recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Zakilgabetze partziala.
**Zakilgabetzea** norbaiten zakila gorputzetik erauztean edo ebakitzean datza. Antzinako zenbait zibilizaziok batzuetan etsaiak zakilgabetzen zituzten nagusitasun edo menderatze erakusle gisa. Armadek etsaien zakilak moztu ahal zituzten hildakoak zenbatzeko, baita gerra garaikurtzat gordetzeko ere. Kastrazioetan (bi barrabilen erauzketetan) batzuetan zakil osoa edo zati bat kentzen da.

Medikuntzan
-----------

Gizonezko batzuei zakila anputatu behar zaie arrazoi medikoengatik. Ebakuntza horri penektomia deritzo. Esaterako, zakil minbizia bezalako gaixotasunek zakila erabat edo zati bat kentzeko erabakia hartzera eraman dezakete.

Emakume transentzako sexua berresleitzeko ebakuntzetan ez da zakila guztiz kentzen. Batetik, zakil-mokoa mantendu ohi da klitori-itxura emateko. Bestetik, zakilaren azala alderantzikatzen da bagina bat sortzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Emaskulazio
* Kastrazio
* Penektomia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12969054

 |

* Wd Datuak: Q12969054
**Broye barrutia** Friburgo kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Estavayer-le-Lac da. 173,7 kilometro koadroko azalera du eta 30.035 biztanle.

Mugakideak
----------

**Script error: The function "formatStatements" does not exist.**

Udalerriak
----------

Bussy (FR)  
Châbles  
Châtillon (FR)  
Cheiry  
Cheyres  
Cugy (FR)  
Delley-Portalban  
Domdidier  
Dompierre  
Estavayer-le-Lac  
Fétigny  
Gletterens  
Léchelles  
Les Montets  
Lully (FR)  
Ménières  
Montagny (FR)  
Morens (FR)  
Murist  
Nuvilly  
Prévondavaux  
Rueyres-les-Prés  
Russy  
Saint-Aubin (FR)  
Sévaz  
Surpierre  
Vallon  
Vernay  
Villeneuve (FR)  
Vuissens

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660600
* Commonscat Multimedia: Broye (district)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4489888-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008753
* **Lekuak**
* OSM: 1698881

 |

* Wd Datuak: Q660600
* Commonscat Multimedia: Broye (district)
**Club Deportivo Remeros del Nalón** Asturiasko Soto del Barco herriko arraun elkartea da.

Historia
--------

Kluba 1994ean sortu bazen ere, ez du ordutik aurrera trainerutan parte hartu. Hala ere garaipen eta historia zabala idatzi zuen 50. hamarkadan. 1951 eta 1955 artean Orio eta Iberiarekin batera Kantauri kostaldeko hiru traineru onenak izan ziren.

1951ean Espainiako Traineru Txapelketan bigarren gelditu zen. 1952an hirugarren. 1953an Espainiako Batel Txapelketa irabazi zuen eta traineruen txapelketa ez zen jokatu. 1954ean ere Espainiako txapelketarik ez zen izan eta Galiziara joan zen baina laugarren baino ez zuen egin Generalisimoaren Kopan.

1955ean Espainiako Txapelketan hirugarren baina Generalisimoaren Kopa irabazi zuen A Coruñan. Hurrengo urteetan ere parte hartu zuen baina emaitzarik onenak 1957ko eta 1960ko laugarren postuak baino ez dira. Ez zen inoiz Kontxako Banderan lehiatzera etorri, eta beraz urtero bi estropada baino ez zituen jokatzen trainerutan.

1994ean Kluba eratu zenetik gaur egunera bateletan lehiatu izan dira. 2002 arte Asturiasko txapelketetan aritu ziren, baina arraunlari gabeziak hamar urtetan lehiaketatik kanpo utzi du kluba. 2012an berriro batela osatzea lortu zuten.

Aulki mugikorrean ere aritzen dira *outrigger*rekin eta *yola* txapelketetan.

Palmaresa
---------

### Traineruak

* **Espainiako Traineru Txapelketa**:
	+ Irabazle (0)
	+ Bigarren (1): 1951.
	+ Hirugarren (2): 1952 eta 1953.
* **Generalisimoaren Kopa (A Coruña)** (1): 1955.

### Trainerillak

* **Espainiako Trainerilla Txapelketa**:
	+ Irabazle (0)
	+ Bigarren (1): 1950.
	+ Hirugarren (0)

### Batelak

* **Espainiako Batel Txapelketa**:
	+ Irabazle (1): 1953.
	+ Bigarren (1): 1960.
	+ Hirugarren (1): 1954.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255578

 |

* Wd Datuak: Q12255578
Metalezko zakote-ontzia, irekita.
**Zakote-ontzi** edo **tuperra** da zakotea eramateko ontzi bat. Hau da, eguneko edo egun batzuetarako jana hartzen zutenean artzainek, edo mendira laguntzaile batek igotzen zienean, janari edo zakote hori edukitzeko ontziak. Adiera modernoagoan janari prestatua edo berotzekoa garraiatzeko kaxa edo ontzi bat izan daiteke.

Zakote-ontziak metal, lata, beira edo plastikozkoak, izan daitezke. Plastikozkoak izendatzeko **tuper** erabiltzen da gaur egunean euskaraz: **Tupperware** marka komertzialetik eratorritako izena da, baina marka askotakoak daude gaur egunean jada merkatuan.

Iruditegia
----------

* Plastikozko tuper edo zakote-ontziakPlastikozko tuper edo zakote-ontziak
* Dabba delakoa, Indiako zakote-ontzi tipikoa.*Dabba* delakoa, Indiako zakote-ontzi tipikoa.
* Tupperware markako tuper orijinalen multzoa.Tupperware markako tuper orijinalen multzoa.
* Metalezko zakote-ontzi alemanak.Metalezko zakote-ontzi alemanak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «tuper - Elhuyar hiztegiak» *hiztegiak.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-31).
2. ↑    «Euskalterm» *Euskalterm* (Noiz kontsultatua: 2019-05-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q694311
* Commonscat Multimedia: Lunch boxes

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh88003163
* NDL: 01177338
* AAT: 300199751

 |

* Wd Datuak: Q694311
* Commonscat Multimedia: Lunch boxes
**Captain Lightfoot** (euskaraz *Lightfoot kapitaina*) 1955eko Douglas Sirk estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. W. R. Burnett idazlearen 1954ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Bertan, Rock Hudson eta Barbara Rush aktoreek antzeztu zutelarik.

