recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Helene Funke** (Chemnitz, Alemania, 1869ko irailaren 3a - Viena, 1957ko uztailaren 31) alemaniar pintore espresionista eta diseinatzaile grafiko modernista izan zen.

Biografia
---------

### Familia eta ikasketak

Familia industrial bateko alaba, pintura ikasten hasi zen bere gurasoen borondatearen aurka 1899tik aurrera, Municheko Damen Akademian. 1905etik 1913ra Frantzian bizi izan zen, eta geroago Vienara joan zen. Hantxe bizi izan zen hil arte.

Vienako emakumezko arte-taldeko kidea izan zen, baita garaiko artistek osatutako beste talde batzuetakoa ere. 1928an Austriako Estatu Saria jaso zuen *Tobias y el Angelen* irudiagatik. 

> "*Haren irudiek, askotan, emakume-taldeak edo emakume-bikoteak erakusten dituzte, eta feminitatearen gaiaren azterketa bereizia adierazten dute*". (Geheimsache Leben, 2005) 
> 
> 

### Margolari ibilbidea

1904tik 1938ra arte, Munichen, Berlinen, Dresden, Leipzigen (BUGRA 1914) eta Hanburgon erakusketak egin zituen, eta Deutscher Künstlerbund-en parte izan zen. Frantzian, harreman hurbila izan zuen fauveekin. Vienan, Vienako Sezesioan, Parisko *Société des artistes Indépendants* izenekoan eta Vienako Arte Erakusketan izan zen ikusgai. Hil eta urte batzuetara arte, artearen munduak ez zuen bere figura aldarrikatu. 

Oskar Laskek hilezkortu egin zuen Belvederen (Viena) ikus daitekeen "The Ship of Fools" margolan monumentalean. 1957an, Vienako apartamentuan hil zen Helene Funke.

Aintzatespenak
--------------

* 1998an Funke berraurkitu zute Kunsthandel Hieke-n egin zen erakusketa batean eta gero 2007an, Lentos, Linz-en egindako erakusketa handi batean.
* 2018an, bere jaioterrian,Chemitz-en (Alemania) bere obren erakusketa bat egin zuten.

* 2019an, Funkeren obra Belvedere (Viena): *Ciudad de mujeres* delakoan dago ikusgai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Aus dem Begleitheft zur Ausstellung Paula Deppe des Passauer Oberhausmuseums, 2011.* .
2. ↑    *Hamburger Kunstverein: Ausstellungsbeteiligungen von Helene Funke 1906 und 1907.* .
3. ↑    *kuenstlerbund.de: Ordentliche Mitglieder des Deutschen Künstlerbundes seit der Gründung 1903 / Funke, Helene.* .
4. ↑    *dorotheum.com: Helene Funke. Provinienz zu "Am Meer in Frankreich", 1908/1910.* .
5. ↑    *Lentos Kunstmuseum Linz - Helene Funke (1869 - 1957).* .
6. ↑   «City of Women» *www.belvedere.at*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1601962
* Commonscat Multimedia: Helene Funke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22904361
* ISNI: 0000000048464366
* BNF: 161469645 (data)
* GND: 116874260
* LCCN: nr2007013882
* SUDOC: 123926793
* ULAN: 500140303
* RKD: 218385

 |

* Wd Datuak: Q1601962
* Commonscat Multimedia: Helene Funke
***Neska gaztea ostrak jaten*** (nederlanderaz: *Het oestereetstertje*) XVII. mendean, Jan Vermeerrek egindako olio-pintura da. 1658-1660an egina, egun Hagako Mauritshuis museoan erakusten da, Herbehereetan.

Azterketa
---------

Genero-eszenaren margolan hau, nahiz eta gai sinplea erakutsi, konplexua bere antolaketan. Lanaren zentroan neska gazte bat ikusten dugu. Ondo jantzita dago, zamar iledun gorri batez. Mahai baten aurrean eserita ostra bati gatza botatzeko unean harrapatu du margolariak. Ostra janari garesti eta afrodisiakotzat jotzen da tradizionalki eta, modu batez, neskaren begiradak, ikusleari zuzenduta, malezia erakusten du. Neskak aurrean duen mahaia benetako izadi hila da; bertan beste ostrak, ogi ireki bat, kopa bat ardo zuri eta, orokorrean, luxuzko baxera, tartean Delft zeramikako pitxerra, kristalezko kopa... Neskaren atzealdean ate ireki bat ikusten da eta tartean bikote bat mahai baten gainean ostrak irekitzen eta prestatzen, eta haien gainean beste margolan bat non paisai bat ikus daitekeen.

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Patrick de Rynck: Jan Steen, «Joven comiendo ostras», 310-311 or. *Cómo leer la pintura*, 2005, Random House Mondadori, S.L. ISBN 84-8156-388-9

Kanpo estekak
-------------

* Maurithuisen weborrian margolanaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q653607

 |

* Wd Datuak: Q653607
***Pasabide beltza*** frantsesez: *Passage noir* Max Ernstek 1923an margotutako margolana da. Oihal gaineko olio teknika erabili zuen. Lisboako Museu Coleção Berardon erakusten da. Tamainua 31.5 x 39.8 x 1 zm da.

Historia
--------

Lan honen jatorria ikaragarria da. Paul Éluard, Max Ernst baino lau urte gazteagoa, Parisko Dada taldeko kideetako bat da, baita idazle surrealista handienetako bat ere. Éluard liluratuta geratu zen Ernstek Galerie Au Sans Pareil-en egindako erakusketak, 1921ean. Koloniara joan zen bera ezagutzeko. Oporrak elkarrekin pasatzen dituzte Tirolen eta elkarrekin ekoizten dituzte *Les Malheurs des immortels, révélés par Paul Éluard eta Max Ernst*. Ernst Parisera iritsi zenean 1923an, margolan honen urtea, Éluard da han bere euskarri nagusia. Ondoren lanak jabe desberdinak ezagutu zituen: Roland Penrose, margolari, poeta eta argazkilari ingelesa, mugimendu surrealistari oso lotuta eta Erresuma Batuan garapenean lagundu zuena. Honen atzetik dator Humphrey Jenningsen emaztea, zeinak, 1936an, Londresko erakusketa surrealistaren antolaketan parte hartu zuen.

