recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ténéréko arbola 1961ean.
**Ténéréko arbola** (frantsesez: *Arbre du Ténéré*) akazia bakartia, agian *Acacia raddiana* edo *Acacia tortilus* bat, izan zen, behin munduko osoko arbolarik bakartiena izan zena. Ténéré eskualdea zeharkatzen zuten karabanek erreferentziatzat hartzen zuten, 400 kilometroko eremuan bakarra zelako. 1973an libiar kamioilari batek arbola jo eta lurrera bota zuenez, metalezko eskultura batek ordezkatua izan zen. Bertoko tuaregek miresten zuten arbola hau egun Niameiko Museo Nazionalean gordetzen dute.

Akazia hau basamortua egun baino hezeagoa zenean jaio eta bakarrik iraun zuen hamarkadetan zehar. 1938 eta 1939 arteko neguan inguruan putzu bat eraiki zuten eta bere sustraiak 33 eta 36 metro artean dagoen maila freatikoraino heltzen direla konturatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Riedacker, A..  (1993). *Physiologie des arbres et arbustes en zones arides et semi-arides: séminaire, Paris-Nancy, 20 mars-6 avril 1990.*  John Libbey Eurotext, 406 or. ISBN 2742000194..
2. ↑   Le Roy, Robert.  (1998). *Méhariste au Niger: souvenirs sahariens.*  Karthala Editions, 108 or. ISBN 2865377784..
3. ↑   Carlier, Marc.  (2006). *La drôle de guerre au Sahara: confins nigériens, 1938-1940.*  éditions Karthala, 59 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q630678
* Commonscat Multimedia: Arbre du Ténéré

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305143269
* BNF: 167042508 (data)

 |

* Wd Datuak: Q630678
* Commonscat Multimedia: Arbre du Ténéré

17°45′00″N 10°04′00″E﻿ / ﻿17.75°N 10.0667°E﻿ / 17.75; 10.0667
**Miguel de Icaza** (Mexiko Hiria, 1972ko azaroaren 23a) software libre programatzaile mexikar bat da, GNOME proiektua hasteagatik ezaguna.

Miguel de Icaza Mexiko Hirian jaio zen eta Mexikoko Unibertsitate Autonomiko Nazionalean (UNAM) burutu zituen ikasketak. 1992. urtean hasi zen software librea idazten.

1997ko udaran, Microsoft-k lan elkarrizketa bat egin zion Internet Explorer UNIX talderako (SPARC plataformara bihurtzeko), baina bisa lortzeko ez zuen behar adinako titulu unibertsitarioa. Elkarrizketan dioenez, elkarrizketatzaileak konbentzitzen saiatu zen Internet Explorerren kodea libre egin zezaten Netscapek bere nabigatzailearekin egin aurretik.

Icazak GNOME proiektua hasi zuen urte bereko udaran, Federico Menarekin batera, GNU/Linuxrako eta beste UNIX-modukoentzat mahaigain guztiz libre eta osoa egin nahi zuen. Lehenago Icazak Midnight Commander fitxategi kudeatzailean lan egin zuen, eta Linux kernelean ere. Gnumeric kalkulu-orriak sortzeko programaren sortzaileetako bat ere bada.

1999an, Icazak Helix Code fundatu zuen, GNOMErako softwarea librea sortzeko konpainia, Nat Friedmanekin batera, eta hainbat GNOME hackerri lana eman zien. 2001. urtean, Helix Code-k izena aldatu zuen, Ximian izateko, eta Mono proiektua hasi zuten, Icaza proiektu buru bezala, Microsoften .NET berria hainbat plataformetan erabilgarri izateko, Linux eta Unix modukoak kasu. 2003ko abuztuan, Novellek Ximian erosi zuen.

1999an Miguel de Icazak Free Software Foundationaren Free Software Saria jaso zuen, 1999 urteko MIT Technology Review eraberritzaile saria ere jaso zuen, eta Time Magazine aldizkariak 2000. urteko irailean mendeko 100 gizonik berriztatzaileen artean izendatu zuten.

Miguelek paper txiki bat izan zuen 2001ean Antitrust filmean.

2003an Maria Laura brasildarrarekin ezkondu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Miguel de Icaza*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Icazarekin elkarrizketa[*Betiko hautsitako esteka*]
* Miguel de Icazaren blog-a
* Bere profila *MIT Techonology Review* gunean, 2004ko Iraila

| Software librearen historiako pertsonaia nabarmenak |
| --- |
| Rick Adams -  Eric Allman -  Brian Behlendorf -  Keith Bostic -  Alan Cox -  Matthias Ettrich -  Miguel de Icaza -  Theo de Raadt -  Jim Gettys -  John Gilmore -  Jon "maddog" Hall -  Jordan Hubbard -  Lynne eta William Jolitz -  Rasmus Lerdorf -  Lawrence Lessig -  Marshall Kirk McKusick -  Eben Moglen -  Ian Murdock -  Tim O'Reilly -  Keith Packard -  Brian Paul -  Bruce Perens -  Eric S. Raymond -  Bob Scheifler -  Mark Shuttleworth -  Richard Stallman -  Linus Torvalds -  Andrew Tridgell -  Guido van Rossum -  Larry Wall  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62849
* Commonscat Multimedia: Miguel de Icaza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311428081
* SUDOC: 243608675

 |

* Wd Datuak: Q62849
* Commonscat Multimedia: Miguel de Icaza
***Microcebus arnholdi*** *Microcebus* generoko lemur espezie bat da, Madagaskarreko endemikoa. Holotipoa 2005eko azaroaren 27an jaso zen lehen aldiz, eta 2008an deskribatu zen lehen aldiz. Ikerketen arabera, *Microcebus sambiranensis* espeziearekiko ezberdina da genetikoki.

Tamaina ertaineko lemuriformea da, 50 g inguru pisatzen du, 3,2 cm luze da eta 12,9 cm buztan du. Madagaskarreko iparraldeko bi erreserbatan aurki daitezke.

Etimologia
----------

*Arnholdi* izena New Yorkeko Henry Arnhold-en omenez aukeratu zuten.

Anatomia eta fisiologia
-----------------------

*M. arnholdi*k 50 g inguru pisatzen du, baina beste lemureek bezala, pisua aldatu egiten da urtaroaren arabera. Holotipoak 71 g pisatzen zuen, 8,1 cm-ko luzerarekin eta 12,9 cm-ko isats-luzerarekin.

