recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jon Gomez Garai** (Galdakao, Bizkaia, 1990eko maiatzaren 17a) musikaria, kultur eragilea eta aurkezlea da.

Gaztetatik aurkezle lanetan kuxkuxeatzen hasi bazen ere, 2009. urtean Hamaika Telebistan gazteei eskainitako Gaztero[*Betiko hautsitako esteka*] izeneko programa aurkeztu eta zuzentzen hasi zuen bere aurkezle profesional jarduna Gomezek. Hala ere, Hamaikan denbora gutxi eman zuen, hortik denbora gutxira EiTBrentzat lanean hasi baitzen.

Bi urtez Betizu Jaia eta Betizu haur-ikuskizunetako aurkezlea izan zen, 2010eko urrian Euskal Herriko V. Pintxo Txapelketako aurkezlea izan zen eta David de Jorge sukaldariak Bilboko Areatzan egindako munduko errusiar xerra handienaren errekorra aurkeztu zuen. Zuzenean aurkeztu dituen ETBko beste saio batzuk izan ziren *Olentzeroren Etorrera 2010* (Izaro Iraetarekin) eta 2011; eta *Erregeen Kabalgata 2011* eta 2012 (Klaudio Landa eta Izaro Iraeta lagun zituela). Geroztik aurkeztu ditu *El conquistador del fin del mundo* telebista saioaren promozio ekitaldiak, EiTB jaiak zein EiTB maratoien ekitaldiak ere, besteak beste.

Telebista saio propioetako aurkezle izatera 2011ko martxoan pasa zen, ETB-1eko *IBIL2D* («ibilbide») saioko aurkezlea izan zenean. Orduan ETBk sekula izan duen aurkezlerik gazteena izan zen, Berria egunkariaren arabera. *IBIL2D* Euskal Herriko natura eta kultur ondarea, turismo baliabideak eta gure herrian diren hamaika txoko, modu atsegin eta dibulgatzailean ezagutarazteko telebista saioa zen. Tartean hamaika kolaborazio eta lan egin ostean, 2015 eta 2016 artean hezkuntza sexualaren inguruko ETBko lehenengo saioa aurkeztu eta zuzendu zuen Gomez Garaik: *SexSua*.

Aurkezle galdakoztarraren jardunik nagusiena ordea ez dago telebistan, aurkezle lanak hainbat omenaldi, animazio eta gala zuzenean aurkeztuz egiten baititu, ETBn zein ETBtik kanpo.

Aurkezle izateaz gain, *Oxabi* erromeria taldeko abeslaria da, Galdakao eta Usansoloko *Binke* aldizkariko zuzendaria, *Ttap* aldizkari digitaleko elkarrizketatzailea, *Andra Mari Dantza Taldeko* musikaria... eta beste hainbat «saltsatako perrexila» dela dio Jon Gomez Garaik berak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jon Gomezen aukera pertsonala da bere lehen deitura azenturik gabe idaztea euskaraz. Ikus bere web pertsonala: www.jongomezgarai.com
2. ↑    Berria.eus. «Jon Gomez Garai, ETB1eko 'Ibil2d' saioko aurkezlea: "Jendea errealitate areagotuarekin kuxkuxean dabilela ikusi dugu"» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-10-25).
3. ↑  *IBIL2D* saioaren webgunea.
4. ↑    «SexSua» *www.facebook.com* (Noiz kontsultatua: 2018-10-25).

Kanpo estekak
-------------

* Jon Gomez Garairen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260520

 |

* Wd Datuak: Q12260520
**Euskara elkarteak** euskalgintzako tokiko erakundeak dira, 1980ko hamarkadatik sortu izan direnak, neurri handi batean Jose Maria Sanchez Carrion *Txepetxen* ideietan oinarrituta. Txepetxen formulazioan euskararen normalizazioa lortzeko hiru aldagai dira inportanteak: ezagutza, motibazioa eta erabilera. Euskara elkarteek azken bietan eragiten saiatzen dira batik bat.

Elkarte hauen ezaugarri komun batzuk dira: herri edo eskualde mailan aritzea, herritarrek sortuak izatea, nornabako bazkidez osatuta egotea, antolaketa egituratua eta formalizatua izatea. Tokiko euskarazko hedabideen antolakuntzarekin ere egon dira lotuta kasu askotan 1980ko eta 1990eko hamarkadetatik aurrera.

Elkarteen arteko federazio gisa Euskaltzaleen Topagunea sortu zen 1996. urtean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Ibañez Lusarreta, Ainara.  (2006). «Karrikiri Iruñeko Euskaldunon Elkartea: Euskara bultzatzeko ekintza berritzaileak» *Karrika aldizkaria* 100.
2. ↑    «Historia» *Euskaltzaleen Topagunea* (Noiz kontsultatua: 2023-07-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120531199

 |

* Wd Datuak: Q120531199
**Erreakzio bitartekoa** da erreakzio baten tarteko urratsetan eratzen den entitate edo espeziea. Erreaktiboetatik azken produktuetara daraman erreakziobidean sortzen diren entitate ezegonkorrak dira.

Erreakzio kimiko gehienek etapa bat baino gehiago izaten dituzte eta urrats horietako bakoitzean sortzen diren espezieak eta hurrengo batean kontsumitzen direnak dira erreakzio-bitartekoak.

Etsenplurako eman dezagun erreakzio hipotetiko hau:

A + 2B → C + D + E
bere erreakziobidea hauxe da:

A + B → C + X
X → D + Y
B + Y → E
X eta Y erreakzio-bitartekoak dira.

Erreakzio-bitartekoek oso bizitza laburra izaten duten eta oso kasu gutxitan isolatzen dira. Normalean N2O2, NO3 edo H2I bezalako molekula ez-ohizkoak izaten dira edo I bezalako atomo askeak. Beste askotan erradikal askeak, karbokatioiak edo karbanioiak izan daitezke.

Adibideak
---------

* Metilo erradikalaMetilo erradikala
* KarbenoaKarbenoa
* Metilo kabokatioia Metilo kabokatioia
* KarbanioiaKarbanioia
* KarbinoaKarbinoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-20).
2. ↑    Basterretxea, Francisco; Zabala, Gorka; Mijangos, Fernando; Izurieta, Itziar; Etxeberria, Nestor & Martinez de Marigorta, Edorta.  (1999). *Kimika orokorra.*  UEU, 273-285 or. ISBN 84-86967-71-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7458208
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh92001557

 |

* Wd Datuak: Q7458208
"**España cañí**" pasodoble espainiarra da, Pascual Marquina Narrok (1873-1948) egina. 1923an plazaratu zuen, "El patronista Cañí" izenburuarekin. Geroago La Argentinitak izenburua aldatzeko eskatu zion Marquinari, "España cañí" proposatuz. *Cañí* hitzak *ijito* esan nahi du, beraz, abestiaren itzulpena "Espainia ijitoa" izango litzateke. Zezenketekin lotutako pieza da. Marquinak José López de la Osa lagunari eskaini zion.