Deskribapena
------------

Koadro hau 1925eko «frottage» teknika baino lehenagokoa da. Aurrerago egingo duenaren aurrerapen batean, Ernstek materiarekin lan egiten du. Materiak karrakatu, igurtzi eta garbitu egiten du, formak sor daitezen: ur beltzezko paisaia bat, arrokekin ertzetan, atzealdean, landaretza berdea zeru beltz baten azpian, hodeiekin eta eguzki beltz batekin. Paisaia batzuk teknika berarekin egin ziren 1923an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)****(Ingelesez)**:Margolanaren fitxa Museu Coleção Berardoren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116051858

 |

* Wd Datuak: Q116051858
**Mitchell Printzipioak** Irlanda eta Britainia Handiko gobernuek eta Ipar Irlandako alderdiek onartutako oinarrizko sei arau dira. Printzipio hauek Ipar Irlandaren inguruko negoziazio prozesuan parte hartzeko oinarriak izan ziren. Izena George Mitchell Ameriketako Estatu Batuetako senatariak proposatu zituelako eman zitzaion. Negoziazioetan parte hartu nahi zuten guztiek honakoa beteko zutela argi utzi behar zuten:

* Gatazka politikoak konpontzeko bide baketsu eta demokratikoak baino ez erabiltzea
* Talde paramilitar guztiak desarmatzea
* Desarme hori komisio batek nahi duenean ziurtatu behar duelarekin ados egotea
* Euren kabuz indarra erabiltzeari uko egitea eta besteek erabiltzen badute aurka egotea eta alderdi guztien arteko negoziazioak horrela bultzatzea
* Alderdi guztien arteko negoziaketaz lorturikoa bultzatzea eta bakarrik bide demokratiko eta baketsuak erabiltzea adostasunean ez dauden puntuak aldatzeko
* Zigorrezko erailketa eta kolpeak gelditu eta horiek gelditzeko bideak hartzea.

Sinn Féin alderdiak hau onartu zuenean kritika larriak jaso zituen beste irlandar errepublikar batzuen aldetik eta banaketak egon ziren alderdiaren barruan, nahiz eta gehiengo zabalak Sinn Féinen eta Mugimendu Errepublikarraren barruan jarraitu zuen.

Euskal Herrian
--------------

2009ko azaroaren 14an Ezker Abertzaleak, Altsasun (Nafarroa) eginiko agerraldi batean, Euskal Herriko gatazka modu horren bitartez konpondu behar zela adierazi zuen.

2010eko ekainaren 20an, Ezker Abertzaleak eta Eusko Alkartasunak sinatutako Lortu Arte akordioan, "gatazka gainditzeko tresnak elkarrizketa, negoziazioa eta akordioa" zirela nabarmendu, eta Mitchell printzipioak gauzatu behar zirela adierazi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ezker Abertzalearen prentsaurrekoa
2. ↑  EAk eta ezker abertzaleak elkarlanerako akordio estrategikoa sinatu dute, euskal estatua helburu dutela, *berria.info*, 2010eko ekainaren 20a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6881363

 |

* Wd Datuak: Q6881363
**Itxarkundia Batailoia** 1936tik 1937ra Eusko Gudarosteko batailoietako bat izan zen. EAJ alderdiari atxikia zegoen. Batailoi honen komandantea Felipe Lizaso Eizmendi (1908-1999) oriotarra izan zen. Komandantea zaurituta, italiarrek preso hartu zuten.

Ekintzak
--------

* Legutioko gudua

Ikurrinaren afera
-----------------

Batailoiaren bandera faxisten eskuetan erori zen eta, ondoren, Madrilgo Armadaren Museoan jarri zuten. 1984ko ekainaren 6an Joseba Elosegi EAJren senatariak Itxarkundiaren ikurrina ostu eta erman zuen. Ikurrina *"enseñas del bando republicano durante la guerra de liberación"* (askapen gerrako errepublikaren bandoaren ikurriak) taldearen barnean erakusten zuten. Senataria zenez, instrukzioko epaitegiak Senatuari erreguzkoa bidali behar izan zion, baina 1985eko irailaren 4an erreguzko-batzordeak ezetz esan eta ezin zuten epaitu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Yoldi, José.  (1984-11-14). «Joseba Elósegui asume su responsabilidad en la sustracción de la 'ikurriña'» *El País*.
4. ↑    *Dictamen de la comisión de suplicatorios en relación con el senador Don Joseba Elósegui Odriozola.*  BOE, 7584 or..

Ikus, gainera
-------------

* Felipe Lizaso Eizmendi
* Iñaki Isasmendi
* Mikel Garmendia Olaziregi
* Imanol Añon

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Itarkundia Legutioko guduan, *Saibigain* aldizkari digitalean.
**Tokioko bonbardaketa** (japonieraz: 東京大空襲, *Tōkyōdaikūshū*?)
 Ameriketako Estatu Batuetako Armadak airetik bonba su-eragile bidez egindako erasoak izan ziren. 1942an eta batez ere, 1944 eta 1945 urteetan egin zituen AEBk erasoak. Erasoen ondorioz, 100.000 pertsona hil ziren eta 1.000.000 desplazatu eragin zituen.

Gertakariak
-----------

1945eko martxoaren 9aren eta 10aren arteko goizaldean, AEBetako 334 B-29 hegazkinek 1.665 tona bonba su-eragile bota zituzten. Fosforo zuriz eta napalmez osatutako bonba horiek erasotzaileek aurreikusitako triskantza eragin zuten; lurrikarei aurre egiteko, Japoniako eraikuntza material tradizional nagusiak egurra eta papera baitira. 41 kilometro koadro erraustu zituzten.

Ondorioak
---------

260.000 etxe baino gehiago birrindu eta gutxienez, 105.400 pertsona hil (Hiroshiman eta Nagasakin, hurrenez hurren, 80.000 eta 74.000 pertsona hil zituzten bonbek erasoaren unean, gerora erradiazioak askoz biktima gehiago eragin arren). Eta aditu gehienen ustez, benetako biktima kopurua askoz handiagoa izan zen, bi aldeei interesatzen baitzitzaien zenbakiak txikitzea: estatubatuarrek eragindako sarraskia minimizatu nahi zuten eta japoniarrek ez zuten beren ahuldadea onartu nahi.

Erantzuleak
-----------

Robert S. McNamara zen orduan AEBetako defentsa ministroa eta, beraz, Tokioko bonbardaketaren erantzule intelektuala. Hil baino lehen, barkamena eskatu zuen erasoarengatik, baina oraindik ere egindakoa justifikatzen ahalegindu zen, "*in order to do good you have to sometimes engage in evil*" esaldi ezagunarekin; ongia egiteko batzuetan gaizki jokatu behar dela, alegia. Curtis LeMay jeneralak, erasoaren erantzule materialak, askoz garbiago hitz egin zuen: "*Galdu izan bagenu, ni gerrako kriminala nintzateke*".

Hortaz, Tokioko sarraskiak bertan behera uzten du hilabete batzuk geroago Trumanek erabilitako justifikazioa, are gehiago kontuan hartuta Nagasakiko erasoaren bezperan eta biharamunean, abuztuaren 8an eta 10ean berriro ere Tokio bonbardatu zutela.

