egiten da tirosina hidroxilasa entzimaren bidez L-dihidroxifenilalanina edo L-dopa sortuz. Ondoren, honek karboxilo taldea galtzen du dopamina deskarboxilasa entzimari esker dopamina emanez. Dopamina honen hidroxilazioz noradrenalina sintetizatzen da eta bere amina metilatuz adrenalina.

Hau litzateke katekolaminen biosintesi katea, bertan dopamina eta lebodopa sintetizatzen direlarik. Lebodopa ikusi dugun bezala, dopaminaren aitzindaria da.

Farmakologia
------------

Lebodopak NSZean zurruntasuna, bradikinesia eta dardarak murrizten ditu. Sistema kardiobaskularrean aldiz, inotropismoa eta kronotropismoa gehitzen ditu hipotentsioa sortaraziz.

Dopamina neurotransmisore oso polarra da eta ezin du muga hematoentzefalikoa zeharkatu nerbio-sistema zentralera iristeko. Beraz, Parkinsonaren sendabidean zuzenean dopamina emango bagenu, hau ez litzateke NSZera helduko eta ez luke bere efektua emango. Horregatik, bere aitzindari bat eman behar da, lebodopa, behin burmuinetara heldutakoan dopamina bihurtuko dena.

L-dopa aho bidetik ematen da ondo xurgatzen delako. Hala ere, metabolismoa arazo bat izango du. Lebodopa dopamina bihurtuko da gibel eta hestean, ondorioz ez da garunera iritsiko eta gainera, gorputz osoan banatuta dagoen dopaminak eragin desiragaitzak sortuko ditu. Hau ekiditeko, L-doparekin batera karbidopa eman behar da, honek dopamina deskarboxilasa inhibituko du eta L-dopa NSZera osorik iristea baimenduz eta eragin desiragaitzak murriztuz.

Lebodopa parkinsonaren sendaketan sendabide eraginkorrena da gaur egun. Aitzitik, lehenengo bost urteak igaro eta gero, eraginkortasuna gutxituz joaten da.

Eragin kaltegarriak
-------------------

### Akutuak

* Gorakoak
* Hipotentsioa
* Arritmiak
* Aldaketa psikologikoak (haluzinazioak, sexu asaldurak...)

### Kronikoak

* Diskinesia/distoniak
* Sintomatologiaren gorabeherak: on-of gertakizuna
* Jasankortasuna

Ikus, gainera
-------------

* Dopamina
* Parkinsona

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q300989
* Commonscat Multimedia: Levodopa

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007980
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 59-92-7
* ATC: N04BA01
* ChEBI: 15765
* ChEMBL: CHEMBL1009
* ChemSpider: 5824
* DrugBank: 01235
* PubChem: 6047
* UNII: 46627O600J
* KEGG: C00355
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 59-92-7

 |

* Wd Datuak: Q300989
* Commonscat Multimedia: Levodopa
**Evans konderria** (ingelesez: *Evans County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Claxton da. 2010eko zentsuaren arabera 11.000 biztanle zituen, Evans kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Evans konderriak 483,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,4 ura dira. Beste 473,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.000 pertsonetatik 7.669 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.441 dira. 3.165 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 92 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493044
* Commonscat Multimedia: Evans County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159446131
* ISNI: 0000 0004 0408 0060
* LCCN: n80086545
* **Lekuak**
* OSM: 1028130
* TGN: 2000345

 |

* Wd Datuak: Q493044
* Commonscat Multimedia: Evans County, Georgia
**Evaristo Estenoz Corominas** (Jarahueca, Santiago de Cuba, Kuba, 1872ko azaroaren 13a - Pinar de Mícara, Kuba, 1912ko ekainaren 27a) Kubako militar eta politikaria izan zen.

Kubako Armada Askatzailearen tenientea, XIX. mendearen amaieran Kubako Independentziaren alde borrokatu zuena. Ondoren, Kubako beltz eta mulatoak bildu zituen Koloreko Alderdi Independenteko presidentea izan zen XX. mendearen hasieran.

Jatorria eta Gerra
------------------

Evaristo Estenoz Corominas Jarahuecan jaio zen, Santiago de Cuban, 1872ko azaroaren 13an.

Bere gurasoak Narciso Estenoz, zuria, eta Isabel Corominas, beltza, izan ziren. Evaristo eraikuntza lanbidean espezializatu zen eta Obra Maisua egin zen.

1895eko otsailaren 24an, Beharrezko Gerra hasi zen (1895-1898), Kubaren independentziaren aldeko hirugarren gerra, eta Evaristo Estenozek Kubako indar independentistekin bat egitea erabaki zuen.