Ibilbidea
---------

Hasiera batean musika pieza zen bakarrik. Lehenengo grabazioak Madrilgo Ingeniarien Erregimentuko Bandak egin zituen, eta 1926an Odeon eta Regal zigiluetan argitaratu zen. 1928koa da La Argentinitaren bertsioa. Rondalla Usandizagak, ondoren, 1929an, Victor Recordings zigilurako grabatu zuen pieza. 1931n, Odeon etxean abestutako lehen bertsioa agertu zen, Alfredo Corral Moraledak konposatua; abeslaria Marcos Redondo izan zen eta Odeón Bandaren zuzendaria Antonio Capdevila maisua.

Hitzak
------

### 1931ko bertsioa

Siempre fue cañí, poesía en flor,
esta España de mujeres bellas
con fuego en los ojos
que enciende pasión.
En el Albaicín gitano,
que es un derroche de luz,
son las zambras de las cuevas,
un místico cuadro andaluz.
El calé y la bailaora
y el mocito cantaor
dan a la fiesta andaluza
mayestático fulgor.
Fiesta gitana,
gentil cuadro de España... cañí.
Admirando a to' lo gitano
en sus cuadros sin igual,
Julio Romero evoca
el ambiente y el cantar.
Es de España Andalucía
un crisol de oro y un lindo vergel
donde palpita la vida
de ese pueblo hispano que nos vio nacer.
Ésta es mi España, la tierra más bravía.
¡España cañí!
### Manolo Escobar abeslariaren bertsioa

Manolo Escobarrek erabat aldatu zituen hitzak:

Oye mi cantar.
Para ti lo eché a volar.
Para ti, España bajo el sol andaluz,
cuna de la raza cañí,
donde hay que beber pa olvidar
y ser feliz.
Soy gitano de Graná,
nacío en el Albaicín,
un barrio popular,
tan blanco lo mismo que un jazmín.
Yo camelo a una mujer,
gitana también igual que yo.
Hermosa pa el querer,
morena de piel y de color.
Distingo el paladar
del vino de Jerez,
las palmas a compás,
el toro de Mirabrás,
y el cante de un calé
por zambra y soleá.
Tú no sabes lo que te quiero,
España del alma mía.
Si me apartan de ti me muero,
pues vivo de tu alegría.
Soy cañí porque así me hizo Dios.
Mi rubí es la luz de mi amor.
Ay que sí, mira, mira, mírame.
Yo por tus ojitos no sé lo que hacer.
Tiene mi reina labios de coral
que de noche y día quisiera besar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Jatorrizko konposizioa.
* Pasodoblearen historia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2615006

 |

* Wd Datuak: Q2615006
**José Ignacio "Joseba" Barandiaran Urkola** (Astigarraga, 1959ko azaroaren 11 - Donostia, 1978ko uztailaren 11) gipuzkoar gaztea izan zen, 1978ko Sanferminetan poliziak tiroz hila. Iruñean German Rodriguez LKI alderdiaren kidea erail ondoren, greba orokorrari deitu eta Donostiako Aldapeta kaleko istiluetan zegoela, Armadun Poliziak su egin eta bala batek Joseba Barandiaran hil zuen.

Gertaerak
---------

Uztailaren 11tik aurrera, tentsio handiko egunak izan ziren Euskal Herrian, batez ere Gipuzkoan. Iruñetik Donostiara eta Errenteriara zabaldu zen polizien indarkeria; hein batean, erantzule nagusia, Logroñoko Polizia unitate berezia, harantz zuzendu zelako.

Hiru egun lehenago, Sanferminetan German Rodriguez hil zuen poliziak Iruñean, eta hori salatzeko protestak zeuden deituta Euskal Herriko hainbat lekutan. Donostiako Aldapeta inguruan barrikadak altxa zituzten manifestariek, eta Polizia Armatuaren kuartel ingurutik poliziek tiro egin zuten, Barandiaran bularrean joz. Agenteek elkar babestu eta kasua artxibatzea lortu zuten, eta ez dute inoiz inor epaitu hilketa honegatik, nahiz eta tiro egin zuen polizi baten argazkia publikoa izan. Lurralde Auzitegiak onartu zuen, hain zuzen ere, "Barandiaran hil zuen tiroa poliziarengandik abiatua" zela, baina Barandiaran kasua 7 urte geroago artxibatu zuten behin-behinean, 1985ean.

Oroigarriak
-----------

Donostian jarritako oroigarria.
Astigarragako herritar askoren eskaeren aurrean, 1980ko martxoaren 14an herri horretako plaza bati Joseba Barandiaran izena ematea erabaki zen. Donostiako Udalak Joseba Barandiaranen omenezko plaka bat jarri du hil zuten lekuan, San Bartolome kaleko 12. zenbakian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Acusan a un policía armado de la muerte de Joseba Barandiarán» *El País* 1978-10-07.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Joxerra Senarren artikulua *Berria*n, 2023ko uztailak 10ean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5936485

 |

* Wd Datuak: Q5936485
**Juniata konderria** (ingelesez: *Juniata County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mifflintown da. 2010eko zentsuaren arabera 24.636 biztanle zituen, Juniata kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Juniata konderriak 1.019,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,61 ura dira. Beste 1.013,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.636 pertsonetatik 24.207 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 623 dira. 134 beltzak edo afroamerikarrak. 24 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 85 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 179 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501270
* Commonscat Multimedia: Juniata County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129009265
* LCCN: n80160403
* NARA: 10036499
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416678
* TGN: 1002528

 |

* Wd Datuak: Q501270
* Commonscat Multimedia: Juniata County, Pennsylvania
**Fanderiako errota** ala **Ibaiaren etxea**, Gipuzkoako Errenteria udalerriko Fanderia auzoan dagoen errota bat da. Dolores Ibarruri Zumardian dago, eta Oiartzun ibaiaren bazterrean. XV. mendean jada bertan burdinola bat zegoen. Ondoren errota, urte luzez irin eta pentsu-lantegia izan zen. 1996an itxi zen.

2018ko maiatzaren 5ean ateak berrireki zituen, bertan Ibaiaren etxea deritzon interpretazio zentroa dago, honetan 500 urtetako Errenteriako industria bilakaera eta ibai ondarea erakusgai daude.

