recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abisal** edo zona **abisopelagikoa** izena hartzen duena, ozeanoa banatua dagoen mailetako bat da, bere sakoneraren arabera. Batipelagikoaren azpitik eta hadopelagikoaren gainetik dago, eta 4000 eta 6000 metro arteko sakoneran dago. Toki iluna da, eguzkiaren argia heltzen ez dena.

Itsas biologian, fauna abisopelagiko hitzak, giro edo habitat natural zehatz bati egiten dio erreferentzia, itsas animalia espezie batzuekin, zeintzuk aske igeri egiten duten eta aipaturiko sakoneratan bizi eta/edo elikatzen diren, eta gainazalera sekula hurbiltzen ez direnak.

Beste alde batetik, itsas biologian existitzen da, baita ere fauna abisal bentonikoa hitza, itsas ondoari lotuta dagoen fauna dena, oso urria eta ezaugarritsua dena.

Abisal hitza, abismo hitzetik dator (zuloa), toki sakona eta iluna. Toki honen ezaugarriak honako hauek dira: giro hotza, presio hidrostatiko biziki handia, elikagai eskasia, eta erabateko argi eza. Fosa abisal bat, gainazal ozeanikoa, subdukzio bidez, gainazal kontinentalaren azpian, okertasun txiki batekin sartzen denean gertatzen da, litosferaren apurtzea eta fosa baten eraketa sortzen duena.

Ozeano hondoan ez dago fotosintesia egiten duen landaredirik, hau da, ez dago alga berderik. Toki hau, neurri handi batean, gainazaletik erortzen dien detrituen mende dago, tximinia hidrotermalak aurkitzen diren tokiak izan ezik, sumendi energiaren mende daudenak, non, lehen produkzioa, kimiosintesiaren mende dagoen, bakterioek egiten dutena, substratuetan aurkitzen direnak, edo bertan aurkitzen diren bizidunek egina (pogonoforoen brankien kasuan bezala).

Itsasondoaren geografiaren toki morfologiko honek, ozeanoen azalera osoaren %70a hartzen du.

Fauna abisala arrain abisalek osatua dago, munstro itxurakoak, *Caulophryne*, *Argyropelecus*, *Idiacanthus*, *Melanocetus*, *Saccopharynx*, *Chauliodus* eta *Cryptosaras* bezalakoak.

Ornogabeko faunaren artean, erraldoitasun abisala dago 1.50 metroko piknogonido edo uretako armiarmak baitaude, 50 zentimetroko polipoa duen hidrozoario bat ere badago, eta baita 40 zentimetro baino gehiagoko isopodoak ere. Hauetaz gain, gainazalean aurkitzen diren espezieetatik oso ezberdinak diren beste espezie batzuk ere daude, belaki beirakara handiak, itsas lili pedunkulatuak eta forma primitiboko sesilak bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q242857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q242857
**Antigorputz antinuklearrak** edo **ANA** (ingelesetik, *Antinuclear Antibodies*) zelula nukleoan dauden proteinen aurka jarduten duten autoantigorputzak dira. Kopuru txikietan daude gizaki guztiengan, baina beren kontzentrazioa nabarmen handituta dago hainbat gaixotasun autoimmune dituzten gizabanakoengan.

Autoantigorputzak oker jarduten duten antigorputzak dira: gorputzeko antigenoen aurka jotzen dute, antigeno arrotzak bailiran. Eraso horren ondorioz hantura prozesua abian jartzen dute, ehunak eta organoak kaltetuz, eta gaixotasun autoimmuneen sintoma kaltegarriak piztuz .

Antigorputz antinuklearren titulua 1:160 edo handiagoa baldin bada (hots, diluzio horretan edo handiago batean antigorputz horiek antzematen baldin badira) laginak patologia autoimmune batekin lotuta egoteko probabilitatea handia dela jotzen da. Hala ere, gizabanako gutxi batzuek ANAren kontzentrazio handia dute odolean inongo patologiarik garatu gabe .

Hainbat gaixotasun autoimmunetan agertzen dira antigorputz antinuklearrak titulu handietan: lupus eritematosoan, esklerosi anizkoitzean, artritis erreumatoidean, hepatitis autoimmunean, poliomiositisean.... .

DNAren aurkako antigorputzak antigorputz antinuklearren mota bat dira, zelula nukleoan dagoen DNAri eraso egiten diotenak. Lupus eritematosoa duten gaixoek antigorputz horiek dituzte kontzentrazio handietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Anticuerpos antinucleares (ANA) American College of Rheumatology
2. ↑   Tan, EM; Feltkamp, TE; Smolen, JS; Butcher, B; Dawkins, R; Fritzler, MJ; Gordon, T; Hardin, JA; Kalden, JR; Lahita, RG; Maini, RN; McDougal, JS; Rothfield, NF; Smeenk, RJ; Takasaki, Y; Wiik, A; Wilson, MR; Koziol, JA (1997ko iraila) Range of antinuclear antibodies in "healthy" individuals Arthritis and Rheumatism. 40 (9): 1601–11.
3. ↑   Prueba de anticuerpos antinucleares Medline Plus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185390
* Commonscat Multimedia: Anti-nuclear antibodies

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000974

 |

* Wd Datuak: Q185390
* Commonscat Multimedia: Anti-nuclear antibodies
**Helios Mendiburu** (Madril, Espainia, 1936ko otsailaren 24a) eusko-alemaniar politikari eta ingeniari bat da. 1990tik 2000ra bitartean, Berlingo Bezirks Friedrichshain barrutiko alkatea izan zen.

Bizitza
-------

Heliosen aita euskalduna eta komunista zen, eta Frantziako erresistentziako kide izanik borrokatu zen nazien aurka. Han hil zuten 1944an. Ama, María del Pilar, aitaren ideologia berekoa zen, eta 1946an, Ekialdeko Alemaniako Cottbus hirira ihes egin behar izan zuen Heliosekin eta beste bi semeekin.

Nahiz eta familiako guztiak komunistak izan, Helios sozialdemokrata da, Alemaniako SPD alderdikoa. Bere hitzetan, «nire sendiko ardi beltza naiz». Bere gaztaroko gertaerek finkatu zioten bere ideologia politikoa. 1956ko udazkenean, sobietarren tankeek 1956ko Hungariako Iraultza zapaldu zuten. Heliosek, orduan filologia erromanikoa ikasten ari zela, Brandenburgon protesta bat antolatu zuen. Poliziek gomazko borrekin disolbatu zuten manifestazioa. Polizien ikerketetan Mendiburuk SPDarekin zituen kontaktuak azaleratu ziren, eta bi urte eta erdiko espetxe zigorra jazo zuen, Estatuaren aurka egindako ekintzengatik.

