recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rusa I.a** Urartuko errege bat izan zen. K.a. 730etik K.a. 714 arte gobernatu zuen.

Sardur II.aren seme eta oinordekoa, idazkunek, gerlari ausart eta eraikitzaile handi bezala deskribatzen dute, Rusakhinli hiri berriaren sortzailea. Siriaganako subirautza nahiak alde batera uzten ditu, baina kontrakoa egiten du Tabal, manearren herrialdean eta Musasirren, Asiriarekin leihatzen duen mugalerroa. Zenbait matxinada probintzial baretzera behartua, gobernarien boterea murrizten du, estuago kontrolatzeko.

Bere erregealdian, lehen aldiz aipatzen dira zimeriarrak, Kaukasia zeharkatu eta iparraldea eta Urmia aintziraren ingurua erasotzen dutenak. Eraso hauen ondorioz, Urartu eta Asiriaren arteko oreka, behin betiko aldatzen da azken honen mesedetan, Sargon II.ak K.a. 714an erasotzen baitu, garaipen erabakigarri bat lortuz, eta Rusa I.ari, bere buruaz beste egitea beste erremediorik ez zitzaion geratu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sardur II.a** | **Urartuko erregea**K.a. 730-K.a. 714 | Ondorengoa**Argishti II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q352690
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28722327
* LCCN: n92017742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q352690
Integrala kurba azpiko barrutiaren azalera da.
**Riemannen integrala** edo **integral mugatua**, Bernhard Riemannek sorturikoa, tarte baten gainean funtzio baten integralaren lehengo definizio zehatza izan zen.

Izan bitez {\displaystyle f(x)}, {\displaystyle [a,b]} tartean jarraitua eta positiboa den funtzio bat, eta {\displaystyle S=\{(x,y)|a<x<b{\text{ eta }}0<y<f(x)\}} planoko barruti itxia {\displaystyle f(x)} funtzioaren azpian (ikusi irudia). Orduan, Riemannek {\displaystyle f(x)} funtzioaren integrala {\displaystyle [a,b]} tartean modu arrazan definitzen du honela:

{\displaystyle \int \_{a}^{b}f(x)\,dx=A(f,a,b)} , non {\displaystyle A(f,a,b)} {\displaystyle S}-ren azalera den.
{\displaystyle S} barrutiaren azalera neurtu nahi dugu, neurgarria bada.

Azalera horren balioa kalkulatzeko elkarren ondoan jarritako laukizuzenen bidez hurbilduko da barrutia, irudian adierazten den moduan.

Laukizuzen bakoitzaren azalera, funtzioaren balioa oinarriaren edozein puntutan, bider oinarriaren luzera da. Zenbat eta laukizuzen gehiago hartu, orduan eta txikiagoa izango da laukizuzen horien oinarria, baina orduan eta hurbilago izango dira batura horiek {\displaystyle A(f,a,b)} baliotik.

Honela adierazten da:

{\displaystyle \int \_{a}^{b}f(x)dx=} {\displaystyle \lim \_{n\to \infty }\sum \_{i=0}^{n-1}f(x\_{i}^{\*})\Delta x\_{i-1}}

|  |  |
| --- | --- |
| 1. irudia | 2. irudia |

|  |  |
| --- | --- |
| 3. irudia | 4. irudia |

Ikus, gainera
-------------

Riemannen batura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q697181
* Commonscat Multimedia: Riemann integral

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph135430

 |

* Wd Datuak: Q697181
* Commonscat Multimedia: Riemann integral
Chuquicamata meatzea (Txile), munduko meategi ireki handiena.
**Meatzaritza** lehen sektore ekonomikoaren jarduera da, mea eta beste produktu mineralak **meatze** edo **meategietatik** ustiatzen duena. **Meatzariak** dira meatzaritzan dihardutenak.

Meatzeak
--------

Meatzeak irekiak (lur azalekoak) edo itxiak (lur azpikoak) izan daitezke.

Munduan
-------

### Euskal Herrian

XIX. mendearen bigarren erdian, meagintzak garapen handia izan zuen Euskal Herrian eta Bilbo eta inguruetako hazkunde industrialaren ardatza izan zen hamarkada askotan. Trapagaran eta Gallarta ondoko meategietatik ateratako burdina, portuko ontzietan kargatzen zuten Europako hainbat herrialdetara.

Euskal Herrian, Bizkaiko burdinaren ustiapena handia izan da beste garai batzuetan. Mendebaldean dagoen Meatzaldea eskualdean jarduera hau eduki dute historikoki, gaur egun meatzeak agortuta badaude ere. Gallartan dugu Meatzaritzaren Museoa, honen erakusgarri.

Bilbon ere, Bilbo Zaharra auzoan jarduera hau nagusi izan zen XIX. mendean bereziki, Miribillako meatzeak hustu arte.

### Amerikan

Amerikan metal preziatuen ustiapena (urrea, zilarra eta abar) itzela izan da, Europak egindakoa. Adibide moduan, Potosin (Bolivia) zilarraren meatzeetatik agortu arte ustiatu zuten XVI. eta XVII. mendeetan, Espainiako dirua fabrikatzeko.

### Afrikan

Afrikan ere metal preziatu ugari atera dute historian. Adibidez, Hegoafrikak ditu munduko erreserba handienetakoak urre eta diamantezkoak. Bestela, hainbat herrialde aberatsak dira aluminio, burdin, platino eta titanioa ustiatuz.

### Europan

Britainia Handian, Gales izan da herrialde meatzari historikoa, ikatza, burdina, kobrea, zilarra, beruna eta urrea ustiatu dituena.

Penintsula Iberikoan, Asturias izan da tradizionalki meatzaritza landu duen lurraldea, batez ere ikatzarekin lotuta. Mieres eta Llangréu dira herri meatzari historikoak.

Lotutako gaixotasunak
---------------------

Silikosia jarduera ekonomiko honekin lotuta dagoen arnas gaixotasuna da, hilkortasun tasa handia eduki dezakeena.

