recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Erlamandoa**. Bere gorputza erle langileena baino handiagoa da, baina erle erreginarena baino txikiagoa
**Erlamandoak** erle arrak dira, partenogenesiaren bidez sortzen direnak. Udaberrian jaio eta hiru hilabete inguru bizi dira. Akuilu-eztenik ez duten erle bakarrak dira. Erlamandoek ez dute eztirik edo argizaririk ekoizten, eta ez dute polenik biltzen. Erregina ernaldu baino beste egitekorik ez dute.

Janari ezak erle langileek erlamandoak erlauntzetik kanporatzera bultzatzen du, azken hauek gosez edo hotzez hiltzen direlarik.

Erle erreginarekin kopulatu ondoren erlamandoak hil egiten dira.

Erle emeek (erreginak eta langileek) kromosomen kopuru diploidea dute, 32 kromosoma. Erlamandoek, aldiz, zenbaki haploidea dute, 16 kromosoma, ernaldu gabeko obulu batetik sortzen direlako (partenogenesiaren bidez). Erlamak edo erle erreginak bi motako arrautzak jartzen ditu: ernaldu gabekoak (erlamandoak sortuko dituztenak) eta ernalduak, erle emeak sortuko dituztenak.

Ingelesez erlamando bati *drone* deitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q650665
* **Identifikadoreak**
* GND: 4243514-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q650665
**Barcelona en Comú**, sorreran, **Guanyem Barcelona** deitua, Kataluniako Bartzelona hirian aurkezten den ezkerreko koalizio bat da. En Comú Podem koalizioa osatzen duten alderdietako bat da. 2015eko otsailaren 5ean sortu zen, Equo, EUiA, ICV, Podemos eta Procés Constituent alderdien laguntzaz. Alderdiko idazkari nagusia Ada Colau da, Bartzelonako alkatea.

Eserlekuak
----------

Barcelona en Comúk, Bartzelonako udalean 11 zinegotzi ditu bere mende eta baita Bartzelonako alkatetza ere, alderdiaren idazkari nagusia, Ada Colau, Bartzelonako alkatea da eta. Alderdi honek, Gorte Nagusietan ere 5 eserleku ditu bere mende, Podemos alderdiaren barruan.

Ideologia
---------

Ada Colauk, Kataluniako krisialdian garrantzia handia izan du. Askotan ez du posizio oso zehatza eduki gai honen inguruan, baina Kataluniako independentzia lortzeko Carles Puigdemonten prozesua kritikatu du. Esan beharra dago, Mariano Rajoyk Kataluniako krisialdia gelditzeko erabili dituen neurrien kontra agertu dela beti ere.

Ikus, gainera
-------------

* 2017ko Espainiako krisialdi konstituzionala
* Podemos/Ahal Dugu
* Espainiako Gorte Nagusiak

Kanpo estekak
-------------

* Barcelona en Comú alderdiaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18219058
* Commonscat Multimedia: Barcelona en Comú

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316874783

 |

* Wd Datuak: Q18219058
* Commonscat Multimedia: Barcelona en Comú
**Becerra familiaren etxea**, gaztelaniaz **Casa de los Becerra** Cáceres hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen gotiko estiloko etxe gotortua da; gaur egun Mercedes Calles eta Carlos Ballestero Fundazioaren egoitza da.

Historia
--------

Etxe honen ezaugarriak Erdi Aro bukaerako etxe gotortuaren estiloan kokatu behar da. Becerra familiaren jauregitxoa izan zen. Becerratarrek XV. mende eta XVI. mende artean eraiki zuten.

Ezaugarriak
-----------

Fatxadan erdi puntuko arkua eta, haren gainean, bi armarri berdinak, Becerra, Paredes, Orellana eta Ribera familien kuartelekin.

Barrualdean, berrikuntzak egin ondoren, hiru solairu daude, 1.000m2 luze-zabalarekin. Beheko solairuan erakusketa iraunkorra egiten da: altzairuak, margolanak, kristalak eta zaharkinak. Erakusten diren objektuak Mercedas Calles sortzailearenak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: fmercedescalles.org Mercedes Calles eta Carlos Ballestero Fundazioaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5755270
* Commonscat Multimedia: Casa-Palacio de los Becerra

---

 |

* Wd Datuak: Q5755270
* Commonscat Multimedia: Casa-Palacio de los Becerra


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Becerra familiaren etxea*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Jones konderria** (ingelesez: *Jones County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gray da. 2010eko zentsuaren arabera 28.669 biztanle zituen, Jones kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jones konderriak 1.024,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,84 ura dira. Beste 1.020,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.669 pertsonetatik 21.145 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 315 dira. 6.977 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 186 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 273 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493040
* Commonscat Multimedia: Jones County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155932130
* LCCN: n80005752
* NARA: 10039260
* **Lekuak**
* OSM: 1029451
* TGN: 2000375

 |

* Wd Datuak: Q493040
* Commonscat Multimedia: Jones County, Georgia
**Jenny Hempel** (ezkontza abizena, **Munthe**) (1882ko otsailaren 19a - 1975eko otsailaren 13a) daniar botanikoa izan zen, landareen fisiologian aitzindaria. 1916an botanikaren eremuan doktoretza eskuratu zuen lehen emakumea izan zen, eta ez zuen beste emakumerik lortu 1956ra arte. Landare zukutsuen zelulen zapan dauden eguneko azidotasunaren aldaketak aurkitu zituen, gaur egun krasulazeoen metabolismo azido gisa ezagutzen denaren aurkikuntza.

Biografia
---------

Jenny Hempel Kopenhageko botikari baten alaba zen. Landareen fisiologia Wilhelm Johannsen irakaslearekin ikasi zuen, P. Boysen Jensenekin batera. 1911an lizentziatura lortu zuen landareen hazkuntzan eterrak duen papera ikertuz. Ondoren S. P. L. Sørensenekin ikasi zuen Carlsberg laboratorioan. Bertan landareen zaparen pH-a ikertu zuen, batez ere Benjamin Heynek ikusitako zaparen azidotasun aldaketa. 1916an doktoretza lortu zuen. 1917an norvegiar liburuzaina zen Wilhelm Muntherekin ezkondu zen eta bi seme izan zituzten, horietako bat Preben Munthe ekonomialaria. Ezkondu ostean bere zientzialari ibilbidea baztertu zuen.

