recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Buloi bat, torloju eta azkoin batek osatua.
**Buloi** bat muntatze edo mihiztatze elementu bat da, bi atalez osatua: torloju (edo hagaxka hariztatu bat) eta azkoin bat (eta batzuetan zirrindola bat). Normalean, gogortasun edo kalitate ezberdineko altzairuz edo burdinaz egiten dira. Hainbat buru mota dute, erabileraren araberakoa: hexagonalak, biribilak eta abar. Buloiaren haria metrikoa edo hazbetekoa izan daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Buloi multzoa.
Buloi batek lotura "osoa, zurruna eta desmuntagarri" sortzen du zeharkatzen dituen piezen artean, eta bata bestearen kontra presionatzen du. Izan ere, buloiak malguki oso zurrunak balira bezala funtzionatzen dute, zeinen elastikotasunari esker piezen estutasuna mantentzen den, nahiz eta kanpoko faktoreen eragina izan, hala nola ekintza mekanikoak, bibrazioak edo tenperatura handitzeak. Piezen alde banatan jarritako zirrindola batek edo gehiagok, ahalbidetzen du konpresio-indarra hobeto banatzea edo oinarria nahi ez diren deformazioetatik babestea. Azkoin gehigarri batek ("segurtasun-azkoina") elkartzea geldiarazi eta berau askatzea ekidin dezake. Buloi izenak, hedaduraz, atal osagarri horiek hartzen ditu.

### Atalenak

* Torlojuarena:
	+ buruaren itxura: hexagonala, laukia, zilindrikoa, fresatua, Torx, XZN, diamantea, halfen...
	+ buruaren atondura estutzearen arabera: artekaduna, gurutzeduna, izarduna, Allen motakoa...
	+ luzera (osoa eta hariarena)
* Azkoinarena:
	+ itxura: hexagonala (lehenetsia),
	+ garaiera
* Biena:
	+ hariaren diametro nominala
	+ hariaren profila
	+ ekaia: E36 altzairua, E24 altzairua, 35CD4, inox, aluminioa, platinoa...
	+ erresistentzia: 4.6, 5.8, 6.8, 8.8, 10.9, 12.9 klaseak:
		- lehen, zifrak trakziozko hauste-puntuaren hamarrena adierazten du (daN/mm²)
	+ estaldura (altzairuzko buloientzat bakarrik): galbanizatua, elektrozinkatua, bikromatua, gordina...

Adibidez: CHc M8x1-50, 8,8 Zn buloia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Buloi Elhuyar hiztegian

Ikus, gainera
-------------

* Errematxe

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147806
* Commonscat Multimedia: Bolts

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119443652 (data)
* LCCN: sh85015452
* AAT: 300033325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1147806
* Commonscat Multimedia: Bolts
Vlora kargaontziko errefuxiatuak Bariko portuan 1991eko abuztuaren 8an.
**Vlora** kargaontzi bat izan zen. 1960an eraiki zuten Anconako ontzioletan, eta 1995ean desguazatu zuten Turkian. Ezaguna da, berak eraman zituelako milaka eta milaka albaniar Italiara. Gaur eguneko datuen arabera, ezaguna egin zuen bidaialdi bakarrean 10.000-20.000 bidaiari inguru eraman zituela uste da.

Barirako bidaia (1991)
----------------------

### Testuingurua

Albanian Enver Hoxharen sozialismoa erori joan zen Ramiz Alia oinordekoaren eskutik, 1990eko hamarkada hasieran. Sobietar Batasunean Glasnost eta Perestroikaren garaiak ziren. 1989ko iraultzek ez zuten eragin handia izan Albanian baina Sobietar Batasunaren desegitearen ondorioz, albaniarrek eragin nabaria jazo zuten. Lehen hauteskundeak 1992. urtean ospatu ziren, baina trantsizio garai hura ez zen batere erraza izan, eta sistema komunista kolapsatu egin zen. Albania gerra zibil baten atarian izan zen 1997an.

### Ontziratzea (abuztuak 7)

1990eko hamarkadan milaka albaniarrek alde egin zuten sorterritik etorkizun hobe baten bila eta horrek Vloraren okupazioa eragin zuen. Milaka lagun joan ziren Durreseko portura itsasontzira igo eta alde egiteko asmoz. Barkura igo zirenak 10.000 eta 20.000 tartean izan zirela uste da.

### Itsasoan (abuztuak 8)

Itsasontziari ez zizkioten egin oraindik behar zituen konponketa guztiak, eta hala eta guztiz ere, portutik Itsaso Adriatikora atera behar izan zen, milaka eta milaka lagun zeramatzala. 55 mila nautiko egin zituzten 36 ordutan, eta Bari hiri italiarrera iritsi ziren.

Denborarekin, baldintza ezberdinekin gehienak Albaniara deportatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Ordoki, Zuhaitz.  (2017-02-19). «Vlora kargaontziaren historia» *Zuzeu* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4015899
* Commonscat Multimedia: IMO 5383093

---

 |

* Wd Datuak: Q4015899
* Commonscat Multimedia: IMO 5383093
**Wimbledom Football Club**, Erresuma Batuko Londres hiriburuko Wimbledon auzunean egoitza zuen futbol talde bat izan zen.

1889an sortu eta 2004an desegina izan zen, bere jabeek taldea Buckinghamshireko Milton Keynes udalerrira lekualdatu (90 kilometrora) eta Milton Keynes Dons Football Club talde berria sortzea erabaki baizuten. Erabaki horrekin Wimbledomgo zaletuen gehiengoa haserretu eta 2002an Association Football Club Wimbledon taldea eratu zuten.

Taldearen garairik onena 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdea eta 1990eko hamarkada izan ziren.

