recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chippewa konderria** (ingelesez: *Chippewa County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sault Ste. Marie da. 2010eko zentsuaren arabera 38.520 biztanle zituen, Chippewa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chippewa konderriak 6.988,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.952,51 ura dira. Beste 4.036,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.520 pertsonetatik 28.022 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 480 dira. 2.503 beltzak edo afroamerikarrak. 6.007 amerikar natiboak ziren eta 21 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 228 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.729 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491882
* Commonscat Multimedia: Chippewa County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123146198
* LCCN: n79117202
* NARA: 10039586
* **Lekuak**
* OSM: 1898718
* TGN: 2000952

 |

* Wd Datuak: Q491882
* Commonscat Multimedia: Chippewa County, Michigan
**Chironex fleckeri** edo itsasoko liztorra Australiako kostaldeko uretan bizi marmoka bat da. Planetako izaki bizidunetako pozointsuenetarikoa da.

Ezaugarriak
-----------

Itsasoko liztorrak 5000 tentakulu ateratzen ditu bere gorputzatik, bakoitza 80 dentimetrotakoak gutxi gora-behera. Tentakulu bakoitzak baditu 5 milioi zelula, eta zelulak pozoiztsuak dira. Distiratsua da ilunpean.

Tentakuluren bat gizakiren batek baten azala ikutzen badu, da mina sentitzen hasten, erretzen du eta elektrikara batzuk sentitzen da eta ez dizu uzten normal mugitzen. Normalean efektu hauek 12 orduko irauten dute baina 48 ordurarte ere iraun dezake. Pozoia odolan sartzen da eta pertsonaren altuera eta pisuaren arabera, shock edo bihotz-geldiketa bat izan ahal du.

Historia Naturala
-----------------

Papua Ginea Berrian, Filipinasen eta Vietnamen ere ikusia izan da.

Orokorrean marmokak itsuak badira ere, marmoka honek baditu lau talde hogei begi bakoitzeko. Baina ez dakite helburuak begiekin segitu ahal badituen eta irudiak prozesatu ahal dituen.

Sintomatologia
--------------

Tentakulua azalarekin marruskatzean gune hori gorritzen hasten da eta puzten hasten da. 20 minutu pasata irukandji sindromea hasiera gertatzen da: gorputz guztian mina sentitzen da, erritmo kardiakoa hirukoizten da eta odoleko tentsioa bikoizten da. Orokorrean heriotzaren kausa enbolia kardiakoa da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310432
* Commonscat Multimedia: Chironex fleckeri
* Wikispecies Espezieak: Chironex fleckeri

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85119274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Chironex
* BOLD: 304233
* BioLib: 43648
* EOL: 200766
* GBIF: 2264689
* ITIS: 51478
* NCBI: 45396
* WoRMS: 289593

 |

* Wd Datuak: Q310432
* Commonscat Multimedia: Chironex fleckeri
* Wikispecies Espezieak: Chironex fleckeri
***Gudeako otoizlaria*** K.a. 2550 eta 2520 urtetan arteko eskultura da. Mesopotamiako Dinastia Arkaikoen Garaia deritzon aldian, munduko historiaren lehen zibilizazioan, Sumer zibilizazioan alegia, egina izan zen. Egun Espainiako Museo Arkeologiko Nazionalean erakusten da, Madrilen.

Deskribapena
------------

K.a. 2550 eta 2520 urtetan egina, harri kareharriaz egina dago. Txikia da: 21 zm alturan, 7,5 zabaleran. Irudiaren pertsonaia kaunakes batez jantzita dago. Begiak lapislazuliz edo kristalez eginak zituen baina galdu egin ziren. Irudia nahiko ohikoa zen Mesopotamiako artean: hiritar sumeriar bat zutik otoitz egiten ari da.

Aurkikuntza
-----------

Sumer zibilizazioaren eragin zonaldea.
Objektuak Iraken aurkitu zen. 2001ean Espainiako Museo Arkeologiko Nazionalak erosi zuen.

Ikus, baita ere
---------------

* Mesopotamia
* Sumer

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Espainiako Museo Arkeologiko Nazionalaren webguneko fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6051799

 |

* Wd Datuak: Q6051799
**B1 gudu droideak**, Star Wars sagako filmeetan agertzen diren fikziozko pertsonaia batzuk, robot batzuk dira.

Jatorria
--------

B1 gudu droideak, Tekno Batasunaren finantzaketarekin sortu eta geonosiar langileek, Geonosis planetako lantegi erraldoietan diseinatu eta eraikitako droide batzuk ziren. Merkataritza federazioak erosi zituen espazioko piratengandik defendatzeko. Hauek, Tekno Batasunarena zen Baktoid Armor Workshop enpresak diseinatu eta masan ekoizten zituen.

Neimoidiar koldarrek, euren droide armada propioan matxinada bat egongo ote zen beldur, kontzientzia propiorik gabe utziz eta unitate bakoitzak, bere ontzi erraldoietako bakoitzeko ordenagailu nagusiari erantzun izateaz ziurtatu ziren. Une honetan, Nute Gunrayk, Naboo planetaren blokeoa eta inbasioa agindu zuen, Padme Amidalaren burugogorkeriagatik galtzen duena.

Handik denbora batera, Sistema Independenteen Konfederakuntzaren arma bezala zerbitzatu zuten Klon Gerretan, bertatik, unitate gutxik ihes egitea lortu zutelarik.

