recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |


|  |
| --- |
|  |
| Shunkan Idō |
| 瞬間移動 |
| Itzulpena | Bat Bateko leku aldaketa |
| Teknika mota | Mugimendua |
| Erabiltzaileak | * Son Goku
* Cell
* Coola
 |
|

**Shunkan Idō** (瞬間移動, Bat bateko leku aldaketa) Dragoi Bola manga eta animeko teknika bat da. Yadrat Planetako biztanleek asmatutako teknika da eta erabiltzaile nagusiak Son Goku, Cell, Kibito eta Coola dira.

Egiteko, joan nahi den tokian dagoen pertsona batek Kia somatu behar da (asko laguntzen du pertsona hori ezagutzeak) eta leku aldaketa gauzatzen da. Teknika honek kontzentrazioa eskatzen du eta nahiz eta edozein posturatan egin daitekeen, normalean esku baten hatz erakuslea eta luzea kopetan, beste eskua bihotzean eta begiak itxita egiten da.

Historia laburra
----------------

Freezer garaitu ostean, Son Gokuk Freezerren Indar Berezien ontzi bat hartu eta Namek planeta lehertu aurretik ihes egitea lortu zuen. Ontzi hau Yadrat Planetara joateko zegoen programatuta. Hemen larriki zaurituta bertako biztanleek zaindu eta Polungak Lurrera eraman behar zuenean, ez zuen nahi izan, teknika misteriotsu hau ikastea nahi baitzuen.

Satan Txiki eta Kami-sama bateratu ostean, Son Gokuk Kaitoren laguntzaz Namek Berri planeta aurkitu zuen, Namektarrak bertara joan baitziren Namek lehertu ostean. Son Gokuren asmoa Ahalguztidunaren postua hartuko zuen norbait aurkitzea zen, eta Dende aurkitu zuen.

Cellen Jokoan, bioandroideak bere burua lehertzea erabaki zuen Lurrarekin batera baina Gokuk hau sahiestea lortu zuen Cell berarekin Kaitoren Mundura eramanda; zoritxarrez Cell ez zen hil eta gainera teknika ikasi zuen. Honela Lurrera itzuli ahal izan zen.

Dragoi Bola GTn, Gokuk behar bezala leku aldatzeko ahalmena galdu zuen txiki bilakatu zelako, nahiz eta Super Saiya 4 egoeran zuzen egiteko gauza zen. Honela eraman ahal izan zuen gizateriaren zati handi bat Tsufur Planetara Lurra lehertzear zela.

Shunkan Idou Kame Hame Ha
-------------------------

Behin bakarrik erabili zuen Son Gokuk Cellen aurka. Saiya bere gainean jarri zen Kame Hame Ha bat botatzeko prestatuta baina bat batean lekualdatu eta beherago jarri zen erasoa botaz. Gorputzaren goiko aldea desintegratzea lortu zuen baina berriz osatu zen.

Ikus
----

* Son Goku
* Dragoi Bola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9076893

 |

* Wd Datuak: Q9076893
**Laxmi Narayan tenplua** (hindiz: श्री लक्ष्मीनारायण मन्दिर), **Birla Mandir** izenaz ezagunagoa, New Delhin kokaturik dagoen tenplu hindua da.

Etimologia
----------

Lakshmi jainkosa hindua eta Lord Narayan (Vishnu) jainko hinduaren omenezko tenplua da.

Historia
--------

Vir Singh Deo rajputak eraiki zuen 1622an eta Prithvi Singh-ek berriztu 1793an. XX menderako tenplua egoera txarrean zegoen eta Birla familia aberatseko Baldeo Das Birlak tenplu berria eraiki behar zela erabaki zuen eta lanak 1933an hasi ziren, hortik tenpluari Birla Mandir deitzea. Mahatma Gandhik inauguratu zuen 1939an. Gandhik baldintza bakarra jarri zuen, sarrera hinduentzat bakarrik ez zedila izan eta batez ere edozein kastatako jendea sartu ahal izan zedila.

Egitura
-------

Ia 50 metrotako altuera du erdiko sikhara dorreak. Hindu mitologiaren pasartez horniturik dago tenplua, horretarako Varanasiko tenpluetako eskultoreak ekarri zirelarik. Bi estatua handienak Lakkshmi eta Narayan jainkoei dagozkie baina kapera txikiagoetan Shiva, Ganesh eta Hanuman jainkoak ere badaude. Bitxikeriatzat, Budaren omenezko kapera txiki bat ere badu tenpluak. Tenpluaren oinarriak 30.000 m² hartzen ditu.

Gallery
-------

* Tenplua apaindua, Krishna jaunaren jaiotza ospatzekoTenplua apaindua, Krishna jaunaren jaiotza ospatzeko
* 
* Xehetasuna.Xehetasuna.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2426584
* Commonscat Multimedia: Laxminarayan temple, New Delhi

---

 |

* Wd Datuak: Q2426584
* Commonscat Multimedia: Laxminarayan temple, New Delhi
**Takioia** (grezieraz, ταχυόνιον *takhyónion*, ταχύς *takhýs*tik 'azkar, laster') Teoria atomikoan, argiarena baino lastertasun handiagoa duen partikula hipotetiko bat da. Erlatibitatearen teoriarekin bat dator takioiaren izatea, erlatibitatearen teoria, berez, izan daitekeen lastertasun handiena argiarena dela oinarritzat harturik formulatu bazen ere. Partikula arruntak, elektroiak adibidez, argiaren lastertasuna baino txikiagoa izan dezake baina, takioia argiaren lastertasunaz gainetik besterik ezin izan daiteke. Energia galduz gero, takioia azeleratu egingo litzateke.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik hartu da. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41995
* Commonscat Multimedia: Tachyon

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4058869-5
* LCCN: sh85131853
* NKC: ph196686
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41995
* Commonscat Multimedia: Tachyon
Tuareg bat tagelmust jarrita.
**Tagelmust** (*cheich*, *cheche* eta *litham* ere esaten zaio) kotoizko jantzi bat da, anilez tindatua, belo eta turbante itxurarekin. Oihalak hamar metro baino gehiagoko luzera izan dezake. Batez ere gizon berbere tuaregek, Sahel eskualdeko hausek eta Songhaitarrek erabiltzen dute. Azken aldian, beste kolore batzuk erabili dira ere bai, eta belo anilak gordetzen dira egoera berezietan erabiltzeko. Normalean, burua estaltzen duten geruza asko ditu, eta lepoa estutzeko armatzen da, estutu gabe. Frantses batzuek bufanda gisa ere erabiltzen dute.

