recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lemuria** edo **Lemuralia** Antzinako Erromako erlijioan ospatzen zen jai bat zen. Egun horietan norberaren etxean zeudenn mamu eta izpiritu txarren aurkako exorzismoak egiten ziren. Bakerik ez zuten hildakoen espektroak lasaitzeko, *lemures edo larvae* izenekoak, babak eskaintzen zitzaizkien. Egun horietan Vestaren birjinek *mola salsa* sakratua egiten zuten, urteko lehen gariaren irinarekin egindako pastel gazi bat.

Ospakizuna
----------

Juliar egutegian hiru egunez ospatzen zen, maiatzaren 9, 11 eta 13an. Ovidioren arabera antzinako festibal honen sorrera mitoa Romulok sortu zuen Remoren izpiritua lasaitzen saiatzeko eta *Remuria* izena eman zion. Ovidiok dio ohitura zela egun horietan izpiritu txarrak kanporatzeko oinutsik ibiltzea baba beltzak sorbaldaren gainetik botatzen zirelarik gauez. Etxeko buruaren ardura zen gauerdian esnatzea eta etxearen inguruan oinutsik buelta ematea baba hauek botatzen zituen bitartean eta "hauek bidaltzen ditut; baba beltz hauek ni eta nireak berrerosten ditut" bederatzi aldiz esaten zuela (latinez: *Haec ego mitto; his redimo meque meosque fabis*). Etxeko jabeak, orduan, brontzezko potoak kolpatzen zituen eta "gurasoen eta arbasoen mamuak, joan zaitezte!" esaten zuen bederatzi aldiz.

Maiatza izpirituen kanporatzearekin lotzen zenez, zorte txarrekoa zen ezkontzak hilabete honetan egitea. Horregatik Antzinako Erromako esaera zaharrak zioen "neska gaiztoak maiatzean ezkontzen dira" (latinez: *Mense Maio malae nubunt*)

Ondarea
-------

Historialari kultural batzuen arabera, jaialdi hau Bonifazio IV.ak kristautu zuen 609ean edo 610ean, Agriparen Panteoia *Ama Birginari eta martiri guztiei* kontsakratu zuenean. Erroman, egun horretatik aurrera, Santu Guztien Eguna ospatzen hasi zen maiatzaren 13an, gerora azaroaren 1era [urriaren 27an, garaiko egutegian] Gregorio III.ak mugitu zuen jaia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Thaniel, George.  (1973). «Lemures and Larvae» *The American Journal of Philology* 94 (2): 182. doi:10.2307/294451. ISSN 0002-9475. (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
2. ↑  Ovidio, *Fasti*, V.421ff
3. ↑   Taylor, Richard P.. *Death and the afterlife : a cultural encyclopedia.*  ISBN 0-87436-939-8. PMC 44818580. (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
4. ↑   Roy, Christian, 1963-.  (2005). *Traditional festivals : a multicultural encyclopedia.*  ABC-CLIO ISBN 1-85109-689-2. PMC 61363608. (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
5. ↑    *All Saints, Festival of.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q529899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q529899
Le Soir Logotipo
**Le Soir** ("arratsaldea" euskaraz) berlindar formatuan eginiko belgiar egunkari bat da. Le Soir 1887an fundatu zuen Emile Rosselek. Belgikako frantsesez idatzitako egunkaririk ospetsuena da. La Libre Belgique bezalako bere lehiakide kontserbadore-katolikoekin alderatuta, Le Soir sozialki aurrerakoia bezala ikusia da, eta nabarmenki federalista arlo politikoan.

Gatazka Googlekin
-----------------

Egunkari honak nolabaiteko ospea hartu zuen Googlen aurka copyright urratzeagatik izan zuen auziaren ondorioz. Auzia Googlek egunkariko web orrialdeko berri zatiak Google Newsen bidez erakutsi izanean oinarritu zen, baita egunkariko web orrialdetik ezabatuak izan ondoren ere. Auzitegi belgiar batek Belgikako legediarekin bat ez zetorrela erabaki zuen eta Googlei bere web orrialdeetatik "copyright urratze" guztiak kentzeko agindu zion. Googlek epaiak esan bezala egin zuen, bere bilaketa indexetik belgiar aldizkari guztietarako loturak kenduz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690672
* Commonscat Multimedia: Le Soir (newspaper)

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1186-4583
* GND: 4676708-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q690672
* Commonscat Multimedia: Le Soir (newspaper)
**Hadewych**, (c. 1150 – c. 1200Eko apririlak 14) Meer-reko (gaur egungo Meerbuscheko zatia da) premontetar monasterioko abade andrea izan zen.

Bizitza
-------

Hadewych-en gurasoak Lothair Meerkoa kondea and Hildegund santua izan ziren (Hermann Joseph neba zuen). Aitaren heriotzaren ondoren, amarekin Erromara joan zen erromesaldian. Itzultzean, 1178 urte inguruan, biak moja bihurtu ziren eta familiaren gaztelua monasterio bihurtu zuten. Bere amak sortutako komunitatearen kide bihurtu zen Hadewych eta, bere amaren ondoren, abade andrea bihurtu zen 1183an.

1200 urte inguruko apiril 14 batean hil zen Hadewych eta laster berarekiko debozioa zabaldu zen.

Bera, bere ama eta bere neba kristau Elizaren dohatsuak bihurtu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *St Hildegund, Widow.*  in: *Butler's Lives of the Saints*. (2. argitaraldia) Christian Classics.
2. 1 2  Ott, Michael. "Bl. Hadewych." The Catholic Encyclopedia 7. liburukia. New York: Robert Appleton Company, 1910. 22 October 2021an kontsultatua.
3. ↑  "Bl. Hadewych of Meer", *Aleteia*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16840739

 |

* Wd Datuak: Q16840739
**Henrico konderria** (ingelesez: *Henrico County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Richmond da. 2010eko zentsuaren arabera 306.935 biztanle zituen, Henrico kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henrico konderriak 634,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,03 ura dira. Beste 605,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 483,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 306.935 pertsonetatik 189.800 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.001 dira. 89.449 beltzak edo afroamerikarrak. 844 amerikar natiboak ziren eta 112 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19.956 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 792 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.982 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q341639
* Commonscat Multimedia: Henrico County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130204588
* ISNI: 0000 0004 0590 0526
* LCCN: n82039667
* NKC: ge775310
* NARA: 10036585
* **Lekuak**
* OSM: 3070728
* TGN: 1002467

 |

* Wd Datuak: Q341639
* Commonscat Multimedia: Henrico County, Virginia
***Graellsia isabellae*** (euskaraz: «**Isabel-tximeleta**») Saturniidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Izatez sitsa da, gautarra beraz. Europako hego-mendebaldean aurkitzen da altuera handiko eremuetan, Euskal Herriari dagokionez Piriniotan baino ez.

