recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Iannas**, Egiptoko XV. dinastiako laugarren faraoi hiksoa izan zen, K.a. 1594 eta K.a. 1574 bitartean gobernatu zuena.

Faraoi honekin, XV. dinastia, bere eragin mailarik altuenera iristen da, errege honi buruzko erreferentziak dituzten aurkitutako objektuaren sakabanaketaren ondorioz, adituren batzuk, inperio hikso baten existentzian pentsatzeraino.

Flavio Josefok, Manetoni kopiatuz, Iannasek 50 urte eta hilabete bateko erregealdia izan zuela dio. Sexto Julio Afrikanok, berriz, Staanek 50 urteko erregealdia izan zuela dio. Gaur egun, bere erregealdiaren iraupena, hogei urte ingurukoa dela uste da.

Knossoseko jauregitik datorren zeramikazko estalki batek, hititar hiriburua izan zen egungo Bogazköi hiritik datorren zeramika txatal batek eta Irakeko hiriburu den Bagdadetik datorren lehoi txiki batek, ziuraski, inperio bateratu bat baino gehiago, merkataritza eragineko gune bat izan zena laburbiltzen dute. Gebeleinen, **Seuserenra**ren kartutxoak dituzten bloke astunak aurkitu izanak, gutxienez denbora batez, hiksoen boterea, Goi Egiptoren mugetaraino iritsi zela baieztatzen dute.

Iannas izena, bere aurrekoena bezala, ez da hieroglifozko testuetan idatzia agertzen.

Jürgen von Beckerathek, Seuserenra Jyanekin identifikatzen du, eskarabeo hikso ugaritan aurkitutako izenak.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere izena, Jyan, honakoetan idatzia dago:

* Gebelein eta Bubastis hirietako hondarrak
* pitxer bat, Knossosen
* Palestinan aurkitutako zenbait eskarabeo
* granitoan zizelkaturiko lehoi bat, Bagdaden

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Apaknan** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XV. dinastia | Ondorengoa**Apofis I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q440496
* Commonscat Multimedia: Khyan

---

 |

* Wd Datuak: Q440496
* Commonscat Multimedia: Khyan
**Qasr Al Azraq** gaztelua edota **Qasr Azraq** (arabieraz: قصر الأزرق‎, "gorleku urdina") Azraq (Jordania) hiritik gertu dago, Ammango ekialdera 100 kilometrotara. Basamortuko gazteluen eraikin bat da. Oasi baten ondoan egonik, estrategikoki balore handia zuen; oasi hori basamortu horren ur-iturri bakarra da, 12.000 km²etan.

Historia
--------

Dirudienez inguru honen lehenengo biztanleak nabateoak izan ziren. 300 urtean, Diokleziano enperadorearen garaian, erromatarren eskuetan erori zen eta haiek lehenengo gotorlekua eraiki zuten. Erromatarrek, basalto harriak erabiliz, egitura bat sortu zuten eta, ondorengo eraikuntzak, haren gainean egin ziren. Ziur asko bizantziarrek eta omeitarrek ingurua menperatuko zuten baina mamelukoak izan ziren, azkenik, 1237an, egun ezagutzen dugun gaztelua eraiki zutenak; eraikuntzan mamelukoek, erromatarren moduan, basalto erabili zuten eta, ondorioz, gazteluari ezaguna den kolore beltz hori eman zioten. otomandarrek ere XVI. mendean erabili zuten. 1917tik 1918ra T. E. Lawrencek arabiarren matxinadaren alde eta otomandarren aurka aurrera eraman zituen ekintzak hemen zentratu zituen eta gazteluan berak erabili zuen gela bisitatu daiteke.

Arkitektura
-----------

Basaltozko gazteluak 800 metro alboko egitura laukiduna du. Barruan, patio handi bat ikus daiteke. Erdian omeitarren garaiko mezkita bat dago. Izkin bakoitzean dorre luzangak erakusten ditu. Sarrera nagusian, ate moduan, granitozko harlauza dago; harrizkoa izatearen arrazoia zera da, basamortuan egurra oso eskasa dela. Ondorengo atondoan, lurrean grabatuta, antzinako erromatarren jolas bat ikus daiteke. Ate moduan erabiltzen diren harlauzek tona bat inguruko pisua dute baina, palma-olioz gantzututako gontz edo banda batzuei esker, erraz irekitzen dira.

Gazteluaren panoramika.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2121495
* Commonscat Multimedia: Qasr Al-Azraq

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21739

 |

* Wd Datuak: Q2121495
* Commonscat Multimedia: Qasr Al-Azraq
**Iparraldeko Muga-Lerroa** (Hangul: 북방한계선) Itsaso Horian (mendebaldean) dagoen Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren (iparraldean) eta Koreako Errepublikaren (hegoaldean) arteko itsas-muga gatazkatsua da. Kontrol militarreko lerro hau *de facto* Ipar eta Hego Korearen arteko itsas muga da.

Deskribapena
------------

Lerroa Gyeonggi probintziaren zati kontinentalaren (1945 baino lehen Hwanghae probintziaren zati izan zena) eta kostaldetik gertu dauden uharteen artean, Yeonpyeong eta Baengnyeongdo barne, hasten da. Armistizioaren baldintzen ondorioz, kontinenteko zatia Ipar Korearen kontrolera itzuli zen, uharteak, gertu egon arren, Hego Korearen zati bezala mantendu ziren bitartean.

