recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Clamator glandarius* + *Corvus cornix*
**Kuku mottoduna** (*Clamator glandarius*), cuculidae familiako hegazti espeziea da. Uda Hegoaldeko Europan edo Ekialde Hurbilean, tartean baita Euskal Herrian ere, pasa ondoren, neguan Afrikan bizi da.

Hegazti honek, ordenakidea den kukuak bezala arrautzak beste hegazti txikiagoen kabietan jartzen ditu (hala nola arabazozo edo mikak). Kuku arruntak ez bezala ez ditu kabian dauden beste espeziearen arrautzak kabitik botatzen (ezta kuku kume jaioberriak ere) Bere arrautza beste arrautzen tartean erruten du, denak batera haziak izan daitezen (kolorez eta tamainaz, hautatzen dituen espezieetakoen antzerakoak). Mika kumeak, ordea, gosez hiltzen dira maiz, nahiko janari iristen ez zaielako kuku kumearen konpetentziaren eraginez. Kuku mottodunaren arrauntza duten kabiek izaten dute,hala ere, abantaila bat kumaldi guztiarentzat: txita jaio berriak harrapakari asko uxatuko dituen usain txarra jarioten du, kumaldi guztia babestuz. Hegazti txikiek berea bezala erruten eta elikatzek dute kuku mottodun txita. Kuku mottoduna kukua baino handiagoa da, 35-39 cm luzera izanik.

Ez du azpiespezierik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Clements, J. F. 2007. *The Clements Checklist of Birds of the World, 6th Edition*. Cornell University Press.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665363
* Commonscat Multimedia: Clamator glandarius
* Wikispecies Espezieak: Clamator glandarius

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4403
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Clamator\_glandarius
* BOLD: 114276
* Avibase: 3D67C56A490A60AE
* BirdLife: 22683819
* Dyntaxa: 205697
* eBird: grscuc1
* Fauna Europaea: 97025
* GBIF: 2496464
* ITIS: 554674
* UICN: 22683819
* NCBI: 78203
* Xeno-canto: Clamator-glandarius

 |

* Wd Datuak: Q665363
* Commonscat Multimedia: Clamator glandarius
* Wikispecies Espezieak: Clamator glandarius
**Velia Martínez Febles** (Tampa, Florida, AEB, 1920ko ekainaren 14a - Miamin, Florida, 1993ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktore ezaguna, abeslaria eta diskoteka-dantzaria izan zen. Mayra Gómez Kemp aktore, abeslari eta aurkezlearen ama zen.

Biografia
---------

Martínez Tampan jaio zen, baina gurasoak Kubakoak ziren. 1941ean Habanan kokatu zen, eta enpresa ezagun bihurtu zen. 1945ean, Mexikon, Ramiro Gómez Kemp (1946-1981) aktore, ekoizle eta idazle kubatarrarekin ezkondu zen (1914-1981). Bi alaba izan zituzten: Georgina eta Mayra Cristina.

Lan ibilaldia
-------------

Dantzari eta kabaret-izarra izan zen, eta Kubako antzoki entzutetsuenetan aritu zen, Montmartre Cabareta barne. 1945ean, *Filomena Marturano* egin zuen La Habanako Thalia Antzokian, bere karreran nabarmena izan zen lana. 1958an Errol Flynnekin lan egin zuen *The Big Boodle* filmean. Kubatik atera zen 1960an, familiarekin, eta bi urtez bizi izan zen Puerto Ricon, *Yo Compro Esa Mujer (I'll Buy That Woman)* telenobela batean. 1962an Miamira joan zen eta eszenatokian jarraitu zuen. 1965ean, Martí antzokian agertu zen *Mi hijo no es lo que parece* (*My Son Is Not What He Appears*) lanean Martí Antzokian. 1966an, *The Devil's Sister/Deabruaren arreba* filmean Carmen Alvarado izan zen.

1977an, Adela amona ospetsua izan zen PBS delako seriean, *¿Qué pasa , USA?*. Eszenatokian egin zuen azken emanaldia 1989an izan zen, Luis Santeiroren obran, *Mixed Blessings* Coconut Groveko Joko Etxean *Bedeinkapen* Mistoak, eta bere azken telebista-funtzioan Elena izan zen, 1992an Univision Corte Tropical telesailean ile-apaindegibaten jabea.

Hautatutako filmografia
-----------------------

* *Madman* and Vagabond (1946)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Velia Martínez» *Doblaje Wiki* (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).
2. 1 2   **(Ingelesez)** admin. *Velia Martínez: Actress and Singer | The History, Culture and Legacy of the People of Cuba.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).
3. ↑   **(Ingelesez)** admin. *< VELIA MARTÍNEZ, Well Known Actress, Singer and Comedian. VIDEOS. | The History, Culture and Legacy of the People of Cuba.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).
4. ↑  Ramiro Gómez Kemp
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Velia Martinez biografía, edad, altura, esposa, net worth, familia» *Celebrity Age Wiki* (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).

Kanpo estekak
-------------

* ¿Que Pasa USA? website
* Guijeko artikulua (gaztelaniaz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7918929

 |

* Wd Datuak: Q7918929
Fa maior eskala, motorrak piztuta dituen bibrafono batean.
**Bibrafonoa** musika tresna bat da, perkusio familiako idiofono kolpatuaren azpifamilian. Metalezko barra afinatuak ditu, eta bi edo lau baketa bigun eutsiz eta barrak kolpatuz jotzen da. Bibrafonoa jotzen duen pertsona bati bibrafonista edo biraharpista deitzen zaio.

Bibrafonoa marimbaren eta altzairuzko marimbaren antzekoa da, baina doinu gehiagorekin. Bibrafonoaren eta teklatuko perkusiozko beste instrumentu batzuen arteko desberdintasun nagusietako bat da barra bakoitza erresonantzia-hodi batean zintzilikatzen dela, goiko aldean motor bidez eragindako tximeleta-balbula batekin. Balbulak ardatz komun batean konektatzen dira, eta ardatz horrek tremolo- edo bibrazio-efektua eragiten du motorrak ardatza biratzen duen bitartean. Bibrafonoak pianoaren antzeko pedala ere badu. Pedala gorantz dagoela, barrek soinu mutatu bat sortzen dute. Pedala beherantz dagoela, barrak segundo batzuetan mantentzen dira, edo pedalarekin mututu arte.

