**Carlos Pizarro Leongomez** (Cartagena de Indias, 1951ko ekainaren 6a - Bogota, 1990eko apirilaren 26a) gerrilari eta politikari kolonbiarra izan zen. 

Movimiento 19 de abril (M-19) gerrillari-taldeko komandante nagusia, 1986tik 1990era. Armak utzi, gobernuarekin bakea sinatu eta bizitza zibilera itzuli ondoren, M-19 Aliantza Demokratikoaren lehendakaritzarako hautagaia zela, 1990eko apirilaren 26an hil zuten. M-19 gerrillari-taldetik sortu zen mugimendu hori, desmobilizatu ondoren.

Biografia
---------

1951ko ekainaren 6an jaio zen Cartagena de Indiasen, Juan Antonio Pizarro almirantearen eta Margoth Leongomezen semea, etxe aberats eta kontserbadore batean.

Zenbait ikastetxetan ikasi zuen, laikoetan zein erlijiosoetan, eta gero La Salleko ikastetxera sartu zen, Bogotan, eta han batxiler-titulua lortu zuen. 

1969an Zuzenbide ikasketak hasi zituen Pontifizia Unibertsitate Xabiertarrean (Pontificia Universidad Javeriana). Bertan, Ernesto Samper, Noemí Sanín, Carlos Vicente de Roux, Gustavo Gallón, Camilo Arciniegas, Mario Alario, Guillermo Bueno, Gilberto Alzate Ronga eta beste pertsonaia garrantzitsu batzuekin batera ikasi zuen.

Ikasle-mugimenduetan parte hartu ondoren, Pontifizia Unibertsitate Xabiertarretik bota zuten Pizarro, greba bat egiteagatik (erakunde horren historian bakarra). Orduan, Unibertsitate Nazionalean sartu zen, baina, azkenean, ikasketak utzi eta, azkenik, matxinadan sartu zen.

### Matxinadan egindako ibilbidea

Ikus, gainera: «Conflicto armado interno de Colombia entre 1974-1990»Pizarro Kolonbiako Gazteria Komunistako kidea zen (JUCO), eta 1972an Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileen (FARC-EP) taldean sartu zen. Hala ere, taldeko goi-agintariekin desadostasunak zirela eta, 1973ko irailaren 11n desertatzea erabaki zuen, eta, Jaime Bateman, Álvaro Fayad, Luis Otero Cifuentes, Vera Grabe, Iván Marino Ospina eta beste batzuekin batera, apirilaren 19ko Mugimendua sortu zuten (M-19).

M-19ak honela definitzen zuen bere burua: hiri-gerrilla, nazionalista, bolivartarra eta sozialdemokrata. Ekintza klandestino batean, 1974ko urtarrilaren 17an, M-19k Bogotako *La Quinta de* *Bolivar* etxean "askatzailearen ezpata" lapurtu zuen, eta "Bolibar, zure ezpata borrokara itzuli da" kontsignaren pean borrokaren sinbolo bihurtu zen.

Beste ekintza bat Bogotako iparraldeko armada nazionalaren 5.000 armaren lapurreta izan zen: asalto al Cantón Norte. Baina Julio César Turbay presidentearen agintaldian izandako jazarpenak ia buruzagi guztiak kartzelaratu zituen.

#### Atxilotzea eta amnistia

Julio César Turbay Kolonbiako presidentearen gobernuaren garaian, 1979ko irailaren 14an harrapatu zuten Nogalesen, Santanderren, bere lehen neska-lagunarekin batera. Cimitarrara (Santander) eraman zuten. Han, auziak jarri zizkioten (torturaren bidez), eta gero La Picota de Bogotá kartzelara eraman zuten, han baitzeuden bere kideak. Hiru urtez egon zen atxilotuta, eta *Hitzezko Gerra Kontseiluak* (Consejo Verbal de guerra) epaitu zuen, 150 lagun baino gehiagorekin batera. Hala ere, 1982an aske atera ziren Belisario Betancurren gobernuaren hasieran, mila eta berrehun preso baino gehiago libre utzi zituen amnistia-legea onartu ondoren, gehienak matxinadagatik kondenatuak.