Kartzelan egoera tamalgarrian izan eta gero, hainbat urtez politikan sartu gabe ibili zen, berriro atxilotuko zuten beldur. Horren guztiaren ondorioz, nahiz eta bere sendi osoa komunista izan, Friedrichshaineko Leninen estatua erraldoi ospetsua kentzearen aldeko botoa eman zuen.

Alemaniako Gernika elkartearen lehendakaria izan zen, 1998an sortu zenetik 2004 arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Ingelesez)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1602562
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3567162062757851650002
* GND: 123282559X

 |

* Wd Datuak: Q1602562
**Dogo argentinarra** (gaztelaniaz: *Dogo Argentino*) Argentinatik datorren txakur arraza bakarrenetarikoa da, mundu osoan onartua arraza bezala. Dogoen motako txakurra, NFZren arraza izendapenen 2. multzoan dago sartua, molosoideekin batera.

Gaur egun bizirik irauten den beste arraza argentinarra argentinar pila txakurra da. Basurdeak, pumak, azeri gorriak etab. ehizatzeko erabili izan da urteetan zehar baina gaur egun defentsarako ere oso erabiliak dira txakur hauek. Gaur egun, konpainia txakur bezala ere erabilia da. Txakur hauen entrenamendua oso konstantea izan behar da, eta, txikitatik, ondo sozializatu behar da beste txakurrekin ez dezan problemarik izan problemarik.

Potentzialki arriskutsua izan daitekeen txakurra bezala dago sailkatuta. Horregatik aipatuta sozializazio beharra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «DOGO ARGENTINO» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Dogo argentinarraren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37909
* Commonscat Multimedia: Argentine dogo

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12423193c (data)
* LCCN: sh2002010985
* NKC: ph136661

 |

* Wd Datuak: Q37909
* Commonscat Multimedia: Argentine dogo
Garai hartako errege baten inguru aurkitu diren lehen idazkunak daude.
**En-Men-Barage-Si** edo **Mebaragesi** Kish hiriko I. dinastiaren erregea izan zen; tradizioaren arabera, Kisheko lehen dinastiako hogeita bigarren erregea izan zen. Sumeriar erregeetako lehenetariko bat izan zen, beraz, eta garai hartako inskripzio bati esker ezagutzen den lehena.  Bi idazkun Tutubeko tenplu batean aurkitu ziren. Tradizioan 900 urteko erregealdia ematen zaio.

Bere konkistak Diyala haranean zehar hedatu zituen, Elameraino iritsiz eta garaile ateraz, horrela Zagroen merkataritza ibilbidearen kontrola eta Iranen bihotza ziurta zitekeelarik. Nippurren Sumeria osoak gurduko zuen Enlil jainkoari tenplu bat eraiki zion. *Lugal* (erregea, literalki "gizon handia") titulua hartu zuen lehen errege ezaguna izan zen.

Sumertar-akadiar mitologiak sumertar hegoaldearen ordezkaria zen Uruk eta semitar iparraldearen gunea zen Kishen arteko etsaitasuna kontatzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379891
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q379891

  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Iltasadum** | **Kisheko I. dinastiaren erregea**K.a. XXVII. mendea | Ondorengoa**Agga** |
**Zeltsoren liburutegia** Antzinako Erromako eraikin bat da, Efeson, Anatolian (egungo Turkian), II. mendean egindakoa, Tiberio Julio Zeltso Polemeano senatari eta kontsularen ohorez. 135. urtean bukatu zen Zeltsoren seme Tiberio Julio Aquila Polemeanori esker. Zeltso kontsul izan zen 92. urtean; gero, 115ean, Asiako erromatar probintziaren gobernatzailea izan zen. Gainera, lurraldeko herritar aberatsa zen.

Ezaugarriak
-----------

Liburutegia 12.000 bilkari jasotzeko eraiki zen. Halaber, Celsusen hilobi monumentala izan behar zuen. Oso arraroa zen pertsonaia bat horrela lurperatzeko eta, gainera, hiriaren mugetan; zalantzarik gabe ohore handia zen hori guztia.

Historia
--------

Eraikin honek garrantzi berezia du, Antzinako Erromako liburutegien aztarnak eskasak baitira. Halaber, horrek liburutegi publikoak Inperioaren toki askotan eraiki zirela eta ez Erroman bakarrik erakusten digu.

Eraikina solairu bakarrekoa da. Eguzkiaren argia erabiltzeko ekialdera ematen du eta horrek, Vitrubioren esanetan, goiztiarrei laguntzen zien. Plataforma baten gainean eraikia, bertara ailegatzeko bederatzi eskaloi daude. Hiru ziren liburutegiaren sarrerak. Erdiko sarrera nagusia zen eta, beraz, alboetakoak baino handiagoa zen. Fatxada osoan sarrera horien buruenen gainean leihoa asko zeuden apaingarri gisa.

263 urtean godoek liburutegia erre egin zuten.

1970 eta 1978 artean aztarnak lehengoratzeko zaharberritze handia egin zen. Lan horiek, orokorrean, jatorrizko eraikin historikoaren ezaugarriak zaindu zituzten. Gaur egun liburutegiaren fatxada erromatarren eraikin publikoen adibide ederra da.

Iruditegia
----------

* Liburutegiaren fatxada gauez.Liburutegiaren fatxada gauez.
* Arete, birtutearen pertsonifikazioa.Arete, birtutearen pertsonifikazioa.
* Liburutegiaren barrualdea gaur egun.Liburutegiaren barrualdea gaur egun.
* Liburutegiaren apaingarriak.Liburutegiaren apaingarriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Molina Sánchez, César Antonio (2012). *Donde la eternidad envejece*. Bartzelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-672-5312-2.
2. ↑  «Greece and Asia Minor». *The Cambridge Ancient History*. XI, The High Empire AD 70-192. Cambridge University Press. 618-619, 631 or. ISBN 978-0521263351.
3. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**Irudien bilduma.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zeltsoren liburutegia*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744406
* Commonscat Multimedia: Celsus library in Ephesus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1733156619118528780008
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25820

 |

* Wd Datuak: Q744406
* Commonscat Multimedia: Celsus library in Ephesus
Hiru zelula ugalketa moten parekatzea.
**Zelula banaketa**, zelula zikloaren zati oso garrantzitsua da, honetan jatorrizko zelula beste bi zelula alabetan edo gehiagotan banatzen da. Zelula banaketari esker izaki bizidunak sortu eta hazten dira. Organismo zelulanitzetan hazkunde hau ehunen bilakaerari esker gauzatzen da, eta izaki zelulabakarretan ugalketa asexualaren bidez.