1896ko maiatzaren 30ean Kubako Armada Askatzailearen Teniente izendatu zuten.

Lan politikoa
-------------

Gerra amaitu ondoren, herrialdea Estatu Batuen okupazio militarraren pean geratu zen. Testuinguru honetan, igeltseroen greba bat gertatu zen, 1899ko irailean, eta Estenoz mugimenduko buruzagietako bat bihurtu zen. Okupazioko agintari estatubatuarrek atxilotu zuten.

Errepublika ezarri ondoren, Estenoz independentzia-gerrako beterano beltz eta mulatoen lider bihurtzen joan zen, arraza diskriminazioa jasaten ari zirenak.

Quintín Bandera jeneral beltzaren laguntzailea izan zen 1906ko Abuztuko Gerratxoan. Bandera gerra horretan hil zuten, baina Estenozek bizirautea lortu zuen.

Altxamendua eta heriotza
------------------------

Estenoz Koloreko Alderdi Independentearen buru bihurtu zen. Kubako beltzak eta mulatoak biltzen zituen alderdi hori armetan altxatu zen 1912an, José Miguel Gómez (1909-1913) presidente kubatarraren gobernuaren aurka.

Kubako armadak jazarria, Evaristo Estenoz Pinar de Mícara mendietan hil zuten 1912ko ekainaren 27an. 39 urte zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56844065
* Commonscat Multimedia: Evaristo Estenoz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 218462408
* SUDOC: 126486603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56844065
* Commonscat Multimedia: Evaristo Estenoz
**FC Astra Giurgiu** (izen osoa *Fotbal Club Astra Giurgiu*) Errumaniako futbol talde bat da Giurgiu hirikoa. Errumaniako Kopa bat irabazi du.

Historia
--------

1921 urtean Ploiești hirian sortu zen *Clubul Sportiv Astra-Română* izenarekin. 1998 arte ez zen lehen mailara igo. Bost denboraldi egin zituen bertan eta 2003an *Petrolul Ploiești*-rekin elkartu zen. 2009 arte ez zen lehen mailara itzuli.

2012an Giurgiura joan zen eta izen berria hartu zuen, *FC Astra Giurgiu*. Urterik onena 2013-14 denboraldian izan zuen, Ligan bigarren egin eta Kopa irabazi baitzuen. 2016an azkenean bere lehenengo Liga txapelketa irabazi zuen. 2017an Kopako final berri bat jokatu zuen baina galtzaile atera zen.

Palmaresa
---------

### Errumanian: 3

* Errumaniako Liga (1): 2016.
* Errumaniako Kopa (1): 2014.
* Errumaniako Superkopa (1): 2014.

Kanpo estekak
-------------

* **(Errumanieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750322
* Commonscat Multimedia: FC Astra Giurgiu

---

 |

* Wd Datuak: Q750322
* Commonscat Multimedia: FC Astra Giurgiu
Narmerren mazo burua
**Narmerren mazo burua**, egiptoar zeremonia mazo buru bat da, K. a. 3000. urtean datatua dagoena (Naqada III); kareharrian zizelkatua izan zen eta 19,8 zentimetroko altuera du.

Hierakonpolisen aurkitua izan zen (Antzinako Egipton *Nekhen* izena zuen herria), 1897-1898 indusketa kanpainan zehar. Quibell eta Green arkeologoek aurkitu zuten.

Narmerren izena, serekh batean inskribatua darama, eta, bere interpretazioa konplexua den arren, ziur aski, honako hau irudikatzen zuen: desfile bat, printzesa baten aurkezpena, edo Heb Sed jaia, erregearen presentziarekin, Behe Egiptoko koroa gorria daramana eta kapera baten barnean eserita dagoena. Kapera honen gainean, Nekhbet jainkosa agertzen da putre formarekin, hegoak zabalik dituelarik, babes jainkotiarraren zeinu gisa. Behean, bi errege eguzkitako eramaile daude.

Ustezko gerra harrapakina, Niloren deltan lortutako bere garaipenaren ondoren, inskripzioen arabera, 120.000 etsai preso, 400.000 idi eta 1.422.000 ahuntzetan estimatzen zen.

Gaur egun, mazo hau, Oxfordeko Ashmolean Museumean dago.