Naboo eta Geonosiseko guduetan bezala, euren etsaiei erasotzeko eta garraiatzeko erabilitako droide hauek, tropaeramaleetan garraiatuak izan ziren, AATetan.

B1 gudu droideak, Klon Gerretako gudu guztietan erabiliak izan ziren, garrantzitsuenen artean, honako planeta hauetan gertatutako guduak nabarmentzen dira: Geonosis, Kashyyyk, Muunilinst, Utapau, Mygeeto, Saleukami, Kato Neimoidia, Orto, Mon Calamari, Dantooine, Koruskant etab...

Klon Gerren amaieran, behin Konfederakuntzako buruzagiak erailak izan ondoren, Darth Vaderrek, gudu droide guztiak desaktibatzeko agindua eman zuen. Hortik aurrera, unitate hauetako bakar bat ere ez zen ikusi, edo hala izan beharko zuen.

Gizor Dellsok, berriz erabili zituen droideak Konfederakuntzari bere loria itzultzeko huts egindako saiakeran. Hala ere, behin Dellso garaitua izan ondoren, droideak erabat desagertutzat eman ziren, baina beste behin ere oker. Geonosiseko bigarren guduan, Gerra Zibilean gertatu zena, Wedge Antillesek, oraindik erabiliak ziren droide mota honetako unitateak ikusi zituen. Aliantza Galaktikoak ere Yuuzjan Vongen inbasioan ere erabili zituen arren.
***Adenocarpus complicatus*** fabazeoen familiako landare espeziea da. 

Zuhaixka edo mulu arantzagabea da, altueran 2 metro edo gehiagokoa izan daitekeena, nahiz eta gehienetan txikiagoa den. Adar ugari ditu, dibergenteak, luzeak eta zaluak; adarrak txandakatuta eta luzetara ildaskatuta antolatzen dira. Hosto trifoliolatuak eta txortendunak, lantzeolatuak edo obolantzeolatuak, beheko aldean ile zetatsuz estaliak eta goiko aldean ilegabeak edo ile gutxirekin. Leka luzanga dute, barnean 3-6 hazi dituena. 

Maiatzetik abuztura loratzen da. Lorea horia da. 

  

Sastrakadi, baso-mendel, ezponda eta, oro har, karerik gabeko leku irekietan bizi da.

Mediterraneo bueltan bizi den espeziea da, besteak beste Aljerian eta Marokon. Frantzia hegoaldean eta Iberiar penintsulan ere bizi da, batez ere lur silizeoa daukaten eremuetan. Euskal Herrian ez da ohikoegia, baina Deba ibarrean agertzen da han-hemen, normalean ez dentsitate altuegietan, bere banaketa Gasteizeraino hedatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2824305
* Commonscat Multimedia: Adenocarpus complicatus
* Wikispecies Espezieak: Adenocarpus complicatus

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 145571
* EOL: 703683
* GBIF: 2951647
* GRIN:
* IPNI: 472191-1
* NCBI: 49788
* PlantList: ild-5069
* W3TROPICOS: 100283644

 |

* Wd Datuak: Q2824305
* Commonscat Multimedia: Adenocarpus complicatus
* Wikispecies Espezieak: Adenocarpus complicatus
**Gozan no Okuribi** (japonieraz: 五山送り火?)
 edo **Daimonji**  (japonieraz: 大文字?)
 Kyotoko jaialdi bat da, O-Bon astearen bukaera markatzen duena.

Jaialdia
--------

Abuztuaren 16an izaten da eta Kyoto inguruko mendietan suzko irudiak pizten dituzte. O-Bon astean hildako familiakoen izpirituak gure mundura etortzen dira eta *Gozan no Okuribi*-ko suek izpirituen lurraldera itzultzeko bidea erakusten diete.

Jatorri iluna badu ere, oso aintzinakoa dela uste da. Suak prestatzea familia jakin batzuen ardura da eta lan horretan borondatezko ordu asko ematen dituzte.

Arratsaldeko zortzietan, ilundu berritan, suak mendietan pizten dira, bata bestearen ondoren. Ikusteko tokirik egokiena Kyotoko jauregi inperialeko lorategietan omen da.

Suzko irudiak
-------------

Bost irudi osatzen dira:

* *Daimonji* (大文字): 大 ("Handia") esan nahi duen *kanji*a. Arratsaldeko zortzietan pizten da.
* *Myō* / *Hō* (妙・法): "Natura zoragarria" esan nahi duten *kanji*ak. Arratsaldeko zortziak eta hamarran pizten dira.
* *Funagata* (舟形): Itsasontzi baten irudia. Arratsaldeko zortziak eta laurdenean pizten da.
* *Hidari Daimonji* (左大文字): berriz ere "Handia" esan nahi duen *kanjia*. Hura ere arratsaldeko zortziak eta laurdenean pizten da.
* *Toriigata* (鳥居形): *Torii* baten itxurako irudia. Arratsaldeko zortziak eta hogeian pizten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2914758
* Commonscat Multimedia: Gozan no Okuribi

---

 |

* Wd Datuak: Q2914758
* Commonscat Multimedia: Gozan no Okuribi
**Aitzorrotzeko Gurutze Santuaren ermita** edo **Santi Kurutze ermita** Eskoriatzako Aitzorrotz mendiaren tontorrean dagoen baseliza da.