Lerroa itsasorantz hedatzen da Demarkazio Militarreko Lerrotik (MDL), eta lerro zuzeneko segmentuak ditu, gutxi gorabeherako kanaleko batez besteko 12 punturen artean, bi aldeen arteko irteera saihesteko arku batean hedatuta. Mendebaldeko muturrean, linea Korearen eta Txinaren arteko erdiko lerroarekiko 38. paraleloan zehar hedatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The Maritime Boundary between North & South Korea in the Yellow (West) Sea» *38 North* 2010-07-29.
2. ↑   **(Ingelesez)** Elferink, Alex G. Oude.  (1994-09-09). *Maritiem afbakeningsrecht.*  Martinus Nijhoff Publishers, 314 or. ISBN 978-0-7923-3082-0..
3. ↑   **(Ingelesez)** Moo, Bong Ryoo. *The korean armistice and the islands.* .
4. ↑   **(Ingelesez)** Hego Koreako Armada. *The Republic of Korea position regarding the Northern Limit Line.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q482854

 |

* Wd Datuak: Q482854
Iparraldeko Galesko kokapen mapa (gorriz).
**Iparraldeko Gales** (galeseraz *Gogledd Cymru* eta ingelesez *North Wales*) Galesko eskualde iparraldekoena da. Ipar eta mendebaldetik Irlandako itsasoarekin mugatzen du, ekialdetik Ingalaterrako Shropshire, Mendebaldeko Midlands eta Cheshire konderriekin, eta hegoaldetik Erdialdeko Galesko Ceredigion eta Powys lurraldeekin. Eskualde honetako garraio eta hezkuntza gune nagusiak Wrexham, Rhyl, Colwyn Bay, Llandudno eta Bangor hirietan daude.

Usadioz, Iparraldeko Gales hiru azpieskualdetan banatua dago: Gwynedd Garaia (Dyfi ibaiaren iparraldean eta Conwy ibaiaren mendebaldea), Gwynedd Beherea (Conwy ibaiaren ekialdean eta Dee ibaiaren mendebaldean), eta Ynys Môn (Anglesey uhartea).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1892770
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315160354
* GND: 4369507-3
* LCCN: sh85144891
* NKC: ge131398

 |

* Wd Datuak: Q1892770

52°56′13″N 3°39′32″W﻿ / ﻿52.937°N 3.659°W﻿ / 52.937; -3.659
**Montségur gaztelua** (okzitanieraz: *Castèl de Montsegur*; frantsesez: *Château de Montségur*) Frantziako Midi-Pyrénées eskualdeko Ariège dapartamentuan,Okzitaniako Foix Herrian, kokatzen den gaztelu ospetsu bat da. Pog muinoan kokatzen da, Montségur udalerriaren gain. Gaur egungo eraikinaren hondakinak XIII. mendean Guy de Lévisek behin kataroak garaitu ostean altxatu zuen.

Eraikin misteriotsua
--------------------

Montségur misterio ugariz beteriko gaztelua da, batipat, katarismoren gotorleku-santutegi bilakatu zenetik. Mendeak igaro ahala, bertan kataroen altxorrak, izpiritu eta arimen misterioak, eguzki kultuak, eta abar... kokatu izan dira. Zinezkoa dirudiena, Eliza Kataroak katoliko edo kristau ofizialen jazarpenetik ihesi zetozenen kataroent babesleku gisa eraiki zuela da, eta 1244. urterarte kataroen azken babesleku bilakatu zen, urte horretan Aita Santuaren indar armatuek eta Frantziako Erresumako gudarosteak gaztelua erasotu zuten. Kataroen etsaiek gaztelu honi «Satanen Sinagoda» edota «Herexiaren Vatikanoa» deitu zioten.

Gaztelua oso urrutitik ikusgai da, bereziki Lasset ibaietik goruntz doan ibarran egon ezkero. Ziudadelak haran osoaz gain goratzen da eta sarbide zaila du, honek bere defentsa errazten duelarik. Soilik bide zail batetik joanda bertaratu daiteke, baso ilunak iragaten dituen bide bihurri eta estua.

Ikus gainera
------------

* Katarismo

Kanpo estekak
-------------

* Kataroei buruzko ataria **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1013191
* Commonscat Multimedia: Château de Montségur

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143508753
* BNF: 11941111v (data)
* LCCN: nr91013572
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00093892

 |

* Wd Datuak: Q1013191
* Commonscat Multimedia: Château de Montségur
Pirolisi bidez egindako arto zurtoin-mundruna.
**Mundruna**, **alkaterna, galipota** edo **naslika** harrikatza, zura, zohikatza, petrolioa edo eskisto bituminosoak destilatuz ateratzen den gai ilun eta likatsua da. Hainbat konposatu organikoz osaturik dago, denak oso toxikoak, eta batzuk kantzerigenoak. Harrikatz-mundruna koke produkzioaren azpiproduktua da.

Naturalki izadian aurki daiteke, forma biskosoan, eta termino zientifikoa asfaltoa du kasu horretan.

Historian zehar oso erabilia izan da egurra, itsasontziena bereziki (ia sinonimotzat har daiteke bikea, kontestu horretan), irazgaitz bihurtu eta iraunarazteko. Gaur egun, destilazio zatikatuaren bitartez, hainbat gai organiko lortzen dira mundrunetik (kreosota, naftalenoa, toluenoa, bentzenoa, kresola, fenolak).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Orotariko Euskal Hiztegia, OEH. «Mundrun» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-18).
2. ↑   Orotariko Euskal Hiztegia, OEH. «Naslika» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-18).
3. ↑  Mundrun Euskalterm. Terminologia Banku Publikoa. Euskara.euskadi.net
4. ↑  Tar and pitch The Columbia Electronic Encyclopedia, 2012, Columbia University Press. Infoplease.com

Ikus, gainera
-------------

* Bikea
* Asfaltoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186209
* Commonscat Multimedia: Tar

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14514727q (data)
* GND: 4184597-3
* LCCN: sh85132442
* NKC: ph203171
* AAT: 300012991
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013638

 |

* Wd Datuak: Q186209
* Commonscat Multimedia: Tar
Mundu-erlojua Berlingo Alexanderplatz-en (Urania-Weltzeituhr) 
**Mundu-erlojua** munduko hainbat ordu-eremuetako ordua erakusten duen erlojua da.

Azken hamarkadetan, jendearen kontsultarako mundu-erlojuak, batez ere, pasabideetan dauden instalazio handiagoetan jartzen dira.