Bere ikerketek lurzoruen pHaren inguruko ikerketa sakontzera eraman zituen Christen Raunkiær eta bere ikasle Carsten Olsen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hempel, J..  (1916). *Bidrag til Kundskaben om Succulenternes Fysiologi.*  Kopenhageko Unibertsitatea, 147 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6179303

 |

* Wd Datuak: Q6179303
**El asombroso mundo de Borjamari y Pocholo** (euskaraz *Borjamari eta Pocholoren mundu harrigarria*) 2004ko Juan Cavestany eta Enrique López Lavigne espainiar zinema zuzendariek zuzendu eta Santiago Segurarekin batera idatzi zuten komedia film bat da. Santiago Segura Silva eta Javier Gutiérrez Álvarez aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1980ko hamarkadako gauetan, Borjamari eta Pocholo (Santiago Segura eta Javier Gutiérrez) madrildar anai txolin eta gazteak Aguacates diskotekan nahieran ibiltzen dira. "Neskatoei" txantxa "alprojak" egiten adituak, beren lotsagabekeriaz diskotekako jaun eta jabeak dira.

Hogei urte beranduago, denak berdin dirau. Nahiz eta orain, bi anaiak modaz pasatutxoak egon eta Aguacates diskotekan nahiz mundu berrian jada inor ez diren, baina bi anaiak 1980ko hamarkadan bizi balira bezala eta jada berrogei urte inguru izan, oraindik nerabe balira bezala beren txantxekin jarraitzen dute. Orduan, nerabetzaroan beren txantxen jomugetako bat izan zen Pelayo (Guillermo Toledo) lehengusua agertuko da: orain eskiatzaile modernoa, gonazalea eta ospetsua bilakatua. Denborak ez du bere mendeku nahia hozterik lortu, eta Borjamari eta Pocholoren ankerkeriez mendakatu asmoz, Mecano taldea berrelkartu eta kontzertu bat ematera doala iragarriko die. Borjamari eta Pocholok amua irentsi eta "neska izatetik emakume izaterako" prozesuan dagoen Paloma (Pilar Castro) izeneko neska erromantiko eta emozionalki konplexuarekin batera kontzertura bertaratzeko abenturari ekingo diote. Palomak bere aitatxoren autoaren giltzak ditu, bai eta Borjamari eta Pocholoren zorionarenak ere.

Aktoreak
--------

* Santiago Segura: Borjamari
* Javier Gutiérrez: Pocholo
* Pilar Castro: Paloma
* Guillermo Toledo: Pelayo Snow
* Cote Soler: Kitín O'Shea
* Carmen de la Maza: Concha de Robles
* Gerardo Malla: Gustavo Robles
* Antonio de la Torre: Richy
* Patricia Vico: Ana
* María Ruiz: Piedad
* Andrés Lima: Irakaslea
* Javivi: Atesa saltzailea
* Carles Sans: Fernando
* Loles León: Cayetana O'Shea
* Pablo Portillo: Motordun polizia

Kanpo estekak
-------------

* *El asombroso mundo de Borjamari y Pocholo* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**
* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3310984

 |

* Wd Datuak: Q3310984
**Bearsden** (Eskoziako gaeleraz: *Cille Phàdraig Ùr*, eskozieraz: *Easter Kirkpatrick, Eister Kilpatrick*), Eskozia erdialdeko udalerria da, Ekialdeko Dunbartonshire eskualdeko herri handiena da, hala ere hiriburua Kirkintilloch da. 2011ko erroldaren arabera 27.237 biztanle ditu.

Etimologia
----------

Izenaren jatorria ezagutzen ez bada ere, Bearsden izena hartu zuen 1863an eraikitako tren geltokiaren izena hori zelako.

Geografia
---------

Glasgow Handia metropoli eremuaren ipar-mendebaldeko mugan kokaturik dago, Glasgow erdigunetik 10 kilometrotara.

Historia
--------

II mendean, 142 eta 144 artean, erromatarren gotorleku bat izan zen bertan, gaur egun Castle Hill izenaz ezagutzen den tokian, Antoninoren Harresia lur hauetatik pasatzen baitzen. Glasgow eta Lomond aintziraren arteko errepide militar bat ere bertatik pasatzen zen. 164 urtean beranduago erromatarrek atzera egin behar izan zuten Hadrianoren Harresira. Garai hartako aztarnak badaude oraindik, aipagarriena bainuetxe baten oinarria.

Erdi Aroan **Kilpatrick** izeneko lurralde zabal baten parte izan zen. 1649an bitan banatu zen lurraldea, Old Kilpatrick ("Kilpatrick zaharra") mendebaldeko zatia, gaur egungo Dumbarton eta Clydebank ingurua, eta bestea New Kilpatrick ("Kilpatrick berria"), gaur egungo Bearsdenek baino azalera handiagoa zuena.

1649an bertan eraiki zen New Kilpatrick-eko eliza eta honen inguruan eratuz joan zen herria da Bearsden. Nekazaritzan oinarritzen ziren hainbat etxola ian ziren hasierako Bearsden sortu zutenak eta XIX mendean Glasgowko negoziogizonen bizilekuak eraikitzen hasi ziren. XX mendean suburbioak eratu ziren eta 1958an burgo bihurtu zen. 1996tik aurrera Ekialdeko Dunbartonshire barnean gelditu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* New Kilpatrickeko eliza
* Bainuetxe erromatarraren aztarnak

Iruditegia
----------

* New Kilpatrickeko eliza.New Kilpatrickeko eliza.
* Schaw Convalescent Home.Schaw Convalescent Home.
* Udaletxea.Udaletxea.
* Boclair House.Boclair House.
* Bainuetxe erromatarraren aztarnak.Bainuetxe erromatarraren aztarnak.
* Antoninoren Harresiaren aztarnak.Antoninoren Harresiaren aztarnak.
* Castle Hill.Castle Hill.

Hiritar ezagunak
----------------

* Mark Knopfler (1949- ), Dire Straits taldearen abeslaria, bertako eskolan ikasia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1908426
* Commonscat Multimedia: Bearsden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146692554
* LCCN: n88230966

 |

* Wd Datuak: Q1908426
* Commonscat Multimedia: Bearsden


| * i
* e
* a
Ekialdeko Dunbartonshire konderriko udalerriak |
| --- |
| Udalerri nagusiak | 
* Bearsden
* Bishopbriggs
* Kirkintilloch
* Lennoxtown
* Lenzie
* Milngavie

 |  |
| Udalerriak eta herriak | 
* Auchenreoch
* Baldernock
* Balmore
* Bardowie
* Barnellan
* Birdston
* Craigton
* Haughhead
* Milton of Campsie
* Torrance
* Twechar

 |
| Auzuneak eta kokalekuak | 
* Auchinairn
* Cadder
* Clachan of Campsie
* Waterside

 |
**Jeanne Bucher** (Guebwiller, 1872ko otsailaren 16a - Paris, 1946ko azaroaren 1a) Frantziako argitaratzailea izan zen.