Historia
--------

Noiz eraikia izan zen ez da ezagutzen, baina XVI. mendearen amaiera aldera jada existitzen zela ezagutzen da, Aitzorrotzeko gaztelua jada suntsitua zegoenean. Lehenago Aitzorrotzeko gazteluaren dorre nagusiak hartzen zuen toki berean dago. Bertako jaia maiatzeko lehen igandean izaten da, eta bertan Gurutze Santuaren erlikia bat gordetzen da, baita agiri bat ere. Bere ondoan, Aitzorrotzeko gazteluari buruzko indusketa arkeologikoak egin izan dira, azkenak 2009ko urrian eta 2010eko maiatzean, Naia Senper arkeologoa eta Iñaki Sagredo historialariaren gidaritzapean. Badago ohitura ermitara iritsitakoan bertako kanpaia jotzeko. Tontorrera, eta, beraz, ermitara iristeko, banakako lerroan joatera behartzen duen pasabide estu bat baino ez dago.

Kondaira
--------

Kondaira zahar batek dio Aitzorrotzen bertan lurreratu zela Noeren ontzia eta horregatik itsasontzi baten maketa dago baselizaren barruan sabaitik zintzilik. Kondaira hau irudikatzen dute era berean Eskoriatza eta Aretxabaletako armarriek.

Iruditegia
----------

* Ermita haitzaren gainean.Ermita haitzaren gainean.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Nafarroako bandera ermitan.Nafarroako bandera ermitan.
* Kutxa.Kutxa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252982

 |

* Wd Datuak: Q12252982
**Aitzoain** (lehen: *Ainsoáin*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Berriobeiti udalerriko Aitzoain herrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 8,2 kilometro-puntuan zegoen, 430 metroko altueran, Iruña–Iparralde eta Berriogoiti geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geltokiko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Aitzoain
* Iruña-Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103186676

 |

* Wd Datuak: Q103186676

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Iruña–Iparralde | **Aitzoain** | Berriogoiti |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
Geuzen jendearen ikurra
**Geuzen** (nederlanderaz: *Geuzen*, ˈɣøːzə(n) ahoskatua; frantsesez: *Les Gueux*; "eskaleak") Hamazazpi Probintzietako aitoren seme talde bat izan zen, 1566an Inkisizioaren kontrako eskakizuna egin ziona Margarita Parmakoa espainiar gobernariari; bertan, katolikoek eta protestanteek Herbehereetako probintzien askatasuna errespetatzea eskatzen zuten. Hartan, espainiarren aldeko aholkulari batek *"N'ayez pas peur Madame, ce ne sont que des gueux"* ("Ez izan beldurrik Madame, eskaleak bertzerik ez dira") esan omen zuen, erdeinuz. Matxinoek hitz berori bere egin eta handik aurrera independentziaren aldekoek Geuzen ("eskaleak") esan zioten beren buruari.

Armentièresko ikonoklasten istiluen ondoren (1566) bi taldeak banatu egin ziren. Gilen de la Marckek itsaslapurrak bildu zituen *watergeuzen* izenaren azpian. 1572an haiek egin zuten eraso handiak matxinada orokorra ekarri zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Martinez Rubio, Elena. *Deabru gurea.*  Berria egunkaria, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-1-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q699636
* Commonscat Multimedia: Geuzen (Eighty Years' War)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4157224-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q699636
* Commonscat Multimedia: Geuzen (Eighty Years' War)
Sukaldari ospetsuak normalean oso gourmet onak dira. Argazkian Juan Mari Arzak.
Produktuen itxurak ere garrantzi handia du.
***Gourmet*** bat, baita ere **gastronomo** o **gurme** dasta oneko edo ahogozo oneko pertsona bat da. Pertsona hauek sukaldaritzako platerak ondo ezagutzen dituzte eta, horri esker, plater berriak eta sukaldari berrien lanak neurtzeko gai dira. Haien lanetan oinarrituta gidak eta jatetxeen sailkapenak plazaratzen dira. Janariak ezezik, ardoak ere dastatzeko gauza dira. Etimologikoki hitza frantsesetik dator. Jatorriz mahastizaintza lantegiko langilea zen.

Ezaugarri batzuk
----------------

Dastaketa lana ez da bakarrik ahoko lana: ikusmenak ere garrantzi handia du. Gourmet hitza, bestetik, izenlaguna moduan ere erabil daiteke, janari edo esperientzia bat adierazteko: gourmet kafea, gourmet sukaldaritza... Gaur egun badago turismo joera handia kontzeptuan oinarrituta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Cotgrave's French-English dictionary of 1611, quoted by Jean-Louis Flandrin, whose chapter "Distinction Through Taste", in A History of Private Life: Passions of the Renaissance (Belknap Press, Harvard University) 1989:289-92, "Gluttons and Epicures", traces the significance of these French terms in the seventeenth and eighteenth centuries.

