recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Saxoniako Dukerria** (behe-alemanez: *Hartogdom Sassen*, alemanez: *Herzogtum Sachsen*) iparraldeko Alemaniako zatirik handiena hartzen zuen Erdi Aroko dukerria izan zen. Gaur egungo Saxonia Beherea, Ipar Renania-Westfalia, Schleswig-Holstein, Saxonia-Anhalt estatuak eta Saxoniako parte bat hartzen zituen.

Historia
--------

K. o. 200. urte aldera kokatu ziren saxoiak egungo Alemaniako ipar-mendebaldean. V. mendean mendebal aldera zabaldu ziren, eta haietako asko Britainiar uharteetara igaro ziren.

VIII. mendearen bukaeran, Karlomagno errege frankoa nagusitu zen haien lurraldeaz, eta urte haietan hasi ziren saxoniarrak kristautzen. 843. urtean, Ekialdeko Frantziaren, edo Germaniako erreinuaren, barnean geratu zen Saxoniako dukerria.

962. urtean Germaniako enperadore egin zuten Oton Handia, Henrike Saxoniako dukearen semea. 1024 arte Germaniako erregeak eman zituen Saxoniako dinastia sortu zuen Henrike Saxoniakoak; germaniarrak ekialdeko lur eslaviarretara zabaldu ziren garai hartan.

961-1106 bitartean Billung familiaren esku egon zen duke titulua. 1142an Welf etxearen eskuetara igaro zen, eta 1180an Frederiko I.a Bizargorrik dukerria hautsi eta bi lurraldek hartu zuten aurrerantzean Saxonia izena: Saxonia-Lauenburgek, Holsteinen hego-ekialdean, eta Saxonia-Wittenbergek, Elba ibaiaren erdialdeko arroatik ekialdera. XIII. mendean hautesle titulua eman zioten Saxoniako dukeari eta 1296. urtean betiko bereizi ziren Lauenburg eta Wittenberg etxeak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/07/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q164092
* Commonscat Multimedia: Dukes of Saxony

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153740839
* GND: 4076933-1
* LCCN: n91034781

 |

* Wd Datuak: Q164092
* Commonscat Multimedia: Dukes of Saxony
*Artikulu hau Kasedako herri hustuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».*

**San Martin** edo **Donamartiri** —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, **San Martin Zibitatela** edo **Donamartiri Zibitatela**— Zangozaldeko Kaseda udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XIII. mendean baino lehen jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Kasedako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *sanmartindarrak* edo *donamartiritarrak* ziren.

Izena
-----

Herri honi buruzko inskripzio bakarra *San Martin de Civitatela* bezala agertzen da. *Civitatela* jatorri erromantze argiko izena da, ziur aski latinetik zuzenean, Italian bertan *Civitavecchia* bezalako hiriak gogorarazten dituena. Izenaren lehen zatiak, *civita*, "hiri" esan nahi du latinez. Bigarren terminoa, *tela,* jatorri ezezagunekoa da.

Historia
--------

Antso VI.a Jakituna Nafarroakoak herri honetan itxitura bat eman zion Orreagako kolegiatari 1161ean. Ezer gutxi dakigu herriari buruz. Hagiotoponimoak adierazten duen bezala, tenpluaren titularra Martin Toursko apezpikua izango litzateke.

Oharrak
-------

1. ↑  /samaɾtín/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban
2. ↑  /donamaɾtíɾi/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza laugarren silaban
3. ↑  /samaɾtín s̻iβ̞itatéla/ ahoskatua (laguntza)
4. ↑  /donamaɾtíɾi s̻iβ̞itatéla/ ahoskatua (laguntza)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

Ikus, gainera
-------------

* Kaseda
* Zangozerria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111559737

 |

* Wd Datuak: Q111559737
**Pastora Filigrana García** (Sevilla, 1981eko maiatzaren 26a) ijito jatorriko abokatu, sindikalista, feminista, idazle eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

Biografia
---------

Sevillako Triana auzoan jaio zen eta 9 urterekin jada "ijitoen abokatua" izango zela esan zioten. «Getto batean» hazteak gizarte-sentsibilitate handia eman zion berdintasunarekin lotutako gaiekiko. Klase kontzientzia amonenngatik ikasi zuen eta lan zuzenbidea Andaluziako Langileen Sindikatuan. Asociación de Mujeres Gitanas Universitarias-en sorreran parte hartu ondoren, 23 urterekin Sevillako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu eta *Villela Or Gao Caló* ijitoen elkarteko aholkulari juridiko gisa hasi zen, *Hiru Mila Etxeko* auzoko biztanleria migratzailearekin lanean. Ondoren, Sevillako Pablo Olavide Unibertsitatean Giza Eskubideen, Kulturartekotasunaren eta Garapenaren Masterra ikasi zuen .

Abokatu gisa, 2019an zehar, Filigranak komunikabideen paper garrantzitsua izan zuen Huelvako marrubi-biltzaile marokoarren borroketan, eskuin muturreko hauteskundeen gorakadaren arrazoiez ohartarazi zuen bitartean. 

2020an, *Pueblo gitano contra el sistema mundo.* *Unas reflexiones desde un activismo feminista y anticapitalista* argitaratu zuen, non ijito herriaren jazarpenak elkarlan eta elkarrekiko laguntza moduen bidezko erresistentzia komunitarioarekin eta "soldata xantaia"-ra egokitzearen aurkako jarrerarekin zerikusia duela dio.

Obra
----

* 2020: *Desafío, el virus no es el único peligro,* Ediciones Akal, ISBN 978-84-460-4975-3
* 2020: *Pueblo gitano contra el sistema mundo.* *Unas reflexiones desde un activismo feminista y anticapitalista*, Ediciones Akal, ISBN 978-607-8683-18-5

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ramajo, Javier.  (2018-05-25). «"Los tribunales son un espacio de hombres"» *ElDiario.es*.
2. 1 2   Reguero, Patricia.  (29 maig 2020). *El cambio de modelo tras el coronavirus no va a ser una elección sino una necesidad.* .
3. ↑   Ramajo, Javier.  (2018-05-25). *"Los tribunales son un espacio de hombres".* .
4. ↑   «Pastora Filigrana – Akal» *www.akal.com*.
5. ↑   Trobat, Antoni.  (12 maig 2020). *Entrevista a l'advocada i sindicalista andalusa Pastora Filigrana.* .
6. ↑   Rigol, Meritxell.  (17 jul 2020). *El antigitanismo es útil para justificar que el sistema capitalista funciona.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66779138
* Commonscat Multimedia: Pastora Filigrana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180162902436677780267
* GND: 1236602781
* LCCN: n2021055649
* SUDOC: 253946247

 |

* Wd Datuak: Q66779138
* Commonscat Multimedia: Pastora Filigrana
Periskopioaren funtzionamenduaren printzipioa.
**Periskopioa** zuzenean ikusi ahal izatea galarazten duen oztopoaren gainetik zerbait begiztatzeko balio duen optika-tresna da.

