recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dotakon** (japonieraz *めちゃっこドタコン* edo *Mechakko Dotakon* eta ingelesez *Mechanical Boy Dotakon*) Yu Yamamotok sortutako 1981eko japoniar marrazki bizidun batzuk dira. Urte hartan bertan Fuji Television japoniar katean emititu zen. 1980ko hamarkadaren erdialdera ETB1 katean euskaraz emititu zen.

Argumentua
----------

Dotakon anai-arrebik ez duen altzairuzko errobot nerabe bat da. Lehenbiziko ideia ahalmen bereziak zituen 8 urteko haur bat egitea zen, baina oso buruargia atera ez zitzaionez, Mitxiruk (nerabe sasi jakintsua) beste errobot bat diseinatu zuen: Dotakon. Errobot honek bere buruan kapela hegalari bat jantzia zeraman (Danbo), eta errobotaren borondatearen ahotsarekin bat ibili ohi zen. Gainera, Dotakon "hamar gizon baino idartsuagoa eta tximista baino azkarragoa zen", jantzia zeraman gabardina gailu ezberdin eta bitxiez beterik zuen, bere oinetakoak irristailu bilakatzen ziren, besteei karranpak emateko gai zen, eta bere belarriak erradar boteretsuak ziren...

Dotakonen inguruko lagun eta pertsonaiak honako hauek dira: txakur handi eta patxadatsu bat (Rufo), asmatzaile zahar eta ero bat (Maisua), bizilagun potzolo eta oso xaloa (Kapone), Dotakon maintemindurik duen neska irakasle gazte bat... Eta denbora iragan hala, Mitxiruk Txopinko sortuko du, arrautza-oskola itxurako kapela daraman 5 urteko neskatoa...

Abestia
-------

1984an Xoxoa diskoetxeak "Tele-Kantak" kaleratu zuen. Bertan Dotakonen abestia zegoen euskaraz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Dotakon marrazki bizidunen hasierako abestia entzungai euskaraz
* Dotakon marrazki bizidunen hasierako abestia entzungai japonieraz **(Japonieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3714480

 |

* Wd Datuak: Q3714480
Skonto estadioa neguan.
**Riga FC** (izen osoa *Riga Football Club*) Letoniako futbol taldea da, Riga hiriburukoa.

Historia
--------

Oso talde berria da, 2014 urtean sortu baitzen. Skonto FC-ren diru arazoek talde hau mailaz jeistera behartu zuten (2016an desagertuko zen) eta hiriburuan futbol talde berri baten beharra ikusi zen. Skonto Stadiumean jokatzen du.

2015 urtean bigarren maila irabazi eta lehen mailara igo zen. 2016 denboraldian bosgarren egin zuen ligan eta 2016-17ko Kopa finala jokatu zuen, 2-2 egin ondoren penalti jaurtiketetan galdu zuena. 2017an hirugarren postua eskuratu zuen ligan eta Kopa finala jokatu zuen berriz, baina hau ere galdu egin zuen. 2018an urte bikain osatu zuen, titulu biak eskuratu baitzituen, Liga eta Kopa. Hurrengo bi urtetan ere Ligako txapelduna izan da.

Palmaresa
---------

### Letonian: 5

* Liga (3): 2018, 2019, 2020
* Kopa (2): 2018, 2023
	+ finalista 2016-17 eta 2017an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Letonieraz)****(Errusieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19963391

 |

* Wd Datuak: Q19963391
Santiago de Rubiás dos Mixtos eliza.
**Couto Mixto** (portugesez: *Couto Misto*; gaztelaniaz: *Coto Mixto*) Galizia eta Portugal artean (zehazki, Salas ibaiaren ibarrean) kokatutako mikroestatu independentea izan zen. Rubiás, As Maus eta Santiago herrixkek osatzen zuten, azken hori zelarik hiriburua. Orotara 26,9km²-ko azalera zuen eta, bere azken aurreko estatuburu Delfin Modesto Brandonen estimazioen arabera, ez zuen 1.000 biztanle baino gehiago 1862 eta 1864 artean.

Mugako lurralde txiki honek ez zuen loturarik ez Espainiako ez Portugalgo koroekin, eta estatu subiranoen moduko antolakuntza propioa izan zuen. Bere jatorria Zamorako itunean Portugalen independentzia ezarri zenean dago, Leongo erresumarekin zituen mugak ez zirela oso modu zehatzean ezarri.

Couto Mixtoko eskubideen eta pribilegioen artean zeuden espainiar edo portugaldar justiziarengandik ihesi zebiltzanei asiloa ematea, soldadu-ekarpenik ez egitea bi erreinuetako ezeini, zerga-salbuespena, merkataritza-askatasuna eta bere biztanleen askatasuna portugaldar edo espainiar nazionalitatea hautatzeko.

Egoera hau irregulartzat hartu zuten Espainiak nahiz Portugalek, eta aho batez adostu zuten ezin zuela luzaroan iraun, bereziki aproposa baitzen kontrabandorako eta gaizkileen bandak bertan kokatzeko. Lisboako Hitzarmena sinatzean (1864), Couto Mixtoaren lurraldeak espainiar subiranotasunekoak izatera igaro ziren. Horren trukean, Portugalen parte bilakatu ziren Aldeas Promiscuas zirelakoak (Soutelinho da Raia, Cambedo eta Lamadarcos). Despopulatutako bazka-larreen eremu txiki bat Montalegreko udalerrian (Portugal) integratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** ACPE. *El Couto Mixto (Ourense) Caso único en Europa – ACPE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).
2. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2016-08-14 (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).
3. ↑   García Mañá, Luís Manuel.  (2005). *Couto Mixto : unha república esquecida.*  Edicións Xerais de Galicia ISBN 84-9782-325-7. PMC 65461583. (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).
4. ↑   Brandon, Delfín Modesto.  (1907). *Interesante historieta del coto mixto.*  [s.n.] (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).
5. ↑   Álvarez, Jacobo García; Lozano, Paloma Puente.  (2015). «Las Comisiones Mixtas de Límites y las representaciones geográficas de la frontera hispano-portuguesa (1855-1906)» *Revista de historiografía (RevHisto)* (23): 67–100. ISSN 1885-2718. (Noiz kontsultatua: 2021-03-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953432
* Commonscat Multimedia: Couto Mixto / Q953432

---

 |

* Wd Datuak: Q953432
* Commonscat Multimedia: Couto Mixto / Q953432
**Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans** (Santillana del Mar, 1908ko irailaren 5a- Eibar, 1936ko irailaren 27a) Borboi etxearen partaidea, Bi Sizilietako adarrakoa, Espainiako infantea, militarra, Espainiako Gerra Zibilean hil zen, frankisten alde Eusko Gudarostearen aurka borrokatzen. Haren omenez, frankistek, Morkaiko mendian, Elgoibaren, gurutz bat altxatu zuten.