The Crazy Gang
--------------

1986-1991 artean goreneko mailara igo eta Ingalaterran osoan *The Crazy Gang* ("Talde Eroa") ezizenaz ezaguna egin zen, Dennis Wise, Vinnie Jones, Lawrie Sanchez, Dave Beasant eta John Fashanu bezalako futbolariek taldeari izaera defentsibo eta oso latza, garaitzea ia ezinezkoa zen taldea, falta asko ta gogorren bidez arerioak geldiarazi eta kikilduz, horregatik garai hartako Ingalaterrako talde gorrotatuenen artean egon zen, askok joko zikina egitea leporatuz, ondorioz hedabideetan eta herri kulturan oihartzun handia izan zuen. Halere, trukean, 1988ko Ingalaterrako Futbol Kopa irabazi zuten, taldearen historiako arrakastarik handiena.

1992an Premier Leagueren talde fundatzaileetako bat izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19482
* Commonscat Multimedia: Wimbledon F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159697478
* LCCN: nb2005018269

 |

* Wd Datuak: Q19482
* Commonscat Multimedia: Wimbledon F.C.
**Beauregard parrokia** (ingelesez: *Beauregard Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua DeRidder da. 2010eko zentsuaren arabera 35.654 biztanle zituen, Beauregard Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Beauregard parrokiak 3.019,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 22 ura dira. Beste 2.997,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.654 pertsonetatik 29.733 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.003 dira. 4.597 beltzak edo afroamerikarrak. 326 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 217 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 724 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Beauregard Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504284
* Commonscat Multimedia: Beauregard Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153622324
* LCCN: n82010765
* NARA: 10038887
* **Lekuak**
* OSM: 1838142
* TGN: 2000859

 |

* Wd Datuak: Q504284
* Commonscat Multimedia: Beauregard Parish, Louisiana
**Whiskey, You´re The Devil** (euskaraz *Whiskey, Deabrua Haiz*) Irlandan oso ezaguna den folk abesti herrikoia da. Zalantzarik gabe taberna edo pub giroko abestia da.

Hitzak
------

Now brave boys, we're on the march  

off to Portugal and Spain  

Drums are beating, banners flying  

the Devil at home will come tonight  

so it's go, fare thee well  

with a too da loo ra loo ra doo de da  

a too ra loo ra loo ra doo de da  

me rikes fall too ra laddie-o  

there's whisky in the jar  

Bis:  

Oh, whisky you're the devil  

you're leading me astray  

over hills and mountains  

and to Amerikay  

you're sweetness from the Bleachner  

and spunkier than tea  

oh whisky you're my darling drunk or sober  
  

The French are fighting boldly  

men are dying hot and coldly  

give every man his flask of powder  

his firelock on his shoulder  

so its go, fare thee well  

with a too da loo ra loo ra doo de da  

a too ra loo ra loo ra doo de da  

me rikes fall too ra laddie-o  

there's whisky in the jar  
  

Bis  
  

Says the old wan do not wrong me  

don't take me daughter from me  

for if you do I will torment you  

when I'm dead my ghost will haunt you  

so its go, fare thee well  

with a too da loo ra loo ra doo de da  

a too ra loo ra loo ra doo de da  

me rikes fall too ra laddie-o  

there's whisky in the jar  
  

Bis

Kanpo estekak
-------------

* Clancy Brothers taldeak eginiriko "Whiskey, You´re the Devil" abestiaren bertsioa entzuteko sakatu hemen **(Ingelesez)**
* The Pogues taldeak "Whiskey, You´re the Devil" abestiaren bertsioa entzuteko sakatu hemen **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268963

 |

* Wd Datuak: Q12268963
Mugimendu Browndarra 3 dimentsiotan
**Browndar higidura** partikula multzo batek ingurune fluido batean izaten duen zorizko higidurari eta horren joerari deitzen zaio

Higiduraren berezitasuna honetan datza: partikula etengabe kolpatzen dute termikoki kitzikatuta dauden fluido molekulek. Hori gorputz handiagoetan ere gertatzen da, baina molekulak baino handiagoa denez, ez diote eragiten, kolpeak uniformeak baitira bere gainazal osoan. Partikula mikroskopikoa denean ordea, kolpe hauek ez dira uniformeak norabide guztietan, aldakorrak baizik. Ondorioz, deskribatutako higidura sortzen da.

Robert Brown plantari kubatarrak deskribatu zuen mugimendu hau 1827an, mikroskopioz poloen partikulek uretan zuen portaera aurkitu zuenean eta bere omenez jarri zioten izena fenomeno honi. Fenomenoa behin eta berriz aztertu ondoren ondorio honetara iritsi zen: mugimendu hau ez zela sortzen fluidoaren korronteagatik, ezta ere uraren lurruntzeagatik. Michael Faraday fisikari ingeles ospetsua bere alde agertu zen; hala ere, biek onartu zuten ez zekitela zein zen fenomeno honen azalpena.

Albert Einsteinek argitu zuen arazoa 1905ean. Urte horretan artikulu bat argitaratu zuen, non xehetasun handiz azaltzen zuen mugimendu hori, eta likido batean esekiduran zegoen partikula baten batze besteko ibilbidea neurtu zuen, adibidez urazalean pausatutako polen partikuletan. Mugimendu honek, itxuraz aleatorioa den arren, fluidoaren molekulen aldaera termikoarekiko erlazioa duela frogatu zuen. Teoria horrekin, atomoen existentzia frogatu zuen: garai hartan zientzialari askok ez zituzten atomoak erabat onartzen. Aldi berean fisika estatistikoari hasiera ematen dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178036
* Commonscat Multimedia: Brownian motion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979550d (data)
* GND: 4128328-4
* LCCN: sh85017266
* NDL: 00560924
* NKC: ph195850
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178036
* Commonscat Multimedia: Brownian motion
**Urnobieta**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Bada hainbat kontu mendi honen inguruan, bere izena eta kokapena dela eta.

```
Nahasketa baten ondorioz Urnobitza izenaz ezagutu izan da Azkarateko mendatearen iparraldean gailentzen den mendia (izen berarekin, Azkarate alegia, ageri da zenbait mapatan: x552139, y4784700, 666 m), eta bertara jo dute, ohi denez, mendizale guztiek, eta han dago bai erpin geodesikoa eta bai buzoia.
```