Izaki zelulanitzek beren zelulak zelula banaketari esker ordezkatzen dituzte eta zelula bereizteari lotua dago. Zenbait animalietan zelula banaketa une jakin batean gelditzen da eta zelulak zahartuz amaitzen dute. Zelula zaharrak hondatu eta gorputzaren zahartzearen ondorioz hil egiten dira. Zelulak banatzeari uzten diote, telomeroak banaketa bakoitzean gero eta laburragoak bilakatu eta jada kromosomak ezin dituztelako babestu.

Zelula banaketa Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider eta Jack Szoztak zientzialariek aurkitu eta ikertu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188909
* Commonscat Multimedia: Cell division

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4190668-8
* NDL: 00569966
* NKC: ph119039
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002455

 |

* Wd Datuak: Q188909
* Commonscat Multimedia: Cell division
**Elorri beltza** edo arantzabeltza (*Prunus spinosa*) mendi aldean hazten den zuhaixka da, estimatua bere fruituak direla eta, basaranak alegia.

20-200 cm garai izan daiteke. 16 mm lore zuria izaten du. Otsail eta maiatzaren artean loratzen da eta Mediterraneo inguruan bizi da (0 - 1600 m).

Landaketa
---------

Elorri beltza martxoan
Elorri beltzaren landaketa 1997an hasi zen, patxaran ekoizteko behar diren basaranak lortzeko asmoz. Egun 150 ha landalur daude Nafarroan, gehiengoak Erriberan eta Erdialdean. Landareak, beste fruitu arbola ugari bezala, landatu eta 3 urtera iristen dira heldutasunera, eta 15 urtez irauten du ekoizpen garaiak. 2002an, 250 tona basaran jaso ziren.

Patxarana
---------

Sakontzeko, irakurri: «Patxaran»
Basaranak anis-pattarrean beratzean patxarana lortzen da. Ohiturari jarraiki, basa elorri beltzetatik lortzen dira basaranak; hala ere, 1990eko hamarkadatik elorri beltz landaketak egin dira.

Nafarroan ekoizten da patxaranaren % 95. 2000an, Nafarroako 7,7 milioi litro patxaran saldu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [
 Nafarroako Patxaranaren Kontseilu Arautzailea]
2. ↑  [
 *Idem*]
3. ↑  Nafarroako Patxaranaren Kontseilu Arautzailea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129018
* Commonscat Multimedia: Prunus spinosa
* Wikispecies Espezieak: Prunus spinosa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4260795-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1168
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 254436
* African Plant DB: 152768
* BioLib: 39513
* Dyntaxa: 223086
* EOL: 632461
* Fl. China: 200011162
* GBIF: 3023221
* GlobalSpecies: 2179166
* GRIN:
* IPNI: 730297-1
* ITIS: 24802
* UICN: 172194
* NCBI: 114937
* PlantList: rjp-43
* W3TROPICOS: 27800136
* USDA Plants: PRSP
* VASCAN: 8877
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 5342MY2M3P

 |

* Wd Datuak: Q129018
* Commonscat Multimedia: Prunus spinosa
* Wikispecies Espezieak: Prunus spinosa
**Ifrikija** (amazigeraz: ⵉⴼⵔⵉⵇⵢⴰ; arabieraz: إفريقية‎, *Ifriqiya*), Erdi Aroko islamaren historian, Iparraldeko Afrikan zegoen eskualdea, egungo Tunisia, basamortua izan ezik, eta Aljeriako ipar-ekialdeko zati batek osatuta.

Izena
-----

Ifrikija latinezko Afrika prokontsularra Erromatar Inperioko probintziaren izenaren arabiartzea izan zen. Egun, arabieraz *Ifriqiya* Afrika osoa adierazteko erabiltzen da.

Historia
--------

Arabiarrek *Ifriqiya* konkistatzeko gorriak ikusi zituztenez, beti autonomia administratiboa edo independentzia mantendu zuen. Hiriburua Kairuan (*Al-Qayrawān*) zuen. 800. urtean bertan aglabtar leinua sortu zen, Ibrahim I.a ibn Aglab pertsiarra bertako gobernadore edo vali izendatu zutenean. IX. mendeko bukaeran ismaeldarrek ordezkatuak izan ziren. Hauek boterea lortu eta, xiismoaz baliatuz, Fatimatar kaliferria aldarrikatu zuten. Hala ere, fatimatarrek Kairora joan eta X. mendean bertoko berbereek matxinatu ziren. *Ifriqiya* mantentzeko, fatimatarrek ziriar izeneko leinu berberea izendatu zuten. Hauek 1046an fatimatarrak utzi eta Bagdadeko abbastar kalifa onartu zuten. Fatimatarrek kontraeraso eta bere aliatuak ziren hilaliar berberek eskualdea konkistatu zuten. 1230tik aurrera hafsi leinua eta 1574an Otomandar Inperioak konkistatua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622855
* Commonscat Multimedia: Ifriqiya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236019811

 |

* Wd Datuak: Q622855
* Commonscat Multimedia: Ifriqiya
**Nazionalismo etnikoa**, **etnonazionalismo** bezala ere ezaguna,  nazioa eta nazionalitatea etniaren arabera definitzen diren nazionalismo forma bat da,   talde etniko jakin baten nazio baieztapenarekin lotutako gai politikoakhainbat ikuspegi etnozentrikoan (eta kasu batzuetan etnokratikoan) azpimarratuz.  

Nazionalismo etnikoen oinarri nagusia "nazioak ondare partekatu batek definitzen ditu, normalean hizkuntza komun bat, fede komuna eta arbaso etniko komun bat barne hartzen dituena".  Beste etnia batzuetakoak bigarren mailako herritar gisa sailka daitezke.  

Otomandar Inperioa eta Ameriketako Estatu Batuak nazioa bere lurralde geografikoaren arabera definitzen duten estatu polietnikoen adibideak dira. Anthony D. Smith teorialariak "nazionalismo etnikoa" terminoa erabiltzen du zentzu horretan. Diaspora-ikasketen jakintsuek "nazio" kontzeptua komunitate diasporikoetara zabaltzen dute. **Etnonazio** **eta etnonazionalismo** terminoak sakabanatuta dauden etnien kolektibo kontzeptual bat deskribatzeko erabiltzen dira batzuetan.  Etnia bat osoki definitzeak nazionalismo etnikoa pannazionalismo edo makronazionalismo modu bat bilakatzera eraman dezake, pangermanismoa edo paneslavismoa bezalako kasuetan bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Leoussi 2001.
2. ↑  Smith 1987.
3. ↑  Smith 2009.
4. ↑  Smith 1981.
5. ↑  Roshwald 2001.
6. ↑  Muller 2008.
7. ↑  Rangelov 2013.
8. ↑  Yilmaz 2018.
9. ↑  Safran 2008.