Erabilera pribaturako ere badaude, digitalak eta eskumuturrekoak.

Lehen begiratuan, 24 eremutako banaketa zaildu egiten da tokiko ezberdintasunengatik urtaroko ordu aldaketei dagokienez, eta ordu erdiko eremuengatik Asiako eskualdean.

Ikus, gainera
-------------

* Ordu-eremu a
* Carlos Albán

Kanpo estekak
-------------

* Berlingo Alexanderplatzeko mundu-erlojua: Irudiak Commonsen.
* The World Clock - Ordu-eremuak, munduko oraingo orduak.
* World Clock - Oraingo tokiko orduak (Javascript behar du).
* Mundu-erloju analogikoak Flat-Screen-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1451661
* Commonscat Multimedia: World clocks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7606633-2

 |

* Wd Datuak: Q1451661
* Commonscat Multimedia: World clocks
**Presbiterianismoa** Protestantismoaren adar bat da, eta bere sustraiak Kalbinismo eta Eskoziako Erreforma Protestantean ditu. Presbiterianismoaren buru nabarmenak Suitzan Joan Kalbin, Ulrich Zwingli eta Heinrich Bullinger, eta Eskozian John Knox izan ziren.

Presbiteriarrek Ameriketako Estatu Batuetako demokraziaren sorreran eta haren Konstituzioaren eraketan paper garrantzitsua jokatu zuten, azken hau hein handi batean presbiterianismoaren ordezkaritza gobernu eran oinarritu baitzen. Era berean, presbiteriarrak Princetongo Unibertsitatearen sortzaileak dira. Gaur egun, mundu osoan 55 milioi presbiteriar inguru daude.

Ikus, gainera
-------------

* Elizjendearen Adierazpena
* Arbroatheko Aldarrikapena
* John Knox

Kanpo estekak
-------------

* Presbiterianismoaren Ondarearen Zentrua **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178169
* Commonscat Multimedia: Presbyterianism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12003341k (data)
* GND: 4175644-7
* LCCN: sh85106398
* NDL: 00573667
* NKC: ph303235
* AAT: 300153854

 |

* Wd Datuak: Q178169
* Commonscat Multimedia: Presbyterianism
Kokapena
**Iparraldeko Europako ordokia** edo **Iparraldeko Alemaniako ordokia** (alemanieraz: *Norddeutsches Tiefland*) Europako ordokien handienetariko bat da. Hegoaldean Erdialdeko Europako goi-ordokietan eta iparraldean Ipar Itsasoan eta Itsaso Baltikoan mugak ditu.

Politikoki, Iparraldeko Europako ordokia Belgika, Herbehereak, Alemania, Danimarka eta Polonia artean kokatzen da. Mendebaldetik ekialdera, Rhin, Ems, Weser, Elba, Oder eta Vistula dira ordokia zeharkatzen duten ibaiak.

Historikoki, batez ere Erdi Aroan eta Aro Modernoan, mendebaldeko aldea *Lage Landen* izenaz ezaguna izan da.

Ekialdeko Europako ordokiarekin batera Europako ordokia osatzen du. Batzuetan ordokia Iparraldeko Alemaniako ordokia ere deitua izan da, biztanleriaren %80a alemaniarra zelako.

Izan ere, Schleswig-Holstein, Hanburgo, Bremen, Mecklenburgo-Mendebaldeko Pomerania, Brandenburg eta Berlin estatuak, Saxonia Beherea eta Saxonia-Anhaltaren gehiena, eta Saxonia eta Ipar Renania-Westfaliaren zati batzuk eskualdean kokatuta daude.

Gaur egun Poloniari dagokion aldea "Poloniar ordokia" deitua da (polonieraz: *Niż Polski* edo *Nizina Polska*), iparraldean Itsaso Baltikotik hegoaldean Sudetes eta Karpatoetara hedatzen duena.
***Puntu Gorria II*** (*Roter Fleck II*) Vasili Kandinski margolariak oihal gainean egindako olio-pintura bat da. Municheko Städtische Galerie im Lenbachhausen gordetzen da.

Deskribapena
------------

Lan honetan forma geometrikoak abstrakzio lirikoa gogorarazten duten egitura irregularreko beste batzuen alboetan daude, eta oso kalibratutako balantza bat du ezaugarri, zeinaren euskarri puntua margolanari izenburua ematen dion orban gorria baita. Oinordetza suprematista duen trapezoide baten espazio argian, bakartu eta hondotik bereizi eta aldi berean nabarmentzen dena, formak eta koloreak kolore anitzeko segmentu txikien, kolore-arkuen eta oihalaren bihotz gorritik abiatzen diren elementu lerromakurren zurrunbiloan elkartzen dira.

Zirkulu ilun batzuk ere, lehen aldiz, elementu geometriko berri bat bezala agertzen dira, horien artean, bat nabarmentzen delarik, halo batean bilduta dagoena, ia zulo beltz baten irudia gogoratzeko bezala. Forma trapezoidal zuriak definitutako mundu honetatik harago, bi irudi obalatu, bi objektu zorrotz luzez zeharkatuak, hondo ilun batetik irteten dira. Kandinskik, oihal honetan, bere *Espiritualtasuna artean* adierazitako funtsezko printzipioetako batzuk aplikatzen ditu, kolore distiratsuak, horia bezala, forma zorrotz eta sakonekin lotuz, urdina eta beltza bezala, forma biribilduekin, eta orbana, kolore gorri "bero, bizi eta urduriarekin" identifikatuz, "botere izugarri baten emaitza" dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Covre, Jolanda Nigro. *Kandinskij.*  (Noiz kontsultatua: 2020-10-06).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3842006
* Commonscat Multimedia: Roter Fleck II (Wassily Kandinsky)