Erasoen helburua
----------------

Mark Seldenek dioenez, Japoniaren errendizioaren bidea jorratzen ari zen bonba atomikoa baino lehen ere eta, horretarako, Sobietar Batasunaren bitartekaritza bilatzen zuen. AEBek, ordea, ez zuten sobietarrek Ozeano Barean eskua sartzerik nahi eta nagusiki horrek bultzatu omen zituen arma atomikoak erabiltzera eta bide hori ixtera.

Gainera Seldenek aurrekaritzat ditu Japoniaren aurkako eraso atomiko eta ez-atomikoak: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gerra egiteko modu oso estatubatuarraren hasiera izan zen hura: zibilak bonbardatzea eta, gero, ukatzea. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2018ko uztailaren 29a). «Tokio, bonba atomikoaren itzalean» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59886
* Commonscat Multimedia: Bombing of Tokyo in 1945 / Q59886

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh95003762
* NDL: 01006235

 |

* Wd Datuak: Q59886
* Commonscat Multimedia: Bombing of Tokyo in 1945 / Q59886
**Alice Constance Austin,** (Chicago, Illinois, 1862ko martxoaren 24a - Inglewooden (Kalifornia) 1955eko abenduaren 17a) estatubatuar arkitektoa, urbanista, diseinatzailea, feminista erradikala eta sozialista izan zen.

Llano del Río
-------------

Llano del Río da bere proiekturik ezagunena. Job Harriman sozialistak kontratatu zuen 1910. urtean, Palmdalen (Kalifornia) komunitate parte-hartzaile bat eraikitzeko. Zirkulu-forman antolatuta, Austinen planak hainbat eraikin aurreikusten zituen, hala nola, administraziokoak, jatetxeak, elizak eta eskolak. Ikuspegi zeharo feministatik pentsatuta, etxeak sukalderik gabe planifikatuta zeuden, eta haurtzaindegi asko zeuden, etxeko lanen karga murrizteko xedearekin. Austinen kontzeptu feministek Harrimanen ideia sozialistak osatzen zituzten. Patriarkatua eta gizarte-hierarkia zalantzan jarriko zituen hiri-mota berri bat eraiki asmo zuten. Llanoko kooperatiba elkartea ez zen inoiz erabat osatu, baliabideak eta ura eskas zituztelako.

Eraginak
--------

Llano del Ríoko proiektuak, amaitu ez bazen ere, AEBko hirigintza sakonki markatu zuen. 1935ean, Austinek *La prochaine étape: comment planifier confort, esthétique et paix en réduisant les déchets* argitaratu zuen.Sozialismoari buruzko gogoetak, Llano del Ríoko proiektuaren zailtasunak eta hirigintzari buruzko ideiak izan zituen aipagai. Bere obra eta konpromiso feministagatik, gutxieneko soldataren, gizarte-segurantzaren, diruz lagundutako gelen eta gisakoen aurrerapen soziala sustatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Acte de décès d'Alice Constance Austin.*. - Note. Dans l'acte de décès on mentionne ses dates de naissance et de décès ainsi que son lieu de décès, on ne connait pas le lieu de sa naissance.
2. ↑
3. ↑  American Utopia: A Brief History of Llano del Rio Cooperative Colony

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2836558
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95820490
* ULAN: 500022609

 |

* Wd Datuak: Q2836558
*Phaeotellus rickenii*

Sinonimoa: *Arrhenia rickenii*, *Omphalina rickenii*, *Agaricus helvelloides*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txapel txikiko perretxiko ederra, 0,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik deprimitura, unbilikatua edo inbutu formakoa, ertz izurtua, lobulatua eta inkurbatua, ertz zurixka. Azal matea, pixka bat belusduna, ildaskatutako tolestura ugarirekin, kolore bakarrekoa, krema-okre kolorekoa edo gris zurbila.

**Orriak:** Orriak baino gehiago, tolesak edo zimur lodiak ditu, zaintxoekin elkartuta, oso zabal eta dekurrenteak (*Cantharellus* generoa gogorarazten du) kapelaren kolorekoak.

Orri dekurrentreak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak,

**Hanka:** 1 eta 3 cm bitarteko garaierakoa, erdian, oinarrira pixka bat zorroztua, oina ere kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Oso urria, zeharrargitsua, mintzezkoa, usain eta zaporerik gabea.

**Etimologia:** Izen latinoa, *Arrhenius* eta *Ricken* mikologoen omenez du.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio. Ez du behar adina haragi.

### Nahasketa arriskua

*Cantharellus* generoa gogorarazten du, baina oso neurri txikikoa, ildaskatu eta inbutu formako kapela irregularrarekin, tolestura dekurrenteekin. *Arrhenia spathulata* delakoarekin nahas daiteke, baina honek espatularen forma du eta toles anastomosatuak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan. Taldeetan, tamainagatik oharkabean pasatzen badira ere. *Saprofita,* goroldiotan. Dunetan, lurzoru hareatsuetan eta karedunetan, baina kareharrietan eta lurzoru neutroetan ere ateratzen da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 128 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
Koriakski Avatxinskiren gailurretik ikusita.
**Koriakski** (errusieraz: Коря́кская со́пка), baita ere **Koriaka**, **Koriaksky**, **Koriatzkaia**, **Korjaka**, **Korjazkij**, **Koryaka**, **Koryakskaya sopka**, **Streloshnaia sopka** edo **Streloschnaja**, Kamtxatka pendintsulan, Kamtxatka kraian dagoen Errusiako sumendia da. Koryaksyn hiru erupzio baino ez dira izan 1890etik.

Ezaugarriak
-----------

Sumendi aktiboa da Koriakski. Hego-ekialdean Avatxinski sumendiak eta hegoaldean Petropavlovsk-Kamtxatski hiriak inguratzen dute. Koryakskyk 3.456 metroko garaiera du, eta, ondorioz, Avacinskayako sumendi-taldearen gailurrik garaiena da. Malda erregularreko kono baten forma du, baina higadurak moztuta, eta, batez ere hegoaldean, haran malkartsu txiki batzuk eratzen ditu. Mendia geruza-sumendia da, Ozeano Bareko Suzko Eraztuna barruan. Bere erupzio leherkorrak direla eta, sumendi grisen kategorian sartzen da. Bere erupzioek laba kupulak, gandor bolkanikoak, hodei beroak, laba eta [[lahar (bulanologia)|lahars korronte txikiak sortzen dituzte.

Historia
--------

Koryaksyn hiru erupzio baino ez dira gertatu 1890etik. Azkena, hiruretan indartsuena, sumendien lehergarritasun-indizea 3koa, 1956ko abendutik 1957ko ekainera gertatu zen, gailurrean eta ekialdeko goiko hegalean. Leherketek hodei sutsuak eta lahar-ak sortu zituzten, baina ez zuten kalterik edo biktimarik eragin.