Familia
-------

Gurasoak Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Luisa Orleansekoa ziren. Carlosek hiru arreba zituen, horietako bat Maria de las Mercedes, Juan Carlos I.a Espainiakoaren ama. Beraz, azken honen osaba zen.

Biografia
---------

Carlos Borboi Santillana del Mar herrian jaio zen, Alfontso XIII.aren erregealdian, 1908ko irailaren 5ean. Borboi etxearen partaide gisa Espainiako infantearen izendapena zuen. Batailoa aipatutako herrian, Benamejí markesen jauregian, abuztuaren 14an. Bere izen guztiak hauek ziren: Carlos María Fernando Felipe Justiniano. 1921ean, aita Andaluziako Eskualde militarraren burua izendatu zuten eta Sevillara eraman zuten. 1931ko apirilaren 14an, Espainiako II. Errepublika aldarrikatu zen eta familia osoa Alfontso XIII.a]]rekin batera, Espainiatik alde egin zuten. 1936an, militar golpistek estatu kolpea eman zutenean, Carlosek bere aitari boluntario gisa altxatuekin joateko baimena eskatu zion. Uztailaren 30ean Iruñean, bertako Militar Komandantzian aurkeztu zen boluntario. Lontinanteorde konplementoko izendapenarekin, Gipuzkoako frontera bidali zuten, Iruñeako Zulatzaileen Bigarren Konpainiaren komandante gisa. Kalamua mendietan errepublikazaleek gogor egin zieten aurre espainol faxistei. Han borrokan zebilenean kopetan tiro bat jaso zuen eta bertan hil zen. Lehen unean Tolosako hilerrian lurperatu zuten. 1941eko ekainaren 9an, bere gorpuzkinak Sevillako Divino Salvador elizara eraman zituzten.

Morkaiko Gurutzea
-----------------

Mendi honetan frankistek bera omentzeko gurutzea altxatu zuten. Gaur egun erdi ezkutatuta dago pinuen artean, eta jaiotza bat ipini dute azken urteotan haren azpialdean. Inguru horretan hil zen Carlos Borboi-Bi Siziliak eta Orleans Espainiako Gerra Zibilean. 

Elgoibarko udalaren esanetan herrian ez dago monumentu horren jatorri frankistaren kontzientzia. Mendi honetan, bestetik, gerra garaiko lubakiak ikus daitezke oraindik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Morkaiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17278131
* Commonscat Multimedia: Carlos of Bourbon-Two Sicilies (1908-1936) / Q17278131

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 158293370 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q17278131
* Commonscat Multimedia: Carlos of Bourbon-Two Sicilies (1908-1936) / Q17278131
***Carmen Bastiánen erretratua***, (katalanez: *Retrat de Carmen Bastián*), Marià Fortuny margolari katalanak 1871-1872an, olioaz egindako margolana da. Margolan atipikoa da eta garaian nahiko eskandalagarria izan zen. Bartzelonako Galeria Oriolen 300.000 euro ordainduta, 2014tik Kataluniako Arte Museo Nazionalean erakusten da.

Carmen Bastián
--------------

Modelo bezala agertzen dena Carmen Bastián zen, Granadako Barranco de la Zorra izeneko auzoan bizi zen neska ijitoa. Fortuny familiarekin oso harreman ona izan zuen eta artistaten margolan desberdinetan agertu zen. Margolariaren amorantea izan zela esan zen ere bai baina hori, antza, ez zen egia, emaztearekin ere oso harreman ona izan baitzuen. Lan honetan hamabost urte zituen. Carmenek oso bizitza gogorra izan zuen: Fortunytarrak Granadatik alde egin zutenean Carmen Madrilera joan zen. Madrilen modelo bezala jarraitu zuen lanean, ingeles batekin. Baina neskaren anaia bat Madrilera joan zen neska berriro ere Granadara eramateko asmoz. Neskak ez zuen nahi eta anaiak izugarrizko jipoia eman zion. Ondorioz ingelesak neska utzi zuen. Azkenik Carmenek bere buruaz beste egin zuen.

Deskribapena
------------

Esan ohi da margolan hau Fortunyren obran atipikoa dela. Margolariak egina zituen beste biluzi artiztikoak, esaterako bere *Odaliska* ospetsua; baina margolan haiek desberdinak ziren zeren nesken gorputzak oso zainduak agertzen ziren eta, gainera, arabiarrak ziren, Venusen irudiak bezala, gai tipikoak. Lan honetan, aldiz, oso neska gaztea eta espainiarra dugu. Modeloa, nahiz eta ederra izan, kanonen arabera ez da perfektua: hankak eta aurpegia ez dira estetikoki perfektuak. Hori guztia gutxi balitz, sofa gainean agertzen da gona altxatuta eta bere gorputza erakusten, garaiko argazki pornografikoen moduan. Erabateko errealismoa erakusten du lan honek, beraz.

Margolanean Carmen sofa baten gainean etzanda agertzen da. Erabat jantzita dago baina gona altxatuta duenez, bere sexua erakusten du. Irrifarrez ikusten dugu, eskuineko eskuan abanikoa izanik, beroa adierazteko.

Estiloa
-------

Lana argitsua da, neskaren azala eta atzean dagoen atea azpimarratuz; hondoaren zuritasunak inpresio hori indartzen du. Marrazkia oso zehatza da nahiz eta azkar eginda egon. Fortunyren lanetan ohikoa den bezala, hemen ere margolanaren alde batzuk oso zehatzak diren bitartean, beste batzuek bukatu gabeko sentipena ematen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Pradoko Museoaren online galeria.
* **(Gaztelaniaz)**:ArteHistoria orrialdearen komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27941459
* Commonscat Multimedia: Carmen Bastián / Q27941459

---

 |

* Wd Datuak: Q27941459
* Commonscat Multimedia: Carmen Bastián / Q27941459
**Bugatti Tipo 57 Coupé Atlantic**, **Type 57 SC Atlantic** izenez ere ezaguna, Jean Bugattik diseinatutako eta 1936tik 1938ra merkaturatu zen coupé luxuzko bat izan zen. Atlantic-a historiako lehen super-autoa dela esan ohi da. Beste "57" autoek bezala, autoak 3257 cm³ lineako 8 zilindro batekin hornituta zegoen eta horrek, Roots gainkargagailu batek gainkargatuta, 210 km/o-ra bultzatzen zuen, garai hartako abiadura oso handia.

Atlantic autoaren gorputza, aluminioz egina, Type 57 originala baino baxuagoa zen eta gidariaren eserlekua atzealdetik hurbil zegoen.

Aleak
-----

Lau unitate soilik egin ziren. Bat Jean Bugattik berak beretzat hartu zuen, beltza, La Voiture Noir izenez ezaguna izan zena: II. Mundu Gerran galdu zen.