Urnobitza / Urnobieta izena ordea iparralderagoko beste muino bati dagokio antza denez, eta hortaz jabetuta hari dagozkion koordenatuak eta altuera egokitu zaizkio orain Katalogoko sarrerari (2007).
Baina kontua da gain hartan ez dagoela hura Katalogoko mendia dela adierazten duen arrastorik: erdia larre guri eta erdia lur gorri den muino bat besterik ez dago han.
Hura gainera hegoalderagoko muinoa baino apalagoa da, bada 20 metroko aldea bien artean.
Horiek argitu bitartean, biak igotzea gomendatzen dizuet; erraza da gainera bien arteko bidea egitea, basogintzako pista zabaletan aurrera.
Bista hobeak ditu orain (basoa oraintsu -2007- bota dute tontorraren inguruan) Urnobietak, Azkarateko tontorra basoz inguratuta dago eta ez dago deus ikusterik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Urnobieta, .
**Willacy konderria** (ingelesez: *Willacy County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Raymondville da. 2010eko zentsuaren arabera 22.134 biztanle zituen, Willacy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Willacy konderriak 2.031,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 501,72 ura dira. Beste 1.529,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,9 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.134 pertsonetatik 21.532 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19.297 dira. 389 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 134 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 47 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114503
* Commonscat Multimedia: Willacy County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133701430
* LCCN: n81078286
* **Lekuak**
* OSM: 1828376
* TGN: 2002094

 |

* Wd Datuak: Q114503
* Commonscat Multimedia: Willacy County, Texas
**Brown konderria** (ingelesez: *Brown County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Aberdeen da. 2010eko zentsuaren arabera 36.531 biztanle zituen, Brown kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brown konderriak 4.483,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,54 ura dira. Beste 4.436,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.531 pertsonetatik 34.321 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 496 dira. 187 beltzak edo afroamerikarrak. 1.078 amerikar natiboak ziren eta 42 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 353 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 533 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489062
* Commonscat Multimedia: Brown County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1715155919070039730004
* ISNI: 0000 0004 0461 7390
* NARA: 10040171
* **Lekuak**
* OSM: 1739794
* TGN: 2001776

 |

* Wd Datuak: Q489062
* Commonscat Multimedia: Brown County, South Dakota
Rosedaleko lakuko ikuspegia, parkean aurkitzen diren hiru lakuetako bat.
Buenos Aireseko Lorategi Japoniarra dagoen basoa.
Rosedalaren ikuspegia, Bosques de Palermo multzoaren barnean dagoen parkerik ospetsuenetako bat
***Bosques de Palermo***, ofizialki ***Parque Tres de Febrero*** Buenos Aireseko Palermo auzoan 25 hektareako gune berde bat eratzen dute.

Casares eta Askatzailearen Etorbidea etorbideen artean kokatuak, bertako zuhaizti, laku eta arrosadiengatik nabarmentzen da, honen diseinuan, Carlos Thaysek parte hartu zuelarik.

1875eko azaroak 11n inauguratua izan zen eta Juan Manuel de Rosasen jabetzakoak izan ziren lurretan eta Buenos Aireseko probintziak konfiskatu zituen lurretan kokatuak daude. Bere izenak azken honen erorketa Caseroseko guduan gogorarazten du 1852ko otsailak 3an eta Vicente Fidel Lopezek proposatu zuen 1874an, parkearen sorreraren legea onartu zen urtea.

Jende askok zeharkatzen ditu baso hauek egunero, oinez edo bizikletan, eta, jende kopurua, biziki areagotzen da aste bukaeratan. Gunean aurkitzen diren hiru laku artifizialetatik txalupan ibilaldiak ere egin daitezke.

Parkerik ezagunenetako bat, El Rosedal da, behin gurutzatu ondoren, parkeari izena ematen dioten arrosadiak ikus daitezkeen zubi zuri bat duena. Parke honetan, aisia aktibate ugari egiten dira ikaslearen egunean (irailak 21), Parke hau osatzen duten gainontzeko parkeetan bezala.

Hiriko toki honetan dago Galileo Galilei Planetarioa, eraikuntza oso berezia duena, hiru arkuk eutsitako esfera bat baita. Bere barnean egiten diren proiekzioetan, galaxiako planeta eta izarrak ikus daitezke.

Inguru honetan, Buenos Aireseko Lorategi Japoniarra, Buenos Aireseko Zooa eta Buenos Aireseko Lorategi Botanikoa ere daude, Italia Plazan amaitzen direnak, Palermo auzoaren erdian, Santa Fe Etorbidea izeneko etorbide tradizionalarekin, Olerkarien Lorategiaz gain, hantxe bertan dagoena, non, idazle ospetsuen eskultura garrantzitsuak ikus daitezkeen, William Shakespeare, Paul Groussac eta Alfonsina Storni, beste batzuen artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1276582
* Commonscat Multimedia: Parque Tres de Febrero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315170474
* BNA: 000045637
* LCCN: sh2011004630

 |

* Wd Datuak: Q1276582
* Commonscat Multimedia: Parque Tres de Febrero
**Xari** (frantsesez: *Chari*) erdialdeko Afrikako ibai luzea. Afrika Erdiko Errepublikan jaiotzen da, eta Txad aintziran isurtzen ditu urak. Ibilbidearen zati bat Txad eta Kamerunen arteko muga naturala da.