Deskribapena
------------

### Imagoa

Gorputz sendo eta iletsua du eta lau hego berde ditu marra marroiez apainduak. Hego bakoitzean ozeloa azaltzen du. Atzeko hegoek luzakin deigarri bat dute, hala ar nola emeetan. 

Denbora laburrez irauten dute eta ernalketa burutu ostean emeek 100 eta 150 arrautza artean jartzen dituzte, banaka edo binaka, pinuen adaxka eta azikuletan. Arrautzek kolore marroia dute.

### Beldarra

Beldarren kolorea aldatuz doa muda bakoitzea. Jaioberritan beltzak dira, dero gris-marroiak eta azken mudaren ondoren berdeak izaten dira eta puntu zuriak izaten dituzte. Horretaz gain ile luze gutxi batzuk izaten dituzte. Ekainetik abuztura bizi dira eta ondoren pupa bihurtzen dira orbel artean edo goroldiotan. Krisalidak zetazko estalki gogorra sortzen du eta orbel edo goroldiotan mantentzen da negu guztian zehar.

Historia
--------

Mariano de la Paz Graells naturalista espainiarrak aurkitu zuen 1849. urtean eta *Saturnia isabellae* izena eman zion. *Saturnia* sitsen generoa da eta *isabellae* Elisabet II.a (gaztelaniaz: *Isabel II*) erreginaren omenez ezarri zion. 1896. urtean Augustus Radcliffe Grote entomologo ingelesak *saturnia* generotik atera eta genero berria sostu zuen, *Graellsia*, aurkitzailearen omenez. Frantziarrek oraindik *Actias isabellae* izena erabiltzen dute sinonimoak direla kontsideratzen baitute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Imaginanet.com © 2021.  (2021-07-20). «Ornogabeak,» *www.cinirati.es* (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).
2. ↑   «Actias isabellae (Graells, 1849) | Fauna Europaea» *fauna-eu.org* (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).
3. ↑   «Roncesvalles - FAUNA Y FLORA» *www.roncesvalles.es* (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).
4. ↑   **(Katalanez)** Ullastre, Josep Ylla i.  (1997). *Història natural del lepidòpter Graellsia isabelae, Graells, 1849.*  Institut d'Estudis Catalans ISBN 978-84-7283-375-3. (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1508943
* Commonscat Multimedia: Graellsia isabellae
* Wikispecies Espezieak: Graellsia isabellae

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh98007397
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Graellsia\_isabellae
* BOLD: 94456
* Fauna Europaea: 443620
* GBIF: 5124512
* UICN: 9427
* NCBI: 63975
* uBio: 7059099

 |

* Wd Datuak: Q1508943
* Commonscat Multimedia: Graellsia isabellae
* Wikispecies Espezieak: Graellsia isabellae
**Lea konderria** (ingelesez: *Lea County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lovington da. 2010eko zentsuaren arabera 64.727 biztanle zituen, Lea kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lea konderriak 11.380,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,47 ura dira. Beste 11.372,46 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 64.727 pertsonetatik 60.908 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33.063 dira. 2.399 beltzak edo afroamerikarrak. 468 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 302 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 581 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489616
* Commonscat Multimedia: Lea County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152442871
* **Lekuak**
* OSM: 1832198
* TGN: 2001441

 |

* Wd Datuak: Q489616
* Commonscat Multimedia: Lea County, New Mexico
Lappiko armarriaLappiko armarria
Perlazko koroaren azpian eta ezkutuko zelai gorriaren gainean, gerripeko berde eta erramu koroa duen basagizon bizarduna dago. **Armarri** hau, Suediako Laponia antzinako probintziak zuen armarriaren ondorengo zuzena da. Izan ere, basagizona, 1607. urtean bihurtu zen Laponiako ikurra, Karlos IX.a Suediar Erresumako errege izendatu zutenean; hasiera batean, armarri aitzindari honetako basagizona beltza zen, hala ere, Laponia probintziaren banaketa eman zenean, Lappland suediarrekoa gorria bihurtu zen eta Olof Eriksson margolariak diseinatutako Lappikoa aldiz, zilarrezkoa .

Ikus, gainera
-------------

* Laponiako armarria
* Lappi probintziako armarria

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lapin vaakuna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10554266
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Lapland

---

 |

* Wd Datuak: Q10554266
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Lapland


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Finlandia | Finlandiako eskualdeetako armarriak | Finlandia |
| Åland uharteak (lurralde berezia) • Ekialdeko Nilandia • Erdialdeko Finlandia • Erdialdeko Ostrobotnia • Hego Karelia • Hego Ostrobotnia • Hego Savonia • Ipar Karelia • Ipar Ostrobotnia • Ipar Savonia • Jatorrizko Finlandia • Jatorrizko Tavastia • Kainuu • Kymenlaakso • Lappi • Mendebaldeko Ostrobotnia • Nilandia • Päijänne Tavastia • Pirkanmaa • Satakunta |
**Lata mendiaren** kokapena Ta'ūko mapa batean.
**Lata mendia** (samoeraz *Mauga Lata*, ingelesez *Lata Mountain*) Ekialdeko Samoako edo Samoa Estatubatuarreko mendirik altuena da (966 m). Ta'ū uhartean dago.

Ezaugarriak
-----------

**Lata** sumendi aktiboa da eta Ta'ū uharte osoa sumendi honek sortu zuen. Samoa Estatubatuarreko parke nazionalaren barruan dago eta oihan izugarri batek inguratzen du.

Tontorra uhartea banatuta dagoen hiru konderriak (Fitiuta, Ta'ū eta Faleasao) biltzen diren lekua da. Bere mendebaldean, uhartearen erdialdean beste tontor inportante bat dago, Olotamia (903 m); ipar-ekialdean Luatele edo Judds kraterra dago, uharteko aireportua dagoen Fitiutatik hurbil.

Uhartearen barnealdean landaredia asko ixten da eta ibilbideak egin baino lehen kontsultatu beharra dago. Ekialdeko kostaldean Saua leku sakratua dago; parke nazionalaren uharteko egoitza dago eta hantxe hasten da hegoaldeko kostaldera doan ibilbidea. Hauxe izaten da mendira hurreratzeko gunea; munduko amildegirik handienetakoa da hegoaldeko kostalde honetakoa, menditik itsasora berehalako jaitsiera ematen delako. Alde horretan bertan Laufuti erreka (emari iraunkorra duen uharteko bakarra) menditik jaisten da. Landaredi itxiaz gain tontorraren inguruan askotan dagoen lainoa ere kontuan izan behar da; igoera bi egunetan egiten dute gehienek eta matxetea erruz erabili beharra dago. Horrek guztiak igoera zail egiten du eta jende gutxik bisitatzen du tontorra.