Egindako jatorrizko lau haietarik bi ale baino ez dira geratzen osorik 21. mendean. Bi autoetako bat 1988an saldu zioten Ralph Lauren diseinatzaile estatubatuarrari. Bestea, n.57734 zenbakiaz identifikatua, egin zen 1936an Victor Rothschild bankariarentzat eta 2010ean enkantean saldu zitzaion Mullin Automotive Museum delakoari, 30/40 milioi dolarretan, historiako bigarren auto garestiena salmenta batean. Ale hori Guggenheim Bilbao museoan egon zen ikusgai 2022ko erakusketa batean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Communications, Bugatti.  (2022-04-28). «Bugatti Type 57 SC Atlantic Showcased at the Guggenheim Museum Bilbao Exhibition – Bugatti Newsroom» *newsroom.bugatti.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).
2. ↑   **(Italieraz)** «40 milioni USD per una Bugatti 57SC Atlantic» *Motori.it* 2010-05-07 (Noiz kontsultatua: 2022-06-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30895656
* Commonscat Multimedia: Bugatti Type 57 S Atlantic / Q30895656

---

 |

* Wd Datuak: Q30895656
* Commonscat Multimedia: Bugatti Type 57 S Atlantic / Q30895656
**Infiestoko gertaerak** Asturiasko Infiesto herrian (Piloña), Borboien berrezarkuntzaren garaian, 1903ko apirilaren 30ean, Guardia Zibilak eragin zuen sarraskiaren izena da.

Aurrekariak
-----------

1903ko Espainiako Hauteskunde Orokorretan, Alderdi Liberal-Kontserbadorearen José Ramón Gómez Arroyo kanditatoa aukeratua atera zen; kandidato honek probintziako kazikea zen Alejandro Pidalen laguntza zuen, Alderdi Liberal Fusionistaren kandidatoaren kaltetan, Manuel Uría. Prozesu osoan iruzurren susmoak oso zabalduak izan ziren.

Gertaerak
---------

Gertaeren aurrean kalean protesta ugari eman ziren. Emaitzak eman aurretik, Guardia Zibilak herria hartuta zuen eta manifestarien aurka tiroka hasi ziren. Erasoetan 11 nekazari hil zituzten, horietatik 3 emakume, eta 50 pertsona gehiago zauritu zituzten. Erasoaren aurretik guardia zibilek ez zuten inongo abisurik eman nahi eta gero erasotuak izan zirela esan. Errepresioa ez zen horretan gelditu: hurrengo egunean Uriaren lagun asko atxilotuak izan ziren, tartean Juan Uría, kandidatoaren anaia eta Oviedoko alkatea. Atxiloketen aitzakia: errebolta akuilatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* Hauteskunde eguneko argazkia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24942505

 |

* Wd Datuak: Q24942505
**Nikolaievskeko sarraskia** (japonieraz, 尼港事件 *Niko Jiken*) 1920ko otsail-martxoan Nikolayevsk-on-Amur herrian izandako sarraskia izan zen. Errusiar herritar gehienak eta ehunka japoniar atzerriratu hil zituzten, Errusiako Gerra Zibilean aliatuek egindako esku-hartzean jazotako hainbat gertakariren emaitza gisa.

1918ko irailean, Japoniar Armada Inperialak Nikolayevsk-on-Amur okupatu zuen, Siberiar Interbentzioko indarren barruan zihardutela. 1920an, 450 japoniar zibil bizi ziren han, eta 350 militar. Gainera, Errusiako Armada Zuriak beste 300 gizon zituen han, eta herritar zibilak 15.000 inguru ziren. 1920ko urtarrilean, partisanoz osaturiko 4.000 soldaduko talde batek herria inguratu zuen. Haien buru Yakov Triapitsyn anarkista zihoan, Boltxevikeen Armada Gorriarekin nolabaiteko aliantza zuena.

Otsailaren 24an, eurak askoz gutxiago zirela konturatuta, japoniar komandanteak Triapitsynen tropak bandera zuriarekin sartzea baimendu zuen. Hala ere, Triapitsynek Mugimendu Zuriaren defendatzaileak exekutatzeari ekin zion. Martxoaren 10ean *ultimatum*a eman zien japoniarrei, armak utzi eta alde egin zezaten, jakinda ez zutela halakorik egingo. 1920ko martxoaren 12an, japoniarrek erasoari ekin zioten, baina porrot egin zuten eta gudari asko hil ziren. Geratzen ziren gutxiak errenditu egin ziren. Hala ere, Triapitsynek mendekua hartzea erabaki zuen: bizirik geratu ziren soldadu guztiak exekutatu zituen, eta 122 zibil ez beste guztiak erail. Guztira 700 japoniar hil ziren denbora tarte txikian.

Honen ostean hainbat zibil hiltzeko aukera izan zuen, ez baitzuen kontra egingo zion inor aurrean. Maiatzaren bukaeran Japoniar talde bat gerturatzen zela ikusita bizirik zeuden guztiak hil eta herriari su eman zion, alde egin baino lehen.

Japoniar gobernuak protesta egin zuen boltxebikeen gobernuaren aurrean Moskun. Gobernuak Triapitsyn atxilotu eta exekutatu zuen. Hala ere, hori aski ez zelakoan, Sakhalingo iparraldea okupatu zuen Japoniak, eta ez zuen Sobietar Batasuna onartu 1925 arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  The destruction of Nikolayevks-on-Amur: An episode in the Russian civil war in the Far East, Cambridge University Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q700134
* Commonscat Multimedia: Nikolayevsk Incident / Q700134

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85091942
* NDL: 00568506

 |

* Wd Datuak: Q700134
* Commonscat Multimedia: Nikolayevsk Incident / Q700134
**Zemlako matxinada** (gaztelaniaz: *levantamiento de Zemla*; arabieraz: انتفاضة الزملة‎) edo **Zemlako intifada** (gaztelaniaz: *Intifada de Zemla*) espainiar kolonialismoaren aurkako lehendabiziko altxamendua izan zen, 1970eko ekainaren 17an gertatu zena.

Deskolonizazio garaia zela eta, Espainiako Gobernuak Mendebaldeko Sahararen estatusa aldatu zuen, kolonia izatetik probintzia izatera. Aldaketa ospatzeko, ekainaren 17an festa bat egitekotan zen Aaiungo Afrikako plazan, emanaldiak, desfileak eta dantza indigenak eginez. Jaialdia hasi baino lehen, eskualde osotik etorritako hainbat gaztek hiria zeharkatu zuten "Sahara sahararrentzat" zioten pankartak zeramatzatela. Manifestariak Zemla auzoan bildu eta gobernadorea aurrean egotea eskatu zuten agiri bat emateko asmotan.