Bibrafonoa maiz erabiltzen da jazz-musikan, eta, askotan, rol nabarmena du. XX. mendearen erdialdeko "Tiki lounge" exotikoarensoinua definitzen duen elementua izan zen, Arthur Lyman-ek ezagun egin zuena. Musika klasikoan, marimbaren ondoren, teklatuko bigarren perkusio tresna ezagunena da, eta unibertsitate-mailako perkusio-errendimenduaren hezkuntzaren parte da. Instrumentu estandarra da orkestretarako, kontzertu-bandetarako eta martxa-bandetarako perkusio modernoaren sekzioan (aurreko multzoaren parte gisa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Vibist definition and meaning | Collins English Dictionary» *www.collinsdictionary.com*.
2. ↑   «The Deagan Resource» *www.deaganresource.com*.
3. ↑  Blades, James; Holland, James. "Vibraphone". Grove Music Online. Oxford Music Online. Oxford University Press. Accessed August 17, 2015.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206987
* Commonscat Multimedia: Vibraphones

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX536811
* BNF: 12271127s (data)
* GND: 4188204-0
* LCCN: sh85143104
* NARA: 10646599
* AAT: 300041914
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q206987
* Commonscat Multimedia: Vibraphones
**Sir Sydney H. Wylie Samuelson** CBE (Londres, 1925eko abenduaren 7a - Ib. 2022ko abenduaren 14a)  britainiar zinema-zuzendaria eta argazki-zuzendaria izan zen. 1991n izendatu zuen Erresuma Batuko gobernuak Britainia Handiko Zinema Mandatari gisa.

Biografia
---------

Sydney Wylie Samuelson Paddington-en jaio zen, Londresen, George Berthold Samuelson, zinema mutuaren garaiko zinemaren aitzindaria, eta Marjorie Emma Elizabeth Vint-en semea. Lancing-eko West Sussex-eko Irene Avenue Council School-en ikasi zuen. 

Samuelsonek birbobinatzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea Lancing-eko (West Sussex) Luxor zineman. Midlands-eko hainbat zinema-aretotan ABC zirkuituko errelebo-operadore gisa lan egin ondoren, Gaumont British-en zinema-editore praktiketako lana lortu zuen, orduan Londresko Lime Grove-n kokatua.

1943tik 1947ra Royal Air Forcen zerbitzatu ondoren  Colonial Film Unit-eko kamera-aprendiz lana lortu zuen. Gero, Rayant Pictures-en lan egin zuen, eta harentzat Isabel II.aren koroazioa filmatu zuen 1953an.  1954an, Samuelson Film Service sortu zuen, zinemarako ekipoak alokatuz. Orduan britainiar zinema-mandataria izan zen eta sei urtez egon zen karguan. 1976an BAFTAren Patronatuko presidente hautatu zuten eta fideikomisodun iraunkorra da.

1985ean Michael Balcon saria jaso zuen eta 1993an BAFTA beka bat, Akademiaren ohore gorena. 1995ean, Karlos Galesko Printzearen zalduntza jaso zuen, Isabel II.a erreginak Britainia Handiko Film Commission-i emandako zerbitzuengatik.

Rowman & Littlefield argitaletxe estatubatuarrak argitaratutako David A. Ellis-en *In Conversation with Cinematographers* liburuan ageri den hitzaurrea idatzi zuen Samuelsonek. Erresuma Batuko Jewish Film Festivaleko lehen presidentea izan zen. 2005era arte egon zen karguan, eta 2010etik aurrera UKJFF-ren Biziarteko Ohorezko Patronoa da.

Samuelson bere etxean hil zen 2022ko abenduaren 14an, 97 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Film pioneer Sir Sydney Samuelson dies aged 97» *The JC* 2022ko abenduaren 15a.
2. ↑  BFI
3. 1 2   «Sir Sydney Samuelson CBE - British Cinematographer» *British Cinematographer* 2015eko maiatzaren 3a.
4. ↑   Tabbara, Mona.  (2022-12-15). *UK film industry pioneer Sydney Samuelson dies aged 97.*  Screen Daily.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7660124

 |

* Wd Datuak: Q7660124
**Victoriano López García** (Mondoñedo, Lugo, 1910 - Madril, 1995) espainiar zinema-irakaslea izan zen. Industria-ingeniaritza ikasi zuen Bilbon, eta Madrilgo Industria Ingeniarien Eskolako irakasle izan zen. Eskola horretan zinemagintzako teknikaren irakaskuntzaz arduratzen hasi zen, eta hainbat proiektu bideratu zituen. Bere lanari esker, ikasle batzuek zinemagintzan lehen urratsak egiteko aukera izan zuten. *Cine Esperimental* izeneko aldizkaria sortu eta zuzendu zuen, eta hainbat artikulu idatzi zituen *Radiocinema*, *Espectáculo* eta *Primer Plano* argitalpenetan. Zinemagintzaren irakaskuntzan eta industria horren ikerketan egin duen lanaren emaitza dira liburu hauek: *Lecciones sobre cinematografía* (1941), *Técnica del cine sonoro, en color y en relieve* (1943), *Electroacústica* (1963), *Acústica* (1971), *Chequeo al cine español* (1972). 1990ean, Espainiako Zinemagintzaren Zientzia eta Arteen Akademiak ohorezko Goya saria eman zion zinemagintzako teknikarien prestakuntzan egindako lanagatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6161577
* Commonscat Multimedia: Victoriano López García

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1346577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03899/eu\_l\_2424/l2424

 |

* Wd Datuak: Q6161577
* Commonscat Multimedia: Victoriano López García
**Leonardo Durán** (Sajoma, San José de las Matas, 1957 - Santo Domingo, 2022ko abenduaren 24a)  marrazkilari, grabatzaile eta hezitzaile dominikarra izan zen.

Biografia
---------

Leonardo Duran 1957an jaio zen. Dominikar Errepublikako Arte Ederren Eskola Nazionalean ikasi zuen eta bertan marrazketa irakasle gisa graduatu zen. Xilografian espezializatu zen Leonida González grabatzaile uruguaitarrarekin eta Rosa Tavárez artista eta grabatu irakasle dominikarrarekin metal grabatuan. Ondoren, Miki Vicioso grabatzaile dominikarrekin litografia ikasi zuen. Leonardo Durán Generación 80's kolektibo artistikokoa da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Fallece artista dominicano Leonardo Durán.*  24 de diciembre de 2022.
2. 1 2   Txantiloi:Versalita, Amable.  (2008-02-04). «Leonardo Durán» *Hoy Digital*.
3. ↑    *Fallece artista plástico Leonardo Durán.*  24 de diciembre de 2022.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112106595

 |

* Wd Datuak: Q112106595
**Michael Cacoyannis**, grezieraz Μιχάλης Κακογιάννης (Limasol, Zipre, 1922ko ekainaren 11 - Atenas, Grezia, 2011ko uztailaren 25a) greziar zinema-zuzendaria izan zen.

Biografia
---------

Melina Mercouri eta Irene Papas antzezleen hastapenak gidatu zituen. Greziar zinemagintza berriaren ordezkari nagusia izan zen 1950eko hamarkadaren amaieran, mundu osoan ezagun bihurtuko zuen filma egin aurretik: "Zorba greziarra". Zuzenbidea ikasi zuen, eta Londresera jo zuen segidan, antzerki-zuzendari eta antzezle gisa lan eginez aurrera egiten ahaleginduz.