Ikus, gainera
-------------

* Delicatessen
* Gastronomia
* Michelin Gida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gourmet*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1458730
* Commonscat Multimedia: Gourmet

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12011759g (data)
* GND: 4384026-7
* LCCN: sh90000244

 |

* Wd Datuak: Q1458730
* Commonscat Multimedia: Gourmet
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Henrietta da. 2010eko zentsuaren arabera 10.752 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 2.892,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 72,6 ura dira. Beste 2.819,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.752 pertsonetatik 10.408 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 467 dira. 53 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 142 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109631
* Commonscat Multimedia: Clay County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151279646
* LCCN: n81066303
* NARA: 10039994
* **Lekuak**
* OSM: 1836929
* TGN: 2001956

 |

* Wd Datuak: Q109631
* Commonscat Multimedia: Clay County, Texas
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Bi hiriburu ditu, Corning eta Piggott. 2010eko zentsuaren arabera 16.083 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.661,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,11 ura dira. Beste 1.656,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.083 pertsonetatik 15.794 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 217 dira. 56 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 170 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61330
* Commonscat Multimedia: Clay County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139541080
* LCCN: n79046215
* NARA: 10038475
* **Lekuak**
* OSM: 1818404
* TGN: 2000115

 |

* Wd Datuak: Q61330
* Commonscat Multimedia: Clay County, Arkansas
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vermillion da. 2010eko zentsuaren arabera 13.864 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.080,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,08 ura dira. Beste 1.067,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.864 pertsonetatik 12.761 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 277 dira. 179 beltzak edo afroamerikarrak. 408 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 230 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 266 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489273
* Commonscat Multimedia: Clay County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759266
* LCCN: n81110646
* **Lekuak**
* OSM: 1425464
* TGN: 2001783

 |

* Wd Datuak: Q489273
* Commonscat Multimedia: Clay County, South Dakota
**Chautauqua konderria** (ingelesez: *Chautauqua County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mayville da. 2010eko zentsuaren arabera 134.905 biztanle zituen, Chautauqua kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chautauqua konderriak 3.885,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.139,48 ura dira. Beste 2.745,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 34,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 134.905 pertsonetatik 128.704 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.241 dira. 2.763 beltzak edo afroamerikarrak. 576 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 676 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 90 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.065 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115061
* Commonscat Multimedia: Chautauqua County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124344302
* ISNI: 0000 0004 0405 4719
* LCCN: n81062623
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838089
* TGN: 1002259

 |

* Wd Datuak: Q115061
* Commonscat Multimedia: Chautauqua County, New York
**Chavacanoa** edo **chabacanoa** nagusiki gaztelaniatik sortutako kreol hizkuntza da, Filipinetan eskualde mintzairaren estatusa daukana eta batik bat Zamboanga penintsulan egiten dena.

Hizkuntzaren izenak "arrunt", "baldar", "zakar", "herri xumearena", "gustu txarrekoa" edo "kalitate baxukoa" esan nahi du jatorrian, eta gaztelaniaren beste aldaera batzuekin ere erabiltzen da.

Dialektoak
----------

Sei dialektotan sailkatzen da: alde batetik, tagalozarekin lotutako hiru aldaerak (Caviteño, Ternateño eta Ermiteño —azkena, galdua da—); bestetik, Zamboangueño (mintzatuena), Davaoeño eta Cotabateño, cebuerarekin kideturik.

Testuak
-------

### Esaldiak

**Donde tu hay anda? – Zamboangueño (futuro)**
**Donde tu ta anda? – Zamboangueño (presente)**
**Donde tu ya anda? – Zamboangueñno (paso)**
**Ya mirá yo con José. – Zamboangueño**
**Nisós ya pidí favor cun su papang. – Caviteño/Ermiteño**
**Ele ya empezá buscá que buscá con el sal. – Zamobangueño**
**Eli ya andá na escuela. – Caviteño**
**Mario ya dormí na casa. – Zamboangueño/Caviteño**
**El hombre, que ya man encontra tu,es mi hermano. - Zamboangueño**
**El persona, con quien ta conversa tu, bien bueno gayot. Zamboangueño**
### *Aita gurea* Zamboangako chavacanoz

Tata de amon talli na cielo,  

bendito el de Usted nombre.  

Manda vene con el de Usted reino;  

Hace el de Usted voluntad aqui na tierra,  

igual como alli na cielo.  

Dale kanamon el pan para cada dia.

Ikus, gainera
-------------

* Espainiar kreolerak
* Filipinetako hizkuntzak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu. |

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)**"El Chabacano"
* **(Ingelesez)**Chavacanoa "Ethnologue" webgunean
* Chavacano ikasteko ikasgaiak.
* Zamboanga
* Ingelesa, Espainiera, Chavacano Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33281
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85022232
* NKC: ph838842
* SUDOC: 135615437

 |

* Wd Datuak: Q33281
|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Alakylä |
|  |

 |
| Kittilä |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | {{{nongo}}} mapa Finlandian |

 |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  Finlandia{{{eskualdea}}}{{{barrutia}}} |
| Biztanleria | ~ 120 |
| Koordenatuak | 66°40′0″N 27°29′0″E﻿ / ﻿66.66667°N 27.48333°E﻿ / 66.66667; 27.48333 |

**Alakylä** Finlandiako Kittilä udalerriko herrixka bat da. Erdigunetik hegoaldera dago, Ounasjoki ibaiaren ertzean eta Rovaniemiko mugatik gertu. Kittiläko herrixka handienetako bat da eta, gutxi gorabehera, 120 bat biztanle dauzka. Helppi eta Kaukonen artean dago eta udalerria hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen Rovaniemiko Kantatie 79 errepidea bertatik igarotzen da. Udalerriko Lehen Hezkuntza bost eskoletatik bat **Alakylä**n dago. Herrixkan, Kittilä hegoaldeko kapera ospetsuenetako bat dago, **Alakyläko kapera**. Kapera hau, egurrezko eta betoizko da eta goitik lurreraino doan teila gorriko teilatu ezaguna dauka .