Kronologia
----------

* 1450: Burdinola
* 1769: Fanderia
* 1828: Irin-errota
* 1884: Irin-fabrika
* 1955: Pentsu-fabrika
* XXI. mendea: Ekipamendu publikoa

Bisita gidatuak
---------------

Itsasgela Elkartearen eskutik larunbat, igande eta jaiegunetan 10:00etatik 14:00etara 20-30 minutuko bisita gidatuak daude.

Kanpo estekak
-------------

* Fanderiako errota. Oarsoaldeaturismoa.eus  **(Gaztelaniaz)** **(Frantsesez)** **(Ingelesez)**
* Fanderiako errota. Errenteriako Udal webgunea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070486

 |

* Wd Datuak: Q61070486
**Jollof** edo **wolof arroza** mendebaldeko Afrikako errezata ezaguna da. Uste denez, Gambian sortu zen, baina, ordutik, eskualde osoan zabaldu da, bereziki Nigerian eta Ghanan, wolof etniako kideen artean.

Ezaugarriak
-----------

Platera arroza, tomateak eta tomate-pasta, tipula, gatza, espeziak (intxaur muskatua, jengibrea, Gineako piperra edo kuminoa) eta piper gorria dira, eta horiei aukerako osagaiak gehi dakizkieke, hala nola barazkiak, haragia edo arraina.

Jollof arroza koko-oliotan tipula eta tomate xehatu finak eta piperbeltz ehoa frijituz (baita txikitutako edo ehotako beste espezie batzuk ere) prestatzen dute. Salda gehitu eta arroza egosi nahasketa horretan, harik eta likido guztia xurgatu eta kolore gorri bereizgarria hartzen duen arte. Haragi, arrain edo barazkiarekin zerbitzatu daiteke, plater berean bereizita edo amaieran nahastuta. Askotan banana frijitu edo entsaladarekin laguntzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Wilson, Ellen Gibson.  (1971). *A West African cook book.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** «Jollof Rice» *Whats4Eats*.

Ikus, gainera
-------------

* *Thieboudienne*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816663
* Commonscat Multimedia: Jollof rice

---

 |

* Wd Datuak: Q816663
* Commonscat Multimedia: Jollof rice
***Euskal haurrei laguntza*** (txekieraz: *Pomozte baskickym detěm!*) Oskar Kokoschkaren margolana da. Bilboko Arte Ederren Museoan dago ikusgai. 1937an sortu zuen Gernikako bonbardaketaren ostean eta Espainiako Gerra Zibilari lotutako euskal haur errefuxiatuei laguntza emateko asmoz. Pablo Picassok Guernica margotu zuen urte berean egin zen. Gouache teknika erabiltzen du.

Deskribapena
------------

Kokoschkaren lan hau diptiko baten moduan egina dago, erbesteratzera derrigortuak diren familia bat margotuz. Konkretuki gazte bat agertzen da, haur bat besoetan duelarik eta beste ume bat eskutik helduta. Ezkerrean bonbardaketaren irudia dago, eskubian Praga dago, artistaren bizilekua garai horretan.

Artelanaren helburua
--------------------

1937an, Espainiako Gerra Zibilari lotuta, milaka ume atera behar izan ziren Europan zehar errefuxiatzera. Testuinguru honetan Bohemiako hainbat herritan kanpaina bat abiatu zen Gernikako bonbardaketaren biktima ziren haur errefuxiatuak hartzeko. Kokoschkak bere memorietan dioenez kartela egunero kentzen zuen Pragako poliziak paretetatik eta gauero berriro jartzen zuten ekimena babesten zuten gazteek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Colección online y Banco de imágenes | Museo de Bellas Artes de Bilbao.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-16).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Aquel cartel de Kokoscha '¡Ayuda de los niños vascos!' - Mugalari» *Mugalari* (Noiz kontsultatua: 2017-02-16).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Obras como Cabeza llorando de Picasso o Hércules lucha con el león de Nemea de Zurbarán veranearán en San Sebastián - Donostia / San Sebastián 2016 Capital Europea de la Cultura.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-16).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Bilboko Arte Ederren Museoaren online bilduman artelana ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28790931

 |

* Wd Datuak: Q28790931
**Bennett konderria** (ingelesez: *Bennett County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Martin da. 2010eko zentsuaren arabera 3.431 biztanle zituen, Bennett kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bennett konderriak 3.083,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,01 ura dira. Beste 3.068,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.431 pertsonetatik 1.208 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 67 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 2.072 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 130 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484231
* Commonscat Multimedia: Bennett County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144259078
* LCCN: n81110650
* NARA: 10040159
* **Lekuak**
* OSM: 1425402
* TGN: 2001773

 |

* Wd Datuak: Q484231
* Commonscat Multimedia: Bennett County, South Dakota
**Jarraituko dugu** Des-kontrol musika taldearen 1. single-a da, 2001. urtean Beltza Records diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

Single hau Gipuzkoako punk taldeen omenaldi bat da, izan ere atzeko azalean *"Tribute to the punk and Oi! from Gipuzkoa Vol. 2"* esaldia irakur daiteke. Disko honek dakartzan lau abestietatik bakarra da **Des-kontrol** taldearena, beste hirurak Vomito, RIP eta Puñetazo taldeen bertsioak dira. Single hau binilo zuria sendoan argitaratu zen, 500 kopia bakarrik egin zirelarik.

Partaideak
----------

* Aritz (ahotsa).
* Markel (gitarra).
* Oier (baxua eta koruak).
* Osoron (gitarra).
* Iker (bateria).

Kantuen zerrenda
----------------

### A aldea

1. Ratas de ciudad (Vomito)
2. Explotará (RIP)

### B aldea

1. Potrotaino
2. Gazteak gara (Puñetazo)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen webgunea
* **(Gaztelaniaz)** Beltza Records diskoetxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260195

 |

* Wd Datuak: Q12260195
**Jukka Antero *Julius* Nevalainen** (Kitee (Finlandia), 1978ko apirilaren 21a - ) Nightwish metal sinfoniko eta Sethian progressive metal finlandiar banden bateria da.

Biografia eta lanak
-------------------

 
Jukka Antero *Julius* Nevalainen Finlandian jaio zen, 1978ko apirilaren 21ean eta lehen urteak Kiteen eman zituen.

11 urte zituen musika eskolako irakaslearen aholkuei jarraituz bateria jotzen hasi zenean. Ez zuen praktikatzeko lekurik eta etxean egin beharra tokatu zitzaion.