José María Pérez de Lema espainiar gobernadore militarra Zemlara joan zen, agiria hartu eta manifestariei Sahara eta espainiar gobernu koloniala batzen zituzten harremanak goraipatzen zituen hitzaldi bat bota zien. Gobernadorea alde egin eta gero, manifestariak auzoan geratu ziren eta hirurogei laguneko eskolta zeraman gobernu-ordezkaria ailegatu zen. Manifestariek eskoltak urrundu zituzten eta, 19:30 inguru zirela, Carlos Diaz Arkotxak zuzenduriko Espainiar Legioaren konpainia bat heldu zen. Legionarioek tiro batzuk egin zituzten manifestariak beldurtzeko baina hauek, kikildu ez, eta harrika hasi ziren. Konpainiak su egin eta 4 hildako (iturri batzuen arabera 11 izan ziren) eta 20 zauritu baino gehiago sortu zituen. Gertaerak *Zemlako sarraskia* izena hartu zuen.

Manifestazioaren bultzatzailea Muhammad Bassiri izan zen. Iturri polizialen arabera, atxilotu eta hiru ordu geroago Marokoko mugara eraman zuten. Sahararrek, berriz, torturatu, eguna argitzean Aaiundik gertu dagoen duna-eremu batera eraman eta bertan fusilatu zutela diote. Egun, sahararrek bere heriotza-eguna gogoratzen dute, martiri nazionala eta gero Fronte Polisarioa izango zenaren askapen mugimenduaren sortzaile moduan. Bassirik berak sortutako *Al-Shihab* (Zuzia) aldizkarian "Sahara sahararrentzat" izeneko artikulua argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tarver, H. Michael; Slape, Emily. *The Spanish Empire: A Historical Encyclopedia.*  I, 36 or. ISBN 9781440845703..
2. ↑   García, Alejandro.  (2002). *Historias del Sahara: el mejor y el peor de los mundos.*  Madril: Catarata.
3. 1 2    *Western Sahara A "Spy" Guide - Strategic Information and Developments.*  IBP. Inc. 45 or. ISBN 0739786407..
4. ↑   Bárbulo, Tomás.  (2002). *La historia prohibida del Sáhara Español.*  21 Bartzelona: Ediciones Destino / Colección Imago Mundi, 89 or. ISBN 978-84-233-3446-9..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3800705

 |

* Wd Datuak: Q3800705
**Stiven Mesa Londoño (**Antioquia Kolonbia 2000ko urtarrilaren 27a), Blessed izenez ezaguna, kolonbiar abeslaria da.

2021eko urrian kaleratu zuen bere lehen albuma, **"Hecho en Medellin"** izenekoa. Albumeko abestirik ezagunena **"Medallo"** izeneko abestia izan zen, 290 milioi erreprodukzio baino gehiagorekin Youtuben. 2022ko azaroan "Siempre Blessd" izeneko bere bigarren albuma kaleratu zuen jatorriari erreferentzia eginez. Bertan, **"Ziploc"** izeneko trap bat dago, Cali hiriko artista batekin, "Pirlo" izenekoa, Kolonbian 1 zenbakira iritsi zen eta 25 milioi erreprodukzio baino gehiago ditu YouTuben.

2020ko urrian kaleratu zuen Blessd taldeak "Ostiral Soziala" abestia, Alexis, Yomo, Amaro eta Xantos puertorricar artistekin. Abestia Kolonbiako irratietako lehena bihurtu zen oso denbora gutxian. 2020ko azaroan, Blessd eta Ryan Castrok **"Lejanía"** abestia kaleratu zuten. Abestiak arrakasta izan zuen, ez bakarrik Medellinen, baita Kolonbia osoan eta Costa Rican ere.

2021eko urtarrilean **"Imposible"** abestia kaleratu zuen. Maluma Blesdsekin harremanetan jarri zen remix baterako abestiarekin bat egiteko. Remixa The Prodigiez ekoiztetxeak ekoitzi zuen eta 2021eko maiatzean atera zen.

2021aren amaieran, New Jersey, Massachusetts eta Floridako ikuskizunekin osatu zuen bere lehen bira Estatu Batuetan. Europan zehar ere bira egin zuen, Madril, Bartzelona, Paris, Malaga eta Bilboko agertokietan kantatuz.

2022ko urtarrilean Lo Nuestro sari baterako izendatu zuten "Gizonezko Artista Errebelazioa" kategorian, eta Billboardek 22 "artista latinoen" artean nabarmendu zuen 2022an.

Bere inspirazioei buruz galdetu ziotenean, Blesdsek sinesgarritasuna ematen dio Arcangel abeslari eta rapero estatubatuarrari. Entzuten hazi ziren artista kolonbiarrengan ere inspiratzen da, hala nola Diomedes Díaz vallenato-abeslaria eta Joe Arroyo saltsa-abeslaria.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110855304
* Commonscat Multimedia: Blessd / Q110855304

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000000504307605
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: blessd

 |

* Wd Datuak: Q110855304
* Commonscat Multimedia: Blessd / Q110855304
**Porcia** (K.a. 70 – K.a. 42) emakume erromatarra zen. Katon Minorren eta Atiliaren alaba zen. 
Porcia, Marko Brutoren, Julio Zesarren hiltzailea, bigarren emaztea izateagatik da ospetsua eta hau hil ondoren brasa batzuk irentsiz suizidatzeagatik.

Bizitza
-------

### Gaztaroa

Maitekorra izateagatik da ezaguna, filosofiarekiko zaletasun handia zuen eta adoretsua zen. Gaztea zenean, bere gurasoak adulterioagatik banandu egin ziren. 
Porcia Marko Kalpurnio Bibulorekin ezkondu zen lehenengo. Haur bat izan zutela uste da, Luzio Kalpurnio Bibulo; baina batzuek diote gazteegia zela ama izateko eta semeordea zuela.

Urte batzuk geroago, Quinto Hortensio Hortalok, Porciarekin ezkontzea eskatu zuen, baina Bibulok ez zuen onartu. 

Bibulo K.a. 48. urtean hil zen Pompeyoko porrotean.

### Brutorekin ezkontza

Porciaren aitaren heriotzaren ondoren, K.a. 45eko uztailean, Marko Bruto, bere lehengusua, dibortziatu eta Porciarekin ezkondu zen. 
Askok ez zuten dibortzioa ondo ikusi, baina Pompeyako alderdiak onartu egin zuen. Gainera, Porcia guztiz maiteminduta zegoen Brutorekin. Seme bat izan zuten, baina txikia zela hil zen, K.a. 43. urtean.

Brutok Zesar atakatzea erabaki zuen. Esaten da, Porcia jaso zezakeen torturarako prestatzeko zauri bat egin ziola bere buruari izterrean, mina jasan zezakeen konprobatzeko. Zauriaren ondorioz, min handiak, sukarra eta hotzikarak jasan zituen. Bruto asko kezkatu zen.

Zauriarena bere senarrari kontatu zionean, honek erabaki zuen ez ziola ezer gehiago ezkutatuko, berarekin fidatu zitekeela ikusi baitzuen.