Urtero arrantza lehiaketak antolatzen dira Ounasjoki ibaiean; haien artean, ospetsua da negu partean ospatzen den izotz-arrantza lehiaketa. Urtero, inguruko herrixketako biztanleak gerturatzen dira txapelketa honetan parte hartzera .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alakylän kappeli[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Palotievan Pojat

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253060

 |

* Wd Datuak: Q12253060


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kittiläko armarria Finlandiako banderaren aurrean | **Kittiläko herrixkak** | Kittiläko armarria Finlandiako banderaren aurrean |
| **Alakylä** • Hanhimaa • Helppi • Hormakumpu • Hossa • Jeesiöjärvi • Kallo • **Kaukonen** • Kelontekemä • **Kiistala** • Kinisjärvi • Kuivasalmi • **Köngäs** • Lehmilehto • Lompolo • Maunujärvi • Molkojärvi • Pokka • Pulju • Raattama • Rauhala • Rautuskylä • **Sirkka** • Tepsa |
Giovanni d'Alemagna *Triptikoa*.
**Giovanni d 'Alemagna** (Venezian, 1441n dokumentatuta-Padua, 1450ean) Italian XV. mendearen erdialdean aktibo zen jatorri alemaneko margolari izan zen. Hari buruzko informazio gutxi ezagutzen da.

Biografia
---------

Giovanniren bizitzari buruzko datu gutxi daude. Antonio Vivarinirekin, bere koinatuarekin, elkartze artistiko bat ezarri zuen, eta harekin batera jarduera nabarmeneko tailer baten buru jarri zen gutxienez hamar urtez. Elkarrekin hainbat erlijio-enkargu egin zituzten Venezia eta Paduako eskualdean. Elkarte hau bat-batean eten zen Giovanniren heriotzaren ondorioz (1450), Paduako Obetari kaperaren dekorazioa enkargatu eta gutxira. Tailerreko postua Bartolomeo Vivarinik hartu zuen, Antonioren anaia gaztea.

Oso zaila da Giovanniren estiloa bereiztea Vivarinirekin batera egin zituen lanetan. Hasiera batean, badirudi bere estiloa apaingarriagoa zela, Antoniorenak ñabardura naturalistagoa zuen bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The *Grove Dictionary of Art*, MacMillan Publishers (2000).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Giovanni d'Alemagnaren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q684959
* Commonscat Multimedia: Giovanni d'Alemagna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95727647
* GND: 124144047
* LCCN: n2016065658
* ULAN: 500007645
* RKD: 31854

 |

* Wd Datuak: Q684959
* Commonscat Multimedia: Giovanni d'Alemagna
**Alangeko bainuetxea** Badajozeko Alange herrian, Méridatik 18 kilometrotara, dauden ur termalen bainuetxe historikoa da. Bainuetxe-gunean, termekin batera, hotelak eta beste instalazioak daude. Ur-iturri hauen erabilera Antzinako Erroma aurrekoa bada, erromatarrak izan ziren lehenengo gune eraiki zutenak.

Historia
--------

Erromatarrak heldu aurretik ur horien erabilera osasuna hobetzeko ezaguna zen. Erromatarrek III. mendean termal-gune txiki bat eraiki zuten. Emerita Augustarekin lotuta, inguruko osasun eta solasaldi gunea bihurtu zen. Osasuna berreskuratzeagatik jarritako botozko oroigarriak ezagutzen dira. Hori da, esaterako, Varinia Serenaren historia. Neska patrizio gazteak haurrak izateko arazoren bat zuen eta, antza, ur termalei esker sendatu zen; haren aitak, Licinius Serenianus Clarissimus, Junori eskainitako botozko aldaretxo bat jartzea agindu zuen. Horrek zera adierazten du: iturburu hauek jainkosari eskainita zeuden, azken buruan, emankortasunaren eta familiaren jainkosa bera baitzen.

Erroma garaiko eraikina laukizuzena da eta kamara zirkular berdinak zituen, bakoitza sexu baterako. Bertara igotzeko harrizko eskailera egin zuten, bestetik. Kameren erdian bainu biribilak zeuden. Kamera horien sabaiak bi ganga esferaerdikoek ixten zuten. Ganga erdian argizuloak zeuden. Erromatarrek ere ostatuak eta nekropoli bat eraiki zituzten.

Musulmanen garaian inguruko toponimoa aldatu zen, *Alanghe*, hau da, «Alaren Ura». Ondoren, bainuak utziak izan ziren. XVIII. mende amaieran berreskuratzeko lanei ekin zieten. XIX. mendean egungo eraikina altxatu zen. 1930ean Monumentu Nazionala izendatu zuten eta 1985ean Espainiar Ondare Historikoa. XX. mendeko amaieran instalazioak berritu ziren eta hotel berri bat ireki zen.

Uren ezaugarriak
----------------

Iturriaren urak sakontasune handian sortzen dira eta igotzeko prozesuan aberastu egiten dira: alfa energia (radon 222 eta 226) eta mineralak: litio, karbonatoak eta sodio, magnesio eta kaltzio bikarbonatoak.