Ikus, gainera
-------------

* Ikazkintza
* Meatzaritza eta giza eskubideak

Kanpo estekak
-------------

* Meatzaritzaren Museoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44497
* Commonscat Multimedia: Mining

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4005614-4
* NDL: 00566173
* NKC: ph114693
* AAT: 300054710
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8827
* HDS: 027652
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008906

 |

* Wd Datuak: Q44497
* Commonscat Multimedia: Mining


| * i
* e
* a
Industria-arloak |
| --- |
| Oinarrizko industriak | Energia-industria - Harrobigintza - Meatzaritza - Kimika-industria - Papergintza - Siderurgia |
| Ekipo ondasunen industriak | Automobilgintza - Metalgintza - Ontzigintza |
| Kontsumorako industriak | Altzarigintza - Elikagai-industria - Elektronika-industria |
**Rush konderria** (ingelesez: *Rush County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua La Crosse da. 2010eko zentsuaren arabera 3.307 biztanle zituen, Rush kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rush konderriak 1.859,54 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,54 ura dira. Beste 1.859 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.307 pertsonetatik 3.249 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 84 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376776
* Commonscat Multimedia: Rush County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147750417
* LCCN: n80156551
* **Lekuak**
* OSM: 1070402
* TGN: 2000742

 |

* Wd Datuak: Q376776
* Commonscat Multimedia: Rush County, Kansas
**Roger Mills konderria** (ingelesez: *Roger Mills County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cheyenne da. 2010eko zentsuaren arabera 3.647 biztanle zituen, Roger Mills kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Roger Mills konderriak 2.969,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,7 ura dira. Beste 2.955,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.647 pertsonetatik 3.349 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 165 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 199 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 73 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489332
* Commonscat Multimedia: Roger Mills County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136059101
* GND: 7554333-3
* LCCN: n82017640
* **Lekuak**
* OSM: 1822240
* TGN: 2001687

 |

* Wd Datuak: Q489332
* Commonscat Multimedia: Roger Mills County, Oklahoma
**Mathias Damour** (Annecy, 1975) frantziar ekologista eta pedagogo  eta Vikidia proiektu askearen sortzailea da, 2006an . 

Frantziako Wikipediako erabiltzaile baten proposamenari jarraituz, erabiltzaileen eta Wikimedia Fundazioaren artean haurrentzako entziklopedia bat ebaluatzeko aukera baloratu zen. Ideia zen Wikipediako artikulu batzuk egitea, hautatuak izango zirenak eta gero publiko gaztearentzat egokituak. Eztabaida hau Wikipediaren beste hizkuntza bateko bertsioetara ere eraman da.

Damour, proiektu honekin lotutako erabiltzailea dena ( **Astirmays** izenarekin erregistratua), eta Wikimedia Fundazioa ezberdina zen haurrek beraiek zein testu sortu eta editatu behar dituzten. Bi alderdiek ezin izan zuten eztabaida honen inguruan akordio estu bat lortu. 2006ko azaroaren 17an, Damour-ek, bere erabaki autonomoan oinarrituta, Vikidia sortu zuen Wikimedia Fundaziotik independentea. 

Euskarazko bertsioa 2016an sortu zen.

Gaur egun mila artikulu baino gehiago ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «https://twitter.com/astirmays» *Twitter*.
2. ↑   «Mathias Damour, auteur sur Wikimédia France» *Wikimédia France*.
3. ↑   «Mathias Damour: Vikidia, una enciclopedia francesa en línea pensada PARA y POR los niños | educ.ar» *web.archive.org* 2009-07-02.
4. ↑   «Vikidia» *eu.vikidia.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24322631
* Commonscat Multimedia: Mathias Damour

---

 |

* Wd Datuak: Q24322631
* Commonscat Multimedia: Mathias Damour
**The River Wild** (euskaraz *Ibai Basatia*) 1994ko Curtis Hanson estatubatuar zinema zuzendariaren suspeense filma bat da. Meryl Streep, Kevin Bacon, David Strathairn, Benjamin Bratt, John C. Reilly eta Joseph Mazzello aktoreek antzeztu zuten.

Nahiz eta filma Idahon girotua egon, Montana eta Oregonen filmatu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Gail eta Tom Hartman (Meryl Streep eta David Strathairn) krisian dauden Bostongo senar-emazte helduak dira. Haien Roarke semearen (Joseph Mazzello) urtebetetzea iristear dagoenez Idahoko ibai laister batean rafting jeitsiera batekin ospatzea erabaki dute, honela hiruek batera egingo duten ekintza honen bidez senar-emazteek ere heuren harremana berbideratzeko aukera aprobetxti nahi dutelarik. Gail rafting egiten guztiz trebea den emakumea da, ibai hau maiz jeitsi baitu eta bertako arriskugune eta korronte bizi guztiak ezagutzen baiditu, aldiz, Tom lanbidez arkitektua eta naturarekin harreman handirik izan ez duen ohiko hiritarra da. Halere, laisterrera familiak ustekabeko arrisku ezezagun batekin topo egingo du...

Hartmandarrak banketxe bat ohostu berri duten bi gaizkileekin topo egingo dute, Wade (Kevin Bacon) izaera hotz eta azpijokozalea duen psikopata hiltzailea eta Terry (John C. Reilly). Bi gaizkileek ibaia jeitsi eta haien atzetik dituzten poliziak sahiestu asmoz familia osoa bahituko dute. Gailek bai baia nahiz bahitzaileei aurre eginez bere familia eta beraren bizitzak salbatu ahal izateko duen kemen guztia erakutsi beharko du.

Aktoreak
--------

* Meryl Streep: Gail Hartman
* Kevin Bacon: Wade
* David Strathairn: Tom Hartman
* Joseph Mazzello: Roarke Hartman
* John C. Reilly: Terry
* Benjamin Bratt: Johnny rangerra
* Elizabeth Hoffman: Gailen ama
* Diane Delano: rangerra
* William Lucking: Frank
* Paul Cantelon: biolinjolea
* Glenn Morshower: polizia
* Stephanie Sawyer: Willa
* Victor H. Galloway: Gailen aitar
* Thomas F. Duffy: 2. rangerra

Kanpo estekak
-------------

* *Wild River* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q451630
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 183979853
* GND: 4688863-9
* LCCN: n96020645

 |

* Wd Datuak: Q451630
**Tertziarizazioa** edo **Ekonomiaren tertziarizazioa** ekonomiaren hirugarren sektoreak beste bi sektoreekin (lehenengoa eta bigarrena) alderatuta pisua irabaztea da, sektore nagusi bihurtu arte, okupatutako biztanleria aktiboari zein BPGri egindako ekarpenari dagokionez.