---

 |

* Wd Datuak: Q3842006
* Commonscat Multimedia: Roter Fleck II (Wassily Kandinsky)
**Quay konderria** (ingelesez: *Quay County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tucumcari da. 2010eko zentsuaren arabera 9.041 biztanle zituen, Quay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Quay konderriak 7.463,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,73 ura dira. Beste 7.444,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.041 pertsonetatik 8.681 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.834 dira. 82 beltzak edo afroamerikarrak. 69 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 78 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489642
* Commonscat Multimedia: Quay County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155951948
* LCCN: n81112585
* **Lekuak**
* OSM: 1832208
* TGN: 2001448

 |

* Wd Datuak: Q489642
* Commonscat Multimedia: Quay County, New Mexico
*Dos Hermanas* Aretoko mukarna, Alhambra, Granada. 
**Mukarna** (مقرنس *moqarnas* persieraz, مقرنص , *mouqarnas* arabieraz, *mocárabes* gaztelaniaz) arkitektura islamiarreko igeltsulana da (igeltsuzko apaingarria); elkarren ondoan dauden prisma nahastura zintzilikatu baten itzura du, estalaktita solteak edo taldekatuak diruditenak. Oro har gangak edo intradosak estaltzen jarri ohi da.

Islamdar arkitekturako elementu berezia da eta, Almorabideek sortutako apaingarria izan arren, Afrikako iparraldean besterik ez dira ageri garai horretako adibideak. Iberiar Penintsulan almohadeek sartu zuten dekorazio mota hau, beraz ez da ageri XII mendera arte, halabaina, adibide bikainak daude Sevillako Alcazarrean eta Granadako Alhambran.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1356021
* Commonscat Multimedia: Muqarnas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4447320-5
* AAT: 300081762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1356021
* Commonscat Multimedia: Muqarnas
***Mujeres*** (euskaraz: «*Emakumeak*») Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren hirugarren estudioko albuma izan zen. EGREM zigiluaren eskutik 1978an plazaratuta, arrakasta handia izan zuen. Album honetan kantautorearen maitasunezko abestiak biltzen dira, ezagunena "Te doy una canción".

Ezaugarriak
-----------

Disko honetan abeslariak, *Al final de este viaje* aurreko albumean bezala, apaingarririk gabe abesten zuen, gitarrarekin bakarrik. Zentzu horretan oso lan zuzena da, artifiziorik gabekoa. Dena dela, aurrekoarekin konparatuta, gitarraren soinua landuagoa da. Ekoizpena: Frank Fernández Tamayo eta Silvio Rodríguez.

Abestiak
--------

Guztien letrak eta musika Silvio Rodríguezenak dira.

### A aldea

1. "Mujeres" - 4:20
2. "En estos días" - 2:44
3. "Ya no te espero" - 4:06
4. "¿Qué hago ahora?" - 2:03
5. "Río" - 2:15
6. "Te doy una canción" - 3:05

### B aldea

1. "Cierta historia de amor" - 4:34
2. "¿A dónde van?" - 3:02
3. "Hoy no quiero estar lejos" - 2:48
4. "Esto no es una elegía" - 3:04
5. "Aceitunas"
6. "Y nada más"

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: *Mujeres* YouTuben.
* **(Gaztelaniaz)**: *Mujeres* abestien esanahia.
* **(Gaztelaniaz)**: *Mujeres*en abestiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5684206

 |

* Wd Datuak: Q5684206
**Iffland eraztuna** (alemanez: *Iffland-Ring*) August Wilhelm Iffland alemaniar aktore, antzerki zuzendari eta antzerkigilearen irudia daraman eraztun bat da, honek Friedrich von Schillerren "Lapurrak" (*Die Räuber*) antzerkilana Mannheimeko Antzoki Nazionalan antzeztu zuen.

Iffland eraztunaren jabeak bere iritziz garaiko alemanezko aktore onena denari oinordekotzan pasatu ohi dio. Salbuespena 1954an jazo zen, Werner Krauß aktoreak eraztuna bere aurrekaria zen Albert Bassermannen borondatez jaso ez zuenean, aktore batzorde baten eskuetatik baizik. Arrazoia aurretik Bassermannek jada hiru ondorengo aukeratu izanan datza, baina hiruak ere bere aurretik hil zirenez, laugarren ondorengo bat izendatzeko beldur zen, hautagai hura ere hilko zelakoan.

1954tik aurrera eraztuna Austriako estatuaren jabetzakoa da. 1978an Austriako gobernuak alemanezko emakumezko aktore onenarentzako *Alma-Seidler-Ring* eraztuna sortu zuen, gizonezkoenaren parekidea, Vienako Burgtheater antzerkiko Alma Seidler aktorearen omenez, 1977an zendua. Bruno Ganz suitzar aktorea hurrengoa izan zen hura eramatean.
Gaur egun eraztuna Jens Harzer alemaniar aktoreak darama.

Kanpo estekak
-------------

* Iffland eraztunari buruzko informazioa (alemanez)
* Eraztunari buruzko informazioa (eraztunaren zuri-beltzezko irudiak dakartza; alemanez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q685187

 |

* Wd Datuak: Q685187
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua West Liberty da. 2010eko zentsuaren arabera 13.923 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 994,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,89 ura dira. Beste 987,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.923 pertsonetatik 13.156 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 108 dira. 598 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 42 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 93 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503505
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147786189
* LCCN: n83160733
* NARA: 10039019
* **Lekuak**
* OSM: 1846568
* TGN: 2000831

 |

* Wd Datuak: Q503505
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Kentucky
**Illarraundiko malkorra** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1064 metroko garaiera duena, Iparraundi mendiaren garaiera berbera. Aralarko mendilerroaren hego-ekialdereneko muturrean dago. Bertan, mendiaren tontorrean, erpin geodesiko bat dago.

Izena
-----

Inguruetan ahoz jasotako lekukotzak oso desberdinak dira eta hasieran *Ira-* (‘garo’) ala *Illar-* (‘ginar’) ote dagoen ez dute argitzen; horregatik, hainbat tokitan *Iruaundi* idatzita ageri da malkorraren izena. Dokumentazioak, ordea, *Illarraundi* eraren alde egiten duela dirudi, eta hala hobetsi du Euskaltzaindiaren Onomastika batzordeak.