Periskopio-mota ohikoena *L* formako hodi huts bat izaten da, goiko muturrean eta *L*-aren angeluan prismak dituena. Prismek behatu nahi den irudiaren argiaren norabidea aldatzen dute eta horrela irudia behatzailearen begian islatzea lortzen da; lehenengo prisma behatzen den irudiaren argiarekiko 90°-ko angeluan dago ezarria, eta handik, hodian beherantz islatzen du irudia hodiaren angeluko prismara. Bigarren prisma ere jasotzen duen argiarekiko 90°-ko angeluan ezarria dago eta horizontalean islatzen du irudiaren argia behatzailearen begiraino.

Erabilera
---------

Periskopioak gerrako tankeetan eta itsaspekoetan erabiltzen dira batez ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183122
* Commonscat Multimedia: Periscopes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12001691g (data)
* LCCN: sh85099940
* NARA: 10666549
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183122
* Commonscat Multimedia: Periscopes
**Rodrigo Corrales Rodal**,  (Cangas, Espainia, 1991ko urtarrilaren 24a), eskubaloian aritzen den kirolari espainiarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Espainia ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) eta Danimarkako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Espainia.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Julen Aguinagalde, Rodrigo Corrales, Alex Dujshebaev, Raúl Entrerríos, Ángel Fernández Pérez, Adrià Figueras, Antonio García Robledo, Aleix Gómez, Gedeón Guardiola, Eduardo Gurbindo, Jorge Maqueda, Viran Morros, Gonzalo Pérez de Vargas, Miguel Sánchez-Migallón,Daniel Sarmiento Melián eta Ferran Solék.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Eskubaloia, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Rodrigo Corrales» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Rodrigo Corrales" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16508901
* Commonscat Multimedia: Rodrigo Corrales

---

 |

* Wd Datuak: Q16508901
* Commonscat Multimedia: Rodrigo Corrales
**Rodrigo Agerri Gascón** (Ribaforada, Nafarroa) Euskal Herriko Unibertsitateko ikertzailea da. Informatika Fakultatean lan egiten du 2016tik, Hitz Zentroaren barruan integratuta dagoen Ixa Taldean, Ramón y Cajal beka batekin

Ikasketak eta doktorego-tesia
-----------------------------

Informatikako doktoretza lortu zuen Londresko Unibertsitatean (2007), harrezkero Hizkuntzaren Prozesamenduan jardun du hainbat erakundetan Britainia Handian eta Euskal Herrian, Europako Batzordeak, Erresuma Batuko ikerketa-kontseiluek, Espainiako Zientzia Ministerioak eta Eusko Jaurlaritzak finantzatutako 20 ikerketa-proiektutan baino gehiagotan parte hartu du. Europako SUMAT proiektuaren koordinatzaile teknikoa izan zen eta Torres Quevedo ikerketa-beka bat eman zioten lehenago.

Ikertzailea
-----------

2022an OPENMINTED Tender proiektuko ikertzaile nagusia izan zen, eta COST ekintzaren barruan Lan Taldeko burua. "DeepReading: DeepReading: Mining, Understanding, and Reasoning with Multuele Content" proiektuko arduraduna da German Rigaurekin batera, Espainiako Zientzia Ministerioak finantzatutako proiektua.

Agerriren ikerketaren ardatzak Semantika Konputazionala eta Informazioaren Erauzketa dira (Entitateen izenen ezagutzea, Iritzi Meatzaritza, Albiste Faltsuak eta Posturaren Detekzioa (*Stance Detection*)...), bereziki ikuspegi eleaniztunetan eta linguistikoetan. 

IXA pipes analizatzaileen sortzaile eta garatzaile nagusia da **Agerri**, hizkuntza-prozesamendurako prest dagoen tresna multzo eleanitza da hori. 

Halaber, Apache Software Foundation-en OpenNLP proiektuan parte hartzen du proiektu-kudeatzaile gisa. Elkarte hori dela eta, Google Summer of Code (GSOC) erakundeko aholkularia ere izan da.

Oiartzun garrantzitsua du bere lanak nazioartekoan, 1.000 aipamen baino gehiago dira beste argitalpen zientifikotan Agerriren argitalpenek lortu dutenak.

Testuak automatikoki analizatzeko Ixa-pipes tresnen arkitektura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Rodrigo Agerri - Website» *Rodrigo Agerri - Website* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
2. ↑   «Rodrigo Agerri | HiTZ Zentroa» *hitz.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
3. ↑   «SUMAT Project» *www.fp7-sumat-project.eu* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Open Tenders – http://openminted.eu.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
5. ↑   «DeepReading: Mining, Understanding, and Reasoning with Multilingual Content. | Ixa taldea» *ixa.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
6. ↑   «DeepReading | DeepReading» *ixa2.si.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-25).
7. ↑   «Rodrigo Agerri» *scholar.google.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).

Ikus, gainera
-------------

* Donostiako Informatika Fakultatea

Kanpo estekak
-------------

* Webgune pertsonHitz Zentroa
* Webgune pertsonalaGithub
* Rodrigo Agerri ACL anthology,.20 artikulu argitatuta Association for Computational Linguistics elkarteko kongresuetan
* «Rodrigo Agerri» *scholar.google.com*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112711911
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0002-7303-7598

 |

* Wd Datuak: Q112711911
**Rodrigo del Río de Losa Rodrigitz de Gordexola** —**Rodrigo del Río de Losa Gordexola** izen-deiturez ere ezaguna— (Argantzon, Araba, 1536ko maiatzaren 7a - Bizkai Berria, 1604ko uztailaren 19a) konkistatzailea eta esploratzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Floridan eta Mexikon zehar ibili ondoren, bigarren honetan kargu desberdinak bete zituen, besteak beste, Bizkai Berria probintziaren gobernadore izatera iritsi zen. Chihuahuako Santa Bárbara herriaren sortzailea izan zen, askoren ustez koroa espainiarrak Chihuahua estatuan sortutako lehenbizikoa.