Non erabiltzen da?
------------------

Tagelmustak burua eta aurpegia estaltzen ditu, begietarako zirrikitu bat utziz. Saharako eskualdean, erabiltzaileak haizeak eramandako harea arnastea saihesten du. Tindua, askotan, pertsonaren larruazalean iragazten da etengabe. Horregatik tuaregak "basamortuko gizon urdinak" bezala ezagutzen dira. Erabiltzaileetako askok ere uste dute anil kolorea osasungarria eta ederra dela, eta, oro har, uste da pertsonaren larruazalean kolore horren pilaketak larruazala babesten duela eta aberastasuna adierazten duela.

Esanahiak
---------

Tuaregen artean, tagelmust erabiltzen duten gizonek *Kel Tagelmust* edo Beloaren Herria dute izena. Tagelmust gizon helduek bakarrik erabiltzen dute, eta hurbileko senideen aurrean bakarrik kentzen dute. Tuareg gizonek sarritan sentitzen dute lotsa beren ahoa edo sudurra arrotzei edo beraiena baino posizio altuagoko pertsonei erakusteko, eta jakina da hazpegiak eskuekin ezkutatzen dituztela tagelmust bat ez badute. Tagelmustak beste esanahi kultural bat du; izan ere, bilduta eta tolestuta dagoen modua klanaren jatorria eta eskualdea erakusteko erabiltzen da askotan, eta tindatuta dagoen tonu urdinaren sakontasunak pertsonaren aberastasuna erakusten du.

Beste erabilerak
----------------

Aljeriako emakume bat, kolore desberdinetako checheak jazten.
Frantziako armadako unitate batzuek ere hartu zuten Saharan edo beste basamortuko gune batzuetan, legionarioak barne, eta gaur egun tenperatura altuko eremutan jarduten duten unitate gehienetan zabaldu da.

"Cheche" terminoa batzuetan frantsesez lepoaren inguruan jantzita erabiltzen da zapi soil bat edo zapi arina azaltzeko. Moda osagarri hori emakumezkoen artean zabaldu zen hasieran eta, ondoren, bi sexuetan hedatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   Balfour-Paul, Jenny (1997). *Indigo in the Arab world*. Londres: Routledge. 152.or. ISBN 978-0-7007-0373-9.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2576476
* Commonscat Multimedia: Cheche

---

 |

* Wd Datuak: Q2576476
* Commonscat Multimedia: Cheche
**Teegardenen izarra** (SO J025300.5+165258 / 2MASS J02530084+1652532) Aries konstelazioko izar bat da. Hasieran, bere paralajea 0,43 ± 0,13 arku segundukoa bezala neurtu zen, gure eguzki-sistematik soilik 7,8 argi urteko distantziara kokatzen zuena, hala, beraz, gure eguzki sistematik hurbilen dagoen hirugarren izarra izanik, 4,2 argi urtera dagoen Alpha Centauri eta 6 argi urtera dagoen Barnarden izarraren ondoren. Alabaina, beranduago eginiko ikerketek 12,52 ± 0,13 argi urteko distantziara kokatzen dute, eguzkitik hurbilen egongo litzatekeen 23. izarra izango litzatekeelarik. Teegardenen izarragandik gertuen dagoen izarra TZ Arietis da, 4 argi-urte inguruko distantziara.

Teegardenen izarra gure eguzkiaren diametroaren zazpiren bateko diametroa duen nano gorri bat da, bere masa gure eguzkiarenaren %8koa delarik. Ondorioz, bere argitasuna gure eguzkiarenaren 300.000garren zatia izango litzateke. Bere dizdira ahularen ondorioz, NASAko astronomoek izar hau 2002 arte, ia ustekabean aurkitu ez izana eragin zuen, zeruko zati bat mugimendu propio handidun nano zurien bila aztertzen ari ziren bitartean. Izan ere, gure eguzki-sistematik gertuen dauden izarren artean magnitude absolutu txikiena duen izarra da, +17,5ekin.

Gure eguzki-sistematik lehen 20 argi-urteetarako distantzian ezaugarri berak dituzten beste izar batzuk egon daitezkeela uste da, izar mota hauen kopuru ezaguna espero dena baino txikiagoa bait da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057336
* Commonscat Multimedia: Teegarden's Star

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: NAME Teegarden's Star

 |

* Wd Datuak: Q1057336
* Commonscat Multimedia: Teegarden's Star
***Sumer Is Icumen In***, ingelesez ***Summer is a-comin' in***, ***Summer Canon*** edo ***Cuckoo Song*** (euskaraz *Uda Badator*, *Udako Kanona* edo *Kukuaren Abestia*) Ingalaterrako Erdi Aroko abesti bat da. Jatorriz, XIII. mendekoa eta berez Wessexko erdi ingelesaren dialektoan idatzia zen, hortik gaur egungo ingelesarekin alderatuz gero duen bere izenburu bitxia.

Hitzek udaren etorrera, kukuaren abestia eta naturaren berpizteari aipamen egiten diote.

Erresuma Batutik kanpo kasik ezezaguna den abestia izan arren, Ingalaterran musika mota honen zaletuen artean nahiko hedatua den musikalana da, elizkizun eta ospakizunetan maiz jo eta abestu ohi delarik.

Zineman, adibidez, 1973ko *The Wicker Man* filmaren soinu bandako abestietako bat izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* *Sumer Is Icumen In* abestia entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Sumer Is Icumen In* abestia 1972ko Municheko Udako Olinpiar Jokoetako irekiera ekitaldian abestua entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1190737
* Commonscat Multimedia: Sumer Is Icumen In

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1190737
* Commonscat Multimedia: Sumer Is Icumen In
**Telesync** filme baten zuzeneko kopiari deritzo, pantailan proiektatzen den bitartean. Berez, aktibitate ilegala da zeren eta egileen eskubideen aurka baitoa gehienetan.