1895an, Fridolin Blumerrekin ezkondu zen, Suitzako pianista bat. Eta harekin, bi alaba izan zituen: Bata Éve izenarekin, 1898an jaiota, eta bestea Sybille, 1901ean.

1902 ea 1922 artean, Estrasburgotik Suitzara joan zen, erizain ikasketak egiteko, liburuzain izan ondoren. Eta bigarren mundu gerran, erizain bihurtu zen Lyon.

Azkenean, Parisera joan zen bizitzera 1922an.

Vieux-Colombier antzokian idazkari gisa aritu zen lehenengo, eta gero Jean Budry liburu dendan.

Bere lehen galeria-denda ireki zuen 1925ean, Pierre Chareau erakusketako eranskin batean, Georges Hugnet idazle-editorea ezagutu zuenean. Bere lehenengo zintzilikak kubismoari eta bereziki Jacques Lipchitzen eskulturei eskainitakoak dira. Zailtasun ekonomikoek bere arte galeria saltzera behartu zutenean, Marie Cuttoli rue Vignonek antolatutako erakusketetan parte hartu zuen.

Lana
----

Bera, bere lehenengo liburu galeria ireki zuen 1925an, *Pierre Chareau* erakusketako dendaren eranskin batean. Bere sariak kubismoari eskainitakoak dira, baina bereziki Jaques Lipchitzen eskulturei. Frantses zailtasunak bere arte galeria ixtera bultzatu zuenean, Marie Cuttolik antolatutako erakusketetan parte hartu zuen. 1936an, Jeanne Bucher berriro ireki zuen galeria bat apartamentu batean, patio baten atzeko aldean.

Bigarren mundu gerraren bitartez Rogi André argazkilariari lagundu zion, hau André Kertészen emaztea zen, beti ihes egin behar izan zuen bere jatorria judua zelako. Errefuxiatua izan zen Tourainen. 2004an Véronique Jaegerrek bere galeria berreskuratu zuen eta 2015ean izena aldatu zion *"Galerie Jeanne Bucher Jaeger"* izendatuz.

Bibliografia
------------

Jeanne Bucher: abangoardia galeria, 1925-1946: Max Ernstetik Staeletik, Christian Derouet eta Nadine Lehniren zuzendaritzapean, Estrasburgo - Paris, Musées de Strasbourg - Skira, 1994.

Agintaritzaren erregistroak: Nazioarteko Agintaritza Birtualaren Fitxategia. Nazioarteko Estandar Izena Identifikatzailea Frantziako Liburutegi Nazionala (datuak) Unibertsitateko Dokumentazio Sistema Kongresuaren Liburutegia Gemeinsame Normdatei Herbehereetako Errege Liburutegia Munduko Katua

Hiztegi orokorrei edo entziklopediei buruzko oharrak: Sortzaileen hiztegi unibertsala • Alsaziako biografiako hiztegi berria [artxiboa]

Arte Ederretako baliabidea: bildumagile historikoen eta kubismoaren saltzaileen aurkibidea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3175999
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76585849
* ISNI: 0000 0000 6664 2381
* BNF: 14960418p (data)
* GND: 116817984
* LCCN: nr95030484
* SUDOC: 033122539

 |

* Wd Datuak: Q3175999
**Beas ibaia** (punjabieraz ਬਿਆਸ) Indiak Himachal Pradesh eta Punjab estatuak zeharkatzen dituen ibai bat da. Antzinako indiarrek Arjiki edo Vipas bezala, eta antzinako greziarrek Hyphasis bezala ezagutzen zuten.

Egungo Beas izena, pentsatzen den bezala, Vyas hitzaren txartze bat da, Veda Vyasaren izena, epopeia hindu handia den Mahabharataren egilea.

Beas ibaia, Alexandro Handiak K. a. 326an eginiko konkisten ekialdeko muga ezarri zuen.

Ibaia, Rohtang Passen jaiotzen da, Himachal Pradesh estatuan, eta Sutlej ibaiarekin elkartzen da Harike Pattanen, Amritsarretik hegoaldera, Panyab estatuan. Sutlejek, Punjab pakistandarrean jarraitzen du, eta Chenab ibaiarekin elkartzen da Uchen, Panjnad ibaia eratzeko, ondoren, Indo ibaiarekin elkartzen dena Mithankoten.

Beas eta Sutlej ibaien urak, Indiari ematen zaizkio, India eta Pakistanen arteko Indus Waters Treaty delakoan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Himachal Pradesh

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319590
* Commonscat Multimedia: Beas River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124473726
* GND: 7675360-8
* LCCN: sh94001828
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q319590
* Commonscat Multimedia: Beas River
**Elizabeth Russell**, **Lady Russell**, jaiotzez **Elizabeth Cooke**, **Elizabeth Hoby** bere lehen ezkontzan (1528-1609) ingeles aitoren alaba izan zen. Elisabet I.a erreginaren gorteko kidea izan zen eta bere poesia finduagatik eta bere talentu musikalagatik ezaguna izan zen. 1596an, Londresko Blackfriars antzokiaren berreraiketaren aurkako ahotsetako bat izan zen.

Bizitza
-------

Gidea Aretoan jaio zen, Essex-en, Eduardo VI.aren tutorea izan zen Anthony Cooke-n hirugarren alaba. Cooke-k lau alabak goi mailean hezitu zituen garai hartarako. Elizabeth-en ahizpa Anne Bacon erudito nabarmena izan zen. Elizabeth trabea izan zen latinez eta frantsesez.

Elizabeth lehen ezkontza 1558ko ekainaren 27an izan zen, Thomas Hoby-rekin, Bisham Abbey-en, Berkshire-en, Baldassare Castiglione-ren Courtier-en liburua ingelesera itzultzeagatik ospetsua zenarekin. 1566ko martxoan zaldun izan zen eta Frantzian ingeles enbaxadore bihurtu zen. Bikotea Parisera joan zen bizitzera. Thomas hil zen uztailean. Elizabeth Elisabet erreginaren dolumin gutun bat jaso zuen.

Elizabeth Thomas Hoby-rekin hiru seme-alaba izan zituen: Edward (1560-1617), 1571an haurtzaroan hil ziren bi neskatxa, eta, Thomas hil ondoren, Thomas Posthumus (1566-1640) deitutako beste mutil bat. Bisham-en, Berkshire-ko parrokia-elizan, senarrarentzako oroitzapenezko kapera bat eraiki zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5362982
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60005486
* ISNI: 0000 0000 8019 3834
* BNF: 16655621w (data)
* GND: 124002714
* LCCN: n82220115
* SUDOC: 060853670
* Open Library: OL7083059A

 |

* Wd Datuak: Q5362982
Elsternwickeko Eliza kongregazionala
**Eliza kongregazionala** kalbinismoa jarraitzen duen edozein eliza kristauren izena da, gobernu "kongregazionalista" egiten badu, hau da, elizarena berarena. Sistema honetan kongregazio bakoitzak bere eliza kudeatzen du modu independentean eta autonomoan.