1983an, Belisario Betancurrek agindutako amnistiari heldu ondoren, Kubara joan zen, familiarekin denboraldi bat pasatzera. Amnistiaren ondoren, Pizarrok gobernuari insistitu zion, bake-elkarrizketa ezarri behar zela adieraziz. M-19ko burkide eta komandantea, Jaime Bateman Cayón, Panaman hegazkin-istripu batean hil ondoren, taldearen agintea hartu zuen, Fayad eta Ospinaren ondoren, eta taldeko bozeramale izendatu zuten Betancurrekin izandako bake-elkarrizketetan.

#### Corinto, Hobo eta Medellingo akordioak

Artikulu nagusia: «Acuerdos de Corinto, Hobo y Medellín»1984ko abuztuaren 24an, Korinto, Hobo eta Medellingo Akordioak sinatu ziren, EPLrekin batera, Armada Nazionalaren segada batean Pizarrok jasandako atentatuaren ondoren (Iván Marino Ospina burkideari egindako beste batekin batera). Atentatu horretan, neska-lagunarekin batera zauritu zuten, Corintora (Cauca) zihoazenean.

#### Yarumaleseko bataila

Artikulu nagusia: «Batalla de Yarumales»Armak uzteko asmoa izan arren, Armada Nazionalaren aurkako Yarumalesko Bataila zuzendu zuen Pizarrok, amnistiatutako kide nagusienei eta su-etenean zeudenei armadak eraso egin ondoren. Yarumaleseko kanpamendua bera su-etenean zegoen. Hau izan zen Kolonbiako historiako borrokaldirik luzeena eta Kolonbiako gerrilla baten posizioaren lehen defentsa arrakastatsua.

#### Kolonbia zutik kanpaina

1985ean, Kolonbia zutik (*Campaña de pie Colombia)* kanpaina aurkeztu zen, Korintoko akordioak hautsi ondoren hiri nagusietan ekintzak egin zituzten. Otsailaren 13tik 17ra Los Roblesen (Cauca) egin zen *Bakearen eta demokraziaren* Kongresua, eta bertan beste erakunde gerrillari eta politikoek parte hartu zuten. Martxoaren 5ean hasi zen Calin, Bogotan, Medellinen, Zipakiran, Barrankillan eta Bukarangan M-19 *bakerako herri-kanpalekuen* instalazio publikoa. 1985eko martxoaren 15ean, M-19k Bogotan antolatutako "*Bakearen eta demokraziaren* *aldeko kalteordaina*" (desagravio por la paz y la democracia) izeneko martxa egin zen.

Apirilean, hiriak militarizatu ziren M-19ren urteurrenean, eta urte guztian zehar ekintza ugari egin zituzten Kolonbiako hiri askotan..

#### Justizia Jauregiaren asaltoa

Jauregiko asaltoa, teilatuaren kanpoko ikuspegia.
1985aren hasieran, bigarren komandante gisa, Pizarrok su-etena apurtu zela iragarri zuen eta operazio militarrak berriz hasi zirela. Urte horretako azaroaren 6an, Álvaro Fayad-ek, 19-Mko komandante gorenak, Bogotako Justizia Jauregia hartzea eta goi auzitegietako magistratuak bahitzea agindu zuen. 19-Mk beti adierazi zuen Korintoko Akordioak ez betetzeagatik presidenteari epaiketa politikoa egitea zela asaltoaren helburua, eta gobernua bakea negoziatzera behartzea. 

Indar Militarrak sartu eta bersartu ondoren ondoren, gutxienez 53 zibil hil ziren, Kolonbiako Justizia Gorte Goreneko magistratu batzuk barne, eta zenbait gerrillari, gainera, Indar Militarrek beste batzuk desagerrarazi zituzten. Giza Eskubideen Gorte Interamerikarrak (CIDH) holokausto eta sarraskitzat jo zuen asaltoa.

### Bake- prozesua eta desmobilizazioa

Artikulu nagusia: «Movimiento 19 de abril#Desmovilización»M-19 ahuldu ondoren, Álvaro Gómez Hurtado lider kontserbadorea bahitzeko agindu zuen Pizarrok. Askatzeko, Pizarrok 11 proposameneko orria aurkeztu zuen, besteak beste, su-etena, Salbazio Nazionaleko gailur bat egitea eta Batzar Nazional Eratzailea sortzea. Horrela hasi zen sortzen M-19a armak uztera eraman zuen prozesua. Gomezen gatibualdian, komandantearen eta buruzagiaren artean karta-truke handia egon zen, eta azkenean Gómez askatu egin zuten bi aste geroago. Salbatze Nazionalaren gailurra Gómezek parte hartu gabe egin zen, eta gailur horretan biltdu ziren Eliza Katolikoa, politikariak, giza eskubideen aldeko sektoreak, gremio ekonomikoak eta sindikalistak. Pizarrok zuzendu zituen negoziazioak Rafael Pardo gobernuaren bakerako mandatariarekin.