Tradizioak
----------

Samoa eta Polinesiako mito sortzaile batzuen arabera Manu'a uharteak dira samoar guztien jatorria. Tradizioaren arabera Tagaloak (samoarren jainko nagusia, eguzkiarena) lehen *fale* edo etxea **Lataren** tontorrean eraiki zuen; mendia Tagaloaren lurreko egoitza zen.

Beste kondaira samoar batek dio Lata Fijitik etorri zen kanoa egilea zela; Savai'ira ere joan zen eta horregatik uharte honetako hego-ekialdea "Lata" deitzen da.

Kartografia
-----------

* James A. Bier: *Islands of Sāmoa*, University of Hawai'i Press, Honolulu, 1990. ISBN 0-8248-1330-8.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iturri guztiek ez diote garaiera bera ematen; ikus, adibidez, Gobernuaren webgune hau.
2. ↑  *Whoi* aldizkari digitala.
3. ↑  Txosten zientifiko honetan aipatua; ikus 21.or.
4. ↑  Ikuspegia tontorretik.
5. ↑  Ibilbideak Parke nazionalaren webgunean.
6. ↑  Webgune bera.
7. ↑  Hawai'iko unibertsitateko; ikus 23.or.

Ikus, gainera
-------------

* Samoa Estatubatuarra

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mendirako igoera bakanetako bat; Gerry Roach, Burt Falk eta Ron Richardson samoar batzuen lanaren laguntzaz.
* **(Ingelesez)** Lata Peakbagger webgunean.
* **(Ingelesez)** *Sacred geographies*,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1226878
* **Lekuak**
* TGN: 1105357

 |

* Wd Datuak: Q1226878
Indianapoliseko obaloa lehiaketa batean. 
**Lasterketa zirkuitua** automobilismo eta motoziklismo mota jakin batzuetan erabiltzen den errepide itxia da. Zirkuituak bereizten dira rally-zatietatik eta azelerazio-lasterketetan erabilitako errepide zuzenetatik biribiletan hainbat aldiz ibilbidea eginez. Orokorrean, zirkuituko lehiaketa baten helburua zirkuituari bira kopuru jakin bat egitea da ahalik eta denbora laburrenean.

Abiadura-automobilismoa, abiadura-motoziklismoa, drifting, auto-krosa, moto-krosa, rally-krosa eta supermotoa zirkuituetan soilik egiten dira: zoladura gainazala (asfaltoa, hormigoia, zementua) lehenengo hiru kasuetan; gainazal soltea (lurra, legarra, elurra, izotza) hurrengo bietan; eta gainazal mistoak gainerako bietan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1777138
* Commonscat Multimedia: Racing venues

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4213742-1
* AAT: 300000593

 |

* Wd Datuak: Q1777138
* Commonscat Multimedia: Racing venues
**Harakmbet** edo **harakmbut** Peruko Amazonian mintzatzen den hizkuntza familia txiki bat da, Madre de Dios eta Cusco probintzien arteko lurretan mintzatzen dena. Kautxoaren esplotazioak garai kolonialetan eta mehatzegintzak beranduago, bertako biztanleriaren eta hiztunen gutxitze larria eragin du. 2004an 1600 hiztun inguru ziren arren, gaur egun gutxiago direla uste da.

Sailkapena
----------

Urte luzez familia isolatutzat jo den arren, harakmbet familia Brasilgo katukina hizkuntzekin lotzen duten ikerketak plazaratu dira azken aldian.

Harakmbet familiako hizkuntza nabarmenenak bi dira:

* Huachipaeria
* Amarakaeria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2009-05-21 (Noiz kontsultatua: 2019-11-01).
2. ↑   Adelaar, Willem.  (2000). 219-232 or..
3. ↑   **(Ingelesez)** «Harákmbut» *Ethnologue* (Noiz kontsultatua: 2019-11-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1584402

 |

* Wd Datuak: Q1584402
Ostruken lasterketaren irudia.
**Lasterketa** abiadura-lehiaketa bat da, eta lehiakideek ibilbide edo distantzia jakin bat osatu behar dute, ahalik eta denbora gutxien erabiliz, edo, bestela, ahalik eta ibilbide handiena egin behar dute denbora jakin batean. Kiroletan, ibilbidea hainbat modutara egin daiteke: adibidez, oinez, ibilgailuetan edo animalietan. Joko abstraktuetan, osatu beharreko ibilbidea taula baten gainean egin ohi da, backgammon, ludo eta partxisaren kasuan bezala.

Lasterketa bat aukeratutako ibilbidena hasieratik amaierara bitartean lehiatu daiteke, baina baita etapa edo sektore izeneko segmentu desberdinetan ere. Beste aukera ibilbide berean hainbat aldiz egitea da.

Abiadurako kirol-lehiaketen lehen ebidentziak Antzinako Greziakoak dira, non gizonak lehen postuan iristeko lehian aritzen ziren.

Distantzia bat korritzea da lasterketaren formarik oinarrizkoena, baina lasterketak ibilgailuetan ere egin daitezke, hala nola txalupetan, automobiletan, motorretan, bizikletetan eta hegazkinetan, edo zaldiekin edo txakurrekin. Lasterketak beste garraiobide batzuk erabiliz ere egin daitezke, hala nola eskiak, lerak, patinak edo gurpil-aulkia, edo beste mugimendu-modu batzuk erabiliz, hala nola igeri egitea edo oinez ibiltzea. Taldeetan ere lehiatu daiteke; errelebo-lasterketa batean, talde bateko kideak txandakatu egiten dira zirkuitu baten zati batzuetan lehiatzeko edo lasterketa mota jakin bat egiteko.

Lasterketa motak
----------------

Mota asko dira. Hona hemen ohikoenak:

* Lasterka
* Abiadura-lasterketa
* Distantzia ertaineko lasterketa
* Distantzia luzeko lasterketa
* Hesi-lasterketa
* Oztopo lasterketa
* Miliako lasterketa
* Errelebo-lasterketa
* Zaldi lasterketa
* Gamelu-lasterketa
* Gurdi lasterketak
* Zaldi gaineko zinta lasterketa
* Suntsipen-lasterketa
* Ezabatze-lasterketa
* Mendi lasterketa
* Uso-lasterketa
* Iraupen-lasterketa (automobilismoa)
* Arrautzen lasterketa
* Legez kanpoko lasterketa
* Puntuazio-lasterketa
* Oztopoen ibilbidea
* ...