Irispideak
----------

Imotzeko haranean dagoen Goldaratzen kokatuz, bide bat abiatzen da ur gordailuen ezkerretik, eta GR 20tik (Aralarri itzulia), Illarraundiko malkorra eskuinetara eta Larrazpil ezkerretara banatzen dituen baso korridorera garamatza, hemendik, bietako edozeinetara joan daitekeelarik. P.R. seinale batzuk, zailtasunik gabe, Illarraundiko malkorrera daroa, honen erpin geodesikoa pagadiak estaltzen duelarik, ikuspena oztopatuz. Mendebaldeko aurpegitik, ibilaldia Madotzen edo Oderitzen has daiteke, biak ala biak Larrauneko kontzejuan aurkitzen direnak, Zuarrateko mendateak banatuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑  *Euskal Herriko mendien katalogoa*, Euskal Mendizale Federazioa, 2009. Euskaltzaindiaren Onomastika batzordearen oniritzia du.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259530

 |

* Wd Datuak: Q12259530
**Morgue kaleko hilketak** (ingelesez *The Murders in the Rue Morgue*) Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. 1841ean *Graham's Magazine* aldizkarian argitaratu zen eta lehenbiziko Detektibe eleberri modernotzat jo ohi da, generoaren zenbait oinarri ezartzeaz gain, ondorengo detektibe eleberrietan eragina izan zuen.

Eleberriko C. Auguste Dupin detektibearen errola eta bere ikerketa metodoak genero honetako ondorengo detektibe klasikoaren oinarriak ezarri zituen, Sherlock Holmes eta Hercule Poirot ospetsuak tarteko.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Paris hiriko Morgue kaleko solairu batean bi emakumeen, ama-alabak, hilketa izugarria jazo da. Hiriko ikerketa sailak burututako lehen azterketek ez dute emaitza onik eman, poliziak kasua argitzeko duen ezintasuna agerian utziz. Azkenean detektibe afizionatu bat kasuaz arduratuko da, C. Auguste Dupin delakoa, honek ikerketa bikain baten ostean kasuari azalpen harrigarri bat emango dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459667
* Commonscat Multimedia: The Murders in the Rue Morgue

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 219432794
* BNE: XX2742368
* BNF: 14598221w (data)
* GND: 4215821-7
* LCCN: no2012081282
* SUDOC: 083986464
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q459667
* Commonscat Multimedia: The Murders in the Rue Morgue
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Martinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 68.894 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 1.060,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,14 ura dira. Beste 1.046,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 64,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 68.894 pertsonetatik 67.602 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 820 dira. 175 beltzak edo afroamerikarrak. 177 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 241 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 650 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512259
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136059172
* LCCN: n82018476
* NARA: 10036434
* **Lekuak**
* OSM: 1458343
* TGN: 1002694

 |

* Wd Datuak: Q512259
* Commonscat Multimedia: Morgan County, Indiana
**Morgan konderria** (ingelesez: *Morgan County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Berkeley Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 17.541 biztanle zituen, Morgan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morgan konderriak 594,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,4 ura dira. Beste 593,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.541 pertsonetatik 17.132 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 183 dira. 96 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 50 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 206 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490953
* Commonscat Multimedia: Morgan County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154787424
* LCCN: n82020693
* NARA: 10039767
* **Lekuak**
* OSM: 1149483
* TGN: 2002283

 |

* Wd Datuak: Q490953
* Commonscat Multimedia: Morgan County, West Virginia
**Moralitatearen argudioa** Jainkoa badela frogatzeko argudio bat da. Argudio honen aldaera guztiak hasten dira moralitatearen gaineko esperientzia edo pentsamendu batekin, eta, handik Jainkoa badela ondorioztatzen da.

Zenbait argudiok moral objektibo bat dute oinarri, eta, horretarako, Jainkoaren existentzia beharrezkoa da, Hark autoritatea ematen baitie arau moral objektibo horiei. Izan ere, argudio honen arabera, moralitatea lehentasuna baino gehiago da, derrigorrez bete beharreko zerbait, beste faktore edo interes batzuk kontuan izan gabe. Moralitatea derrigorrez bete beharrekoa izateko, Jainkoak existitu behar du.

Beste batzuetan argudiatzen da moralitatea arrazoian oinarritzen dela, eta, hori soilik hala izan daiteke ordena morala baldin badago unibertsoan. Unibertsoko ordena moral hori azaltzeko, Jainkoaren existentzia beharrezkoa da.

Immanuel Kant filosofoak argudiatu zuen gizateriaren helburua dela zoriontasun eta bertute perfektua eskuratzea (*summum bonum*), eta hori posible izan dadin, hil ondoko bizitza beharrezkoa da, eta, horretarako, Janikoak existitu behar du.

C. S. Lewis idazleak argudiatu zuen kontzientziak lege moral bat ematen digula. Baina lege horren iturria ez dagonez gero mundu naturalean aurkitzerik, Lege-emale batek egon behar du naturaz haratago. Lewisen ustez, gizakien arrazoia dohain bat bezala onartzeak berez ekartzen du ordena moral handiago bat, unibertso osorako, eta ez litzateke horrelakorik Jainko bat ez badago hura sortzeko eta/edo mantentzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753371

 |

* Wd Datuak: Q753371
**Houston konderria** (ingelesez: *Houston County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crockett da. 2010eko zentsuaren arabera 23.732 biztanle zituen, Houston kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Houston konderriak 3.202,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,67 ura dira. Beste 3.188,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,41 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.732 pertsonetatik 17.175 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.364 dira. 6.129 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 232 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156496
* Commonscat Multimedia: Houston County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124337100
* LCCN: n80131328
* NARA: 10036395
* **Lekuak**
* OSM: 1840945
* TGN: 1002486

 |

* Wd Datuak: Q156496
* Commonscat Multimedia: Houston County, Texas
**Iberduero eraikina** Bizkaiko Bilbo hiruburuan zegoen eraikin bat izan zen.