Eliza kongregazional askok euren jatorria "Jatorrizko eliza kongregazionalean" kokatzen dute, Robert Brownek 1592an argitaratutako lanean oinarritzen den eliza mota. Ingalaterran lehenengo kongregazioen lehen pausoekin "separatista" eta "independente" izena hartu zuten, presbiteriarretatik ezberdintzeko, biak direlako kalbinista. Herrialde horretan, oraindik orain, independente izena ematen zaie eliza kongregazional batzuei.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1062789
* Commonscat Multimedia: Congregationalists

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4129793-3
* LCCN: sh85031108
* NKC: ph166523

 |

* Wd Datuak: Q1062789
* Commonscat Multimedia: Congregationalists
**Atxulondoko burdinola** Zizurkilen (Gipuzkoa) dagoen burdinola bat da. Burdin minerala urtu eta lantzeko ola edo lantokia, Abalozko sakanaren goi partean kokatuta zegoen, Asta eta Atxulondoko errekek bat egiten duten gunean. Gipuzkoan sortu zen lehenengotako industria izateaz gain, burdinola honen garrantzia handia izan zen, "Real Ferreria" deitua izan baitzen eta garai oparoenean 25 bat olagizonek egin omen baitzuten bertan lan.  Gaur egun, basoaren erdian galdurik eta sasiak janda dago, burdinola eta olagizonen etxea izandakoaren aurriak eta energi hidraulikoa lortzeko bi erreketan burututako azpiegituraren hainbat aztarna baino ez da geratzen.

Historia
--------

Atxulondoko burdinolaren aurriak
Atxulondoko burdinolaren existentzia baieztatzen duten daturik zaharrenak XV. mendekoak (1470) dira, Gaztelako Enrique IV erregeak Garcia Arevalok eskubide batzuengatik jasotzen dituen kobrantzak Juan Abendañori eman zizkiolako, hortaz, momentu horretarako martxan zegoen. Burdinola Zizurkilgo Kontzejuak berak eraiki zuen eta bere jabetzakoa izan zen XIX. mende hasierara arte. Gerora, 1497ko dokumentu batean ageri denez, Juan de Abendaño deituriko batek hartu zituen burdinola honen eta inguruko beste baten eskubideak. 1573an Zizurkilgo alkateak Martin Perez de Luzuriagari eman zion Atxulondo errekan ubide eta presa berri bat eraikitzeko ardura. Ez dago idatzizko erreferentzia gehiagorik 1735. urtera arte, zenbait lan egiten da orduan antepara edo botana deitutako zatian Francisco de Izagirre jaunaren ardurapean. 1756an Zizurkilgo herriak errentan emango dio burdinola Gabriel de Ameztoiri, zeinak 1758an Zizurkilgo herria auzitan jarriko duen, presa egoera txarrean baitzegoen eta ur asko galtzen omen zuelako. Orduan agindu zuten zulatua zegoen presa berreraikitzea eta oinarrietaraino desegin eta karez estalitako horma berregitea.

XIX. mende hasieran beste udal jabetza batzuekin batera besterendua izan zen gatazka napoleonikoak eragindako zerga eta kargei aurre egin ahal izateko. 1810 urtean Manuel Jose Larrondobunori saldu zitzaion eta gero partikular
ezberdinen eskuetatik pasa zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Agirresarobe, Asier.  (2005). «Andoain: Atxulondoko errekan burdinola bila» *Argia* (1990) (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
2. 1 2   «Atxulondo» *Usurbilgo ondarea ezagutzen* (Noiz kontsultatua: 2018-10-15).
3. 1 2    *Zizurkilgo baserriak.*  ISBN 9788493570736. PMC 904757217. (Noiz kontsultatua: 2018-10-15). (PDF fitxategia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188435
* Commonscat Multimedia: Atxulondoko burdinola

---

 |

* Wd Datuak: Q31188435
* Commonscat Multimedia: Atxulondoko burdinola
*Artikulu hau Antsoaingo eraikinari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».*

**Jauregia** Nafarroako Antsoain udalerrian dagoen jauretxe bat da.

Kokalekua
---------

Herrigune historikoan dago, Ezkaba mendiaren magalean, San Kosme eta San Damian kalearen 3. zenbakian.

Historia
--------

Leku honetako Jauregiak Nafarroako Erresumaren izendegi ofizialean ageri denez *Oinetxe* izena zuen. 1614an jabeari, Luis de Barros jaunari, Gorteetan esertzeko eskumena eman zioten.

1665ean Miguel Iribasena zen eta 1681ean haren oinordeko Jose Iribasena. 1749an eta 1758an, zatiak berriro banatzeko eskatu zuen Francisco Iribasek. 1783an, berriz, Jose Iribas Radak. Eta 1799an Manuel Maria Iribasek lortu zuen.

Eraikina
--------

Armagintza Liburuan ageri denez, jatorrizko ezkutua zatikatua zen: urrezkoa, bi sable-otsorekin. Eta azpian, zelai gorrian, zilarrezko elementu bat, karakol formakoa. Barnean, erdiko patio baten inguruan daude antolatuta sailak. Patioa Erdi Arokoa dela uste da, eta zabalgune bat du, XVIII. mendekoa. Alde batean ezkutu handi bat dago, kiribildutako larruekin egindako kartela baten gainean. Kasketa du txirrin gisa, eta eremua zatituta du: ezkerraldean gurutze bat eta lau xingola izar-zerrenda batekin txandakatuta; eskuineko zatian ere bi atal daude, eta jauregiaren berezko armak ageri dira bertan, bi otso eta behera begira dagoen ilargi erdia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479478

 |

* Wd Datuak: Q25479478
Jeanneke Pis.
**Jeanneke Pis** estatua eta iturri moderno bat da, Bruselako *Grande Place*n kokatua, Manneken Pis estatuaren neska bertsioa da, hiriaren ikur dena, Enparantza Nagusitik Mannekenaren distantzia berera egonik, baina beste aldean.

Estatua hau, Denis-Adrien Debouvriek († 2008) eraiki zuen 1985. urtean, eta 1987an inauguratua izan zen. Berehala sortu zuen bere elezahar propioa, bertatik zebilen jendea oraindik gehiago dibertitzeko. Metro erdi inguruko garaierarekin eta urdin-grisaxka koloreko kareharrian zizelkatua, ilea mototxetan bilduta duen neskato bat irudikatzen du, makurtuta txiza egiten, itxuraz, nahiko lasai. "Leialtasunaren Kalezuloa"ren ekialdean kokatuta dago, "Harakinen Kalea" dagoen tokitik gertu.