Ezaugarriak
-----------

Kopia piratak egiteko askotan erabili den sistema da hau nahiz eta bere kalitatea eskasa izan zeren eta normalena ez da baldintza egokietan egiten. Askotan grabazioak zinema aretoetan egiten dira, horretarako oso kamera onak erabiliz, eta horregatik praktika horren aurkako oharrak ikus daitezkeen. Soinua, bestetik, zuzenekoa oso kazkarra denez, proiektagailutik hartzen da edo beste iturri batetik, irudiekin sinkronizatuta; soinua aretotik zuzenean hartzen denean «Screener» deitzen zaio. Ondoren, kopiak, formato digital desberdinetan zabaltzen dira: VCD, SVCD, DVD, edo DivX/Xvid.

Filma bideora eramateko telezine aparagailua erabiltzen da. Horretarako metodu desberdinak daude:

1. Pantaila batean proiektatutako irudiak jaso
2. Bideo kamera batean zuzenean proiektatzea

Irudien kalitatea ez da oso ona izaten, batez ere beste teknologiekin konparatzen bada, baina prezioa oso merkea izaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755983

 |

* Wd Datuak: Q1755983
**Teletestua** da datu-base batean biltegiratutako informazioa erabiltzailearengana transmititu eta hark telebista-pantailan ikusi ahal izateko zerbitzua. Erabiltzaileak menu batetik aukera dezake kontsultatu nahi duen informazioari dagokion orrialde-zenbakia.
Ingalaterran hasi zen zerbitzu hau 1974. urtean, handik berehala zabaldu zen Frantzia eta Alemaniara. Gaur egungo telebista hargailu berriek, ia denek dakarte testua etxean hartzeko lotura. Teletestuak eguraldiaz, azken albisteez, burtsaren kotizazioaz eta telebistaren programazioaz, besteak beste, informatzen du. Telebista bidezko azken orduko egunkaria bailitzan dihardu.

Historia
--------

Zerbitzu hauen aitzindaria British Post Office martxan jarri zuena izan zen. 1972an BBC telebista kateak sartu zuen lehen teletestua. Geroago, Austria, Alemania eta Herbehereak ere sistema berezi hau erabiltzen hasi ziren.

Espainian, TVEk 1988ko maiatzaren 16an hasi zuen teletestuaren etenik gabeko emisioa, 1982ko Munduko Futbol Txapelketan probako emisioak hasi ziren arren. Sistema honen helburu nagusia, informazioa emateaz gain, entzumen-desgaitasuna duten pertsonei zerbitzu bat ematea zen. Horrela, programa nagusietarako azpitituluak sortzen hasi ziren.

Egindako kontsulten artean, ikusleak azken orduko albisteak, kirol emaitzak edota loteriaren edo ONCEren zozketen zenbaki sarituak jaso zitzakeen. Azken finean, edozein egunkariren antzeko zerbitzuak eskaintzen zituen, eta, beraz, teletestuak irakurleak kendu zizkion paperezko prentsari.

Irratian antzeko sistema bat dago, irrati-testua edo RDS izenekoa. Lurreko Telebista Digitalean, teletestuaz gain, kanalei eta haien programazioari buruzko informazioa bidaltzen da EPG (electronic program guide) eta MHP eta HbbTV aplikazioen bidez.

Teletestua Euskal Herrian
-------------------------

Euskal Herrian, teletestua XX. mendeko 90. hamarkadaren bukaeran zabaldu zen.

Teletestu zerbitzua dituzten telebistek:

* ETB1
* ETB2
* GoiTB - Goiena Telebista
* TeleBilbao

Kanpo estekak
-------------

* Teletext Online International

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203659
* Commonscat Multimedia: Teletext

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4188231-3
* LCCN: sh85133450
* NDL: 00576313
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203659
* Commonscat Multimedia: Teletext
**Tanamiko basamortua** (ingelesez: *Tanami Desert*) Australiako Ipar Lurraldeako basamortu bat da. Mendixka harritsu txikiak ditu, eremu idor eta isolatu bat, XX. mendera arte ia guztiz esploratu gabe egon zena. Tanami Road-ek zeharkatzen du. John McDouall Stuart esploratzaileak 1860ko hamarkadan desertua zeharkatzeko saiakera batzuk egin zituen Victoria ibaira iristen zen bitartean. Ezin izan zuen ura aurkitu.

Basamortua "Australiako eremu biologiko garrantzitsuenetako bat da", batez ere Australian desagertzeko zorian dauden espezie arraro askori babes ematen dielako".

Aurkitutako espezieak honako hauek dira:

* *Pseudomys nanus*
* *Pseudomys delicatulus*
* *Planigale ingrami*

Hegazti espezie garrantzitsuak honako hauek dira:

* *Falco hypoleucos*
* *Rostratula australis*
* *Stictonetta naevosa*

Herri indigenak
---------------

Tanamiko basamortua Kukatja eta Walpiri herrien bizilekua. Tjurabalan herria basamortuaren ertzean bizi da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q674262
* Commonscat Multimedia: Tanami desert

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2004005238
* **Lekuak**
* TGN: 1103436

 |

* Wd Datuak: Q674262
* Commonscat Multimedia: Tanami desert
Auschwitz kontzentrazio esparrua, Polonian.
**Tanatoturismoa**, **Turismo beltza**, iluna edo oinazezkoa (*black tourism*, *dark tourism* edo *grief tourism* anglizismoak) bidaiak heriotzarekin eta tragediarekin lotutako guneekin lotzen dituen turismo mota bat da. Tanatoturismo hitza antzinako grezieratik dator, *Tanatos*etik, heriotzaren pertsonifikazioa. Turismo ilunarekin lotuta dago, batez ere indarkeriazko heriotzarekin. Hala ere, leku horien garrantzia ez da beti heriotzarekin eta sufrimenduarekin lotutako elkarteengatik, baizik eta, batez ere, haien balio historikoagatik.

Leku beltz batzuk
-----------------

Besteak beste, Eskoziako Culloden eta Errumaniako Bran eta Poenari gazteluak; hondamendi guneak, bai naturalak, bai gizakiak eragindakoak, hala nola Hiroshima Japonian, Txernobyl Ukrainan eta Ground Zero New Yorken; Auschwitz Polonian; orain jendearentzat irekita dauden espetxeak, hala nola Beaumaris, Galesen; eta horretarako eraikitako atrakzio turistikoak, hala nola Londresko London Dungeon. Gainera, giza ankerkeriak eta genozidioak gertatu ziren beste leku batzuk ere badaude, hala nola Txinako Nankingo Sarraskiaren Monumentua eta Kanputxeako Tuol Slengeko Krimen Genoziden Museoa.