Kokalekua
---------

Abando auzoko Gardoki kalearen 8. zenbakian zegoen, Astarloa kalea, Rodríguez Arias kalea, Bertendona kalea eta Poza Lizentziatuaren kalearen arteko elkargunean, eta Bizkaiko Foru Liburutegia, Gardoki kalearen 11. zenbakiko eraikina eta Miguel Unamuno institutuaren parean.

Historia
--------

1935ean Manuel Ignacio Galindez, Manuel María Smith eta Juan Madariaga arkitektoek proiektatu zuten.

Denbora luzez Iberduero elektrizitate enpresaren egoitza izan zen, ondoren Iberdrolarena.

2014an Bilboko Udalak eraikina erausteko asmoz babesa kentzeko tramiteei ekin zien, bere solairuan luxuzko etxebizitza eraikin bat eraikitzeko asmoa baitzuen.

Ikus gainera
------------

* Iberdrola dorrea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iberdrolaren antzinako egoitzaren eraustea prestatzen ari dira. 2014ko ekainaren 10a. Elcorreo.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

* Iberduero eraikina. Bilbaoarquitectura.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479958

 |

* Wd Datuak: Q25479958
**Iriarteko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko Labaria auzoan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Ofizialki armagintzako kaporal gisa ageri zen, eta kuartelak bidali zituen 1513tik, gutxienez. Joan Iriarteren jabea 1575. urtean izan zen mesedegarri, urtean 20 000 marabedi oheratuz, 1606an izen bereko semeari eta 1655ean Joan Frantzisko Iriarte bilobari. Kontuen Ganberak 1723an Madrilera bidalitako zerrendan, Otsagabia hiribildua eta haren erregimentua agertzen dira titular gisa. Antzinako armarria urdinezkoa zen, eta gero eta gehiago ziren zilarrezkoak, urrezko hiru izarrekin batera; ikus daitekeenez, Urrutiko jauregiaren oso antzeko armak ziren.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | OTSAGABIA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Labaria
* Otsagabia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110775642

 |

* Wd Datuak: Q110775642
Canis Majorreko kumulu irekia.
**NGC 2362** Canis Major konstelazioan, gure eguzkitik 5400 argi-urteko distantziara dagoen kumulu ireki bat da, teleskopio txiki batekin ikus daitekeena, Tau Canis Majoris izarrean zentratua, kumuluko izarrik distiratsuena dena, baita oso gaztea ere, 4-5 milioi urte bitarteko adinarekin.

Ezaugarriak
-----------

Kumuluak O eta B espektro motako hiru bat dozena izar ditu, baita oraindik sekuentzia nagusian sartu ez diren masa baxuko beste 100 bat izar ere, eta, iparraldean, 29 Canis Majoris Beta Lyrae motako izar aldagarri itzaltzailea eta hego-ekialdean VY Canis Majoris hipererraldoi gorria eta LBN 667 nebulosa iluna hartzen dituen inguru batean dago. Interesgarriki, gaztea den arren, ez dago nebulosaz inguratua (kumuluko izarren eguzki haizeek kumulua eratu zuten gasa eta hautsa kanporatu dituztela pentsarazi dutelarik).

Bere gaztetasunaren ondorioz, NGC 2362 eguzkiaren antzeko izarren inguruan planeten eraketa ikertzeko aztertua ere izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15086
* Commonscat Multimedia: NGC 2362

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: NGC 2362

 |

* Wd Datuak: Q15086
* Commonscat Multimedia: NGC 2362
**Podolia** (ukraineraz: Поділля, translit.: *Podillia*, errusieraz:  Подо́лье, translit.: *Podolye*, polonieraz: *Podole*, errumanieraz: *Podolia*, lituanieraz: *Podolė*, turkieraz: *Podolya*) ekialdeko Europako eskualde historikoa da, gaurko Ukrainaren hego-mendebaldean, Voliniaren hegoaldean, Hegoaldeko Bug eta Dniester ibaien artean, hedatzen dena.

Historia
--------

XIV. mendean poloniarrek kolonizatu zuten eskualdea. XVII. mende amaieran Otomandar Inperioaren esku egon zen aldian izan ezik, Poloniaren mende egon zen 1772 arte. Urte horretan Zbrutx ibaiaren mendebaldeko aldea Austriaren esku geratu zen; gainerakoa Errusiar Inperioaren probintzia bihurtu zen 1793an.

Lehen Mundu Gerraren ostean Podoliak zatiturik jarraitu zuen: Poloniaren mende Zbrutxetik mendebaldera eta Sobietar Batasunaren mende Zbrutxetik ekialdera. 1941ean Alemania Naziak eskualdea inbaditu ostean *Einsatzgruppen*-ek populazio judua deuseztatu zuten. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barnean gelditu zen. Sobietar Batasunaren desegitearen ondoan, berriz, Ukraina (lurraldearen bederatzi hamarren) eta Moldaviaren artean banatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Exonimia: Ukraina Euskaltzaindia.net
2. 1 2  Podolia[*Betiko hautsitako esteka*] Global.britannica.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191607
* Commonscat Multimedia: Podolia

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge134431
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191607
* Commonscat Multimedia: Podolia
**Iberiar Kopa**| Antolatzailea | Espainia eta Portugalgo federazioak. |
| Garaia | 1935-2005 |
| Eremua | Espainia eta Portugal |
| Parte hartzaileak | 2 |

**Iberiar Kopa** (portugesez *Taça Iberica*, gazteleraz *Copa Ibérica*) Espainiako eta Portugalgo talderik onenaren artean jokaturiko futbol txapelketa izan zen. Ez zuen jarraipen handirik izan.