Bizitza
-------

Rodrigo del Río de Losa Gordexola Argantzunen jaio zen, Trebiñuko konderrian, 1536an. Gaspar del Río y Losa eta Maria Rodritz de Gordexola senar-emazteen bosgarren semea izan zen. Gordexolatarrak oinetxea Bizkaiko Gordexola herrian zuten. Río de Losa familia, bestetik, Lausa Haranatik zetorren, Burgosko iparraldean. Bi familiak XV. mendean Argantzun lekuratu ziren.

Rodrigo del Ríok herria 1558an utzi zuen Floridara joan behar zuen Tristán de Luna y Arellanoren espedizioan izena eman ondoren. 1959tik 1561ra Floridan ibili zen. Ondoren, Espainia Berriko Erregeorderriara joan zen, gaur egungo Mexikora. 1563an, Sotelo de Betanzosekin batera, Francisco Ibarra esploratzailearekin bildu zen; Rodrigo del Río haren kapitaina izango zen. Laster
Bizkai Berriaren iparraldea kolonizatzeko agindua jaso zuen. Han, tepehuaneen eta tobosoen lurraldeen mugan Mineral de Indé, gaur egun Indé de Baborigame (Durango) herrixka sortu zuen.

Francisco Ibarraren agindupean ibili zen Bizkai Berrian.
1567an, Ibarraren aginduak jarraituz, Conchos izeneko zonaldea birpopulatzeari ekin zion. Handik gertu Santa Bárbara herria sortu zuen, urtetan Espainiako Koroaren iparraldeago zegoen kokalekua izan zen. Santa Bárbaren kokapena estrategikoa zen inguruko mendietan aurkituz ziren zilarrezko mehategiak kontrolatzeko. 1589tik 1595ra Bizkai Berriaren Gobernadorea izan zen. 1604an hil zen, berarena zen Hacienda de Santiago zelakoan.

Rodrigo de Río de Loza Chihuaua estatuaren sortzailetariko bat izan zen. Done Jakueren ordenaren zalduna izan zen. Bera izan zen abeltzaintza haztegiak Chihuauan sartu zituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zenbait testutan "de Lossa".
2. ↑
3. ↑
4. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Rodrigo del Ríoren biografia.
* **(Gaztelaniaz)** Erasmo Sáenz Carreteren artikulua Rodrigo del Río de Lossari buruz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30149747

 |

* Wd Datuak: Q30149747
**Robert Mangold** (North Tonawanda, New York, AEB, 1937ko urriaren 12a) estatubatuar margolari minimalista da.

Biografia
---------

Nekazari-ingurunean hazi zen. Arteko lehenengo ikasketak Cleveland Art Instituten egin zituen 1956-1959 bitartean. Beka bati esker Yaleko Unibertsitatera aldatu zen, eta 1962an graduatu zen. Ondoren, Josef Albersen eraginpean, graduatu ondoko ikasketak egin zituen (1963). New Yorken hartu zuen bizitokia 1962an, eta, zenbait lanbidetan jardun ondoren, 1963an New Yorkeko Arte Ikusgarrien Eskolako pintura-irakasle egin zuten.

Bakarkako lehenengo erakusketa Thibaut Gallery aretoan egin zuen, hurrengo urtean; erakusketa hartan jarri zituen ikusgai *Walls* eta *Area*, minimalismoaren joeratik hurbileneko lanak. 1967an erakusketa bat egin zuen Fischbach Galleryn, zirkulu baten epaiaren azterketan oinarrituriko obrekin. Handik bi urtera Guggenheim beka eskuratu eta New York estatuko iparraldera aldatu zen. Garai hartan *hard edge* estilo minimalistako lanak egin zituen, baina hasierako pieza arkitektonikoen aldean, koadro txikiagoak egiten hasi zen.

1970eko hamarraldiaren amaieran akrilikoak erabiltzen hasi zen olio pinturen ordez, eta testura bereziko gainaldeak lortu zituen oihal formadunen gainean egindako marrazkiekin, koadroaren gainaldea ukigarriagoa egiteko helburuarekin. Hurrengo hamarraldian, berriz, forma geometriko espezifikoei jarri zien arreta berezia, eta horrela sortu zituen X formako oihalak eta zentroa moztuta duten *Koadro-markoak*. Azkenaldian testura eta gainalde desberdinez kezkatu da. Aipagarriak ditu, besteak beste, *Brown Frame/Gray Ellipse* (1987).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q686615
* Commonscat Multimedia: Robert Mangold

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114092404
* ISNI: 0000 0000 8411 2843
* BNF: 12550909x (data)
* GND: 119292807
* LCCN: n83141425
* NKC: ola2003192333
* Tabakalera ID: 59056
* SNAC: w6d79mfn
* SUDOC: 06074393X
* ULAN: 500014482
* Open Library: OL61606A
* RKD: 52319
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04030/eu\_m\_0753/m0753
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q686615
* Commonscat Multimedia: Robert Mangold
**Petřínská rozhledna** (euskaraz: Petříngo behaketa dorrea), Pragan dagoen 60 metro garaiko sare erako egitura bat da, Eiffel Dorrearekin antz handia duena. Parisko ikurra den dorrea baino askoz txikiagoa den arren, muino nahiko garai baten tontorrean dago, eta, ondorioz, Pragako dorre honen tontorra, Eiffel Dorrearenaren antzeko garaieran dago. Petřínská rozhledna, 1891n eraikia izan zen, eta behaketa dorre bezala erabili zen, baita igortze dorre bezala ere. Gaur egun, dorre hau, Pragako toki turistiko bat da.

Oinez igotzen bada, dorreranzko ibilaldiak, ordu erdi inguru iraun lezake elurra egiten duenean oso irristakorrak izan daitezkeen bideetatik. Dorrea beraren igoera, zertxobait laburragoa izan daiteke, baina pertsona batzuentzat neketsuagoa izan daiteke. Edonola ere, muinoa, funikular baten bidez igo daiteke, eta dorreak, pertsona gutxituendako igogailu bat du.