Ikerketak
---------

Turismo beltza ikerketa eremu bihurtu zen 1996an, Glasgowko Unibertsitate Eskoziarreko John Lennon eta Malcolm Foley irakasleek kontzeptua erabili zutenean. Aztertzaileek oraintsukoak aztertu dituzte, baita bisitariak erakartzen dituzten heriotzarekin lotutako antzinako guneak ere. Philip Stone doktorea, Central Lancashireko Unibertsitateko irakaslea, gai honen inguruan ikertzen ari den beste pertsona bat da. Hainbat argitalpen idatzi ditu eta aurkezpen ezberdinak eman ditu, turismo beltzaren ondorio moral eta sozialak zehazten saiatuz, pertsonek minarekin eta heriotzarekin lotutako leku hauek elkarrekin bisitatzea zergatik erabakitzen duten zehaztuz.

Kontzeptu honetan ere hilketak eta fenomeno paranormalak eman diren tokiak.

Euskal Herrian
--------------

Ospe handikoak ez badira ere Euskal Herrian badaude baita ere horrelako tokiak:

* Gurs, Frantziako kontzentrazio esparrua.
* Oroimen historikoarekin lotutako monumentuak eta hilobiak
* Hilerriak
* Gerra Zibilaren eszenatokiak
* Otxate

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Naroa Torralbaren erreportaia *Berria*n, 2023ko martxoaren 1a, 30-31. or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042619

 |

* Wd Datuak: Q3042619
**Laserraren bidezko ebaketa** industrian erabilitakoen artean, laserra da kontzentrazio ahalmenik handiena duen bero indarra. Argia denez gero eta eramateko nahiz erabiltzeko oso erraza izatean, guztiz interesgarria da industriaren ikuspegitik.

Berariazko makinak dira, baina antzekotasun handiak dituzte ebaketa termikoko makina guztiekin, horiek ere ez baitute esfortzurik egiten prozesuetan.

Aplikazioak
-----------

Laserraren bidezko ebaketak ezaugarri berezia dauka. Aplikaziorik gehienetan, urturiko aldea oso estua da eta prezisio itzela lortzen da formetan; beraz, piezak geroko fabrikazioetarako prestatzeko prozedura barik, akaberako prozedura da.
Metalezko txapa mehean, material plastikoetan, metrakilatoan, etb, egindako ebaketak, inguraketa mota guztietan: horixe da ebaketa mota honen lan eremua, eta berorren muga bakarra oraingo kostu handiak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q593053
* Commonscat Multimedia: Laser cutting

---

 |

* Wd Datuak: Q593053
* Commonscat Multimedia: Laser cutting
**Tatranská Lomnica** (hungarieraz: *Tátralomnic*, polonieraz: *Tatrzańska Łomnica*) Tatra Garaiak mendilerroaren eslovakiar zatian dagoen herri bat da. Eskia eta zeharkaldiak egiteko moduko tokia da, Lomnický štíteko kablezko autoagatik ezagunagoa, Europako handienetako bat eta bi geltokien arteko euskarri faltagatik nabarmengarria. Tatranská Lomnica Tatra Trenbide Elektrikoaren helmugetako bat da, Starý Smokovecekin lotzen duena.

Tatranská Lomnica Vysoké Tatry udalerriaren hiru banaketa administratiboetako bat ere bada, aipaturiko Starý Smokovec eta Štrbské Plesorekin batera.

Eski estazioa
-------------

11 kilometro eskiagarri ditu, 2 telekabina eta 2 teleaulki. 2196 metroko altueratik eskiatu daiteke Lomnicken zehar, Tatranská Lomnicaraino 6 kilometro jeitsiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q144454
* Commonscat Multimedia: Tatranská Lomnica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146041102
* GND: 4541165-7
* LCCN: n80150298
* NKC: ge307153

 |

* Wd Datuak: Q144454
* Commonscat Multimedia: Tatranská Lomnica
**Koordinazio-polimerizazioa** edo **Ziegler-Natta polimerizazioa** trantsizio-metalen gatzek eta konplexuek katalizatutako polimerizazioak dira. Ziegler-Natta katalizatzaileak usatzen direlako hartzen dute izen hori.

Erreakzio oso estereoespezifikoak dira.

Hasarazlearen izaera
--------------------

Ziegler-Natta katalizatzaileak 1950eko hamarkadan baliatzen hasi ziren etilenoa eta propilenoa polimerizatzeko. Titanio tetrakloruroa usatzen zen katalizatzaile gisa eta organoaluminio konposatuak kokatalizatzaileak zirelarik. Bi espezie horien nahasteek titanio(III) zuten solidoak formatzen zituzten erreakzioa abiarazten zituztenak. Jatorrizko errezeta horrek aldaera asko izan ditu.

Katalizatzailea osatzeko taula periodikoko I-III taldeko metalen hidruroak edo konposatu organometalikoak eta IV-VIII taldeko trantsizio-metalen haluroak nahas daitezke. Ez dago zalantzarik, bi multzook konbinatzeko aukera-kopuru adierazgarria dagoela.

| I-III taldeko metala | IV-VIII taldek metala |
| --- | --- |
| (CH3CH2)3Al
(CH3CH2)2AlCl
(CH3CH2)2AlBr
(CH3CH2)AlCl2
(CH3CH2)2Be
(CH3CH2)2Mg
(CH3CH2)2Zn
(CH3CH2)4Pb
(CH3CH2)4AlLi
C6H5MgBr
CH3CH2CH2CH2Li
… | TiCl4
TiCl3
TIBr3
VCl4
VCl3
MoCl5
CrCl3
WCl6
MnCl2
ZrCl3
(C5H5)2TiCl2
… |

Ziegler-Natta polimerizazioak hetereogenoak edo homogenoak izan daitezke. Lehen kasuan katalizatzailea eta erreaktiboak ez daude fase berean eta bigarrenean, ordea, bai. Adibidez, lehen belaunaldiko Ziegler-Natta polimerizazioetan katalizatzailea solidoa izaten zen eta monomeroa disolbaturik egoten zen disolbatzaile egoki batean.