1.400 km-ko luzera du, eta 548.747 km²-ko arroa. Munduko 55 arro handienen artean dago. Ibaiadar garrantzitsuenak Sara, Aouk, Bahr Keïta, Salamat eta Logone dira. Sarh eta N'Djamena hiriak dira zeharkatzen dituen hirietako batzuk.

Historia
--------

Xari ibaira iritsi ziren lehen europarrak Dixon Denham, Hugh Clapperton eta Walter Oudney britaniarrak izan ziren, eta Txad aintzirara iritsi ziren 1823an.

Geografia
---------

Xari ibaia.
Xari ibaia Afrika Erdiko Errepublikan jaiotzen da, Bamingui eta Gribingui ibaien elkargunean, Txad eta Afrika Erdiko Errepublikaren arteko mugan. Bamingui ibaia 50 km-tan zehar Txad eta Afrika Erdiko Errepublikaren arteko muga naturala da. Ibaiaren tarte honetan, Bangoran ibaiarekin bat egiten du, eta biek Bamingui-Bangorameko Parke Nazionala mugatzen dute.

Ondoren, Txadeko lurretan sartu baino pixka bat lehenago, eskuinetik Bahr Aouk ibaiarekin egiten du bat, Txad eta Afrika Erdiko Errepublikaren arteko muga eginez.

Xari ibaia Txadeko hiriburua (N'Djamena) zeharkatzen du, eta bertan ibaiadar nagusietako bat (Logone) hartu ondoren,
Txad aintziran isurtzen ditu urak. Txad aintziraren uren % 80a Xaritik datoz.

Ibaiaren ibilbidearen azkeneko zatiak, Kamerun eta Txaden arteko muga egiten du, eta Logone ibaiarekin batera, Djamenan dauden 6.000 km²-ko lautadak urpetzen ditu.

### Zeharkatzen dituen hiriak

* Sarh, 104.381 biztanle (2006)
* Guelendeng, 11.379 biztanle (2005)
* N'Djamena, 721.000 biztanle (2005)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q135477
* Commonscat Multimedia: Chari

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315133283
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q135477
* Commonscat Multimedia: Chari
Uhin sismikoen abiadura txikiko eremu handiak erakusten dituen animazioa; tomografia sismikoa erabiliz ondorioztatu da eremu handi horien forma.
**Uhin sismikoen abiadura txikiko eremu handiak** (ingelesez: *LLSVP, large low-shear-velocity provinces*) Afrikako hegoaldearen eta Ozeano Barearen azpitik mantuan kokatutako norma baino uhin abiadura sismiko txikiagoko eremuak dira. Tomografia sismikoaren (Lurraren barneko egituren 3D irudiak lortzeko erabiltzen den teknika) bitartez definitu dira eta gaur egun mantuko konbekzio-korronte gorakorren eremutzat jotzen dira. Luma gorako gehienak eremu hauetatik abiatzen dira.

Datu honetatik hasita, dentsitate eta tenperatura arteko erlazio zuzen bat atera zuten eta honekin, abiadura txikiko eremuak konbekzio korronte gorakorrekin lotu zituzten eta abiadura baxuko konbekzio-korronte beherakorrekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17146465

 |

* Wd Datuak: Q17146465
**Bosniako Serbiar Errepublikako Armada**| *Војска Републике Српске (ВРС) Vojska Republike Srpske (VRS)* |
| armarria  armarria |
| **Sorrera** | 1992ko maiatzak 12 |
| **Amaiera** | 2006 |
| **Estatua** |  Bosniako Serbiar Errepublika |
| **Koartelak** | Banja Luka, Bosniako Serbiar Errepublika |
| Komandanteak |
| **Buruzagitza nagusia** |  Ratko Mladić |
|

**Bosniako Serbiar Errepublikako Armada** (serbieraz alfabeto zirilikoa erabiliz: *Војска Републике Српске, ВРС* eta alfabeto latinoan serbiera, kroaziera eta bosnieraz: *Vojska Republike Srpske, VRS*) gaur egun Bosniako Serbiar Errepublika denaren indar armatua izan zen, Kroaziako independentzia eta Bosniako gerran aritu zena 1990ko hamarkadan.

Historia
--------

1992ko maiatzaren 12an sortu zen, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistako armadatik banaturik, Bosnia-Herzegovina herrialde horretatik banatu zen urte berean. Bosniako gerran (1992-1995) 80.000 kide inguru izan zituen armadak.

Armada, VRS ere deitua bere serbierazko siglengatik, gehien bat ofizial serbiar ortodoxoz eta Bosnia-Herzegovinako soldaduz osaturik zegoen. Armada erregularraz gain, Bosniako Serbiar Errepublikaren alde formazio paramilitar serbiar, greziar eta errusiarrak aritu ziren beste zenbait boluntarioekin batera.

Hagako Nazioarteko Justizia Auzitegiak bosniako eta kroaziarren aurka Bosnia-Herzegovinan eginiko gerra krimen eta genozidioen egile izendatu du VRS. Buruzagi militar nagusia Ratko Mladić jenerala zen, gaur egun ICTYk eginiko genozidio akusaziopean dagoena, beste kargu altuko serbiar ofizial batzuekin batera. Azkenean Mladić Serbian atxilotu zuten 2011ko maiatzaren 26an.

Kanpo estekak
-------------

* VRSren ikurrak.
* Army of Republic of Srpska

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1125372
* Commonscat Multimedia: Army of Republika Srpska (1992-2006)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142236590
* LCCN: no2003057034

 |

* Wd Datuak: Q1125372
* Commonscat Multimedia: Army of Republika Srpska (1992-2006)
**Vorondil**, Tolkienen legendariumean, Gondorreko seneskala izan zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1988 eta 2029 bitartean.

Historia
--------

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1919an jaio zen, Pelendurren seme zelarik. Emyn Arneneko Hurinen ondorengoa zen, aurreragoko seneskal bat, eta Mardil Voronwëren aita, Anarionen dinastia desagertu ondoren lehen seneskal erregeordea izan zelarik.