### Porciaren heriotza

Porciaren heriotza kezka handia izan da historialari eta idazle askorentzat. Historialari garaikide gehienek uste zuten Porciak bere buruaz beste egin zuela K.a. 42. urtean, txingarrak irentsiz, esaten denez. Historialari modernoek istorio sinesgaitz hau aurkitzen dute, ordea; espekulazio herrikoi batek dio Porciak bizitza kendu zuela ikatza erretzen aireztapenik gabeko gela batean, eta horrela erori zela karbono monoxidoak eragindako intoxikazioaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255448
* Commonscat Multimedia: Porcia / Q255448

---

 |

* Wd Datuak: Q255448
* Commonscat Multimedia: Porcia / Q255448
***Wacoko setioa*** 1993ko otsailaren 28tik apirilaren 19ra AEBetako Texas estatuko Waco hiritik hurbil dagoen Mount Carmel Center kokalekuan jazotako setio bat izan zen.

AEBetako FBI eta ATFeko agenteek eta Texas eta Alabamako Goardia Nazionaleko soldaduek 59 egunez bertan gotortuak zeuden Davidiar sektako kideak setiatu zituzten, aurrez, otsailaren 28an ATFeko agente batzuk jabetzan ustez zeuden arma batzuk atzemateko asmoz burututako serakadan tiroketa jazo eta ATFeko 4 agente eta 5 davidiar hil ziren. Apirilaren 19an azken erasoa jazo zenerako, kokaleku osoa sutan kiskali zen, bertan zeuden 72-86 inguru gizon, emakume eta haurrak hil zirelarik, sektako burua zen David Koresh barne.

Ikus gainera
------------

* *Waco (telesail laburra)*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258873
* Commonscat Multimedia: 1993 Mount Carmel Center fire / Q258873

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93004343

 |

* Wd Datuak: Q258873
* Commonscat Multimedia: 1993 Mount Carmel Center fire / Q258873
***Mr. Mercedes***, euskaraz: «Mercedes Jauna», 2014ko Stephen King estatubatuarrak idatzitako detektibe eleberri bat da. 2014ko ekainaren 3an argitaratua izan zen.

Trilogia baten lehen eleberria da, beste biak *Finders Keepers* (2015) eta *End of Watch* (2016) dira.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eguna argitu aurretik, ekonomikoki gainbehera dagoen AEBetako hiri batean, ehundaka langabetuk iragarki batean agertutako lan eskeintzal lortzeko asmoz bulego bat noiz irekiko zain daude. Helburu horretarako ilada eginez gaupasa egin dute.

Bapatean, Mercedesauto bat egunsentiko laino hortz artetik agertu eta zain dagoen jendearen gainera zuzenduko da. Gidariak aurrean topatzen duen oro jo ta bertan garbitu edo zaurituko du. Orduan, autoak atzera egin eta berriz ere haien aurka egingo du. Hiltzaileak zortzi hildako eta hamabost zauritu utzita ihes egingo du.

Handik hilabete batzutara, Bill Hodges, jada erretiroa hartutako polizia ohia argitu gabeko kasu horrekin obsesionatua jarraitzen du, eta halako batean sarraski horren arduraduna dela dioen norbaiten gutun anonimo bat jasoko du. 

Brady Hartsfield jaio zen etxean bere ama alkoholikoarekin batera bizi da. Gidatzen zuen Mercedesaren pneumatikoek jandearen gainetik pasatzean zirenean heriotz sentsazio horretaz gozatu zuen.

Telesaila
---------

* *Mr. Mercedes (telesaila)* (2017)
**Errementari kaleko murala** horma irudi bat da, Tolosako alde zaharrean aurkitzen den margo lana. Lan honen egilea Iñaki Moyua da, eta bertan, Tolosako erraldoi eta buruhandien konpartsari egiten zaio omenaldi.

Peio Ziri-ziri eta Catalina de Tapia

Egilea
------

Iñaki Moyua izan da mural honen egilea. Iñaki 1971an jaio zen Tolosan. Bera da inauterietako euskarri eta ikono nagusienetako bat; izan ere, bera izan da Tolosako Inauterietan Ostegun Gizeneko txerrimobilaren eta Tolosako buruhandi eta erraldoien egilea. Tolosako biztanleriarentzat, ezin bestekoa da Inauterietan pentsatzea elementu garrantzitsu hauek gabe.

Deskribapena
------------

Hasieran esan den bezala, lan honen intentzioa Tolosako erraldoi eta buruhandien konpartsari omenaldia egitea da. Margo lan honetan, Peio Ziri-Ziri, Catalina de Tapia erraldoiak eta Ostiral-mehe (kokotxas) buruhandia ikusi ditzazkegu elkar. Bertan kolore argiak eta koloretsuak erabiltzen dira, Tolosako inauteriei erreferentzi moduan.

Kokapena
--------

Errementari kaleko muralaren bideoa
Errementari kale bukaeran dago kokatuta, Plaza Berriko haurreskolako hormetako batean zehazki.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Gigantes y cabezudos de Tolosa: los más queridos y los más temidos» *turismoa.tolosa.eus* 2019-09-18 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
**Fatima al-Aqel** (arabieraz: فاطمة العاقل‎; 1957 – 2012ko urtarrilaren 11) emakume itsuen eskubideen aldeko yemendar ekintzailea izan zen.

Bizitza
-------

Kairoko Unibertsitatean ikasten ari zela, itsu bihurtu zen. Arteetan lizentziatu zen eta islamiar ikasketetan diploma bat jaso zuen.

1995ean emakume itsuentzako Yemengo lehen eskola ireki zuen. 1997an, erakunde bat sortu zuen, Al-Aman Organization Blind Women Care (AOBWC), hezkuntzan eta langilerian emakume itsuek dituzten aukerak areagotzeko. Yemenek itsutasun- eta begi-gaixotasun-tasa altua du, eta horietako asko tratagarriak dira. Hala ere, yemendar askok ezin dute tratamendua ordaindu, edo kasu batzuetan, aholku mediko okerrak jasotzen dituzte, eta ondorioz itsu geratzen dira. 2012an, 76.000 yemendar itsu inguru zeudela kalkulatu zen, gehienak landa-eremuetan bizi zirela. Yemenen, pertsona desgaituek ikasketak egiteko eta zerbitzu sozial eta publikoetarako sarbidea jasotzeko erronka asko dituzte.

Fatima al-Aqelek nahi zuen Yemengo emakume itsuak gizartearen parte aktibo izatea eta ikasten jarraitu eta enplegua lortu ahal izatea. AOBWCk emakume itsuei ikasten eta bizitza sozial eta politikoan aktiboki parte hartzen laguntzen die. Gainera, liburuak Braille sistemara egokitzen ditu. Erakundeak Hezkuntza Ministerioarekin eta antzeko beste fundazio batzuekin kolaboratzen du. 2001ean, Fatima al-Aqelek AOBWCren eta Britainia Handiko Kultur Kontseiluaren arteko lankidetza-hitzarmen bat sinatu zuen.