Bizkar-ilajea marroi iluna, gorria eta grisa da, eta isatsaren oinarrian zerrenda dortsal ertaina du, marroi iluna. Sabelaldea zuri-kremazkoa da, kolore grisekoa. Burua gorria da, gune marroi ilunak ditu muturrean eta begien inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Louis Jr. E.; Engberg, S.; McGuire, S.; McCormick, M.; Randriamampionona, R.; Ranaivoarisoa, J.; Bailey, C.; Mittermeier, R. & Lei, R..  (2008). «Revision of the Mouse Lemurs, Microcebus(Primates, Lemuriformes), of Northern and Northwestern Madagascar with Descriptions of Two New Species at Montagne d’Ambre National Park and Antafondro Classified Forest» *Primate Conservation* 23: 19–38. doi:10.1896/052.023.0103..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1134080
* Commonscat Multimedia: Microcebus arnholdi
* Wikispecies Espezieak: Microcebus arnholdi

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 899542
* GBIF: 8219027
* ITIS: 944032
* UICN: 16971390
* NCBI: 864580

 |

* Wd Datuak: Q1134080
* Commonscat Multimedia: Microcebus arnholdi
* Wikispecies Espezieak: Microcebus arnholdi
**Merlot** mahats beltz barietate ezaguna da. Merlota ardo urdin iluneko mahats-barietate bat da, nahasketa-mahats gisa zein barietate-ardoetarako erabiltzen dena. Uste da "merlot" izena *merle* zozoaren izen frantsesaren txikigarri bat dela, seguruenik mahatsaren koloreari erreferentzia egiten diona. Bere leuntasuna eta "mamitsutasuna", bere heldutasun goiztiarrarekin konbinatuta, merlota mahats herrikoi bihurtzen dute cabernet sauvignonekin nahasteko, gogorragoa eta beranduago heltzen dena, taninoetan altuagoa izan ohi dena.

Cabernet sauvignon, cabernet franc, malbec eta petit verdot mahatsekin batera, merlota Bordeleko ardoan erabiltzen duten mahats nagusietako bat da, eta Bordeleko ardogintzan gehien landatzen duten mahatsa da. Merkatu askotan, merlota da ardo beltzaren barietaterik ezagunenetako bat. Malgutasun horrek munduko mahatsik landatuenetako bat bihurtzen lagundu du. 2004an, merlota gehien landutako hirugarren barietatea zela kalkulatu zen, mundu osoan 260.000 hektarea zituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Robinson, J.; Harding, J.; Vouillamoz, J..  (2012). *Wine Grapes — A complete guide to 1,368 vine varieties, including their origins and flavours.*  Allen Lane, 630–634 or. ISBN 978-1-846-14446-2..
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Wine Business Journal listing of varietal sales.* .
3. ↑   Robinson, J. ed. *The Oxford Companion to Wine.*  (3. argitaraldia) Oxford University Press, 746 or. ISBN 0-19-860990-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213338
* Commonscat Multimedia: Merlot

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97008346

 |

* Wd Datuak: Q213338
* Commonscat Multimedia: Merlot
***Microcebus gerpi*** primate estrepirrino espezie bat da, Sahafina basoan bizi dena Madagaskarreko ekialdean, Mantadia parke nazionaletik gertu. Horren berri eman zuen ikertzaile alemaniar eta malgaxeek 2012an. Sahafina basoa 2008an eta 2009an baino ez zen aztertu, Madagaskarreko *Groupe d'Étude et de Recherche sur les Primates* (GERP) ikerketa eta kontserbaziorako elkarte malgatxe batek baso horretako lemureen inbentarioa egin zuenean. Espeziearen izen arrunta, Gerp, talde honi zor zaio.

Azterketa genetikoetan, neurketetan eta argazkietan oinarrituta, ikertzaileek egiaztatu zuten Gerp-eko sagu-lemurra deskribatu gabeko espezie bat zela, *Microcebus lehilahytsara*ren desberdina, 58 km-ra egon ez arren. Espezie berria askoz handiagoa da, eta batez beste 68 g pisatzen du, 44 g baino nabarmen gehiago. *Microcebus jollyae*, kokalekuaren hegoaldean dagoena, Gerp-en saguarekin lotura handiena duen espeziea da, baina handiagoa da eta genetikoki eta isatsaren luzeran desberdina da.

Duela gutxi aurkitu den espeziea denez, gutxi ezagutzen da haren portaera, komunikazioa, ekologia eta ugalketa. Itxuraz, altitude txikiko oihan-eremu txiki batera mugatuta dago espeziea, eta arriskuan dago haren habitata suntsitzeagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Radespiel, U.; Ratsimbazafy, J. H.; Rasoloharijaona, S.; Raveloson, H.; Andriaholinirina, N.; Rakotondravony, R.; Randrianarison, R. M.; Randrianambinina, B..  (2011). «First indications of a highland specialist among mouse lemurs (*Microcebus spp*.) and evidence for a new mouse lemur species from eastern Madagascar» *Primates* 53 (2): 157-170. doi:10.1007/s10329-011-0290-2..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1514699
* Commonscat Multimedia: Microcebus gerpi
* Wikispecies Espezieak: Microcebus gerpi

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 27880315
* GBIF: 7631341
* ITIS: 944034
* UICN: 16971461
* NCBI: 1131379
* Species+: 67926

 |

* Wd Datuak: Q1514699
* Commonscat Multimedia: Microcebus gerpi
* Wikispecies Espezieak: Microcebus gerpi
**Merkurio-manganesozko izarrak** ionizatutako merkurioaren xurgaketaren ondorioz euren espektroan 398,4 nanometrotara lerro irten bat duten izar berezi ez magnetiko batzuk dira. Izar hauek sekuentzia nagusikoak dira, B espektro motakoak eta 10.500 eta 15.000º K bitarteko azaleko tenperatura efektiboa dute. Klase honetako izarrek ezohikotasun kimiko ezberdin ugari dituzte, zenbait elementu kimiko oso ugariak eta beste batzuk oso urriak direlarik.

Merkurio-manganesozko izarrek beste izar batzuetatik bereizten dituzten bi ezaugarri dituzte. Alde batetik, fosforoa, manganesoa, galioa, zirkonioa, itrioa, platinoa, estrontzioa eta merkurioa behar baino kopuru handiagoan dute, eta, bestetik, ez dute eremu magnetiko indartsu bat. Zenbait elementu gure eguzkian baino 105 aldiz ugariago dituzte.

Antzeko beste izar batzuekin alderatuz errotazio motelekoak izateko joera dute, eta, ondorioz, izar hauen atmosfera nahiko bare egoten da. Ezohiko kopuruak biziki egonkorra den giro hidrodinamiko baten ondorio izan daitekeela uste da; atomo mota ezberdinak grabitatearen ondorioz hondoratzen dira, beste batzuk erradiazio presioaren ondorioz kanpora bultzatuak diren bitartean, modu homogeneoan banatuta ez egotea eraginez.

Merkurio-manganesozko izarrak izarren efektu hidrodinamikoak aztertzeko laborategi garrantzitsutzat hartzen dira. Izar ugariren emaitzak erabiliz elementuen edukien dependentzia izarren parametroekin azter daitezke, baita aurreikuspen teorikoekin alderaketak egitea ere.