Kanpo estekak
-------------

* Etnonazionalismoaren gorakada eta demokrazia liberalaren etorkizuna. Kanpo Harremanetarako Kontseilua. 2017ko maiatzaren 24a

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q637251

 |

* Wd Datuak: Q637251
**Eth** (*larriz* **Ð**, *xehez* **ð**; baita **edh** edo **eð** letraka) antzinako ingelesez, Erdi Aroko ingelesez, islandieraz, faroeraz (non *edd* du izena) eta dalekardieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. Erdi Aroan Eskandinavian erabiltzen zuten baina laster *dh* eta gero *d* bilakatu zen. Egun Islandian eta Faroetan baino ez dute erabiltzen. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan, letra xehea frikari horzkari ahostuna adierazteko.

Islandierazko *ð* frikari hobikari ahostuna da: [ð̠] ahoskatzen dena, ingelesezko *th*-ren antzekoa. Ez da inoiz agertzen hitzaren aurrean.

Faroerazko *ð* ez du fonema berezirik eta arrazoi etimologikoak direla eta mantentzen dute.

Galesez *ð* batzutan 'dd' ordezkatzeko erabiltzen dute.

Informatikan
------------

Unicoden duen eskema hau da:

* **Ð** larria: `U+00D0`
* **ð** xehea: `U+00F0`

QWERTY teklatuan, berriz, *Alt+0208* (Ð , larria) eta *Alt+0240* (ð , xehea) dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pétursson, Magnus.  (1971). «Étude de la réalisation des consonnes islandaises þ, ð, s, dans la prononciation d'un sujet islandais à partir de la radiocinématographie» *Phonetica* **33**: 203–216. doi:10.1159/000259344..
2. ↑   CAM. *Example of Welsh text interchanging eth with dd.* ..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9993
* Commonscat Multimedia: Ð/ð (letter)

---

 |

* Wd Datuak: Q9993
* Commonscat Multimedia: Ð/ð (letter)
**Ñ** edo **eñe** euskal alfabetoko hamabosgarren letra da. Ez dago oinarrizko latindar alfabetoan; bai, ordea, latindar alfabeto hedatuan.

Euskarak [ɲ] hotsa idazteko erabiltzen du, batez ere Iparraldeko tradizioko hitzetan (ad: *andereño*, *irriño* eta abar). Eskualde gehienetan, [ɲ] hotsa [n] hotsa bustitzetik dator, *i* aurrean duenean. Horrela, *baina* euskalki batzuetan [baina] eta beste batzuetan [baɲa] ahoskatzen da. Hitz horiek *in* idazten dira, nork bere erara ahoska ditzan.

*Ñ* beste hainbat hizkuntzatan erabiltzen da: aragoieraz, asturieraz, aimaraz, bretainieraz, galizieraz, gaztelaniaz, guaranieraz, kitxuaz, tagaloz eta tatarrez. Hizkuntza horietako batzuek gaztelaniaren eragin handia izan dute, ortografia finkatzean.

Sorrera
-------

*Ñ* letraren sorrera *nn* letra bikoitza sinplifikazioan datza. Erdi Aroko monasterioetako kopistek, lana aurrezteko, *n* txiki bat ipintzen zuten *n* arruntaren gainean. Gaineko *n* txiki hori tilet (~) bihurtu zen. Portugesez gauza bera gertatu zen bokal sudurkariekin, jatorrian *n* baitzuten ondoan. Horrela, *pan* hitza *pão* bihurtu zen.

Gaztelaniaz, *nn* hori bustiz joan zen [ɲ] hotsa bilakatu arte. Horrela, latineko *annus* gaztelaniako *año* bihurtu zen. Mendeak joan, mendeak etorri, *ñ* letra beste hainbat hizkuntzatara zabaldu da.

Polemika
--------

Lokalizazioak egiterakoan, eta frantses klabierrak, frantses teklatuak, erabiltzerakoan, sortzen diren zenbait deserosotasun, Ñ grafia letra bikoteekin-eta ordezkatzeko proposamenak ekarri izan ditu. -IN-, -NN-, -NH- diagramak izan dira aipatuenak. Iparraldean, baina, Ñ grafiaren aldekoak ere egon dira.

Frantzian, oro har, letra honen aurkako jarrera aktiboa dago. Hizkuntza gutxituak direla eta, letra horrek Frantziaren batasuna politikoaren aurka eragiten duela esan izan da.

Ikus, gainera
-------------

* QWERTY teklatua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ñ zaharkitua | Babazorro» *www.argia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
2. ↑    Lafitte, Jakes. «�Ñ | Iritzia» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
3. ↑  "Dicen que los nombres con n van contra la unidad de Francia"

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476
* Commonscat Multimedia: Ñ

---

 |

* Wd Datuak: Q476
* Commonscat Multimedia: Ñ
**Île de la Passe** Maurizio uhartean dagoen Grand Port badiako uharte harritsua da.

Historia
--------

1810eko abuztuaren 20 eta 25 artean, frantsesek uhartea (orduan Ile de France deitzen zena) hartzeko britainiar kanpainan zehar, Grand Port-eko guduaren eszenatokia izan zen. Fragata frantsesen eta britainiarren indar gutxi-asko berdinen arteko ekintza luzea eta lehia handikoa izan zen eta, azkenean, britainiarren porrota izan zen, lau fragata galdu baitzituzten, nahiz eta horietako bat geroago berreskuratu zuten, nahiz eta geroago Frantziako eskuadrak ez zuen bizirik iraungo Maurizioko britainiarren inbasioaren aurrean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *History of Mauritius - The Naval Battle of Grand Port, 1810.* .

Kanpo estekak
-------------

* Uharteko kokapen mapa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q292422
* Commonscat Multimedia: Île de la Passe

---

 |

* Wd Datuak: Q292422
* Commonscat Multimedia: Île de la Passe
**Chelsea** Ingalaterrako Londres hiriburuko auzo bat da. Kensington eta Chelsea udalerria osatzen du Kensington auzoarekin batera. 1965 urtean elkartu ziren biak.

Kokapena
--------

Kensington auzoa eta Tamesis ibaiaren artean kokatzen da. Auzoa oso osorik Kensington eta Chelsea udalerrian sarturik badago ere, ondoan dituen hainbat egiturari izena ematen die, hala nola Chelsea Harbour kaiari (Hammersmith eta Fulhamen) eta Chelsea Barracks armadako eraikinei (Westminster Hirian).