Eguna oskarbi badago, dorretik, Pragako ikuspegi panoramiko bikain bat ikus daiteke.

Atrakzio hau, apiriletik urria arte, goizeko 10etatik arratsaldeko 7ak arte irekita egoten da egunero, eta, azaroa eta martxoa bitartean, soilik aste bukaeretan goizeko 10etatik arratsaldeko 5ak arte. Goiko solairuan, denda bat eta kafetegi txiki bat daude, beheko solairuan, Jára Cirmmani eskainitako museo bat dagoen bitartean.

Petřínská rozhledna Eiffel Dorrearen aurka
------------------------------------------

Pragako dorre hau, sarritan, Parisko Eiffel dorrearen bertsio txikia bezala deskribatzen da. Baina deskribapen hau ez da zuzena. Izan ere, Petřínská rozhledna dorreak, oktogono formako sekzioa du bere luzera osoan zehar, Eiffel dorreak karratua duen bitartean. Gainera, Eiffel dorrea ez bezala, ez dago lau zutaberen gainean eutsia. Bere diseinua, Saxoniako Neustadteko Goetzingeneko behaketa dorrearen antzerakoagoa da, Eiffel dorrearena baino gehiago. Baina, bi hauek ez bezala, Pragako dorrearen oinpeko gune osoa, sarrerako harrera gelarekin estaltzen da. Petřínská rozhledna eta Eiffel dorrearen arteko antzekotasun bat, biga gurutzatu txikienen diseinua da, arku biribil eran.

Kanpo estekak
-------------

* **(Txekieraz)**
* **(Txekieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256
* Commonscat Multimedia: Petřínská rozhledna

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge500142
* **Ondare historikoa**
* Památkový katalog: 38923/1-489

 |

* Wd Datuak: Q12256
* Commonscat Multimedia: Petřínská rozhledna
**San Miguel eliza** Gipuzkoako Urnieta herriko eliza da, Eusko Jaurlaritzak eraikitako euskal ondare nabaritzat hartu duena. Urnietako eraikuntza erlijiosorik handiena da eta herriko plaza nagusian, San Juan plazan, kokatzen da, herriko etxea eta Santa Leokadia baselizarekin batera, besteak beste.

Ezaugarriak eta kokapena
------------------------

San Miguel eliza herriguneko gunerik altuenetako batean kokaturik dago. Parez pare du Santa Leokadia baseliza, ezkerraldean aldiz, herriko etxea du eta atzealdean, Sarobe arte eszeniko gunea, herriko zenbait ekitaldi (antzerki, zinema, kontzertu, etab.) eskaintzen diren gunea.

Eliza XVII. mendean eraiki zen eta herriko gune erlijioso nagusi gisa erabili izan da ordutik. Estilo barroko, eklektikoa du, Aro Modernoan eraikitako eraikin bat delako, herriko udaletxea bezalaxe. Eliza hau da Urnietako arte erlijiosoaren bereizgarria.

Harlanduz egina, habearte bat du, hiru ataletan banatuta dagoena, eta abside oktogonala eta kaperak alboetan. Estalkiak gurutze-gangak dira, eta bao zorrotz eta okuluz argiztatzen da. Tenpluaren elementurik zaharrena sarrera da, arku zorrotzeko portada gotikoa, hiru arkibolta dituena, dekoraziorik gabea. Eraikinak, horretaz gain, elizpea eta oinaldean dorrea ditu, kupula eta kupulatxoarekin, 1903an eginak. Irudi figuratiboa gargola isurkiek jartzen dute, gizakien eta animalien irudiekin. Eraikinaren bolumenak XVI. mendean eta XVII. mendearen hasieran berrikuntza nabari bat pairatu zuen, sute bat jasan behar izan zuelako. Ostera jazotako beste sute baten ondorioz, zenbait berrikuntza eta konponketa egin eta gaur egun ikusten den bezala geratu zen.

Barrualdean, erretaulak hartzen du absideak eskaintzen duen lekua. Erretaula hiru pisukoa izateaz gain, teilatupe bat ere badu eta hiru kaletan banatuta dago. Bertan, San Migelen tailu barrokoa aurki daiteke, eta mazoneria 1886 urtekoa da, Lorenzo Mújica donostiarraren lana. Altzari honen albo banatan, estilo bereko erretaulak horma-hobi bakar batekin daude, bata Haurra duen Ama Birjinarentzat da eta bestea San Frantziskorentzat. Elizak XVIII. mendeko zilarrezko krisma-ontziak ere baditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Urnieta - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65683755
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel, Urnieta

---

 |

* Wd Datuak: Q65683755
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel, Urnieta
**San Esteban eliza** Esteribarko Zabaldika kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

XVI. mendean handitzeren bat izan zuen Erdi Aroko eraikina da. Oinplano angeluzuzena eta abside laua du. Atea epistolaren horman du, eta dorrea oinaldean, habeartearen gainean. Bertan, 1377ko data duen kanpai gotiko bat dago, Nafarroako zaharrena dela uste dena. Barruan, absidean, XVI. mende amaierako erretaula errenazentista bat dago. Egilea Pedro Arraidu dela dirudi, baina Juan Gazteluzarren balizko esku-hartzeari buruzko datuak ere badaude. Predela, bost kaletan banatutako hiru gorputz eta atikoa ditu. Sagrarioa ere garaikoa da, erliebeekin ornatutako bi gorputzekin. Erretaularen muturreko kaleek erliebeak dituzte; barrukoek, berriz, mukulu biribileko eskulturak dituzte, San Esteban titularrarenak eta Ama Birjinaren Jasokundekoa barne.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Zabaldika» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Zabaldika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65972222
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-283

 |

* Wd Datuak: Q65972222
**San Esteban eliza** Izarbeibarrako Muruzabal udalerrian kokatutako XIV. mende eta XVII. mendeen arteko kristau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Bi garaitan egindako eraikina da. XIV. mendekoa da parterik zaherrena, estilo gotikokoa: nabeko lehendabiziko hiru tarteak, gurutze-gangaz estaliak; ataria, hegoaldean dagoena, bigarren tartean; eta kapera txiki bat, gurutze-gangaz estalia, iparraldean dagoena, hirugarren tartean. XVI-XVII. mendeetakoak dira, berriz, luzapenak: laugarren tartea, transeptuak eta kapera nagusia, luneta-gangakoak, eta gurutzadura, petxina gaineko linterna duen gangaz estalia.