Greziara itzuli zen 50eko hamarkadaren erdialdera, eta hainbat film arrakastatsu zuzendu zituen, besteak beste, hauek: *Stella* (1955), Melina Mercourirekin, eta "Beltzez jantzitako neska" (1956). Horien segidan egin zituen *Electra* (1962), Irene Papasekin, eta "Zorba Greziarra" (1964), Nicos Kazantzakisen obran oinarritua. Film horretan egin zuen Anthony Quinn antzezleak bere karrerako paperik ezagunenetakoa, musika ere (Mikis Theodorakisek konposatua) arras ezaguna egin zen, eta hiru Oscar sari irabazi zituen 1965ean. "Troiarrak" (1971) eta *Ifigenia* (1977) filmak zuzendu zituen, eta antzerki-zuzendaritzan ere jardun zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q315374
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42101241
* ISNI: 0000 0001 1568 2188
* BNE: XX1525477
* BNF: 146534389 (data)
* GND: 103611282
* LCCN: n82087695
* NKC: xx0015357
* NLA: 36519225
* SNAC: w68x7s0s
* SUDOC: 151879680
* BIBSYS: 90944107
* PARES: 134019
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01234/eu\_c\_0049/c0049

 |

* Wd Datuak: Q315374
Txalaparta ostatua, Les Bascosen egoitza Baionan.
**Les Bascos** LGBTI ekintzailetzako erakunde bat da, nagusiki Ipar Euskal Herrian lan egiten duena eta Baionan egoitza duena, baina "hegoaldeko Akitaniakoa" definitzen dena eta Gaskoinian eta inguruetan bazkideak dituena.

2004. urtean sortu zen bere muina, *Basco-barouders* taldea sortuko zutenak elkartzen hasi zirenean, eta 2005.ean egin zuten beren lehen agerraldia. 2010ean sortu *Basco-sphère* taldearekin elkartuz, Les Bascos izena hartu zuten ofizialki 2011ko irailean. 

Elkarteak urtero antolatzen du Lesbian Gay Pride parada Biarritzen, eta egoitza Baionako Txalaparta ostatuan du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «L'ASSOCIATION» *www.lesbascos.fr* (Noiz kontsultatua: 2021-09-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108588290
* Commonscat Multimedia: Les Bascos

---

 |

* Wd Datuak: Q108588290
* Commonscat Multimedia: Les Bascos
**María Josefa Ascargorta y Rivera** (Madril, c. 1800 - 1850) Espainiako margolaria izan zen.

Biografia
---------

1800 inguruan jaio zen, Madrilen. Arte-ikasketak egin zituen Fuencarral kaleko Andereñoentzako Marrazketa Estudioan, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren mendeko zentroan, eta Vicente López y Portañaren ikasle izan zen. Sartu eta gutxira, bere marrazkien kalitateak irakasleen arreta piztu zuen, eta 1820ko urtarrilaren 23an aurkeztu zizkion Akademiako Ohiko Batzarrari. Hori dela eta, 1820ko apirilaren 5ean, Ascargortak, bere ikaskide Luisa Marchorirekin batera, zuzentzaile-lana jaso zuen Señoritas Marrazketa-Estudioan. 1821eko azaroaren 27an, urteko 1000 errealeko hornidura esleitu zitzaion. Lan horretan, bere ardurapean zituen emakumeengan ezarri zituen bere interesak, eta, neurri batean, ez zuen aintzat hartu bere bilakaera.

Urte batzuk geroago, 1828an, irakasle askok artista izateagatik aintzatespen handiagoa lortu nahi izan zuten testuinguruan, eta Ascargortak eskaera bat aurkeztu zion San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiari meritu-akademiko gisa onartzeko, zale gisa. Horretarako, *Kristo Nazarenoaren* kopia bat egin zuen, Luis de Moralesen kopia, gaur egun Errege Akademian gordeta dagoena. Hala ere, isilpeko bozketa baten ondoren, batzordeak eztabaidatu egin zuen eta 1828ko azaroaren 2an, Historiako Pinturaren espezialitatean, supernumerario-maila bakarrik eman zioten. Pérez-Martinen arabera, agian Batzordeak ez zion eskatutako gradua eman gizarte klase apalago batekoa zelako eta lanbidez margolaria zelako.

Aldi berean, Luisa Marchorik, Juan Antonio Riberaren jarraitzaileak, ere titulu bera jaso zuen. Maria Josefa Ascargortak San Fernandoko Errege Akademiako idazkariari egindako gutun batean, honako hau adierazi zuen: «Meritu akademiko supernumerarioko titulua jaso dut, San Fernandoko Errege Akademiak zintzo jokatu duela esanez, eta korporazio horrek nire eskaerari erantzun ez badio ere, V. S.A.k bere ofizioan esan zidan bezala, orain arte ezezaguna den titulu bat sortu du niretzat eta eskertuta nago»

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *Ascargorta y Rivera, María Josefa. Cristo Nazareno.* .
2. 1 2 3 4 5   Pérez-Martín, Mariángeles.  (2018). ««De repente» y «de pensado». El acceso a la formación artística en el siglo XIX» *El tiempo y el arte. Reflexiones sobre el gusto* vol. 4: 611..
3. ↑
4. ↑   Pérez Martín, María Ángeles.  (2019). *Ilustres e ilustradas. Académicas de Bellas Artes en España (ss. XVIII-XIX).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109771476

 |

* Wd Datuak: Q109771476
**Lever, Murphy & Co.** Txileko enpresa bat izan zen, Richard Lever, William J. Murphy eta Norman Ferguson britainiarrek, orain desagertutako Caleta Abarca lantegiaren eta Viña del Mar-eko Miramar ontziolen jabeak, sortutakoa. Sofofak bere herrialdeko metalgintzaren industrian enpresa aitzindaritzat hartu zuen, bere garapenik handiena 1883 eta 1891 artean gertatu zen, Estatuko Trenbideetarako zubiak, lokomotorrak eta bagoiak fabrikatu zituenean, Txileko Itsas Armadari hainbat zerbitzu eskaintzeaz gain. Bere lan nagusien artean, Mauleko tren zubi eta Meteoro eskanpabia daude, obra publiko eta errepideetako hainbat obratan nabarmenduz. Hala nola, 35 trenbide- eta autobide-zubiren, 37ren bat lokomotorra eta 792 bagoi trenbideetarako egitura metalikoak eraikitzea; bere ontzioletan 6 bapore, 20 txalupa eta 7 itsasargi eraikitzeaz gain. Hala ere, bere ekoizpenaren zatirik handiena partikularrentzat egin zen, 14ren bat gesal-lantegi osatuta. 1906an saldu ondoren, bere fabrika eta ontziolak negozio berean jarraitu zuen Sociedad de Maestranza y Galvanización erakundeak beste 25 urtez, behin betiko itxi zuen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sitio Web de SOFOFA:. Revisado originalmente el 7 de marzo de 2014.
2. ↑  Boletín de la Sociedad de Fomento Fabril. Año XXVI. 1° de mayo de 1909. Núm. 5. Páginas 219 en adelante.
3. ↑  Revista Americas, (versión en inglés), Organization of American States, año 1953, p. 10.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16590412

 |

* Wd Datuak: Q16590412
**Gorka Sorarrain Agirrezabala**, (Tolosa, 1996ko maiatzaren 21a -) txirrindulari gipuzkoarra da. 2023ko uztailetik profesionala Caja Rural-Seguros RGA taldean.