Arrazoiak
---------

- Bizi-maila igotzeari esker, zerbitzu gehiago kontsumi daitezke, eta zerbitzu horiek gero eta ugariagoak eta espezializatuagoak dira.
- XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, nekazaritza-eginkizunak mekanizatu ziren, eta, horren eraginez, nekazaritza-arloko biztanleriaren zati bat hirugarren sektorera igaro zen.

- Industria modernoetan teknologia berriak gehitzen dituenez, eskulan gero eta gutxiago behar du eta zerbitzu ugari (produkzio zerbitzuak) eskaintzen ditu.

- Hirugarren sektoreko jarduera batzuk garatzean, zerbitzu ugari bultzatu dira. Modu horretan, turismoak ostalaritza, merkataritza, garraioak eta aisiarako zerbitzuak sustatu ditu.

- Emakumeak lan munduan sartu dira, batez ere sektore horretan. Horren eraginez, zenbait zerbitzu bultzatu dira, hala nola haurtzaindegiak eta etxeko laguntza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1221088

 |

* Wd Datuak: Q1221088
Ptolomeotar tenpluaren hondakinak.
Planoa: Medamudeko tenplua.
Tiberioren izena duen erliebea.
**Medamud** (arabieraz المدامود‎ *al-Madāmūd*) gaur egungo Luxorretik zortzi kilometro ipar-ekialdera zegoen antzinako hiri egiptoarra da.

Tokia, Fernand Bisson de la Roquek industu zuen 1925etik eta eraikuntza mordoa argitara eman zuen, horien artean, zezen burudun antzinako gerraren jainkoa zen Monturi eskeinitako adobezko tenplu bat, Sesostris III.aren garaian datatua dagoena. Tenplu honek, barnean gurtza kaperak zituzten pilono eta barruti ireki batez osatutako antzinako santutegi bat ordezkatu zuen. Uste denez, antzinako santutegi hau, Egiptoko Antzinako Inperioaren garaikoa da.

XII. dinastiako eraikina, Egiptoko Inperio Ertainetik mantentzen diren eraikuntza erlijiosoetako adibide bitxietako bat da, Abidoseko Sesostris III.aren tenplua, Medinet Madiko tenplua eta El Fayumeko Qasr el-Saghakoekin batera, Medamuden garai berekoak edo handik gutxirakoak direnak, eta, jakina, baita Mentuhotep II.aren hil tenplua ere, XI. dinastiakoa, Deir el-Baharin.

Tenplua, apaintzen jarraituko da XIII. dinastiaren garaian, Egiptoko bigarren tarteko aroan eta, bereziki, Sebekhotep III.aren erregealdian, errege honek, bere aurrekoen zenbait baxuerliebe usurpatuko dituelarik, bere arbaso ospetsua zen Sesostris III.arena kasu, Karnakeko aire libreko museoan ikus daitezkeenak, non erregea, Montu jainkoak hartua irudikatuta dagoen, baita Louvren ere, tenpluko kaperetako baten ateko atezangoak eta ateburua kontserbatzen dituena, non Sebekhotepek bere izena berridatziko duen, tenplua, beranduago, XVIII. dinastiako faraoiek aldatuko dute, Tutmosis III.a barne, harrizko santutegia berreraiki eta bere irudiaren estatuekin apaindu zuena.

Bere gaur egungo egoeran, tenplua, ptolomeotar dinastiakoa da, eta erromatar enperadoreen agintaldietan zabaltzen eta apaintzen jarraitu zen. Enperadore askoren kartutxoak ikus daitezke, bereziki, Tiberiorenak. Bazegoen kai bat, nora Karnaketik Monturen tenplura lotutako kanal batetatik heltzen zena, esfingezko dromos bat aurretik zuela, gaur egun hondakinetan dagoena. Oraindik aurki daitezke duela milaka urteko erromesen testigutzak, margo eran, demotikoz idatziak, eskeintzak eta baita zizelkatutako "oin arrastoak".

Geroago, IV. eta V. mendeetan, hiru nabeko eliza kopto bat eraiki zen.

Kanpo estekak
-------------

25°43′N 32°39′E﻿ / ﻿25.717°N 32.650°E﻿ / 25.717; 32.650
* Medamudeko atea, Lyongo Arte Ederren Museoan erakusgai (2. irudia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287716
* Commonscat Multimedia: Medamud

---

 |

* Wd Datuak: Q287716
* Commonscat Multimedia: Medamud
The Ronettes, 1966an: ezkerretik, Nedra lehengusina, Ronnie/Veronica eta Estelle ahizpak.
**The Ronettes** estatubatuar nesken talde bokala izan ziren, Spanish Harlem New Yorkeko auzoan sortua. Taldea osatu zuten Veronica Bennettek (geroago Ronnie Spector izenarekin ezaguna, ahots nagusia), Estelle Bennett aurrekoaren ahizpa nagusiak eta Nedra Talley lehengusinak.

Ibilbidea
---------

Nerabeak zirenetik elkarrekin abesten zuten, lehenbizi "The Darling Sisters" izenarekin aritu zirelarik. Colpix Records-ekin 1961ean sinatu zuten lehen diskoa egiteko, baina 1963ko martxoan Phil Spectorren Philles Records-era joan ziren eta "The Ronettes" izena hartu zuten.

Urte gutxi batzuetan arrakasta handiak lortu zituzten, hala nola "Be My Baby ", "Baby, I Love You ", eta "Walking in the Rain "daude. 1964an taldeak bere estudioko album bakarra kaleratu zuen, *Presenting the Fabulous Ronettes Featuring Veronica*.

Taldearen ibilbidean Phil Spectorrek eragin izugarria izan zuen. Veronica Bennettekin ezkondu zen, eta emazteak Ronnie Spector hartu zuen. Baina Phil senar abusatzaile bat zen, eta horrek taldearen desegitean eragin zuen, eta Ronnie Spector emazteak bere amaren laguntzarekin ihes egin behar izan zuen etxetik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Spector, Ronnie.  (2004). *Be my baby : how I survived mascara, miniskirts, and madness, or my life as a fabulous Ronette.*  New American Library ISBN 0-451-41153-6. PMC 55520372. (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Ronnie Spector interview: 'The more Phil tried to destroy me, the stronger I got'» *The Telegraph* (Noiz kontsultatua: 2021-02-12).