Lehen banda The Highway izan zen, baina ez zen 15 edo 16 urte arte banda serio bati atxikiko. Taldeak entseguetarako lekua zuen, astean pare bat egunetan besterik ezin zuten jo. Geroxeago, Emppu Vuorinenekin hasi zen eta leku egonkor bat izan zuten praktikatzeko.

17 urterako, Tuomas Holopainen konpositore eta teklistak Emppu kontratatu zuen. Tuomasek gero Nightwish izango zen musika akustikoko banda bat egin nahi zuen eta bateria baten beharrean zen. Emppuk Jukka hartzea proposatu zuen. Lehen urteak pasa eta gero, Jukkak bateria berri eta profesionala lortu zuen. *Wishmaster* albumerako erabiliko zuen, 2005eko *Once* mundu bira bukatu bitartean.

Nightwish taldearen jarraitzaileek ondo ezagutzen dute burutik kentzen ez duen zapia.

Sethian bandan ere aritzen da, baina honen kideek beste banda batzuetan banatuta daude eta ez du momentuan aktibitate handirik.

Barazkijalea da eta bere emaztea den Satu, alaba Luna (2003), Niki semea (2005) eta Lara alabarekin (2010) batera bizi da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q288717
* Commonscat Multimedia: Jukka Nevalainen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88575899
* ISNI: 0000 0003 7190 2290
* NKC: xx0095333

 |

* Wd Datuak: Q288717
* Commonscat Multimedia: Jukka Nevalainen
**Josu Frade Odriozola** (Bilbo, 1948) bizkaitar sindikalista da. Iberdrola elektrizitate-konpainian lan egiten du. 1973az geroztik UGT-Euskadiko afiliatua da, eta hainbat kargu izan ditu sindikatuaren barruan. Besteak beste, Iberdrolako delegatu sindikala izan da, UGT-Bizkaiko Zuzendaritzaren antolamendu-idazkaria (1976-1980) eta UGT-Euskadiko Erakunde Ekintzetako idazkaria (1986-1990). 1990ean, UGT-Euskadiko idazkari hautatu zuten, eta 1994an, Gasteizen egindako VI. Biltzarrean, berriz hautatu zuten. Gaur egun, ehungintza-, kimika- eta elektrizitate-arloko enpresak biltzen dituen UGTren Federazioko idazkari nagusia da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260795
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02217/eu\_f\_1069/f1069

 |

* Wd Datuak: Q12260795
Euskal-Esnalea aldizkariaren 13. zenbakia eta Euskal-Erria aldizkariaren alea ikusgai, Donostiako San Telmo museoa.
**Euskal-Esnalea** Euskal Herriko elkarte eta izen bereko kultur aldizkari bat izan zen. Elkartea eta aldizkaria sortzeko ideia 1906ko abenduaren 21an, Santo Tomas Egunean Arturo Kanpionen presidentzian ospatutako Gipuzkoako Foru Aldundiaren batzar batean sortu zen.

1907ko apirilaren 1an Zumarragan ospaturiko biltzar batean estatutuak onartu eta Euskal-Esnalea elkartea sortu zen, Kanpionen *¡Gora Euskara maitagarria!* lelopean. Ordutik aurrera, elkarteak hitzaldi, festa eta konferentzia ugari ospatzeari ekin zien. Elkarte honi bultzada eman zienen artean honako hauek daude: Arturo Kanpion, Patrizio Orkaiztegi, Karmelo Etxegarai, Domingo Agirre, Julio Urkixo, Serapio Muxika, Alfonso Maria Zabala, Kasildo Zabala, Larreta Azelaingoa, Basilio Iraizoz, Isaak Lopez Mendizabal, Jose Eizagirre, eta batez ere Gregorio Muxika.

Hormetan zintzilikatzeko eta eskuzko euskal egutegiak argitaratu ziren, bai eta udalerri askotan hiltzadiak ospatu ere: Auza, Ultzama, Elizondo, Lekunberri, Bilbao, etab. Literatur hitzaldi ugari ospatu ziren, eta batez ere, urtero Euskal Jaietan ospatu ohi ziren euskarari buruzko hitzaldiak eta jaiegunak. Domingo Agirre, Luis Eleizalde, Patrizio Orkaiztegi eta Karmelo Etxegarai hiltzean Euskal Esnalea elkartea hondamenditik hurbil egon zen, Gregorio Muxikaren lan ekintzaileak salbatu zuelarik, eta ez hori bakarrik, elkartea eta erakundearen garai onenera eman zuelarik.

Aldizkariaren lehen aroan, 1908ko otsailean, Tolosan argitaratzen hasi zen, osoki euskaraz, ondoren *Euskalerriaren Alde* aldizkariaren gehigarri gisa argitaratu zelarik. 1908-1931 bitarteko Euskal Pizkundearen bultzatzaile nagusienetako bat izan zen, azken urte honetan Gregorio Muxikaren heriotzarekin argitaratzez laga zelarik. Aldizkari honen orrialdetan Euskal Jaietan saritutako olerki sarituak agertu ohi ziren, bai eta gai tekniko nahiz zientifikoei buruzko lehenbiziko euskarazko artikulu eta saiakerak ere. Edozein motako gaietan euskara erabiltzeko helburuz, umorezko gaiak ere jorratu ziren, bai eta txisteak nahiz gertakizun bitxiak, antzerki komediak eta inkesta publikoak ere. Aldizkariaren ohiko garaiko idazleen artean Orixe, Emeterio Arrese eta Lizardi zeuden.

Kanpo loturak
-------------

* *Euskal-Esnalea* aldizkaria. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Euskal-Esnalea aldizkariaren ale guztiak Atzoko Prentsa Digitalean irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257450

 |

* Wd Datuak: Q12257450
**Bizkaiko Diputazio Nagusia** XVI. mendea baino lehen sortu zen, eta Erregimentu Nagusia edo jaurerriko gobernua zuzentzen zuen. Hiru pertsonak osatzen zuten Diputazioa hasieran: korrejidoreak edo jaunaren ordezkariak, eta Erregimentu Nagusian aukeraturiko beste bi ahaldunek.

Diputazio Nagusiak Erregimentu Berezia izena izan zuen 1645 arte. Korrejidorea zen Diputazioko lehendakaria, beste bi diputatuk eskubide berberak zituzten arren. Diputazioak deituta biltzen ziren Batzar Nagusiak eta bileretan diputatuek hitz egin zezaketen, baina ez zuten boto-eskubiderik. Diputazioak gauzatu behar zituen Batzar Nagusiek hartutako erabakiak.