Vorondil ehiztari handi bat izan zen, Rhûneko itsasoako lur urrunetan ere animaliak ehizatzea lortuz. Gondorreko adarra, Boromirrek berarekin Rivendelera eraman zuena eta Uruk Hairen aurkako guduan laguntza eskatzeko erabili zuena, Vorondilek berak egin zuen, Hurinen etxearen ondare bat bihurtuz.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2029an hil zen, bere oinordekoa, bere seme Mardil izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pelendur** | **Gondorreko Seneskala**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1988-2029 | Ondorengoa**Mardil** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2696735

 |

* Wd Datuak: Q2696735
Groenlandia zerutik ikusita.
**Uharte kontinentalak** kontinente batetik bereizita dagoen lur masa bat da, itsaso zerrenda batez bereizita, baina itsas azpitik lotura berean jarraitzen du. Uharte hauek kontinentearen jarraipen zuzena dira. Horrelako uharteen adibidea Groenlandia izan daiteke, Ipar Amerika kontinenteaz lotuta. Beste adibideak hauexek dira:

* Britania Handia, Europaz
* Granada, Trinidad, Falklandak, Hego Amerikaz
* Balear Uharteak, Penintsula Iberikoaz
* Sizilia, Europaz
* Sumatra eta Java, Asiaz
* Papua Ginea Berria, Ozeaniaz
* Vancouver, Kanadaz
* Ternua, Kanadaz
* Tasmania, Ozeaniaz
* Kuba, Karibez
* Hispaniola, Karibez
* Chiloé, Hego Amerikaz
* San Lorenzo, Peruz

Zenbait kasutan sortutako uharte kontinentala kontinentearen altxatze baten ondorioa izan daiteke. Hori da, esaterako, Madagaskar uhartearen kasua. Uharte mota hori uharte mikrokontinental bezala ezagutzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Island» hitza, Encyclopædia Britannica, 2012.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239687
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q239687
**Xatt al-Arab** (arabieraz: شط العرب, *Šaṭṭ al-ʿArab*, "arabiarren kostaldea edo hondartza"; persieraz: ‫اروندرود‬, *Arvandrūd*) hego-ekialdeko Asiako ibaia da, Iran eta Iraketik igarotzen dena. 200 kilometro luze da, Tigris eta Eufratesen bilgunetik Persiar golkoraino.

Geografia
---------

Tigris eta Eufratesen elkargunean sortzen da ibai hau. Basora hiriaren hegoaldean Karun ibaiaren ura hartzen du. Irango Abadan hiritik bokaleraino, Irak eta Iranen arteko muga eratzen du. Deltan dago Irakeko itsasalde bakarra. Garrantzi handikoa da Faoko portua, handik egiten baita Irakeko petrolioaren esportazioa. Basora da ibai ertzeko hiri garrantzitsuena, eta haren inguruetan daude munduko palmondo sail handienak (munduko ekoizpenaren hiru laurden).

Historia
--------

1980-1988 bitartean, Iran-Irak Gerran, gudu bortitzak izan ziren bertan; orobat 1991ko Golkoko Gerran; gerra horren ondoren biztanleak, xiiak gehienak, Irakeko gobernuaren kontra matxinatu ziren –Irakeko biztanleen gehiengoa musulman sunita da–. Mendebaldeko estatuek hegazkin militarrez ibili ezineko babes gune izendatu zuten bonbardaketak galarazteko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q166966
* Commonscat Multimedia: Shatt al-Arab

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 225281536
* GND: 4273250-5
* LCCN: sh85121163
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q166966
* Commonscat Multimedia: Shatt al-Arab
*Artikulu hau hitzarmenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Verdun».*
Karolingiar Inperioaren banaketa Verdungo Hitzarmenaren arabera.
**Verdungo Hitzarmena** Luis Errukitsuaren hiru semeek sinatutako ituna izan zen, Karolingiar Inperioaren ondorengotza eskuratzeagatik haien artean izan ziren gerren amaiera ekarri zuena. 843ko abuztuaren 10ean izenpetutako hitzarmen honek inperioaren zatiketa ekarri zuen, izenez batasuna gorde arren: Lotario I.ak enperadore titulua eta Erdialdeko Frantzia eskuratu zituen, Karlos Burusoilak Frantziako parte handi bat eta Hispaniako Marka, eta Luis Germaniarrak Erdialdeko Frantziatik ekialdera zeuden Germaniako lurraldeak.

Karolingiar Inperioaren gainbeheraren hasieratzat hartua izan arren, frankoen ohiturei eutsi zien. Izan ere, frankoen artean jaraunspena partekatzea ohikoa zen.

Historia
--------

Hil baino lehen, 817an, Luis Errukitsua enperadoreak *Ordinatio Imperii* promulgatu zuen; ediktu horren bidez, frankoen usadio zaharra lurraldea semeen artean banatzea bazen ere, Lotario seme zaharrena izendatu zuen inperioaren oinordeko bakar. Berehala liskarrak piztu ziren Luisen semeen artean (Pepin 838an hil zen, aita baino lehen).
Enperadorearen heriotzaren ondoan (840), Lotariok hiru eskualdeen gaineko nagusigoa aldarrikatu zuen, eta beste bi anaiek, Karlos Burusoilak eta Luis Germaniarrak, haren kontrako gerra hasi zuten. Pepin II.a Akitaniakoak, berriz, Lotario osabarekin bat egin zuen. Fontenayko batailan, 841eko ekainaren 25ean, Luis eta Karlosen indarrek Lotario azpiratu zuten; 842an, beren arteko ituna berretsi zuten, Estrasburgoko Zinaren bitartez. Azkenik, 843ko abuztuan, hiru anaiek Verdungo Hitzarmena sinatu zuten.