Kanpo estekak
-------------

* The Ronettes eta *Be my baby*, 1963ko telebistako agerpen batean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q530886
* Commonscat Multimedia: The Ronettes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130305768
* ISNI: 0000 0000 7916 4139
* GND: 5556602-9
* LCCN: n93004149
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-ronettes

 |

* Wd Datuak: Q530886
* Commonscat Multimedia: The Ronettes
**Mecánica de la Peña** (**Mecapeña**) bizkaitar manufaktura-industriako enpresa bat izan zen, instalazioak Urdulizen zituena. 1944an sortu zuten.

1986an ordainketa-etendura egin zuen eta Hi-Tec enpresak pezeta baten truke erosi zuen. 1996ko irailean Kvaerner norvegiar taldeari %55a saldu zion.

Mecanica de la Peñak 1999ko maiatzean beste ordainketa-etendura bat egin zuen, bere akziodun nagusiak, Kvaernerrek, funts gehiago sartzeari uko egin ondoren. Prozesua behin betiko kaudimengabezia-egoera eta porrot-prozesu judizial bihurtu zen. Enpresa 2001ean behin-betiko desagertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «MECANICA DE LA PEÑA SOCIEDAD ANONIMA EN LIQUIDACION» *Expansión*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Mecapeña pone fin a una historia de 60 años con la subasta de activos» *Cinco Días* 2002/07/22.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Gobierno apuesta por mantener la actividad en Mecapeña» *El País* 2001/05/26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96278281

 |

* Wd Datuak: Q96278281
**Thomas Blanchard** (1788ko ekainaren 24a - 1864ko apirilaren 16a) asmatzaile estatubatuar emankorra izan zen eta hogeita bost asmakuntza baino gehiago patentatu zituen.

Bizitza
-------

Suttonen (Massachusettsen) jaio zen. 1806an egindako eta patentatutako lehen makina, metalezko tatxetak fabrikatzeko makina izan zen, minutu bakoitzeko bostehun tatxet egin ahal izateko, eskuz egindakoak baino askoz hobeto. Makina honetarako eskubideak 5.000 dolarretan saldu ostean, Blanchard-ek suzko armak mekanizatzeko arreta jarri zuen eta prozesua dinamizatzeko makina bat asmatu zuen. Makina horrek zehazki kopiatzeko tornu bat zen armen kanoiak mekanizatzeko. Springfield arsenalak kontratatu zuen eraikuntzan zegoenean, eta 1820an makina amaitu zuen.

Gero, garraiogintzan jarri zuen arreta eta treneak asmatu aurretik "lurrun-motorra" asmatu zuen, Connecticut ibaia igotzeko gai zen lurrunontzia sortu eta 1831. urtean patentatu zuen. 1851ean, zur lodiak eta sendoak okertu zitezkeen makina bat diseinatu eta eraiki zuen. Lorpen garrantzitsuez gain, Blanchard-ek hainbat makina diseinatu zituen paperak mozteko eta tolesteko gutun-azalak sortzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7787689
* Commonscat Multimedia: Thomas Blanchard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42639529
* ISNI: 0000 0000 3347 5206
* GND: 119050900
* LCCN: n90703535
* NARA: 10571129
* SNAC: w6ns1n1b
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7787689
* Commonscat Multimedia: Thomas Blanchard
*Artikulu hau maketak eraikitzeko sistema buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mecano».*

**Meccano** 1898an Frank Hornby-k Liverpoolen (Erresuma Batua) sortutako maketak eraikitzeko sistemaren marka da. Sistema berrerabilgarriak diren metalezko zerrendak, plakak, habe angeluak, gurpilak, ardatzak eta engranajeak eta azkoin eta torlojuen bidez konektatzen diren plastikozko piezak osatzen dute. Lan-ereduak eta gailu mekanikoak eraikitzea ahalbidetzen du.

1913an, oso antzeko eraikuntza multzo bat sortu zen Estatu Batuetan Erector marka izenarekin. 2000. urtean, Meccanok Erector marka erosi zuen eta kontinente guztietan bere presentzia bateratu zuen. 2013an, Meccano marka Kanadako Spin Master jostailu konpainiak erosi zuen. Meccanok Calaisen (Frantzia) fabrikazio-instalazio bat dauka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Roger Marriott (2012) *Meccano*, Shire Books, Colchester, UK ISBN 978-1-78200-113-3

Kanpo estekak
-------------

* *Frank Hornby: The Boy Who Made $ 1.000.000 With a Toy* 1915 liburua sarean
* London Meccano Club
* Meccano GMM Eredu Planak
* Meccano Katie Zion webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1183277
* Commonscat Multimedia: Meccano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131315017

 |

* Wd Datuak: Q1183277
* Commonscat Multimedia: Meccano
**Rigodona** frantses jatorriko dantza bat da, XVI. mende eta XVII. mendekoa. Bere erritmoa bitarra da eta bere asmakuntza *Rigaud* izeneko norbaiti ematen zaio.

Kontradantza moduko bat da bi bikote edo gehiagorekin dantza egiten dena, eta hainbat irudi motarekin. Bere erritmoa bitarra da eta hau launa konpasetako bi itzuli fraseatutetan banatzen da, bigarren denborako azken notatik hasita. Pausua, lehen tokian, aurrera, atzera edo albora egin gabe egiten da, hankek mugimendu asko egin arren.

Modako dantza bihurtu zen XVII. mendeko frantziar gortean, eta, honegatik, Jean Baptiste Lully eta Jean Philippe Rameauren antzezlan ikuskizunetan sartu zen. XVIII. mendean, batzuetan, alemaniar suite (musika)n sartzen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q383845
* Commonscat Multimedia: Rigaudon

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q383845
* Commonscat Multimedia: Rigaudon
**Manuel Mur Oti** (Vigo, Galizia, 1908ko urriaren 25a - 2003ko abuztuaren 5a) galiziar zinema-zuzendaria eta idazlea izan zen.