Lehenengo ekitaldia 1935ean izan zuen, Iberiar penintsulako talderik onena zein zen erabakitzeko, Portugalgo Liga irabazlea zen FC Portok irabazi zion Espainiako txapelduna zen Betis Balompiéri. Gerra Zibila pasa ondoren 1941ean liga modura antolatzea erabaki zen, herrialde bakoitzeko lau talderekin, baina arazo ekonomikoak zirela eta ez zen aurrera eraman.

Bigarren ekitaldia 1983an jokatu zen, oraingoan SL Benfica eta Bilboko Athletic Klubaren artean eta oraingoan ere portugaldarrak izan ziren nagusi.

1991ean Kopa txapelduna zen Atlético de Madridek irabazi zion Liga txapelduna zen Benficari. 2000 hamarkadan bi ekitaldi izan ziren, lehena Liga txapeldunen artean eta azkena Kopa txapeldunen artean.

Palmaresa
---------

| Urtea | Irabazlea | Emaitza | Finalista |
| --- | --- | --- | --- |
| 1935 | Portugal FC Porto | 4-2 | Espainia Betis Balompié |
| 1983 | Portugal SL Benfica | 1-2, 3-1 | Euskal Herria **Athletic Club** |
| 1991 | Espainia Atlético de Madrid | 1-1, 3-2 | Portugal SL Benfica |
| 2000\* | Portugal Sporting C. Portugal | 2-1 | Espainia Real Madrid |
| 2005 | Portugal Vitória de Setúbal | 4-1 | Espainia Real Betis Balompié |

* 2000 urteko edizioak "Penintsulako Kopa" izena izan zuen.

Garaipenak
----------

### Taldeka

| Taldea | Irabazi | Finalista | Garaipenak |
| --- | --- | --- | --- |
| Portugal SL Benfica | 1 | 1 | 1983 |
| Portugal FC Porto | 1 | 0 | 1935 |
| Espainia Atlético de Madrid | 1 | 0 | 1991 |
| Portugal Sporting Clube de Portugal | 1 | 0 | 2000 |
| Portugal Vitória de Setúbal | 1 | 0 | 2005 |
| Espainia Real Betis Balompié | 0 | 2 |  |
| Euskal Herria **Athletic Club** | 0 | 1 |  |
| Espainia Real Madrid | 0 | 1 |  |

### Federazioka

| Federazioa | Irabazi | Talde txapeldunak |
| --- | --- | --- |
|  Portugal | 4 | FC Porto, SL Benfica, Sporting Clube de Portugal, Vitória de Setúbal |
|  Espainia | 1 | Atlético de Madrid |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3244816

 |

* Wd Datuak: Q3244816
*Artikulu hau oin eta oinetakoak neurtzeko gailuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Podometro (argipena)».*

**Podometro** edo **pedimetroa** oin eta oinetakoen neurriak neurtzeko gailu mekanikoa da.

Oina zein oinetakoa neurtzeko gaitasuna duten gailuak izan ohi dira podometroak. 20. mendean, herrialde bakoitzeko oinetako neurketa sistemaren araberakoak egin izan ziren. Estatu Batuetan ekoiztu eta patentaturiko Brannock Device delakoak zabalkunde handia izan zuen, adibidez. Euskal Herrian, MAM enpresak egin izan zituen 20. mendean. Euskal produktu honek *pedímetro* eta *podómetro* terminoak erabil zituen gailua izendatzeko.

21. mendean, nazioarteko merkataritzak neurri zaharren zehaztasuna nahastu egin du, eta, adibidez, Euskal Herriko europar neurrietara egokitutako podometro batek ez du jada baliagarritasun bera izango zapatadenda batera joanez gero.

Iruditegia
----------

* Oina neurtu daiteke, edo beheko luzapenean zapata sartuta, oinetakoa.Oina neurtu daiteke, edo beheko luzapenean zapata sartuta, oinetakoa.
* MAM neurgailura (Gasteizen egina) oinetako desberdinak egokitzeko luzapenak.MAM neurgailura (Gasteizen egina) oinetako desberdinak egokitzeko luzapenak.
* Brannock podometro bat.Brannock podometro bat.
* Brannock-aren jarraibideak.Brannock-aren jarraibideak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lemelson Center: Article: A Fitting Place for the Brannock Device Company Records» *web.archive.org* 2005-08-18 (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
2. ↑   Araolaza, Gari.  (2021-06-14). *Back side of the MAM podometer.*  (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
3. ↑   Araolaza, Gari.  (2021-06-14). *Shoe gauges for MAM.*  (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
4. ↑    Araolaza, Gari.  (2021). «Oinak eta oinetakoak neurtzeko tresna» *Twitter* (Twitter) (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
**Iller**, antzinako izena **Ilargus**, Alemaniako ibai bat da, Bavaria estatukoa. Danubio ibaiaren eskuineko adarra da, eta 147 kilometroko luzera du.

Iturria, Oberstdorfetik gertu du, Allgäu eskualdeko alpeetan, Austriako mugatik gertu. Iparralderanzko bere ibilbidean, Sonthofen, Immenstadt eta Kempten herriak zeharkatzen ditu. Memmingenetik gertu dauden Lautrach eta Ulm herrien artean, Baden-Württemberg eta Bavaria estatuen arteko muga marrazten du 50 kilometroz. Ibaiak, bere urak Danubion isurtzen ditu Ulmen.

Iller ibaiak, 2152 kilometro karratuko arroa du. Bavariako ibaien artean zazpigarrena da emariagatik, Sendenen 75 metro kubiko segundoko emaria duelarik, Danubion duen bere itsasoratzetik gertu dagoen herria. Ibaiaren indarra, hidroelektraindarra sortzeko erabiltzen da, elkarren artean 51 megavatio sortzen dituzten zortzi elektraindar estazioren bidez.