Verdungo Hitzarmenaren bidez, anaia bakoitzak inperioaren zati bana jaso zuen:

* Lotariok, enperadore tituluaz gain, inperioaren erdialdea, Erdialdeko Frantzia, jaso zuen: Frisiatik Proventza eta Italiar penintsulako iparralderaino.

* Luis Germaniarrak Ekialdeko Frantzia jaso zuen: Rhin ibaitik ekialdera eta Italiatik iparraldera zeuden lurraldeak. Geroago, eskualde horiek Germaniako Erromatar Inperio Saindua osatu zuten.

* Karlos Burusoilak Mendebaldeko Frantzia jaso zuen, Rodano ibaitik mendebaldera zeuden lurrak hain zuzen ere, geroago Frantzia bilakatu zena. Pepin II.ari Akitaniako Erresuma eman zitzaion, beti ere Karlosen autoritatearen azpian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. 1 2    *Carolingian (Frankish) Empire.*  historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134840
* Commonscat Multimedia: Treaty of Verdun

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16734735c (data)
* SUDOC: 175887780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q134840
* Commonscat Multimedia: Treaty of Verdun
**Villenako Altxorra** Europako Brontze Aroko urrezko objektuen aurkikuntza handienetako bat da. Urrezko, zilarrezko, burdinako eta anbarrezko 59 objektuk osatzen dute, ia 10 kiloko pisua dutelarik orotara.

Burdinazko piezak nabarmentzen dira Iberian aurkitu diren zaharrenak direlako, burdina metal preziatu gisa erabiltzen zeneko garai batekoa.

1963an aurkitu zituzten lehen piezak langile batzuek, Villena herritik gertu. Bitxigile batekin kontsultatu ondoren, honek José María Soler García arkeologoarengana jo zuen, eta honek neurriak hartu zituen tokia babesteko, eta aurkikuntza indusketa gehiagorekin osatzeko.

Piezen artean zenbaitek katiluak dira, urrezkoak, eta antzekotasunak nabarmendu dituzten beraien egikeraren eta Eskoriatzan topatutako Axtrokiko ontzien artean.



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Konparaketa, Villenako bi ontzi, buruz gora eta behera ezkerretan, eta Axtrokiko bietako bat eskumatan. |  | Konparaketa, Villenako bi ontzi, buruz gora eta behera ezkerretan, eta Axtrokiko bietako bat eskumatan. |
| Konparaketa, Villenako bi ontzi, buruz gora eta behera ezkerretan, eta Axtrokiko bietako bat eskumatan. |


Axtrokiko piezak ez bezala, ordea, Villenakoak Villenan bertan gordetzea lortu dute, eta herriko museo arkeologikoan daude, non eta Eskoriatzakoak Madrilera eraman zituzten Espainiako Arkeologia Museo Nazionalera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «BOE.es - Documento BOE-A-2005-7771» *www.boe.es* (Noiz kontsultatua: 2020-07-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1488571
* Commonscat Multimedia: Tesoro de Villena

---

 |

* Wd Datuak: Q1488571
* Commonscat Multimedia: Tesoro de Villena
**Winneshiek konderria** (ingelesez: *Winneshiek County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Decorah da. 2010eko zentsuaren arabera 21.056 biztanle zituen, Winneshiek kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Winneshiek konderriak 1.787,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,7 ura dira. Beste 1.786,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.056 pertsonetatik 20.571 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 418 dira. 130 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 224 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 116 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485361
* Commonscat Multimedia: Winneshiek County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150104324
* LCCN: n81035023
* NARA: 10038894
* **Lekuak**
* OSM: 1792818
* TGN: 2000656

 |

* Wd Datuak: Q485361
* Commonscat Multimedia: Winneshiek County, Iowa
**Washington konderria** (ingelesez: *Washington County*) Rhode Islandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua South Kingstown da. 2010eko zentsuaren arabera 126.979 biztanle zituen, Washington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washington konderriak 1.457,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 604,84 ura dira. Beste 852,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 87,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 126.979 pertsonetatik 120.356 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.026 dira. 1.347 beltzak edo afroamerikarrak. 1.007 amerikar natiboak ziren eta 23 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.054 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 189 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.003 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54258
* Commonscat Multimedia: Washington County, Rhode Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134878296
* **Lekuak**
* OSM: 2554903
* TGN: 1002996

 |

* Wd Datuak: Q54258
* Commonscat Multimedia: Washington County, Rhode Island
**Blaine konderria** (ingelesez: *Blaine County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hailey da. 2010eko zentsuaren arabera 21.376 biztanle zituen, Blaine kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Blaine konderriak 6.891,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 44,34 ura dira. Beste 6.846,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.376 pertsonetatik 20.941 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.272 dira. 23 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 174 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 163 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488582
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130202042
* **Lekuak**
* OSM: 1742077
* TGN: 2000458

 |

* Wd Datuak: Q488582
* Commonscat Multimedia: Blaine County, Idaho
**Washington konderria** (ingelesez: *Washington County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Springfield da. 2010eko zentsuaren arabera 11.717 biztanle zituen, Washington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washington konderriak 780,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,19 ura dira. Beste 769,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.717 pertsonetatik 10.794 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 393 dira. 736 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502929
* Commonscat Multimedia: Washington County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132559287
* LCCN: n83044769
* NARA: 10038858
* **Lekuak**
* OSM: 1846590
* TGN: 2000849

 |

* Wd Datuak: Q502929
* Commonscat Multimedia: Washington County, Kentucky
**Washington konderria** (ingelesez: *Washington County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plymouth da. 2010eko zentsuaren arabera 13.228 biztanle zituen, Washington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washington konderriak 1.097,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 196,09 ura dira. Beste 901,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.228 pertsonetatik 6.464 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 466 dira. 6.567 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 123 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507587
* Commonscat Multimedia: Washington County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139573210
* ISNI: 0000 0004 0418 2315
* LCCN: n82038014
* NARA: 10039473
* **Lekuak**
* OSM: 2528753
* TGN: 2001550