Biografia
---------

1921ean Kubara joan zen eta han zuzenbide-ikasketak egin zituen eta hainbat kultura-aldizkaritan parte hartu zuen. Zinemarako bidea hartuta, gidoiak idazteari ekin zion. Gerra Zibila amaitu zenean Espainiara itzultzea erabaki zuen.

1949an egin zuen lehen film luzea, *Un hombre va por el camino* (*Gizon bat bidean doa*). Film horrek espezialisten oso kritika onak izan zituen, baina ikusleen aldetik porrota handia izan zen. 1951n *Cielo negro* (*Zeru beltza*) egin zuen, Murren zinemarako lanaren goreneko maila. 1953an Celta Films produktora sortu zuen eta etxe harekin gero eta film barrokoagoak eta eroagoak egiten hasi zen, hala nola *Condenados* (1953). Baina lan haiek ez zuten arrakasta izan eta lan komertzialagoak egin behar izan zituen, *Una chica de Chicago* (1958, *Chicagoko neska bat*) edo *Pescando millones* (1960, *Milioiak hartzen*). Hala eta guztiz ere, ez zuen ikusleak erakartzerik lortu.

1963an telesail bat egin zuen, *La otra cara del espejo,* eta hala hasi zen telebistarako egokitzapenak egiten, hala nola, *Cañas y barro (Kanabera eta lokatza)* eta *La barraca.*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11690670
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36058077
* ISNI: 0000 0000 8114 935X
* BNE: XX984107
* BNF: 13574372j (data)
* LCCN: n89612768
* Tabakalera ID: 23033
* SUDOC: 073937819
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04311/eu\_m\_3565/m3565
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11690670
**Rûmgo Sultanerria** (gaur egungo turkieraz: *Rum Selçuklu Devleti*, *Anadolu Selçuklu Devleti*, *Türkiye Selçuklu Devleti* edo *Konya Selçuklu Devleti*) Anatolian Seljuq Inperio Handiak izan zuen jarraipena izan zen, leinu jarraituarekin, 1077tik 1307ra. Hiriburuak İznik eta Konyan egon ziren. Sultanaren gortea asko mugitzen zenez Kayseri eta Sivas ere baziren hiriburu noizean behin. Bere momenturik gorenean Antalya-Alanyaraino iristen zen Mediterraneoko kostaldean eta Sinoperaino Itsaso Beltzan. Ekialdean beste Turkiar estatu batzuk absorbitu zituen eta Van lakura iritsi zen. Mendebaldean Denizliraino iritsi zen, ia-ia Egeoraino.

*Rûm* hitza arabierazko Erromatar Inperiotik dator. Seljuqtarrek lurralde honi Rum jarri zioten arabiarrentzat lurralde horiek erromatarrak baitziren, hau da, Bizantziarrak.

Sultanerriak egoera ona bizi izan zuen XII. mendetik XIII.era. Hainbat *karabansarai*rekin Iran eta Asiako erdialdetik itsasora iristeko bidea errazten zuten. Genoarekin harreman handiak sortu zituzten garai honetan. Manzikerteko guduaren ostean Anatolian ezarri ziren beste estatu batzuk ere bereganatu zituzten: Danishmendiarren Erresuma, Mengücek, Saltuklu eta Artuklu. Gurutzadak ondo eraman zituzten, baina 1243an Mongolen aurka ez zuten mantentzea lortu. Garai honetan Mongoliarren menpeko bilakatu ziren eta horren ondorioz XIII. mendearen bigarren erdialdean sultanerriaren indarra desagertu zen eta 1310eko hamarkadan jada estatuaren arrastorik ez zen geratzen.

Hala ere hainbat printzerri edo *beylik* sortu ziren, horietako bat Osmanoğlu izenekoa, geroago Otomandarrak izena hartuko zuena hainbat lurralde menderatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q975405
* Commonscat Multimedia: Sultanate of Rûm

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q975405
* Commonscat Multimedia: Sultanate of Rûm
**Maurice Abravanel** (Tesalonika, Otomandar Inperioa, 1903ko urtarrilaren 6a - Salt Lake City, Utah, 1993ko irailaren 22a) estatubatuar orkestra-zuzendaria izan zen. Utahko Orkestra Sinfonikoaren musika zuzendaria izan zen 30 urte baino gehiagoz, eta obra ugari eta goraipatuak grabatu zituen haren buru zela. Greziako espainiar-portugaldar jatorriko sefardi familia batean jaio zen, baina Suitzan hazi zen. Medikuntza-ikasketak utzi, eta musika ikasteari lotu zitzaion.

1922an, Berlina joan, eta interpretazioa eta konposizioa ikasi zituen han, Kurt Weillen gidaritzapean. Handik bi urtera hasi zen orkestra-zuzendari gisa. 1933an ihesi joan zen Alemaniatik, eta, Parisen, musika-zuzendari lanean aritu zen George Balanchineren *Les Ballets*entzat. 1936an Estatu Batuetara joan zen, eta New Yorkeko Metropolitan Operaren historiako zuzendari gazteena bilakatu zen. Garai hartan, hainbat antzerki-musikal zuzendu zuen Broadwayn, Weill bere irakasle ohiaren batzuk barne. 1947an, Utahko Sinfonikoaren musika-zuzendari eta orkestra-zuzendari jarri zen, eta 1979 arte eutsi zien postu horiei. Abravanelen gidaritzapean ospe handia bereganatu zuen orkestra horrek. Utahko Sinfonikotik erretiratu ondoren, Massachusettseko Tanglewoodeko Berkshire Music Centerrekin aritu zen lanean. 1991n Arteetako Nazio domina eman zioten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214989
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7572940
* ISNI: 0000 0000 8354 4396
* BNE: XX820096
* BNF: 138905695 (data)
* GND: 119003910
* LCCN: n82101126
* NKC: xx0085917
* CiNii: DA0770719X
* SNAC: w6gm887v
* SUDOC: 106996460
* Open Library: OL8582615A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00035/eu\_a\_0358/a0358
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214989
**Meriwether konderria** (ingelesez: *Meriwether County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greenville da. 2010eko zentsuaren arabera 21.992 biztanle zituen, Meriwether kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Meriwether konderriak 1.309 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,83 ura dira. Beste 1.298,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.992 pertsonetatik 12.953 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 347 dira. 8.583 beltzak edo afroamerikarrak. 67 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 141 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 228 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501151
* Commonscat Multimedia: Meriwether County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138387326
* ISNI: 0000 0004 0408 271X
* LCCN: n81108711
* NARA: 10039319
* **Lekuak**
* OSM: 1029446
* TGN: 2000390

 |

* Wd Datuak: Q501151
* Commonscat Multimedia: Meriwether County, Georgia
**Meritxelleko Andre Maria** (katalanez, *Mare de Déu de Meritxell*, ˈmaɾe ðe ˈðew ðe meɾiˈtʃeʎ ahoskatua) Andorrako Canillo parrokian beneratzen den Andre Mariaren adbokazioa da. Besteak beste Andorrako zaindaria da.