Ezaugarriak
-----------

Koordinazio-polimerizazioak eragin handia du polietilenoaren eta polipropilenoaren moduko polimero binilikoen ezaugarri fisikoetan. Beste molde batzuen bidez, erraldikal-polimerizazioz adibidez, prestatutakoekin erkatuta polimero linealak, adarrik gabekoak, eratzen dira eta pisu molekular handiagoa izaten dute. Halaber, isotaktikoak edo sindiotaktikoak izango dira, inoiz ez ataktikoak. Ezaugarri horrek kristalinitatea agerrarazten du bestela amorfoak izango liratekeen polimeroetan. Polimerizatzeko bi molde desberdin horiek daude dentsitate txikiko polietilenoaren eta dentsitate handiko polietilenoaren arteko ezaugarrien oinarrian, izan ere, bigarrena koordinazio-polimerizazioz produzitzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Iruin, J.J. & Elortza, J.M..  (1988). *Kimika fisiko makromolekurra.*  Udako Euskal Unibertsitatea, 267-275 or. ISBN 84-86967-01-5..
2. ↑    *Coordination polymerization : a memorial to Karl Ziegler.*  Academic Press 1975 ISBN 0-12-172450-6. PMC 1957641. (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).

Ikus, gainera
-------------

* Polimerizazio
* Ioi-polimerizazio
* Anioi-poliomerizazio
* Katioi-polimerizazio
* Erradikal-polimerizazio
* Kate-polimerizazio
* Polimerizazio bizidun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3395663

 |

* Wd Datuak: Q3395663
Puntuak koordenatu sistema polarrean, *O* poloa eta *L* ardatz polarrarekin. Berdez, 3ko koordenatu erradiala eta 60ko koordenatu angeluarra duen edo (3,60°) puntua. Urdinez, (4,210°) puntua.
**Koordenatu polarrak** bi dimentsiotako plano batean puntu bat angelu eta distantzia banarekin definitzen dituen koordenatu sistema da.

Zehatzago, planoko puntu oro bi koordenaturen bidez (r, θ) non r jatorrizko puntu edo polora dagoen distantzia den eta θ ardatz polarrarekin (Kartesiar koordenatuen *x* ardatzaren baliokidea) duen angelu positiboa da, erlojuaren orratzen kontrako norantzan neurturik. Distantziari *koordenatu erradial* edo *erradio bektorea* deritzo eta angeluari *koordenatu angeluar* edo *angelu polar*.

Koordenatu jatorrian, koordenatu erradialaren balioa 0 da eta angeluarena definitu gabea. Batzuetan, jatorriaren balioa, (0, 0°) balioarekin adierazten da.

Ikus, gainera
-------------

* Koordenatu sistema galaktikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62494
* Commonscat Multimedia: Polar coordinate system

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4323692-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q62494
* Commonscat Multimedia: Polar coordinate system
**Telematika** informatika eta telekomunikazio zientzien bidez datuak transmititzeko erabiltzen diren teknika, protokolo eta arauak aztertzen dituen zientzia. Etimologiari erreparatuz **tele** urrun eta **matika** zientzia esanahia dute.

Sarrera
-------

Askotan, transmisioa eta komunikazioa elkarrekin nahasten ditugu, baina ez dira gauza bera. Transmi­sioan edonolako seinalea eramaten dugu puntu batetik bestera, seinalea zer-nolakoa den kontuan hartu barik (argia, soinua, indar elektrikoa...). Komunikazioan, berriz, transmititu egiten dugu, baina transmititzen du­gunak esanahia du, bai igorlearentzat, bai hartzailearentzat. Komunikazioan, informazioa transmititzen dugu.

**Prozesu telematikoen** garapenak aurrerapen harrigarria ekarri die komunikazio telematikoei, eta beraz, gizakien arteko komunikazioei. Horrek informazioa igarotzea areagotu du eta, horrekin batera, sare informatikoetan dabilen informazioa handiagotu du.

Prozesu telematikoak era askotakoak izan daitezke: igorle bakar baten eta hartzaile bakar baten artekoak, igorle baten eta hartzaile anitzen artekoak, igorle anitzen eta hartzaile anitzen artekoak edo igorle askoren eta hartzaile bakar baten artekoak.

Komunikazio telematikoak zuzenean egin daitezke, baita aurrez grabatuta ere.

Egun, Internet da prozesu telematikoetan garatuena; enpresek, herritarrek, erakundeek eta edonork sortutako informazioa erabiltzaileon esku jartzen du.

Telematikaren aukerak handiak dira, elektronikaren eta komunikazio-lineen aurrerakuntza kontuan hartuz.

Komunikazio-prozesu bateko partehartzaileak
-------------------------------------------

Komunikazio-prozesu batean, elementu hauek izango ditugu:

* Igorlea: informazioa sortzen duena.
* Hartzailea: informazioa hartzen duena.
* Kanala: informazioaren bidea (airea, kablea…).
* Mezua: transmititzen den informazioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485669
* Commonscat Multimedia: Telematics

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527025
* BNF: 11962361m (data)
* GND: 7861079-5
* LCCN: sh89005491
* NKC: ph556426
* AAT: 300264493

 |

* Wd Datuak: Q485669
* Commonscat Multimedia: Telematics
***There Must Be More to Life Than This*** Freddie Mercuryren *Mr. Bad Guy* bakarkako albumeko zortzigarren abestia da, 1985eko apirilaren 29an argitaratua, Columbia Records disketxearekin.

Abestia, originalki, 1982ko *Hot Space* diskorako grabatu zen, baina ez zen sartu albumean, azkenean. Lehenago, Mercuryk Michael Jacksonekin grabatu zuen, dueto gisa, beste bi abestirekin batera, *State of Shock* (beranduago Mick Jaggerrek berriro landu zuena the Jacksonsen bertsio baterako) eta *Victory*, inoiz argitaratu ez zena.

Queenen eta Michael Jacksonen bertsioa
--------------------------------------

2009an Michael Jakson hil zenean, Brian May Queeneko gitarra-jotzaileak eta Roger Taylor bateristak Mercury/Jackson dueto guztiak bildu eta 2012an argitaratzeko plana egin zuten. Hala ere, Taylorrek esan zuen Michael Jacksonen eskubideen jabeekin negoziatzea ariketa oso zaila zela. Uneren batean, adostu zuten *There Must Be More to Life Than This* abestia soilik argitaratzea. 