Atea arku puntadunekoa da, eta zenbait arkibolta ditu, landareak irudikatzen dituzten kapitel korrituen gainean.

Barnealdean, erretaula nagusia erromanista da, XVIII. mendekoa. XVI. mendeko Ama Birjiniaren irudi bat paratu da han, Eunatetik ekarria. Aldamenetako erliebeak Kristoren Nekaldiari eta San Estebani buruzkoak dira.

Nabeko horman, iparraldean, XIV. mendeko gurutzefikatu bat dago, berrikiago berriz pintatu dena.

Iparraldeko kapera gotikoak XV. mendeko erretaula bat dauka, eraberritu dena, San Joan izeneko santuei dedikatua.

Transeptuko iparraldea kapera bihurtuta dago, XVII. mendeko burdin hesi baten bidez. Bertan Joan Juanitz Calahorrako apezpikua datza (1666an hil zen). XVII. mendeko erretaula ere badago, San Jose irudikatzen duena titular gisa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MURUZABAL.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).
* «MURUZABAL - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-29).

Ikus, gainera
-------------

* Muruzabal
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66041129
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-520

 |

* Wd Datuak: Q66041129
**San Mikel Engolasterseko eliza** (katalanez: *Sant Miquel d’Engolasters*) Andorrako Engolasters herrian dagoen eliza erromaniko txiki bat da. Escaldes-Engordany parrokian dago. Ez dago oso garbi zein urtetan eraiki zen, baina onartuta dago XII. mende hasierakoa dela.

Deskribapena
------------

Tipologikoki habearte laukizuzen bakarreko eliza da, abside semizirkular batez burututa.. Abside horretan kanpotik friso hornitua erakusten du; frisoan Lombardiako apaingarriak ikusten dira. Atarian, ate aurrean, tenpluaren hegoaldeko horman, askoz geroago eraikitako portxe bat dago. Kanpandorrea, tenpluarekin konparatuta, desproporzionatua da, hau ere, lombardiar estilokoa, hiru solairurekin. Leiho bikiak erakusten ditu. Dorrea lesenekin eta arkuekin apainduta dago. Azken solairuko arkuaren azpian, bi fatxadetan, harriz zizelkatutako bi buru ikusten dira.

Barnealdean, bestetik, absidean eta presbiterioan jatorrizko margolan mural erromanikoen erreprodukzioak daude. Egun jatorrizko margolanak Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean erakusten dira.

Eliza, gauez argituta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Mikel Engolasterseko eliza*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4895696
* Commonscat Multimedia: Sant Miquel d'Engolasters

---

 |

* Wd Datuak: Q4895696
* Commonscat Multimedia: Sant Miquel d'Engolasters
**San Millan eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian kokatutako Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Herri honetako hirigunean San Millan parrokia da nagusi. XVI. mendean -1562an- oso eraberritutako Erdi Aroko eraikina da, gurutzadurari, burualdeari eta estalkiei dagokienez. Erdi Aroko fabrikari dagokionez, XVI. mendean gurutzadura eta burualde poligonala gehitu zitzaizkion nabearen espazioa kendu zen, eta horrekin gurutze latindar bat osatu zen. Estalki gisa, tertzeletedun gangak erabiltzen dira, loturekin. Oinaldean goi-korua du eta burualdean sakristia barrokoa, Ebanjelioaren aldetik atxikita. Kanpoaldean harlanduzko harrizko hormak daude, kontrahormak dituztenak, eta XVI. mendeko fabrikan angelu-formakoak dira. Jatorrizko elizari dagokionez, XII. mende amaierako erromaniko berantiarreko portada kontserbatu da, zirkuluerdiko lau arkiboltarekin eta bi mailatako penka-kapitelekin. Era berean, oinaldeko atalaren gainean altxatzen den dorrea XII. mende amaierakoa da, eta bere gainean kanpai gorputza eraiki zuen 1651n Juan Iriartek.

Barrualdeko erretaula barrokoa Juan Egilazek kontratatu zuen 1685ean, eta 1693an Migel Bengoetxeak eta Migel Saguesek tasatu zuten; 1733an Jose Garciak urreztatu zuen. Aipatzekoa da, baita ere, Ama Birjina Haurrarekin, XVI. mende bukaerako erromanista, eta XVII. mendeko San Bernabe, Artederretako haitz baten gainean kokaturiko bere izenondoko ermitatik datorrena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UNTZUE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Untzue
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112195711

 |

* Wd Datuak: Q112195711
**San Miguel konderria** (ingelesez: *San Miguel County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Las Vegas da. 2010eko zentsuaren arabera 29.393 biztanle zituen, San Miguel kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Miguel konderriak 12.265,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 51,38 ura dira. Beste 12.213,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.393 pertsonetatik 28.364 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 22.583 dira. 339 beltzak edo afroamerikarrak. 226 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 175 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 52 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 215 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487254
* Commonscat Multimedia: San Miguel County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151269341
* NARA: 10039368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1344187
* TGN: 2001453

 |

* Wd Datuak: Q487254
* Commonscat Multimedia: San Miguel County, New Mexico
**Peter Schidlof** (Jaiotza-izena: **Hans Schidlof** ; Viena, 1922ko uztailaren 9a - 1987ko abuztuaren 16a) austriar musikagilea izan zen.

Lehenengo biolin-eskolak errementari batek eman zizkion. Ondoren gurasoek, juduak izan arren, kristau eskola batera bidali zuten. 1938an Ingalaterrara ihes egin behar izan zuen, ordea, bere arrebarekin. St. Felix eskolan sartu zen eta bertako irakasle batek diru-laguntza lortu zion Tivertoneko Blundell eskolan ikasteko.

Gerra hasi zenean, barnetegi batean sartu zen, atzerritar iheslari guztiak bezalaxe. Schidlofen bizitza oso gogorra izan zen: egunez dentista izateko ikasten zuen eta musika gauez jotzen zuen.