Iruditegia
----------

* Abiadura lasterketa. Tyson Gay 100 metroko lasterketa batean.Abiadura lasterketa. Tyson Gay 100 metroko lasterketa batean.
* Hesi-lasterketariak.Hesi-lasterketariak.
* Kaliforniako Golden Gate hipodromoko lasterketa bat.Kaliforniako Golden Gate hipodromoko lasterketa bat.
* Uso lasterketa.Uso lasterketa.
* Gameluen lasterketa.Gameluen lasterketa.
* Zaldi gaineko zinta lasterketa.Zaldi gaineko zinta lasterketa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Joko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q878123
* Commonscat Multimedia: Racing sports

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00567285
* NARA: 10643549
* AAT: 300239459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q878123
* Commonscat Multimedia: Racing sports
**Hefesto eta Atena Erganeren tenplua** (antzinako grezieraz: Ναός του Ηφαίστου και της Αθηνάς Εργάνης), edo ***Hefestion*** (Ηφαιστείον), haitzurdinezko tenplu greziar bat da, Atenasko agoran dagoena. Batzuetan, ***Teseion*** (Θησείον) izenez ezagutzen da, bizantziar garaian, Teseo heroi mitologikoaren hezurrak han lurperatuak izan zirela zioen bolo-bolo zebilen sinesmen baten ondorioz. Egia esan, Teseoren ustezko hezurrak, K. a. V. mendean lurperatuak izan ziren, Akropolitik gertuko beste toki batean.

Bere aurretik egon zen eraikinen hondarrik ez da aurkitu, eta, beraz, ez da Mediar Gerratan Atenasen gertatutako suntsipen pertsiarren ondorengo berreraikitze bat.

Oro har, eraikinen Hefesto eta Atena gurtzen ziren. Identifikazio hau, bi testigutzatan oinarritzen da: Pausaniasenean eta Harpokrazionenean.

Hobekien kontserbaturiko tenpluetako bat da, neurri batean, Atenas, lurrikarak sarri gertatzen diren toki batean aurkitzen ez delako, Peloponeso ez bezala, eta, beste alde batetik, kristauek, tenplua, eliza gisa erabili dutelako (beharbada VII. mendean). Honek, ondorengo eraikinak eraikitzeko harrobi gisa erabiltzea eragotzi zuen.

Bi azken zerbitzu erlijioso kristauak, 1834ko abenduaren 13an egin ziren: *Te Deum* bat Greziara errege berria zen Oto Greziakoaren iritsiera ospatzeko, eta Atenas, estatu greziar berriaren hiriburu izendatzea ospatzeko. Bigarrena, ehun urte beranduago egin zen, 1934ko abenduak 13an, aurrekoaren mendeurrena ospatzeko.

Tenplua, zizelkaturiko apainduren aberastasun berezi baten lekuko da. Bi uretarako teilatua mantentzen du, jada inongo apaindurarik ez duen frontoi batekin. Hexastilo eta peripteroa da, eta, bere zutabeak, doriar ordenakoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q756824
* Commonscat Multimedia: Temple of Hephaestus in Athens

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25120

 |

* Wd Datuak: Q756824
* Commonscat Multimedia: Temple of Hephaestus in Athens
**Gradualismoa**, aldaketa, motelki, pixkanakako pausoetan gertatzen dela dioen sinesmena da. Geologia eta biologian, gradualismoa, katastrofismo eta saltazionismoaren aurka dago.

Geologia
--------

Natura zientzietan, katastrofismoaren aurka egin eta aldaketa sakonak, metatutako prozesu motel baina etengabekoen emaitza dela dioen teoria da. Geologian, James Huttonek proposatu zuen 1795ean eta Charles Lyellen uniformismoaren teoriak garatu zuen.

Biologia
--------

Biologian, gradualismoa, eboluzioaren teoriaren funtsezko osagaia da. Charles Darwinengan eragin handia izan zuen Lyellen *Geologia Printzipioak* liburuaren irakurketarekin. Uniformismo metodologikotik abiatuz, orainean ikus ezin daitekeen fenomeno edo indarrekin baliatzea debekatzen duena, Darwinek, eboluzio prozesuak, pixkanaka gertatu behar duela teorizatu zuen, eta ez saltazio bidez: alde batetik, saltazioak ez dira gaur egun ikusten; bestetik, ohiko aldaketa fenotipikoaren muturreko banantzeak, beharbada, hautespen naturalak ezabatuko lituzke.

Gradualismo filogenetikoa, biztanleria barneko aldaketei dagokionez ondo funtzionatzeaz salatu izan da, baina ez eboluzio jauzi handientzako. Testuinguru honetan dago Stephen Jay Gould eta Niles Eldredgen oreka puntuaren teoria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948814

 |

* Wd Datuak: Q948814
**Lecumberri jauregia** edo **Lecunberriko Jauregi Beltza**, Mexiko Hiriko erdialdearen ekialdean kokatua, Venustiano Karrantzako alkatetzan, espetxe bat izan zen eta, 1976tik, Nazioaren Artxibo Nagusiaren egoitza da.

Historia
--------

Mexikon *El Palacio Negro de Lecumberri* izenez ezaguna, 1900eko irailaren 29an inauguratu zen, Porfirio Díazen erregimenean, eta urte horretatik 1976ra arte espetxe gisa jardun zuen. Haren eraikuntza 1871ko Kode Penalerako Erreformaren ondorioz sortu zen. Antonio Torres Torija Torija, Antonio M. Anza eta Miguel Quintana ingeniariek egin zuten proiektua, eta Lorenzo de la Hidalga arkitektoaren proiektua hartu zuten. Eraikinak eredu hau zuen: espetxearen zaintza-kidegorako biribilgune edo erdiko gorputz poligonal batekin, eta erradial gisa, erdiko espazioan elkartzen ziren izar-formako galerien bidez, non 35 metroko altuera zuen dorre bat eraiki baitzen, espetxe guztia zaintzeko. 1885eko maiatzaren 9an hasi zen eraikitzen, eta 1900eko irailaren 29an inauguratu zuen; garai hartan Errepublikako presidente zen Porfirio Diaz Mori jenerala. Lehen zuzendaria Miguel Macedo legelaria izan zen. 1913ko otsailaren 22an, Madero presidente kargugabetua eta José María Pino Suárez presidenteordea hil zituzten espetxearen kanpoaldean.

Jauregi Beltzak 1976ko abuztuaren 27an amaitu zuen bere bizitza presondegi gisa, Sergio García Ramírezek itxi zuenean, eta, ondoren, 1982an Nazioaren Artxibo Orokorraren (AGN) egoitza bihurtu zen. AGN Amerikako artxibo historiko zaharrenetako bat da, eta ikerketa historikorako eta hainbat disiziplinatarako iturri agortezina.