Ikus, gainera
-------------

* Narmer

Kanpo estekak
-------------

* *Narmer Catalog* (Narmer Macehead)
* Thomas C. Heagy, Narmer Macehead Bibliography, 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3489849
* Commonscat Multimedia: Ancient Egyptian maces

---

 |

* Wd Datuak: Q3489849
* Commonscat Multimedia: Ancient Egyptian maces
***Lasiommata megera*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Eremu Paleartikoan hedaturik dago, Europan, Asian eta Afrika iparraldean.

Lineok deskribatu zuten 1767. urtean.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko tximeleta da, 36-50 mm arteko hegal-zabalera du. Laranja koloreko hegalak ditu sare itxura duten marra marroiez zatikatuak. Aurrekaldeko hegaletan ozelo nabarmen bana ditu eta atzeko hegaletan ozelo txiki batzuk. Azpialdeaz aurreko hegala gainaldearen antzekoa da, bere ozelo eta guzti, atzeko hegala aldiz grisa, marra ez-jarraituak diteuna eta hainbat ozelo txiki ere azaltzen ditu.

Beldarra berde argia da, eta alboetan lerro zurixka bat du.

Bizi zikloa
-----------

Hainbat belaunaldi izaten ditu eta otsaila eta urria artean ikusten dira tximeletak hegan. Beldarra elikatuko den landarearen hosto eta adarretan jartzen ditu arrautzak. Handik beldarra ateratzen da eta negu partean hibernatu egiten du. Udaberrian pupa sortu eta tximeleta heldua ateratzen da.

Habitata
--------

Toki malkartsuetan bizi da, arroka artean edo belardietan ikusten da. Itsasoaren mailatik 2.000 metro arteko altueran aurkitzen da. Eremu lehorrak atsegin ditu. Hegalen azpialdeko kolore gris marrazkidunari esker lurrean pausatzen denean oso ongi kamuflatzen da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arra.Tximeleta arra.
* Tximeleta emea.Tximeleta emea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lasiommata» *ftp.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).
2. ↑   Córdoba León, Juan Ramón..  (2006). *Mariposas en libertad.*  Ediciones Mundi-Prensa ISBN 84-8476-285-8. PMC 71255946. (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Lasiommata megera (Linnaeus, 1767)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1434652
* Commonscat Multimedia: Lasiommata megera
* Wikispecies Espezieak: Lasiommata megera

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 26856
* BioLib: 51644
* Dyntaxa: 201114
* EOL: 2870201
* Fauna Europaea: 441226
* GBIF: 4535632
* NCBI: 111917

 |

* Wd Datuak: Q1434652
* Commonscat Multimedia: Lasiommata megera
* Wikispecies Espezieak: Lasiommata megera
**Frederick konderria** (ingelesez: *Frederick County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winchester da. 2010eko zentsuaren arabera 78.305 biztanle zituen, Frederick kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Frederick konderriak 1.076,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,21 ura dira. Beste 1.070,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 72,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 78.305 pertsonetatik 72.758 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.168 dira. 3.067 beltzak edo afroamerikarrak. 182 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 959 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 103 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.206 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502021
* Commonscat Multimedia: Frederick County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148924075
* LCCN: n80108801
* NARA: 10040156
* **Lekuak**
* OSM: 1633327
* TGN: 2002161

 |

* Wd Datuak: Q502021
* Commonscat Multimedia: Frederick County, Virginia
**Leukozidinak** bakterio batzuek ekoizten dituzten toxinak dira, leukozitoak suntsitzen dituztenak. Leukozidinek mikrobioaren birulentzia areagotzen dute, ostalariaren immunitate-sistemaren defentsa batzuk deusestatzen dituztelako.

Staphylococcus aureus eta Streptococcus pyogenes bakterioek leukozidinak ekoizten dituzte. Leukozidina horiek bakterioen aurkako fagozitoak hiltzen dituzte. Hildako fagozito horiek zornea osatzen dute, beste zelula batzuekin batera. Horregatik, leukozidinak ekoizten dituzten organismoei piogeniko deritze (hots, zorne-sortzaileak) .

Egitura kimikoari dagokionez, leukozidinak proteinak dira.

Van de Velde Staphylococcus aureusek leukozitoak hiltzeko gaitasuna zuela deskribatu zuen estreinakoz 1894an. Bakterio horren leukozidinari Panton-Valentine leukozidina deritzo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:810 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16889545
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007956

 |

* Wd Datuak: Q16889545
Eskandinaviar mitologian, **Noatun** ("Itsasontzien paradisua" edo "Itsasontzien hiria"), Njörðr, itsasoko jainkoa bizi den Asgardeko egoitza bat da.