Gerra amaitu zenean, musikagile profesional gisa lanean hastea erabaki zuen. Arthur Honeggerren *Duoa biolin eta biolontxelorako* lanaren lehenengo entzunaldian, haren ordez aritzeko eskatu zion. Musikagile haiekin *Quatuor Brainin* izeneko taldea sortu zuen, eta 1947an jo zuen lehenengo aldiz. Gero izena aldatu zuten, *Amadeus Quartet*. Berehala Ingalaterrako laukoterik onenetakoa bihurtu zen. Mundu osoan eskaini zituzten emanaldiak. Schidlof eta Brainin bakarka ere aritu ziren, biek jo zuten eta grabatu zuten Mozarten biolin eta alturako *Sinfonia kontzertantea*. Berrogei urtean laukoteak etenaldi bat besterik ez zuen izan, 1960an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7176803
* Commonscat Multimedia: Peter Schidlof

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24609908
* ISNI: 0000 0001 0879 3023
* BNF: 11980175p (data)
* GND: 132306824
* LCCN: no91030656
* NKC: xx0146930
* SUDOC: 241075122
* BIBSYS: 1010022
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05319/eu\_s\_1383/s1383
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7176803
* Commonscat Multimedia: Peter Schidlof
**San Miguel konderria** (ingelesez: *San Miguel County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Telluride da. 2010eko zentsuaren arabera 7.359 biztanle zituen, San Miguel kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Miguel konderriak 3.337,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,21 ura dira. Beste 3.332,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.359 pertsonetatik 7.144 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 630 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 52 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 99 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312750
* Commonscat Multimedia: San Miguel County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151269341
* LCCN: n81042070
* **Lekuak**
* OSM: 1411355
* TGN: 2000248

 |

* Wd Datuak: Q312750
* Commonscat Multimedia: San Miguel County, Colorado
**San Mikel eliza** Esteribarko Idoi lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikina da, gerora aldatua. Oinplanoak habearte xume angeluzuzena eta estalki lau modernoa ditu, eta koruaren ahoan erdi-puntuko arku fajoi bat dago, mentsuletan bermatuta. Jatorrizko egiturari kanoi-gangaz estalitako horma-hobi angeluzuzena dagokio. Korua habeartearen oinaldean dago, egurrezko habe baten gainean. Sakristia burualdearen ondoan dago, Epistolaren aldean.

Erretaula nagusia XVII. mendekoa da, baina XIX. mendeko garai neoklasikoan aldatua. Erretaularen buruan, San Mikelen tailu barrokoa dago. Erretaularen ondoan gurtzen den Ama Birjina, haurrarekin eserita dagoena, XIII. mende amaierakoa edo XIV. mende hasierakoa da, eta marjinak desitxuratzen du. Korupean, Erdi Aroko bataiarri bat dago, eta sakristiak, XVII. mendeko Kristo gurutziltzatu barroko bat eta 1817ko zilarrezko kaliza bat gordetzen ditu.

Kanpoaldean, elizak silueta bitxi bat erakusten du, nabea dorretik luzatuta duena, hau baino askoz baxuagoa. Atea, erdi-puntuko arku bat da, ziuraski XVIII. mendekoa. Dorrea, nabearen oinaldean altxatzen da.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Idoi» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* Idoi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970902
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-299

 |

* Wd Datuak: Q65970902
**San Mikel eliza** (ingelesez: *St Michael's Parish Church*) Eskoziako Linlithgow herriko eliza da, Eskoziako Elizak duen handienetakoa. Errege familiaren egoitza izandako Linlithgow jauregiaren alboan dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

David I.a Eskoziakoak 1138an eliza eraikitzeko baimena eman zuen eta 1242an eraiki zuten aurrez bazen eliza txikiago baten gainean. 1424an sute hadi batek erre zuen eta gaur egungo eraikina XV. mendean altxatutakoa da, eraikuntza 1540an bukatu bazen ere. Maria I.a Eskoziakoa alboan dagoen Linlithgow jauregian jaio zen eta San Mikel elizan bataiatu zuten.

1559ko Eskoziako Erlijio Erreformak kanpoaldean zeuden estatua guztiak suntsitu zituen, eta san migel beraren estatua ere desitxuratu eta egituraren parte bihurtu zen. 1646an Oliver Cromwellen tropek hartu zuten herria eta eliza zaldientzako ukuilu gisa erabili zuten.

Gauzak horrela XIX menderako eliza egoera penagarrian aurkitzen zen. Zati batzuk eraitsi eta berreraiki egin ziren.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7594816
* Commonscat Multimedia: St Michael's Parish Church, Linlithgow

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143542678
* LCCN: nr2005027083

 |

* Wd Datuak: Q7594816
* Commonscat Multimedia: St Michael's Parish Church, Linlithgow
**San Salbador eliza** Getariako eliza nagusia da. Estilo gotikokoa da eta Monumentu Nazional izendaturik dago. Getariako Alde Zaharran dago, Kale Nagusian. Otxoa Ibañez de Olano eta Zarautz dorretxeen alboan eta Indianokua edo Larrunbide jauregitik hurbil.

Azpitik, Katrapona pasabidea edo tunela igarotzen da.

Historia
--------

1397an lehen Gipuzkoako Batzar Nagusiak eliza honetan ospatu ziren.

Gutxienez XIV. mendetik dataturik dago, zatirik gehiena XVI. eta XVIII. mendeen artean eraikia izan zen arren.

Konponketa ugari behar izan zituen XIX. mendean zehar, Gerra Karlistetan jasan zituen kalteen ondorioz.

Eliza portutik ikusia.

Eraikina
--------

Tenplua, hiru nabez osatuta dago, horietako bakoitza, hiru zatitan banatua. Presbiterioa goratua dago. Arreta pizten dute maila ezberdinek, lurraren mailaren araberakoak direnak. Triforio bikain batek inguratzen du tenplua. Barnealdeari erantsia dago. Gangak zorrotzak dira, oso lirainak.

Eraikin osoa, hareharri harlanduz egina dago, bi ate eta beste hainbeste dorre dituena. Dorre horietako bat, moztua da, iparraldekoa, Inkisizioaren Dorrea bezala ezagutzen da. Elizako dorrerik zaharrena da, Pedro Altzagak egin zuen proiektua. Eraikuntza 1525ean hasi zen, eta 1755ean amaitu. Handik bost urtera, goialdea tximista batek suntsitu zuen.