Ikus, gainera
-------------

* Manneken Pis

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152360
* Commonscat Multimedia: Jeanneke Pis

---

 |

* Wd Datuak: Q152360
* Commonscat Multimedia: Jeanneke Pis

50°50′55″N 4°21′15″E﻿ / ﻿50.84861°N 4.35417°E﻿ / 50.84861; 4.35417
**Jaime Kerexeta Gallastegi** (Elorrio, Bizkaia, 1918ko uztailaren 31 - *ib.*, 1998ko abuztuaren 4a), "Arantzibia" edo "Bitargi" ezizenez, euskal idazle eta itzultzailea izan zen.

Bizitza
-------

1947an apaiz egin zen. Burgosko *Schola Cantorum* abestaldearen zuzendari eta Sevillan, Burgosen eta Urkiolan organo-jotzaile ibili zen. *Euzko-gogoa, Eguna, Jesus´en Biotzaren Deya, Egan, Olerti, Anaitasuna, BAP* eta beste hainbat agerkaritan eman ditu argitara bere lanak. Erlijiozko liburu ugari itzuli ditu bizkaierara: *Eguneroko meza* (1963), *Gogarteak* (1963, San Ignazioren Gogo-Ihardunak), *Argi-bide txikia* (1965), *Umeen Biblia* (1969). Baina, batez ere, *Euskal-Biblia* (1976) da Kerexetaren lan nagusia, biblia osoa lehen aldiz bizkaieratua. Erlijiozkoaz gain, Luis de Castresanaren *Vida de Iparraguirre* (1978, *Iparragirre´ren bizitza*) eta *El otro árbol de Guernica* (1979, *Gernika´ko beste arbola*) itzuli zituen euskarara. Hiru olerki liburu idatzi ditu: *Orbelak* (1958), *Bitargi* (1969), *Udazken* (1980). Historia eta Genealogia ere landu ditu. Bere azkeneko lanak *Fededunen otoitza* (1988), *Kristau-gaiak* (1995) dira. 1998an ohorezko euskaltzain izendatu zuten.

Lanen zerrenda
--------------

### Poesia

* *Orbelak* (1958, *Itxaropena*)
* *Orbelak, Bitargi. Udazken* (1960, *Graf. Izarra*).

### Biblia

1976an Mendebaldeko euskaraz idatzitako lehen Biblia argitaratu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko idazleen zerrenda

Kanpo loturak
-------------

* Jaime Kerexeta literaturaren zubitegian

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260136
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114450947
* ISNI: 0000 0000 8182 6875
* Literaturaren Zubitegia: 346
* BNE: XX1085391
* LCCN: n79043847
* CiNii: DA09214819
* SUDOC: 029990564
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 105283
* Lur: 03448/eu\_k\_1354/k1354

 |

* Wd Datuak: Q12260136
**Eanodateko** edo **Enontekiöko eliza** (finlandieraz: *Enontekiön kirkko*; ipar samieraz, *Eanodaga girku*) Hetta herrian dagoen Enontekiö udalerriko eliza nagusia da. 1951 eta 1952. urteen bitartean eraikia izan zen eta, guztira, 350 eserleku ditu. Gainera, Tunturi Lappiko eliza berezienetako bat da bertako arkitektura bitxiari esker, eta XXI. mende hasieran burutu ziren eraberritze lanek eraikina erabat gaztetu dute. 2008. urtetik elizako bikarioa Asko Muraja da.

Udalerriko eliza garrantzitsuena eta lehena Markkinakoa izan zen. 1661. urtean eraiki zenean, eskualdeko eraikin nagusiena bihurtu zen eta samien kristautzean zeresa handia izan zuen. Herriaren izenak berak adierazten digun moduan, Markkina samien merkatal herri esanguratsua zen eta antzinako bideen arteko lotura-puntua zenez, oso azkar hazi zen. Dena den, hazkunde guzti hau Finlandia Errusiar Inperioak menperatu zuenean amaitu zen. Suediako bideak itxirik, Markkina leku helezina bihurtu zen eta herritarrek eliza bera ere lekuz aldatzea erabaki zuten. Palojoensuun hiru urtez izan ondoren, eliza behin betiko gaur egun Enontekiöko hiri nagusia den Hetta herrian finkatu zen 1865ean.

Gaur egungo eliza, 1952an amaitua, 1944an alemaniarrek Laponiako Gerran suntsitu zuten elizaren gainean dago eraikia. Eliza hau AEBetako luteranoen diru-laguntzari esker eraiki zuten herritarrek eta Veikko Larkaksen arkitekto entzutetsuak bideratu zuen lana. Betoizko eta harrizko eraikinak 5x7 m-ko tamaina du, Eskandinavia iparraldeko eraikuntza ohituran asko erabiltzen dena, eta hiru ganbera daude. Bestalde, teilatua teila kolorekoa da, oso kolore ezohikoa dena Finlandiako elizetan, eta eraikin nagusitik 10 bat metrora, aldiz, ezkila-dorre bat dago, 30 m-ko altuera duena. Dorrearen puntan gurutze txiki bat dago .

Erretaula ikusgarria da elizako objekturik preziatuena. Hain zuzen ere, oholtza edo erretaula Uuno Eskolaren lana da eta "Kristo zerurantz doa" du izena. Mosaiko itxurako artelan honetan, kristo azaltzen da samien eta Tunturi Lappiko mendien gainetik zerura bidean. Zurezko pulpituak ere, begi asko erakartzen dituen lana da, Mikko Hovi artistarena, eta azkenik, Alemaniako Errepublika Federalaren ordaina izan zen organoa aipatu behar dugu, 1958koa .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Enontekiön kirkko[*Betiko hautsitako esteka*] Historia. 2011.07.20
2. ↑  Enontekiön kirkko[*Betiko hautsitako esteka*] 2011.07.20
3. ↑  Seurakunnan tapahtumia[*Betiko hautsitako esteka*] 2011.07.20

Ikus, gainera
-------------

* Lappiko elizak

Kanpo estekak
-------------

* Enontekiön Kirkko[*Betiko hautsitako esteka*] **(Finlandieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3585525
* Commonscat Multimedia: Enontekiö Church

---

 |

* Wd Datuak: Q3585525
* Commonscat Multimedia: Enontekiö Church
Topologian, **espazio trinko** bat bere mugako puntu posible guztiak dituen espazio bat da.