Espetxeratu ospetsuak
---------------------

Lecunberriko jauregian espetxeratuta egon zirenen artean pertsona ospetsu asko daude:

* José Agustín
* William Burroughs
* Valentín Campa
* Heberto Castillo
* Félix Díaz
* Juan Gabriel (Alberto Aguilera Valadez)
* Francisco Guerrero *"El Chalequero"*
* Ramón Mercader, (Leon Trotskiren hiltzailea)
* Álvaro Mutis
* José Revueltas
* Othón Salazar
* David Alfaro Siqueiros
* Higinio Sobera *"El pelón Sobera*"
* Demetrio Vallejo
* Pancho Villa
* Angel Verdugo
* Salvador Nava
* Adolfo Gilly
* Luis González de Alba
* Gilberto Guevara Niebla
* Guillermo Lepe (Agustín de Andaren hiltzailea, Ana Bertha Leperen aita)
* Miguel Ángel Larios Herrera
* Pedro Infante
* Ignacio de la Torre y Mier

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Nazioaren Artxibategi Orokorraren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2321891
* Commonscat Multimedia: Palacio de Lecumberri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234376076
* LCCN: n85087962
* SUDOC: 130098701

 |

* Wd Datuak: Q2321891
* Commonscat Multimedia: Palacio de Lecumberri
Pennsylvaniako Cheyney Unibertsitatea, HBCU lehen zentroa, 1837an sortua.
**HBCU,** *Historically black colleges and universities*-en siglak (historikoki beltzak diren eskolak eta unibertsitateak), Estatu Batuetan segregazio-garaian ezarritako goi hezkuntzako erakundeak dira, 1964ko Eskubide Zibilen Legea ezarri baino lehen jaioak, batez ere Estatu Batuetako hegoaldean, eta gehienbat afro-amerikar komunitateari zerbitzatzeko xedea dutenak. Izan ere, garai horretan, goi-ikaskuntzako erakunde gehienek betoa jarri zioten afro-amerikar hiritarren matrikulazioari. 

Gaur egun 101 HBCU zentro eta erakunde daude Estatu Batuetan, erakunde publiko eta pribatuak barne. Kopuru hori 1930eko hamarkadan zeuden 121 erakundeak baino txikiagoa da.  Gaur egun dauden 101 erakunde horietatik 27k doktorego-programak eskaintzen dituzte, 52k maisutza-programak eskaintzen dituzte, 83k gradu-tituluak eskaintzen dituzte eta 38k elkartekide-mailako tituluak eskaintzen dituzte.

Historia
--------

### XIX. mendea

 Howard Unibertsitatea, HBCU 1867an sortua.
HBCUko unibertsitate eta erakunde gehienak Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldean sortu ziren Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ostean, askotan Estatu Batuetako iparraldeko misio erlijiosoen erakundeen laguntzarekin. Gerra hasi zenean, herrialdeko biztanleria beltzari zuzendutako hiru unibertsitate-erakunde zeuden jada: Cheyney (1837)  eta Lincoln (1854) unibertsitateak, biak Pennsylvanian, eta Wilberforce Unibertsitatea, 1856an sortua. Ohioko Afrikako Apezpiku Eliza Metodista eta Apezpiku Eliza Metodista, erakunde erlijioso nagusiki zuria.   1865ean sortua, Shaw Unibertsitatea Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaren ondoren ezarri zen Hegoaldeko lehen HBCU izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *HBCUs and 2020 Goal.* .
2. ↑   Anderson, Monica. *A look at historically black colleges and universities as Howard turns 150.* .
3. ↑    *Historically Black Schools, Colleges, and Universities.* .
4. ↑    *History of Cheyney University.* .
5. ↑    *History.* .
6. ↑    *Wilberforce History.* .
7. ↑    *Shaw University Brief History.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1620945
* Commonscat Multimedia: Historically black colleges and universities

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11963609k (data)
* LCCN: sh85001919
* NARA: 10646381
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1620945
* Commonscat Multimedia: Historically black colleges and universities
Telefono kablea
**Hanna Hammarström** (Stockholm, Suedia, 1829ko azaroaren 4a - ib. 1914ko azaroaren 27a) suediar asmatzaile, ingeniari eta enpresaburua izan zen. Suedian lehen pertsona izan zen modu komertzialean telefono-kableak ekoizten. Gainera kableak egiteko monopolio zuen sortu zuen Stockholmeko lantegian langileak emakumeak ziren. Suediako lehen telefono-sarerako kableak egin zituen eta Finlandiara ere esportatu zuen kablea.

Biografia
---------

Christina Holmbergen eta Per Hammarström kotoi-merkatariaren alaba izan zen. Aitak nahi izan zuen seme-alaba guztiek lanbide bat ikastea, eta, beraz, hainbat apaingarri egiten ikasi zuen.

Lan ibilbidea
-------------

Telefono-kableak asmatuta zeuden arren, Suedian ez zen ezagutzen nola egin; beraz, Suediako telefono-sarea atzerriko fabrikatzaileen mende zegoen. 

Hammarströmek telefono-kableak fabrikatzeko metodo bat garatzea lortu zuen, metalezko sokaz egindako apaingarriak egiteko trebetasunetik abiatuta. Bere lantegia jarri zuen, eta 1883an Suediako telefono-konpainiari telefono-kableak hornitzeaz arduratu zen. 1880 eta 1890 urteetan ekoizpenaren monopolioa izan zuen. Stockholmeko lantegian emakumeak baino ez zituen erabili, eta berak entrenatu zituen.

Aintzatespenak
--------------

* 1886an, bere asmakizunarengatik lehen saria eman zioten Stockholmen makinen erakusketa batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Suedieraz)**  *Hanna Hammarström.*  2022-09-05 (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
2. 1 2 3   Hellander, Adolf.  (29 de abril de 1898). «Hanna Hammarström» *IDUN*: 129–130..