Kirol ibilbidea
---------------

Ingeniari elektronikoa lanbidez, hogeita hiru urte bete arte, saskibaloian ibili zen. COVID-19 pandemiak eragindako konfinamenduarekin batera, etxean hasi zen txirrindula estatiko batean entrenatzen eta horren ostean zikloturistentzako probetan parte hartzen,.

Lagun batek animaturik, 2022an parte hartu zuen bere lehen lasterketa ofizialetan, dagoeneko hogeita bost urte zituelarik. Urte horretako apirilean, Baqué taldean hasi zen. Euskal Herriko zirkuituan bi garaipen eta zenbait ohorezko postu lortu zuen.

Adina zela eta, 2023tik aurrera ez zuen Euskal Herriko lasterketetan parte hartzerik izango, beraz profesionaletara pasatzea zuen irtenbide bakarra. Angolako BAI-Sicasal-Petro de Luanda taldeak fitxatu zuen, kontratu semi-profesional batekin. Ekainean Espainiako errepideko txapelketan bosgarren sailkatu zen eta Caja Rural-Seguros RGA taldearekin fitxatu zen.

Palmaresa
---------

**2022**

* San Gregorio Saria
* San Bartolome Sari Nagusia
* 3. Altsasuko Sarian

**2023**

* 5. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan

Taldeak
-------

* Cafés Baqué - (2022)
* BAI-Sicasal-Petro de Luanda – (2023, 07/31 arte)
* Caja Rural-Seguros RGA - (2023, 07/31tik aurrera)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gorka Sorarrain disfruta del único año que podrá competir en Euskal Herria
2. ↑  Del basket al Top 5 de España siendo ciclista a media jornada: "Algunos me decían, ¿'pero tú de dónde has salido'?"
3. ↑  Gorka Sorarrain: «Egun bateko lasterketetan nola ibil naitekeen ikusi nahi dut aurten»

Kanpo estekak
-------------

* 
* Gorka Sorarrain - *FirstCycling.com*
**Jesus Haur kapela luzeduna** —portugesez: *Menino Jesus da Cartolinha*, mirandesez: *Nino Jasus de la Cartolica*— Miranda do Douroko elizan dagoen Jesus Haurraren estatua da.

Estatua
-------

Jesus Haurraren estatua XVII. mendearen amaieran edo XVIII. mendearen hasieran egin zela uste da. 1722ko dokumentuetan aurki daitezke aipamenak. Kapela luzea berriagoa da, ziurrenik 1880ko edo 1890eko hamarkadakoa. Badaude lehenagoko garai bateko estatuaren irudiak, non Jesus Haurrak lastozko kapela bat daraman.

Urtean zehar, estatua kolore liturgikoko jantziekin jantzita dago: Garizuman eta abendualdian moreak dira, Eguberrian eta Pazkoan zuriak, Mendekostean gorriak, denbora arruntean berdeak.

Urtero, Epifania aurreko edo ondorengo igandea, *capa de honras* jartzen zaio estatuari, eta gero lau mutilek eliza inguratuz eramaten dute prozesio solemne baten abangoardian.

Miranda do Douron, Jesus Haur kapela luzedunari haurren zaindaritzat hartzen zaio.

Kondairak
---------

Hainbat kondaira daude Jesus Haur kapela luzedunaren estatuari buruzkoak. Haietako baten arabera, 1710ean edo 1711n, gudari espainiarrek Miranda do Douro hainbat hilabetetan setiatu ondoren, bat-batean ezerezetik haur (edo mutil gazte) bat agertu zen, gudari noblez jantzita, biztanleei herria defendatzeko deia eginez. Jendeak gosea eta egarria jasaten zuen, erresistentziarako indarrik zeukanik sinetsi gabe. Mutilaren hitzetatik, indarberritu ziren denek, eta guduaren ostean inbaditzaileak kanporatu zituzten. Erreskatearekin poztuta, mutil zoragarria aurkitzen saiatu ziren, baina desagertu egin zen.

Beste kondaira baten arabera, Miranda do Douroko ofizial gazte bat setioan hil zen. Emaztegaiak agindu zuen bere memoria ohoratuko zuela Jesus Haurraren estatuari gerra ostean senargaiak jantziko zuen uniforme militar bera emanez.

António Rodrigues Mourinho Miranda do Douro museoko zuzendariak kondairaren beste bertsio batzuk daudela aipatzen du: esaterako, elizan aterpea eman zioten negarrez ari zen haurrari buruzkoa, edo Jesus Haurra bere maitalearen uniforme militar berarekin janzten zuen mojaren zorigaiztoko maitasunari buruzkoa (hala ere, Miranda do Douron ez zen inoiz mojategirik egon).

Kulturan
--------

José Saramagok Jesus Haur kapela luzedunaren estatua «Viagem a Portugal» bidai-oharretan aipatu zuen.

2007an, Vergílio Alberto Vieirak Jesus Haur kapela luzedunari buruzko liburu bat argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Portugesez)** «Menino Jesus da Cartolinha: o Guardião dos Mirandeses» *NCultura*.
2. 1 2 3 4 5   **(Portugesez)** «Menino Jesus da Cartolinha e de muitas lendas em Miranda do Douro» *Sapo*.
3. 1 2 3 4 5   **(Portugesez)** Rodrigues Mourinho, António. «O Menino Jesus da Cartolinha» *Miranda do Douro*.
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «La figura del Niño Jesús más original del mundo nos atrapa en Miranda Do Douro» *CYLTV*.
5. ↑   **(Portugesez)** «O Menino de Jesus da Cartolinha: Um Auto de Natal (Sugestão de Leitura)» *Biblioteca Municipal de Amares*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116702231

 |

* Wd Datuak: Q116702231
**Louisa Brandreth Aldrich-Blake** (Chingford, Erresuna Batua, 1865 – 1925) medikuntzaren munduan sartu zen lehen emakume britainiarretako bat izan zen. Bere izaera lesbikoa ikusarazten lehenetarikoa izan zen.