Diputazioaren esku zeuden aginte militarra, zergak biltzea eta ekonomia, segurtasuna, arazo juridikoak eta foruak osorik zaintzea. Batzar Nagusiek berretsi behar izaten zituzten Diputazioak erabakitakoak. 1695ean, Diputazio Nagusia (zazpi ahaldunek osatua) eta Erregimentu Nagusia (hemeretzi ordezkarik osatua) bereizi egin ziren, eta Diputazioak gero eta pisu handiagoa eskuratu zuen pixkana-pixkana. Gorabehera askoren ondoren, 1877ko maiatzean desegin zen Bizkaiko antzinako Foru Diputazioa.

Egun, Euskadiko Autonomia Estatutuaren eta Lurralde Historikoen Legearen arabera zuzentzen dira Bizkaiko Batzar Nagusiak eta Bizkaiko Foru Aldundia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255327

 |

* Wd Datuak: Q12255327
**Bizkaiko Industri Ingeniarien Elkargo Ofiziala** zuzenbide publikoko lanbide korporazioa da, 1948an sortua. Berezko lege-nortasuna du, eta bere helburuak betetzeko gaitasun juridiko osoa (publikoa nahiz pribatua). Bizkaian industria ingeniari gisa lan egin nahi duen orok nahitaezkoa du elkargo horretako kide izatea.

Elkargoaren helburu nagusiak hauek dira:

* Ingeniaritzaren garapena bultzatzea
* Lanbidea antolatzea
* Lanbidea ordezkatzea
* Elkargokideen interes profesionalak babestea Bizkaiko lurraldean
* Elkargo eta Elkartean elebitasuna bermatzea

Azken batean, elkargoaren asmoa da elkargokideen jarduera profesionala hobetzen laguntzen duten ekimenak laguntzea, bultzatzea eta koordinatzea, herritarren eskubideen berme gisa.

Honako lege testu hauek arautzen dute elkargoa: Elkargo Profesionalei buruzko apirilaren 14ko 7/1977 Legeak (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 1997-04-15), Tituludun Lanbideei eta Profesionalen Elkargo eta Kontseiluei buruzko azaroaren 21eko 18/1997 Legeak (Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria, 1997-12-11) eta elkargoaren estatutuek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Elkargoa zer den», Bizkaiko Industri Ingeniarien Elkargo Ofizialaren webgunea.
2. 1 2 3 4  «Elkargoaren asmoak», Bizkaiko Industri Ingeniarien Elkargo Ofizialaren webgunea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255333

 |

* Wd Datuak: Q12255333
**Enrique Areiltza Arregi**, **Areiltza doktorea** bezala ezagunagoa (Bilbo, 1860ko otsailaren 6 – 1926ko ekainaren 14) Bilboko mediku ospetsua izan zen.

Bilboko San Frantzisko kalean jaio zen. Valladoliden ikasi zuen medikuntza, eta espezializazioa Parisen egin zuen. 1880an Bilbora itzuli zen eta 1881. urtean Gallartan kokatuta zegoen Trianoko meatzari erietxeari hasiera eman zion, ospitaleko zuzendaritzaren ardura bere gain hartuz. Han, Enkarterrietan, hainbat langilerekin, meatzarirekin batez ere, harremanak izan zituen. Era berean, Bizkaiko meatzaldean ondu zituen bai bere heziketa zientifikoa, bai lan intelektuala, bai printzipio moralak.

Hain handia zen Enrique de Areilza sendagile-zirujauaren ospea, non 1897an Estatuko mediku nabarmenetakoek deitu baitzioten Cánovas del Castillo (atentatuagatik larri zaurituta) trata zezan. Areilzak Sanatorio Bilbaíno sortu zuen 1898an, Bilboko Gordoniz kalean. 1918an zuzendari izendatu zuten Basurtuko ospitalean, baina soldatari uko egin zion. Ospitale horretan, Anatomi patologikoko institutua sortu zuen.

Bilboko Indautxu auzoko Areiltza Doktorearen zumarkaleak berari zor dio izendapena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28502299
* Commonscat Multimedia: Enrique Areilza Arregui

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86947750
* ISNI: 0000 0000 6051 1241
* BNE: XX1181711
* BNF: 16178802f (data)
* CANTIC: a12369962
* GND: 1183597177
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13020
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 44452

 |

* Wd Datuak: Q28502299
* Commonscat Multimedia: Enrique Areilza Arregui
**Juan María Lasa Garmendia** (Ordizia, Gipuzkoa, 1931ko maiatzaren 5a - Legorreta, 2014ko urriaren 19a) futbolari gipuzkoarra izan zen. Hainbat klubetan aritu zen defentsa gisa.

Ibilbidea
---------

Real Sociedaden harrobian hasi zen, 1953an lehen taldean debuta egin arte. 1958an Real Unionera pasa zen. Klube irundarrarekin bigarern mailan jokatu zuen, baina maila mantentzea ez zuten lortu.

### Entrenatzaile gisa

1965-66 denboraldian Deportivo Alavés entrenatu zuen. 1976-1977 denboraldian, Lasa sekretario tekniko lanetan zegoela, Cordobaren entrenatzailea bilakatu zen. Hurrengo denboraldian Cordobak maila galdu zuen eta Lasa kluba utzi zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Heriotz oharra errealaren webgunean
* Ibilbidea, Bdfutbol webgunean **(Ingelesez)**
* Entrenatzailearen ibilbidea, Bdfutbol webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492175
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 86892

 |

* Wd Datuak: Q20492175
**Enrique García Asensio** (Valentzia, Espainia, 1937ko abuztuaren 22a) espainiar orkestra-zuzendaria da.

Bizitza
-------

Madrilgo Kontserbatorioan egin zituen ikasketak, eta hiri hartako unibertsitateko orkestra-zuzendari titular izan zen. Zuzendaritza-ikasketak Municheko Goi Mailako Eskolan osatu zituen, Lessingekin, eta Sienako Academia Chigianan, Celibidacherekin. RAI etxeak ematen duen Zuzendaritza Saria irabazi zuen 1962an, eta hurrengo urtean lortu zuen Sienako Akademiaren saria.

Las Palmasko Orkestra Filarmonikoko zuzendari titularra izan zen, eta orobat izan zen hiri hartako Kontserbatorioko zuzendaria. 1967an, New Yorkeko Mitropoulos saria eman zioten, eta Washingtongo Orkestra Sinfonikoko zuzendari-laguntzailea izan zen. 1966tik 1984ra, Radio Televisión Españolaren orkestra filarmonikoaren zuzendari titularra izan zen.