Bitxikeria gisa, Hego Euskal Herrian zinema eta telebistan *Arrazaren Harrotasuna* (gaztelaniazko "Orgullo de Raza") izenburuaz pantailaratu zen, Ipar Euskal Herrian aldiz, *Misterio kapitaina* (frantsesez "Capitaine Mystère") izenburua jaso zuen.

Filma hau Irlandako ekialdeko Louth konderriko Clogherhead udalerriaren inguruan eta Wicklow konderriko Enniskerry udalerriko Powerscourt Estate jauregian filmatu zen.

Filma 1798ko Irlandako matxinada ondorengo garaian girotua dago, Irlandar errepublikanismoaren hastapena eta Irlandar Batasunaren Elkartearen itzalpean. Bertan, irlandar nazionalistak euren benetazko izenak ezkutatu asmoz ezizenen bitartez ("Lighfoot kapitaina" edota "Thunderbolt kapitaina" adibidez) herrialde osoan ospetsu bilakatu eta anglo-irlandar lurjabeen eta britainiar soldaduen aurka borrokatu ohi zirelarik, matxinada ugari hauek maila herrikoian eta oso gaizki antolatuak zeudenez sortu bezain azkar porrot egin ohi zutelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1815. urtea, Irlanda. Irlandar abertzaleak britainiar okupatzaileen aurka jo ta ke borrokan dabiltz. Michael Martin (Rock Hudson), irlandar gazte odolbero eta kementsua Irlandaren independentziaren alde jardunean dabilen elkarte sekretu iraultzaile bateko kidea da. Helburu horretarako mota askotako delituak burutu ditu: lurjabeen jabetzeei su eman, bidelapurreta, etab. Bere biktimetako batek Michael ezagutzean, atzeman ez dezaten jaioterria laga eta Dublinera joatera derrigortua egongo da, han herrialde osoan ospetsua den Thunderbolt kapitainaren (Jeff Morrow) konfidantzazko gizon bilakatuko delarik, bai eta Aga Doherty (Barbara Rush) neska gazteaz maitemindu ere.

Aktoreak
--------

* Rock Hudson: Michael Martin
* Barbara Rush: Aga Doherty
* Jeff Morrow: John Doherty, edota Thunderbolt kapitaina
* Kathleen Ryan: Lady Anne More
* Finlay Currie: Callahan
* Denis O'Dea: Regis Donnell
* Geoffrey Toone: Hood kapitaina
* Hilton Edwards: Lord Glen
* Sheila Brennan: zerbitzaria
* Harry Goldblatt: Brady
* Charles B. Fitzsimons: Dan Shanley
* Christopher Casson: Lord Clonmell
* Philip O'Flynn: Trim

Kanpo estekak
-------------

* *Captain Lighfoot* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *Captain Lighfoot* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2937321

 |

* Wd Datuak: Q2937321
**Broye-Vully barrutia** Vaud kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Payerne da. 519,95 kilometro koadroko azalera du eta 40.639 biztanle.

Mugakideak
----------

**Script error: The function "formatStatements" does not exist.**

Udalerriak
----------

Avenches  
Brenles  
Bussy-sur-Moudon  
Carrouge (VD)  
Champtauroz  
Chavannes-sur-Moudon  
Chesalles-sur-Moudon  
Chevroux (Suitza)  
Corcelles-le-Jorat  
Corcelles-près-Payerne  
Cremin  
Cudrefin  
Curtilles  
Dompierre (VD)  
Faoug  
Forel-sur-Lucens  
Grandcour  
Henniez  
Hermenches  
Lovatens  
Lucens  
Missy  
Moudon  
Payerne  
Prévonloup  
Ropraz  
Rossenges  
Sarzens  
Syens  
Trey  
Treytorrens (Payerne)  
Valbroye  
Villars-le-Comte  
Villarzel  
Vucherens  
Vulliens  
Vully-les-Lacs

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495882
* Commonscat Multimedia: Broye-Vully District

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1080062343
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 059091

 |

* Wd Datuak: Q495882
* Commonscat Multimedia: Broye-Vully District
Zakuaren gizonaren irudikapena (XVI. m.).
**Zakuaren gizona** (gaztelaniaz: *Hombre del saco*) Espainiako haur-folkloreko pertsonaia da. Kalez kale ibiltzen den gizon gisa irudikatzen da, galdutako haurren bila ilundu duenean, zaku handi batean sartuta leku ezezagun batera eramateko. Pertsonaia hori haurrak izutzeko sortua da, eta argudio gisa erabiltzen da haurrak izutzeko eta ordu goiztiarrean etxera itzultzera behartzeko. Kokoaren eta *sacamantecas*en antzekoa da.

Infantizidak
------------

*Zakuaren Gizona*ren irudimenezko irudiak benetako harremana du haurrak bahitu eta hiltzeagatik ezagun egin diren hainbat kriminalekin. Horietako batzuetan, pertsonaiaren jatorria ikusi nahi izan da, nahiz eta berez ez den gertaera jakin batean oinarritzen (nahiz eta denek «berresten» duten).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3267913
* Commonscat Multimedia: Sack man

---

 |

* Wd Datuak: Q3267913
* Commonscat Multimedia: Sack man
**Worth konderria** (ingelesez: *Worth County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sylvester da. 2010eko zentsuaren arabera 21.679 biztanle zituen, Worth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Worth konderriak 1.488,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,5 ura dira. Beste 1.478,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.679 pertsonetatik 15.379 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 335 dira. 5.951 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 74 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 211 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486154
* Commonscat Multimedia: Worth County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144261806
* LCCN: n81144592
* NARA: 10039292
* **Lekuak**
* OSM: 1073785
* TGN: 2000450

 |

* Wd Datuak: Q486154
* Commonscat Multimedia: Worth County, Georgia
**Elena Capurata** edo **Capurata** Bolivia eta Txileko Andeetan dagoen geruza-sumendia da. 5.990 metroko altuera ofiziala du, nahiz eta bi espediziok 6.000 metrotik gorako altitudeak neurtu dituzten GPS gailu arruntak erabiliz (6013 eta 6014). Capurata sumendia izotzez estalita dago. Nevado Quimsachata osatzen duten hiru gailurretako bat da.

Capurata sumendiaren hegoaldean Casparata dago eta mendebaldean Guallatiri.