Egungo dorrea, sei gorputzez osatua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3896950
* Commonscat Multimedia: Church of El Salvador, Getaria

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000067

 |

* Wd Datuak: Q3896950
* Commonscat Multimedia: Church of El Salvador, Getaria


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
Habeartea Giovani Pisanoren Sant'Andrearen pulpituarekin.
**Sant'Andrea** (*Pieve di Sant'Andrea*) Toscanako Pistoian dagoen eliza da. Eraikina *pieve* gisa erabiltzen zen, hau da, inguruko herrien elizek baptismo egiteko erabiltzen zuten. Eliza Andres apostuluari eskainita dago. Barruan Giovani Pisanoren Sant'Andrearen pulpitua ikus daiteke. Jatorriz eliza VIII. mendekoa da baina XII. mendean handitu zuten.

Ezaugarriak
-----------

Fatxadak Pistoiaren estilo erromanikoko bi koloretako marmolezko dekorazio tipikoa erakusten du, XII. mendearen erdialdean Gruamontek eta bere anaia Adeodatusek egina, beraiek izan baitziren eskulturen eta atariaren arkitrabearen arduraduna. Azken horrek «Errege Magoen Bidaia» aurkezten du. Gai arraro hori eliza Via Francigenan zegoelako erabiltzen zen hemen; via horren bidez, Erdi Aroan, erromesak Erromara iristen ziren Frantziatik. Kapitel apaingarriak Enrike maisuak eginak dira, eta San Andresen estatua txikiak, atari gaineko lunetan, Giovanni Pisanoren estiloa gogorarazten du.

XV. mendearen amaieran, goiko fatxada bukatuta zegoen, eta erdiko habeartea, berriz, gangaz estalita. Absideko freskoak 1506koak dira, Bernardino del Signoracciok eginak. Alboko habeartetako aldareak XVII. mendean gehitu ziren, Cristofano Allori, Alessio Gimignani eta Girolamo Scaglia bezalako artisten pinturekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Pistoiako elizbarrutiaren webgunea.
* **(Italieraz)**:Sant'Andrea elizaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1148335
* Commonscat Multimedia: Sant'Andrea (Pistoia)

---

 |

* Wd Datuak: Q1148335
* Commonscat Multimedia: Sant'Andrea (Pistoia)
**Sandor Clegane** edo ***Ehiza-Txakurra***, George R. R. Martin idazlearen *A Song of Ice and Fire* eleberri saileko eta *Game of Thrones* telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Rory McCann aktoreak antzeztu zuen. 

Izaera amorala, zakarra eta maiz abusatzailea du, bere jaunekiko guztiz leiala eta gerlari oso trebea da. Fisikoki garaia, gihartsua eta oso indartsua. Bere ezaugarri nagusienetakoa arerioa beldurtzeko helburuz darama ehiza-txakurdun kaskoa da, hortik ezizena datorkio. Begi ezkerra erdi itxia eta aurpegian erredurak dauzka, haurtzaroan bera baina oraindik eta indartsu, bortitz eta zakarragoa den Gregor *Mendia* deritzon anaiak haserrealdi batean eginak, gertaera horrek bere izaeran bizitza osorako eragina izango du.

Bere zakartasun eta bortizkerian oraindik zintzotasun arrasto txikiren bat baduela erakutsiko du, Sansa Stark jotzeari uko egin eta Arya Stark babestuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3948140
* Commonscat Multimedia: Sandor Clegane

---

 |

* Wd Datuak: Q3948140
* Commonscat Multimedia: Sandor Clegane
**Permiarra** Paleozoikoko azken garai geologikoa da, 299.0 ± 0.8 Ma.tik 251.0 ± 0.4 Ma.ra hedatzen dena.

Paleogeografia
--------------

Permiarrean zehar Lurraren gehiengoa (Asia ekialdeko lur eremu batzuk kenduta) Pangea izeneko superkontinente batean elkarturik zeuden. Ekuatoretik Poloetara zihoan eta itsasoetan eragin handia izan zuen.

Kontinente bakarra zegoenez klima kontinentala egongo litzateke, montzoi eta bestelako gertakariekin. Basamortuak ere ugariak ziren eta honek gimnospermak ugaritzea ekarri zuen.

### Ozeanoak

Ozeanoak nahiko baxu mantendu ziren Permiarrean zehar eta kostaldeko inguruak urriak izan ziren Pangea superkontinentearen ingurukoak baino ez zeudelako. Egindako kalkuluek gaur egun baino 6tik 8ra aldiz kosta gutxiago zegoela esaten dute eta honek itsaso espezie askoren desagerpena ekarri zuela uste da.

Itsaso guztiak Pantalasa izeneko ozeanoan elkarturik zeuden eta Asia eta Gondwana artean zegoen Paleo-Tetis itsasoa ere bazegoen. Korronteak oso ezberdinak izango ziren, kontinente bakarra egoteagatik.

Permo-Triasiar iraungipen masiboa
---------------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Permo-Triasiar iraungipen masiboa»
Permiarraren bukaera eta Triasikoaren hasiera paleontologian oso ezaguna den gertakari batekin zehazten da: Permo-Triasiar iraungipen masiboa. Itsas-espezieetan %90tik %95era desagertu ziren eta lurrazalako %70tik gora. Kalkulu batzuen arabera izaki guztien %99,5a hilik suertatu zen garai honetan.

Garai honetan magma basaltikoko isurketa handiak egon ziren, horietako batzuek milaka urtez iraun zutena, gaur egungo Siberian. Zegoen kostalde eskasa eta lehortasuna zela-eta ere espezie asko hil zitezkeen. Laba kopuru handiarekin batera karbono dioxido asko isuri zen eta lurreko tenperatura 5 ºCelsius igo; hala ere igoera hori ez litzateke nahikoa bizitzaren %95 desagerrarazteko.

Beste hipotesi baten arabera itsasoetan Hidrogeno sulfuro kopuru handia askatzeak eragingo zukeen iraungipena.. Gas hau atmosferaraino igo daiteke. Nahiz eta gas hau desager daitekeen gehiegi badago bizitzarentzako kaltegarria izango litzateke. Ozonoa ere desagertuko litzateke eta erradiazio ultramorea areagotu.