Hamaikagarrena da Noatun | han du Njörðrek
berarentzat egoitza bat.
Orbanik gabeko gizakien | gobernari han esertzen da
zurezko bere etxe garaian.
Grimnismal, Edda poetikoa, 16. ahapaldia
Edda prosaikoaren Gylfagginingen kontatzen denaren arabera, Njörðrek eta Skaðik, ezkondu ondoren, Njörðren egoitza zen Noatun eta Skaðiren aita zen Þjaziren bizilekua zen Þrymheimen artean, txandakatuz, bederatzi eguneko epe batean bizitzea erabaki zuten. Jainkosak, Noatunen lorik ezin zuela egin zioen, olatuen eta kaioen soinuaren ondorioz, eta Njörðri beste horrenbeste gertatzen zitzaion bere emaztearen bizilekuan otsoen uluen ondorioz. Azkenik, bikotea banatu egiten da, eta, bakoitza, bere bizilekura joaten da bizitzera.

Etimologia
----------

Noatun izena antzinako eskandinavieraz, *nóa* hitzaren zatiaz osatua dago, etimologikoki protoindoeuroparrekoa dena (\*nāus hitzaren berreraikitze linguistikoagatik (antzinako eskandinavieraz nór eta latinera *navis* bezala itzulia), "itsasontzia" esan nahi duena. Hitzaren bigarren eta azken zatia, -tun alegia, antzinako eskandinavierazko *tun* hitzetik dator ("hiria", ingelesez town). Noatun izenaren esanahiak, Njörðr eta itsasoaren arteko harremana nabarmentzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597830

 |

* Wd Datuak: Q597830
**Fermín Herrán y Tejada** (Añana, 1852ko uztailaren 7a - Bilbo, 1908ko irailaren 26a) idazle eta ikertzaile euskaltzale eta arabar mezenas hargin beltza izan zen.

Euskal Pizkundeko arabar egilerik nabarmenetarikoa da, *"Biblioteca Bascongada"* delakoaren sortzailea izan baitzen. Bestela, alde batetik, *Revista de las Provincias Euskaras* izeneko aldizkaria zuzendu zuen haren hiru urteko ibilbidean, 1878tik 1881era, Gasteizko Atenoaren bidez. Bestetik, 1896an *"Discurso de Moraza sobre los Fueros Vascos"* izenburuko bi liburukiak argitaratu zituen.

Zuzenbideko ikasketak egin bazituen ere ez zen abokatu lanetan aritu eta idazten hasi zen gaztetan. Foruen deuseztatzeak (1876) eragin handia izan zuen Herránengan eta foruen aldeko lanetan hasi zen handik aurrera. 1878. urtean *Revista de las Provincias Eúskaras* agerkaria sortu zuen Gasteizen. Urte berean *Biografía de don Mateo de Moraza* liburua eman zuen argitara, eta hurrengo urtean bibliografia artikuluz osaturiko bilduma bat plazaratu zuen *Estudios* izenburupean. 1880an *Echegaray, su tiempo y su teatro* argitaratu zuen eta 1888. urtean *Apuntes para una historia del teatro español antiguo*. 1896an *Biblioteca Vascongada* sortu zuen Bilbon (6 urteetan 60 liburu plazaratu zuen eta foruen alde azaldu zen haietan). Harenak dira, halaber, *Aplausos y censuras* (1898), *Bilbao Contemporáneo* (amaitu gabea) eta *Compendio de la Historia de Bizcaya* (1903) lanak. Idazle eta hizlari bikaina izan zen.

Ikus, gainera
-------------

* Arabar ezagunen zerrenda

Bibliografia
------------

* Kintana Goiriena, Jurgi (2005): "Revista de las Provincias Euskaras (1878-1881): Euskal Pizkundeko aldizkari bat Gasteiz eta Madril artean".
* *"Cartas a Unamuno de Emiliano y José E. de Arriaga, Fermín Herrán y Carmelo de Echegaray". José Ignacio Tellechea Idígoras. Eusko Ikaskuntza, 1992.*