Acotango eta Umurata muinoekin alderatuta, Capuratako arrokak nahiko ongi kontserbatuta daude. Hala ere, aldaketa hidrotermal batzuk, hein batean jarduera fumarolikoarekin lotuak, badaude. Sumendiaren bolumen osoa 19 kilometro kubikokoa da. Solfatarez osatutako sufre-biltegiak ere Capuratan daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Maximo Kausch llega a la mitad de su proyecto andino y ‘descubre’ un nuevo seismil» *Desnivel*.
2. ↑    *Diario de Expedición: Bolivia, 14 x Seis mil en 60 Días.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q637634

 |

* Wd Datuak: Q637634
**Captain Fantastic** (euskaraz *Kapitain Harrigarria*) 2016ko Matt Ross estatubatuar zinema zuzendari eta gidoigileak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Viggo Mortensen, Frank Langella, Kathryn Hahn eta Steve Zahn aktoreek antzeztu zuten.

2016ko urtarrilaren 23an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen. Canneseko Zinemaldian Un Certain Regard sailaren barnean lehiatu zen, sail honetako Zuzendari Onenaren Saria irabaziz (Matt Ross). 2016ko uztailaren 8an AEBtako zinema aretoetan estreinatu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Ben (Viggo Mortensen) hamar urte luzez Washington estatuko baso urrunetako bihotzean bere sei seme-alabekin batera guztiz isolaturik bizi izan den aita bat da. Iraganean bere emazteari desoreka bipolarra diagnostikatu eta ospitalizatu zutenean bere seme-alabekin batera bizimodu hori eduki eta haiek basoan eta naturan hezitzea erabaki zuen.

Halere, egun batez Benen emaztea eta seme-alaben ama Mexiko Berrian hil delako albistea jasotzean, eta nahiz eta emaztearen aita eta Benen aitaginarrebak hura emaztearen hiletan azalduz gero poliziari atxilotzeko eskatuko duela mehatxu egin, familia osoa ordurarteko euren paradisua eta bizimodua atzean utzi eta amaren hiletara joanez zibilizaziora itzultzera derrigortua egongo da. Egoera berria onartu eta gizarte modernora egokitzea ez zaie batere erraza egingo. Bestalde, egoera berri horrek Benen aitasunaren esanahiaren ikuspuntua aldatuko du.

Aktoreak
--------

* Viggo Mortensen: Ben
* George MacKay: Bodevan
* Samantha Isler: Kielyr
* Annalise Basso: Vespyr
* Nicholas Hamilton: Rellian
* Shree Crooks: Zaja
* Charlie Shotwell: Nai
* Kathryn Hahn: Harper
* Trin Miller: Leslie
* Steve Zahn: Dave
* Elijah Stevenson: Justin
* Teddy Van Ee: Jackson
* Erin Moriarty: Claire
* Missi Pyle: Ellen
* Frank Langella: Jack
* Ann Dowd: Abigail

Kanpo estekak
-------------

* *Captain Fantastic' filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com* **(Ingelesez)**
* Webgunea **(Ingelesez)**
* *Captain Fantastic* filmaren IMDBko fitxa irkaurgai **(Ingelesez)**
* Euskarazko azpitituluak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18703094
* Commonscat Multimedia: Captain Fantastic

---

 |

* Wd Datuak: Q18703094
* Commonscat Multimedia: Captain Fantastic
*Artikulu hau Zarautz udalerrian dagoen dorreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zarautz dorretxea».*

**Zarauzko dorrea** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdeko Zarautz udalerrian dagoen dorretxe bat da. Santa Maria la Real parrokiaren hego-ekialdeko izkinari atxikia dago.

Eraikinak
---------

Eraikin horrek lau solairu gotiko ditu, eta azkeneko pisua XVII. mendean gehitu zitzaion, kanpaiak jartzeko. Gaur egun, Parrokia da dorre horren jabea; baina, jatorrian, Udaletxea kokatzeko eraikuntza zibila izan zen. Lehenengo solairuan egon omen zen udal-ziega. Bigarrenean, ale-biltegia eta alondegia. Goiko solairuetan, administrazio lokalaren berezko gelak zeuden: bulego txiki bat eta udaleko kabildoa biltzeko gela.

Eraikinaren beste funtzio bat izango litzateke udaleko erlojuaren euskarria izatea. Erlojuari makineria berria jarri zitzaion 1609 eta 1910 urteetan. Eraikinean bertan dagoen Zarauzko Arte eta Historia Museoan dago ikusgai erlojuaren azken makineria.

XVII. mendean, jatorrizko estalkia altxatu eta gaur egungo kanpaien gela jarri zen.

Duela gutxira arte, eraikuntzak zenbait etxebizitza izan zituen. Gaur egun, bertan daude Zarauzko Arte eta Historia Museoa eta Santa Maria la Real aztarnategi arkeologikoaren zati bat.
Historian zehar, zenbait leiho eta ate ireki dira hormetan. Geratzen diren jatorrizko bao bakarrak lehen solairuko sarrera, gezileihoak eta ojiba-leiho bikiak dira.

Iruditegia
----------

* Eraikinaren ikuspegia Alde Zaharreko kale batetik.Eraikinaren ikuspegia Alde Zaharreko kale batetik.
* Santa Maria la Real parrokiaren kanpoaldeko ikuspegi orokorra, ezkerraldean Zarauzko dorrea ikus daitekelarik.Santa Maria la Real parrokiaren kanpoaldeko ikuspegi orokorra, ezkerraldean Zarauzko dorrea ikus daitekelarik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Zarauzko dorrea. Zarautz Historikoa. Gure Zarautz

Ikus gainera
------------

* Santa Maria la Real parrokia

Kanpo estekak
-------------

* Zarauzko dorrea. Gure Zarautz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493082
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María la Real bell tower, Zarautz

---

 |

* Wd Datuak: Q20493082
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María la Real bell tower, Zarautz
Metro sareak 2014ko abenduan zeukan itxura.
**Wuhango metroa** (txinera sinplifikatuz: 武汉轨道交通; pinyineraz: Wǔhàn Guǐdào Jiāotōng), lur azpitik eta gainetik doan Txinako Herri Errepublikako Wuhan hiriko garraiobidea da. Lehen linea, Hankou Barrutian kokatua, 2004ko irailaren 28an zabaldu zen, eta ordutik erabilitako trenak metro arinarenak dira. Etorkizunean, garraio eskaria eta metro sarea handitzean, tren handiago eta luzeagoak jarriko dira.

Udalak 2008an onartutako plangintzaren arabera, hamabi linea eta 530 kilometroko metro sarea eraikiko da.