 |

* Wd Datuak: Q507587
* Commonscat Multimedia: Washington County, North Carolina
**Bernalillo konderria** (ingelesez: *Bernalillo County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albuquerque da. 2010eko zentsuaren arabera 662.564 biztanle zituen, Bernalillo kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bernalillo konderriak 3.023 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,47 ura dira. Beste 3.006,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 219,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 662.564 pertsonetatik 591.951 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 317.089 dira. 16.293 beltzak edo afroamerikarrak. 26.258 amerikar natiboak ziren eta 469 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14.631 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.450 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.512 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156297
* Commonscat Multimedia: Bernalillo County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148941388
* **Lekuak**
* OSM: 1832180
* TGN: 2001428

 |

* Wd Datuak: Q156297
* Commonscat Multimedia: Bernalillo County, New Mexico
**Bernard Jean Étienne Arnault** (Roubaix, 1949ko martxoaren 5a) frantziar negozio-gizona da. LVMH luxuzko artikuluen taldearen jabea, Frantziako gizonik aberatsena da. Forbes aldizkariaren arabera, 2021ean 1. postuan dago mundu mailan, 192,2 mila milioi dolarreko ondareari esker.

Biografia
---------

Bere aita obra publikoen enpresa baten jabea zen, Ferret-Savinel. Roubaixko Maxence Van der Meersch institutuan ikasketak amaitu eta Lilleko Faidherbe institutuan unibertsitaterako prestakuntza ikastaro bat burutu ondoren, Bernard Arnaultek Eskola Politeknikoan sartu zen (1969ko promozioa).

1971n familia-enpresan hasi zen lanean eta bere aita konbentzitu zuen 40 milioi liberatan enpresaren eraikuntza eta obra publikoak saltzeko eta enpresa higiezinen sustapenera bideratzeko. Férinel izen komertzialarekin, enpresa berria apartamentu turistikoetan espezializatzen da, "Férinel, propriétaire à la mer" (euskaraz: «Férinel, itsasoko jabetza bat») esloganarekin. 1974an enpresako eraikuntzako zuzendari bihurtu zen eta 1977an zuzendari nagusi hautatu zuten, 1978an bere aitaren lekua hartu aurretik. François Mitterrand Errepublikako presidente hautatu ondoren, 1981eko maiatzean Estatu Batuetara emigratu eta Ferinel Inc sortu zuen.

Hiru urte beranduago, Bernard Arnaultek 90 milioi libera inbertitu zituen, hau da, bere familiaren aberastasun gehiena, eta Financière Agache (Agache Willot enpresa fiduziario eta finantzarioa) enpresa erosi zuen. Hori posible izan zen Banque Lazarden laguntzarekin. 1987ko urriko burtsako crackaren ondoren, Bernard Arnaultek LVMHren akzioak erosi zituen, Frantziako bi talderen bat-egitearen ondorioz sortutako luxuaren sektoreko talde berria, 1987ko ekainaren 3an gauzatua: alde batetik Moët Hennessy (Champagne Moët & Chandon, Champagne Ruinart, Champagne Mercier, Champagne Canard-Duchêne, coñac Hennessy) eta bestetik Louis Vuitton (Louis Vuitton Malletier, Givenchy, Champagne Veuve Clicquot Ponsardin)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Frobes
2. ↑  **(Ingelesez)** The Luxurious Empire of Bernard Arnault Business new Network, April 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32055
* Commonscat Multimedia: Bernard Arnault

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45210268
* ISNI: 0000 0000 7831 1790
* BNE: XX5692322
* BNF: 121618636 (data)
* GND: 123507359
* LCCN: n90720248
* NDL: 00905761
* NKC: xx0031108
* SNAC: w6t464sw
* SUDOC: 053460774
* ULAN: 500699405
* RKD: 441537
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32055
* Commonscat Multimedia: Bernard Arnault
**Wilanów jauregia** eta bere parkea Wilanów auzoan kokatuta daude, Varsovian (Polonia), biek osatzen duten Poloniako monumentu kulturalik garrantzitsuenetariko bat. Poloniako zatiketan eta gerretan bizirik iraun zuen, eta interes historikoaren aktibo gisa mantendu zen. Poloniako erregeak, Joan III.a Sobieskik, eraiki zuen, XVII. mendearen lehen laurdenean, eta ondorengo jabeek handitu egin zuten. Barrokoaren ezaugarri tipikoa aurkezten du hiri inguruko egoitzari dagokionez. Arkitektura nahiko originala da. Europako artearen fusioa da, tokiko arkitektura poloniarraren tradizioarekin. Fatxadak eta barruak antzinako ikurrak erabiltzen dituzte, errege-garaipen militarrak ospatuz. Joan III.a hil zenean, 1696. urtean, jauregia bere seme-alabek okupatu zuten eta, geroago, magnate famatuen familiak, hala nola Sieniawscy, Czartoryscy, ...

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47473
* Commonscat Multimedia: Wilanów Palace

---

 |

* Wd Datuak: Q47473
* Commonscat Multimedia: Wilanów Palace
**Voolvif Monn** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Euren odolezko senideetatik bananduta, Antzinako Errepublikako Jediek gainontzeko jediak euren familia bezala ikusten zituzten eta hauekin benetako adiskidetasuna izaten zuten ondasunak izatea debekatuta zegoen arren. Voolvif Monnek ondasunen debeku hau muturreraino bete zuen distantzia mantenduz eta Jedi bezala bizitza bakarti bat izanez. Horregatik, bera Jedi misteriotsutzat hartua izan zen, enigma ebazezina.