Chingforden jaioa zen, Essex, errektore baten alaba, eta familiarekin Welsh Bicknor-era joan zen bizitzera. 1893an, Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolan graduatu zen. Ondoren, Londresko Unibertsitatera joan zen, Medikuntza eta Kirurgia graduetan sartzeko, eta Kirurgiako Masterra lortu zuen lehen emakume britainiarra izan zen. Bere ibilbidean, Aldrich-Blake Elizabeth Garrett Anderson Ospitalearekin elkartu zen, eta 1910ean zirujau senior gisa amaitu zuen.

Karrera
-------

Royal Free Hospital-en, idazkari kirurgikoaren kargua betetzen zuen lehen emakumea izan zen, eta anestesista ere izan zen. Lehen Mundu Gerran, gizonezkoen kirurgia-taldearen zati handi bat kanpo-zerbitzu aktiboan zabaldu zen; beraz, Aldrich-Blakek erantzukizun handiagoa izan zuen kirurgian, eta ospitaleko kirurgialari aholku-emaile izatera iritsi zen. Umetoki-lepoko eta ondesteko minbizia egiten lehena izan zen.

Akademia
--------

Aldrich-Blake "Free Errege Ospitaleko Emakumeentzako Medikuntza Eskolako" ikasleen prestakuntzan aritu zen, bera izan bait zen eskolren bultzatzailea. 1914an, Fakultateko dekano bihurtu zen.

Memoriala Tavistock Square-n.

Damasgoa
--------

1924an, Urte Berriko ohorezko zerrendan, Britainiar Inperioaren Ordenaren dekomendazio-dama egin zuten.

Decoruma
--------

Louisa Aldrich-Blake dama 1925ean hil zen, arrazoi ezezagunengatik.

Legatua
-------

**Dama Louisa Brandreth Aldrich-Blake bilduma** Royal Free Hospital Artxibo Zentroan dago. Estatua bat dago Tavistock Square-n, Londresen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  emily Hamer. 1996. *Britannia's glory: a history of twentieth-century lesbians*. Women on women. Editor Cassell, 227 pp. ISBN 0304329649
2. ↑  *London Gazette* Issue 33007, publicado el 30 de diciembre 1924

Kanpo estekak
-------------

* Genesis Women's History archive index entry for Royal Free Hospital Collection.
* Wellcome Library holdings of archive material. artxibatu zen .
* Oxford Dictionary of National Biography Index

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4793315
* Commonscat Multimedia: Louisa Aldrich-Blake

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10648645
* ISNI: 0000 0000 4270 0129
* GND: 11911660X
* LCCN: no2004087662

 |

* Wd Datuak: Q4793315
* Commonscat Multimedia: Louisa Aldrich-Blake
**María Cabrera** (Espainia, 1467 - Guadalajara, 1527) dantzari, amazona eta akrobata izan zen. Espainiako ijito zaharrentzat jotzen da.

Aurrekariak
-----------

Bere familia Zipre eta Siriako lurretatik iritsi zen Espainiara, Martín de Egipto Menor izeneko kondearen ehun laguneko tribu zingaroarekin zeinak 1460an Alfontso V.a Aragoikoaren baimena jaso zuen bere lurretatik mugi zitezen. 1462an Jaenera iritsi ziren, eta han Miguel Lucas de Iranzo kondegaiak ere harrera egin zien.

Biografia
---------

Ustez, 1467. urtearen inguruan jaio zen Espainiako punturen batean. Txikitatik besteen entretenimenduaren munduan hezi zuten eta hainbat diziplina menderatzen zituen: dantzaria izateaz gain, amazona ere bazen, eta sokan akrobazia handiak egiten zituen. Familiaren konpainiak 1488an parte hartu zuen Guadalajarako Infantadoko Jauregian. Jaian, Diego Hurtado de Mendoza y Luna gaztea ezagutu zuen, Íñigo López de Mendoza dukearen lehengusua, zeina harekin maitemindu zen zaldiz ibiltzen ikustean.

Hurtado de Mendozaren aginduz konpainiatik erretiratu, hirian finkatu eta etxe batzuk eman zizkion ordainean. Etxe horietan, urtetan senideen bisitak jaso zituen, hiritik pasatzen zirenean. Urtebete geroago, 1489an, Martin de Mendoza semea jaio zen, *ijitoa* goitizenez. Joana I.a Gaztelakoa haien semea legitimatu zuen, eta eliza-karreran jarraitu zuen. Izan ere, hainbat kargutarako izendatu zuten. Martinek ere alaba bat izan zuen, Martina de Mendoza, Diego de Mendoza y Aragón eta Miguel de Cervantesen lehengusina eta *La gitanilla* liburuaren inspirazioa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «María Cabrera, la gitana española más antigua» *www.pretendemosgitanizarelmundo.com*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «101 mujeres gitanas pa’ construir tu feminismo» *pikara magazine* 2021-04-21 (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
3. 1 2 3 4   LÓPEZ DE MENESES, Amada.  (1972). «Una prima gitana de Miguel de Cervantes» *Recensions*: 247-250..
4. ↑   SÁNCHEZ ORTEGA, MARÍA HELENA.  (1994). «Los gitanos españoles desde su salida de la India hasta los primeros conflictos en la península» *Revista Espacio, Tiempo y Forma* (7): 319-354..
5. ↑    *Condes de la pequeña Egipto.*  16 de noviembre de 2016.
6. 1 2   IRIBARREN, Mary C.  (2008). «Gitanos y payos. Dos mundos y dos ideas sobre la libertad en La Gitanilla» *Thémata. Revista de Filosofía* (40).
7. ↑   FERNÁNDEZ JIMÉNEZ, Diego.  (2018). *Una respuesta a la cuestión gitana. Reflexiones jurídicoconstitucionales sobre una minoría cultural española.*  Universidad de Córdoba, 42 or..
8. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ortega, Silvia Agüero Fernández, Araceli Cañadas.  (2018-03-06). «8M: Hagamos memoria feminista» *elDiario.es* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76824213

 |

* Wd Datuak: Q76824213
**Jean-Sylvain Van de Weyer** (Lovaina, 1802ko urtarrilaren 19a – Londres, 1874ko maiatzaren 23a) belgikar diplomazialari eta politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1835etik 1836ra.

Lovainan jaio zen Belgikako burgesiako familia batean. 1811n Amsterdamera joan ziren eta handik denbora batera Lovainara itzuli ziren aita udaltzainburu izendatu zutenean. Sylvainek zuzenbide ikasketak egin zituen Lovainako Unibertsitatean eta 1823an abokatu lanetan hasi zen Bruselan. Herbehereetako Erresumak akusatutako egunkari eta kazetariak defendatu zituen.