Ezaugarriak| Eroankortasuna (mS/zm) | 152,0 |
| Temperatura (°C) | 28,0 |
| Bikarbonatoak (mg/l) | 39,6 |
| Kloruroak (mg/l) | 35,6 |
| Sulfatoak (mg/l) | 48,3 |
| Potasio (mg/l) | 6,8 |
| Kaltzio (mg/l) | 9,2 |
| Fluor | 0,1 |
| Litio (mg/l) | 0,07 |
| Sodio (mg/l) | 22,1 |
| Magnesio (mg/l) | 5,4 |
| Nitratoak (mg/l) | 18,6 |
| Silize (mg/l) | 33,5 |

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Bainuetxearen webgune ofiziala.]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alangeko bainuetxea*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5717423
* Commonscat Multimedia: Balneario of Alange

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 37220
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 664-022
* BIC: RI-51-0000396

 |

* Wd Datuak: Q5717423
* Commonscat Multimedia: Balneario of Alange
**Choctaw konderria** (ingelesez: *Choctaw County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hugo da. 2010eko zentsuaren arabera 15.205 biztanle zituen, Choctaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Choctaw konderriak 2.070,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 75,67 ura dira. Beste 1.995,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.205 pertsonetatik 10.120 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 427 dira. 1.654 beltzak edo afroamerikarrak. 2.447 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 944 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490745
* Commonscat Multimedia: Choctaw County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150095680
* LCCN: n80081775
* **Lekuak**
* OSM: 1822198
* TGN: 2001634

 |

* Wd Datuak: Q490745
* Commonscat Multimedia: Choctaw County, Oklahoma
Kusheko geografia (Nubia)
**Alara**, Kusheko erresumako hiriburu zen Napatako erregea izan zen K.a. 775 eta K.a. 760 bitartean. Egiptoko XXV. dinastiako faraoien aurrekaria izan zen.

Jaiotza izen bezala, **Alara** izan zuen, eta *Kasaqa*rekin ezkondu zen. Bere alaba *Tabira*, bere lehengusu Piankhirekin ezkondu zen, Egiptoko XXV. dinastia abiarazi zuena.

Kusheko lehen errege ezaguna da, baina, dirudienez, benetan, Kushtar dinastiako zazpigarrena izango litzateke. Errege hau, Kusheko XXV. dinastiako ondorengo erregeek, dinastia honetako sortzailetzat hartu zuten.

Alarak, Goi Nubia guztia bateratu zuen, Meroetik Niloren hirugarren ur-jauziraino. Napata ezarri zuen Kusheko hiriburu erlijioso bezala, Niloren laugarren ur-jauzia igaro eta berehala zegoena.

Boterean, bere oinordekoa, Kashta izan zen, bere eragina, Kushetik Elefantinaraino eta are Tebaseraino hedatu zuena.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Kawako Amonen tenpluan grabatua agertzen da.
* Kusheko literaturak, erregealdi luze batetaz gozatzen eta sakonki gurtutako irudi bezala erakusten du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Egiptoko XXIV. dinastia Bakenrenef** | **Kusheko erregea**K.a. 775-K.a. 760 | Ondorengoa**Kashta** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q533610
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q533610
**Gregoria de la Parra y Queinogue**, Sor **Gregoria Francisca de Santa Teresa** bezala ezaguna (Sevilla, 1653ko martxoaren 9a - 1736ko apirilaren 27a), erlijio bokazio goiztiarra izan zuen eta hamabost urterekin sartu zen Karmeldar Oinutsen komentuan. Ikasketa akademikorik gabe, poesia idazten zuen. Bere izena Santa Teresarengandik hartu zuen, erlijio ordena haren sortzailea.

Familia
-------

Familia oneko alaba zen. Gurasoak Diego García de la Parra, zuzenbide lizentziatua eta Sevillan jaioa, eta Francisca Antonia de Queinogue, guraso flamenkoen alaba, izan ziren. Hamar seme-alaba izan zituzten, eta horietatik Gregoria bere lehen alaba zen.

Biografia
---------

Gregoria Franciscari buruz biografia eta obraren zati bat iritsi zaizkigu, Diego de Torres Villarroel Salamancako matematika irakasle ospetsuak, 1738an, bi liburukitan idatzitako "*Vida ejemplar de la venerable madre Gregoria Francisca de Santa Teresa*" ('Gregoria Francisca de Santa Teresa dohatsuaren ereduzko bizitza') delako lanaren bidez. Diego de Torre Villarroelek idatzitako informazioaren iturria, Gregoria Francisca berak idatzitako dokumentazio biografikoa izan zen, antza. Dokumentazio biografiko hori, Gregoriak, bere aitorle zen Fray Julián de San Joaquínek bultzatuta idatzi zuena eta aitorleak berak eman zion ondoren Diegori.

Diego de Torres Villarroel-en lanaren arabera, ereduzko bizitza izan zuen Gregoria Francisca de Santa Teresa-k eta hainbat mirari egin zituen.

Liburu horren hasierako helburua komentua zen, baina publiko orokorrera iritsi zen, Gregoria Francisca Jesusen Santa Teresa beraren dizipulutzat jo baitzen.

Lana
----

Diego Torres de Villarroelek bere lanean, biografiaz gain, Gregoria Francisca de Santa Teresaren poesia jasotzen du (pieza lirikoak nahiz beste lanak).

Horrez gain, XVIII. mendeko eskuizkribu bat dago Francisca Gregoriaren poesia lan batzuekin (BNE 10924, hain zuzen ere).