Garrantzi handiko lana egin du, orobat, Madrilgo Kontserbatorioan (hango katedraduna da 1970az gero), eta Dominikar Errepublikako Orkestra Sinfoniko Nazionalak antolatzen dituen orkestra-zuzendaritzako nazioarteko ikastaroetan. Mundu guztian zehar zuzendu ditu kontzertuak, eta zenbait egile espainiarren lanak estreinatu ditu, García Abrilenak, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Enrique García Asensioren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1230559
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71576976
* ISNI: 0000 0000 8151 6981
* BNE: XX861565
* BNF: 13890922m (data)
* CANTIC: a10248316
* GND: 134381459
* LCCN: n82163066
* NLA: 35993009
* SNAC: w6gm8dqs
* SUDOC: 080852866
* BIBSYS: 5101897
* UB: a1039895
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02335/eu\_g\_0817/g0817
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 2942575

 |

* Wd Datuak: Q1230559
**Espainiako Irrati Arteen eta Zientzien Akademiaren** helburua Espainiako irratia sustatzea eta irratiko profesionalen interesak ordezkatzea da, baita gaur egungo eta etorkizuneko irratiko profesionalei prestakuntza ematea ere. Jorge Álvarez irrati eta soinu ingeniariak 1997an sortu zuen akademia.

Historia
--------

Akademiak Irratiaren Mundu Egunaren aldarrikapena sustatu zuen UNESCO-ren Batzordearen bitartez. Jorge Álvarez presidenteak UNESCOri eskatu zion, 2008an, mundu guztiko irrati eta irratizale guztientzako nazioarteko ospakizun-egun hau. Azkenik, 2011ko azaroaren 3an, UNESCOren 36. Konferentzia Orokorrak aho batez onartu zuen Espainiako proposamena, eta otsailaren 13a izendatu zuen Irratiaren Mundu Eguna.

2012an, Akademia horrek Nazioarteko Irrati Batzordea sortu zuen, bost kontinentetako irrati-erakunde garrantzitsuenekin batera eta UNESCOren eta UITren babespean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Spanish Radio Academy» *ITU* (Noiz kontsultatua: 2022-06-18).
2. ↑   «Why Radio Day» *UNESCO*.
3. ↑   «Proclamation of a World Radio Day - UNESCO Digital Library» *unesdoc.unesco.org*. - UNESCO document of World Radio Day
4. ↑   «International Radio Committee» *www.academiadelaradio.es* (Noiz kontsultatua: 2022-06-19).
5. ↑   «Members of World Radio Day Committee» *www.academiadelaradio.es*.

Kanpo estekak
-------------

* Espainiako Irratiaren Akademiaren webgune ofiziala
* Espainiako Irrati Akademiako lehendakariaren mezua Irratiaren Nazioarteko Egunerako
* Nazioarteko Irrati Batzordea



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4671065
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309572845

 |

* Wd Datuak: Q4671065
Frantzia iparraldeko **bocage** paisaia bat.
Geografian, **bocage** (frantsesezko *bocage*, "baso txiki") paisaia eta landa-mota bat da, zuhaixka edo zuhaitz lerroek (heskaiek) eta harrizko murru txikiek mugatutako lursail txiki eta irregularrez osaturikoa. Landa-etxeak sakabanaturik izaten dira paisaia horretan. Europako Atlantikoko kostalde inguruan maiz agertzen den nekazaritza-paisaia da eta mendeetan zehar lursailetan behin eta berriz oinordekoen artean egindako zatiketen ondorioa da. Euskal Herrian, kantauri isurialdean maiz agertzen den paisaia da, han-hemenka baserriak daudela. Aberastasun ekologiko handiko eremuak dira, lursailen artean dauden lubaki, baso txiki, bidezidor eta estratei esker. Bertako nekazaritza eta abeltzaintza jardueren jasangarritasuna ere aipatu da, hainbat jardueraren arteko fluxuei esker, sistema itxi eta autonomo moduan funtzionatzen baitute. Egun, arriskuan dagoen paisaia da, nekazaritza-lanen gehiegizko mekanizazioa eta lursailen kontzentrazioa direla eta.

Kokapena
--------

Euskal Herrian, kantauri isurialdean dago; Europan, berriz, Frantziako hainbat eskualdetan, hala nola Normandian, Bretainian, Mainen, Vendéen, Berryn, Creusen eta Erdialdeko Mendigunean; Irlandan, Ingalaterran, Galesen eta Eskoziako hegoaldean (Erresuma Batuan); eta Espainian, aldiz, kantauri isurialdean, Galizian, Asturiasen eta Kantabrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q888961
* Commonscat Multimedia: Boscages

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11941356c (data)
* GND: 4159343-1
* LCCN: sh96006938
* SUDOC: 02735329X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q888961
* Commonscat Multimedia: Boscages
Manuel Azañari omenaldia Montaubanen, Frantzian, 2021ean.
**Espainiako Hirugarren Errepublika** (gaztelaniaz: *Tercera República Española*) Espainiako indar politiko askoren errebindikazioa da, batez ere ezkerreko indarren artean. Hirugarren Errepublika horren defentsa egungo monarkiaren aurrean eskatzen ari da. Eskaerak Espainiako Errege-Etxearen ingurukoen ustelkeriaren aferetan izandako inplikazioez (esaterako Nóos aferaren haritik) eta Joan Karlos I.a Espainiakoaren abdikazioaz indarra hartu du.

Historia
--------

Joan Karlos I.a Espainiakoa Francisco Franco diktadorearen oinordekoa izan zen, beraz haren legitimitateak zalantza handiak eragin ditu 1975ean Espainiako estatuburu egin zutenetik. Tronurako legitimitate eskas hori bi ekintzekin saiatu zen sendotzen: Espainiako 1978ko konstituzioaren erreferendumaz, eta Joan Karlos I.aren aita zenaren Joan Borboikoa eta Battenbergekoaren ondorengotza-eskubideei uko egiteaz 1997an. Dena den, inoiz ez zaie Espainiako herritarrei bata ala bestea aukeratzeko aukerarik eman.

Gaur egun, Espainiako konstituzioak monarkia parlamentario delakoa ezartzen du gobernu-sistema bezala.

2014ko ekainaren 2an, Joan Karlos I.aren abdikazioaren kariaz errepublikaren aldeko manifestazioak estatu osoan egin ziren, besteak beste Iruñean, Donostian eta Bilbon.

Errepublikaren aldeko adierazpena
---------------------------------

2014ko otsailean hogeita hamar intelektuak Hirugarren Errepublikaren Aldeko manifestoa aurkeztu zuten. Aurkezpena Madrilgo Ateneoan egin zen. Sintatzaileen artean Vicenç Navarro, Rosa Regás, Ángel Viñas, Ignacio Ramonet eta Isaac Rosa zeuden.