1830eko Belgikako Iraultzaren hasieran, Lovainatik Bruselara bidaiatu zuen Belgikako Behin-behineko Gobernuaren batzorde zentraleko kide izateko. 1831n Belgikako enbaxadore izendatu zuten Londresen. Lehen ministro izan zen 1835etik 1836ra. Ondoren, Londresera itzuli zen bizitzera, eta London Libraryko presidenteordea izan zen 1848tik hil zen arte.



| * i
* e
* a
Belgikako lehen ministroak |
| --- |
| 
* de Gerlache
* Lebeau
* de Muelenaere
* Goblet d'Alviella
* de Theux de Meylandt
* Lebeau
* Nothomb
* Van de Weyer
* de Theux de Meylandt
* Rogier
* de Brouckère
* de Decker
* Rogier
* Frère-Orban
* d'Anethan
* de Theux de Meylandt
* Malou
* Frère-Orban
* Malou
* Beernaert
* de Burlet
* de Smet de Naeyer
* Vandenpeereboom
* de Smet de Naeyer
* de Trooz
* Schollaert
* de Broqueville
* Cooreman
* Delacroix
* Carton de Wiart
* Theunis
* Van de Vyvere
* Poullet
* Jaspar
* Renkin
* de Broqueville
* Theunis
* van Zeeland
* Janson
* Spaak
* Pierlot
* Van Acker
* Spaak
* Van Acker
* Huysmans
* Spaak
* G. Eyskens
* Duvieusart
* Pholien
* Van Houtte
* Van Acker
* G. Eyskens
* Lefèvre
* Harmel
* Vanden Boeynants
* G. Eyskens
* Leburton
* Tindemans
* Vanden Boeynants
* Martens
* M. Eyskens
* Martens
* Dehaene
* Verhofstadt
* Leterme
* Van Rompuy
* Leterme
* Di Rupo
* Michel
* Wilmès
* De Croo

 | Belgikako banderaBelgikako bandera |
**Alicia Vignoli** (Lima, 1911ko urtarrilaren 8a - Buenos Aires, Argentina, 2005eko uztailaren 15a) argentinar aktorea, abeslaria eta vedettea izan zen.

Ibilbidea
---------

### Debuta

Alicia Barrié, Libertad Lamarque eta Alicia Vignoli aldizkari-lan batean, Maipo antzokian, 1933.
1925ean egin zuen debuta, Enzo Longhik zuzendua, *Y era una noche de carnaval* filmean, *eta* 1928an *La borrachera del tango* filmean parte hartu zuen, Elias Alippi-rekin. 1933an, lehen bi soinu-filmeetan parte hartu zuen:*¡Tango!* Tita Merellorekin eta *Dancing*, Amanda Ledesmarekin. Umore-filmak filmatu zituen *Puerto Nuevo* eta *El pobre Pérez* Pepe Ariasekin eta *La casa de Quirós* eta *Palabra de honor* Luis César Amadorirekin.

Ezkondu ondoren, Argentina Sono Film ekoizleak egindako filmak filmatu zituen; besteak beste, *La canción de los barrios* komedia musikala, Hugo del Carrilekin batera. *El viejo doctor* filmean ere nabarmendu zen, Enrique Muiñorekin; *La importancia de ser ladrón* Francisco Álvarezekin filmatu ondoren, eta enpresaburu batekin ezkondu ondoren, erretiratu egin zen.

Aldizkarien antzerkian ere nabarmendu zen, irratiko tango-abeslari gisa, eta Florencio Parravicini eta Sebastián Chiolarekin batera hainbat antzezlanetan parte hartu zuen. Parte hartu zuen lanen artean daude U*na novia, una casa y cien mil pesos* eta *El tango en París.* Erretiratu ondoren gutxitan agertu zen publikoki.

Buenos Airesen hil zen, 94 urte zituela, gaixotasun luze baten ondorioz.

Filmografia
-----------

* *La importancia de ser ladrón* (1944)
* *Persona honrada se necesita* (1941)
* *Muchachas que estudian* (1939)
* *El viejo doctor* (1939)
* *Palabra de honor*
* *¡Segundos afuera! (película)*
* *La casa de Quirós* (1937)
* *El pobre Pérez* (1937)
* *Puerto Nuevo* (1936)
* *Ayer y hoy* (1934)
* *Dancing* (1933)
* *¡Tango!* (1933)
* *La borrachera del tango* (1928)
* *Y era una noche de carnaval* (1925)

Iruditegia
----------

* Alicia Vignoliren Tango filmaren iragarkia, 1933Alicia Vignoliren *Tango filmaren iragarkia*, 1933
* Alicia VignolirenTangoo filmaren kartela,1933Alicia Vignoliren*Tango*o filmaren kartela,1933
* Alicia Vignoliren Puerto nuevo filmaren iragarkia, 1936Alicia Vignoliren *Puerto nuevo* filmaren iragarkia, 1936
* Alicia Vignoliren El viejo doctor filmaren kartela, 1939Alicia Vignoliren *El viejo doctor* filmaren kartela, 1939

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Falleció la actriz Alicia Vignoli» *LA NACION* 2005-11-03 (Noiz kontsultatua: 2023-01-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Alicia Vignoli - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» *La Vanguardia* 2022-05-08 (Noiz kontsultatua: 2023-01-05).

Kanpo estekak
-------------

* Ficha en cinenacional.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2894088
* Commonscat Multimedia: Alicia Vignoli

---

 |

* Wd Datuak: Q2894088
* Commonscat Multimedia: Alicia Vignoli
**Xake partida** Johann Erdmann Hummel (1769-1852) margolari alemaniarraren margolana da. 1818an margotua, egun Berlingo Alte Nationalgalerien erakusten da. Erromantizismoko lana da.

Deskribapena
------------

Margolanean Schadowko Xake Kluban jokatzen ari den xake partida ikusten da. Sei pertsonaia dira oihalean, haien arten hitz egiten. Gaua da eta leihoak erromantizismoko paisaia erakusten du: ilargia hodeien artean. Margolanean, bestetik, misterio giro bat da nagusi.

Ezaurgarriak
------------

Lan honetan Johann Erdmann Hummelek perspektiba eta optikaren kontrola ondo asko erakutsi zuen. Iluminazio nagusia margolanaren erdian dago eta horrek lanean simetria ezartzen du. Simetria hori bereziki itzaletan ikus daitek. Optikaren jabetza ispiluko eta leihoko isletan nabaritzen da. 1809tik Hummel Berlingo Arte Ederren Akademian perspektiba irakaslea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5967749

 |

* Wd Datuak: Q5967749
**Maria Mayans Juan** (Sant Ferran de ser Roques, Formentera, Balearrak, 1930 – 2020ko ekainaren 25a) formenteratar herri kantari eta glosalaria izan zen. 11 urterekin hasi zen abesten bere ama eta ahaideengandik ikasiz, bereziki bere izebengandik, baserri-lanetan ari zirenean eta jaiak girotzeko kantatzen zutenak.

Hasieran nagusiengandik ikasitako kantak abesten bazituen ere, bere bertsoak idazteari eta inprobisatzeari ekin zion. Bertsoak inprobisatzeko gaitasunagatik nabarmendu zen. Inprobisatutako bertsoen maisu bihurtua, *cantar redoblant*, *cançó de porfèdia* eta *cançó de tres* ikasi nahi zuten gazteei eskola partikularrak ere eman zituen.