2012ko urtarrilaren 11n hil zen. Urte berean, hil osteko Balqis saria eman zioten, Yemengo emakume taldeen ekarpenak aitortzeko ematen dena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Nasser, Afrah. «Yemen Lost One of its Female Change-Makers; Fatima al-Aqel» *Afrah Nasser's Blog* 2012-01-12 (Noiz kontsultatua: 2023-10-30).
2. ↑   **(Ingelesez)** Bryan, Angie. «Speech in honor of International Women's Day» *Embassy of the United States - Yemen* 2010-03-08  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015-04-05) (Noiz kontsultatua: 2023-10-30).
3. ↑   **(Ingelesez)** «More Efforts Needed to Fight Blindness in Yemen» *Yemen Times* 2011-07-07.
4. ↑   **(Ingelesez)** Al-Duais, Mohammed; Jetschke, Gottfried.  (2012). *Herbal Medicine in Yemen: Traditional Knowledge and Practice and Their Value for Today's World.*  Leiden: Koninklijke Brill NV, 178 or. ISBN 9789004221505..
5. ↑   **(Ingelesez)** Turmusani, Majid. «Yemen: Disability Profile» *Disability World*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-03-04) (Noiz kontsultatua: 2023-10-30).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Blind Yemeni Woman Fulfills Her Dreams» *My Vision Test News Archive* 2008-05-20 (Noiz kontsultatua: 2015-08-06).
7. 1 2   **(Ingelesez)** «UK Ambassador Praises Eman Association for Blind Females Care» *Arabia 2000* 2006-10-01.
8. ↑   **(Ingelesez)** «Yemen LNG Celebrates International Women's Day, Establishes 'Balqis Award' For Successful Women NGOs» *Yemen LNG Company* 2012-03-11 (Noiz kontsultatua: 2015-08-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20880434

 |

* Wd Datuak: Q20880434
**Aduna Badiola Lekue** (Ondarroa, 1979) irakaslea eta ikerlaria da Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Hezkuntza eta Kirol fakultatean, Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako sailean (Gasteiz, Araba). Txikitatik izan du harremana kirolarekin, batez ere, igeriketarekin. 

Aduna Badiola LekueAduna Badiola Lekue

Biografia
---------

8 urte zituela hasi zen igeriketan. 14 urterekin Euskadiko Igeriketa Federazioaren errendimendu altuko zentroan hasi zen: lau urte egin zituen Santurtziko egoitzan, eta beste bi Gasteizkoan. Urte horietan estatu mailako eta nazioarteko txapelketetan parte hartu zuen, Espainiako selekzioarekin. 

1997. urtean Jarduera fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako lizentziatura egiten hasi zen —gaur egun gradua da—. Lizentziaturako hirugarren mailan ez zuen igeriketako denboraldia hasi. 20 urterekin igeriketa utzi zuen.

### Marka

17 urte zituela marka hau egin zuen: 800 metro askean eta 50 metroko igerilekuan 8 minutu eta 54 segundo. Urte horretan nazio mailan denborarik onena izan zen, baita Badiolaren denbora onena ere.

Argitaratutako lanak
--------------------

* *Acoso sexual y por razón de sexo en el deporte*
* *Efecto relativo de la edad en futbol: estudio en un club Vasco profesional*
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Irakasleak - master - UPV/EHU» *master* (Noiz kontsultatua: 2024-01-25).
2. ↑    «Bakarkako kirola, jendez inguratuta» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-01-25).
3. ↑    Kaiera, Zientzia.  (2022-03-25). «Aduna Badiola: "Haurtzaroan kirola egiteak, bizitza osasuntsuago bat eramatera bultzatu gaitzake" #Zientzialari (171)» *Zientzia Kaiera* (Noiz kontsultatua: 2024-02-14).

Kanpo estekak
-------------
**Dodge 3700** Espainian ekoitzitako luxuzko auto bat izan zen, Chryslerren espainiar adarrak, Barreiros autogintza enpresak, egina 1971 eta 1977 artean .1971ko maiatzean aurkeztu zuten Bartzelonako Automobil Erakusketan.

1970etik aurrera, Chrysler España, S.A.ko zuzendaritzak Estatu Batuetako Dodge Dartaren 4. belaunaldia merkaturatu nahi izan zuten. Baina, Dart izena utzi eta Chrysler-Fevre Argentinako adarrak ateratako Dodge Polaran oinarrituta, «Dodge 3700» izena ematea erabaki zuten, bere potentzia azpimarratzeko. 1977 bitartean 9.959 ale ekoitzi zituzten Espainian, eta mila inguru esportatu egin ziren.

Dodge 3700ak 1968. urteko Plymouth Road Runner eta 1970. urteko ^lymout Valiant estatubatuarren antzekoa zen, baina kirol-ukitu batzuk zituen bere ibiltokietan eta albo eta aurrealdean lineetan; Ford Mustangaren 1967ko modelo amerikarrak hasi zuen lerro estetikoarekin bat eginez. Mario Gamarra, Barreirosko ingeniari diseiantzailea, izan zen autoaren itxura zuzendu zuena.

  

  

1973ko abenduaren 20an, Espainiako Gobernuko presidente Luis Carrero Blanco almirantea Dodge 3700 GT batean ziihoala hil zuten atentatu batean, Ogro izendatu zuten ETAren ekintzan. Autoa kaletik gorantz jaurti zuen eztandak, eta alboko etxearen gaiera gaindituta barneko oste batean geratu zen. Txikitutako Dodge hura ikusgai dago 2007tik Torrejón de Ardozko (Madril) autoen museo militar batean.

1. ↑  Presentación en el Salón del Automóvil de Barcelona. *Piel de Toro*.
2. 1 2    *Dodge 3700 GT.* .
3. ↑
**Vietnamdar donga** (vietnameraz: *Đồng Việt Nam*, ˀɗɜwŋ͡m˨˩¡ ahoskatua), Vietnamgo erabilera legaleko dirua da. VND laburdura edo ₫ ikurra erabiltzen dira. 10 *hào* edo 100 *xu*-tan banatzen da.

Historia
--------

1946an, Ipar Vietnamgo gobernuak bere dirua sartu zuen, donga, Frantziako Indotxinako piastraren ordez. Ondoren, 1951n eta 1958an, haren balioa 100:1era eta 1000:1era gutxitu zuen.

1953an, Hego Vietnamek piastra eta dong billeteak egin zituen. 1975eko irailaren 22an, Saigon erori ondoren, Hego Vietnamgo diruaren ordez, beste dong bat jarri zen, 500eko aldaketa-tasaz.