Mercuryren eta Jacksonen grabazioan egon zen arazo nagusia izan zen Michael Jacksonenk llama bat eramaten zuela grabazioetara, eta llama bertan egoteko saiakera asko egiten zituela. Jim Beach managerraren arabera, Freddiek esan zion "atera nazazu hemendik, llama batekin grabatzen ari naiz". Michaelek, aldi berean, Freddieren drogazaletasuna kritikatzen zuen, grabazioetan ere hartzen zituenak. Mercury, azkenean, Londresera itzuli zen eta grabazioa ez zen inoiz amaitu. 

Argitaratutako bertsioak William Orbiten nahasketa darama, jatorrian *Hot Space* diskorako erabili zen Mayren gitarrarekin, Taylorren bateriarekin eta John Deaconek baxuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Foster, Alistair.  (2014-08-29). «Freddie Mercury’s duet with Michael Jackson could be rocking you» *www.standard.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** Chang, Rachel. «Michael Jackson and Freddie Mercury: The Surprising Reason They Never Released Their Duets» *Biography* (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Freddie Mercury angered by Jacko's chimp» *au.launch.yahoo.com* (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑   **(Ingelesez)** Locker, Melissa.  (2013-07-29). «Michael Jackson and Freddie Mercury: Three Duets Coming Out This Fall» *Time* ISSN 0040-781X. (Noiz kontsultatua: 2021-10-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3990260

 |

* Wd Datuak: Q3990260
Krakoviako (Polonia Txikia) alde zaharreko **plaza nagusia** (polonieraz: *Rynek Główny*) hiriaren erdigunean dagoen hiri-espazio nagusia da. XIII. mendekoa da eta 3,79 hektareekin Europako Erdi Aroko plazarik handienetakoa da. Espazio Publikoetarako Proiektuak (PPS) Europako espazio publikorik onenean jarri du plaza, kaleko bizimodu bizia izateagatik, eta faktore garrantzitsua izan zen Krakovia 2016an munduan zeharreko ibilbidez kanpoko helmugetako bikaina izateko.

Plaza nagusia espazio karratua da etxe historikoak (kamienice) eta elizak inguratuta. Plazaren erdigunean Oihalen Merkatua dago (Sukiennice), 1555. urtean errenazimenduko estiloan berritua, ganbara zoragarri edo karel poloniar bat du zizelkatutako maskarekin apaindua. Oihalen merkatuaren alde batean udaletxeko dorrea (Wieża ratuszowa) dago, bestean X. mendeko San Adalbertoren eliza eta 1898ko Adam Mickiewiczen monumentua. Gorantza plazan altxatzen dira, Santa Maria basilikako dorre gotikoak (Kościół Mariacki). Krakoviako plazan ez dago udaletxea, gaur egun arte ez baita zutik iraun.

Historia
--------

Markatuko Plaza-ren funtzio nagusia merkataritza zen. 1241. urtean mongoliar inbasioa suntsitu ondoren, 1257. urtean plaza nagusia 1257an berreraiki zen eta merkataritza-eginkizuna Magdeburgeko eskubideen kokalekuarekin zabaldu zuen, Krakoviako printzeak, Bolesław V.a Kastoak. Plaza Nagusia gaur egungo egoeran diseinatu zen, alde bakoitzak hiruko eredua errepikatuz, plazarekiko angelu zuzenean kokatutako kale eta espazio zabalak. Salbuespena Grodzka Kalea da, askoz zaharragoa dena eta plaza nagusia Wawelgo gaztelukarekin lotzen duena. Jatorrian, plaza merkatu txikiekin eta eraikuntza administratiboekin bete zuten eta inguruko bide bat zegoen. Kasimiro III.a Handia erregeak eraiki zuen jatorrizko oihalen merkatu gotikoa eta udaletxea, ia plazako laurden bat betetzen zuena. Krakovia Polonia erresumako hiriburua izan zen eta Hansako Ligako kide izan zen eta hiria Europako metropoli garrantzitsu gisa loratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q770631
* Commonscat Multimedia: Old Town Market Square in Kraków

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315148275
* LCCN: sh2001001399

 |

* Wd Datuak: Q770631
* Commonscat Multimedia: Old Town Market Square in Kraków
**Krakus**, **Krak** edo **Grakch** printze poloniar mitikoa izan zen, Krakoviako errege eta sortzailea, Lekiten (poloniarrak) tribuaren agintaria. Krakus Wawelgo gazteluaren ustezko egilea da eta Wawelgo herensugea hiltzea ere lortu zuen, sufrez betetako hildako ardi bat jaten emanez. Azken hori dela eta Krak zapataria Krakus printzea bilakatu zen, eta geroago erregea. Krakusen lehen aipamena, orduan Grakch idatzitakoa, 1190. urteko Chronica seu origenale regum e principum Poloniae da. Erromatar Inperioko armadak, hegoaldetik erasotzen zutenean, garaitu zituela ere aipatzen da.

J. Banaszkiewicz historialariak Krak izena "Krakula" hitz preeslaviarra dela uste du, epailearen langilea esan nahi duena. Hitz-erro berbera txekiarrak eta errusiarrak izendatzeko hitzarmenetan erabili dira. Hala ere, Cetwiński eta Derwich historialariek beste etimologia bat proposatzen dute, batzuen ustez probableagoa, Krak haritza esanahia duena, zuhaitz sakratua, gehienetan genealogia kontzeptuarekin loturik.

Krakus muinoa, gaur egun arte existitzen dena, lehen Krakusen aztarnak zituela sinesten zen. Ikerketa arkeologiko sakonaren gaia izan da 1934-38 urteetan, ordea, ez da inoiz aurkitu hilobirik. Muinoak 50 metro baino gehiagoko diametroa du. Ikerketaren arabera, VIII. eta X. mendeen artean eraiki zen, gaur egun ez dagoen hilobi gune zahar baten elementu nagusia bezala.

Krak-en eta Wanda printzesaren kondaira Wincenty Kadlubek-ek idatzitako antzinako poloniar historian agertu zen; Krok eta Libussa bezalako kondairaren antzekoa, Cosmas Pragakoaren antzinako txekiar historian agertu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Wanda printzesa, Kraken elezaharretako alaba
* Krakus II, Kraken elezaharretako semea
* Lech II, Kraken elezaharretako semea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049201
* Commonscat Multimedia: Krak

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171980194
* GND: 1012600726

 |

* Wd Datuak: Q1049201
* Commonscat Multimedia: Krak
**Theodor Ludwig Wilhelm von Bischoff** (Hannover, 1807ko urriaren 28a – Munich, 1882ko abenduaren 5a) alemaniar fisikari eta biologoa izan zen.