Aurretik Espainian bi errepublika izan dira:

* Espainiako Lehenengo Errepublika (1873-1874)
* Espainiako Bigarren Errepublika (1931-1939

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Espainiako III. Errepublikaren aldeko intelektualen adierazpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16638984

 |

* Wd Datuak: Q16638984
**Juan María Gelbentzu Fernández** (Iruñea, Nafarroa, 1819ko abenduaren 27a - Madril, Espainia, 1886ko urtarrilaren 8a) Nafarroako organo-jotzaile eta pianista izan zen.

Biografia
---------

Juan María Gelbentzu Fernández Iruñean jaio zen, Nafarroan, 1819ko abenduaren 27an.

Ardogintzan ari zen familian, Gelbentzu Iruñean ikasteko aukera izan zuen lehenengo eta Madrilen, gero. Aita organo-jotzailea izan zuen lehen irakasle. Pianon saria irabazi eta gero, Parisera joan zen eta Chopin, Sigismund Thalberg edo Liszt ezagutu zituen.

1841ean, Pedro Albénizen sustituzioa egin zuen organoan Madrilgo Errege kaperan eta Espainiako errege-familiari lotuta bizi izan zen beti, Elisabet II.a Borboikoa eta Frantzisko Asiskoa Borboikoaren alaben piano irakaslea izan zelarik. Urte horretan jauregian izan ziren kontzertuen antolakuntzan zer esan handia izan zuen.

Laster egin zen ospetsu Beethovenen eta Chopinen ganbera-musikaren interprete eta pianista gisa. Obra gutxi idatzi zuen: moteteak, zortzikoak eta melodiak.

1844ko azaroaren 13an, Franz Lisztekin batera jo zuen kontzertua 4 eskutara Príncipe antzokian, gaur Madrilgo Teatro Español denean.

Mijaíl Glinka konpositorearekin ere izan zuen harremana hau Madrilen izan zenean eta errusiar musikariaren konposizio pila gordeko du.

1863an, Madrilgo Kuarteto Elkartea sortu zuen Jesús de Monasteriorekin batera eta ohiko pianista izango zen bertan.

Lan zabala egin zuen, era berean, konpositore gisa, erromantizismoan hasi zen mugimendu berritzailean murgildurik. Zortzikoa eta jota erabili zituen erruz forma musikal kultu bilakatuz. Pianorako pieza intimistak nabarmentzen dira, *En la cuna (Canto para mi hijo)* edo *Romanza sin palabras* dira horren adibide.

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako Musika ataleko kide izan zen eta Alfontso XII.ak Isabel Katolikoaren Ordenaren Gurutzea eman zion.

Gelbentzuren artxibo musikala Madrilgo Liburutegi Nazionalean kontserbatzen da

Iruñeak kale bat eskaini zion musikariari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753374
* Commonscat Multimedia: Juan María Guelbenzu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24507581
* ISNI: 0000 0001 0855 9421
* BNE: XX1254970
* GND: 143174738
* LCCN: nr97022581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 57107
* Lur: 02581/eu\_g\_3277/g3277
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3753374
* Commonscat Multimedia: Juan María Guelbenzu
**Errotatxueta** (garaiko mapetan, **Rotachueta**) Abandon zegoen baserri baten izena da, gaur egungo Casilda Iturrizar parkean, Bilbon. Bere lurren inguruan, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian, Bilboko lehen ikastola eraiki zen, Lehenengo Euzko Jaurlaritzak adibide gisa erabili nahi zuena.

Historia
--------

Baserria noiztik existitzen zen daturik ez dago. 1889ko mapa batean agertzen da, bere lurrak trenak erdibituta. 1905eko urriaren 5eko *Gaceta de Madrid*en agertzen denez, *The Sierra Company Limited*en jabetzarena zen, eta Compañía del ferrocarril de Bilbao a Portugalete trenbide enpresaren aurka salaketa jarri zuen, trenbideak euren lurra erditik mozteaz gain, alde batetik bestera igarotzeko zuten atea itxi zietelako.

Errotatxueta ikastola
---------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gaceta de Madrid num 278 de 1905. Boletín Ordinario» *webcache.googleusercontent.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111906871

 |

* Wd Datuak: Q111906871
**Enrique Lucio Eugenio Gaspar y Rimbau** (Madril, Espainia, 1842ko martxoaren 2a - Oloroe-Donamaria, Pirinio Atlantikoak, Frantzia, 1902ko irailaren 7a) diplomatiko eta idazle espainiarra izan zen.

Besteak beste, antzezlanak, zartzuela eta eleberriak idatzi zituen.

Biografia
---------

Enrique Gaspar y Rimbauren gurasoak aktoreak ziren. Bere aita hil zenean, bere ama eta bi anai-arrebekin Valentziara joan zen bizitzera. Humanitateak eta filosofia ikasi zituen, baina ez zituen inoiz bukatu bere ikasketak, San Juango markesaren banku komertzialean lan egiteko utzi baitzituen.

13 urterekin jada idatzia zuen bere lehenengo zartzuela, eta 14rekin *La Ilustración Valenciana*ko idazle zen. 15 urte zituela, Gaspar y Rimbauren amak bere lehenengo komedia antzeztu zuen. 21 urte zituenean Madrila joan zen, idazten jarduteko.

Idazle gisa bere urterik oparoenak 1868tik 1875era bitartekoak izan ziren, aristokraziarentzat baino, burgesentzako operak idatzi baitzituen. Garai honetan drama historikoak ere sortu zituen, eta gizarte-antzerkiaren aitzindari bihurtu zen Espainian.

23 urte zituela, Gaspar y Rimbau Enriqueta Batllés y Bertán e Lis-ekin, aristokrata ederra, ezkondu zen, bere gurasoen atsekaberako. Bigarren haurra jaio ondoren, diplomatikoen multzoan sartu zen, 27 urterekin.

Grezian eta Frantzian izan zen, eta ondoren Madrilen, eta azkenik kontsul bezala lan egin zuen Txinan, Macaon lehenengo eta ondoren Hong Kongen. Garai honetan operak idazten eta antolatzen jarraitu zuen, eta honez gain *El Diario de Manila* idatzi zuen.