Lineak
------

| WUHANGO METROA |
| --- |
|
| Linea | Ibilbidea | Luzera (km) | Geltokiak | Zabaltze data | Azken luzapena | Maiztasuna (min) |
| **1** | **Dijiao - Jinshan Dadao** | 28,9 | 25 | 2004 | 2010 |  |
|
| **2** | **Jinyintan - Guanggu** | 28,0 | 21 | 2012 |  |  |
|
| **4** | **Wuchan tren geltokia - Wuhango tren geltokia** | 16,5 | 15 | 2013 |  |  |
|

### 1. linea

Lehen lineak 10,2 kilometro eta hamar geltoki zituen 2004an zabaldu zenean. Hankou Barrutian zehar hedatzen da, eta gaur egungo geltokiak honakoak dira: Zongguan, Taipingyang, Qiaokoulu, Chongrenlu, Lijibeilu, Youyilu, Jianghanlu (etorkizuneko 2. linearen lotunea), Dazhilu, Sanyanglu, Huangpulu.

Lehen linea luzatzeko lanak 2007an hasi ziren, eta 2010eko uztailaren 26an hamasei kilometro zabaldu ziren.

### 2. linea

Bigarren linearen ibilbide gehiena lur azpikoa izango da, eta hiria ipar-mendebaldetik hego-ekialdera zeharkatuko du Hankou eta Wuchang bitartean.

Linea 2012ko abenduaren 28an zabaldu zen.

### 4. linea

Laugarren linearen ibilbidea ekialdetik mendebaldera zeharkatuko du hirigunea, Hanyang eta Wuchang Barrutien artean. Linea hau ere, 2013an zabaltzea espero da.

### Etorkizuneko egitasmoak

3. 5. 6. eta 7. lineen ibilbidea aztertzen ari dira hiriko arduradunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Txineraz)** Wuhango metroaren webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)** Wuhango metroaren ibilbidea Urbanrail.net webgunean.
* **(Txineraz)** Wuhango metroak etorkizunean izan lezakeen itxura.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1660441
* Commonscat Multimedia: Wuhan Metro

---

 |

* Wd Datuak: Q1660441
* Commonscat Multimedia: Wuhan Metro


|  |  |
| --- | --- |
| Txinako Herri Errepublikako metroak | Txinako Herri Errepublikaren bandera |
| **Eraikiak:** | Beijing | Changchun | Changsha | Chengdu | Chongqing | Dalian | Hangzhou | Harbin | Hong Kong | Guangzhou | Kunming | Nanjing | Ningbo | Shanghai | Shenyang | Shenzhen | Suzhou | Tianjin | Wuhan | Xi'an | Zhengzhou |
| **Eraikitzen:**: | Changzhou | Dongguan | Fuzhou | Guiyang | Hefei | Jinan | Lanzhou | Macau | Nanchang | Nanning | Ordos | Qingdao | Shijiazhuang | Urumqi | Wenzhou | Wuxi | Xuzhou |
| **Proiektuan:**: | | Baotou | Datong | Ganzhou | Haikou | Hohhot | Huizhou | Jiaxing | Jiujiang | Kunshan | Luoyang | Mudanjiang | Quanzhou | Shijiazhuang | Taiyuan | Weifang | Xiamen | Yinchuan | Zhangjiagang | Zhongshan | Zhuhai | Zibo |
Z bisigodotik Ç modernorako bilakaera.
**Ze hautsia** (**Ç** eta **ç**) euskal alfabetoko hirugarren letraren (*c* letra) aldaera bat da. Munduko beste hizkuntza askotan alfabetoko letra bat da (adibidez, turkieraz euskal *tx* digrafoa irudikatzeko erabiltzen da) edo, euskaraz bezala, *c* letraren aldaera. Hain zuzen ere, erdara horietatik hartutako hitzak euskaraz idazteko sartu zuen letra hori euskal alfabetoan Euskaltzaindiak. Ze hautsia gaztelania zaharrean sortu zen, Erdi Aroan, latin arruntetik hartutako eta geroztik gaztelaniak galdutako /ts/ soinua adierazteko.

Euskal testu zaharretan, ze hautsia gaur egungo zetaren baliokide zen batzuetan (hartara, *guiçonorrec* idatzi zuen Etxeparek 1545ean, gaur egun *gizon horrek* idazten duguna); eta, beste batzuetan, gaur egungo *tz* digrafoaren baliokide (adibidez, *ençun* idatzi zuen Joan Perez de Lazarragak XVI. mende hartan bertan, gaur egun *entzun* dena).

Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan, /ç/ kontsonante ahoskabe sabaikari frikaria da. alemanezko *i**ch***, *mö**ch**te*, ***Ch**ina*, *Mäd**ch**en*, *Köni**g***... hitzetan bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9992
* Commonscat Multimedia: Ç

---

 |

* Wd Datuak: Q9992
* Commonscat Multimedia: Ç
*Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Yellowstone (argipena)».*

**Yellowstone ibaia** Mendi Haritsuetan (AEB) jaiotzen den Missouri ibaiko ibaiadarra da, izen bereko parkearen eremuan. 1.080 km luze da. Montanako eta Wyomineko mendebaldeko zatia drainatzen du.

Ibaia bakarra AEBetako 48 estatu jarraietan (Alaska eta Hawai salbu alegia) ez dagoena bere bidean inon egokitua.

Inguruko amerindiarren hizkuntzetan *Wapiti oreinen ibaia* izenarekin ezagutua zen tradizionalki. Lehen kolonizatzailea ibaia deskribatzen Lewis eta Clark espediziokoak izan ziren 1806. urtean.

Ur-jauziak
----------

Ibaiak Yellowstone aintzira uzten duenean, bi ur-jauzi ditu, Yelloswstoneko ur-jauziak, Upper Falls edo Goiko ur-jauzia lehenbizi (33 metrokoa), eta handiagoa gero, Lower Falls edo Beheko ur-jauzia (94 metro); ondoren arroila handi batean barneratzen da ibaia, Yellowstoneko Kanoi Handia edo *Grand Canyon of the Yellowstone* delakoa. Eta arroila hori uztean, beste ur-jauzi nabarmen bat dago, Tower Falls delakoa (40 metrokoa).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «The Untamed Yellowstone River» *Yellowstone National Park* 2014-03-26 (Noiz kontsultatua: 2022-01-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374772
* Commonscat Multimedia: Yellowstone River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246209323
* GND: 4280716-5
* NKC: ge206796
* NARA: 10046854
* SUDOC: 132054787
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2457994

 |

* Wd Datuak: Q374772
* Commonscat Multimedia: Yellowstone River
**Yellow Medicine konderria** (ingelesez: *Yellow Medicine County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Granite Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 10.438 biztanle zituen, Yellow Medicine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yellow Medicine konderriak 1.976,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,69 ura dira. Beste 1.966,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.438 pertsonetatik 9.978 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 397 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 301 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 104 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490414
* Commonscat Multimedia: Yellow Medicine County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159458079
* LCCN: n81093344
* NARA: 10039619
* **Lekuak**
* OSM: 1739859
* TGN: 2001085