Formenterako tradizioak berreskuratzen eta sustatzen egin zuen lan itzelagatik hainbat sari jaso zituen. 2006an Balearretako Gobernuak Ramon Llull saria eman zion. 2011n Formenterako Uharte Kontseiluak Sant Jaume saria eman zion. Bere bizitzan zehar, Pitiusetan herriz herri ibili zen kantari. Gainera, Sant Antoni de Portmanyko Glosalarien Jaialdian parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Katalanez)** «Ha faltat Maria Teueta, gran cantadora i glosadora de Formentera» *Ràdio Illa Formentera* 2020-06-28 (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Vázquez, Marta.  (2020-06-27). «Fallece la cantante popular de Formentera María Mayans Juan» *Formentera Avui* (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).
3. ↑   **(Katalanez)** «El Govern entregà les Medalles d'Or i els premis Ramon Llull» *Diari de Balears* 2006-03-01 (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).
4. ↑   **(Katalanez)** Formenterako Uharte Kontseilua.  (2011-07-28). *L'acte institucional per la Diada de Formentera es va celebrar amb una bona afluència de públic.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20101128

 |

* Wd Datuak: Q20101128
*Lactarius obscuratus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, laster deprimitua, titi ilun txiki batekin, gehienetan berdexka edo oliba kolorekoa, gainerakoan, pixka bat zimurtua, arre-laranja kolorekoa ertzerantz.

**Orriak:** Okertuak, laranja-okre kolore zikinekoak, nahiko zabal.

**Hanka:** 3 cm inguruko garaierakoa eta 0,4 cm inguruko lodierakoa, gorrixka.

**Haragia:** Okre antzeko kolorekoa, latexa, ez da kolorez aldatzen. Espora-jalkina, horixka argia, zurixka.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Genero honetan beste haltzetako bi espezie daude.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren hasieratik udazkenaren bukaera arte. Baso hostogalkorretan eta mistoetan, haltzen, pagoen eta abarren azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 98 or. ISBN 84-282-0865-4..
Zaborrari buruzko MARPOL arauen gogorakizune, ontzi bateko profesionalentzat.
**Itsasontzien Kutsaduraren Prebentziorako Nazioarteko Konbentzioa** (**MARPOL** eta **MARPOL 73/78** izenekin ere ezaguna, MARine POLution "itsasoko kutsadura" ingelesezko hitzen akronimo gisa) nazioarteko hitzarmen edo arau-multzo bat da, eta ontziek eragindako kutsadura prebenitzeko helburua du. Nazioarteko Itsas Erakundeak (NBEko erakunde espezializatua) garatu zuen. 1973an onetsi zen hasiera batean, baina ez zen inoiz indarrean sartu.

21. mendeko lehen laurdeneko bertsioaren matrize nagusia 1978ko Protokoloaren bidezko aldaketa da, eta ordutik aldatzen jarraitu a, zuzenketa asko egin baitira. 1983ko urriaren 2an sartu zen indarrean. 2022 urtea bitartean, 119 herrialdek berretsi dute. Itsas ingurunea babestea du helburu, hidrokarburoen eta beste substantzia kaltegarri batzuen bidezko poluzioa erabat ezabatuz, eta istripuz gerta daitezkeen deskargak minimizatzea.

Egitura
-------

Ontziek eragindako kutsadura-iturriak biltzen dituzten arauak jasotzen dituzten sei eranskinek osatzen dure arau multzo nagusia:

I. eranskina.- Hidrokarburoek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.

II. eranskina.- Soltean garraiatutako gau kaltegarri likidoek eragindako kutsadura saihesteko arauak.

III. eranskina.- Itsasoz fardeletan garraiatutako substantzia kaltegarrien kutsadura prebenitzeko arauak. Aukerako eranskina da, salgai arriskutsuen garraioa Salgai Arriskutsuen Nazioarteko Itsas Kodeak arautzen baitu.

IV. eranskina.- Ontzietako ur zikinek eragindako kutsadura prebenitzeko arauak.

V. eranskina.- Ontzietako zaborrak sorturiko kutsadura prebenitzeko arauak.

VI. eranskina.- Ontziek eragindako kutsadura atmosferikoa prebenitzeko arauak. Eranskin honek 2005eko maiatzaren 19an hartu zuen indarra.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko Wikipediako «Convenio Internacional para Prevenir la Contaminación por los Buques» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-04-14ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

* **(Ingelesez)** MARPOL eranskinen testua, 2023ko bertsioak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651219
* Commonscat Multimedia: MARPOL

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177814521
* LCCN: n82256197
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q651219
* Commonscat Multimedia: MARPOL
**Danel Goikolea Diaz** (Arrasate, 1969 - *ib.*, 2022ko urtarrilaren 15a)  bertsolari zein bertsozalea izan zen. 

Arrasate Euskaldun Dezagun elkartean bertso Eskola sortu zuen.

Txikitatik bertsolaritzan
-------------------------

Lehen bertso eskoletako ikasleak Manuel Olaizola 'Uztapide' bertsolariarekin, 1983ko maiatzaren 14an.
Lehen pausuak Eskoriatzako Almeneko bertso eskolan eman zituen bost urterekin, aitak eramanda. Patxi Goikolearen, Almeneko bertso eskola aitzindariaren sortzaileetako bat, semea zen. Felix Iñurritegi, Jon Iñaki Izarzelaia, Arantzazu Loidi, Aitor Sarasua eta Jon Sarasuarekin batera aritu zen, besteak beste.

1980an, Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketan kantatu zuen lehen aldiz publikoan, Donostian. Hogei urterekin utzi zion konturatu zelako ez zuela publikoaren aurrean disfrutatzen.

Azken bertso publikoa
---------------------

2022ko urtarrilaren 4an, Eskoriatzako udal pilotalekuan bildu zen Xanti Iparragirreren azken agurra. Bere maisu izandakoari eskaini zion azken bertso publikoa Jon Sarasua eta Andoni Egaña bertsolariekin batera.

Danel Goikoleak Xanti Iparragirreri eskaini zion bertsoa:

> Txapelhandiak gure artean
> 
> 
> eman du bere itzala
> 
> 
> maisua izan zaitugu eta
> 
> 
> ez da suerte makala!
> 
> 
> Nola dantzatu erakutsiaz
> 
> 
> bizia eta azala
> 
> 
> ea guk ere egiten dugun
> 
> 
> zuk nahi zenuen bezala.
> Hitzak neurtzeko doaiarekin
> 
> 
> Hitzak neurtzeko doaiarekin
> 
> 
> etorria Añarbetik
> 
> 
> etenik bako borrokalari
> 
> 
> maite zenuenagatik
> 
> 
> oraindik ere ikusten zaitut
> 
> 
> so zaudela txapelpetik
> 
> 
> argi handi bat piztu diguzu
> 
> 
> 
> sasi guztien gainetik.
> 
>

Kanpo estekak
-------------

* Danel Goikolea Bertsolaritzaren datu-basean
* Danel Goikolearen gertukoek kolpe gogorra izan dela adierazi dute
* Azken agurra Danel Goikoleari

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113284197

 |

* Wd Datuak: Q113284197
**Balbino Garitaonaindia Albizu** (Durango, 1857ko martxoaren 31 - 1916ko abuztuaren 10a) bizkaiko idazlea izan zen.