Bizitza
-------

1835 eta 1843 artean Heidelbergeko Unibertsitate ospetsuko anatomia irakaslea izan zen, hurrengo hamarkadan Giesseneko Unibertsitatean jardun zuen fisiologia eskolak ematen, eta, ondoren, Municheko Unibertsitatean eman zituen bi ikasgaiak. Ekarpen garrantzitsuenak, artean Heidelbergen zela, enbriologiaren alorrean egin zituen, ugaztunen obuluen ikerketan, hain zuzen.

Handik aurrerako ikerlanak ez ziren hain arrakastatsuak izan. Urea neurtuz animalien metabolismoa aztertzeko esperimentuek ez zioten emaitza onik eman. Eta giza burmuinaren eta burezurraren azterketak ere buruhausteak ekarri zizkion Hannoverreko zientzialariari.

Urteak eman zituen giza burmuinak biltzen, aztertzen, neurtzen... eta pisatzen. 1870eko hamarkadan ikerketa horiek nolabaiteko ospea eman zioten alor horretan ere, gizonezkoen artean bereziki. Emakumeak, ordea, ez zetozen bat Bischoffen hipotesiekin.

Burmuinen bilduma zabala pisatu eta gero, anatomistak emaitza hauek lortu zituen: gizonezkoen burmuinen batez besteko pisua 1.350 gramokoa zen, eta emakumezkoen burmuinak, aldiz, 1.250 gramo besterik ez zuen pisatzen, batez beste.

Bischoffek gizonezkoak emakumeak baino gehiago direla pentsatzen zuen burmuinen bilduma aztertu baino lehen ere, eta neurketa horiek bere ustea egiaztatzen omen zuten. Gizakien ahalmen intelektuala burmuinaren pisuaren araberakoa omen zen eta, beraz, emakumezkoak gizonak baino 100 gramo ergelagoak izan behar zuten. Mugimendu sufragistaren oldar betean, gizarteko goi-mailako emakume askok oihuka eta txistuka arbuiatzen zituzten haren hitzaldi eta agerpen publikoak.

Bischoffek lehendik erabakita utzi zuenez, hil zenean bere burmuina zientziari utzi zion, bildumako beste burmuin guztiekin batera. 1.245 gramo pisatzen zituen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Nagore Irazustabarrena, «Bischoffen argudio pisutsuak», *Argia*, 2012-05-29, CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65283
* Commonscat Multimedia: Theodor von Bischoff

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30281327
* ISNI: 0000 0000 8109 9831
* GND: 116195185
* LCCN: n87141161
* NKC: nlk20000079958
* SNAC: w6q249br
* SUDOC: 098525794
* UB: a1335061
* KNAW: PE00002630
* Leopoldina: 2024
* BPN: 10456486
* Open Library: OL5488954A

 |

* Wd Datuak: Q65283
* Commonscat Multimedia: Theodor von Bischoff
**Tamariloa** (*Solanum betaceum*) Solanazeoen familiako zuhaixka da fruitu jangarria duena. Peruko Andeetan, Argentina iparraldean, Antilletan eta Mexiko hego-mendebaldean du jatorria; gaur egun Brasilen, Kolonbian, Kenian, Kalifornian, Hegoafrikan, Indian eta Zelanda Berrian landatzen dira.

Ezaugarriak
-----------

### Zuhaitza

3-4 metrotako altuera hartzen duen zuhaixka bat da. Azal grisa du eta hostorik ez du galtzen neguan. Hosto sinpleak ditu adarren muturretan eta 4-8 cm luzerako peziolo gogorrak dituzte. Linboak 15-30 cm luzeradu eta berde iluna eta obalatua da. Hosto berriek iletso finak dituzte baina ondoren azala laztu egiten zaie.

Loreak txikiak dira, 1'3-1'5 cm arteko diametroa dutenak, eta multzo txikitak pilatzen dira adarren muturrean. Bost petalo zurixka eta 5 estamine hori dituzte, eta maiatza eta ekaineak ateratzen dira.

### Fruitua

Tamareloaren fruitua tomatearen antz handia dauka itxuraz, eta arrautz baten tamaina du; luzez 10 cm baino gehiago neurtu dezake; bere azala mehea eta gorri kolorekoa da, baina badaude more, hori edo laranja kolorekoak ere. Bere mamia laranja ilunekoa da normalean eta barnea mamitsua eta gozo-garratz zaporea dauka. Fruituaren haziek kolore gorrixka dute, txikiak dira eta tomate helduaren lurrina daukate.

Nutrizio ezaugarriak
--------------------

Kolesterola jaisteko gaitasuna dauka, A, B6, E eta C bitamina ditu, kaloria gutxikoa da (40 kaloria baino gutxiago ditu), eta zuntz asko dauka. Mineral bezala kaltzioa, fosforoa eta burdina dauzka. Pektina iturri anitz dauka, ikusmenerako ona da eta sistema inmunologikorako antioxidante garrantzitsua da.

Propietate sendagarriak
-----------------------

Eztarriko gaitzak eta gripea sendatzeko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Tropicos» *www.tropicos.org* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
2. 1 2   «SIB | Solanum betaceum» *web.archive.org* 2014-10-27 (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Fernández, Sonia.  (2019-05-19). «Tamarillo, una fruta exótica similar al tomate con poder antioxidante» *alimente.elconfidencial.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379747
* Commonscat Multimedia: Solanum betaceum
* Wikispecies Espezieak: Solanum betaceum

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 119893
* Dyntaxa: 223477
* EOL: 486416
* GBIF: 2930216
* GRIN:
* IPNI: 306169-2
* ITIS: 821372
* UICN: 34636
* NCBI: 45843
* PlantList: tro-29608823
* W3TROPICOS: 29608823
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 78Q786Y44W

 |

* Wd Datuak: Q379747
* Commonscat Multimedia: Solanum betaceum
* Wikispecies Espezieak: Solanum betaceum
Tammany Hall, erakundearen egoitza. East 14th Street kalea, Hirugarren etorbidea eta Irving Place enparantzaren artean kokatzen zen.
**Tammany Hall** (beste izendapen batzuk: **Tammany Society, Society of St. Tammany, Sons of St. Tammany** eta '**Columbian Order**) 1786an sortu eta 1789ko maiatzaren 12an ezarri zen Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko erakunde bat izan zen. Erakunde hau Alderdi Demokrata eta hiri honetako irlandar komunitateari estuki loturik egon zen.