Kanpo estekak
-------------

* Hellander, Adolf.  (29 de abril de 1898). «Hanna Hammarström» *IDUN*: 129–130..
* Svanberg, Lena. «The lady with the copper wire» *The history of Ericsson* (LM Ericsson).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4952412

 |

* Wd Datuak: Q4952412
**Leake konderria** (ingelesez: *Leake County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carthage da. 2010eko zentsuaren arabera 23.805 biztanle zituen, Leake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Leake konderriak 1.516,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,41 ura dira. Beste 1.509,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.805 pertsonetatik 12.631 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.020 dira. 9.620 beltzak edo afroamerikarrak. 1.352 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 151 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490835
* Commonscat Multimedia: Leake County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147772525
* LCCN: n82128013
* NARA: 10039558
* **Lekuak**
* OSM: 1833633
* TGN: 2001125

 |

* Wd Datuak: Q490835
* Commonscat Multimedia: Leake County, Mississippi
***HMS Beagle*** ontziak, Britania Handiko Tamesi ibaian izan zuen haren lehen kontaktua ibaietako zein itsasoetako urarekin. 1820.urteko maiatzaren 11ean izan zen hori. Urte hartako uztailean, Revista Navaleko ospakizunean parte hartu zuen, Jorge IV.naren koreatzean zehazki. Beagle ontzia, Londreseko zubi berritik igaro zen lehen ontzia izan zen. 1845. urtean eraldaketak jaso zituen haren egituran. Hori gutxi balitz, ikerketa lanak alde batera utzi eta Essex (Ingalaterra) kostako kontrabandisten kontroletarako erabiltzen hasi ziren. 1870.urtean desegitera eraman zuten.

Neurriak
--------

1820.urteko maiatzaren 11ean izan zen hori. 27,5 metroko luzeera, 7,5 metroko erruna eta 3,8 metroko zingoa zuen ontziak. Gainera, 10 kanoi, 235 toneladako zama eta 120 pertsonaz osaturiko tripulazio bat zeraman. Urte hartako uztailean, Revista Navaleko ospakizunean parte hartu zuen, Jorge IV.naren koreatzean zehazki. Beagle ontzia, Londreseko zubi berritik igaro zen lehen ontzia izan zen.

Bidaiak
-------

Ontzi honek hiru ikerketa garrantzitsuetan parte hartu zuen.

#### Lehena (1826-1830)

Magallaneseko (Chile) hidrografia aztertzeko erabili zuten.

Bigarren bidaia, Charles Darwinekin batera.
#### Bigarrena (1831-1836)

Bidai ezagunena, Charles Darwin zientzialariak parte hartu zuena. Honen bitartez eboluzioaren teoria garatu zen

#### Azkena (1837-1843)

Australiako kostak ikertzeko eta bide batez konkistatzeko erabili zuten.

Erreplika
---------

Erreplika 2015
Hain izan da garrantzitsua itsasontzia non haren erreplika egin izan den. 2009.urtean, Charles Darwinen ehun eta berrogeita hamargarren urteurrena ospatzeko, Britaniar batzuek Beaglen ontziaren erreplika bat egiteko proposamena luzatu zuten. Erreplika honekin, Darwinek eginiko bide berbera burutu nahi zuten. Baina diru falta zegoela medio, proposamen hau bazterturik geratu zen. Bi urte igaro ostean, erreplika egiteko proposamen berriro ere luzatu zuten, oraingoan Chilen. *Museo Nao Victorian* erreplika jarriko zutela azpimarratu zuten. 2012. urtean hasi zituzten eraikitze lanak eta 2016an amaitu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *HMS Beagle.*  2018-11-24 (Noiz kontsultatua: 2018-11-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35926
* Commonscat Multimedia: HMS Beagle (ship, 1820)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 167882748
* GND: 4220837-3
* LCCN: n89103950
* NKC: kn20050506024
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35926
* Commonscat Multimedia: HMS Beagle (ship, 1820)
NGC 604, H II eskualde erraldoia Triangeluko galaxian.
**H** **II eskualdea** edo **HII eskualdea** izarren arteko hidrogeno atomikoko eskualde ionizatua da.Eskualdea partzialki ionizatutako gas-hodei molekular batean egon ohi da. Hodei horretan, izarrak berriki eratu dira. Argi-urte batetik ehunka urtera bitarteko tamaina eta zentimetro kubikoko partikula gutxi batzuetatik milioi batera izan ditzakete. Orion nebulosa, H II eskualdea dena, 1610ean ikusi zen teleskopioz, mota honetako aurkitutako lehen objektua.

Eskualdeek edozein forma izan dezakete izarren eta gasaren banaketa irregularra delako. Eskualde horietan sortutako bizi laburreko izar urdinek argi ultramore kantitate handiak igortzen dituzte, inguruko gasa ionizatuz. H II eskualdeak, batzuetan ehunka argi-urte dituztenak, sarritan hodei molekular erraldoiekin lotzen dira. Normalki, multzokatuak edo harilkatuak agertzen dira, eta, batzuetan, Zaldi Buru nebulosa bezalako forma konplexuak dituzte. H II eskualdeek milaka izar erditu ditzakete zenbait milioi urtean. Azkenean, supernoba-leherketek eta izar-kumuluko izarrik masiboenen izar-haize indartsuek H II eskualdeko gasak sakabanatuko dituzte, eta sortu diren izar-multzo bat atzean utziko dute.

H II eskualdeak distantzia handietara ikus daitezke unibertsoan, eta H II eskualde estragalaktikoak aztertzea garrantzitsua da galaxien distantzia eta konposizio kimikoa zehazteko. Galaxia espiralek eta irregularrek H II eskualde asko dituzte, eta galaxia eliptikoek ia ez dute horrelakorik. Galaxia espiraletan, gure Esne Bidea barne, H II eskualdeak besoetan aurki daitezke; galaxia irregularretan, berriz, kaotikoki banatzen dira. Galaxia batzuek H II eskualde izugarriak dituzte, dozenaka mila izar izan ditzaketenak. Hona hemen adibide batzuk: Tarantularen Nebulosa Doradusen 30. eskualdean, Magallaesen Hodei Handian, eta NGC 604, Triangeluko galaxian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11282
* Commonscat Multimedia: H II regions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4158620-7
* LCCN: sh85058134
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11282
* Commonscat Multimedia: H II regions
**HSV Hamburg** edo **HSV Hanball** (izen osoa *Handball Sport Verein Hamburg e.V. (HSV Hamburg e. V.)*), Alemaniako Hanburgo hiriko eskubaloi talde indartsua da. Palmaresesan titulu askorik ez badu ere garaipen garrantzitsuak lortu ditu, denetan aipagarriena 2013ko EHF Txapeldunen Liga, kontinenteko txapelketa nagusia.

Historia
--------

1999an Lübeck hiriko *VfL Bad Schwartau* eta *HSV Lübeck* taldeek bat egin zuten. 2002an taldea Hanburgora aldatu zen hazteko asmoz eta Hanburgoren izena hartu zuen. Hasiera ez zuen erraza izan diru arazo larriak zirela eta, baina 2005ean Andreas Rudolph hautatu zuten presidente eta egoerari buelta itzela eman zion. Ordutik hona Alemaniako liga bat eta bi kopa lortu ditu eta Europa mailan EHF Txapeldunen Liga (2013) eta EHF Errekopa (2007) eskuratu ditu.