 |

* Wd Datuak: Q490414
* Commonscat Multimedia: Yellow Medicine County, Minnesota
**Waldemar Świerzy** (Katowice, 1931ko irailaren 9a - Varsovia, 2013ko azaroaren 27a) poloniar marrazkigilea izan zen. Arte grafikoko ikasketak egin zituen bere jaioterrian. Diploma lortu ondoren, Varsoviara joan zen, eta han irakasle, antzerki-dekoratzaile, marrazkilari eta kartelgile gisa lan egin zuen (zirkurako kartelak batez ere). Alor horretan berebiziko trebetasuna erakutsi zuen; animalien irudien bidez afektibitatearen koloreak erakusten zituen. Gai horrek aukera ematen zion orekaren eta grabitatearen legeei erronka egiteko. 1960ko hamarraldian Estatu Batuetako *pop art* mugimenduak erakarri zuen bereziki. Bestalde, egin zituen erretratuetan nabarmen erakusten zuen inpresionismoa: *Tadeusz Rosewicz antzerkigilea, Witkiewicz marrazkigilea*. Jazz-musikagileei egindako erretratuetan, berriz Louis Armstrong (1980), Count Basie (1985), John Coltrane (1988), Thelonious Monk (1989), Stevie Wonder (1992), musikagilearen izaerari eusten zion, eta interpretatzen zuen musikaren garrantzia nabarmentzen zuen: Armstrong alde batetik marraztu zuen, izerdi-tantez beteta, eta hortz distiratsuetan tronpeta txiki baten isla ikusten zitzaiola. Bere erretratuak 1993an erakutsi zituen Chaumonteko arte grafikoetako nazioarteko topaguneetan. Bestalde, Świerzy ezaguna izan zen antzerkiko kartelgile gisa. Berari eman zioten Varsoviako Narodowy antzokirako egin ziren kartel guztiak erakutsiko zituen erakusketaren berri emateko ardura.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827734
* Commonscat Multimedia: Waldemar Świerzy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96075559
* ISNI: 0000 0001 0927 572X
* BNF: 14959004v (data)
* GND: 122912977
* LCCN: n00101073
* CiNii: DA13204772
* SNAC: w6gb66sp
* SUDOC: 228945984
* ULAN: 500058868
* KulturNav: id
* RKD: 76243
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05527/eu\_s\_3460/s3460

 |

* Wd Datuak: Q827734
* Commonscat Multimedia: Waldemar Świerzy
**Carolina del Olmo** (Madril,1974) filosofo eta idazlea da.

Biografia
---------

Carolina del Olmo Madrilen jaio zen 1974an. Filosofian lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.Madrilgo Círculo de Bellas Artes-eko argitalpenen eta *Minerva* aldizkariaren zuzendaria da.

Itzultzailea izan da eta hainbat saiakera argitaratu ditu hiri-azterketekin eta kritika kulturalarekin zerikusia duten gaiei buruz, hala nola *Spain is different?:* turismo, *indignidad y conflicto de intereses*, *Poco pan y mucho circo: el papel de los "macroeventos" en la ciudad capitalista* o *El gulag participativo*.

*La participación imposible: de la tiranía del plan a la dictadura de la flexibilidad* Teresa Arenillas Parraren *Ecología y ciudad: raíces de nuestros males y modos de tratarlos* talde lanean parte hartu zuen. 

Lehen semea jaio ondoren, haren lanak, hitzaldiak eta argitalpenak amatasunaren eta hazkuntzaren soziologian espezializatu ziren. 

2013an, *¿Donde está mi tribu?: Maternidad y crianza en una sociedad individualista,* donde aborda las cuestiones "¿dónde está nuestra tribu? ¿cómo y cuándo nos hemos quedado tan solos? argitaratu zuen. Autoreak dio (gutxi gorabehera serioak) ama-semearen mundua klaustrofobikotik harago joan nahi duten amatasunari eta hazkuntzari buruzko gogoetak".

Lanak
-----

* *¿Donde está mi tribu?: Maternidad y crianza en una sociedad individualista*, 2013.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Datos biográficos de la web del Centre de Cultura Contemporània de Barcelona.
2. ↑   «Carolina del Olmo» *Dialnet*.
3. ↑   Olmo, Carolina Del.  (6 de julio de 2018). *Tribuna | Nosotras parimos… ¿y nada más?.*  ISSN 1134-6582..
4. ↑   Navarro, Núria.  (30 de abril de 2016). «Carolina del Olmo: "Los hombres también pueden tener instinto maternal"» *elperiodico*.

Kanpo estekak
-------------

* Carolina del Olmoren bloga
* Carolina del Olmorekin elkarrizketa: Otra crianza es posible.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47483186
* Commonscat Multimedia: Carolina del Olmo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305244087
* BNE: XX5331337
* LCCN: no2014001091
* SUDOC: 087646358
* Open Library: OL17267855W
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 619877

 |

* Wd Datuak: Q47483186
* Commonscat Multimedia: Carolina del Olmo
**Caroline Decker** (jaiotzez **Caroline Dwofsky,** Macon, Georgia, AEB, 1912ko apirilaren 26a - Marin, Kalifornia, 1992ko maiatzaren 17a) 1930eko hamarkadan Kalifornian lan egindako sindikalista eta ekintzaile komunista izan zen. AEBetako Alderdi Komunistako kidea izan zen eta antolatzaile nagusietako bat 1930ko hamarkadako Kontserba eta Nekazaritzako Langileen Nazioarteko Batasunea (CAWIU) sindikatuan.

Biografia
---------

Caroline Decker 1912ko apirilaren 26an jaio zen Macon-en, Georgia. Familia mugitu zen Syracuse hiri industrialera, New York Estatuan, eta han Columbia Unibertsitateko ekintzaile ezkertiarrekin harremanetan jasi zen, Komunista Gazteen Ligan sartu zelarik.

Bere benetako izena Caroline Dwofsky zen, Bernard Dwofsky eta Anna Raskin etorkin judu ukrainiarren alaba. Garai hartako ekintzaile komunista gehienek bezala, aktibismorako ezizena erabili zuen Carolinek, "Decker" izena beretzat hartuz, ahizpa batekin batera, alderdiak bidalita Kentuckyko Harlan konderrira joan zirenean, borrokan ari ziren ikatzaren meatzarien antolakuntzan laguntzera. Han trebakuntza lorturik, Kaliforniara joan zen bertako ekintzaile gazte batekin, Jack Warnickekin, zeinarekin ezkondu egin zen. Ilehori eta txikia zen Decjer, eta poliziak sindikalista eta komunisten kontra egiten zituen sarekadetan bakean uzten zuten ohikoan, ez zuten ekintzaile nagusitzat hartzen hasiera batean. 