Definizioa
----------

### Definizio orokorra

Espazio topologiko *X* bat konpaktutzat hartzen da honako baldintza baliokideak betetzen baditu:

1. *X*en estaldura ireki orok azpiestaldura finitu bat onartzen du.
2. {\displaystyle \{F\_{i}\}\_{i\in I}} *X*eko azpimultzo itxi bat da, nola *I*ren *J* azpimultzo bakoitzarentzat {\displaystyle \cap \_{J}F\_{i}\neq \emptyset } betetzen baldin bada, orduan {\displaystyle \cap \_{I}F\_{i}\neq \emptyset }.
3. Sare orok *X*en azpisare konbergente bat onartzen du.
4. *X* punturako funtzioa propioa da.

### Trinkotasuna espazio metrikoetan

Espazio metriko baten A azpimultzo bat, eta, bereziki, {\displaystyle \mathbb {R} ^{n}} espazio euklidestarrarena, trinkoa da definizio orokorreko lau baldintzetakoren bat betetzen badu. Dena dela, hirugarrenak honako berridazketa hau onartzen du testuinguru honetan: *A*ko segida orok azpisegida konbergente bat onartzen du.

Adibideak
---------

* Espazio trinkoaren ohiko eredua lerro zuzen baten tarte itxi bat da.
* Modu orokorragoan, espazio euklidestarraren edozein multzo itxi eta bornatu ere bada.
* Espazio ez trinko baten adibidea lerro zuzen erreala da, ez baita bornatua eta infiniturako joera duten segidak baititu.
* Zenbaki arrazionalen multzoa ere ez da trinkoa, bat nahi eran hurbil baitaiteke falta diren puntuetara.

Trikotasunarekin lotutako teoremak
----------------------------------

### Heine-Borelen teorema

Artikulu nagusia: Heine-Borelen teorema

Heine-Borelen teoremaren arabera, espazio metriko bat konpaktua da, soilik osoa eta erabat bornatua baldin bada. Espazio euklidestarraren azpimultzoentzat, nahikoa da hau itxia eta bornatua izatea, karakterizazio erabilgarri bat dena.

Alabaina, dimentsio infinituan, hau ez da egia, eta, izan ere, testuinguru honetan bola bateratu itxia sekula ez da trinkoa izango; arrazoi beragatik, askoz zailagoa da trinkotasuna ziurtatzea.

### Arzelá-Ascoliren teorema

Artikulu nagusia: Arzelá-Ascoliren teorema

Ikus, gainera
-------------

* Trinkotasun lokala
* Euskarri trinkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q381892
* Commonscat Multimedia: Compact space

---

 |

* Wd Datuak: Q381892
* Commonscat Multimedia: Compact space
Biserujkako leizea, Krk uhartea, Kroazia.
**Espeleotemak** (grezieratik, "leizeetako metaketak") edo **konkrezioak** karbonatazioaren ondorioz leizeetan sortutako egiturak dira. Leizeetan sortutako bigarren mailako metaketa mineral oro izendatzeko hitz zientifiko orokorra da. Egitura hauek ingurune karstikoen ezaugarriak dira, eta hainbat haitzuloetan aurkitu ditzakegu.

Ura lurzorutik pasatzean, azidotu egiten da sustraiek sortzen duten CO2-aren ondorioz. Ur azido hau kareharrira iristean, zirrikituetatik sartzen da eta berau disolbatzen du. Kaltzio bikarbonatoz (CaCO3) aberastutako ur honek hutsune bat topatzean (kobazulo bateko galeria bat, adb.), prezipitazio fenomeno bat jasaten du: CO2 gas forman askatzen da eta kaltzita sortzen da. Ur-tanten abiadura behar bezain motela bada, estalaktitak bezalako espeleotemak sortuko dira. Abiadura handian badator ura, kaltzitak isurketa itxura hartuko du.

Ikus, gainera
-------------

* Estalaktita
* Estalagmita
* Haitzulo
* Karstiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154507
* Commonscat Multimedia: Speleothems

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154507
* Commonscat Multimedia: Speleothems
**Iso Leveä** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerriaren bihotzean dagoen aintzira txikitxo bat da. Hetta hiriburuaren eta Kultima, Muotkajärvi eta Vähäniva herrixken artean dago, Tarvantovaara Eremu Basatitik hurbil. Bertan, hegazti-espezie ugari aurki daiteke; ipar-belatzak, eskandinaviako lagopodoak, arrano beltzak eta txirri hankalaburrak, esaterako. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia asko dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Lijankijärvi iparraldean eta Ounasjärvi aintzira ospetsua hegoaldean dira **Iso-Leveä**ren bizilagun nagusiak. Ura, Palojoki ibaiaren bitartez, Botniako Golkoraino iristen da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira ez da oso ezaguna arrantza munduan; hala ere, bertan, amuarrain marroi, izokin eta laponiako amuarrain artikoak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tarvantovaaran erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259836

 |

* Wd Datuak: Q12259836


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
***Enperadorearen jantzi berria*** (danieraz: *Keiserens nye Klæder*) Hans Christian Andersen daniar idazlearen ipuin bat da. 1837ko apirilaren 7an *Haurrei kontatzeko maitagarrien ipuinak* ipuin-bildumaren barnean argitaratu zuen. Ipuin barruan ikaskizun bat duen fabula bat da: «Mundu guztiak egia dela uste duena ez du zertan egia izan», edota «Ez dago galdera inozorik»

Ipuina
------

Duela urte asko, urrutiko erresuma batean, errege zuhur bat bizi zen; hala ere, ba omen zuen akats bat: bere jantziez gehiegi arduratzen zen. Egun batez, Guido eta Luigi Farabutto izeneko jostun hitzontzi lotsagabeak agertu zitzaizkion eta esan zioten josiko ziotela oihalik leun eta finenekin egindako jantzi bat. Jantzi hura, aipatu ziotenez, ergelentzat ikusezina zen baita haien lanposturako adinako mailarik ez zuten guztientzat ere. Jakina, han zen inongo jantzirik; beraz, alproja pare hark soineko bitxi hura egiteko beharrezkoak ziren material garestiak gorde egiten zituzten eta josten ari zirelakoa egiten ematen zuten denbora.

Enperadorea bera ere hasi zen zalantzekin ez zuelako jantzirik ikusten; urduri zegoenez, haren ardurapeko bi gizon bidali zituen jostunen lana zelatatzera. Jakina, bietako inortxo ere ez zen jantzia ikusteko gauza; hala ere, goraipatzen hasi ziren biak ala biak. Ordurako hiri guztiak bazuen jantzi harrigarri haren berri eta, hori zela-eta, herritar asko eta asko irrikaz zeuden ikusteko bertatik bertara zer tentelak ziren auzokideak eta lagun hurkoak.