Vietnam 1978ko maiatzaren 3an bateratu ondoren, donga ere bateratu egin zuten. Dong berriak Ipar Vietnamgo dong baten edo Hego Vietnamgo 0,80 dongen balioa zuen. 1985eko irailaren 14an donga berriz balioztatu zen, antzinako 10 dong ordezkatuz. Birbalioztatze horrekin, inflazio kronikoko ziklo bat hasi zen, 1990eko hamarkada ondo sartu arte iraun zuena. Gaur egun, munduan balio txikiena duen diruetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. *Thailandia.*  in: *Estilo Liburua*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192090
* Commonscat Multimedia: Money of Vietnam / Q192090

---

 |

* Wd Datuak: Q192090
* Commonscat Multimedia: Money of Vietnam / Q192090


| * i
* e
* a
Diru-ikurrak |
| --- |
| Zirkulazioan | ฿ **·** B/. **·** Br **·** ₵ **·** ¢ **·** C$ **·** ₡ **·** ден. **·** ₫ **·** ֏ **·** € **·** ƒ **·** Ft **·** G **·** ₲ **·** ₴ **·** Kč **·** ₭ **·** L **·** L **·** L / E **·** £ / ₤ **·** лв. **·** ₦ **·** ₱ **·** P **·** Q **·** R **·** ﷼ **·** ៛ **·** RM **·** Rp **·** RSD/РСД **·** ₹ **·** ₨ **·** S/ **·** ৳ **·** R$ **·** $ **·** {\displaystyle \mathrm {S} \!\!\!\Vert } **·** ₪ **·** ₸ **·** ₮ **·** ₺ **·** VT **·** ₩ **·** ¥ **·** zł |
| Historikoak | ₳ **·** ₢ **·** ₰ **·** DM **·** ₯ **·** ₠ **·** ₣ **·** I/. **·** Kčs **·** Lm **·** ℳ **·** ₥ **·** ₧ **·** ℛℳ **·** Sk **·** Antzinako shekel **·** ₷ |
*Artikulu hau Hong Kongeko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar hongkongdarra** (yue txinera tradizionalaz: 港元, jyutping: *gong2 jyun4,* ingelesez: *Hong Kong dollar*), Hong Kong Txinako Herri Errepublikaren Administrazio Bereziko Lurraldean erabiltzen den dibisa da. Haren ISO 4217 kodea **HKD** da eta sinboloa, $, HK$ edo 元, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar hongkongdarraren banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)**  *Hong Kong Monetary Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Hong Kongeko Diru Agintaritzaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31015
* Commonscat Multimedia: Money of Hong Kong / Q31015

---

 |

* Wd Datuak: Q31015
* Commonscat Multimedia: Money of Hong Kong / Q31015
**Friburgoko Münster** (alemanez: *Freiburger Münster* edo *Münster Unserer Lieben Frau*) Baden-Württemberg estatuko hiria den Friburgoko eliza katolikoa da.

Historia
--------

1200an eraikitzen hasi ziren eliza erromanikotik gurutzadura baino ez da gelditzen. Katedrala ekialderantz handituz joan zen gotiko estiloan. Bereziki aipatzekoa da 116 metrotako garaiera duen dorrea, oinarri karratuaren gainean piramide oktogonala duena. Atarian Itun Zaharreko eta Itun Berriko pasarteak irudikatzen dituzten estatuak daude. 1330ean bukatu zen eraikuntza.

Presbiterioa XVI mendean bukatu zen eta gotiko berantiarrean eraikia izan zen.

Beirateak
---------

XIII eta XVI mendeen artean eginak dira. Artisau eta Meatzari gremioek eta Habsburgotarrek finantzatu zituzten.

* 
* 
* 
*

Münsterplatz
------------

 Münsterplatz, etxe gorria *Kaufhaus* da
Münsterplatz katedralaren inguruan dagoen plaza da. Berau izan da beti Friburgoren erdigunea eta bertan egiten ziren merkatua eta merkatari aberatsen arteko tratuak. Plazaren inguruan dago *Historisches Kaufhaus* (Merkatal etxe historikoa) eta Christian Wentzingerren etxe barrokoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250212
* Commonscat Multimedia: Freiburg Minster / Q250212

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132561921
* GND: 4132384-1
* LCCN: n83135744
* NKC: kn20070305011

 |

* Wd Datuak: Q250212
* Commonscat Multimedia: Freiburg Minster / Q250212
**Online bidezko Multijokalari Masiboa** edo **Multijokalari Masiboa Online bidezkoa** (**MMO)** internet bidezko bideojoko batzuen ezaugarri bat da, zerbitzari berean jokalari kopuru handia duena. MMOek mundu irekia eta iraunkorra izan ohi dute, nahiz eta joko batzuk desberdinak izan. Joko horiek Interneterako konexio gaitasuna duten gailu edo plataforma gehienetan aurki daitezke, hauetan instala daitezkeelarik. ordenagailu pertsonala, bideo-jokoen kontsola, telefono adimendunak eta bestelako gailu mugikorrak barne.

MMOek jokalariei beren artean eskala handian lankidetzan aritzeko eta lehiatzeko aukera ematen diete, eta, batzuetan, mundu osoko pertsonekin elkarreragin nabarmena izan dezakete. Bideojoko mota ugari biltzen dituzte, jostagarritasun zein bideojoko genero desberdinak eskainiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Sullivan, Sean.  (2015-07-24). «What is an MMO? What Defines An MMO?» *MMOs.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q862490
* Commonscat Multimedia: Massively multiplayer online games / Q862490

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q862490
* Commonscat Multimedia: Massively multiplayer online games / Q862490
**Neerja Bhanot**, AC, (punjaberaz: ਨੀਰਜਾ ਭਨੋਟ; Txantiloi:Lamg-hi; Chandigarh, 1963ko irailaren 7a - Karatxi, 1986ko irailaren 5a) Pan American World Airway hegazkin-konpainiako hegazkin-azafata eta modeloa izan zen. Heriotza tragikoa izan zuen, eta horregatik da ezaguna. 1986ko irailaren 5ean terroristek Karatxin (Pakistan) eskala batean bahitu zituzten hainbat bidaiari, Pan Am-eko 73 hegaldian hain zuzen. Bhanot, hegaldi-azafata zela, zenbait bidaiari salbatu nahian hil zen, hainbat tiro jaso zituen bahituei larrialdietako irteeretatik ihes egiten laguntzen ari zenean.

Hil ondoren jaso zuen Indiako Bakearen eta Balioaren saririk garrantzitsuena (Ashok Chokra saria). Bere bizitza eta heroismoa zinemara ekarri zuen Ram Madhvanik, Neerja izeneko film biografikoan.

Biografia
---------

### Bizitza eta hezkuntza

Neerja Bhanot Chandigarhen jaio zen, Indian, baina Bombay-n hazi zen. Harish Bhanoten alaba zen, 30 urte baino gehiagoz The Hindustan Times egunkarian lan egin zuen kazetariarena. Aita 2008ko Urte Berrian hil zen, Chandigarhen, 86 urte zituela. Amak, aldiz, Rama zuen izena, eta 2015eko abenduaren 5ean hil zen. Horrez gain, Neerjak bi anai zituen: Akhil eta Aneesh Bhanot.