Durangoko Jesusen Lagundian eta Gasteizko apaizgaitegian egin zituen ikasketak. 1881. urtean apaiztu zen. *Euskal-Esnalea* agerkarian argitaratu zituen bere lehen lanak. 1889. urtean, *Erregezko Apostoladutzia* plazaratu zuen. Handik lau urtera, *Jesus Sacramentaduari, Ama doncella Mariari eta Aita San Jose Gloriosuari visitac illaren egun guztietarako* lanaren bigarren partea itzuli zuen. 1900ean Martin Arzadunen *Cristiñauaren Doctrinaren esplicaciñua euskeras* katixima eman zuen argitara berritua eta osatua. 1908. urtean, *Vademecun Erdu Neugas*en itzulpena plazaratu zuen *Sacramentu Santuac emon ta ondo ilten gueixuari lagunduteco escu-liburua ipiñi dau Biscaico eusqueras* izenburuarekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61674
* Lur: 02349/eu\_g\_0951/g0951

 |

* Wd Datuak: Q12254717
**Ekaterina Vladimirovna Lermontova** (errusieraz: Екатерина Владимировна Лермонтова, San Petersburgo, 1889ko otsailaren 11 - San Petersburgo, 1942ko urtarrilaren 9a) Errusiar eta Sobietar Inperioko paleontologo bat izan zen, Siberiako lehen estratigrafia kanbriarraren sorreraren arduraduna. Animalia fosilen eta algen espezieek, baita Kanbriarraren banaketa bioestratigrafikoek ere, beren ohoretan jasotzen dute izena.

Hezkuntza eta bizitza goiztiarra
--------------------------------

Lermontova San Petersburgon jaio zen, Mikhail Lermontov poeta eta Yulia Lermontova kimikaria barne hartzen zituen familia batean. Emakumearen Institutu Pedagogikoan hezi zuten eta 1910ean graduatu zen. Ondoren, 1912an, San Petersburgoko Unibertsitateko titulua jaso zuen.

Ikerketa-karrera
----------------

1921ean, Komite Geologiko eta Batasun osoko Geologiako Ikerketa Zientifikoko Institutuarekin hasi zen lanean. Lermontovaren ikerketa Siberiako Kanbriarreko fosiletan zentratu zen; garai hartako SESBeko trilobite kanbrikoak ikertu zituen lehen ikertzailea izan zen. Bere ikerketan Kazakhstan, Siberia, Ural mendiak eta Asia erdialdeko trilobiteen fosilen azterketa ere gehitu zuen. Leningradeko setioan hil zuten Bigarren Mundu Gerran.

Legatua
-------

Lermontova Kanbriarreko banaketa bioestratigrafikoen homonimoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Николаевна, Груздева Елена.  (2009). «Екатерина Владимировна Лермонтова. К 120-летию со дня рождения» *Universum: Вестник Герценовского университета* (2) ISSN 2306-9880..
2. ↑   «Ekaterina Lermontova, paleontóloga | Efemérides» *Mujeres con ciencia* 2020-02-11.
3. 1 2 3   **(Ingelesez)** Ogilvie, Marilyn Bailey; Harvey, Joy Dorothy.  (2000). *The Biographical Dictionary of Women in Science: L-Z.*  Taylor & Francis ISBN 978-0-415-92040-7. (Noiz kontsultatua: 2023-02-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22018272
* Wikispecies Espezieak: Ekaterina Vladimirovna Lermontova

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7663164191761018740000
* GND: 1248721020

 |

* Wd Datuak: Q22018272
* Wikispecies Espezieak: Ekaterina Vladimirovna Lermontova
**Tuna Mascarenhas** izenarekin ezaguna, jaiotzaz **Antonina Mascarenhas Monteiro**, **Maria Antonina Pinto** (Cabo Verde, 1944ko ekainaren 13a - Praia, Cabo Verde, 2009ko irailaren 9a) caboverdetar laborategi medikoko aktibista eta zientifikoa izan zen. Cabo Verdeko lehen dama izan zen 1991tik 2001era, António Mascarenhas Monteiro senarraren agintaldian. Fundação da Criança–verdiana sortu zuen zerbitzuak eskaintzeko, hala nola haur pobreentzako eta haien familientzako haurtzaindegiak.

Biografia
---------

Kimikan graduatu zen Lovainako Unibertsitatean, eta António Mascarenhas Monteiro senarra ezagutu zuen bertan. 

Tuna Mascarenha-k hiru ume izan zituen: Gamal, Marisa eta Liliana. Praian gaixotasun luze baten ondoren hil zen 2009an, 65 urte zituela.

Ibilbidea
---------

### Ospitaleko lana

Unibertsitateko ikasketak amaitu ondoren, Cabo Verdera itzuli zen eta *Agostinho Neto ospitalean* Osasun Ministerioko funtzionario lan egin zuen. Bera eta senarra ekintzaileak izan ziren Cabo Verdeko independentzia-mugimenduan 1960 eta 1970 urteetan. Hala ere, desadostasun ideologikoengatik utzi zuen mugimendua.

### Lehen dama

1991ko martxoan, Cabo Verdeko bigarren lehen dama bihurtu zen, bere senar António presidente hautatu zutenean. Hala ere, kargu berria izan arren, *Agostinho Neto ospitaleko* analisi klinikoen laborategian jarraitu zuen, presidentziako jauregian egon zen bitartean. Mascarenhas lehen dama aktiboa izan zen 1991tik 2001era.

Fundação da Criança–verdiana sortu zuen, izaki pobreei gizarte-zerbitzuak ematen zizkiena. Bere fundazioak, halaber, haurtzaindegi zerbitzua eskaini zuen umeentzat jaiotzatik 3 urte izan arte. Zentro hori gabe, emakumeek, askotan, lana aurkitzen zutenean, leku gutxi izaten zituzten beren umeak eramateko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5    *Tuna Mascarenhas, former first lady, dead at 65.*  2009-09-10.
2. ↑   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Atún Mascarenhas BiografíayReferencias» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2023-02-15).
3. ↑    *Morreu Tuna Mascarenhas.*  2009-09-10.
4. ↑   Sara Almeida.  (2018). *Plano Nacional de Cuidados: Um país inteiro a cuidar ….* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27061801

 |

* Wd Datuak: Q27061801