Historikoki beste erupzio batzuk ere gertatu ziren K.a. 1550ean, K.a. 1950ean eta K.a. 5050ean, baina batek ere ez zuen kataklismo-izaerarik izan, sumendiaren topografia sakonki aldatzeraino, adibidez. Dena dela, bere kokapena dela eta (Avatxinski sumendia eta Petropavlovsk-Kamtxatski hiria) Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior erakundeari Decade Volcanoes zerrendan sartzera eraman zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Global Volcanism programaren webgunea.
* **(Ingelesez)**:Sumendiaren aktibitatea NASAren webgunean.
**Óscar Emilio Aristizábal Botero** (Medellín, 1954ko irailaren 25a) Kolonbiako futboleko zuzendari teknikoa da, gaur egun Valledupar FC taldearen ordezkaria.

Ibilbidea
---------

1972 eta 1987 bitartean, Pony Futbol txapelketa ezaguneko taldeak zuzendu zituen.

1988rako, DIMra iritsi zen, eta, han, 4 denboraldiz, koordinatzaile-kargua hartu zuen klubeko dibisio txikietan, 1992 arte. 1992ko gainerako hilabeteetan, Deportivo Rionegrori zuzendu zion bigarren mailan, eta horixe izan zen FPCko lehen esperientzia. 1993rako eta 1995era arte, dibisio txikietako koordinatzailea izango litzateke berriro, baina oraingoan Atlético Nazionalean.

1995etik 1997ra bitartean, Panamako Futbol Selekzioan egon zen, lehenik César Maturanaren laguntzaile tekniko gisa, eta gero entrenatzaile gisa. 1998/99 denboraldian DIM zuzendu zuen, eta, ondoren, Panamako Selekzioetara itzuli zen, epe laburrean.

2000 eta 2002 bitartean Boliviako futbolean The Strongest eta Jorge Wilstermann klubak zuzendu zituen.

Bi denboraldiz zuzendu zuen Emirerri Batuetako futbol exotikoan Emirates Club. Egonaldi horretan, Walter Ramírez prestatzaile fisikoarekin elkartu zen, eta Ekialde Hurbilean lanean geratu zen. Handik bi hamarkadatara, aitorpen handia lortzen jarraitzen du. Iran eta Arabiar Emirerri Batuetako taldeetan aritu da Ramírez, bitarteko gisa.

2006an, Óscar Kolonbiara itzuli zen, eta 2008ra arte Deportivo Rionegrora joan zen. Handik aurrera, arrakasta handirik gabe, Envigado FC taldea zuzendu zuen, eta, berrikiago, Valledupar FC taldea zuzendu zuen 2016. urtean.
**Kabildoak** Kanariar Uharteetan eta gero Indietan, Amerikan eta Filipinetan Espainiako Inperioak hirien administraziorako bokazioetan sortutako udal korporazioak ziren. Espainiako Erdi Aroko udaletxeen euskarri berri batera egokituz sortu ziren, batzuetan k*abildoak* ere deituak izan zirenak, katedral elizetako katedral-kapituluen antzera. K*abildo* terminoa latinezko ***capitulum*** *burutik dator*. Bakoitzak buru zuen izen osoa *Kabildo, Justizia eta Erregimentu Oso Ilustrea...* *zen*.

 Río de la Platako Erregeorderriko kabildoen alderdiak.
Kabildoa —udaletxea edo kontzejua (*concillium*) ere deitua— hiriaren edo herriaren legezko ordezkaritza zen, bizilagunek udalerriko arazo judizial, administratibo, ekonomiko eta militarrak zaintzen zituen udal erakundea. Bere egitura eta osaera Espainiako kontzejuen antzekoa zen, baina bere eskumenak desberdinak ziren eta bere garrantzia politikoa ere aldatu egin zen, itsasoz haraindiko erresuma eta probintzietako gizarteak zituen baldintza bereziengatik.

Konkistaren lehen urteetatik, tokiko eliteak errege burokraziaren aurka ordezkatzeko mekanismo eraginkor bat osatu zuten. Errege xedapen ezberdinek Espainiako erregearen ordezkarien agintearen mende jartzen saiatu ziren, baina metropolitik urruntasunak autarkia maila altua onartzera behartu zituen, gutxienez XVIII. mendearen amaiera arte, Borboien erreformak kontzejuen eskumenetan aurrera egin zuenean, intendentziak sortuz batez ere.

### Erreferentziak
**Monumentu historikoa** (frantsesez: *Monument historique*) Frantziako Kultura Ministerioak ondasun, ondasun multzo edo eraikin bati eman ahal dion izendapena da. Bere garrantzi historiko edo arkitektonikoagatik sailkatzen da eta **MH** titulua ematen zaio. Ondasun publikoak nahiz pribatuak izan daitezke, baina titulua duten ondasunek eraikinen zaharberritzea eta erabilera publikoa bermatu behar dute.

Bi babes maila daude: monumentu bat izan daiteke Monumentu Historiko Sailkatua «*classé*» edo Monumentu Historiko Erregistratua «*inscrit*». Erregistratuta daudenak lurralde mailako interesa dute, sailkatuak, aldiz, nazio estatu mailakoa. erregistratutako monumentu historiakoak bigarren mailako katalogo honetan jasotzen dira: *"Inventaire Supplementaire des Monuments Historiques"* (ISMH).

Espainiako Monumentuaren edo **Kultura Intereseko Ondasunaren** parekoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Gizateriaren ondare (UNESCO)
* Kultura Intereseko Ondasun (Espainia)
* Multzo historiko (Espainia)
* Kultura-ondare

Kanpo estekak
-------------

* *POP : la plateforme ouverte du patrimoine*. Frantziako Kultura Ministerioa. (Museotako bildumak, argazkilaritza, margoak, ilustrazioak, jantzien diseinua, arkitektura...)
* *Mérimée : une base de données du patrimoine monumental français de la Préhistoire à nos jours.* Frantziako Kultura Ministerioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q916475
* Commonscat Multimedia: Monuments historiques in France

---

 |

* Wd Datuak: Q916475
* Commonscat Multimedia: Monuments historiques in France
***Aromia moschata*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Afrika iparraldean eta Asian bizi da, Iberiar penintsulatik hasi eta Japoniaraino.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-35 mm arteko luzera hartzen baitu. Antena oso luzeak ditu, gorputza baino luzeagoak arren kasuan eta gorputzaren bestekoak emeetan. Kobre-berde koloreko iridiszentzia metalikoa du. Iberiar penintsulako kakalardoen pronotoa gorrixkagoa izaten da. Usain gozo berezia jariatzen du, hortik *moschata* izena.