2006an balizko meteorito baten krater handi bat aurkitu zuten Antartikan. Talka hark lurrikara handiak sortuko zituzkeela uste da.

Halaber baliteke iraunpenaren arrazoia aurreko hipotesien konbinazioa izatea.

Ikus, gainera
-------------

* Garai geologiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76402
* Commonscat Multimedia: Permian

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4173820-2
* LCCN: sh2004001334
* NDL: 00568589
* NKC: ph117508
* AAT: 300391470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76402
* Commonscat Multimedia: Permian


| Paleozoiko |
| --- |
| Kanbriar | Ordoviziar | Siluriar | Devoniar | Karbonifero | Permiar |
***Saint Seiya Next Dimension*** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga bat da, egile beraren Saint Seiyaren jarraipen ofiziala. Bertan, Hadesen sagaren ondorengo gertakizunak kontatzen dira. Bertan, Saori-Atenak jatorrizko istorioan baino paper aktiboago bat du

Istorioa
--------

Next Dimensionen istorioa Hadesen sagaren amaieran abiatzen da, Seiya Pegasokoak, inframunduko jainkoa hiltzera zihoanean honen partetik bihotzean ezpatakada izugarri bat jasotzen duenean. Seiya, horren ondoren, gurpildun aulkian geratzen da. Hadesen ezpataren eragina jasaten ari da, eta hiru eguneko bizitza baino ez zaio geratzen jainkoaren ezpata ikustezinak Pegasoko zaldunaren bihotza zulatu eta hil aurretik. Horretarako, Ateneak Hadesen aurkako aurreko gerra santura bidaiatzea erabakitzen du, Hadesi ezpata kendu eta hala XX. mendeko gerra santuan Seiyaren aurkako erasorik gerta ez dadin.

Shunekin batera Olinpora doa, bere ahizpa Artemisari bisita egitera eta honi denboran atzera bidaltzeko eskatzera, baina Artemisak ezin du halakorik egin eta Atenea hiltzen saiatzen da, baina Atenea babestu egiten da eta, azkenean, Artemisaren tenplutik kanpo amaitzen dute Shunek eta biek. Han, iritsi aurretik ikusi duten Hekaterekin topo egiten dute berriz, aurreko aldian elkar ikusitakotik gaztetua agertzen dena Atenearen ileari esker, eta Hekatek Cronos dagoen tokira laguntzen die. Bidean Artemisaren soldaduetako batekin topo egiten dute, eta honek Shun lurrera botatzen du gezikada batekin. Ateneak aurrera jarraitzen du, eta, berehala, Ikki Fenixekoa agertzen da eta Artemisaren soldadua garaitzen du.

Atenea, Hekaterekin batera, Cronos dagoen tokira iristen da, eta jainkosak, denboraren jainkoari aurreko gerra santuaren garaira bidaltzeko eskatzen dio, eta, azkenean, Cronosek onartu egiten du. Atenea eta Shun lorezko eskumuturreko baten bidez elkar lotzen dira eta dimentsioarteko ate hartara jauzi egiten dute. Baina, une horretan, Cronosek Atenearen telomeroekin jolasten du eta jainkosa, aurreko gerra santuaren garaira iristean, haur bat bezala iristen da, Atenearen tenpluan bertan eroriz. Aldi berean, Shun XVIII. mendeko santutegiko borroka eremuan erortzen da eta soldadu batzuk garaitu behar izaten ditu. Soldaduak garaitu ondoren Tenma Pegasokoarekin topo egiten du hantxe bertan eta une batez elkarrekin borrokatzen dute.

Honen aurretik, garaiko patriarkak Dohko eta Shion deitzen ditu, gerra santu berri bat hastear dela eta, urrezko santu mailara igoak izan direla esateko, Dohkori Librako urrezko armajantzia eta Shioni Ariesekoa emanez. Hortik gutxira Alonerekin topo egiten dute biek, Tenmaren lagun mina dena, baina baita ere, garaiko gizakirik bihotzgarbiena izateagatik Hadesek bere pertsonifikazioa izateko aukeratutakoa ere. Dohko eta Shion Alone hiltzen saiatzen dira Tenma agertzen denean Pegaso izeneko bere zaldiarekin, aldean bi upel daramatzana. Alonerekin zertan ari diren galdetzen die bi urrezko zaldunei, eta hauek Alone Hadesek bere pertsonifikazio bezala aukeratutakoa dela esaten die.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2642278

 |

* Wd Datuak: Q2642278
**San Salbatzilearen eliza** (kroazieraz: *Crkva sv. Spasa*) Dubrovniken, Kroazian, dagoen eliz katoliko txiki bat da. Kristori eskainia dago. Dubrovniken alde zaharrean dago, Gizateriaren Ondarea 1979tik.

Historia
--------

Elizaren sarrera nagusia.
Garai hartan, XVI. mendean, Dubrovnik hiriak lurrikara bat jasan zuen eta hiriak osoa mantendu zen. Ondorioz, faborea eskertzeko moduan, hiriaren gobernueak eliza hau eraikitzea erabaki zuen. Sarrera nagusiaren gainean dagoen idazkunak hori adierazten du. Eraikuntza 1520ean hasi zen, Korčula Petar Andrijich arkitektoak zuzenduta. 1528an eraikuntza bukatuta zegoen. 1667an, Dubrovnikek beste lurrikara pairatu zuen eta orduan bai kalte handiak izan zituen baina San Salbatzailearen elizak ondo jasan zuen eta horri esker jatorrizko eraikuntza ikus dezakegu.

Arkitektura
-----------

Eliza gotiko estilokoa da, pizkundeko elementu batzuekin. Habeartea dauka, gurutze bobeda gotikoaz. Alboetako leihoen arkuak ere bai gotikoan ohikoak dira, hau da, puntadunak. Fatxada nagusiak, ordea, Pizkundeko elementuak erakusten ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:San Salbatzailearen eliza.
* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3434033
* Commonscat Multimedia: Saint Saviour Church (Dubrovnik)

---

 |

* Wd Datuak: Q3434033
* Commonscat Multimedia: Saint Saviour Church (Dubrovnik)