Deckerrek 1933ko Kaliforniako nekazaritza greba handiak antolatzen lagundu zuen Depresio Handian. Nekazaritzako enpresa eta jauntxoek kontrolatzen zuten Kaliforniako legediaren eta poliziaren bidez, atxilotu eta epaitu zuten eta espetxean egon zen 1934 eta 1937 artean.

Espetxetik irtetean Warnickez dinortziatu zen, eta gero Richard Gladstein abokatuarekin ezkondu zen, zeinarekin lau seme-alaba izan zituen. Marin konderrian hil zen 1992an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harris, Malcolm.  (2023). «2.3 Hooverville» *Palo Alto: a history of California, capitalism, and the world.*  (First edition. argitaraldia) Little, Brown and Company ISBN 978-0-316-59203-1. (Noiz kontsultatua: 2023-07-04).
2. ↑   «Criminal Genealogy: Caroline Decker: Conspiracy To Commit Crime Syndicalism» *Criminal Genealogy* 2019-11-25 (Noiz kontsultatua: 2023-07-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5045039
* **Identifikadoreak**
* SNAC: w6hg032f

 |

* Wd Datuak: Q5045039
**Carole Montillet-Carles** (Grenoble, Frantzia, 1973ko apirilaren 7a - ) alpetar eskiatzailea zen. 1991an hasi eta 2006an erretiratu zen kirol profesionaletik.

Biografia
---------

Caroleren aitak Villard-de-Lans eski eskolan matrikulatu zituen non Carolek zortzi urterekin irabazi zuen bere lehen lasterketa, hamaika urterekin Frantziako slalom txapeldunaren lehen titulua lortu aurretik. 

Frantziako selekzioarekin bat egin ondoren, 1991-1992 denboraldian egin zuen lehen irteera Munduko Kopan, abenduan Italiako Santa Caterinan Super Gramo batean, lasterketa batean 30. postuan amaitu zuen bere lehen jeitsieran. Denboraldi horretan hirugarren lasterketa batean parte hartu zuen Vail  Super Gramo-an. 

1993-94 denboraldiko lehen lasterketan zazpigarrena , Tignesen jaitsiera batean , denboraldiko gainerako emaitzarik onena hamaikagarren postua izan zen Espainiako Sierra Nevadako Super Gramo -an. 

1994-1995 denboraldiaren hasieran lortu zuen emaitzarik onena 23. postua izan zen Lake Louiseko  jaitsieran. Urtarril hasieran itzuli zen Munduko Kopako zirkuitura, baina bere emaitzak oraindik ez ziren onak izan, emaitzarik onena Cortina d'Ampezzoko 24. postua izan baitzen. 

2002an, Salt Lake City-ko neguko olinpiar jokoetan, urrea irabazi zuen jaitsierako frogan. 2005ean Bornion, brontzezko domina irabazi zuen.

Ibilbidea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Froga / Edizioa | Morioka 1993 | Sierra Nevada 1996 | Sestriere 1997 | 1999 | San Anton 2001 | San Moritz 2003 | Bormio 2005 |
| Jaitsiera | 8 \_ | \_ 20 | 7 \_ | \_ 22 | 10 \_ | 7 \_ | \_ 21 |
| Super-G | - | 11 \_ | 4. \_ | 15 \_ | 5. \_ | 14 \_ | Ab. |
| slalom erraldoia | - | - | - | - | - | 19 \_ | - |
| Nazioen Kopa | - | - | - | - | - | - | Brontzea |

### Neguko Olinpiar Jokoak

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Froga / Edizioa | Nagano 1998 | Salt Lake City 2002 | Torino 2006 |
| Jaitsiera | 14 \_ | Urrea | \_ 28 |
| Super-G | 14 \_ | 7 \_ | 5. \_ |
| slalom erraldoia | - | 18 \_ | - |

Pistatik erretiratu zenetik rally-raid gidaria ere izan da, hainbat aldiz Rallye Aïcha des Gazelles irabazi zuen eta Paris Dakarren hainbat ediziotan parte hartu zuen. France Télévisioneko taldeen baitan aholkulari lana ere badu , Olinpiar Jokoetako eta munduko txapelketetako gertakariak komentatuz .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259022
* Commonscat Multimedia: Carole Montillet

---

* **Kirolariak**
* COI: carole-montillet

 |

* Wd Datuak: Q259022
* Commonscat Multimedia: Carole Montillet
Waldemar Esteves da Cunha, Santos hiriko Momo erregea, 2008an, 88 urte zituela.
**Waldemar Esteves da Cunha** (Santos, Brasil, 1920ko abuztuaren 9a - 2013ko apirilaren 8a) Santos hiriko Momo erregea izan zen 1950etik 1956raino, eta 1958tik 1990eraino, artean 92 urte zituela; beraz, gaurdaino, Brasil osoan inoiz izan den Momo erregerik zaharrena da.

Biografia
---------

Waldemar Esteves da Cunha Brasilgo Santos hirian jaio zen, 1920an, eta urte askoan hortzetako salgaien salerosle izan zen. Bere senideekin batera, aitak sortutako enpresan lan egin zuen.

Bizitza nabarmen aldatu zitzaion 1950eko inauterietatik: Momo erregearen rola jokatzeko hautatu zuten, Santosko hondartzan egiten den Dona Dorothea maratoiaren ostean. Orduz geroztik, 1990 arte, Santosko Momo erregea izan zen Waldemar, 1957an izan ezik: urte hartan, Rio de Janeiroko Eduardo koroatu zuten Momo erregetzat.

1997tik 2000ra bitartean Santosko inauteriek segurtasun arazo batzuk izan zituzten, udalaren nahia zelako Santosko samba eskolak bat etor zitezela São Pauloko estatuko gainerako eskolekin. 2001ean, Waldemar Momo erregea, 81 urteko Momo errege emeritua, jaitsi eta kaleetan zehar eraman zuten, herritarren artean bakea ezar zezan. Zoritxarrez, egoerak blokeatuta iraun zuen 2005 arte: urte hartan, Santos hiriak sambadromo berria izan zuen Orla da Praia auzoan.

Erretiratu arren, Waldemarrek Momo erregea izaten jarraitu zuen bizirik izan zen bitartean, Brasil osoko Momo erregerik zaharrena.