Habitata
--------

Sahastietan eta makal basoetan aurkitzen da gehien bat, beldarrak hartaz elikatzen baitira.

Bizi zikloa
-----------

Emeak arrautzak sahats edo makalaren enborreko azalean jartzen ditu eta beldarrak hartaz elikatzen dira galeriak osatuz. Hildako adarren zurez elikatzen dira gehien bat. Bigarren edo hirugarren urteko udaberrian pupatu eta

Iruditegia
----------

* Kakalardo eldua eskuan, tamaina ikusteko.Kakalardo eldua eskuan, tamaina ikusteko.
* Heldua hegoak aterata.Heldua hegoak aterata.
* Aromia moschata-ren beldarra.*Aromia moschata*-ren beldarra.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Petra Laborda Zuzuarregi** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1860 - *Ibidem*, 1914) sukaldaria izan zen.

Bizitza
-------

Petra Laborda Zuzuarregi, ezkongabe zegoen eta lanbidez: etxekoandrea "sus labores". Petraren gurasoak Marikinenea baserrian bizi izan ziren eta 5 seme-alaba izan zituzten. Baserriaren jabeak eta biztanleen datu ugariak baditugu, baita datu bitxia ere: historian zehar, gehienetan, alaben bidez egiten zen baserriaren eskualdatzea. 

### Sukaldari

Petra Laborda 18 urte bete arte baserrian bizi zen eta gero, Quirós familia udaltiarraren etxean bizi omen zen, familiaren sukaldaria izanez, Hondarribian eta Madrilen. 

1929an gastronomiaren historian leku berezia merezi izan zuen Petrak liburu aipagarria idazteagatik. Hona liburuaren izenburu osoa: "La cocina práctica, por Petra Laborda, cocinera de la antigua condesa de Santiago." 

Sukaldaritza eskola bat ireki zuen eta gure herriko gazte asko pasa ziren bertatik. Garbi dago liburua ikasleen laguntza gisa idatzi zuela, hobeki jarrai ziezaioten ikastaldietan. Irakats helburuari atxikiz, liburuko azken orrialdeetan aipaturiko plateren konbinazio batzuk eskaintzen ditu, aldi berezietan hainbat menu prestatzeko: bazkari eta otordu normalak, eztaietakoak… Hona hemen Petrak proposatzen zuen otordu berezia: zopa italiarra, entremes ugariak, frejitu ugariak, menestra, konejo "girulet", oilasko errea, lonbarda entsalada eta bildots errea. Postre moduan: mahats-pasa budina, bizkotxo genovesa, fruta eta gazta. Bustitzeko ardo ugariak eta txanpaina. 

### Liburuaren berrargitalpena

Arma Plaza Fundazioak, Hondarribiko Udalarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean, Hazi Fundazioaren bitartez, Cocinando con Petra Laborda liburua berrargitaratu zuen joan den udan, jatorriz sukaldari hondarribiar honek 1929an *La cocina práctica* izenburupean sukaldaritzako errezeta-liburu xume baina mamitsu gisa argitaratua.

Aitortzak
---------

2022ko ekainean Hondarribiako plaza bati Petra Laborda Zuzuarregi izena jarri zioten, Emeki elkarteak bultzatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Petra Laborda Zuzuarregi.* .
2. ↑   Ereño, Margari.  (2023-01-24). «ARMA PLAZA Fundazioa subraya el papel de la mujer en la cocina vasca con la reedición ampliada del libro Cocinando con Petra Laborda» *academiavascadegastronomia.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
3. ↑   Vasco, El Diario.  (2022-06-20). «El callejero sigue poblándose con nombres de mujeres» *El Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
4. ↑   SER, Cadena.  (2021-05-18). «ARMA PLAZA Fundazioa reeditará un libro de cocina de 1929 de la hondarribiarra Petra Laborda» *cadena SER* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
5. ↑    «Emakumeen izenak eta kale-izendegiaren eguneratzea» *Hondarribia* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).
6. ↑   «Agustiña Genua y Petra Laborda tendrán sus plazas desde este sábado - Actualidad» *Hondarribia* (Noiz kontsultatua: 2024-03-06).

Kanpo estekak
-------------

* Petra Laborda bideoa YouTube
**Imam Reza santutegia** (persieraz: حرم امام رضا‎) 818an eraiki zen gaur egungo Irango Maxhad hirian. Santutegiak, berez, 267 079 metro karratuko eremua hartzen du; inguruko zazpi patioek, berriz, 331 578 metro karratuko eremua estaltzen dute, 598 657» m² guztira, eta horrek munduko meskitarik handiena bihurtzen du hedapenaren arabera.

Eraikinak
---------

Santutegia, berez, zerbitzu eta eraikin multzo handi bat da. Konplexu honek Reza imamaren mausoleoa, hamabitar xiiten zortzigarren imana, Goharshad meskita, museo bat, liburutegi bat, lau mintegi, bi hilerri, Razavi Islamiar Zientzien Unibertsitatea, erromesentzako jantoki komunal bat, otoitz gela handiak eta beste zerbitzu eraikin batzuk biltzen ditu.

Konplexu hau Irango gune turistikoetako bat da eta "Iran xiitaren bihotza" bezala deskribatu da. Santutegiak urtero, 2007ko kalkuluen arabera, 25 milioi xiita irandar eta ez irandarren bisita jasotzen du. Multzoa Astan Quds Razavi Fundazioak kudeatzen du eta gaur egun Ahmad Marvi irandar elizgizon ospetsuak zuzentzen du. Urtero, hautsa garbitzeko zeremonia egiten da Imam Rezako santutegian, santutegi osoa garbituz, ekortuz eta lurrinduz.

Iruditegia
----------

* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.
* Kupulak bere ezaugarri bat da.Kupulak bere ezaugarri bat da.
* Urrezko mausoleoa.Urrezko mausoleoa.
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Imam Reza santutegia Unescoren webgunean.
* **(Ingelesez)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1791841
* Commonscat Multimedia: Imam Reza Shrine

---

* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Nacional de Irán: 140

 |

* Wd Datuak: Q1791841
* Commonscat Multimedia: Imam Reza Shrine
*Psatirella spadicea*

Sinonimoa: *Psathyrella sarcocephala*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, haragi kolorekoa, kanpai itxurako-ganbila, gero laua, titi antzeko batekin, kamutsa, leuna, subbiszidoa, arre-marroi kolorekoa edo gaztaina kolorekoa, ertza arre-larru kolorekoa, askotan ildaskatua, gris-arre argi kolorekoa lehorrarekin, erdigunea arre-alutazeo kolorekoa, amaieran zurbila edo zuri zikin kolorekoa.