2016an lizentzia kendu zioten eta taldea desegin zen. Talde berria sortu da, Handball Hamburg, eta 3. mailan hasi du ibilbidea.

Palmaresa
---------

**Alemanian:**

* Bundesliga (1): 2011.
* Alemaniako Kopa (2): 2006, 2010.
* Alemaniako Superkopa (3): 2004, 2006, 2009.

**Nazioartean:**

* EHF Txapeldunen Liga (1): 2013.
* EHF Errekopa (1): 2007.
* EHF Kopa (0): finalista 2015ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615848
* Commonscat Multimedia: HSV Hamburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128632759
* GND: 10337986-1

 |

* Wd Datuak: Q615848
* Commonscat Multimedia: HSV Hamburg
HTTP 404 errorea erakusten duen pantaila-irudi bat
**HTTP** **404**, **HTTP Not Found** edo **HTTP** **404 Ez aurkitu**a HTTP egoera-kode bat da, host-a zerbitzariarekin komunikatu ahal izan dela baina eskatu den baliabidea ez dela existitzen adierazten duena. Adibidez, https://eu.wikipedia.org/xyzjk URLa sartzen bada Wikipediaren zerbitzariak errorearekin orrialde bat itzuliko du baita **HTTP 404** errore-kodea ere. Errore hau ez da nahastu behar "Web-zerbitzaria ez aurkitua" errorearekin edo zerbitzariarekin ezin izan dela konektatu adierazten duten erroreekin.

Ezarpena
--------

HTTP komunikazio-eskaera batek erantzun diezaion eskatzen dio zerbitzariari, adibidez, web-nabigatzaile batek HTML dokumentu bat (web-orri bat) eskatzea. Zerbitzariak zenbakizko HTTP-kode batekin eta mezu batekin erantzuten du. 404 kodean, lehenengo lauko horrek bezeroaren akats bat egon dela erakusten du, URL-a gaizki idatzita dagoelako, adibidez.

**404 errore-kodearen** ondoan, zerbitzariak akatsaren arrazoia azaltzen duen testu bat bidali ohi du. HTTP-espezifikazioak "Not Found" (ez aurkituta) esaldia iradokitzen du. Zerbitzari askok modu lehenetsian 404 kodea eta "Not Found" esaldia dituen web-orri bat erakusten dute. Eskatutako orria ez badago, zerbitzariek edozein orrialde erakusteko konfiguratu daitezke.

Hala ere, Internet Explorerrek eta Chromek, modu lehenetsian ez dituzte orri horiek erakusten, baldin eta 512 byte baino gehiago ez baditu behintzat, eta gehienetan nabigatzaile horiek horretarako propio definituta duten orrialde bat erakusten dute.

Zerbitzariek 404 errore bat erakutsiko du orrialdeak mugitu badira edo ezabatu direnean. Lehen kasuan, zuzena zuzenagoa litzateke 301 kode-errorea bidaltzea (betiko mugituta). Bigarren kasuan 410 ezabatze-kode bat itzuli behar izango luke. Bi aukerek zerbitzaria konfiguratzea berariaz eskatzen dutenez, webgune gehienek ez dituzte kode hauek erabiltzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  RFC2616 - HTTP/1.1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q404
* Commonscat Multimedia: HTTP 404

---

 |

* Wd Datuak: Q404
* Commonscat Multimedia: HTTP 404
**Cervantes tximeleta** (*Erynnis tages*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europan eta Asian aurkitzen da 2.000 metrotik gorako altueratan nagusiki eta ez da aurkitzen erraza.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 25 mm inguruko hegozabalera baino ez du. Kolore marroiko hegalak ditu, tonu desberdinetan jaspeztatuak. Emeak arra baino zurixkagoak izaten dira. Kolore horrekin erraz kamuflatzen da lur biluzian, han eguzkia hartzen egotea gustoko du eta. Hegalen ertzetan puntutxo zuriak ditu, hala aurrekoetan nola atzekoetan. Puntutxo hauek ordea galtzen joaten da.

Hegaldi azkarra du, lurretik gertu zuzen egiten duena. Goizetan eguzkia hartzen geldi egoten da lur biluziaren gainean, gauez loreetan pausatzen da, hegalak kurbatuz, hori da espezie honen postura adierazgarriena. Harrapariengandik babesteko sasi altuagoak bilatzen ditu.

Bizi zikloa
-----------

Imagoek bi belaunaldi izaten dituzte, maiatza-ekainean eta uztaila-abuztuan. Arrautza zuri-berdexkak kupula itxurakoak dira eta hostoa eta zurtoina elkartzen diren tokian jartzen dituzte, hirusta belaretan normalean. Bi astetara beldarra ateratzen da eta lurretik gertu estalki bat egiten du belarrez, hostoz eta zetaz.

Beldarra lau muda izaten ditu. Hasieran horia da eta ondoren berde tono desberdinak hartzen ditu. Burua beltza edo more iluna da. Egunez estalkian gordeta izaten da eta gauez landare lekadunetaz eta apiazeoetaz elikatzen da. Udazkenean estalki handiagoa eraikitzen du, urik sartuko ez dena, eta hibernatzeko prestatzen da.

Udaberrian hibernaziotik esnatu eta lasterrera pupa sortzen da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta bikotea.Tximeleta bikotea.
* Tximeleta lurrean pausatuta.Tximeleta lurrean pausatuta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Tagfalter in Bayern : mit Beiträgen zahlreicher Tagfalterkundler.*  Ulmer 2013 ISBN 3-8001-7985-7. PMC 844106437. (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).
2. ↑   «Mariposa Cervantes - EcuRed» *www.ecured.cu* (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).
3. 1 2    *La Serranía Natural » Mariposa Cervantes.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q867291
* Commonscat Multimedia: Erynnis tages
* Wikispecies Espezieak: Erynnis tages

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 100060
* BioLib: 51220
* Dyntaxa: 201018
* EOL: 182527
* Fauna Europaea: 440801
* GBIF: 5977263
* ITIS: 778167
* NCBI: 520884

 |

* Wd Datuak: Q867291
* Commonscat Multimedia: Erynnis tages
* Wikispecies Espezieak: Erynnis tages
*Heriotzaren dantza* (1493), Michael Wolgemuten margolana, Hartmann Schedelen *Liber chronicarum* idazlana.
**Heriotzaren dantza**, edota frantsesetik eratorria den **dantza makabroa**, Goi Erdi Aroan jatorria duen eta heriotzaren unibersalitatea gaitzat duen arte generoa da. Bere mezua bakarra eta argia da: norberaren jatorri edo maila sozialak ez du garrantzirik, heriotzaren dantzak batu edo berdintzen baigaitu. Alegia, gizaki guztiak inongo salbuespenik gabe hilobian amaituko dugula.