Historia
--------

Chelsearen lehenengo aipamena XI mendekoa da. Eduardo Aitorlearen jauregiko gobernatzailea zen Thurstanek Westminsterko komentuari eman zizkion lur hauek. Henrike VIII.ak 1536an eskuratu zuen, lurrak zein jauregia. Orduko *Chelsea Manor Street* oraindik existitzen da. Jakue I.ak eskola teologikoa ezarri zuen 1609an, 1682an Chelsea Royal Hospital bihurtu zena. Garai hartan ingurune aberatsa zen eta 3.000 biztanle inguru zituen. Ordukoa da King's Road kalea ere, Karlos II.ak egin zuen errepide pribatua zen St. James jauregitik Fulhamera joateko erabiltzen zuena.

Chelsea FC
----------

1905 urtean Chelsea Football Club sortu zen baina Chelseako etxeak garestiak zirela ikusita alboko Fulhamen du egoitza eta futbol zelaia.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Royal Hospital Chelsea.Royal Hospital Chelsea.
* Chelsea Old Church eliza.Chelsea Old Church eliza.
* Saatchi Gallery.Saatchi Gallery.
* Sloane Square.Sloane Square.
* Chelseako liburutegi publikoa.Chelseako liburutegi publikoa.
* King's Road.King's Road.
* Chelsea Embankment, ibaiertza.Chelsea Embankment, ibaiertza.
* Swan House.Swan House.
* Henry J. Beans puba.Henry J. Beans puba.
* Chelsea Physic Garden.Chelsea Physic Garden.
* Chelseako lore erakusketa.Chelseako lore erakusketa.

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokiak:
	+ Sloane Square
	+ South Kensington

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q743535
* Commonscat Multimedia: Chelsea, London

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145404323
* GND: 4115305-4
* LCCN: n79086803
* NKC: ge1075968
* **Lekuak**
* TGN: 4012680

 |

* Wd Datuak: Q743535
* Commonscat Multimedia: Chelsea, London
**St Katharine Docks** (euskaraz: «Santa Katalina nasak») Londres hiriko Tower Hamlets udalerrian dagoen kaia da, Tamesis ibaiaren iparraldeko ertzean. Londresko portuaren parte garrantzitsua izan ziren XIX eta XX mendeetan baina gaur egun aisialdi eremu ezaguna da.

Historia
--------

Londresko dorrearen ekialdean *St Katharine's by the Tower* ospitalea eraiki zen XII mendean eta honek eman zion kaiari izena. XIX mendean ospitalearen inguruan auzoa sorturik zegoen eta 9'5 hektareatan 11.300 biztanle bizi ziren, gehienak jende behartsua osasun egoera txarretako txabolatan. Parlamentuak guztiak eraitsi, ospitalea barne, eta eremu horretan kaiak eraikitzeko agindua eman zuen. Thomas Telford injenbiariak diseinatu zuen eta elkar loturiko bi kai ezarri zituen, ahalik eta nasa gehien ezartzeko. Horretaz gain nasan bertan eraiki zituen biltegiak. Kaiak ofizalki 1828ko urriaren 25ean ireki zituen ateak.

Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek nabarmen kaltetu zituzten egitura eta biltegiak eta 1968an bertan behera uztear egon ziren baina auzoa biziberritzeko helburuaz biltegiak hotel eta jatetxe bihurtu ziren eta nasak kirol portu gisa erabiltzen hasi ziren. Gaur egun aisialdirako eremu ezaguna da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokia:   Tower Hill
* Tren geltokia:  Tower Gateway

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1003616
* Commonscat Multimedia: St Katharine Docks

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315170634

 |

* Wd Datuak: Q1003616
* Commonscat Multimedia: St Katharine Docks
Festoko Diskoa, minoiko jauregian italiar indusketetan aurkitutakoa.
**Atenasko Italiar Arkeologia Eskola** (italieraz: *Scuola Archeologica Italiana di Atene (SAIA)*; grezieraz: Ἰταλικὴ Ἀρχαιολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν) Atenasen, Grezian egoitza duen atzerriko 19 institutu arkeologikoetako bat da, Kretan, Limnos eta Erroman sukurtsalak dituena.

Lehenago Greziako Italiar ikerketen ondoren («espedizio» edo «misio» arkeologiko gisa), Eskola 1909an sortu zen. Eskolak liburutegi handi bat du Atenasen. Azterketa arkeologikoak egin ditu Aigialeian (Arkadia) eta Thourian (Mesenia), eta Lemnosen indusketak Polioknen, Hephaistian eta Chloen, baita Kretan ere, Festoko minoiko jauregian eta inguruko Agia Triada herri minoikoan, eta baita arkaikoan ere, Gortinako hiri erromatarrean barrena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Korka, pp. 108-115.

Bibliografia
------------

* E. Korka et al. (arg. ): Atzerriko Eskola Arkeologikoak Grezian, 160 Urte, Atenas, Kultura Ministerio Helenikoa, 2006.

Kanpo estekak
-------------

* SAIAren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1576779
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136474394
* ISNI: 0000 0001 2164 9544
* BNF: 11930719t (data)
* GND: 36397-2
* LCCN: n85148715
* NLA: 35947233
* CiNii: DA03405610
* SUDOC: 027217035
* ULAN: 500306478
* BIBSYS: 90292585

 |

* Wd Datuak: Q1576779
**Zirkulu polar artikoa** munduko bost paralelo nagusietakoa da, zehazki 66º 33' 38" Ipar latitudean dagoena. Paralelotik iparraldera jotzen badugu, Artikoa topatuko dugu; aldiz, hegoalderantz jotzen badugu, Iparraldeko ingurune natural epelera helduko gara.

**Zirkulu artikoa**k eguneko eguzki izpien muga egiten du udako solstizioan eta neguko solstizioan, aldiz, gaueko eguzki izpien muga. Beraz, udan, paralelotik goragoko lurraldeetan 24 orduko eguzkia dago eta neguan, 24 orduko iluntasuna.

Herrialde artikoak
------------------

Iparraldeko geografian izotzezko itsasoak dira nagusi; hala ere, landa eremu ugari dago halaber. Paraleloak zortzi herrialde zeharkatzen ditu:

* Alaska (AEB)
* Errusia
* Finlandia
* Groenlandia (Danimarka)
* Islandia
* Kanada
* Norvegia
* Suedia

Norvegiako seinalea.
Oso biztanle gutxi bizi dira bertan. Zirkulu polar artikotik iparraldean dauden hiri handienak Murmansk (325.100 biztanle), Norilsk (135.000) eta Vorkuta (85.000) dira Errusian; Norvegian, Tromsø (62.000); eta Finlandian, Rovaniemi (58.000).

Azken aldian, lurraldeak garrantzi handia hartu du, berotze globala dela eta. Horren ondorioz, etorkizun hurbilean izotza urtzean, azpian aurkituko diren putzu akuiferoen jabe egin nahian, Ozeano Artikoko eremuak banatzen hasi dira herrialde asko. Gaitza izango da banaketa herrialde ororen adostasunez egitea eta jada eztabaida gogor batzuk sortu ditu kontuak nazioarteko politikan.