**Orriak:** Estu samar, zabalak, sinuado-itsatsiak, zurixkak, gero kanela kolorekoak eta amaieran purpura-arre ilun kolorekoak, ertza ildaska zuriekin.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, fistulosoa, zaila, zilindrikoa, askotan okertua, zurbila, fibriloso-glabreszentea, zuri flokulosoa eta goialdean furfurazeoa, oinarria pixka bat sustrai antzekoekin edo iletsua. Errezel zuriarekin, mintzezko samarrekoa eta iheskorra.

**Haragia:** Zurbila eta antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du. *Spadicea* epitetoa latinetik dator, uher, esan nahi duen "spadiceus" hitzetik. Bere koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez ga jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Soropildua, lurzoruan orbeletan, zuhaitzen motzondoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 268 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 89 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Kim Zmeskal** (Houston, Texas, 1976ko otsailaren 6a) Estatu Batuetako gimnasta artistikoa da, 1991n eta 1992an munduko hainbat probatan txapeldun izan zena hiru aldiz.

Kirolari ibilbidea
------------------

1991ko Indianapolisko Munduko Txapelketan hiru domina lortu zituen: urrea banakako jeneralean, zilarra taldekakoan —Sobietar Batasunaren ondoren (urrea) eta Errumaniaren aurrean— eta brontzea lurrean, Oksana Chusovitina sobietarraren eta Cristina Bontasen ondoren.

1992an Parisen egindako Munduko Txapelketan bi urrezko domina lortu zituen: oreka-habean eta lurzoru-proban. 

Gainera, 1992an, Bartzelonako Olinpiadetan (Espainia), taldekako brontzea eskuratu zuen, Talde Bateratuaren eta Errumaniaren atzetik. Taldekideak: Wendy Bruce, Dominique Dawes, Shannon Miller, Betty Okino eta Kerri Strug.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027161
* Commonscat Multimedia: Kim Zmeskal / Q1027161

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9086862
* ISNI: 0000000034779965
* LCCN: n95006224
* **Kirolariak**
* COI: kim-zmeskal

 |

* Wd Datuak: Q1027161
* Commonscat Multimedia: Kim Zmeskal / Q1027161
**Jesus Riaño Diego** (Pasaia, 1943ko otsailaren 9a - Iruñea, 2021eko abenduaren 10a) gipuzkoar kirol-kazetaria izan zen.

Bizitza
-------

Jesus Riaño Diego Pasai Antxon jaio zen 1943ko otsailaren 9an. Haurra zelarik hil zitzaion ama, eta Iruñera joan zen bizitzera, Maria izebaren etxera. Medikuntza ikasten hasi bazen ere, laster ohartu zen kazetaritza zela bere bokazioa. 1964an hasi zen lanean *Diario de Navarra* egunkarian, eta bertan jarraitu zuen 2008an erretiratu zen arte. *Marca* eta *Norte Deportivo* agerkarien kolaboratzailea ere izan zen. Kirolari buruzko informazioa landu zuen beti, futbola eta txirrindularitza batez ere.

Erretiroa hartu ondoren, *Navarrasport* hedabide digitala sortu eta burubelarri aritu zen Nafarroako kirol jardueren berri ematen. Osasunaren jarraitzaile amorratua, bi aldiz jaso zuen talde gorritxoaren urrezko domina.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Jesús Riaño kazetari pasaitarra hil da, mende erdi baino gehiago Osasunaren berri eman ostean.*  *Naiz*, 2021eko abenduak 11, naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-15).
2. ↑   Guinea, Luis. *El osasunismo llora a Jesús Riaño.*  *Diario de Navarra*, 2021eko abenduak 12, diariodenavarra.es (Noiz kontsultatua: 2021-12-15).
3. ↑   IPR. *Fallece Jesús Riaño, periodista que informó durante más de 50 años sobre deporte navarro y Osasuna.*  *Diario de Noticias*, 2021eko abenduak 11, noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2021-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110161551

 |

* Wd Datuak: Q110161551
**Martynas Kukta** (Trakiniai, 1875eko otsailaren 1a – Kaunas, 1956ko ekainaren 23a) lituaniar tipografoa izan zen, lituanierazko, polonierazko, bielorrusierazko eta errusierazko liburuak argitaratu zituena.

Bizitza
-------

Mykolas Kukta eta Ona Raupelytė-Kuktienė nekazarien semea, Trakiniai herrian jaio zen 1875ean. Zazpi anai-arreba zituen: Jonas, Jokūbas, Mykolas, Uršulė, Adomas, Simonas eta Juozapas. 1888an Vilniusen bizitzera eta ikastera joan zen. Geroago tipografo moduan trebatu zen eta Vilniusko probintziako inprimategian lan egiten hasi zen. 

1895ean San Petersburgora joan zen. Errusiako armadan mobilizatua, inprimategi militarrean lan egin zuen. Armada utzi eta San Petersburgoko inprimategian lanetan aritu ondoren, dirua aurreztu zuen, inprimategi txiki bat sortu zuen, eta bertan aritu zen 1904ra arte. Lituanierazko prentsari debekua kendu ostean, Vilniusera itzuli zen eta *Vilniaus žinios* inprimategi pribatua sortu zuen Petras Vileišisekin batera. 

1906ko maiatzean bere inprimategi pribatua sortu zuen bere anaia Juozapasen laguntzarekin, eta bertan aritu zen 1924ra arte. 1906tik 1915era lituanierazko eta polonierazko 270 liburu inguru argitaratu zituen. 1918ko abenduaren 27an, Lituaniako lehen zigiluak sortu ziren Kuktaren inprimategian. 1918az geroztik, Kuktaren inprimategiak Švyturio anpresaren argitalpenak inprimatu zituen. 1921ean Poloniak Vilnius hartu zuenean, Kukta atxilotu zuten lituaniar mugimenduan parte hartzeagatik, eta inprimategia itxi behar izan zuen. 1924an Kaunasera joan zen bizitzera eta han jarraitu zuen tipografo moduan lan egiten. 1935etik aurrera hainbat urtez egin zuen lan Lituaniako Nekazaritza Bankuaren artxiboan, eta Bigarren Mundu Gerraren ostean, Kaunasko Musika Eskolan lan egin zuen funtzionario gisa. 

Stefanija Mislyborska-Kuktienėrekin ezkondu zen. Alaba bat izan zuten: Stefanija Kuktaitė-Monstavičienė. 

1956ko ekainaren 23an hil zen Kaunasen. Petrašiūnai hilerrian lurperatu zuten.

Omenaldiak
----------

1917an, Maksim Bahdanovitx bielorrusiar poetak Martynas Kuktaren inprimategia aipatu zuen *U kraine svetlai, dze ja umiraiu...* poeman.