Egun batean iruzurgileek enperadoreari soinekoa janzten ziotelakoa egin zuten; bera, jantzia ikusteko gai ez zela onartu nahi ez, eta hiriko kaleetan zehar atera zen ustezko soineko berriarekin desfilatzera.

Herritarrak enperadorearen soinekoa goraipatzen hasi ziren, auzokoek igarri ez zezaten ez zirela jantzia ikusteko gai; alabaina, halako batean, jendartean zegoen haur batek honako hau esan zuen aldarrika:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Larrugorritan doa-eta! |  » |

Hori entzunda, marmar bat zabaldu zen jendartean; handik gutxira, jendea oihuka hasi zen enperadorea biluz-biluzik zihoala garrasi eginez. Enperadoreak hura entzunda, eta arrazoi zutela jakinda ere, burua tentetu eta desfilea amaitu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Hans Christian Andersen -  *Hemeretzi ipuin*. Euskaratzailea: Martxel Eguen (taldea) Ibaizabal, 1997 (Armiarma.eus)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11866
* Commonscat Multimedia: The Emperor's New Clothes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4369876-1

 |

* Wd Datuak: Q11866
* Commonscat Multimedia: The Emperor's New Clothes
BepiColomboren modeloa.
**BepiColombo** Europar Agentzia Espazialak (ESA) eta Japoniako Agentzia Espazialak (JAXA) elkarlanean antolatzen ari diren misio baten izena da. Misio honen helburua Merkurio planeta da. BepiColombo zunda hiru atalek osatzen dute: Merkuriorainoko bidaiaz arduratzen den MTM transferentzia orbitalerako modulua, merkurioko gainazala aztertzeaz arduratuko den MPO orbitatzailea eta merkurioko magnetosfera ikertuko duen MMO orbitatzailea. Transferentzia modulua eta MPO modulua ESAren ardura lirateke MMO modulua JAXAk eraikia delarik. Jaurtiketa 2018ko urriaren 20an egin zen..

BepiColomboren transferentzia orbitala ez da zuzena izango, hau da, bidaia ez da orbita atal bakar baten bitartez egingo. Horren ordez lurraren, ilargiaren, artizarraren halanoala merkurio beraren grabitateaz baliatzen den traiektoria konplexu bat erabiliko da propultsio sistema aurrerakoi baten laguntzarekin gainera. MTMaren propultsio sistemak ohizko kohete kimikoez gain eguzki-energia erabiltzen duten kohete elektrikoak daramatza sistema konposatu bat delarik. Propultsio elektrikoak iraupen luzeko eta indar murritzeko maniobra luzeak egitea ahalbidetzen du ohizko indar handiko eta iraupen laburreko kohete kimikoen maniobren aldean.

7 urteren buruan espazio-ontzia helmugara ailegatuko litzateke non bi orbitatzaileak transferentziako modulutik bereizi eta euren eginkizuna beteko luketen. Orbitatzaileen biziraupen nominala urte betekoa litzateke, misioaren iraupena luzapenak izan ditzakeelarik.

Merkurio eta eguzkiaren arteko gertutasunak transferentzia orbitala bai eta kontrol termikorako sistemen exijentzia areagotzen du zenbait teknologia berri garatu behar izan direlarik. Misioaren zuzendaritza ESAk darama Astrium enpresa kontratista nagusia delarik. Hasiera batean misioak Merkurion lur hartzeko helburua zuen gailu bat zeraman. Merkurion lur hartzeko modulua (MSE) misiotik kanpo geratu zen diru laguntzen murrizketa zela eta.

Ikus, gainera
-------------

Merkurio

Merkurioko geologia

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113169
* Commonscat Multimedia: BepiColombo

---

 |

* Wd Datuak: Q113169
* Commonscat Multimedia: BepiColombo

1. ↑     *Merkuriorako bidean da BepiColombo.*  (Noiz kontsultatua: 2018-12-10).
John H. Glenn astronauta estatu batuarra Friendship-7 kapsulan sartzen
**Espazio kapsula** orbitan suziri baten bidez jartzen den geometria sinpleko gailu bat da, misio bakar bat egiten duena (adibidez, garraiorako edota emergentzia ihesbiderako lanak). Kapsulak behin bakarrik erabiltzeko eraikitzen dira nahiz eta zenbait osagai berrerabil litezkeen. Jaurtiketa bakoitzaren ondoren aparailua piezetan banatzen da.

Kapsulak misioa betetzeko ezinbestekoak diren moduluetan banatuak egon litezke, ondoren kapsula batean egon litezkeen zenbait moduluren zerrenda.

* Propultsio modulua
* Biziraute modulua
* Energia modulua
* Nabigazio modulua
* Akoplamendu modulua
* etab.

Esan bezala geometria sinplea izaten dute moduluak zilindriko, esferiko edo konikoak direlarik oro har.

Historian jaurti zen lehen kapsula SESB-k orbitaratu zuen Kazakstanen dagoen Baikonurgo kosmodromotik Yuri Gagarin kosmonauta barruan zuelarik, kapsulak orbita bakarra burutu zuen.

Espazio kapsulak dira Soyuz, Vostok, Mercury eta Shenzhou kapsulak, besteak beste.

Onurak
------

Kapsulek propultsio sistema mugatuak izaten dituztenez eta behin soilik erabiltzen direnez merkeak izaten dira eta fidagarriak osagaien kontrola zorrotza baldin bada.

Alde txarrak
------------

Kapsulak ordea mugatuak dira oso ezin baitute misio bakar bat besterik burutu, gainera orohar ez dira transbordadoreak eta antzeko ontzi berrerabilgarriak bezain erosoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957055

 |

* Wd Datuak: Q957055
Xakeztatuaren adibideak, San Juan de la Peña monasterioan, Aragoin, Jakatik gertu.
**Jakako xakeztatua** arkitektura erromanikoan, XI. mendean eta ondorengoetan, garatutako harrizko apaindura mota bat da. Frisoak (zuzen) eta arkiboltak (arkuaren forman) apaintzeko erabiltzen da.

Xakeztatua izanik xake-taularen lauki zuri eta beltzak imitatzen dituen artezko apaindura, arkitektura molde honetan laukiak ez dira bereizten kolorean baizik eta bolumenean: harri irtenak eta zuloak txandakatzen dira lerroz lerro, eta bi lerroko zabalera da gutxienekoa efektua igar dadin.

Jakako xakeztatua edo, gaztelaniaz, *taqueado jaqués*, esaten zaio, Aragoiko Jakako katedralean oso erabilia delako, eta bertatik, Iberiako iparraldean, Done Jakueren Bidearen eremuan errepikatzen delako, baita Euskal Herrian ere, esate baterako Leireko monasterioan (Nafarroa) edo 12. mendeko Andra Mari tenpluan (Uribarri Harana, Araba).