Merkurio-manganesozko izarrik garrantzitsuenak
----------------------------------------------

Klase honetako izarren eredua Alpheratz edo Alpha Andromedae da. Jarraian dagoen zerrendan talde honen barruan dauden izarrik distiratsuenetako batzuk agertzen dira.

| Izena | Bayerren izendapena/Flamsteed | Espektru mota | Irudizko magnitudea |
| --- | --- | --- | --- |
| Alpheratz | α Andromedae | B8IVmnp | +2,06 |
| Gienah Gurab | Gamma Corvi | B8III | +2,59 |
| Maia | 20 Tauri | B8III | +3,87 |
|  | χ Lupi | B9IV | +3,96 |
| Muliphein | Gamma Canis Majoris | B8II | +4,10 |
|  | φ Herculis | B9mnp | +4,23 |
|  | π1 Bootis | B9p | +4,91 |
|  | ι Coronae Borealis | A0p | +4,98 |
|  | κ Cancri A | B8IIImnp | +5,24 |
| OV Geminorum | 33 Geminorum | B7III | +5,87 |
| Dabih Minor | Beta Capricorni|β Capricorni B | B9.5III/IV | +6,10 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1140275

 |

* Wd Datuak: Q1140275
**San Nikolas eliza** Esteribarko Larrasoaña kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Oinplanoak hiru ataleko habearte bakar angeluzuzena eta burualde zuzena ditu. Barroko garaiko ganga lunetozkoa da. Korua XIX. mendekoa izan daiteke eta habeartearen oinetan altxatzen da. Bi sakristia ditu atxikita burualdearen alde banatan; XVI. mendeko sakristia zaharra, ebanjelioaren aldean, sei parteko nerbio-gangaz estalia. Epistolaren aldekoa modernoa da.

Kanpoaldean, harlanduxkoz egindako hormak daude, eta arkupe moderno handi batek du protagonismoa. Arkupeak Epistolaren oinak eta aldea hartzen ditu, luzitutako pilareen gainean dauden adreiluzko erdi-puntuko arkuez osatutako sekuentzia batekin. Arkupeak bi ate ditu, bata korupean irekia eta bestea Epistolaren aldean. Lehenengoa erdi-aroko bi arkiboltadun arku zorrotz batez osatuta dago. Beste atea mentsula gaineko ateburu soil bat da. Dorrea Erdi Arokoa da eta habeartearen azken atalaren gainean altxatzen da, nahiz eta litekeena den barroko garaian berregina izatea habeartearen estalkiarekin batera.

XVII. mendearen bigarren erdialdeko erretaula nagusi barrokoa da presbiterioaren buru, apaingarri gutxirekin. Bere irudimena, garai ezberdinetakoa da, San Nikolas titularraren tailu eseria, oso zaharberritua. Kristo Gurutziltzatua XVI. mendekoa da, eta San Luis Gonzalaga eta barrokoaren alboetan dagoen gotzaina.

Sakristian, urregintzako pieza batzuk kontserbatzen dira: XVII. mendeko lehen erdiko egitura puristako zilarrezko bi kalize eta astil barroko bat aprobetxatzen duen hirugarren bat; konpondutako zilarrezko kopoi bat; 1712an Madrilen ziztatutako zilarrezko ekisaindu barroko bat; eta XIX. mendeko erlikia-ontzi zilarreztatu bat.

Iruñeko Elizbarrutiko Museoan parrokia honetatik datorren portapaz bat gordetzen da

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Larrasoaña» *www.esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Larrasoaña

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970893
* Commonscat Multimedia: Iglesia de San Nicolás, Larrasoaña

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-290

 |

* Wd Datuak: Q65970893
* Commonscat Multimedia: Iglesia de San Nicolás, Larrasoaña
**San Nikolas Barikoaren eliza** Gipuzkoako Orio udalerriko Alde Zaharran dagoen eliza bat da, izen berdineko San Nikolas kalean eta Bikarioetxearen alboan.

Historia
--------

Lehenengo eliza XIII. mendekoa zen. Horren gainean, XVI. eta XVII. mendean egungo eraikina altxatu zuten. Bere estiloa Pizkundekoa da. Beste ezaugarrien artean bere gotorleku izaera azpimarra dezake; ezaugarri hau Gizpukoako kostaldeko beste elizetan ikus daiteke, esaterako Zumaiako San Pedro elizan. Eliza plataforma zabal baten gainean eraikia dago, zutabe eta arku indartsuen gainean. Deiagarria da, bestetik, perimetroko ataria, ingurabide modukoa, bide osoan estalia. Barruan San Nikolas Barikoari eskainitako aldarea garrantzitsua da; santu hau bidaiarien eta arrantzaleen babeslea da.

Iruditegia
----------

* Barnealdea.Barnealdea.
* Jesus gurutziltzatua.Jesus gurutziltzatua.
* San Nikolas Barikoaren irudia.San Nikolas Barikoaren irudia.
* Ibilbide perimetrala.Ibilbide perimetrala.
* Eliza kanpotik ikusita.Eliza kanpotik ikusita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Informazio turistikoa.
* Aldare nagusiaren argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266923
* Commonscat Multimedia: Church of San Nicolás de Bari, Orio

---

 |

* Wd Datuak: Q12266923
* Commonscat Multimedia: Church of San Nicolás de Bari, Orio
*Artikulu hau Slagelseko gotorlekuari buruzkoa da; Suediako hiria gaitzat duena beste hau da: «Trelleborg (Eskania)»*
**Trelleborg** Slagelsen (Danimarka) dagoen eraztun itxurako gotorleku baten izena da. 980 eta 981 urteen artean eraiki zela uste da. 1948an etxe luze bat berreraiki zen eta gaur egun aire libreko museo bat da.

Egitura
-------

Gainontzeko gotorlekuek bezala, Trelleborgek zirkulu perfektua osatzen du eta barnealdean bi kale elkartuz gurutzatzen dira lau zati berdin eratuz. Bakoitzean oso antzekoak diren launa etxe luze daude. Trelleborgen kasuan zirkuluaren diametroa 137 metrotakoa da eta etxeen luzera 29.4 metrotakoa. Etxeen egiturari so, gela handi bat daukate, 18 x 8 metrotakoa eta atzealdean bi gela txiki. Etxeen artean hainbat txabolaren aztarnak ere aurkitu dira. 1.300 pertsona bertan bizi zitezkeela pentsatzen da.

Beste gotorlekuetatik bereizten duena 19 metrotako zabalera duen harresi sendoa da. Harresi hauetan beste 15 etxe luze aurkitu dira eta baita hilerria ere.

Iruditegia
----------

* Etxe luzeen aztarnak.Etxe luzeen aztarnak.
* Berreraikitako etxe luzea.Berreraikitako etxe luzea.

Ikus, gainera
-------------

* Eraztun itxurako gotorleku bikingoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2303857
* Commonscat Multimedia: Trelleborg (Slagelse)

---

 |

* Wd Datuak: Q2303857
* Commonscat Multimedia: Trelleborg (Slagelse)
**Metrailadore arina** (LMG ingelesezko siglekin) edo metrailaketa fusila, soldadu bakar batek erabiltzeko diseinatutako metrailadorea da, laguntzailearekin edo gabe, fronte lerroan infanteriari laguntzeko. Metrailadore arina eskuadroiko arma automatiko bezala erabiltzen da.