Lehen hezkuntza Chandigarheko Jesusen Bihotzaren Jauna eskolan jaso zuen. Familia Bombayra joan zenean, Bombay Scottish Schoolen jarraitu zituen ikasketak, eta ondoren St. Xavier 's College-en. Hurrengo urteetan, modelaje proba baterako animatu zen, eta hortik aurrera, modelo gisa hasi zuen bere ibilbidea.

Bhanot, 1985eko martxoan ezkondu zen, eta senarrarekin Dohara joan zen bizitzera, Qatarrera. Hala ere, ezkonsariarekin izandako arazoak zirela eta, lotura hondatu egin zen, eta Bombayko gurasoen etxera itzuli zen bi hilabetera.

### Karrera

Bhanot Pan Am konpainiako hegaldi-azafata izateko aurkeztu zen. Hautaketaren ondoren, Miamira joan zen azafata gisa lanean jarduteko, eta aldi berean, modelo gisa ere aritzen zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «'I saw Neerja being shot in the head'» *The Times of India* 2016-02-18 ISSN 0971-8257. (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** Kapoor, Vandita.  (2015-12-19). «The Incredible Story of Neerja Bhanot – Indian Flight Attendant Who Saved 360 Lives» *The Better India* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** Reader, T. B. I..  (2016-02-22). «MY STORY: I Survived the Pan Am Hijack During Which Neerja Bhanot Lost Her Life» *The Better India* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
4. ↑   «Neerja Bhanot Conferred 'Bharat Gaurav Award' In London» *NDTV.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1396211
* Commonscat Multimedia: Neerja Bhanot / Q1396211

---

 |

* Wd Datuak: Q1396211
* Commonscat Multimedia: Neerja Bhanot / Q1396211
**Claude Makélélé** (Kinshasa, Zaire, 1973ko otsailaren 18a) Kongoko Errepublika Demokratikoan jaiotako futbolari eta entrenatzaile frantsesa izan zen. Bere postua, defentsako erdilaria zen.

Biografia
---------

Zairen jaio zen eta bere familiarekin, 4 urte zituela Parisera joan zen bizitzera 1977an. Bere aita, André-Joseph Makélélé da eta selekzio nazionalean jolastu zuen, baita Belgika futboleko txapelketan ere. Bere neska laguna, Noémie Lenoir da eta modelo eta aktore frantzesa da. Bi seme ditu, Kelyan Makélélé eta Shana Makélélé.

Ibilbidea
---------

### Vigoko Celta

Real Club Celta de Vigo izan zen bere ibilbideko lehenengo taldea. Mostovoi izan zen bere entrenatzailea eta 650 milioi pezeta ordaindu zituen klubak beragaitik. 88 partidu jolastu zituen, horietatik bakarrik 4 gol sartu zituen. Bi denboraldiz egon zen talde honetan.

### Real Madrid CF

Real Madrid taldeak, 14 milioi euro ordaindu zituen Makélélégaitik. Talde honetan, Espainiako liga bi, UEFA Champions League bat, Espainiako Superkopa bat, UEFAren Europako Superkopa bat eta Kopa Interkontinental bat irabazi zuen. Beraien entrenatzailea Florentino Pérez izan zen. Makélélé, gero eta gutxiago jolasten hasi zen David Beckham heldu zenean eta gainera, soldata txarrenetarikoa zeukan beste jokalariekin konparatuz gero. Hau, ez zitzaion betere gustatu bere ordezkariari, eta hori dala eta Chelsea FC taldera joan behar izan zen.

### Chelsea FC

2003ko udan heldu zen, eta 17 milioi libra ordaindu zituen Chelsea FC-ek. Claudio Ranieri, bere entrenatzailea garai hartan, titular bezala autatu zuen eta bigarrenak gelditu ziran Premier Leaguean. Finalaurrekoetara ere heldu ziren UEFA Champions Leaguen. Denboraldia amaitzean, José Mourinho hasi zen eta bere entrenatzail bihurtu zen.

### Paris Saint-Germain

2008ko uztailean, Paris Saint-Germainera joan zan doainik. 2010eko otsailean, erretiratu nahi izan zuen baina azkenean 2011 urtearen amaieran erretiratu zan.

Selekzio Nazionala
------------------

Frantziako selekzioan, 71 partidu jolastu zituen. Atlantako Joko Olimpikoetan jolastu zuen 1996an, baita Korea-Japon mundialean 2002an eta Alemaniako mundialean 2006an ere. 2008ko ekainean, selekziotik erretiratzea erabaki zuen, 2008ko eurokopa galtzerakoan.

### Munduko kopako parte hartzeak(Mundiala)

| Mundiala | Non | Emaitza |
| --- | --- | --- |
| 2002ko Munduko Futbol Txapelketa | 🇰🇷 Hego Korea eta 🇯🇵 Japon | Lehenengo fasea |
| 2006ko Munduko Futbol Txapelketa | 🇩🇪 Alemania | Txapeldunordeak |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Makelele | Web Oficial | Real Madrid CF» *Real Madrid C.F. - Web Oficial* (Noiz kontsultatua: 2023-11-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184362
* Commonscat Multimedia: Claude Makélélé / Q184362

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95343876
* ISNI: 0000000069429156
* BNF: 16093655h (data)

 |

* Wd Datuak: Q184362
* Commonscat Multimedia: Claude Makélélé / Q184362
**Sexu-organo** edo **ugalketa-organo** bizidun konplexuen gorputzetan aurki daitekeen atal anatomikoa da. Ugalketa sexualean hartzen du parte eta ugaltze-aparatuaren ataletako bat da. Animaliatan dauden kanpoko sexu-organoak, ar zein emetan, sexu-organo primarioak dira eta **genital** gisa ezagutzen dira. Barneko sexu-organoak, edo ikusten ez direnak, *sexu-organo sekundario* gisa ezagutzen dira. Nerabezaroan agertzen diren ezaugarriak, adibide gisa gizakiengan agertzen den pubiseko ilea bi sexuetan zein aurpegiko ileak batez ere gizonengan, karaktere sexual sekundario deitzen dira.

Goroldio, iratxe eta antzeko landareek gametangioak dituzte sexu-organo gisa, gametofitoaren parte. Loreek edo loredun landareek polena eta obuluak ekoizten dituzten, baina sexu-organoak polenaren eta obuloaren gametofitoaren barruan daude. Koniferak eta antzekoek euren ugalketa sexualerako egiturak pinaburu eta polenaren barruko gametofitoetan dituzte. Pinaburuak edo polena ez dira, bere horretan, sexu-organoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4620674
* Commonscat Multimedia: Genitalia / Q4620674

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4020555-1
* LCCN: sh85053822
* NKC: ph139275
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005835

 |

* Wd Datuak: Q4620674
* Commonscat Multimedia: Genitalia / Q4620674