2005ean, Kuktaren omenezko plaka ezarri zuten Vilniusen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Lituanieraz)** «Martynas Kukta» *Pasaulio Anykštėnų Bendrija* 2023-01-09 (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
2. 1 2 3 4   **(Lituanieraz)** «Martynas Kukta» *Vilnijos vartai* (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).
3. ↑   **(Errusieraz)** Кробут, Виктор. «За что белорус Максим Богданович удостоил перед смертью стихотворением литовца Мартинаса Кукту» *Советская Белоруссия* 54 (24684) 2015-03-21 (Noiz kontsultatua: 2024-03-03).

Kanpo estekak
-------------
**Christina Obergföll** (Lahr, 1981eko abuztuaren 22a) alemaniar xabalina jaurtitzaile ohia da. 2013an Munduko txapelduna izan zen. 70,20 metroko jaurtiketa da bere marka pertsonala, Alemaniako errekorra izanik. Gainera, marka horrekin historiako munduko laugarrena da.

Ibilbide profesionala
---------------------

2005eko Atletismoko Munduko Txapelketan, Obergföll-ek zilarrezko domina irabazi zuen Europako errekorra eginez (70,03 m), Osleidys Menéndez-en atzetik bigarren gelditu zen, proba berean munduko errekor berria ezarriz.

Obergföllek 4. postua lortu zuen 2006an Goteborgen egin zen Europako Atletismo Txapelketan .

70,20 metrorekin, bere Europako errekorra hobetu zuen 2007ko ekainaren 23an Munichen jokatu zen Europako Kopako Super Liga txapelketan.

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, baina Europako errekorra galdu zuen, Barbora Špotákovák egin zuen eta.

Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan bere ibilbide profesionaleko arrakasta handiena errepikatu zuen, zilarrezko domina irabazi zuenean.

2013ko Moskun egin zen Munduko Atletismo Txapelketan, Obergföll-ek urrea lortu zuen 69,05 metroko jaurtiketarekin. 2013an ere Boris Henryrekin ezkondu zen. Ibilbide profesionalaz aparte, Boris Henry xabalina jaurtitzaile alemaniarrarekin ezkondu zen.

Obergföll-ek 2014an lehiatzeaz utzi zion, haurdun zegoelako, baina 2015eko Munduko Txapelketan parte hartu zuen eta laugarren postua lortu zuen. Azkenik, 2016an, zortzigarren amaitu zituen Olinpiar Jokoetan eta txapelketa hau amaitzean erretiratu zen.

 Steffi Nerius eta Obergföll 2007ko Munduko Txapelketan ospatzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6427
* Commonscat Multimedia: Christina Obergföll / Q6427

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 48146332911918731910
* GND: 1100085181
* **Kirolariak**
* COI: christina-obergfoll
* IAAF: 14279102

 |

* Wd Datuak: Q6427
* Commonscat Multimedia: Christina Obergföll / Q6427
**Xabier Usabiaga Oiartzabal** (Asteasu, Gipuzkoa, 1969ko otsailaren 27a) euskal txirrindulari ohia eta telebistako aurkezlea da.

Kirol ibilbidea
---------------

Hamahiru urterekin, Billabonako Irrintzi Elkarteko txirrindularitza eskolan izena eman zuen, lasterketa batzuetan parte hartuz eta bere lehen garaipenak eskuratuz. Usabiaga Billabonako bizikleta eskolan egon zen hemezortzi urte bete arte. Nerabezaroko bere txirrindulari idoloa Greg Lemond estatubatuarra izan zen.

Txirrindulari amateurra izan zen lau urtez (18 eta 22 urte bitartean) Hernaniko Kaiku taldean. Taldeko zuzendariek bide hori jarraitzera animatu zuten, etorkizun handiko gazte bat ikusten baitzuten bertan. Hamazortzi urterekin ikasketak alde batera uztea erabaki zuen, profesionaletara jauzi egiten saiatzeko.

1992an debutatu zuen profesionaletan CLAS-Cajastur taldean eta bi denboraldi eman zituen bertan.

Usabiaga 1994ko denboraldirako fitxatu zuen Euskaltel-Euskadi taldeak. Tamalez, bihotzeko arazo bat diagnostikatu zioten eta txirrindularitza utzi behar izan zuen. Hala ere, erretiratu aurretik, ziklo-kroseko bere lehen eta lasterketa bakarra jokatu ahal izan zuen.

Palmaresa txirrindularitzan
---------------------------

**1988**

* Pentekostes Saria

**1989**

* Altsasuko Saria

Kazetaritza
-----------

Erretiratu eta berehala, SER irrati kateko esatari lanetan aritu zen Euskal Herriko Itzuliaren emanaldietan. Itzulia amaitzean, Espainiako Vueltarako hiru lan proposamen jaso zituen, Euskadi Irratiaren eskaintzaren alde eginez, euskeraz erosoago eta hobeto moldatzen delako.

Gaur egun ETB1 telebista kateko *Gaur Egun* albistegiko aurkezle nagusia da, kirol atalean hasi bazen ere. Era berean, kate honetan txirrindularitzako hainbat lasterketa emanaldietako esataria da. Bere hitz-jario haundia eta euskara oparoarengatik ezaguna da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Xabier Usabiaga - *ProCyclingStats*
* Xabier Usabiagari eginiko elkarrizketa. Euskonews.com
* Xabier Usabiagaren Facebook orrialdea ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2189117
* Commonscat Multimedia: Xabier Usabiaga

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 134570

 |

* Wd Datuak: Q2189117
* Commonscat Multimedia: Xabier Usabiaga
***Monsieur Fourcade***, euskaraz ***Fourcade jauna*** Henri de Toulouse-Lautrec margolari frantsesak 1889an egindako margolana da. Kartoi gaineko pastelez egina dago.

Azterketa
---------

Margolanean agertzen den pertsona Henri Fourcade bankaria da, Toulouse-Lautrecen lagun urkoa; hori ikusteko margolanaren eskuineko goiko partean irakurtzen den eskaintza besterik ez da behar: "Nire Fourcade lagun onari, 89.HLautrec". Fourcade modelo gisa beste ikatz-ziriaz egidako marrazkia ezagutzen da.

Irudia Pariseko gaueko giroan kokatuta dago, etxe barruko festa-giro batean. Protagonista kenduta, ikusten diren bost pertsonak mozorrotuta dirudite. Koloreen ugaritasunak horrelako giroa islatzen du ere bai.