Metrailadore arin bat armak edo bere funtzio taktikoak identifika dezake. 8-10 tiro-segida laburrak jaurtitzeko erabiltzen da, eskuarki, bipode batetik; su etengaberako euskarri bat, tripodea, metrailadore ertain baten ezaugarria da. Metrailadore batzuk, bereziki xede orokorreko metrailadoreak, metrailadore arin zein ertain gisa heda daitezke. Arau orokor gisa, metrailadore bat bipode batekin hedatzen bada, metrailadore arina da; eta tripode batean hedatzen bada, metrailadore ertaina da, 12,7 mm-ko kalibrea edo handiagoa ez badu behintzat, orduan metrailadore astuna da. Metrailadore arin modernoek metrailadore ertainek baino kalibre txikiagoa izaten dute, arinagoak eta trinkoagoak izateaz gain.

Metrailadore arinak, hala nola Lewis britainiarra, Lehen Mundu Gerran sartu ziren lehen aldiz infanteriaren su indarra handitzeko. Bigarren Mundu Gerraren amaieran metrailadore arinak sekzio edo eskuadra bakoitzeko bat banatzen ari ziren eta infanteriako eskuadra modernoak metrailadore arinen erabileran oinarritutako taktikekin sortu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q720711
* Commonscat Multimedia: Light machine guns

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph457484
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q720711
* Commonscat Multimedia: Light machine guns
**San Joan Bataia­tzailearen eliza** Cintruénigoko tenplu katolikoa da, Gotikoaren eta Pizkundearen arteko estiloak nahasten dituena. Euskal Herriko eliza kolumnario nabarmenen artean dago. XVI. mendeko lehen urteetan hasi baziren ere eraikuntza-lanak, hainbat al­ditatik igaroz mende beraren bukaera arte luzatu ziren. Erretaula nagusia nafar errenazimenduko lanik aipagarrienetakoa da. Bakearen Amabirjina gurtzen duen irudi bat bada elizaren barruan, herriaren zaindaria; XIV. mendeko egurrezko eskultura da.

Ezaugarriak
-----------

Aurreko eliza erraustu ondoren, lau tartetako eliza berri bat bururatu zuen Iñigo Zarraga maisuari dagokio lehen diseinua. Lehen etapa hau, lana tasatu zenean, 1520an amaitu zen, eta eraikuntza-lanak 1577ra arte gel­ditu ziren. Orduan, Pedro Aulesti mar­kinarraren zuzendaritzapean hasi ziren berriro lanak, Martin Urizar eta Pedro Nabaskuesen lagun­tzarekin eta hauek, gangak eta estal­kiak modu egokian buka­tzen dituzten tasa­tzaileen iri­tziz. Dudarik gabe maisu hauei zor zaie eraikinaren egungo itxura; nahiz eta elizari, XIX. mendean, tarte bat gehiago eran­tsi eta habearte nagusian zegoen korua kendu zi­tzaion, presbiterioaren eskuinetara eramanez.

Gaur egungo egoeran baditu altuera bereko hiru habearte, hamar zutabe zilindrikoz mar­katuriko bost tarte, atikadun harroinak dituztenak, plinto altuak eta kapitel toskanoak. Zutabeek 1’55 metroko diametroa dute. Erdiko habearteak 8’75 metro neur­tzen ditu eta alboetakoek 5’95 metro. Habearteak ia 6 metrora iristen dira, eta presbiteriotik gertuenekoak 8 metrokoak dira. Alboetako habearteen burual­deek 3’45 metroko sakonera dute.

Aurreko mendeetako Euskal Herriko ohiko elizekin al­deraketak eginez harrigarria gerta­tzen den espazio hau izar gurutze-gangaz estalirik dago, tarte bakoi­tzean diseinu ezberdin bat duten nerbio zuzen eta okerdunak txandakatuz. Absidea poligonala du, Esteban Obrayren Errenazimentuko erretaularekin.

Eliza handi honek bi sarbide ditu: bata habearte nagusiaren atzeal­dean eta bestea epistolako habeartean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Euskal Herri Enblematikoa* entziklopediako *Euskal artearen historia II* liburutik txertatu zen 2015-08-25 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, liburu hori eta entziklopedia horretako beste zenbait Creative Commons Aitortu 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20871984
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235739486

 |

* Wd Datuak: Q20871984
**San Joan Bataiatzailearen eliza** edo **Somorrostroko San Joan eliza** Muskizen dagoen eliza da, Joan Bataiatzailearen omenez sagaratua. Eraikuntza 1742an hasi zen Barbadun zubia zegoen tokitik hurbil 1682. eta 1685. urte bitartean eraikitako San Joan baseliza kokatzen zen leku berean.

Gurutze formako planta du, hiru zatikoa gehi zabalera bereko goi-buru oblongoa; gurutzadurako besoak karratuak dira -kaperetan-, bakoitzak bere sakristiarekin. Goi-buruaren atzean, sakristia nagusia dago. Harlangaintzez eta harlanduz egina dago, gurutze nagusiaren menpeko makla ederrez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Muskizko Udala. *San Juan Bataiatzaile parrokia.* .
2. ↑   Bizkaiko Foru Aldundia. *Somorrostroko San Joan eliza (Muskiz).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24036114

 |

* Wd Datuak: Q24036114


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Gipuzkoako Alegia udalerrian dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

Herrigune edo Alde Zaharrean dago. Herriko alde zaharreko kale nagusiak, eliza ondotik pasatzen denak herriko zaindariaren izena hartzen du.

* Eliza.Eliza.
* Ataria.Ataria.
* San Joan Bataiatzailearen irudia.San Joan Bataiatzailearen irudia.
* Alboko ikuspegia.Alboko ikuspegia.

Historia
--------

1643an eraikia izan zen, aurrez jada eliza txikiago bat zegoen lekuan.

Eraikina
--------

Estilo gotiko-neoklasikoa du, batik bat bigarrena gailentzen delarik. Herriko zaindari San Joan Bataiatzailearen irudia dago aldarean, XVIII. mendean Ventura Rodríguezek egina. Horrez gain, bertan, Kristoren taila gotiko bat ere gurtzen da, hain zuzen ere, Gipuzkoako taila onenetarikotzat jotzen dena. Halaber, Arantzazuko Ama Birjinaren zur polikromatuzko irudi bat ere badago.