Espainiara itzuli zenean Oloroe-Donamaria-ra joan zen bizitzera, nahiz eta bere familia Bartzelonan izan. Bartzelonan katalanez opera bat eman zuen eta geroago Frantzia hegoaldeko hainbat lekutan bizi izan zen. Bere emaztea Marseillen hil zen, bertan Enrique Gaspar y Rimbau kontsul zelarik. Osasunez oso ondo ez zebilela, Oloroe-Donamariara erretiratu zen bere alaba, suhi eta bilobekin. 1902an hil zen 60 urte zituelarik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1997461
* Commonscat Multimedia: Enrique Gaspar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23062966
* ISNI: 0000 0000 6636 2355
* BNE: XX1144026
* BNF: 110086822 (data)
* CANTIC: a10583269
* GND: 12398503X
* LCCN: n84024819
* SNAC: w6668cr6
* SUDOC: 083606394
* UB: a1212236
* ICCU: NAPV068547
* Open Library: OL6426175A
* PARES: 156770
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 2599
* Gutenberg proiektua: 51922

 |

* Wd Datuak: Q1997461
* Commonscat Multimedia: Enrique Gaspar
*Artikulu hau Hendaia eta Ziburuko arteko kostaldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erlaitz (argipena)».*
Euskal erlaitza Urruñako lursailetan eta Ziburutik Hendaiarako ipar-hego norantzan ikusia.
**Euskal erlaitza** edo **Erlaitza** (frantsesez: **Corniche basque**, Lapurdiko Hendaia udalerritik Ziburuko Zokoa auzora doan itsaslabarrez osatutako kostaldeak jasotzen duen izena da, tartean Urruñako lursailak ere hartzen ditu. Izena kostaldeak itsasoaz gainetik duen erlaitz itxuratik datorkio, eta turismorako marka gisa bihurtu da ezagun.

Euskal kostaldeko ikuspegi eder eta ikusgarrienetakoak daude, bertatik igarotzen den errepidea ere itsasoa eta erlaitzari paraleloki doa.

Geografia
---------

Erlaitzaren iparraldeko zatia, Ziburu eta Urruñako lursailen artekoa, zatirik urbanizatuena da. Hendaiako lursailetan dagoen zatian 65 hektarea azalerako Abadia gazteluaren jabegoa dago, Hendaiako herriko etxeak Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorraren laguntzaz administratzen du. Urte guztiz irekia dago, eta urtero 150.000 bisitari inguru izaten ditu.

Euskal erlaitzaren ikuspegia.

Oinezko ibilbideak
------------------

Erlaitzean zehar oinez burutzeko seinale horiz markatutako ibilbidea ere badago, zati asko errepidearen albotik eta beste batzuk kostaldea eta errepidearen arteko landa eremuan barna. Ibilbidea Hendaiatik Ziburura ala Ziburutik Hendaiara egin liteke, sasoiko gizaseme batek 2 ordu ingurutan erraz burutu dezake.

Bestalde, euskal erlaitza oraindik luzeagoa den Itsas Hegiko Xenderaren zati da, honek Hendaia eta Bidart udalerriak 25 kilometro luzeko ibilbide batez elkarlotzen ditu. Abiapunturako itzulera berriz ere oinez (beste 2 ordu), ala Hegobus konpainiaren autobusez edo SNCF trenaz burutu liteke.

  

Euskal erlaitza Zokoa inguruan.

Jarduerak
---------

Urtean behin, iraileko hirugarren igandean, erlaitzeko errepidea trafikoari itxi egiten da. Data honetan Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Orokorrak hainbat jarduera antolatzen ditu: zientzia erakusketak, eremuan barna zaldiz edo tren txikiz burututako ibilbideak eta abar.

Leku interesgarriak
-------------------

Erlaitzean barna nahiz inguruan leku interesgarri hauek daude:

* Dunbarriak
* Abadia gaztelua
* Lohia badia
* Haizabia hotela
* Zokoko itsasargia
* Zokoko gotorlekua

Kanpo estekak
-------------

* Euskal erlaitza. Hendaiako Turismo Bulegoa  **(Frantsesez)** **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16543959
* Commonscat Multimedia: Abbadia-Corniche basque

---

 |

* Wd Datuak: Q16543959
* Commonscat Multimedia: Abbadia-Corniche basque

43°23′13.41″N 1°42′47.79″W﻿ / ﻿43.3870583°N 1.7132750°W﻿ / 43.3870583; -1.7132750
*Artikulu hau Almandozko eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».*

**Jauregia etxea** Nafarroako Baztan udalerriko Almandoz udalerrian dagoen jauretxe barroko bat da.

Kokalekua
---------

Iruñetik datorren lehenbiziko sarbidetik sartu eta herrigunearen sarreran dago, Kale Nagusian, eta Almandozko pilotalekuaren alboan, bai eta Galtzaga edo Beola jauregitik hurbil ere.

  

Jauregia etxearen ikuspegi orokorra.

Historia
--------

XVIII. mendean eraiki zen.

Eraikina
--------

Horma zuriak, ate leiho berdeak eta harlanduzko izkinarriak dituen eraikina da. Hiru solairuko eraikina da. Oinplano laukizuzena eta teilatua lau uretakoa du. Aurrealdean armarri bat du, arkudun sarrera nagusia eta bigarren solairuan alde banatara bi balkoi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jauregia etxearen zaharberritzeak bizilagunei gune publiko gehiago emango dizkie. 2009ko otsailaren 6a. Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479627

 |

* Wd Datuak: Q25479627
Ameriketako Estatu Batuetako Portland hiritian dagoen Pittock jauregitxoa.
**Jauregitxoa** neurriko handitako etxebizitza galant eta bikain bat da. Isolatutako eraikin bat izan ohi da, bere lorategia eta bestelako erosotasun handiak dituelarik. Sarritan bertako bizilagunen izenez ezagutu ohi da, jauregitxoa euren aberastasun eta izen onaren ikur erakusgarria direlarik.

Jauregitxoa luxuzkoa izan ohi da, eta bertan sendiaren ondorengoak, enpresaburuak edota jende aberatsa bakarrik bizi ohi da, "eliteko" jende honelk euren antzinako autoak edo kirol autoak, morroiak, zerbitzariak eta inudeak izan ohi dituzte.

Jauregitxoen ezaugarri nagusienetako bat bere lorategi handi eta oparoak izan ohi dira. Jauregitxo batek beti lorategi bat izaten du, jauregitxoak hirietan kokatuta izanik kasu bakan batzuetan leku falta dela eta, ez dute lorategirik izaten.

Ikus gainera
------------

* Erromatar villa
* Etxe
* Jauregi
* Txabola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879050
* Commonscat Multimedia: Manor houses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4024581-0
* AAT: 300005579
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q879050
* Commonscat Multimedia: Manor houses