Iruditegia
----------

* Porta Speciosa, Leireko monasterioan: gain-gaineko arkibolta xakeztatua dago.Porta Speciosa, Leireko monasterioan: gain-gaineko arkibolta xakeztatua dago.
* Absidea Jakako katedralean.Absidea Jakako katedralean.
* * San Martin Tourskoaren eliza (Frómista, Palentzia).\* San Martin Tourskoaren eliza (Frómista, Palentzia).
* Andra Mari tenpluaren atea, Uribarri Haranan (Araba).Andra Mari tenpluaren atea, Uribarri Haranan (Araba).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5814055
* Commonscat Multimedia: Taqueado jaqués

---

 |

* Wd Datuak: Q5814055
* Commonscat Multimedia: Taqueado jaqués


1. ↑   «Vocabulario de Arte Románico 1 de 2» *almez.pntic.mec.es* (Noiz kontsultatua: 2019-06-17).
2. ↑     *Hiztegi terminologikoa > Arteak > Arkitektura.*  Euskalterm.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «AJEDREZADO - Definición y sinónimos de ajedrezado en el diccionario español» *educalingo.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-17).
**Berakas A** Bruneiko Brunei eta Muara barrutiko mukim edo azpibarruti bat da, Brunei eta Muara barrutiaren iparraldean kokatua, Bruneiko badiaren ondoan.

Mugak
-----

Iparraldean Hegoaldeko Txinako Itsasoa du, ekialdean, Mentiri eta Berakas B mukim edo azpibarrutiak, Kianggeh eta Gadong B mukim edo azpibarrutiak hegoaldean eta Gadong A mukim edo azpibarrutia mendebaldean.

Herrixkak
---------

* Kampong Lambak Kiri (Kurnia Rakyat Jati)
* Kampong Lambak Kiri A
* Kampong Lambak B
* Kampong Terunjing Lama
* Kampong Terunjing Baru
* Kawasan Bee Seng Garden
* Kampong Serusop
* Kawasan Lapangan Terbang Antarabangsa
* Kawasan Lapangan Terbang Lama
* Kampong Jaya Setia
* Kampong Jaya Bakti
* Kampong Burong Pingai Berakas
* Kampong Anggerek Desa
* Kawasan Jalan Menteri Besar
* Kampong Orang Kaya Besar Imas
* Kampong Pulaie
* Kampong Pancha Delima
* Kampong Delima Satu
* Kampong Delima Dua
* Kampong Pengiran Siraja Muda

Haji Omar Ali Saifuddien III.a sultanaren erreinualdian, Berakas mukim edo azpibarrutiak, banaketa bakarra zeukan. Baina Haji Hassanal Bolkiah sultanaren erreinualdian Berakas azpibarrutia, bitan banatua izan zen: Berakas A eta Berakas B

Beste toki batzuk
-----------------

* Pantai Berakas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1952924
* Commonscat Multimedia: Berakas 'A'

---

* **Lekuak**
* OSM: 8737979

 |

* Wd Datuak: Q1952924
* Commonscat Multimedia: Berakas 'A'
Euskal espeleologoak Illaminako Ateak leizearen sarreran.Euskal espeleologoak Illaminako Ateak leizearen sarreran.
**Espeleologia** haitzuloen jatorria eta izaera arakatzen eta ikertzen dituen jakintzaren alorra da. Espeleologiaren aztergai nagusia leizeen behaketa eta horien egitura bada ere, estalagmiten eta estalaktiten eraketa, baldintza hidrologiko orokorrak eta haitzuloen bilakaera ere jakintzaren alor horretan sartzen dira, besteak beste, karstaren zientziak izeneko jakintza multzoaren baitan. Bestalde espeleologiak geologiaren eta hidrologiaren laguntza beharrezkoa du ikerketetan ondorioak ateratzeko. Espeleologia helburu zientifikoarekin egiten da; aisia edo kirola denean espeleoturismo izena egokiagoa da.

*Espeleologia* hitza lehen aldiz Émile Rivière paleontologo frantsesak erabili zuen. XVIII. mendean dagoeneko haitzuloen ikerketa hasita bazegoen ere, zientziaren alor gisa ez zen bereizi XIX. mendera arte. Garai horretan Édouard Martelek haitzulo asko ikertu zituen mundu osoan zehar. Espeleologiak zientzian dituen ekarpenak ugariak dira, bai geologia-mailan, bai biologian ere. Ekonomiaren alorrean emaitza onak izan ditu ura bilatzeko, lurralde lehorretan batez ere, energia hidroelektrikorako, etab. Espeleologoak Babes Zibil arloan ere parte hartzen dute, haiek osatutako espeleolaguntza taldeen bitartez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179132
* Commonscat Multimedia: Speleology

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933305r (data)
* GND: 4072577-7
* LCCN: sh85021543
* NKC: ph125905
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 9248
* GEA: 5223
* HDS: 044987
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179132
* Commonscat Multimedia: Speleology
**Jane Colden** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1724ko martxoaren 27a - 1766ko martxoaren 10a) estatubatuar botanikaria izan zen.

Bizitza
-------

Colden New Yorken sortu zen. Aita Cadwallader Colden zuen, Edinburgheko Unibertsitatean hezitako medikua, 1718an Eskoziatik New Yorkera iritsi zenetik politikan aritu zena. Etxean hezi zuten Jane. Aitak botanikari buruzko irakaspenak eman zizkion, Lineoren sailkapen-sistema berria jarraituz.

1753 eta 1758 bitartean Jane Coldenek New Yorkeko flora katalogatu zuen Lineoren sistemaren arabera sailkatuz. Guztira 300 landare-espezie baino gehiago bildu zituen Hudson ibaiaren behe ibarrean eta hauen inguruko informazioa osatu zuen. Tinta erabiliz hostoen aztarnak hartzeko sistema garatu zuen. Ilustratzaile trebea izanik 340 hostoren tintazko marrazkiak egin zituen.

1759an William Farquharrekin ezkondu zen. 1766an semea izan zuen, baina umea jaio eta gutxira Jane Colden hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2504068
* Commonscat Multimedia: Jane Colden
* Wikispecies Espezieak: Jane Colden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255004212
* ISNI: 0000 0003 7733 0246
* GND: 1100575898
* LCCN: no2012089726
* SNAC: w67j474q
* IPNI: 1730-1
* Open Library: OL2195515A

 |

* Wd Datuak: Q2504068
* Commonscat Multimedia: Jane Colden
* Wikispecies Espezieak: Jane Colden