Ikus, gainera
-------------

* Berotze globala
* Gauerdiko eguzkia
* Ipar Polo
* Ozeano Artikoa
* Zirkulu polar antartikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176609
* Commonscat Multimedia: Arctic Circle

---

 |

* Wd Datuak: Q176609
* Commonscat Multimedia: Arctic Circle
Hippie bi 1969ko Woodstock jaialdian.
**Hippy** edo **hippie** mugimendu kontrakultural, liberal eta pazifista da, 1960ko hamarkadan Estatu Batuetan sortua. Garai hartako gizartean tentsio ugari eta aldarrikapen politikoen adierazpenak izan ziren. Poztasunik ezaren manifestaldietan gazteak elementu nagusia izan ziren. Hippyak biolentzia eta guden kontrako ekintzak aldarrikatzeko sortu ziren, hasieran Vietnamgo Gerraren aurka bereziki. Kezkak zituzten naturaren inguruan, eta mendebaldeko materialismoari uko egiten zioten. Zoriontasuna, askatasuna eta maitasuna aldarrikatzen zituzten. Bohemioengan eta xamanismoan sustraiturik zeuden eta nazionalismoaren, merkantilismoaren, burokraziaren, kontsumismoaren eta kapitalismoaren aurka ziharduten. Nomadak ere ziren: aurrez adostutako puntu batzuetan elkartzen ziren, jaialdiak eta batzarrak egiteko.

Hippien ikur esanguratsuenetako bat bakearena izan zen, zirkulu bat lau marrarekin bere barrualdean, bata goialdean eta beste hirurak behealdean (hegazti baten oinatza bezala). Gerald Holtom diseinatzaileak 1958. urtean sortu zuen, "British Campaign for Nuclear Disarmament" desarmatze kanpainarako, baina geroago haren esanahia hedatu egin zen, bakearen eta maitasunaren esanahi orokorragoa hartuta.

Hippiek eragin zabala izan zuten Mendebaldeko gizartean; esaterako, janzteko eran.

1969. urtean, Woodstock jaialdia izan zen, eta kontzertu hippy nagusitzat hartzen da egun. Artista hauek jo zuten: Jimi Hendrixek, Swami Satchidanandak, Richie Havensek, Tim Hardinek, The Whok, Mountainek eta Santanak; The Beatles taldeak, ordea, ezezkoa eman zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339747
* Commonscat Multimedia: Hippies

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12647493x (data)
* GND: 4159920-2
* LCCN: sh85060979
* NDL: 00563240
* NKC: ph120703
* NARA: 10676107
* AAT: 300254977
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q339747
* Commonscat Multimedia: Hippies
***Zirkulu beltza*** Kazimir Malevitx artista suprematistak 1924an margotutako margolan bat da. 1910eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, honek estilo figuratiboa edo errepresentatiboa abstrakzio hutsaren alde utzi zuen. Zirkulu beltz monumental eta perfektu bat da, hondo zuri eta leun batean flotatzen duena. Urte bereko *Karratu beltza*rekin batera, bere lan suprematistarik ospetsuenetako bat da, bere lehen koloreetako irudi geometriko puruekin. Errusian dago, San Petersburgoko Estatu Museoan.

Ezaugarriak
-----------

Motiboa, 1915eko abenduan erakutsi zen "*0:10 Margolanen Azken Erakusketa Futurista*" izeneko erakusketan, San Petersburgoko Dobitxina Galerian, bere beste lan abstraktuetako 34rekin batera. Erakusketa bat etorri zen Kubismotik suprematismora manifestuarekin, mugimendu artistiko erradikal suprematismoaren hasiera izan zena.

Malevitxek koadroa deskribatu zuen, baita *Karratu Beltza* eta *Gurutze beltza* ere (biak 1915ekoak), espiritualki. Arte modernoaren estetikarako "ikono berriak" deitu zituen, eta haien argitasunak eta sinpletasunak errusiar erruki tradizionala islatzen zutela uste zuen.

Nozio hauetan, bere artea eta bere ideiak geroago boltxebikeenekin erresonatuko ziren. Hala ere, bere lanek intelektualen artean harrera ona izan zuten bitartean, ez zuen jende askorengan eragin, ondorioz, Malevitxek onarpen orokorra galdu zuen.

Bere manifestuan, Malevitxek koadroak "artea mundu objektibotik askatzeko borroka desesperatu" bezala deskribatu zituen, forma hutsean soilik zentratuz. Denek ulertzen zituzten obrak margotzen saiatu zen, baina, aldi berean, erlijio-lanen pareko eragin emozionala zutenak.

1924an, Veneziako Bienalaren hamalaugarren edizioan erakutsi zuten obra, Gurutze Beltza eta Karratu beltzarekin batera. Malevitxen lanak eragin nabarmena izan zuen XX. mendeko artean, bereziki 1920ko eta 1930eko hamarkadetako argazkigintzan eta 1960ko hamarkadako *op art* mugimenduan.

Malevitx 1934an hil zenean, Nikolai Suetin errusiar suprematistak apaindutako hilkutxa batean lurperatua izan zen, buruan karratu beltz bat eta oinak zirkulu beltz batekin.

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Weidlé, Wladimir.  (1963-09). «Camilla Gray, The Great Experiment: Russian Art, 1863-1922» *Slavic Review* 22 (3): 562–564. doi:10.2307/2492513. ISSN 0037-6779. (Noiz kontsultatua: 2021-10-25).
2. 1 2   Farthing, Stephen.  (2011). *1001 paintings you must see before you die.*  (Rev. & updated ed. argitaraldia) Cassell Illustrated ISBN 978-1-84403-704-9. PMC 751791391. (Noiz kontsultatua: 2021-10-25).
3. ↑   «Modern Art Movements (1870-1970)» *www.visual-arts-cork.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-25).
4. ↑   Malevich, Kazimir Severinovich.  (1999). *Malevich on suprematism : six essays, 1915 to 1926.*  University of Iowa, Museum of Art ISBN 0-87414-119-2. PMC 44654910. (Noiz kontsultatua: 2021-10-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4518897
* Commonscat Multimedia: Black circle by Malevich (GRM)

---

 |

* Wd Datuak: Q4518897
* Commonscat Multimedia: Black circle by Malevich (GRM)
Elkarren masturbazioa **zirri**tan ibiltzeko modu bat da. Johann Nepomuk Geiger, akuarela, 1840.
**Zirria** beste pertsona baten gorputzari eginiko ukitu estu eta leuna da, inolako koito edo sarpenetara heldu gabe egiten dena. Abantailatzat du sexu bidezko gaixotasunak kutsatzea saihesten dela sexu praktika honen bidez; eta, antisorgailurik gabe ere, nahi gabeko haurdunaldiaren arriskua oso txikia dela.