Erabilitako pitzelkadak arinak eta askatuak dira, marra gutxiz; horren ondorioz pertsonen irudiek itzalak dirudite. Fourcade eta antzean ikusten den begi-mozorroko emakumea dira nolabait salbuespena, zehaztasun gehiago erakusten baitute. Gainontzeko pertsonaiak oso eskematikoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   artehistoria.jcyl.es, 2016ko urriaren 28an ikusita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6022118
* Commonscat Multimedia: Monsieur Fourcade (Henri de Toulouse-Lautrec - São Paulo Museum of Art)

---

 |

* Wd Datuak: Q6022118
* Commonscat Multimedia: Monsieur Fourcade (Henri de Toulouse-Lautrec - São Paulo Museum of Art)
**Romina Ressia** (Azul, Argentina, 1981eko martxoaren 11) artista eta argazkilari argentinarra da.

Bere lanean, zeina askotan saritua izan baita, eragin handia dute moda argazkigintzak, arte barroko latinoak eta Europako arteak, bereziki Flandriako XVIII. mendeko arteak. Argiaren erabilera berezia eta objektu anakronikoak txertatzea ditu ezaugarri.

Biografia eta ibilbidea
-----------------------

Romina Ressia 1981eko martxoaren 11n sortu zen, Azulen, eta, 19 urterekin, Buenos Aires hiriburura joan zen ekonomiako ikasketak egitera. Ikasketok argazkilaritza eta arte eszenikoak egiteko utzi zituen (Teatro Colón antzokitik igaroa).

Lehenik, moda argazkilari jardun zuen, eta, gero, arte ederretakoa. Erresuma Batuko, New Yorkeko, Suitzako edo Italiako galerietan erakutsi izan du.

International Color Awarden iritziz, urteko argazkilaririk onena izan zen 2017an

Romina Ressiaren artea
----------------------

Bere lanetan anakronismoa kontzeptua erabiltzeagatik da ezaguna artista (erretratu errenazentista eta objektu garaikidea).

Romina Ressiaren sormen-prozesua Iparraldeko Errenazimentuko pintore batenaren antzekoa da. Materiek igortzen duten argiarekin jolasten da, argi-ilunekin, aurpegia edo eskuak nabarmentzeko. Erretratatutako pertsonaren elementu garrantzitsuak nabarmentzen dituzten argi-teknika horiek, bestalde, ohikoak dira Latinoamerikako arte barrokoan, batez ere erretratu erlijiosoak eta martiriak egitean. Alde horretatik, Europako artearekiko atxikimendu sakona ikusten zaio, bere kontinenteko artea ahaztu gabe. Hortik, bi munduen berrinterpretazio artistiko baten bidez, iraganeko artea, egungo artea, Europako arte klasikoa eta arte barroko latinoa lotzen ditu, bi kontinenteen historia eta anakronismo horiek lotura bat ezartzen dute iraganeko eta gaurko gizarte-testuinguruekin.

Bere lana erakusten duten galeriak
----------------------------------

* Arusha Gallery - Erresuma Batua
* Laurent Marthaler Contemporary - Suitza
* HOFA Gallery - London eta Mykonos
* Samuel Marthaler Gallery - Belgika http://www.rominaressiaph.com/2860619: Orri ofiziala

Erreferentziak
--------------

1. ↑   The Wall Street International.
2. ↑   Libre.be, La.  (2014-12-03). *LA PHOTO DU JOUR de Romina Ressia.* .
3. ↑   Puntzero, Konvent. *ROMINA RESSIA.* .
4. ↑    *ROMINA RESSIA | the age of decadence | 5 - 19 June 2019 - Overview.* .
5. ↑    *TRENDSTAGRAM.* .

Bibliografia
------------

* The Huffington Post
* Vanity Fair Italia
* Magazine elkarrizketa
* The Wild Magazine
* Terra
* Vogue Italia
* Slatea
* Beautiful Bizarre Mag
* Hi Fructose Magazine

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21285499
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313248649
* ISNI: 0000000442506587
* BNF: 16932177h (data)
* GND: 1107206898

 |

* Wd Datuak: Q21285499
**Aranera** okzitanieraren dialektoa den gaskoiaren aldaera bat da. Arango haranean (Katalunia) mintzatzen da. 2006ko abuztuaren 9tik —lege bidez 2010ean egikaritua— Kataluniako autonomia erkidego osoan hizkuntza ofizial izaera du, katalana eta gaztelaniarekin batera, Kataluniako estatutu berrian hala jasota. 1984an aranera Arango haraneko hezkuntza sisteman erabiltzeko hizkuntza izendatu zen.

Arautzea
--------

Aranerak berezko idaztarauak ditu, eta gaskoiaren gainerako aldaeretatik bereizita dago, berezko dituen ezaugarriak kontuan hartzen dira idazteko garaian. Adibidez, emakumezkoentzako pluralak *-es* bukaera da (*es hemnes araneses*, 'emakume arandarrak'), gizonentzako pluralen -*i* (*es aranesi*) eta artikulu piriniotarrak (*eth*, *era*, *es*).

Aranerazko errepide seinaleak

Inguruko hizkuntzen eragina
---------------------------

Aranerak inguruko hizkuntza ofizialen eragina jaso du historikoki (gaztelaniarena lehendabizi, katalanarena ondoren), eta egun gaskoitik bereizten dituen ezaugarriak ditu. Horrela, azken hamarkadetan neologismo "hispaniar" ugari gehitu zaizkio araneraren lexikoari. Esaterako, *actuar* (okzitanierazko "agir"-en ordez), *empresa* (vs. "entrepresa"), *foment*, *impartir*, *increment* (vs. "aumentacion"), *laborau*, *matrícula* (vs. "inscripcion"), *oficina* (vs. "burèu"), etab.

Erabilera
---------

|  | Kopuruak | Ehunekoak |
| --- | --- | --- |
| Ulertzen dute | 6.712 | %88,88 |
| Hitz egiteko gai dira | 4.700 | %62,24 |
| Irakurtzeko gai dira | 4.413 | %58,44 |
| Idazteko gai dira | 2.016 | %26,69 |
| Iturria: IDESCAT, 2001eko hizkuntz neurketa |

Ekimenak
--------

2019an *Corsa Aran per sa lengua* izeneko lasterketa aldarrikatzailearen 26. edizioa ospatu zuten, Korrikaren ereduari jarraituz. Hurrengo urtean, COVID-19 zela eta, bertan behera gelditu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *38. araua - Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-12-23).
2. ↑   **(Katalanez)**  *El Parlament aprova la llei de l'occità.*  Vilaweb (Noiz kontsultatua: 2011-09-08).
3. ↑

Kanpo-estekak
-------------

* **(Okzitanieraz)** Aranerari buruzko ikastaro eta loturak
* **(Okzitanieraz)** Aranes.org webgunea
* **(Okzitanieraz)** Araneraren idaztarauak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10196
* Commonscat Multimedia: Aranese dialect

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12000352h (data)
* GND: 4198613-1

 |

* Wd Datuak: Q10196
* Commonscat Multimedia: Aranese dialect