Bizikleta bideak, Iller ibaia jarraitzen du, raftinga eta trekkinga egiteko toki ezaguna ere badena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159467
* Commonscat Multimedia: Iller

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247201520
* GND: 4095910-7
* **Lekuak**
* OSM: 391140

 |

* Wd Datuak: Q159467
* Commonscat Multimedia: Iller
2006ko Estatu Batuetako Sari Nagusiaren irteera-gresilla. 
**Irteera-gresilla** edo **irteera-parrilla**, lasterketa bat hasi aurretik lehiakideak lasterketa zirkuitu batean kokatzen diren seinalatutako lekua da.

Prozedura
---------

Parte-hartzaileak geldirik daude, baina motorrak martxan, lasterketari hasiera ematen dion argi berdea piztu arte. Errenkada desberdinetan jartzen dira, aurrez ezarritako hurrenkeraren arabera. Irteera-parrillako ordena, normalean, entrenamenduen edo kalifikazio-itzuleraren arabera ezartzen da, lasterketa-egunaren aurretik. Lerroak ez dira irteera-lerroarekiko paraleloak, diagonalak baizik. Parrillako lerro batean pilotu batzuk jar daitezke, txapelketaren arabera kopurua aldatu egingo da, adibidez 1 Formulan bi dira, Moto GP-n, Moto2-n eta Moto3-n hiru.

Le Mans
-------

Le Mans estiloa Zandvoorten 1962an.
Le Mans estiloa duela urte batzuk hasi zen erabiltzen motordun lasterketa mota ezberdinetan. Bandera erortzean, korrikalariek pista zeharkatuko dute, aparkatuta egongo diren autoetan sartuko dira eta abaraziko dituzte lasterketa hasteko. Hori jada ez da erabiltzen Le Manseko 24 orduetan, non ospetsua izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2059645

 |

* Wd Datuak: Q2059645
**Irwin konderria** (ingelesez: *Irwin County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ocilla da. 2010eko zentsuaren arabera 9.538 biztanle zituen, Irwin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Irwin konderriak 939,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,81 ura dira. Beste 917,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.538 pertsonetatik 6.947 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 228 dira. 2.459 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 61 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 63 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492057
* Commonscat Multimedia: Irwin County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147752719
* ISNI: 0000 0004 0408 140X
* LCCN: n81018216
* NARA: 10039241
* **Lekuak**
* OSM: 1073767
* TGN: 2000368

 |

* Wd Datuak: Q492057
* Commonscat Multimedia: Irwin County, Georgia
2022ko martxoaren 6an, goizeko 9:30etatik eguerdiko 14:00ak arte, Errusiako Indar Armatuek ehunka zibilek Kievera ihes egiteko erabiltzen zuten Irpin hiriko bidegurutze bat bonbardatu zuten, modu bereizigabean eta behin eta berriz. Bonbardaketa hau Irpinen aurkako eraso baten parte izan zen, Errusiak Ukraina inbaditu zuenean 2022an. Bonbardaketaren ondorioz zortzi zibil hil ziren, zeinen artean, mortero batek jota hil zen lau kideko familia bat zegoen.

Bonbardaketa
------------

*Human Rights Watch*ek (HRW) ikusi zuenez, Ukrainako segurtasun-indarretako dozena bat kide zeuden arren bidegurutzean, haien artean zeuden ehunka zibilek askorengatik gainditzen zutela soldadu-kopurua, eta, hala ere, indar errusiarrek jaurtigai lehergarriak jaurti zituztela, 10 minuturo, bidegurutzean. Hala, HRWk ondorioztatu zuenez, "indar errusiarrek beren betebeharrak urratu zituzten nazioarteko zuzenbide humanitarioaren arabera; hau da, zibilak kaltetzen dituzten eraso bereizigabeak edo neurrigabeak ez egitea, eta ez zituzten biktima zibilak saihesteko neurri guztiak hartu."

Hala ere, gertakarien lekuan zeuden *The New York Times* egunkariko kazetariek baieztatu zuten Ukrainako indarrak mortero-errondak jaurtitzen ari zirela Errusiako indarren aldera, elkargunetik 180 bat metrora zegoen posizio militar batetik. HRWk adierazi zuenez, "Ukrainako indarrek ere neurri guztiak hartu behar dituzte zibilei eragindako kalteak saihesteko edo gutxitzeko. Neurri horien barruan sartzen da zibilak eta objektu zibilak dauden eremu batetik jardutea saihestea eta zibilak borroka aktiboko guneetan sartzea eragoztea."

HRWk ondorioztatu zuenez, "gatazka honetako bi aldeek neurri egingarri guztiak hartu behar dituzte zibilei kalterik ez egiteko eta biztanleria zibila modu seguruan ebakuatzen uzteko. (...) Nazioarteko ikerketek mezu bat bidali beharko liekete arduragabeko eta bereizi gabeko erasoen arduradunei, egunen batean justiziari aurre egin ahal izango lioketela adierazteko."

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5
2. ↑   **(Ingelesez)** Addario, Lynsey; Kramer, Andrew E..  (2022-03-06). «Ukrainian Family’s Dash for Safety Ends in Death» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Two Ukrainian children killed 'in front of my own eyes' while trying to evacuate, official says» *torontosun* (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).
4. ↑   **(Ingelesez)** Addario, Lynsey.  (2022-03-06). «Russian forces fire on evacuees, leaving 4 people dead outside Kyiv.» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-03-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111243926

 |

* Wd Datuak: Q111243926
**Iroquois konderria** (ingelesez: *Iroquois County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watseka da. 2010eko zentsuaren arabera 29.718 biztanle zituen, Iroquois kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iroquois konderriak 2.898,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,17 ura dira. Beste 2.893,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.718 pertsonetatik 29.051 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.584 dira. 233 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 102 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 285 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491011
* Commonscat Multimedia: Iroquois County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155935132
* LCCN: n80050826
* NARA: 10036427
* **Lekuak**
* OSM: 1800375
* TGN: 1002504

 |

* Wd Datuak: Q491011
* Commonscat Multimedia: Iroquois County, Illinois