1988ko irailaren 1ean, Virgilio Barco presidenteak Bakerako Ekimena iragarri zuen, eta armatan altxatuei bizitza zibilera itzultzeko deia egin zien. Hori bake-prozesura hurbiltzen hasi zirenean gertatu zen, 1990eko martxoaren 9ko bake-akordioak sinatu ondoren. M-19k publiko agur esan zien armei Santo Domingo baserrian, Tacueóren (Cauca) inguruan.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | "Por Colombia, por la paz, dejad las armas"
"¡Oficiales de Bolívar, rompan filas!". |  » |
| Carlos Pizarro Leongómez, M-19k armak uzteko azken agindua |

### M-19 Aliantza Demokratikoa

Artikulu nagusia: «Alianza Democrática M-19»
M-19 Aliantza Demokratikoak hartutako bandera.
Gerrillarien taldea M-19 Aliantza Demokratikoa (AD M-19) izendatutako alderdi politiko bihurtu zen. Bertan, Pizarrok politika nazionalista planteatzen zuen, non herrialdeko arazoen konponbidea Kolonbiako errealitatea aztertzetik abiatuko baitzen, Bolivarren lerrokadurei jarraituz, Latinoamerikako aberri bat, herritarren parte-hartzea, eta berdintasun sozial eta ekonomikoa aldarrikatzen zituen. Pizarroren politika demokrazian oinarritzen zen, tolerantzia eta aniztasun ideologikoarekiko errespetua bezala ulertuta.

### Bogotako alkatetzarako eta Kolonbiako lehendakaritzarako hautagaitzak (1990)

Ikus, gainera: «Elecciones presidenciales de Colombia de 1990»Pizarro M-19 Aliantza Demokratikoak 1990eko martxoan aurkeztu zuen Bogotako alkatetzarako hauteskundeetan, eta hiri horretako bigarren hauteskundeak izan ziren 1988an alkateentzako herri-agintaldia ezarri zenetik. Hauteskunde horietan, astebete baino gutxiagoko kanpaina laburra izan arren, Pizarrok 70.901 boto lortu zituen, 915.406 guztira, eta hirugarren postua lortu zuen Juan Martín Caicedo liberalak irabazitako hauteskundeetan.

Pizarroren kanpainaren horma-irudia 1990ean. Kolonbiako Museo Nazionalaren bilduma, Bogotá.
Hasierako porrota gorabehera, 1990-1994 aldirako lehendakaritzarako hautagaitza aurkeztu zuen "Denon artean Kolonbiako historia aldatuko dugu, ziur baietz" leloarekin. M-19 gerrillari-taldeko hautagai desmobilizatu gisa, Pizarrok atentatu-mehatxu ugari jaso zituen, lehendakari izateko hautagai izan zen Kolonbiako lehen gerrillari komandantea izanik. Semana aldizkariaren arabera, Kolonbiako gizon zainduenetako bat zen Pizarro.

Kanpaina motza izan zen berarentzat. Telebista bidezko hitzaldi batean, Carlos Pizarrok honela amaitu zuen:

"Oinarrizko zerbait eskaintzen dugu: bizitza ez dadila udaberrian eraila izan" 1990 apirila.
 

### Hilketa

1990eko apirilaren 26an, Pizarrok hegaldi bat hartu zuen Barranquillara, lehendakaritzako kanpainan, eta Segurtasuneko Administrazio Sailak (DAS) emandako eskoltekin batera joan zen. Gerardo Gutiérrez Uribe alias "Jerry"k hegazkin berean sartzea lortu zuen, eta hegaldian metraileta bat atera zuen komunetik. Horrekin, zauriak eragin zizkion Pizarrori, eta ordu batzuk geroago hil zen Santa Rosa klinikan. Eskoltek sikarioa hil zuten. Pizarroren gorpua La quinta de Bolibarrera eraman zuten, M-19 ezagutzera eman zen lekura, Bolibarren ezpata lapurtzean.