2013ko apirilaren 8an hil zen arte, Santosen bizi izan zen bere emaztearekin, lau semerekin, sei ilobarekin eta birbiloba batekin.;

Galeria
-------

* Waldemar Momo erregea, Mira erreginarekin, 1988ko inauterietan.Waldemar Momo erregea, Mira erreginarekin, 1988ko inauterietan.
* Waldemar Momo erregea, 2008an, 1989ko inauteriko Andrea erreginaren bisita jasotzen.Waldemar Momo erregea, 2008an, 1989ko inauteriko Andrea erreginaren bisita jasotzen.

Referencias
-----------

1. ↑  **(Portugesez)** *Novo Milênio: Tempo de Carnaval (5-a)*
2. ↑  **(Portugesez)** *Novo Milênio: Tempo de Carnaval (5-b)*
3. ↑  **(Portugesez)** *Um reinado na memória santista: Waldemar, o Rei Momo.*
4. ↑  **(Portugesez)** *Corpo do primeiro Rei Momo de Santos é enterrado no Memorial*
5. ↑  Waldemar Esteves da Cunha (1920-2013) - Reinou por 40 anos no Carnaval de Santos

Kanpo loturak
-------------

* **(Portugesez)** «Rei Momo - O dono do carnaval» (Momo erregea, inauterien jabea).
* **(Portugesez)** Ciudad de Santos
* **(Portugesez)** Fonaciòn *Arte e Memoria de Santos*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q531008
* Commonscat Multimedia: Waldemar Esteves da Cunha

---

 |

* Wd Datuak: Q531008
* Commonscat Multimedia: Waldemar Esteves da Cunha
Berdez, mendebaldeko CFA frankoa; gorriz, Afrikako Erdialdeko CFA frankoa
*Artikulu hau Afrikako zenbait herrialdeetako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Libera».*

**CFA frankoa** (Frantsesez *Franc CFA*) kolonia frantsesak izan ziren hamabi herrialde afrikarretan erabiltzen den dirua da. Zenbait kolonia portugaldar eta espainiar ohitan ere erabiltzen da. ISO kodea XAF da Afrikako Erdialdeko bankuarentzat eta XOF Afrikako Mendebaldeko bankuarentzat.

Euroarekin truke neurri tinkoa dauka: 100 CFA francs = Franko 1 = 0,152449 euro; edo euro 1 = 655,957 CFA Frankoak.

Balio bera izan arren, ekialdeko CFA frankoak ez dira mendebaldeko CFA frankoko herrialdeetan onartzen, ezta alderantziz ere.

Izena
-----

1945 eta 1958 artean CFA *Colonies françaises d'Afrique* (Frantziako Kolonia Frantsesak) esan nahi zuen. 1958 eta herrialde horien independentzia arte, *Communauté française d'Afrique* (Frantziako Komunitate Frantsesa) esan nahi zuen. Egun, *Coopération financière en Afrique centrale* (Erdi Afrikako Kooperazioa) esan nahi du.

Sorrera
-------

1945an sortu zen, CFP Frankoarekin batera, Bigarren Mundu Gerra ondoren Frankoaren ahultasuna baitzen.

Mendebaldeko Afrikako herrialdeak
---------------------------------

* Benin
* Burkina Faso
* Boli Kosta
* Ginea-Bissau
* Mali
* Niger
* Senegal
* Togo

Erdiko Afrikako herrialdeak
---------------------------

* Kamerun
* Afrika Erdiko Errepublika
* Txad
* Kongoko Errepublika
* Ginea
* Gabon
* Ekuatore Ginea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** CFA Frankoaren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191511
* Commonscat Multimedia: CFA franc

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11998142v (data)
* GND: 4502290-2
* LCCN: sh2005000411
* SUDOC: 02807355X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191511
* Commonscat Multimedia: CFA franc
World café bat Alemanian.
**World café** ezagutza partekatzeko eztabaida egituratu mota bat da. Prozesu baten bidez, jende hainbat talde mahai baten inguruan esertzen dira euren ideiak eztabaidatzeko. Ondoren. partaideak mahaiaz aldatzen dira eta hurrengo mahaian gertatzen ari zen eztabaida laburtzen die "mahaiko egoiliar" batek. Kafea derrigorrezkoa ez bada ere, kafetegi baten itxura eman ohi zaio lekuari, eztabaida errazteko. Bertsio batzuetan formalismoak ezartzen dira parte-hartzaile guztiek hitz egiteko aukera izango dutela ziurtatzeko.

Hitz egin eta entzuteaz gain, askotan idatzi edo marraztera animatzen da, batez ere mahaian bertan. Horrela, mahaiaz aldatzerakoan, aurreko kideek hartu dituzten ideiak irakur ditzakete mahaiko egoiliarrak azaltzen dituen bitartean. Hasiera batean galdera batzuk arautzen dira, baina erabakiko dena ez dago aldez aurretik pentsatuta. World café baten oinarrietako bat da eztabaida kolektiboak erabaki eta ekintza kolektiboak bultzatzeko duen ahalmena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1733014
* Commonscat Multimedia: World Café (conversational process)

---

 |

* Wd Datuak: Q1733014
* Commonscat Multimedia: World Café (conversational process)
**Winona konderria** (ingelesez: *Winona County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winona da. 2010eko zentsuaren arabera 51.461 biztanle zituen, Winona kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Winona konderriak 1.661,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,83 ura dira. Beste 1.621,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.461 pertsonetatik 49.072 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.244 dira. 642 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.097 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 505 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491281
* Commonscat Multimedia: Winona County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155950526
* ISNI: 0000 0004 4661 0111
* LCCN: n81093358
* NARA: 10039618
* **Lekuak**
* OSM: 1797832
* TGN: 2001083

 |

* Wd Datuak: Q491281
* Commonscat Multimedia: Winona County, Minnesota
**Worcester konderria** (ingelesez: *Worcester County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Worcester da. 2010eko zentsuaren arabera 798.552 biztanle zituen, Worcester kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Worcester konderriak 4.090,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 177,22 ura dira. Beste 3.912,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 195,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 798.552 pertsonetatik 719.721 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 75.422 dira. 29.084 beltzak edo afroamerikarrak. 1.298 amerikar natiboak ziren eta 178 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31.597 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3.634 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 13.040 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Worcester County, Massachusetts age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54093
* Commonscat Multimedia: Worcester County, Massachusetts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127859457
* ISNI: 0000 0004 0606 1509
* GND: 4725833-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838805
* TGN: 1003038

 |

* Wd Datuak: Q54093
* Commonscat Multimedia: Worcester County, Massachusetts
Lehenengo edizioaren azala.