Kanpo-loturak
-------------

* "Revista de las provincias Euskaras" aldizkariaz

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257827
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 167222794
* ISNI: 0000 0001 2036 0976
* BNE: XX1304536
* BNF: 10313253r (data)
* CANTIC: a10936506
* GND: 1152041738
* SUDOC: 131863681
* Open Library: OL4825112A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 59120
* Lur: 02775/eu\_h\_1632/h1632
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74714
* BVPB: 40673
* Galiciana: 13216

 |

* Wd Datuak: Q12257827
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Leukoplasia** aho mukosako minbizi aurreko lesio ohikoena da. Azkeneko urteotan, testuinguru kliniko batean pean, nagusiki zuria den lesio bat bezala definitzen da, arraspatzean askatzen ez dena, beste modu batean sailkatu ezin dena eta aho minbizia garatzeko arriskua duena. Tabakoa gaitz hau garatzeko faktore garrantzitsuena da, baina beste batzuk ere ager daitezke, hala nola, alkohola eta kandidiasia. Diagnostikoa egiteko lehenik behin behineko diagnostiko kliniko bat egitea gomendatzen da eta, azkenik, aldagai etiologiko guztiak identifikatu eta ezabatu ondoren, behin betiko diagnostikoa. Era berean, lesioak aho mukosan 2-4 astez jarraitzen badu biopsia burutu beharko da, behin betiko emaitza histologikoak izateko.

Manifestazio klinikoak
----------------------

Aho leukoplasia sailkatzerako orduan bi talde nagusi aurkitzen ditugu; leukoplasia homogeneoak eta ez homogeneoak. Azken hauen artean hiru azpitalde aurkitzen ditugu, nodularrak, exofitikoak eta eritroplasiak.

### Homogeneoak

Leukoplasia homogeneoa nagusiki ahoan agertzen den lesio zuri bat da, uniformeki zapala dena, azal fina duena, arrailak izan ditzakeena. Sakonune eta nabarmentasunak ere izan ditzake. Hauen sintomatologia oso motela da eta diagnostikoa esplorazio arruntetan ematen da.

### Ez homogeneoak

Leukoplasia ez homogeneoa zuria edo gorria den lesioa izaten da, azal irregularra izaten du, nodularra eta exofitikoa. Hauen artean hiru azpitalde daude, leukoplasiaren egituraren arabera sailkatzen direnak.

* Leukoplasia nodularrak
* Leuplasia exofitikoak
* Eritroleukoplasiak

|  |
| --- |
| Leukoplasia ez homogeneo mota desberdinak. |
| Lesio exofitikoa aho masaileko mukosan. | Lesio nodularra. | Eritroleukoplasia ezpainan. |

### Aho leukoplasiaren sailkapena eta aldi klinikoak

Sailkapena egiteko bi maila desberdintzen dira. Leukoplasiaren tamaina eta emaitza histologikoak, displasiaren presentziaren araberakoa. Honek aho leukoplasiaren aldi klinikoa lortzea du helburu, aho minbiziarekin egiten den moduan, baina aldagai oso aldakorrekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q838145
* Commonscat Multimedia: Leukoplakia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: D83
* DiseasesDB: 7438
* MedlinePlus: 001046

 |

* Wd Datuak: Q838145
* Commonscat Multimedia: Leukoplakia
**Fukuokako gaztelua** (japonieraz: 福岡城, *Fukuoka-jō*?)
 Japoniako Kyushu uharteko hiri handiena den Fukuokan dagoen gaztelu japoniarra da.

Geografia
---------

Fukuoka hiriaren erdialdean dagoen Fukusaki muinoan kokaturik dago. Ekialdean Naka ibaiak babesten du eta mendebaldean padura zabal batek.

Historia
--------

Edo Aroan Kuroda Nagamasa daymioak Chikuzen probintzia eskuratu zuen 1600an Sekigaharako Guduan Tokugawatarren alde egiteagatik eta Najima gaztelura mugitu zen. Gaztelua txikia irudotzen zitzaion ordea eta 1601 eta 1607 artean gaztelu berria eraiki zuen horretarako Edo eta Osakako gazteluak egin zituen Noguchi Kazunari arkitektua ekarri zuelarik. Gazteluak 47 yagura eta 47.000 m²-ko azalera zeukan eta Kyushuko handiena zen. Fukusaki muinoan eraiki zenez "Fukuoka" izena hartu zuen.

Ibaiaren beste aldean Hakata herria sortu zen, gaur egungo kaialdea, eta Fukuoka herri gotortua gazteluaren iparralderantz zabaldu zen.

1871 urtean Meiji enperadorearen aginduz gaztelua bertan behera utzi zen. Hainbat eraikin erori egin ziren eta beste hainbat tokiz aldatu zituzten, Taishō tenplua esate baterako. 2000 urtean suak ate nagusia erre zuen.

Gazteluaren zati handiak Maizuru parkea bihurtu dira gaur egun eta parkeko eraikinak museo eta epaitegi bilakatu dira.

1957an toki historiko izendatu zuen Japoniako gobernuak eta berreraikitze lanak hasi dira.