Kondairaren arabera, XII. mendean, neguko egun batez, Canillo herriko biztanleak mezatara zihoazela, arrosa bat ikusi zuten loratzen. Arrosaren denboraldia ez zenez, gerturatu egin ziren eta oinarrian Andre Mariaren eta Jesus haurraren estatua bat aurkitu zuten. Harrituta, estatua hura herriko elizara eraman eta bertan utzi zuten. Baina biharamunean berriz ere estatua arrosaren oinetan aurkitu zuten. Encampeko elizara eraman zuten orduan, baina hurrengo egunean berriz ere lehengo tokian agertu zen. Ondorioz, elurretik salbu zegoen Canilloko gune batean kapera bat eraikitzea erabaki zuten eta estatua bertan jarri zuten.

1972ko irailaren 8an santutegia sute handi batek hartu zuen. Andre Mariaren irudia ere erre egin zen, baina geroago Ricardo Bofill arkitekto katalanak beste santutegi bat eraiki zuen. Santutegi horretan dago Andre Mariaren irudi berria, gaur egun ere beneratzen dena. Bere jaieguna irailaren 8an ospatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1024946
* Commonscat Multimedia: Santuari nou de Meritxell

---

 |

* Wd Datuak: Q1024946
* Commonscat Multimedia: Santuari nou de Meritxell
Etruriar mitologian, **Tinia** edo **Tin**, zeruetako jainkorik boteretsuena zen, Thalna edo Uniren senarra.

Jainko hirutasun boteretsu baten zati zen, Menrva eta Unirekin batera. Tximistekin, lantzekin eta zetroekin lotzen zen. Etrurieraz, *tin* edo *tins* hitzak, eguna esan nahi du, eta bere plurala *tinia* da, honek, denboraren igaroa gobernatzen zuen jainkoa zela adierazten duelarik.

Unirekin batera, Herkleren aita zen.

Tinia, erromatarren Jupiter eta greziarren Zeusen baliokidea da. Aldaera ezberdinetan agertzen da, Piacenzako gibelean agertzen den bezala, igartzeko erabili zen gibel baten brontzezko eredua.

Bere beste izenetako batzuk, Tin Cilens eta Tin Ouf dira.

Bera agertzen den idazkunetako batzuk, honako hauek dira:

* Oltoseko margo batean (gutxi gora-behera K. a. 500ean): *Itun turuce venel atelinas Tinas cilniiaras*. (Hau eman du Venel Aterlinasek Tinen seme-alabentzako).
* Arezzoko Kimeran: *Tincsvil* (Tinentzako opari bat).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926518
* Commonscat Multimedia: Tinia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2929157583879133970005
* SUDOC: 240730801
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q926518
* Commonscat Multimedia: Tinia
**Meritus Unibertsitatea** Ameriketako Estatu Batuetako Apollo Taldeak, Phoenixeko Unibertsitatearen jabeak, irabazi asmorik gabeko unibertsitate baten Kanadako marka izena zen. Konpainiaren bulegoak Brunswick Berrian (Kanada) zeuden.  2011ko urtarrilaren 24an, "matrikulazioa ez dela nahikoa izaten jarraituko dugu guk eta gure ikasleek eskatzen duten kalitate akademikoko eta ikasleentzako zerbitzu azpiegiturari eusteko", Meritus Unibertsitateak itxi egingo zuela iragarri zuen, eta azken klaseak 2011ko martxoaren 14an eman ziren.   Ikasleen espediente akademikoak Phoenixeko Unibertsitatera eraman zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
 Millar, Erin.  (2008-05-14). «Apollo Group launches new university in New Brunswick» *Maclean's On Campus*.
2. ↑    *Meritus University Closure.*  Meritus University 24 January 2011.
3. ↑    *N.B. unfazed by closure of Meritus University.*  Canadian Broadcasting Corporation 26 January 2011.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6819571

 |

* Wd Datuak: Q6819571
**Merkara**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1640 inguruan gobernatu zuena.

Bere tronu izenaren zati bat, **Merka...**, Turineko Errege Kanonean idatzita dago, VII.23 erregistroan, baina bere erregealdiaren iraupena adierazten zuen papiro zatia galdu egin zen. Aurretik, Merkheperra izeneko gobernari bat du, VII.22 erregistroan, eta, ondoren, Nehesy, VIII.1 erregistroan, azken hau, Egiptoko XIV. dinastiako lehen gobernaritzat hartzen delarik.

Errege honek, soilik Egiptoko zati txiki batean gobernatu zuen, XIV, XV eta XVI. dinastien garaikidea izan zelarik. Egiptoko XIII. dinastiako azken agintariek, soilik Tebas inguruko lurraldeetan gobernatu zuten, Goi Egipton.

Garai honetan, ohi hikso deritzen erregeek, XV. dinastiakoak zirenak, Menfis konkistatu zuten eta Behe Egipto domeinatzen zuten, ia Egipto guztiko biztanleak zergari bihurtuz.

Oinordekoak
-----------

Egiptologo gehienek, XIII. dinastiaren benetako oinordekoak, Manetonek Egiptoko XVII. dinastia bezala deitu zueneko gobernariak izan zirela uste dute, Tebaseko agintariak, Egiptoko Inperio Berriko agintarien aurrekoak.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere izena, honako hontan idatzita aurkitu da:

* Turineko Errege Kanonean, **Merka...** bezala.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Merkheperra** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**(Egiptoko XIV. dinastia, Egiptoko XV. dinastia, Egiptoko XVI. dinastia), Intef V.a (Egiptoko XVII. dinastia)** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3855168

 |

* Wd Datuak: Q3855168
**Thomas Ming Swi Chang** (Shantou, Txina, 1933ko apirilaren 8a) kanadar medikua da, zelula artifizialaren asmatzailea.