***Walden*** (jatorriz *Walden, Life in the Woods* edo "Bizitza basoetan) 1854an, Henry David Thoreauk (1817-1862) idazleak argitaratutako saiakera ospetsua da, idazle estatubatuarrak idatzitako testu ospetsuena. Walden eragin handia izan du bai ekologismoan baita ere Desobedientzia zibilleko mugimenduetan.

Ideia nagusia
-------------

Liburu honetan egileak berak bizi izandako esperientzia kontatu zuen. Thoreauk bi urte, bi hilabete eta bi egun Walden aintziraren ondoko etxetxo batean bizi izan zen. Etxetxoa hark berak eraiki zuen eta janaria bere baliabideak erabiliz eskuratzen zuen. Esperientzia horrekin izadiarekin lotuta bizi izateko aukera azaldu nahi zuen. Modu batez, honekin haren ideologia erakutsi nahi zuen: gizakia libre izateko naturan bizi behar du, alienatzailea den gizartetik kanpo.

Liburu honetan oinarritutako mugimendua mundu osoan zabaldu zen. Thoreauren jarraitzaileen artean Justo Garate (1900-1994) euskalduna egon zen.

Burrhus Frederic Skinner, konduktismoaren defendatzailea, bere eleberriari izenburua jartzeko liburu honetan inspiratu zen *Walden Two* (1948).

 Walden aintzira (*Walden Pond*) Concord, Massachusetts.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)**: Walden/Thoreau txostena.
* **(Ingelesez)**: Gutenberg Proiektua, testu osoa jaisteko lotura.

Thoreuauk egin zuen etxetxoaren erreprodukzioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863534
* Commonscat Multimedia: Walden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4243161332355952420006
* BNE: XX2999950
* BNF: 12152763z (data)
* LCCN: n83038633
* NLA: 35548782
* SUDOC: 030027799
* Open Library: OL55649W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q863534
* Commonscat Multimedia: Walden
**Carlos Sáenz de la Calzada Gorostiza** (Labraza, Araba, 1917ko otsailaren 9-1995) euskal hiritarra, biologoa eta geografoa, frankismoak irabazi zuenean erbesteratu behar izan zen. Arturo Sáenz de la Calzada arkitektoaren anaia zen.

Biografia
---------

Errioxako odontologo eta albaitero baten semea Arabako Labrazan jaio zen; amaren familia hangoa zen, Goroztiza familia alegia. Lehenengo ikasketak Leónen egin zituen zeren eta haren aitak bertako albaitaritza eskolan irakasten baitzuen. 1920. hamarkadan Madrilgo Unibertsitatera Natur Zientziak ikastera joan zen. 17 urte zituelarik intsektu mota berri bat deskubritu zuen, *Calzadae* izena hartu zuten hemiptero heteropteroak. Horri eskere Historia Naturalaren Espainiako Elkartean sartu zen.

Gerran, errepublikano konbentzitua izanik eta armada arruntean ezin izan zuela sartu ikusita, aireko armadara sartu zen. Sobietar Batasunera pilotu bezala ikastera bidalia izan zen baina han arazo franko izan zituen, estalinismoaren pentsamendu bakarra onartu ez zuelako. Gerra-kontseilua eta espetxea sufritu zuen. Azkenik, Espainiako Moskuko enbaxadoreak haren askapena lortu zuen. Berriro ere penintsulan, Brigada Internazionalekin Ebroko guduan ibili zen; bere brigadako gehienak hantxe hil zituzten, bakarrek hogei inguru salbatu baitziren. Gerran ibili ondoren, bere anaia Arturorekin batera Sinaia itsasontzian Mexikora ihes egin zuen.

Veracruz hiri mexikarrera ekainaren 13an heldu zen. Han, hasiera batean, zrbitzari lana egin zuen baina laster kultura munduan aritu zen, hasieran *Revista América* aldizkarian lan egiten. 1940. hamarkadan Perura joan han bere arreba Pilar baitzen. Perun geografia ikasketak egin zituen. Hamarkada amaieran Mexikora itzuli zen eta UNAMeko Geografia Kolegioan hasi zen lanean. Ondoren, Sinaloan, Mochien Prestaketa Eskola sortu zuen. Bizitza osoa irakaskuntzari eta ikerketari eman zion; azpigarriak dira geografia medikoan egin zituen lanak zeintzuetan biologia ere aplikatu zuen. Casa Máxima de Estudios Mexicanos zelakoaren ordezkaria UNESCOn izan zen. Hainbeste esfortzuen truke sari ugari jaso zuen.

Obra
----

* *La geografía médica en México a través de la historia*. 1971.
* *Ciencias y humanidades en la enseñanza media*
* *Hidrología médica y general del estado de Michoacán*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Datu biografikoak.
* **(Gaztelaniaz)**:David Mota Zurdoren artikulua.

Ikus, baita ere
---------------

* Arturo Sáenz de la Calzada

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43380421
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171760888
* ISNI: 0000 0001 2072 8857
* LCCN: nb2011015349
* SUDOC: 240817257

 |

* Wd Datuak: Q43380421
**Xementerio**, Aramaion 1988. urtean sortutako punk taldea da, 1990. hamarkadan aritu zena. Iban Elejalde abeslari izandakoaren heriotzaren 10. urteurrenean berriz elkartu eta kontzertuak egitera itzuli ziren.

Biografia
---------

1980. hamarkadaren amaieran hainbat taldetan jotzen ari ziren Iban Elejalde, Gorka Arias, Alonso anaiak eta J.A. Guerrero. Iban eta Gorkak talde berria sortzea erabaki zuten, bostak elkartu eta baliabide gutxirekin bazen ere kontzertuak egiten hasi ziren. Malaña taldearekin kontzertu bira bat egin zuten Euskal Herrian zehar. 1990. hamarkadan Ibanek taldea utzi egin zuen eta Ruben Arriolabengoa sartu zen abeslari. Taldeak 1997 arte iraun zuen. 2006. urtean Iban Elejalde hil egin zen.

2016an Ibanen heriotzaren hamargarren urteurrena ospatzeko kontzertu bakarrerako biltzea erabaki zuten. Ruben Malagan bizi zenez Asier Robledok hartu zuen bere lekua. Ordutik beste kontzertu batzuk ere eman dituzte Aramaio inguruko herrietan eta bata Gasteizen ere, Hala Bedi tabernan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Musikari eta lagun handi bati omenaldi ezin aproposagoa - Aramaio» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-02-27).
2. ↑    Barandiaran, Iker.  (2010-10-31). «Amorrazioan ondutako punk-rocka» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-02-27).
3. 1 2    «Xementerio, bizi-bizi berriro - Aramaio» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-02-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86496022

 |

* Wd Datuak: Q86496022