1865ean, Antoine de Latour frantziar hispanistak liburu bat argitaratu zuen Francisca Gregoriaren poemekin, ohar biografiko labur bat zeukana aurretik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   TORRES DE VILLARROEL, Diego.  (1738). *Vida ejemplar, virtudes heroicas y singulares recibos de la venerable madre Gregoria Francisca de Santa Teresa, carmelita descalza en el Convento de Sevilla.*  Obras de Diego Torresde Villarroelen XI eta XII. aleak Salamanca: Imprenta de la Santa Cruz.
2. ↑    *«Poesías de la Venerable Madre Gregoria Francisca de Santa Teresa, carmelita descalza en el convento de Sevilla, su patria».*  BNE 10924 eskuizkribua, 58v-94r. or..
3. ↑   LATOUR, Antoine, ed.  (1865). *LATOUR, Antoine, ed. (1865): Poesías de la Venerable Madre Gregoria Francisca de Santa Teresa, Carmelita Descalza en el convento de Sevilla, en el siglo Doña Gregoria Francisca de la Parra Queinoge,.*  Paris: Garnier anaiak (J. Clave inprenta)..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60829265
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q60829265
**Grabitazio-eremua** fisikan grabitatea ordezkatzen duen indar eremu bat da. Eremu horren gune batean  *M* masa bat baldin badago, *M*-ren inguruko eremuak aurretik *M* ez zegonean ez zituen ezaugarri batzuk bereganatzen ditu. Gertakari hau beste *m* masa bat hurbildu eta elkarrekintza hau jazotzen denean egiaztatzen da. *M*-ren inguruan zeozer badagoela baieztatzea espekulazioa da, eremu honen eragina beste *m* ezartzean nabaritzen baita, masa honi *lekuko masa* deritzo. Eremu honek jasotzen duen tratamendua arazoaren beharren arabera ezberdina izan liteke:

* Newtondar fisika edo fisika ez-erlatiboan grabitazio-eremua bektore-eremuak adierazten du.
* Fisika erlatiboan, grabitazio-eremua bigarren mailako eremu tentsorial batek adierazten du.

Grabitazio-eremua Newtondar fisikan
-----------------------------------

{\displaystyle {\vec {F}}=m{\vec {g}}}
{\displaystyle g={\frac {GM}{r^{2}}}\qquad (1)}

Grabitazio-eremua fisika erlatiboan
-----------------------------------

{\displaystyle R\_{ik}-{1 \over 2}g\_{ik}R={8\pi G \over c^{4}}T\_{ik}}

 Ariketak
---------

* Grabitazio-eremua
* **Grabitazio-eremua** lantzeko ariketa.
* **Ilargia** eta **lurraren** mugimendua kalkulatzeko ariketa.
* **Grabitazio unibertsala** lantzeko ariketa I.
* **Grabitazio unibertsala** lantzeko ariketa II.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558066
* **Identifikadoreak**
* GND: 4072014-7
* LCCN: sh85056560
* NKC: ph161670
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558066
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hayesville da. 2010eko zentsuaren arabera 10.587 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 571,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,22 ura dira. Beste 556,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.587 pertsonetatik 10.338 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 258 dira. 64 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 127 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502516
* Commonscat Multimedia: Clay County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145433731
* LCCN: n82020162
* NARA: 10039453
* **Lekuak**
* OSM: 2528687
* TGN: 2001483

 |

* Wd Datuak: Q502516
* Commonscat Multimedia: Clay County, North Carolina
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clay Center da. 2010eko zentsuaren arabera 8.535 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.698 kilometro koadro ditu. Horietatik 26,67 ura dira. Beste 1.671,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.535 pertsonetatik 8.346 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 162 dira. 34 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 93 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376120
* Commonscat Multimedia: Clay County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141910884
* ISNI: 0000 0004 0444 9921
* LCCN: n82020170
* **Lekuak**
* OSM: 1070336
* TGN: 2000673

 |

* Wd Datuak: Q376120
* Commonscat Multimedia: Clay County, Kansas
**Aderbar Melo dos Santos Neto "Santos"**, (Campina Grande (Brasil), 1990eko martxoaren 17a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Aderbar Melo dos Santos Neto "Santos"» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Aderbar Melo dos Santos Neto "Santos" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4682353

 |

* Wd Datuak: Q4682353
AMP ziklikoaren molekula
**Adenosin monofosfato ziklikoa** (**AMPc** edo **AMP ziklikoa** ere deitua) erreakzio biokimiko askotan parte hartzen duen nukleotidoa da. ATP molekulatik sortzen da, adenilziklasa entzimaren bitartez. Entzima hori zelula mintzean dago.

AMP ziklikoa bigarren mezularia da, zelula barnean hormonen bidez -lehenengo mezulariak- iristen diren seinale kimikoak transmititu eta areagotu baititu. Horregatik esaten da prozesu hormonal askotan bitartekari gisa jarduten duela.

Bakterioengan molekula horrek gluzidoak katabolizatzeko prozesuan parte hartzen duten gene batzuen erregulazioa kontrolatzen du. Esaterako, laktosaren operoian AMP ziklikoak laktosa degradatzeko geneak aktibatu egiten ditu.