Harresiak
---------

Gaur egun harresiak eta putzuak mantentzen dira bereziki. Hona hemen barnetik kanpora dauden harresiak:

* Hon-maru: Gazteluaren barneko harresia da. 125 metro luze da ekialdetik mendebaldera eta 230 m luze iparraldetik hegoaldera. Gurutze itxura dauka.
* Ni-no-maru: Bigarren harresia da, lau zati dituena. 17-18 metrotako altuera dauka.
* San-no-maru: Hirugarren harresia da eta 1000 x 700 metrotako dimentsioak dauzka. Inguruan ur putzuak babesten du.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren satelite ikuspegia.Gazteluaren satelite ikuspegia.
* Otemon atea.Otemon atea.
* Sakura garaia.Sakura garaia.
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143944
* Commonscat Multimedia: Fukuoka Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 257630268

 |

* Wd Datuak: Q1143944
* Commonscat Multimedia: Fukuoka Castle
Ness aintzirako munstroa (Hugo Heikenwaelder-ren margoa)
Ness lakua, Eskozian, munstroaren ustezko bizilekua
**Ness aintzirako munstroa** —lagunarteko hizkeran, **Nessie**— Ness aintziran bizi omen den kondairazko izaki baten izena da. Big Footen (Hankahandia) eta Yetiaren pare, Nessie ere kriptozoologiaren «misterio»etako entzutetsuena da. Kontatu izan da VI. mendekoa dela haren lehen aipamena, Kolunba Ionakoak 565ean piztia bati aurre egin omen ziolako.

Zientzialari eta adituen artean adostasun zabala dago, munstro horren izatearen frogek ez dute funtsik. Munstroa benetakotzat aurkezten duten txostenak iruzurtzat hartzen dituzte, edo benetako izakien identifikazio okertzat.

Ness aintziraren ertz guztian Nessieren estatua ugari daude ezarrita.

Iruditegia
----------

* Ness aintzira.Ness aintzira.
* 
* 
*

Zinema
------

* *The Private Life of Sherlock Holmes* (1970)
* *Loch Ness* (1996)

Ikus, gainera
-------------

* Kriptozoologia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** «BBC 'proves' Nessie does not exist»
* **(Gaztelaniaz)** «Nessie: ¿un elefante?»
* **(Ingelesez)** «Index of Waterbased Monster Sightings»
* **(Ingelesez)** Nessie & Loch Ness links

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49658
* Commonscat Multimedia: Loch Ness Monster

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49658
* Commonscat Multimedia: Loch Ness Monster
Fukuoka Dome estadioa.
**Fukuoka SoftBank Hawks** (japonieraz: 福岡ソフトバンクホークス, *Fukuoka Sofutobanku Hōkusu*?)
 Japoniako beisbol talde arrakastatsua da, Fukuoka hirikoa. Japoniako Serieak 5 aldiz irabazi ditu, bigarrena da palmaresean, eta Ozeano Bareko Liga 16 aldiz. *SoftBank* banketxeak babesten du taldea.

Historia
--------

1938an *Nankai Hawks* izenaz sortu zen Osaka hirian, izan ere Nankai Trenbide Elektrikoak konpainiaren babesean eratu baitzen. Lehenengo bi hamarkadetan (50. eta 60.) Ozeano Bareko Ligako talde arrakastatsuena izan zen Japoniako bi Serie eta Ozeano Bareko hamar liga irabaziz. Hurrengo urteetan aldiz larri ibili zen eta azkenean 1988an Fukuokako Daiei konpainiak hartu zuen.

26 urtetan titulurik lortu gabe egon ondoren 1999an Ozeano Bareko Liga eta Japoniako Serieak eskuratu zituen eta ordutik maila bikaina erakutsi du, beste bi Serie irabaziz. 2014an eta 2015ean Ozeano Bareko Liga eta Japoniako Serieak irabazi ditu.

Palmaresa
---------

* Japoniako Serieak (7): 1959, 1964, 1999, 2003, 2011, 2014, 2015.
* Ozeano Bareko Liga (17): 1951, 1952, 1953, 1955, 1959, 1961, 1964, 1965, 1966, 1973, 1999, 2000, 2003, 2010, 2011, 2014, 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129164
* Commonscat Multimedia: Fukuoka SoftBank Hawks

---

 |

* Wd Datuak: Q129164
* Commonscat Multimedia: Fukuoka SoftBank Hawks
**Fez el Bali** (arabieraz: فاس البالي‎, euskaraz: «Fez Zaharra») Fezko medina edo hirigune harresitua da, Marokon. Idristarren dinastiaren hiriburua izateko eratu zuten 789 eta 808 artean. Fez el Bali, guztira 156.000 biztanle dituena, munduko oinezkoen alderdirik handiena da.