Barnean, Cavaille-Coll organo ikusgarria du, Jose Manuel Lopetegik emana, 1881ean lehendabiziko aldiz erabili zen eta gerora zaharberritua izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26871087
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Alegia

---

 |

* Wd Datuak: Q26871087
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Alegia
**San Joan Bataiatzailearen Jaiotzaren eliza** edo **Kemiko eliza ortodoxoa** (finlandieraz, *Johannes Kastajan syntymän kirkko* eta *Kemin ortodoksinen kirkko*) Kemi hirian dagoen eliza ortodoxoa da. Biztanle gehien dituen auzoaren bihotzean dago, alegia, Koivuharju auzoan, eta Finlandiako Eliza Ortodoxoak 1962an ireki zuen hiriko komunitate ortodoxoari erlijio-zerbitzua emateko. Arkitektoa Ilmari Ahonen finlandiarra izan zen eta estilo ortodoxoaren aipainduratik urrun, eraikin xume bat eraikitzea erabaki zuen. Aurrealde zuria ezkila-dorretxo batek osatzen du eta dorrearen koroa, aldiz, tipula itxurako beltz bat da. Horma zuria Jesukristoren erlijio-estiloko margo batek apaintzen du eta sarrera nagusiaren zaindari nagusia da. Guztira, 200 fededunentzako eserlekua du tenpluak eta gaur egun Kemiko ortodoxoena komunitate txikia den arren, oso parte-hartzailea da. Eliza hau Ouluko Elizbarruti Ortodoxoan dago eta elizbarruti honen egoitza nagusia Ouluko Hirutasun Santua katedrala da .

Aipatzekoa da XX. mendean eliza ortodoxoak presentzia handia izan zuela azpieskualde honetan. 1920ko hamarkada inguruan, SESBetik etorritako errusiar errefuxiatu ugari Lappiko Kemi-Tornio, Rovaniemi eta Inari udalerrietan egokitu ziren eta bertan, komunitate txikiak eratu zituzten. Industria lan ugari zenez, Kemin beste tokitan baino errusiar gehiago bildu zen eta hasiera batean, Alderdi Komunistak hirian zuen nagusitasuna zela-eta, talde hauek gutxietsiak izan ziren. Dena den, Finlandiako Alderdi Komunistak SESBekin zuen harremana hautsi egin zuenean, errusiar errefuxiatu hauek gogoz parte hartzen hasi ziren hiriko ekintzetan. Azkenean, goian aipatu bezala, 1962an euren erritua praktikatzeko eliza bat eraiki zuten Koivuharjun, tradizionalki errusiar jatorriko biztanle gehien dauden auzoan. Herritar hauek hiriko kulturan bete-betean murgiltzen joan ziren heinean, komunitate bereizi txiki bat izateari utzi zioten eta euren ohiturak galtzen hasi ziren. Gaur egun, herritar gutxi batzuk baino ez dute mantentzen arbasoen erlijioa eta Errusiatik iritsitako etorkinen kopurua nabarmena izaten jarraitzen duen arren, eliza ortodoxoaren tenplu hau ez da oso bisitatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Oulun ortodoksinen seurakunta Kirkot. 2011.04.13

Ikus, gainera
-------------

* Hirutasun Santua katedrala
* Lappiko elizak

Kanpo estekak
-------------

* Oulun Ortodoksinen Seurakunta **(Finlandieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11870874
* Commonscat Multimedia: Kemi Orthodox Church

---

 |

* Wd Datuak: Q11870874
* Commonscat Multimedia: Kemi Orthodox Church
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Urraulbeitiko Tabar kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Habearte bakarreko harriz egindako eraikuntza da, burualdea burualde zuzena duena eta estalki-sistema gisa ilargixkak dituen kanoi-ganga duena. Lau kapera ditu, binaka, habeartearen alboetan atxikita, eta estalki-mota bera dute. Dorrea oinaldean dago, habeartearen lehen atalaren gainean. Sarrera epistolaren aldean dago, eta zirkuluerdiko arku-ate txaranbeldua du.

Barruan, zizelkatutako hiru erretaula daude, XVI. mendekoak eta XVII. mende hasierakoak. Erretaula nagusia, berpizkunde platereskoko postulatuei leiala, XVI. mendearen erdialdeko Zangozako tailerreko maisuei egotzi dakieke. Bankuak, hiru solairuko bost kalek eta teilatupeak osatzen dute, eta erliebeak eta egur polikromatuzko irudi exentuak txandakatzen dira. Bankuan ebanjelariak ageri dira, fruituak dituzten aingerutxoek eramandako karteletan. Lehenengo solairuan sagrarioaren alboak daude, garai berekoak eta San Pedro eta San Pauloren artean berpiztutako Kristoren erliebeekin apainduta, Deikundea, Ikustaldia, Zirkunzisioa eta Epifania. Bigarren solairuan, erdian, Birjina Haurrarekin eserita dago, eta alboetan, berriz, Alexandriako Santa Katalina, San Bartolome, Donostia eta Santa Barbara. Burumuinean, elizaren titularra den San Joan Bataiatzailearen tailua dago, eta alboetan, bere Predikazioaren erliebeak, Jordaneko Kristoren Bateoa, Bataiatzailearen Espetxea eta Dekapitazioa. Teilatupean Kalbarioa, aingeruen irudiak, bi santu eta bikote baten bustoak agertzen dira, beharbada obraren emaileak.

Alboetako erretaulak, antzeko trazadura eta estilo erromanistakoak, 1616an tasatu ziren, eta egileak Juan Huitzi Ituren eta Juan Barroeta izan ziren XVII. mendearen hasieran. Epistolaren aldean, Pietatea edo Jaitsiera dago, erliebean, Pablo eta Simon apostoluen artean. Bankuan bere martirioak agertzen dira eta teilatupean Kristoren Berpizkundea bi bertute-figuren artean. Ebanjelioaren aldekoa San Antonio Abadeari eta San Blasi (fardela) eskaintzen zaie, San Blasen Dekapitazioaren eta San Antonio Abadearen Tentazioen artean. Bankuan Kristoren Ehorzketa agertzen da, basoan animalia batzuk dituen San Blasen eta bi demoniorekin San Antonio Abaden artean. Teilatupean Hirutasun Santuaren irudikapena dago, Birtuteetako beste bi irudirekin. Alde bereko bigarren kaperan Arrosarioko Ama Birjinaren XVIII. mendeko erretaula bat dago. Erretaula horren titularra XVII. mende hasierako tailu tentea da, eta haren alboetan Xabierko San Frantziskoren eta Nonatuko San Ramonen irudiak daude (XVIII. mendea).

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TABAR.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Tabar
* Urraulbeiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110278810

 |

* Wd Datuak: Q110278810
*Artikulu hau Gipuzkoako Olaberria udalerriko elizari buruzkoa da; Nafarroako Olaberri kontzejuko eliza gaitzat duena beste hau da: «San Joan Bataiatzaileraren eliza (Olaberri)»*

**San Joan Bataiatzailearen eliza** Gipuzkoako Olaberria udalerrian dagoen eliza bat da. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago.

Kokalekua
---------

Herrigunearen lekurik garaienean dago, muino batean.

Historia
--------

Elizaren lehen erreferentziak 1568 urtekoak dira, ordurako eliza oso hondatuta eta berriketa batean beharrean zegoen.