Paouoish Rahhdool Jedi Maisuak Monn indarraren presentzia indartsu batekin aurkitu zuen. Monn Arah asteroide gerrikotik gertu zegoen mundu hondatu batean baztertutako haur bat zen. Bere Shistavanen herentziak entzumen eta usaimen zentzu zorrotzak eman zizkion, ikerlari bikain bihurtu zuena. Jedi Zaldun bezala Monnek indarra defentsarako energia bezala erabiltzea ahalbidetzen zion Jedi abilezia bitxi bat hobetu zuen.

Monnek bere abileziak Geonosiseko guduan frogatu zituen, gudu honetatik bizirik irten ziren jedi urrietako bat izan zelarik.

Handik gutxira Jedi Maisu mailara igoa izan zen eta misio berri bat eman zioten. Jedi Kontseiluak Muunilinst planetara bidali zuen Obi-Wan Kenobi eta Anakin Skywalkerrekin batera. Banketxeen Galaxiarteko Klanak amore eman ondoren, bere klonekin batera irrika eta oihuka ospatu zuen Sistema Independenteen Konfederakuntzaren aurka lortutako garaipena. Klon Gerretan Errepublika Galaktikoa nagusitzen ari zen.

Voolvif Monn bere klon soldadu propioen esku hil zen 66 agindua aktibatu ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3563097

 |

* Wd Datuak: Q3563097
***Byblis*** landare intsektujale generoa da, **Byblicidae** familiako bakarra. Genero honetako lehenbiziko landarea Richard Anthony Salisburyk aurkitu zuen 1808an. Gaur egun 8 espezie ezagutzen dira, Australian eta Ginea Berrian hedaturik daudenak.

*Byblis* generoak *Drosera* eta *Drosophyllum* generoen antza du, baina landare simetrikoak ditu, bost estamine kurborekin pistiloaren ondoan. Generoek, berez, ez dute harreman filogenetikorik. Gaur egun *Byblis* Lamiales ordenaren barnean sailkaturik dago, eta *Drosera* eta *Drosophyllum* Caryophyllales ordenaren barruan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q840423
* Commonscat Multimedia: Byblis
* Wikispecies Espezieak: Byblis (Byblidaceae)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 15140
* GBIF: 3233845
* GRIN:
* IPNI: 14417-1
* NCBI: 3769
* W3TROPICOS: 40033772

 |

* Wd Datuak: Q840423
* Commonscat Multimedia: Byblis
* Wikispecies Espezieak: Byblis (Byblidaceae)
**Vergara kaia** erabilera industrialerako egitura zaharra eta turismo-gune bat da Viña del Mar hirian, Valparaíso eskualdean, Txilen. Población Vergara kostaldeko ertzean leku nabarmena hartzen du, 1893 eta 1894 artean eraiki zen "La Población Vergara" Sozietate Anonimoaren aginduz, lurren jabea eta Salvador Vergara, hiriaren sortzailearen semea, akzioduna zen, Jose Francisco Vergara.  Jatorriz Caleta Abarkan Maestranzako Lever, Murphy & Co enpresak fabrikatu zuen, A. Guillemore ingeniari britainiarraren planoekin, hainbat alditan konpondu eta sendotu zen. Gainera, 62 tonako garabi tipikoa izan zen, Joseph Booth and Bros Ltd.-ek 1914an Leeds-en (Ingalaterra) fabrikatua,  eta 1937an Valparaísoko portuan erebilita erositakoa. 2016an kaia guztiz zaharberritu zuten, eta puntu horretan Valparaísoko badia zabala ikus daitekeen begiratokiak gehitu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *El Mercurio de Valparaíso*, 1895eko otsailaren 4a
2. ↑   *The Engineer* Aldizkaria, 1914ko azaroaren 6a, 444. or.

Kanpo esteka
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6025775
* Commonscat Multimedia: Muelle Vergara

---

 |

* Wd Datuak: Q6025775
* Commonscat Multimedia: Muelle Vergara
**WD 1310-472** Centaurus konstelazioan dagoen nano zuri bat da. Biziki ahula, bere itxurazko magnitudea +17,08koa da, eta 1986an aurkitu zuen Maria Teresa Ruiz buru zuen Txileko Unibertsitateko talde batek. Hasiera batean gure eguzki-sistematik 15 argi-urte baino gutxiagoara zegoela pentsatzen bazen ere, gaur egun 49 argi-urteko distantziara dagoela ezagutzen da.

WD 1310-472 DC11 espektru motakoa da, eta bere atmosfera hidrogeno hutsez osatua dago, bere DC izaera gora-behera, mota honetako nano zuri gehienetan helioa bait da nagusi. Izar hondar honen tenperatura efektiboa 4158 ± 72 kelvinekoa da, 4220 kelvinekoa beste ikerketa baten arabera. Nano zuriek energia fusio nuklear bidez sortzen ez dutenez, baizik eta erritmo konstante baten gehiegizko beroa kanporatzen dutenez, denborarekin euren tenperatura efektiboa jaisten doa. WD 1310-472ren estimatutako adina (izar hondar bezala) 9310 milioi urtekoa da. Izan ere, gure eguzki-sistematik hogei parsec baino gutxiagoko distantziara dauden nano zurien artean tenperatura txikiena duena eta zaharrena izango litzateke.

Era berean, objektu hauen argitasuna gutxitzen doa denborarekin, WD 1310-472ren argitasuna gure eguzkiarenaren %0,0038 delarik. Van Maanenen izarra, gure eguzkitik gertuen dagoen nano zuri bakartia, bera baino bost aldiz argitsuagoa da, Sirius Brekin alderatuta, azken hau 800 aldiz argitsuagoa den bitartean. WD 1310-472ren masa 0,63 eguzki masakoa da, aipaturiko Van Maanenen izarrarena baino arinki txikiagoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6165876
* **Astronomia**
* SIMBAD: NAME ER 8

 |

* Wd Datuak: Q6165876