Nola laguntzen die AMP ziklikoak hormonei hauek zelularen gain jarduteko? Ohiko mekanismoa hau da: hormonek zelula mintzean dagoen adenilziklasa entzima aktibatzen dute, AMPc sortzen duena. AMPc horrek, zelularen barnealdean, proteina kinasa izeneko entzimak aktibatzen ditu, proteinak fosforilatzen dituztenak. Fosforilatutako proteina hauek gai dira DNA molekularen gain eragiteko, gene batzuen jarduera aldatuz. Modu horretan hormonek, AMP ziklikoaren bidez, aldaketa biokimikoak eragiten dituzte zeluletan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210041
* Commonscat Multimedia: Cyclic adenosine monophosphate

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000242
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 60-92-4
* ChEBI: 17489
* ChEMBL: CHEMBL316966
* ChemSpider: 5851
* DrugBank: 02527
* PubChem: 6076
* UNII: E0399OZS9N
* KEGG: C00575
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 60-92-4

 |

* Wd Datuak: Q210041
* Commonscat Multimedia: Cyclic adenosine monophosphate
**Gnomo**| Gnomo baten marrazkia |
| Pertsonaia Mitologikoaren Ezaugarriak |
| **Mota** | Izaki Mitologikoa |
| **Mitologia** | *Europar mitologia* |
| **Lekua** | Europa |
|  |

Herri usadioaren arabera **gnomo** bat itxura txiki eta giza jarduerak dituen izaki txiki bat da, hau basoetan bizi da eta batzuetan gizakion etxeetan. Ohitura hau oso hedatua dago Europan zehar, batez ere Iparraldeko Herrialdeetan eta Ingalaterran, handik Estatu Batuetara igaro zelarik.

**Gnomoa** delakoa, izakeraz onbera da, naturarekin bat eginik bizi da, honetatik beharrezkoa duena bakarrik ateratzen duelarik. Gizakiekin harreman gutxi izaten ditu; nahiz eta azken honek izakiarekin ongi jardun ezkero, gnomoak lagundu edo ongia egiten dion. Askotan Euskal Mitologiako galtzagorri, iratxo eta ipotxekin parekatu ohi da.

Marrazki bizidunak
------------------

* David el Gnomo (1985-1986), espainiar marrazki bizidun telesaila.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188215
* Commonscat Multimedia: Gnomes

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124021586 (data)
* GND: 4482327-7
* LCCN: sh86006658
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188215
* Commonscat Multimedia: Gnomes
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moorhead da. 2010eko zentsuaren arabera 58.999 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 2.726,35 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,86 ura dira. Beste 2.707,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.999 pertsonetatik 55.490 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.056 dira. 825 beltzak edo afroamerikarrak. 744 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 836 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 38 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.049 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111831
* Commonscat Multimedia: Clay County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151281735
* LCCN: n81093646
* NARA: 10039579
* **Lekuak**
* OSM: 1740278
* TGN: 2001012

 |

* Wd Datuak: Q111831
* Commonscat Multimedia: Clay County, Minnesota
**Gregorio Balparda de las Herrerías** (Portugalete, 1874ko urtarrilaren 17a - Bilbo, 1936ko abuztuaren 31a) euskal herritar politikari, abokatu eta historialaria izan zen.

Biografia
---------

Aita Ricardo Balparda politikari foruzalea izan zuen. Deustuko Unibertsitatean , Salamancako Unibertsitatean eta Madrilen zuzenbidea ikasi ondoren, Bilbon bilakatu zen abokatu. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, José Echevarría Novoa gobernadore zibilak epaile izendatu zuen. Donostian matxinatu ziren Mario Muslera eta Joaquín Baselga teniente-jeneralak zigortzeko eskatu ziotenean, ukatu eta preso hartu zuten. Bonbardaketa baten ondoren, milizianoek jipoitu eta fusilatu zuten.

Ibilbide politikoa
------------------

Euskal abertzaletasunaren jaiotzaren eta lehen garaipenen lekuko, ideia horien etsaia izan zen bizitza guztian. Bere ideologia liberala izan zen. 1906an Errege Ordenaren bidez Bilboko alkate izendatu zuten. 1917. urte inguruan, *Liga Monárquica de Vizcaya* («La Piña») izenekoa sortu zen, eta Balparda horren buruzagietakoa izan zen, Luis Salazar eta Ramón Bergérekin batera. Liberalek eta industria burgesia handiak eutsita, talde honek abertzaleen aurkako eskuina biltzen zuen. 1919-1923 artean gorteetako diputatu izan zen Balmaseda aldetik. Espainiako Bigarren Errepublika garaiko autonomia estatutuen aurka altxatu zen. Sabinzaleen kontra jardutearren Bizkaiko historia ikertzeari ekin zion lehia handiz. Haren lanaren emaitza, *Historia Crítica de Vizcaya y de sus fueros*, hiru liburutan argitaratu zen (1923, 1933-34, 1945 bitan eta 1974an). Beste zenbait lan: *El porvenir de la Villa, Plaza y Puerto de Bilbao y el Estatuto Vasco* (1933), *La Tercera República y la restauración del Estado Nacional* (1935). 1924an *Historia Crítica de Vizcaya y de sus fueros* argitaratu zuen, non eusko abertzaletasuna borrokatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Gregorio de Balparda Las Herrerías.* .
2. ↑   «Balparda, rescatado» *El Correo* 2006-10-8.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pedro Bilbao Arrola** |  **Bilboko alkatea**1905eko abenduaren 26a - 1907ko otsailaren 19a | Ondorengoa**Gregorio Ibarretxe** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5696786
* Commonscat Multimedia: Gregorio Balparda de las Herrerías

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13921802
* ISNI: 0000 0000 8093 1593
* BNE: XX1084055
* GND: 105794906X
* LCCN: n89661772
* SUDOC: 067276903
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 10395
* Lur: 00751/eu\_b\_0591/b0591
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1819473

 |

* Wd Datuak: Q5696786
* Commonscat Multimedia: Gregorio Balparda de las Herrerías