Jatorriz txikiagoa zen, XVII. mendean handitze lanekin hasi ziren (Beasaingo Abaria harginek burutua) eta XVIII. mendean gangak, korua eta leihoak bukatutakoan, aldare nagusia egiten hasi ziren (1747an Bergarako Migel Irustak entregatu zuen). Elizaren beste berezitasun bat bere bataiarria da (XVI. mendea).

Eraikina
--------

Elizaren egitura gorputz nagusi batean oinarritzen da, zeini gehigarriak ipintzen joan zaizkion historian zehar. Guztira 527 metro karratuko azalera osatzen du eraikinak bere osotasuenan.

Laukizuzen itxurako nabe nagusia abside batek amaitzen du, bertan aldarea eta korua daude. Nabe honetatik aldebietako sakristietara hel daiteke.

Esan bezala, gorputz nagusiari gehigarriak ipintzen joan zaizkio gaur egungo itxura lortu arte: Elizpea 1670. urtekoa da (XVIII. mende erdian berriztatua), dorrearen eraikuntza 1683 eta 1703 urteak bitartekoa da; bobeda berriak eta korua 1723 eta 1725 urteak bitartean amaitutakoak dira, erretaula nagusia berriz 1747koa da.

Aldare nagusiaren gainean erretaula errenazentista ikus daiteke. Honen erdigunean, satutegi gainean, San Juan Bautistaren irudia dago, eta alde banatara San Jose eta San Inazioren tailuak. Gurutzeratutako Kristoren busto batek koroatzen du erretaula, San Pedro, San Pablo eta lau aingeru aldamenean dituelarik.

San Juan Bautista eliza elementu babestu gisa ageri da Euskal Herriko "Behin-behineko Ondare historiko-arkitektonikoaren" zerrendan. Baita Gipuzkoako Foru Aldundiak eginiko kultura ondasunen zerrendan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188938
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Olaberria

---

 |

* Wd Datuak: Q31188938
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Olaberria
**Sant Climent eliza** Andorrako Pal herrian, La Massana parrokian, dagoen eliza erromanikoa da. Klemente I.a santu eta aita santuari eskainita dago.

Historia
--------

Elizari buruzko lehen berria 1312. urtekoa da. Garai hartan, eliza La Massanaren jurisdikzioaren mende zegoen, nahiz eta bere kapilau propioa zuen.

Deskribapena
------------

Tenpluak nabe bakarra du, ekialdera begira. Ipar aldea zabalduta dago zenbait espazio eta kapera batzuekin.

Ipar aldean dago, orobat, elizako kanpandorrea, printzerriko ezagunenetako bat. Oin karratua du, hiru solairu ditu eta lonbardiar zerrenda eta arkuekin apaindutako leiho bikiak (hirugarren solairuan bikoitzak). Apur bat zanpatuta bezala dagoen teilatua du. Ziurrenik, XI. eta XII mende bitartean eraiki zen.

Elizako gaur egungo absidea lau angelukoa da eta XVII. mendean eraiki zen jatorrizko abside erromanikoaren ordez.

Barrualdea
----------

Tenpluaren barnealdera sartzeko ateak erdi-puntuko arku bat du, zerra-hortz tankerako friso batekin apaindua, nabearen hegoaldeko horman, arkupe batez babestuta. Bi bataiarri topa daitezke (horietako bat, antza denez, olioa gordetzeko erabilia), hilerrikoa zen burdinazko hesi bat, zur polikromatuzko bi prozesio-gurutze (horiek denak XII. mendekoak), ama birjinaren irudi bat, Erremedioen ama birjina, XIII. mendeko ohiko tipologiari erantzuten diona, eta 1709ko erretaula barroko bat, santu titularrari eskainia.

Ikustaldiak
-----------

Eliza barrutik ikusi ahal izateko, hitzordua hartu behar da aurretiaz. Uztailean eta abuztuan, ordea, goizez eta arratsaldez egoten da irekita; gainerako hilabeteetan, bertan egiten diren erlijio-zerbitzuek irauten duten bitartean bakarrik sar daiteke.

Galeria
-------

* KanpandorreaKanpandorrea
* Elizako ateaElizako atea
* ArkupeaArkupea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Andorra Turisme. *Iglesia de Sant Climent de Pal.*  (Noiz kontsultatua: 2019ko abuztuak 21).
2. ↑   Andorrako Gobernua, Kultura. *Església de Sant Climent de Pal.*  (Noiz kontsultatua: 2019ko abuztuak 21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3775060
* Commonscat Multimedia: Sant Climent de Pal

---

 |

* Wd Datuak: Q3775060
* Commonscat Multimedia: Sant Climent de Pal
**Hanburgoko San Nikolas eliza** (alemanez: *St.-Nikolai-Kirche*) estilo neogotikoan eraikitako eliza da, Hanburgon dauden bost eliza protestanteetako bat. Aliatuek Bigarren Mundu Gerran egindako bonbardaketen erruz dorre nagusia baino ez da zutik gelditzen.

Historia
--------

XII. mendean Alster ibaiaren ertzean San Nikolas kapera eraiki zen, hau baitzen marinelen patroia. Beronen gainean Hanburgoko katedrala izango zen egurrezko eliza jaso zen. 1335ean adreiluzkoa egitea erabaki zuten gehiago iraun zezan.

1517an dorrea jaso zuten, 1589an erre zena. Honen ordez eraikitako bigarren dorreak ere ez zuen zorte handirik izan 1644ean behera erori baitzen. Orduan Peter Marquardtek diseinaturiko 122 metrotako altuera zuen dorrea eraiki zuten. 1842ko sutean eliza osorik erre zen. 1843an diru bilketa egin zen eliza berria jasotzeko eta 1844ean egindako lehiaketan Gottfried Semperren diseinuak irabazi zuen baina azkenean ez zen aurrera eraman bere kupula erromanikoak ez baitzuen hiriaren paisaiarekin bat egiten.

George Gilbert Scott arkitekto ingelesa kontratatu zuten katedral berria eraikitzeko eta 1863an bukatu zen eliza. Dorrea 1874ean bukatu zutenean munduko eraikin garaiena izan zen bere 147'3 metrotako altuerarekin. 1876an Rouengo elizak gainditu zuen.

Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketek eliza eraitsi zuten baina dorreak zutik dirau.

Berreraikitzea
--------------

*Rettet die Nikolaikirche e.V.* (Berreskura dezagun San Nikolas eliza) fundazioa 1990etik ari da eliza berreskuratzeko lanetan. Gaur egun igogailu bat ipini dute goraino igo eta Hanburgoren ikuspegi itzelaz gozatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q425622
* Commonscat Multimedia: St. Nikolai (Hamburg)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4224796-2

 |

* Wd Datuak: Q425622
* Commonscat Multimedia: St. Nikolai (Hamburg)
Milioiko parteak Municheko igerileku honetako uraren analisi kimikoa egiteko erabil daitezke.
**Milioiko parteak** (ppm) kontzentrazioa neurtzeko unitatea da. Tolerantzia-tarte bat zehazten du. Substantzia jakin baten unitate kopuruari dagokio (agentea, etab.) multzoko milioi bat unitateko.