Pizarroren hilketa Unión Patriótica alderdiko lehendakarigaia, Bernardo Jaramillo Ossa, lagun pertsonala erail eta 34 egunera gertatu zen. Pizarroren krimenarekin batera, lau buruzagi politiko erail zituzten hiru eta sei hilabete tartean, garai hartan bizitako indarkeria politikoaren erdian. Horien artean, nabarmendu daitezke José Antequera, Luis Carlos Galán Sarmiento, Jaramillo bera eta, azkenik, Carlos Pizarro.

Hil ondoren, jendetza bildu zen Bogotan. Apirilaren 28an, gorpuzkiak Bogotako hilerri zentralean lurperatu zituzten. Antonio Navarro Wolff, Pizarroren kanpainako eztabaiden burua, bere ondorengo izendatu zuten eta hirugarren postua lortu zuen 1990eko lehendakaritzako hauteskundeetan.

#### Omenaldiak

* Carlos Pizarro Leongomez Fundazioa.
* Bogotako ikastetxe batek Carlos Pizarro Leongomez IED izena du.
* Hainbat auzok dute bere izena: Bogota, Neiva, Soacha, Aguazul, Ipialak, besteak beste.
* *Pizarro* (2015), Simón Hernándezen eta María José Pizarroren dokumentala, La Popular eta Señal Colombiak egina.
* *Akiles edo gerrillaria. A*ntzerki obra, Jorge Pradak zuzendua eta Kimera Antzokiak eta Julio Mario Santo Domingo Antzoki Handiak koproduzitua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Viraje a fondo, clamor nacional.*  28 de abril de 1990.
2. 1 2 3 4   «El crimen de Carlos Pizarro Leongómez» *El Espectador* 12 de octubre de 2012.
3. 1 2   Villarraga, Álvaro.  (3 de mayo de 2015). «Carlos Pizarro: un compromiso con la memoria histórica» *Razón Pública*.
4. ↑   «Ya vuelvo, Carlos Pizarro» *Casa Amèrica Catalunya* 29 de noviembre de 2011.
5. ↑   «Así hablaba desde La Picota el Comando del M-19 por el que se tomaron la embajada dominicana» *ELESPECTADOR.COM* 27 de febrero de 2020.
6. ↑   Molano Bravo, Alfredo.  (6 de noviembre de 2015). «La herida vengada: primer capítulo del libro sobre nueve nefastos días en que Colombia se llenó de dolor» *El Espectador*.
7. ↑   «Los Pizarro somo así» *Semana (Colombia)* 8 de julio de 1985.
8. ↑   Cañón, Daissy.  (21 de mayo de 2010). «La hija de Carlos Pizarro Leongómez, Vuelve a Colombia a recuperar su identidad» *Jet Set*.
9. ↑   Tatis, Gustavo.  (4 de septiembre de 2011). «María José Pizarro: "A mi padre lo condenaron a muerte por firmar la paz"» *El Universal*.
10. ↑   «¿Puede el ejército derrotar al M-19?» *Semana (Colombia)* 18 de noviembre de 1985.
11. ↑   «Por la memoria de Carlos Pizarro Leongomez» *revistala13.com*.
12. ↑   hermana, Oiga Hermano. «Documentos de la historia del M-19: De Pie Colombia» *El blog de Oiga Hermano, hermana*.
13. ↑   «Hace 35 años, el M19 se tomó el municipio de Génova, un sangriento episodio regional que dejó 22 muertos» *El Quindiano*.
14. ↑   País, Ediciones El.  (1985-08-29). *La muerte de un jefe del M-19, un duro golpe al plan de paz de Betancur.*  ISSN 1134-6582..
15. ↑   Semana.  (1985-10-28). «SECUESTRADA» *Semana.com Últimas Noticias de Colombia y el Mundo*.
16. ↑   «Colombia 11.142 - Fondo» *www.cidh.oas.org*.
17. ↑   Abierta, Verdad.  (2017-09-30). «La masacre del suroriente de Bogotá que espera justicia hace 32 años» *VerdadAbierta.com*.
18. ↑   Tiempo, Casa Editorial El.  (1997-11-21). «EL ESTADO ES CULPABLE POR MUERTE DE 10 MILITANTES DEL M-19» *El Tiempo*.