UNESCOk 1981ean Gizateriaren Ondare izendatu zuen.. Fez el Bali, Fez Jdid eta frantziar auzo berria Fez hiriko hiru barrutiak dira.

Historia
--------

Idris I.ak inperioa eskuratu berritan Fez ibaiaren eskumako ertzean herri berri bat sortzea erabaki zuen 789 urtean. Hasierako biztanleak Kordobatik ihesean zetozen errefuxiatuak izan ziren. Bere seme Idris II.ak bere hiriburua eraiki zuen ibaiaren beste aldean 809 urtean. Oraingoan Kairuanetik (Tunisia) etorritako errefuxiatuek populatu zuten.

Ibaia estua bazen ere hiri bakoitzak bere garapena izan zuen harik eta XI mendean almorabideek bateratu zituzten arte. Errefuxiatuek Fezera ekarritako onuren adierazgarri Al Qarawiyyin Unibertsitatea da, munduko unibertsitate zaharrena kontsideratua eta Kairuanetik etorritako tunisiar batek sortua, 859 urtean. Almorabideek ordea hiriburu berria eraiki zuten, Marrakex.

Almohadeen garaian merkatal herri handia bihurtu zen eta munduko handiena izatera ere iritsi zen une batez. 1276 urtean Mariniek Fezen berrezarri zuten hiriburua eta honek abiarazi zuen Fez el Baliren garai aberatsena. Garai hartakoak dira hiriko eraikin nagusiak. Harresietatik kanpora hiri berria hasi zen sortzen eta *Fes Jdid* izena hartu zuen.

Iruditegia
----------

* Bab Chorfa atea.Bab Chorfa atea.
* Hiriko harresiak.Hiriko harresiak.
* Al Qarawiyyin Unibertsitatea.Al Qarawiyyin Unibertsitatea.
* Bou Inania madrasa.Bou Inania madrasa.
* Idris II.aren mausoleoa.Idris II.aren mausoleoa.
* Dar al-Magana.Dar al-Magana.
* Fondouk el-Nejjarine.Fondouk el-Nejjarine.
* Larru tindaketa.Larru tindaketa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.mnn.com
2. ↑  UNESCOren webgunea
3. 1 2   «History of Fes» *www.macalester.edu* (Noiz kontsultatua: 2018-09-30).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *The Report: Morocco 2009.*  Oxford Business Group ISBN 9781907065071. (Noiz kontsultatua: 2018-09-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60845971
* Commonscat Multimedia: Fes el Bali

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 170-001

 |

* Wd Datuak: Q60845971
* Commonscat Multimedia: Fes el Bali


| * i
* e
* a
Gizateriaren Ondarea Marokon |
| --- |
| Iparraldea | Fezko medina  •  Rabat, hiriburu moderno eta hiri historikoa: ondare partekatua  •  Tetuango medina (lehen Titawin)  •  Volubilisko erromatar aztarnategi arkeologikoa  •  Meknesko hirigune historikoa | Maroko |
| Erdialdea | Essauirako medina (lehen Mogador)  •  Marrakexko medina  •  Mazagango (El Jadida) hiri portugesa |
| Hegoaldea | Ait-Ben-Haddouko ksarra |
**Ninurta-Tukulti-Ashur**, oso denbora laburrez gobernatu zuen errege Asiriar bat izan zen, bere aita Ashur Dan I.aren ondoren, tronura igo eta berehala, bere anaia Muttakil-Nuskuren esku galtzeko.

Bere erregealdia laburra izan zen arren, jauregiarekin lotutako administrazio zibil eta erlijiosoaren datu ugari ezagutzen dira, gortearen funtzionamendua deskribatzen dutenak, taulatxo ugaridun zenbait artxibategi aurkitu izanari esker. Honela, *Takultu* jaiaren ospakizuna ziurtatzen duen lehen dokumentua ezagutzen da, aurretik jada ospatzen zen arren, non, erregeak, jainkoei, janaria ematen zien sakrifizio eran, euren bedeinkapenak herrialdera, hirira eta erregea berarengana erakartzeko.

Bere erregealdian, Babiloniaren eragina sendotzen da, eta, horregatik, Marduken estatua itzultzen du, bere tenplura itzuli daitekeena, mende bat baino gehiagoz erbesteratua egon ondoren, bere aurreko errege bat izan zen Tukulti-Ninurta I.ak lapurtu baitzuen.