1790 eta 1960. urte artean estatubatuar politikan buru belarri aritu zen. Eragin talde edo talde klientelista bat izan zen. 1854ko Fernando Woodren garaipenetik hasi eta Fiorello LaGuardiaren garaipenararte, Manhattango Alderdi Demokrataren hautagaien aukeraketan eragin zuen, 1934. urtetik aurrera indarra galtzen hasi zelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Tammany Hallen historia irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q432139
* Commonscat Multimedia: Tammany Hall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 310713808
* GND: 4184394-0
* LCCN: n2014061458
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q432139
* Commonscat Multimedia: Tammany Hall
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lincolnton da. 2010eko zentsuaren arabera 7.996 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 666,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 121,52 ura dira. Beste 544,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.996 pertsonetatik 5.299 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 98 dira. 2.562 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 66 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491519
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151301337
* ISNI: 0000 0004 0408 2189
* LCCN: n82237371
* NARA: 10039288
* **Lekuak**
* OSM: 448085
* TGN: 2000381

 |

* Wd Datuak: Q491519
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Georgia
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wiscasset da. 2010eko zentsuaren arabera 34.457 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.811,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 631,4 ura dira. Beste 1.180,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.457 pertsonetatik 33.724 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 287 dira. 96 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 185 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 331 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507230
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146598016
* NARA: 10039734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2535183
* TGN: 2000925

 |

* Wd Datuak: Q507230
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Maine
**Servio Kornelio Maluginense Koso** (latinez *Servius Cornelius Maluginensis Cosus*), politikari, militar eta erromatar kontsul bat izan zen, azken kargu hau, K.a. 485ean bete zuelarik, Kinto Fabio Vibulano kide zuela.

Servio Kornelio Maluginense, Kornelia familiako Maluginense adarreko lehen ordezkari handia izan zen. Maluginenseren historikotasuna, historikoki oso zalantzazkoa da, hala ere, naguski garai honetan, kontsul karguaren instituzioak zulo sakonak ditu.

Maluginense, Kornelia genseko patriziar familia ospetsu bat da Erromatar Errepublikaren lehen garaitik, are samnitar gerretararte ere egon zena. Familia, hau, dirudienez, Kosotarren bera izango zen, dirudienez, lehenean, bi abizenak elkartuak aurkitzen baitira. Hala ere, Koso eta Maluginense bi familiatan bihurtu ziren.

Servio Kornelio, kontsul bezala, Espurio Kasio kondenatua izan zen urte berean aritu zen, eta Veii aurkako gerra arrakastaz eraman zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Espurio Kasio eta Prokulo Verginio Trikosta Rutilo** | **Erromatar kontsula Kinto Fabio Vibulanorekin.**K.a. 485 | Ondorengoa**Luzio Emilio Mamerko eta Zeson Fabio Vibulano** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q782025

 |

* Wd Datuak: Q782025
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Star City da. 2010eko zentsuaren arabera 14.134 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.481,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,63 ura dira. Beste 1.454,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.134 pertsonetatik 9.748 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 452 dira. 4.211 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 114 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61294
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146590510
* ISNI: 0000 0004 0646 1772
* LCCN: n81072783
* **Lekuak**
* OSM: 1826760
* TGN: 2000144

 |

* Wd Datuak: Q61294
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Arkansas
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Leukozitosia** odoleko leukozito kopuruaren handiagotzearen ondorioz sortutako asaldura da.

Gizaki osasuntsu batean leukozitoen kopurua 5.000-10.000/mm3 da. Leukozitosia dago kopuru hori 11.000/mm3-tik gora dagoenean.

Kopuru handian dauden leukozito motaren arabera leukozitosi ezberdinak daude:

* neutrofilia, neutrofiloen kopurua handituta dagoenean. Hau da leukozitosi ohikoena.
* linfozitosia, linfozitoen kopurua handituta dagoenean
* monozitosia, monozitoen kopurua ohi baino handiagoa denean
* eosinofilosia, eosinofiloen kontaketa altua denean. Aurrekoen baino arraroagoa da.

Leukozitosiaren eragile asko daude, ohikoenak bakterioek edo birusek sortutako infekzioak izanik. Infekzioez gain, leukozitosi baten atzean ere eragile hauek egon daitezke:

* ariketa fisiko trinkoa
* estresa
* haurdunaldia
* gibeleko gaitzak
* leuzemia eta beste minbizi batzuk
* hantura sortzen duten gaitz autoimmuneak

Leukozitosi mota bakoitzak jatorri espezifikoa du, eta horrek informazioa ematen dio sendagileari. Adibidez, bakterioek eragindako infekzioek neutrofilia sortu ohi dute. Linfozitosia, aldiz, birusek sortutako infekzioen ondorioz agertu ohi da, edo bakterioek sortutako infekzio kronikoen ondorioz. Eosinofilosiaren atzean sarritan parasitoek sortutako infekzioak daude. 

Infekzio bat hasten denean leukozitosia apala da. Infekzioa akutua denean leukozitoen kopurua altuagoa da, eta 20.000/mm3-raino irits daiteke. Kopurua 50.000-tik gora denean leuzemia adierazi ohi du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mitchell, Richard Sheppard; Kumar, Vinay; Abbas, Abul K.; Fausto, Nelson. *Robbins Basic Pathology.*  (8. argitaraldia) Philadelphia: Saunders ISBN 1-4160-2973-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q974869
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12443551z (data)
* LCCN: sh85076271
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 33024
* MeSH: D007964

 |

* Wd Datuak: Q974869
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Davenport da. 2010eko zentsuaren arabera 10.570 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 6.058,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 74,74 ura dira. Beste 5.984,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.570 pertsonetatik 10.130 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 239 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 202 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484150
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159461682
* **Lekuak**
* OSM: 1153068
* TGN: 2002247

 |

* Wd Datuak: Q484150
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Washington