Aitona sendagilea zuen, eta bizikletan joan ohi zen aldirietan zituen gaixoez arduratzera. Montréalgo McGill Unibertsitatean (Kanada) egin zituen ikasketak, eta, artean ikaslea zela, munduko lehen zelula artifiziala asmatu zuen, 1957an. Changen burutazioa eragile biologikoak (entzimak, esate baterako) eduki zitzaketen plastikozko mikrokapsula ultrameheak egitea izan zen: plastikozko mintzaren irazkortasuna kontrolatzen bazuen, zelula artifizialaren pareta zeharkatzen zuena ere kontrola zezakeen, eta hala, benetako zelulen funtzio asko imitatzeko modua izan zezakeen. Fisiologiako espezialitatean Fisikako doktoregoa eskuratu ondoren, Changek odol artifiziala garatu zuen, lehen aldiz, eta giltzurrun, gibel eta pankrea artifizialak ere landu zituen. Nahiz eta organo artifizial horiek eragozpenak ere badituzten, Changen asmakizunak askotan erabili izan dira denboraldi baterako soluzio gisa. Kanadako Ordena jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7788330
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24599320
* ISNI: 0000 0000 6303 5965
* GND: 1057552658
* LCCN: n85263044
* NKC: xx0283969
* SUDOC: 026777800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01361/eu\_ch\_0062/ch0062

 |

* Wd Datuak: Q7788330
*Eutsi!* ekintzailea Jaka Horiz jantzita Narbonan, Okzitanian.
**Résistons!** (euskaraz Eutsi!) Frantziako alderdi politikoa da. 2016ko urriaren 10ean sortu zen, Jean Lassalleren eskutik. Okzitanieraz **Resistiscam** gisa aurkezten da. Ideologikoki humanista eta nekazal inguruko alderdi gisa aurkezten da. Frantses nortasunaren defendatzailea lurraldetako nortasunen aldekoa omen da. Europar Batasunaren aurrean jarrera mesfidatia erakusten du.

Historia
--------

2016 hasieran, Jean Lassallek 2017ko presidentetzarako hauteskundeei buruz François Bayrouren jarrera kritikatu zuen (eskuineko primarioetan Alain Juppéren arrakasta edo ez baldintzatuta zegoen hautagaitza). 2016ko martxoaren 3an, presidentetzarako hauteskundeetarako hautagaitza aztertzen ari zela jakinarazi zuen. Honen formalizazioa 2016ko martxoaren 17an egin zen *La République des Pyrénées*i emandako elkarrizketa batean.

2016ko abuztuaren 22an, Jean Lassalle-k MoDema utzi zuen. Hurrengo urrian, "Resistons!" izena jarri zion bere kanpaina mugimenduari.

2017ko Frantziako legegintza-hauteskundeetan, aurkeztutako 21 hautagaietatik 12 okzitaniar edo okzitaniar-euskal barruti batekoak ziren (Bearno eta Baiona). Jean Lassalle izan zen bere alderdiko kide hautatu bakarra Pirinio Atlantikoetako laugarren barruti euskal-biarnotarrean. Askatasuna eta Lurraldeak taldearekin bat egin zuen legebiltzarrean, Korsikako hiru diputatu nazionalistekin batera. 

Presidentetzarako hauteskundeen ostean, bere Résistons kanpainako mugimenduak alderdi politiko baten itxura hartu zuen. 2017ko hauteskunde legegileetarako, 2021eko hauteskunde autonomikoetarako eta 2022ko legebiltzarrerako hautagaiak aurkeztu zituen. Azken hauetan ez zuten diputaturik lortu; Lassalle bera, osasun arazoak zituela eta, ez zen aurkeztu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Jean Lassalle

Kanpo estekak
-------------

* Alderdiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39052782

 |

* Wd Datuak: Q39052782
**Mathias Rust** (Wedel, Mendebaldeko Alemania, 1968ko ekainaren 1a) alemaniar hegazkin pilotu bat da.

1987ko maiatzaren 28an, Gerra Hotzaren amaieraldera, 18 urteko pilotu nerabe amateurra zela, Alemaniako Hanburgo hiritik, bakar-bakarrik, Cessna 172 hegazkin bat pilotatuz abiatu, eta Sobietar Batasuneko defentsa sistemak sahiestuz Moskuko Plaza Gorrian lurrartzea lortzeagatik mundu osoan ospetsu egin zen.

Hegaldia
--------

Hegaldia burutzeko, Alemaniatik Sobietar Batasunera zuzenean hegan egin beharrean, Alemaniatik, aurkako norantzan hegan eginez, Feroe Uharteak zeharkatu eta Islandiara iristean biratuz, Norvegia eta Suedia zeharkatu, eta Finlandian barna Sobietar Batasunean barneratu zen.

* Rusten hegaldiaren ibilbidea.Rusten hegaldiaren ibilbidea.
* Rusten Cessna 172 hegazkina erakusgai.Rusten Cessna 172 hegazkina erakusgai.

Sobietar Batasuneko segurtasun sistemak nola sahiestu zituen inoiz argitu ez arren, adituen arabera, Baltikoaren kostaldetik Moskura doazen burdinbideen gain altuera baxuan hegan eginez lortu zuela uste dute, honela sobietar aire defentsa ekidinez.

Plaza Gorrian lurrartzean, KGBko agenteek atxilotu eta irailaren 2an epaitua eta 4 urteko espetxealdira zigortua izan zen. Moskuko Lefortovo presondegian 432 egun espetxean igaro ondoren, baldintzapeko askatasunean jarri zuten. 1988ko abuztuaren 3an Mendebaldeko Alemaniara itzuli zen, aurrez Andrei Gromyko sobietar estatu idazkariak haren askatasun baimena sinatu ondoren.