Bere anaiaren altxamenduaren ondoren, Babiloniara ihes egitea lortu zuen, une honetan, historiatik desagertzen delarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashur Dan I.a** | **Asiriako erregea**K. a. 1133 | Ondorengoa**Muttakil-Nusku** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665583

 |

* Wd Datuak: Q665583
**Lawrence konderria** (ingelesez: *Lawrence County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Deadwood da. 2010eko zentsuaren arabera 24.097 biztanle zituen, Lawrence kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lawrence konderriak 2.072,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,71 ura dira. Beste 2.072,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.097 pertsonetatik 22.961 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 612 dira. 87 beltzak edo afroamerikarrak. 457 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 157 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 419 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489099
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130184785
* LCCN: n80090149
* **Lekuak**
* OSM: 1739829
* TGN: 2001810

 |

* Wd Datuak: Q489099
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, South Dakota
**Lawrence konderria** (ingelesez: *Lawrence County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Walnut Ridge da. 2010eko zentsuaren arabera 17.415 biztanle zituen, Lawrence kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lawrence konderriak 1.534,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,24 ura dira. Beste 1.521,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.415 pertsonetatik 17.006 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 158 dira. 134 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 187 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61339
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159431694
* LCCN: n79021955
* NARA: 10038554
* **Lekuak**
* OSM: 1818416
* TGN: 2000142

 |

* Wd Datuak: Q61339
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, Arkansas
**Lawrence konderria** (ingelesez: *Lawrence County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lawrenceville da. 2010eko zentsuaren arabera 16.833 biztanle zituen, Lawrence kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lawrence konderriak 969,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,08 ura dira. Beste 963,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.833 pertsonetatik 15.044 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 553 dira. 1.583 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 129 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491470
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133689173
* LCCN: n80080460
* NARA: 10039234
* **Lekuak**
* OSM: 1801532
* TGN: 2000517

 |

* Wd Datuak: Q491470
* Commonscat Multimedia: Lawrence County, Illinois
**Fernando Higueras** (Madril, 1930 - Madril, 2008ko urtarrilaren 30a) espainiar arkitektoa izan zen.

Bizitza
-------

Madrilen egin zituen ikasketak. Artezalea izanik, pintura-, eskultura- eta argazki-lehiaketa eta erakusketa askotan parte hartu zuen, baita sari eta aipamen asko jaso ere. Antonio Fernández Alba, Antonio Vázquez de Castro, Francisco Íñiguez de Onzoño, Antonio Miró, Juan Daniel Fullaondo eta Rafael Moneorekin batera, Madrilgo Eskola mugimenduko kide izan zen, baina irizpide batasunik ezean, taldeak ez zuen lan askorik egin.

Egin zituen lanen artean, aipagarriak dira, adibidez, lehenengoen artean, Hamar artistentzako etxeak (1960) eta Lucio Muñozen etxea (1962-1963). Bigarren horretan, Antonio Miróren lankidetzarekin egina, oso jarrera oparoa eta barrokoa erakutsi zuen, materialen erabilerari dagokionez. Beste obra batzuetan formaren adierazpenari eman zion lehentasuna, mugimendua birsortuz (1065, Madrilgo Zaharberritze Lanetarako Etxea), edo hormigoia espresionismoaren ezaugarrien arabera erabiliz (1967-1975, Militarren patronaturako etxebizitzak).

Espainiatik kanpo egindako lanen artean, aipagarriak ditu, adibidez, Monte-Carloko erabilera anitzetarako eraikuntza (1969) edota Abu Dhabiko denda eta etxebizitza auzoak (1980). Parque del Sol Guadalminako turismoguneak eta Ocharan etxeak muntaketa estrukturalaren aberastasuna erakusten dute. Hirigintza lanetan ere sari asko irabazitakoa da. Aipagarria da, beste lan askoren artean, Lanzaroteko hirigintza proiektua (1969, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan erakusgai).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Fernando Higueras*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5444762
* Commonscat Multimedia: Fernando Higueras

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96210011
* ISNI: 0000 0001 1478 107X
* BNE: XX948182
* CANTIC: a11427826
* GND: 123969573
* LCCN: n82212337
* SUDOC: 194639665
* ULAN: 500074896
* UB: a1281809
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02813/eu\_h\_2017/h2017
* DBE: url
* **Arkitektura**
* COAM: 0701

 |

* Wd Datuak: Q5444762
* Commonscat Multimedia: Fernando Higueras