19. ↑   «El día que la guerra llegó a Armenia: 33 años de la toma del M-19 al Batallón Cisneros» *El Quindiano*.
20. ↑   «LA GUERRA LLEGA A LOS BARRIOS» *web.archive.org* 26 de junio de 2017.
21. ↑  Comision de la Corte Interamericana de Derechos Humanos: Caso 10738: Holocausto del Palacio de Justicia
22. ↑   «Memorias de un proceso de paz» *El Espectador (Colombia)* 2015.
23. ↑   Cruz, Ángela.  (23 de abril de 2015). «"Carlos Pizarro. De su puño y letra", una apuesta por la verdad y la memoria» *Diners*.
24. ↑   «Yo te propongo» *Semana* 1 de agosto de 1988.
25. ↑   «Del secuestro de Álvaro Gómez a nuestros días» *El Tiempo* 26 de julio de 2008.
26. ↑    *Bienvenidos a la demogracia.*  10 de marzo de 1990.
27. ↑   «La guerrilla del M-19 entrega las armas (1990)» *El Tiempo* 27 de octubre de 2010.
28. ↑  PoloDemocratico.net (Carta abierta a Eduardo Pizarro).
29. ↑   C.I.P. «Casillero de Letras - Pizarro, candidato a la alcaldía de Bogotá» *Casillero de Letras*.
30. ↑   Semana.  (1990-06-25). «EL PALO» *Semana.com Últimas Noticias de Colombia y el Mundo*.
31. ↑   Lozano, Pilar.  (1989-10-08). *El jefe del M-19, Carlos Pizarro, candidato a la presidencia de Colombia.*  ISSN 1134-6582..
32. ↑   Semana. *Los Magnicidios y el DAS.* .
33. ↑    *Quien mató a Pizarro?, Articulo Impreso Archivado.* .
34. ↑   País, Ediciones El.  (27 de abril de 1990). *El ex guerrillero Carlos Pizarro ametrallado en un avión en vuelo.*  ISSN 1134-6582..
35. ↑    *Navarro, heredero de Pizarro.*  29 de abril de 1990.
36. ↑   «NOSOTROS» *Fundación Pizarro*.
37. ↑    *IED Carlos Pizarro Leongómez.* .
38. ↑   S.A.S, 1cero1. «INTERVENCIÓN DE LA ALCALDÍA DE NEIVA REGRESÓ LA TRANQUILIDAD AL BARRIO CARLOS PIZARRO» *www.alcaldianeiva.gov.co*.
39. ↑   «JUNTA DE ACCION COMUNAL BARRIO CARLOS PIZARRO» *apolo.creg.gov.co*.
40. ↑   «Calle 22#18\_49 Barrio Carlos Pizarro, Aguazul» *Restaurant Guru*.
41. ↑   «Carlos Pizarro» *Mapcarta*.
42. ↑   «Prelanzamiento documental PIZARRO» *Fundación Pizarro*.
43. ↑   «Pizarro» *www.retinalatina.org*.
44. ↑   «Teatro Quimera - 'Aquiles o el guerrillero'» *Teatro Mayor Julio Mario Santo Domingo*.

Bibliografia
------------

* Camacho bulda, Carlos. (2018) Pentsamendu politikoa: Carlos Pizarro eta Bernardo Jaramillo. Cuellar Editores. ISBN ά958-59849-2-9
* Fuentes, Carlos. (2016) *Akiles edo Gerrillaria eta hiltzailea*. ISBN 9789588948423
* Grabe, Vera. (2000) Bizitzeko arrazoiak. Planeta Colombiana argitaletxea. ISBN 9789586149150
* Pizarro Leóngómez, Carlos. (1988) Alzate Castillo, Sebastián. *Gerra gerrara*. Tiempo Presente argitaletxea.
* Pizarro Rodríguez, Maria. (2015) Joxe. *Ukabiaz eta letraz*. Penguin Random House Grupo Editorial Colombia.ISBN 9789588806884. .

Ikus, gainera
-------------

* Kolonbiako barne-gatazka armatua
* Apirilaren 19ko Mugimendua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3660117
* Commonscat Multimedia: Carlos Pizarro Leongómez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 220835301
* ISNI: 0000 0003 6083 4202
* LCCN: n89650719
* SUDOC: 094865787

 |

* Wd Datuak: Q3660117
* Commonscat Multimedia: Carlos Pizarro Leongómez