Zientziaren eta ingeniaritzaren esparruan, **parte** notazioa pseudounitate multzo bat da, eta kantitate dimentsiogabe nahasien balio txikiak deskribatzeko erabiltzen dira, adibidez, frakzio molarra edo masa-frakzioa. Frakzio horiek kantitatez kantitate neurtzen direnez, lotutako neurri-unitaterik gabeko zenbaki hutsak dira. Erabilera arruntekoak dira milioiko parteak (ppm, 10–6), mila ***milioiko parteak*** (**ppb**, 10–9) edo bilioiko parteak (**ppt**, 10–12). Notazio hori ez da Nazioarte Unitate Sistemaren (SI) zati, eta esanahi anbiguoa du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BIPM: 5.3.7 *Stating values of dimensionless quantities, or quantities of dimension one**].*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21006887

 |

* Wd Datuak: Q21006887
**Michael Joseph** edo **Mighal Josep** (**Michael An Gof** bezala ere ezagutua, non *An Gof* hitzak "errementaria" esan nahi duen kornubieraz; 1497ko ekainaren 27an hila), Thomas Flamankekin batera, 1497ko Kornuallesko matxinadaren buruetako bat izan zen.

Henrike VII. erregeak Eskoziako inbasioan gastatzeko zergak igo ondoren, matxinatuek Londreserako bidea hartu zuten protesta egiteko. Kornuallestarrek uste zuten inbasioa Ingalaterrako iparraldekoen kontua izan beharko zuela. Gainera uste zuten zerga erregearen kontseilari ustelen ideia izan zela eta horrexegatik Londresera abiatu ziren protesta egitera.

Blackheathera iristean, Londresetik gertu, An Gof eta beste matxinatuak erregearen armadaren aurka borrokatzera behartuak izan ziren Deptford Zubiko guduan. Bataila 1497ko ekainaren 17an izan zen Ravensbourne ibaiaren ondoan. Armadak matxinatuak aise hartu zituen mendean. An Gofek bataila ondoren Greenwichera ihes egitea lortu zuen baina preso hartu eta Londresko dorrera bidali zuten.

1497ko ekainaren 24an Thomas Flamankekin batera urkatu zuten Tyburnen matxinadan parte hartzeagatik. Ingelesek euren buruak pika baten gainean erakutsi zituzten Londresko zubian.

1997an Keskerdh Kernow 500 oroitzapenezko ibilaldia antolatu zuten matxinadaren 500 urteurrena ospatzeko. Horrez gain, St. Kevernen Flamank eta bien omenezko estatua inauguratu zuten eta Blackheathen oroitzapenezko plaka bat jarri zuten.

Ikus, gainera
-------------

* 1497ko Kornuallesko matxinada
* 1497ko Kornuallesko bigarren matxinada
* Thomas Flamank

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1396083

 |

* Wd Datuak: Q1396083
**Sarlacc** Star Wars film sagako pertsonaia bat da. Lehen aldiz Star Wars VI. Atala: Jediaren itzulera filmean agertzen da.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | bere sabelean minaren eta sufrimenduaren definizio berri bat dago poliki-poliki mila urtean zehar liseritzen diren heinean |  » |

Deskribapena
------------

Sarlacc delakoa zenbait planetatan bizi den landare mota bat da. Sarlaccik ezagunena Tatooine planetako dunen haranean bizi dena da. Izaki honek norbait jaten badu Jabba Huttaren arabera minaren eta sufrimenduaren definizio berri bat ezagutzen da. Askok pentsatzen dutenaren ordez Sarlacca ez da animalia, baizik eta espora bidez ugaltzen den landare bat. Sarlacc ugaltzeko prest dagoenean esporak jaurtitzen ditu atmosferara eta hauek beste toki batzuetara iritsiz barreiatzen dira.

Elikadura
---------

Askori oilo ipurdia jartzen zaie Sarlacc batekin topo egin dezaketela jakiten dutenean. *Star Wars VI. Atala: Jediaren itzulera* filmean Jabba maltzurrak Luke Skywalkerri, Han Solori eta Chewbaccari munstro hau elikatzea agintzen die. Luken ekintza bati esker errebeldeek salbatzea lortzen dute. Beste askok ez zuten hain zorte ona izan. Jawa eta Stormtrooper ugari landare beldurgarri honen atzaparretan erori dira. Sarlacc batek bere harrapakina eusten badu ziurra da harrapakin horrek ezingo duela ihesik egin, landareak bere garroekin eusten eta pixkanaka bere ahora eramaten baitu. Jada barruan dagoenean hortz zorrotzezko ilara batek eta izaki honen gihar uzkurdurek, bere harrapakinak ihes egitea ezinezko egiten dute. Ondoren urdail azidoen isurketa eta mila urte irauten duen liseriketa datoz. "Jandako" ospetsu bat Boba Fett ordainsari bilatzailea izan zen. Askok hil zela uste izan zuten, baina ez zen hala izan, bere armajantziari esker salbatzea eta Sarlaccaren barrutik bizirik irtetea lortu zuen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Sarlaccek, erabat liseriezina jo ninduen. Boba Fett |  » |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1150640

 |

* Wd Datuak: Q1150640


| * i
* e
* a
*Star Wars*eko pertsonaiak |
| --- |
| Nagusiak | 
* Ackbar almirantea
* Padmé Amidala
* Wedge Antilles
* Cad Bane
* BB-8
* Darth Bane
* Jar Jar Binks
* C-3PO
* Lando Calrissian
* Chewbacca
* Poe Dameron
* Dooku kondea
* Boba Fett
* Jango Fett
* Finn
* Saw Gerrera
* Greedo
* Grievous jenerala
* Jabba the Hutt
* Qui-Gon Jinn
* Maz Kanata
* Nien Nunb
* Obi-Wan Kenobi
* Leia Organa
* Darth Maul
* Palpatine
* Phasma kapitaina
* R2-D2
* Rey
* Darth Vader
* Luke Skywalker
* Kylo Ren
* Han Solo
* Ahsoka Tano
* Grand Moff Tarkin
* Thrawn almirante nagusia
* Asajj Ventress
* Watto
* Mace Windu
* Yoda

 |
| *Legendak* | 
* Mara Jade
* Kyle Katarn
	+ HK-47
	+ Kreia
	+ Revan
* Starkiller
* Jacen Solo

 |
| Espezieak | 
* Nagusiak
	+ Banthak
	+ Ewokak
	+ Huttak
	+ Sarlaccak
	+ Tusken Raiderrak
	+ Wookieeak
* *Legendak*
	+ Yuuzhan Vongak

 |
| Besteak | 
* Droideak

 |
Merenptah faraoiaren harrizko sarkofagoa.
Tutankamon faraoiaren sarkofagoa (Egiptoar Museoa, Kairo
**Sarkofagoa** gorpu bat edukitzeko ontzi edo kutxa da, sarrien harrizkoa. Hitza latinezko *sarcophagus*etik dator eta hau grezierazko σαρκοφάγος hitzetik (σαρκο-φάγος, "*haragijalea*").