Zirriaren ekintza adierazteko, *zirri egin* edo *zirritan ibili* esamoldeak erabiltzen dira.

Zirritan ibiltzeko modu asko daude, hala nola elkar masturbatzea, norberaren sexu organoak inoren gorputz ataletan igurztea, edota besterik gabe besarkada estuak ematea, musuekin eta bestelako amodio adierazpenekin batera. Sexu harremanaren aitzin urratsetan ere ohikoa da zirritan ibiltzea. Antzina, *zirritan ibiltzea* beste pertsona baten gorputz atal baten ukipen edo ferekatze hutsari esaten zitzaion, zuzenean edo arropa tarteko zela, eta sexu asmo batez. Konnotazio moralak zituen adiera zen, eta egun guztiz gainditu da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13389820
* Commonscat Multimedia: Sexual petting

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13389820
* Commonscat Multimedia: Sexual petting
**Persona non grata** (latinez *persōna nōn grāta*; plurala: *persōnæ nōn grātæ*) literalki *pertsona ez atsegina*, alegia ongietorria ez den pertsona. Laburbilduz, gaitzespen izendapen bat da. Lege esanahi zehatza duen diplomaziako izendapen bat da.

Norbait, norbaitzuk, erakunde bat edo erakunde batzuk estatu, herrialde, hiri edo udalerri batean ongietorria ez dela edo bere bertaratzea atsegin ez dutela adierazteko maiz erabiltzen den izendapena da. Izendapen hau ofiziala izateko bertako agintaritzako ordezkariak biltzartu eta bozketa baten ondoren izendapena onartu edota ukatzen da. Maiz, izendapen hau jaso izanaren arrazoien artean izendatuak gai batekiko adierazpenak edota bere jokabidea izan ohi dira.

Berez, izendapenak ez du jasotzen duenari bertaratzeko debekurik ezartzen, baina *persona non grata* izendapena jaso duenarentzat desatsegina dela argi dago, hedabideen eta jendaurrean harekiko aurkakotasun, gaitzespen edota desatsegintasun sentipena agerian edo ikusgai gelditzen baita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183424

 |

* Wd Datuak: Q183424
Rig-vedaren garaiko balizko geografia bat. Gandharako hilobien kultura edo Swat kulturaren eta H hilerria kulturaren hedapena, Rig-vedan aipatutako kultura vediko izateko hautagaiak direnak.
Hinduismoaren testuinguruan, **saptu sindhu** edo **zazpi ibai sakratuak**, Indiako ibai guztien artean sakratuentzat hartuak diren zazpi ibai dira, eta horien iturrietara edo ibilguaren tokiren batzuetara erromesaldiak egiten dira.

* सप्त सिंधु devanagariz
* sapta sindhu Transliterazio Sanskritozko Nazioarteko Alfabetoan.
* Etimologia: "zazpi ibai", saptak zazpi eta sindhuk ibaia esan nahi dutelarik.

Antzinako Rig-veda testuak sarri aipatzen ditu "zazpi ibaiak", identifikatzen zailak diren ibai garrantzitsu batzuk osatutako talde bat. Itxuraz, zazpi zenbakia garrantzitsuagoa da ibai horien izena baino; Saptarshiekin (zazpi jakintsu iragarleak), zazpi itsasoekin edo zazpi klimekin alderatu. Rig-veda 7.36.6ren arabera, zazpigarren ibaia Sarasvati ibaia da, honen ama Sindhu jainkosa delarik.

Avestako Hapta henduak zazpi ibai vedikoekin alderatzen ohi dira. Vendidad 1.18an Ahura Mazdak sortutako hamabosgarren eta hamaseigarren lurraldeak bezala deskribatzen dira.

Gaur egun, Indian sakratutzat hartzen diren zazpi ibaiak honakoak dira:

* Ganges
* Iamuna ibaia
* Sarasvati ibaia
* Indo
* Godavari ibaia
* Narmada ibaia
* Kaveri ibaia

Urak paper purifikatzaile bat du hinduismoan, eta sarri, ibaien ertzak eskailerekin, harmailekin edo bankadiekin egokituak egoten ohi dira (ghat bezala ezagutuak) abluzioak eta urperaketak egiteko, purifikazio prozesu horren zati direnak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3478959

 |

* Wd Datuak: Q3478959
*Artikulu hau iparraldeko Erresumari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Israelgo Erresuma».*
**Israelgo Erresuma** (hebreeraz: ממלכת יִשְׂרָאֵל, *Mamlekt Yiśraˀel*; hebreera modernoan: *Mamlekhet Yisra'el*; hebreera tiberianoan: *Mamléḵeṯ Yisrael*), Bibliak dioenez, antzinako Israelgo Monarkia Batuaren ondorengoetako bat da. Izan ere, Salomon erregea K.a. 931. urte inguruan hil zenean zatitu zen lurraldea.

Ikertzaileen ustez K.a. 930. urtetik K.a. 720. urte bitarteko Erresuma izan zen. Hiri nagusiak: Siquem, lehenengo hiriburua; Tirsa, bigarren hiriburua; eta Samaria, azkenengo hiriburua, asiriarrek suntsitu zuten arte.

Historialariek antzinako Israeli **Iparraldeko Erresuma** esaten diote, hegoalderago zegoen Judeako Erresumarengandik bereizteko.

Lurraldea
---------

Israelgo Erresumako eremua tribu hauen lurrek osatzen zuten: Zabulon-en tribuko lurrek, Isakar-enek, Axer-enek, Neftali-renek, Dan-enek, Manases-enek, Efrain-enek, Ruben-enek eta Gad-enek.

Israelgo Erresumako erregeak
----------------------------

* Saul
* Isboset
* David
* Salomon
* Jeroboam I
* Nadab
* Basa
* Ela
* Zimri
* Omri
* Ahab
* Ahaziah
* Joram
* Jehu
* Joacaz
* Joas
* Jeroboam II.a
* Zakarias
* Sellum
* Menajem
* Pecajias
* Pecaj
* Hosea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.
**Russell Square** Londres erdigunean dagoen enparantza bat da, Bloomsbury auzoan, Camden udalerrian. Londresko Unibertsitatearen eraikin nagusitik eta British Museumetik gertu dago.

Historia
--------

XVII eta XVIII mendeetan lur eremu honen jabe ziren Bedfordeko dukeen ezizena zen *Russell*. Londres erdigutetik iparraldera kaleak luzatu ziren Bedford House aldera eta orduan eratu zen Russell Square. Hasieratik terrazadun etxeek inguratu zuten, izan ere erdi-goi mailako familiak etorri baitziren Bloomsbury auzora. 1898an Russell Hotela eraiki zen, Charles Fitzroy Doll arkitektoak diseinatu zuena.