Heriotzaren dantzan Heriotza beraren pertsonifikazio edo irudikapena agertzen da, giza hezurdura baten itxuraz, honek maila sozial eta adin guztietako gizakiak bere aurrera azaldu eta hilobi baten inguruan dantza egin dezaten deitzen die. Usadioz, heriotzarekin dantzatzen diren kargu edo maila sozialak Aitasantua, Artzapezpikua, Enperadorea, Sakristaua, Nekazari edo Baserritarra, eta abar ziren.

Heriotzak gizakiei bizitzaren gozamen eta gauza onak ez direla betirako eta amaiera dutela, eta denoi heriotzaren unea iritsi eta hilko direla oroitarazten die. Garaiko arten, bai margolaritzan nahiz antzerki eta arkitekturan maiz irudikatu izan den gaia da.

Zinema
------

1957ko Ingmar Bergmanek zuzendutako *Zazpigarren Zigilua* filmaren amaieran heriotzaren dantzaren eszena mitikoa jazotzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q473450
* Commonscat Multimedia: Danse Macabre

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5534530
* BNF: 11937542g (data)
* GND: 4134162-4
* LCCN: sh85035646
* NKC: ph138928
* SUDOC: 027304329
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 047600
* LIR: 3259
* TLS: Saut\_dals\_morts/Totentanz
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q473450
* Commonscat Multimedia: Danse Macabre
**Herishef**, justizia eta emankortasunaren jainkoa da. Egiptoar mitologian, eguzki jainkoa ere bada

* Izen egiptoarra: **Herishef**. Izen greziarra: **Harsafes**. Heroi greziarra: Herakles

Ikonografia
-----------

Ahari burudun gizon bezala irudikatzen zen, adar kiribilduna, eta Atef koroa eguzki diskoarekin, Uas zetroa eta ankha zeramatzalarik.

Mitologia
---------

Jatorrizko uretatik jaioa, Niloren goraldia mesedetzen du eta janari hornitzailea da.

Epitetoak
---------

Bere izenak *bere lakuan dagoena* esan nahi du eta *zakil indartsukoa* titulua jasotzen zuen.

Sinkretismoa
------------

Osiris, Khnum eta Shurekin identifikatua izan zen

Gurtza
------

Bere gurtza nagusiena Herakleopolis Magnan izan zen, Egiptoko lehen tarteko aroan oso garrantzitsua izan zelarik. Egunero eskaintzen zitzaizkion idi sakrifizioak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939129
* Commonscat Multimedia: Heryshaf

---

 |

* Wd Datuak: Q939129
* Commonscat Multimedia: Heryshaf
***Herio dantza*** Gotikoko margolaritzaren fresko ezaguna da. Margolan hau Esloveniako Hrastovljeko Hirutasun Santuaren elizan dago. Esloveniako gotikoko lan nagusietariko bat da. 1490ean Janez iz Kastva esloveniar margolariak eta bere taldeak burutu zuen. Freskoa Jože Pohlenek 1951an aurkitu zuen. Gaia oso ezaguna izan zen Erdi Haroan, batez ere literaturan: Herioak pertsona guztiak berdintzen ditu; berdin da apezpiku, zaldun edo pobre izan, gaztea ala zaharra izan, emakumea ala gizona izan.

Esloveniako Arte Galeria Nazionalean ikus daitekeen erreplika.

Deskribapena
------------

Freskoan eskeleto hilara bat prozesioan ikus daiteke. Haien artean pertsona mota eta estamentu desberdinak ikus ditzakegu. Guztiak hilobira doaz. Han Herioaren pertsonifikazioa tronu batean eserita ikusten dugu. Pertsonaiak hauxek dira: aitasantu bat, errege bat, erregina bat, monje bat, apezpiku bat, merkatari bat, zaldun bat, eskale bat eta haurtxo bat.

Literaturan ohikoa bazen Erdi Haroko margolaritzan ez zen hainbeste. Batez ere XV. mendean agertu zen eta hurrengoan desagertu zen. Hrastovljeko margolan han Italiako eragina erakusten du.

Freskoaren kokapena.
Hirutasun Santuaren eliza, Hrastovljen.

Bibliografia
------------

* Höfler, Janez (1997), *Srednjeveške freske v Sloveniji - Primorska* (Erdi Haroko frescoak itsasertzeko Eslovenian), Družina, Ljubljana, 96.or.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Heriotzaren dantza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750058

 |

* Wd Datuak: Q750058
Danubioko deltaren mapa osoa, identifikatutako banaketekin
**Chilia** edo **Kiliyako adarra** (errumanieraz: *Brațul Chilia*: Braul Chilia; ukraineraz: Кілійське гирло) Danubio ibaiaren hiru banaketa-kanal nagusietako bat da, eta Danubioko delta sortzen laguntzen du. Deltaren alderik iparraldekoenean dago. Errumaniaren eta Ukrainaren arteko muga natural bat sortzen du (ikus Errumania eta Ukraina arteko muga), eta izen bera duten bi hirien izena darama. Hiri horiek bi bankuetan daude: Kiliya iparraldean, Ukrainako ertzean eta Chilia Veche hegoaldean, Errumaniako ertzean. Danubioko beste bi adar nagusiak Sulina adarra eta Sfântu Gheorghe adarra dira.

Chilia adarra Ismail uhartetxoan hasten da. Bertan, Danubio Chilia adarrean eta Sulina adarrean banatzen da, eta Vylkove hiritik hurbil amaitzen da. Han, Chilia adarra Otxakoveko (ekialderantz) eta Istanbul Zaharreko (hegoalderantz) adarretan banatzen da. Chiliako adarrak 104 kilometro. Deltaren sarrerako fluxua 6.350 m3/s-koa da; Chilia adarrak fluxu horren %58-60 garraiatzen du.

Chilia adarrean, otomandar gotorleku zaharra dago, Ukrainako gaur egungo Izmail hirian. 1789an Izmailen erorketa ondorioz, otomandrrek erabateko kontrola galdu zen Iparraldeko Pontikoko kostetan (gaur egun Ukrainako hegoaldea), eta Errusiako Inperioa Itsaso Beltzaren zati horretara hedatu zen, nahiz eta borrokaldiek eta gudek oraindik jarraitu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1344617
* Commonscat Multimedia: Kiliya branch

---

 |

* Wd Datuak: Q1344617
* Commonscat Multimedia: Kiliya branch