Izenaren azalpena, Eratostenesekin agertzen da, eta Plinio Zaharrak biltzen du. Diotenez, greziarrek, oso porotsua zen kareharri mota batez egiten zituztelako zen, Troadeko Assoseko harrobietatik zetozen harriak, denbora gutxian, gorpuak kontsumitzen zituena.

Nabarmentzekoak dira Antzinako Egiptoko giza itxurako sarkofagoak, harriz, urrez edo zur polikromatuan eginak. Ezagunena, XVIII. dinastiako faraoia izan zen Tutankamon gaztearena da, Howard Carterrek Erregeen Haranean aurkitua, Tebas parean.

Sarkofagoak, mastaba, piramide, hipogeo eta beste eraikin edo hilobi mota batzuetan uzten ziren.

Etrurian, K.a. III. mendean eta K.a. II. mendean, terrakotazko sarkofagoak egin ziren

Sarkofagoak Euskal Herrian
--------------------------

Eskoriatzako Bolibar elizateko Eraña auzoan, auzo honetako San Andres Ermitaren ondoan, bi harrizko sarkofago aurkitu ziren.

Beste erabilerak
----------------

*Sarkofago*, Txernobilgo Zentral Nuklearraren inguruan egindako zementuzko egitura handiari deritzo, ingurutik bakartzeko eraikia Txernobilgo hondamendiaren ostean.

Ikus, gainera
-------------

* Hilkutxa edo Zerraldoa
* Hipogeoa
* Mausoleoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48634
* Commonscat Multimedia: Sarcophagi

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933223d (data)
* GND: 4051698-2
* LCCN: sh85117506
* NKC: ph125423
* AAT: 300005947
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11530
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q48634
* Commonscat Multimedia: Sarcophagi
XVII. mendeko klase bat Salamancako Unibertsitatean
**Salamancako Eskola** (gaztelaniaz: *Escuela de Salamanca*) hainbat arlotan pentsamendua berpiztu zuen mugimendua izan zen, espainiar eta portugaldar unibertsitateko irakasle talde garrantzitsu batek, baina Francisco de Vitoriak Salamancako Unibertsitatean egin zuen lan intelektual eta pedagogikoaren ondorioz bereziki teologoek bultzatua. Eskolaren eragina Europako beste herrialde batzuetan ere nabaritu zen, izan ere, Eskolako kide askok Espainiatik kanpoko unibertsitateetan eman zituzten eskolak.

Espainiako Urrezko Mendeko testuinguru zabalenean kokatu zen, non arteen eklosio bat ez ezik zientziena ere izan zen.

Geroko bilakaera politikoagatik, Espainian Salamancako irakasleek markatutako bideetatik jarraitu nahi ez izateaz gain, bere nazioarteko onarpena oso berantiarra izan da, herrialde protestanteak (XVIII. mendetik aurrera zientzia idatzi dutenen artean gehiengoa direnak) ez baitziren eroso sentitu behar Trentoko kontzilioan parte hartu zuten teologo batzuen modernitatea aitortuz. Hala ere, pixkanaka-pixkanaka, bere lana berreskuratu zuten, eta, adibidez, 1950eko hamarkadan, Joseph Alois Schumpeterrek salmancatarrek zientzia ekonomikoaren jatorriari egindako ekarpena aldarrikatu zuen (arbitrismo izenez ezagutzen den espainiar pentsamendu ekonomikoaren korrontean), eta horri Marjorie Grice-Hutchinsonen ikerketa zabalak gehitu behar zaizkio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Koskenniemi: *International Law and raison d'état: Rethinking the Prehistory of International Law in Kingsbury & Strausmann, The Roman Foundations of the Law of Nations*, 297-339. orr.
2. ↑  James Brown Scott, citado en Cavallar, *The Rights of Strangers: theories of international hospitality, the global community, and political justice since Vitoria*, 164. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1334000
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX555259
* BNF: 122222080 (data)
* GND: 7502873-6
* LCCN: sh85116684
* SUDOC: 030898439

 |

* Wd Datuak: Q1334000
**Sarmizegetusa Regia**, Daziarren hiri garrantzitsuena izan zen. 1200 metrotara eraikia izan zen Orastie mendietan. Beste bost hiri gotorlekuekin batera daziarren defentsa osatzen zuen. 1999. urtean, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Deskribapena
------------

30.000 metro karratuko inguruko azalera zuen eta bost maila desberdin zituen. Gainera, daziarren inguru sakratua zen. Daziarrek, 86 eta 87. urteetako guduetan erromatarrak garaitu zituzten eta hauek ingenieri eta arkitektoak eskeini zizkieten hiria eraikitzeko. Dezebaloren agindupean hiria bere garairik onena izan zuen, baina erromatarrek ni guduen ostean garaitu zuten Dezebalo eta hiria suntzitu zuten. Erromatarrek hiri berri bat eraiki zuten handik 40 km-ra eta Sarmizegetusa izena mantendu zuten. Izen berria Colonia Ulpia Traiana Augusta Dacica Sarmizegetusa izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739802
* Commonscat Multimedia: Sarmizegetusa Regia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315590600
* LCCN: sh2014000461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 19909
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 906-001

 |

* Wd Datuak: Q739802
* Commonscat Multimedia: Sarmizegetusa Regia
Salakot zibil klasikoa.
 Kasko militarra: Afrika Korps-en modeloa (1940-1943).
**Kasko koloniala**, **kasko tropikala**, **safari-kaskoa** edo **muin-kaskoa** kasko militar arin bat da (**salakot** terminoa bere bertsio zibilerako erreserbatuz), kanpai-bola nahiko altua duena, aurrealdeko eta atzeko (hau nabarmenagoa) biserekin eta, oro har, gailur edo punta apaindurarekin. Arropaz estalitako kanabera edo palmondo ehunez egina zegoen. Normalean kolore zuria edo kaki argia zen. Balio balistikorik gabe, bere funtzio nagusia eguzkitik babestea zen. Kolonialismoarekin lotutako ikonoetako bat da. Europako bidaiariek eta esploratzaileek maiz Afrikako, Asiako hego-ekialdeko eta tropikoetan aurkitutako klima ezberdinetan kasko tropikalak erabiltzen zituzten, baina beste testuinguru askotan ere erabili izan dira. XIX. mendearen erdialdetik XX. mendearen erdialdera bitartean "klima beroetan" atzerrian zerbitzatzen zuten Europako militarrei ematen zitzaizkien.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15488250
* Commonscat Multimedia: Pith helmets

---

 |

* Wd Datuak: Q15488250
* Commonscat Multimedia: Pith helmets