Ondorioak
---------

Hegaldi honek Sobietar Batasunean ondorio politikoak ere izan zituen. Orduko, Mikhail Gorbatxov sobietar agintari nagusiak Sergei Sokolov defentsa ministroa eta Alexander Koldunov aire defentsako komandantea kargugabetu eta bere aldeko politikariak ipintzeko aprobetxatu zuen, biak ere Perestroika eta Glasnostren aurkariak baitziren.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mathias Rust*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76657
* Commonscat Multimedia: Mathias Rust

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 262313252
* ISNI: 0000 0003 8165 5203
* BNF: 120986048 (data)
* GND: 118969072
* LCCN: no2005046307
* NKC: kv2014825237
* SUDOC: 029338646

 |

* Wd Datuak: Q76657
* Commonscat Multimedia: Mathias Rust
**Matsue gaztelua** (japonieraz: 松江城, *Matsue-jō*?)
 Japoniako Matsue hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da, Shimane prefekturan. "Gaztelu beltza" ezizenez ere ezagutzen da, eta jatorrizko forman Japonian geratzen den Erdi Aroko gaztelu bakarrenetakoa da.

Historia
--------

Horio Yoshiharu jauntxoak 1607 eta 1611 artean eraiki zuen gaztelua. Aintzinako Sanin eskualdearen agintea bertan egon izan zen urte askotan zehar, hasieran Horio leinuaren eskutan eta ondoren Kyogoku familiarenean eta 1637an Matsudairatarrek hartu zuten boterea. Azken hauek Tokugawatarren senideak izanik 234 urte iraun zuten eta gazteluaren inguruan eratu zen hiriari berari ere izena eman zioten.

Matsue gaztelua azken gerra feudal handiaren ondoren eraiki zenez ez da inoiz suntsitua izan eta bere hasierako egurrezko egiturak zutik iraun du gaur arte, gutxienez dorre nagusiak, izan ere gainerakoa 1875ean oso kaltetua izan baitzen. 1950 eta 1955 artean berreraiki egin ziren gainerako egitura horiek.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151776
* Commonscat Multimedia: Matsue Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251560372

 |

* Wd Datuak: Q151776
* Commonscat Multimedia: Matsue Castle
**Teodora Barrio González** (Marrubio, Castrillo de Cabrera, León, 1968), *Dori Barrio* izenez ere ezaguna, leonerazko idazlea da.

Lanak
-----

Txikitatik Cabreirese kulturan interesatua, kondaira eta tradizio ugari bildu ditu , baita hiztegi zabala ere Cabreirés, bere jatorriko dialektoan.

Bere idazkera guztiz oinarritzen da ahozko tradizioan eta bere eskualdeko arbasoen ohiturak berreskuratu eta kontserbatzeko gurarian , batez ere ipuin- generoa landu du.

2006an Ramón Menéndez Pidalen *El Dialecto Leonés* lanaren oroitzapenezko edizioan parte hartzeko aukeratutako idazleetako bat izan zen, non lehen edizioko faksimilea eta Espainiako eskola filologikoaren sortzaileak egindako inkestak biltzeaz gain, hainbat egileren 11 lan erantsi zituzten leoneraz, eta horien artean, idazle honen *Augua fría y pan caliente, nunca fecierun buen vientre (Ur hotza eta ogi beroa, inoiz sabelari* *onik egina)* ipuinak Cabrera Bajako euskalkiko lanketa literarioaren adibide izan zuen. 

2016. urtean, *Debaxu la Parra* prosa lanak bigarren saria jaso zuen La Caleya elkarte astorganak antolatutako Astúrica de relatos cortos literatur lehiaketa tradizionalean.

Argitalpenak
------------

* Barrio González, Teodora (2006). El Dialecto Leonés, edición conmemorativa. Relato Augua fría y pan caliente, nunca fecierun buen vientre (en leonés). El Buho Viajero. p. 159. ISBN 84-933781-6-X.
* Barrio González, Teodora (2014). Diz qu'una vez... Depósito Legal: LE-634-2014 (en leonés). Soluciones Editoriales Peñalba S.L. p. 159.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Agencia ICAL. *"Diz qu’una vez"… 12 relatos que recuperan el Cabreirés.* .
2. ↑   Xepe Valle. *Dori Barrio: "Hínchaseme‘l peito cuandu veu cumu lus ñiños de Peña L’Aila ponen enterés nu que yis cuntamus".* .
3. ↑    *Para no perder la palabra.*  7 de julio de 2006.
4. ↑    *Premio al colaborador de iLeon.com Alejandro Díez Gonzalez, autor del blog 'La Senda del Hayedo'.*  29 de mayo de 2016.

Ikus, gainera
-------------

* Leonés (Asturleoneko Leon eta Zamora)
* La Cabrera eskualdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23816340

 |

* Wd Datuak: Q23816340
**Rozafako gaztelua** (albanieraz: *Kalaja e Rozafës*) Albaniako ipar-mendebaldean dagoen Shkodër hirian dagoen gotorleku historikoa da. Lehenengo aztarnak Iliriar herriarena dira. Montenegroko mugan dago.

Kokapena
--------

Gotorlekua 130 m. dituen muino baten gainean dago kokatuta, Bojana eta Drin ibaien artean. Shkodër izen bereko konderriaren hiriburua da, Albaniako hiri zaharrenetariko eta garrantzitsuenetariko bat. Hiria gune kultural handia da.

Historia
--------

Haren kokapen estrategikoari esker, muinoa Antzinarotik populazioa ezagutu du. Iliriar herriak gotorleku moduan erabili zuen. Ondoren, K. a. 167. urtean erromatarrek Gentius erregea garaitu eta okupatu zuten.

XIV. mendean, Johann Georg von Hahnek, idazle eta esploratzaile alemana, Erdi Aroko Shkodër hiri zaharra Rozafa muinoaren oinean egon zitekeela esan zuen. Gaur egun gordetzen diren eraikin nagusiak Veneziako Errepublikaren estilokoak dira.

Gotorlekuak setio ospetsuak jasan zituen. Esaterako, 1478an otomandarrek gaztelua setiatu zuten; 1479an otomandarren eskuetan erori zen, Albaniako azken gotorlekua izanik. 1912an Montenegroko armadak gauza bera egin zuen. Gaur egun gazteluak eta haren inguruak Albaniako Parke Arkeologiko garrantzitsua osatzen dute.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Rozafako gaztelua*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60491
* Commonscat Multimedia: Rozafa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 295678196
* GND: 103061069X

 |

* Wd Datuak: Q60491
* Commonscat Multimedia: Rozafa