Russell Squareko lorategiek XX mendean hainbat eraldaketa izan zituzten baina 2002an XIX mendean Humphry Reptonek egindako diseinua berreskuratu zuten.

2005ko uztailaren 7an Londresen izan ziren atentatuetan bi bonbak alboko kaleetan egin zuten eztanda.

Iruditegia
----------

* Russell Hotela.Russell Hotela.
* Bedfordeko dukearen eskultura.Bedfordeko dukearen eskultura.
* 
* 
*

Informazio praktikoa
--------------------

* Metro geltokia:  Russell Square

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1346906
* Commonscat Multimedia: Russell Square

---

* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1000213

 |

* Wd Datuak: Q1346906
* Commonscat Multimedia: Russell Square
**Zazpi demonioen bidaia** Manuel Mujica Lainezek idatzitako eleberria da. Gaztelaniazko originala (*El viaje de los siete demonios*) 1974koa da; eta euskarazko itzulpena, Literatura Unibertsala bildumakoa, Joxe Migel Esnaolak itzulia, 1998koa.

Argumentua
----------

Deabrua bekatu nagusiak gorpuzten dituzten zazpi deabruekin haserretu da, "egokitu" egin direla uste duelako, eta, beraz, bakoitzak garai eta leku desberdinetako zazpi pertsona ordezkatzen dituen bekatuaz tentatzeko lan ez batere erraza agintzen die. Horretarako, Luzifer, Mammon, Leviatan, Belcebu, Satan, Asmodeo eta Belphegor beren trikimailu guztiez baliatuko dira, eta tresna magikoen eta zamalkadura fantastikoen laguntza izango dute. 

Horrela, egilearen ohiko ironiaz deskribatutako hasierako Infernu batetik, elkarren artean hain urrun dauden leku eta garaietan barrena bidaiatzeari ekingo diogu, hala nola 1443ko Frantzia, bertutetik banandutako eta 79. urteko botere-irrikak eta prebenda-goseak menderatutako Ponpeia, *Azken enperadorea* ren Pekin, 1879ko luxu arkaikoa eta pobrezia pentsaezina nahasten dituen Potosí, 1764ko Venezia, 1647ko Antillak edo 2273. urteko Siberiako Bet-Bet hiri imajinarioa. Agertoki horietako bakoitzean, zazpi deabruek beren arte guztiak ("zikinak" edo ez) eta maltzurrak zabaldu beharko dituzte "hautatuak" bide txarretik "eramateko, egilearen irudimena barreiatu eta errieta errieta egiteko balioko duten arte eta maltzurrak.

Pertsonaiak
-----------

Deabruak munduan zehar barreiatzen ditu zazpi demonio, zeintzuek zazpi bekatu nagusiak adierazten dituzten. Gizakiek bekatu horietara tentatzea da demonioen lana. Hona demonio protagonistak, bakoitzaren bekatuarekin:

* Luziifer: harrokeria
* Aamon: suminkeria
* Mammon: zikoizkeria
* Asmodeo: lizunkeria
* Beltzebu: sabelkoikeria
* Leviatan: bekaizkeria
* Belphegor: nagikeria

Kapituluak
----------

* HITZAURREA
* 1.: "Bidaia"
* 2.: "Luzifer edo harrokeria"
* 3.: "Bidaia"
* 4.: "Mammon edo zekenkeria"
* 5.: "Bidaia"
* 6.: "Leviatan edo bekaizkeria"
* 7.: "Bidaia"
* 8.: "Beeltzebul edo sabelkeria"
* 9.: "Bidaia"
* 10.: "Satan edo hira"
* 11: "Bidaia"
* 12.: "Asmodeo edo lizunkeria"
* 13.: "Bidaia"
* 14.: "Belfegor edo nagikeria"

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bosch, María Agustina Alasia De.  (1982-08-13). «Del humor en el viaje de los siete demonios de Manuel Mujica Lainez» *Cuadernos de Literatura* (1): 55–75. doi:10.30972/clt.013342. ISSN 2684-0499. (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).

Kanpo estekak
-------------

* Euskarazko bertsio digitala.
* **(Gaztelaniaz)**:Liburuaren PDFa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5827073

 |

* Wd Datuak: Q5827073
**Edo!** 2012ko ekainaren 21ean Allende Arnaiz, Oier Guillan eta Idoia Beratarbideren eskutik sortu zen argitaletxea da. Euskarazko lanak argitaratzen zituen, batez ere, poesia liburuak, saiakerak eta artearekin lotutako obrak. Lan hauek errentagarriak ez ziren arren, euskal literaturan alor honetan zegoen hutsunea ikusita, hauek sustatzeko beharra ikusten zuen argitaletxeak. Ez-ohiko argitaletxea zen, bazkideen borondatezko lanean oinarritua, eta zabalkundea harpidedun bidez egingo zuena.

Historia
--------

Nahiz eta argitaletxea 2012an sortu, ideia 2010ean jarri zen martxan; garai hartan hirukotea hilabetero elkartzen hasi baitzen proiektua aurrera eraman ahal izateko. Proiektu honen oinarri bazkideak ziren, eta argitaletxeak bi taldetan bereizten zituen: batetik, EDO!kideak (bazkideak), proiektua sustengatzen zutenak eta partaide izan zitezkeenak, eta bestetik, EDO!nistak (harpidedunak), lanak jasotzen zituztenak. Hasiera batean 85 bazkideko muga jarri zuten, baina kopuru hau finkatu ostean, hazi egin zen.

Bildumak
--------

Hiru bilduma nagusi sortu ditu EDO!-k:

* **Xortak:** orrialde gutxiko testuak: hitzaldiak, saiakera laburrak, iritzi artikulu luzeak eta abar.
* **Begikoak:** askotariko ilustrazioak oinarri zituzten sormen lanak: album ilustratua, nobela grafikoa, argazkia, artea…
* **Literola:** Askotariko lanak argitaratu ziren bilduma honetan: saiakerak, narrazioa, nobela, poesia, antzerkia…

Liburu hauek irakurlearen eskuetara heltzeko modurik gordinena baliatzen zuten, esaterako, sare sozialak (Twitter, Facebook) eta beraien web-orria. Horrez gain, liburuak haien filosofiarekin bat zetozen liburu-denda txikietara helarazten zituzten.

Oraindik ere eskuragarri daude beraien web-orrialdean lan batzuk, adibidez: *Eta Karmele*, *Txalorik, ez arren* eta *Hain gutun luzea*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Argitaletxearen webgunea.
* Artxibatutako bertsioa hemen: Wayback Machine (artxibatua otsaila 21, 2021)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069404

 |

* Wd Datuak: Q61069404