**Tuskegeeko esperimentua** sifilis tratatzeko AEBetan aurrera esperimentu basati multzo bat izan ziren. 

  

1972ko uztailaren 25an, Tuskegeeko esperimentuaren berri eman zuen AEBtako Washington Star egunkariak. Bertan azaldu zuten, 40 urtez sifilisarekin gaixotutako beltz txiroei gobernuak ez ziela tratamendurik eman, zientzialariek gaitzaren eboluzioa iker zezaten. Eskandalu handia eragin zuen informazioak eta proba klinikoen subjektu ziren gaixoen babeserako neurriak hartzea ekarri zuen, 1974tik aurrera.

Tuskegeen (Alabama, AEB), 1932an, sifilisaren aurkako tratamenduak oso arriskutsuak, toxikoak eta eraginkortasun txikikoak ziren garaian, AEBetako Osasun Publikoko Zerbitzuak (PHS) esperimentu bat jarri zuen abian, John Charles Cutler medikuaren aginpean, 600 subjekturengan gaixotasun benereoaren eboluzioa aztertzeko. 600 parte-hartzaileak beltzak ziren, pobreak eta ia denak analfabetoak. Medikuek sifilisari buruz gehiago jakiteko aukera izan zuten, eta gaixoei doako tratamendua, klinikara joateko doako garraioa, otorduak eta, hilez gero, ehorzketa-asegurua ziurtatu behar zizkieten. Baina gizon haiei ez zieten diagnostikoa garbi adierazi: "*odol txarra*" zutela esan zieten, sifilisa, anemia, neke kronikoa eta beste gaixotasun batzuk izendatzeko erabiltzen zen termino lausoa. Ezta ikerlanaren benetako helburua ere: tratamendurik gabe sifilisaren progresio naturala zein zen eta heriotzeraino iristen zen behatzea.

Esperimentuak 40 urtez iraun zuen, 1932 eta 1972 artean. Zenbaki ofizialen arabera, 399 parte-hartzaileetatik 28 sifilisak berak jota hil ziren, eta beste 100 hari lotutako konplikazioekin. Soilik 74 geratzen ziren bizirik. Gainera, 40 gaixoren emazteak ere kutsatu ziren eta 19 haur gaitzarekin jaio.

**Guatemalako sifilis esperimentuak**

Tuskegeekoa gertatu zenaren antzera, Estatu Batuetako gobernuak zenbait gaixotasunen (sifilisa, gonorrea eta txankro biguna) baimenik gabeko ikerketa aurerra eraman zuen Guatemalako komunitate txiroenetan (langile sexual, umezurtz, soldadu, gaixo mental eta espetxeratuak). Esperimentuak AEBko Harry S. Truman presidentearen, Juan José Arévalo presidente guatemaltarraren eta Guatemalako osasun ofizialen ezagupean egin ziren eta John Charles Cutler medikuaren aginpean (Tuskegeeko sifilis esperimentuen zuzendaria). Haien ondorioz, 83 pertsona hil ziren.

1. ↑   Brandt, Allan M..  (1978-12). «Racism and Research: The Case of the Tuskegee Syphilis Study» *The Hastings Center Report* 8 (6): 21.  doi:10.2307/3561468. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
2. ↑   Reverby, Susan M..  (2009). *Examining Tuskegee : the infamous syphilis study and its legacy.*  ISBN 978-0-8078-9867-3. PMC 496114416. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** II, Vann R. Newkirk.  (2016-06-17). «An Unethical Medical Study Took a Year Off the Lives of Black Men» *The Atlantic* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
4. 1 2   «Sifilisaren akuriak, eta ez pertsonak» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
5. ↑   **(Ingelesez)** Baker, Shamim M.; Brawley, Otis W.; Marks, Leonard S..  (2005-06). «Effects of untreated syphilis in the negro male, 1932 to 1972: A closure comes to the Tuskegee study, 2004» *Urology* 65 (6): 1259–1262.  doi:10.1016/j.urology.2004.10.023. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Tuskegee Study - Timeline - CDC - NCHHSTP» *www.cdc.gov* 2021-05-03 (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
7. ↑   **(Ingelesez)** University, © Stanford; Stanford; California 94305. «The shameful legacy of Tuskegee syphilis study still impacts African-American men today» *healthpolicy.fsi.stanford.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
8. 1 2   **(Ingelesez)** Reverby, Susan M..  (2012-06). «Ethical Failures and History Lessons: The U.S. Public Health Service Research Studies in Tuskegee and Guatemala» *Public Health Reviews* 34 (1): 13.  doi:10.1007/BF03391665. ISSN 2107-6952. (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
9. ↑   **(Ingelesez)** «US scientists 'knew Guatemala syphilis tests unethical'» *BBC News* 2011-08-30 (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
10. ↑   «Fact Sheet on the 1946-1948 U.S. Public Health Service Sexually Transmitted Diseases (STD) Inoculation Study» *web.archive.org* 2013-04-25 (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).