recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kaapvaaleko kratoiaren kokapena. Hegoafrika.
**Kaapvaaleko kratoia** (nagusiki Hegoafrikako Limpopo probintzia hartzen duena) Mendebaldeko Australiako Pilbarako kratoiarekin batera, duela 2500 eta 3600 milioi urte bitarteko lurrazaletik geratzen den bi toki bakarretako bat da. Bi kratoi horien arteko antzekotasunak erregistro geologikoari dagokionez, bereziki eoi arkaiko berantiarreko sekuentziei dagokienez, biak, behinola, Vaalbara superkontinentearen zati izan zirela iradokitzen dute.

Kaapvalleko kratoiak 1,2 milioi kilometro karratuko hedadura du. Iparraldetik Zimbabueko kratoiarekin lotuta dago Limpopoko gerrikoaren bidez. Hegoaldetik eta mendebaldetik Proterozoikoko orogenoak ditu, ekialdetik Lebombo monoklinala duen bitartean, Gondwana superkontinentearen zatiketarekin lotutako jurasikoko harkaitz igneoak dituena. Kaapvaaleko kratoia duela 3700 eta 2600 milioi urte bitartean egonkortu zen, magmatismo eta ziklo sedimentarioaren lehen etapetan lurrazal kontinentala egonkortu eta sendotu zuten granitozko batolitoen eraketen bidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178248
* Commonscat Multimedia: Kaapvaal Craton

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178248
* Commonscat Multimedia: Kaapvaal Craton
Caravaggioren "Judith Holofernesen burua mozten"
**Judithen liburua** (hebreeraz יְהוּדִית *Yehudit* "bedeinkatua") Itun Zaharreko liburu deuterokanonikoa da, juduek eta protestante gehienek onartzen ez dutena.

Holofernes asiriarrak Betulia hiriari egindako erasoa kontatzen du, eta nola azkenean Israelek irabazi zuen Judithi esker.

Liburua anakronismoz beterik dagoenez, aditu askok ez dute fidagarritzat hartzen eta, batzutan, lehenengo eleberri historikotzat

Argumentua
----------

Judith Manasesen alarguntsa izan zen. Holofernesen ostea Betuliara joan zen hiri hori menderatzeko asmoz. Hori galarazteko, apaindu eta Holofernesengana joan zen Judith. Buruzagia liluratuta utzi zuen eta berarekin zegoela, burua moztu zion Judithek.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2012-12-1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  newadvent.org Catholic Encyclopedia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202129
* Commonscat Multimedia: Book of Judith
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Judit

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174195875
* LCCN: n83018770
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202129
* Commonscat Multimedia: Book of Judith
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/Judit
**Nodaway konderria** (ingelesez: *Nodaway County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Maryville da. 2010eko zentsuaren arabera 23.370 biztanle zituen, Nodaway kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nodaway konderriak 2.273,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,36 ura dira. Beste 2.271,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.370 pertsonetatik 22.183 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 302 dira. 563 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 377 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 192 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489855
* Commonscat Multimedia: Nodaway County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147760053
* LCCN: n81119883
* **Lekuak**
* OSM: 1180519
* TGN: 2001224

 |

* Wd Datuak: Q489855
* Commonscat Multimedia: Nodaway County, Missouri
**Olasoko hilerriko arkupea** Gipuzkoako Elgoibar herrian dagoen egitura berezia da, Olasoko San Bartolome eliza zaharretik gelditzen den egitura, gaur egun hilerria dena.

Historia
--------

Arkupean irakur daitekeen inskripzioaren arabera Martin Sanchok 1459. urtean eraiki zuen San Bartolome eliza Elgoibarren hasieran dagoen muino baten gainean. Mendeek aurrera egin ahala arkupeak aldaketa nabariak izan zituen.

XVIII. mendearen hasieran herritarrek eskatuta San Bartolome parrokia berria eraikitzea erabaki zuten herriaren barnean, eliza zaharrerako bidea nekagarria zela iritzita. 1716an inauguratu zuten eta eliza zaharra eraitsi eta ataria mantendu zuten hilerri funtzioa hartu zuena.

Argazki zaharretan heriotzaren inguruko idatziak irakur zitezkeen eta bazegoen buru hezur bat ere gurutzaturiko bi tibia zituena, gaur egun ordea desagerturik daude.

Arkitektura
-----------

Gotiko estiloko eraikina da. Barnekaldean, txaranbeldun ate eder bat du. Zutabe batek banatzen duen ate bikoitza dauka eta alboetan San Pedro, San Pablo, San Bartolome, San Joan Bataiatzailea eta San Sebastianen irudiak daude. Seigarren irudi bat ere izan zen, gaur egun galduta dagoena. Kabeta handietan, arkibolten artean 20 estatu txiki ere baditu.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Arkupea.Arkupea.
* Ataria.Ataria.
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Monumentuak - Elgoibarko Udala.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).
2. ↑   Internet, Hispatek. *Elgoibar: Olaso Hilerriko Arkupea - Guía de Ocio de Gipuzkoa - Gipuzkoako Aisialdi Gida.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39175812
* Commonscat Multimedia: Old portal of San Bartolomé de Olaso

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001498

 |

* Wd Datuak: Q39175812
* Commonscat Multimedia: Old portal of San Bartolomé de Olaso
**Joaquina López Laffite** (Trubía, Asturias, 1916- Madril, 1939ko abuztuaren 5a) 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan idazkaria zen eta 23 urte besterik ez zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.

Biografia
---------

Joaquina 1916an Trubia, Asturiasen jaio zen eta aita Ejertzitoaren Komandantea zen. 1931tik bi gurasoak galduta, umezurtz geratu ziren bost seme-alaben artean gazteena zen.

Behin Madrilen, 1936ko irailean JSUren militante egin zen eta Mendebaldeko sektorearen kultura idazkaria izatera heldu zen. Gerra amaitzean Probintzia Komite klandestinoaren idazkari administratiboaren laguntzailea izan zen; hala, Agitazio eta Propagandaren buru izatera helduz.

1939ko apirilaren 18an atxilotu zuten, bere hiru anaia, koinata eta bisitan joan zitzaion lagun batekin batera: Concepción Pérez. Hala, Las Ventas emakumeen kartzelara eraman zuten, bertan ere bere bi ahizpa zeuden: Lola, 20 urteko espetxe zigorra ezarri ziotena, eta María, 6 urteko espetxe zigorra ezarri ziotena.

1939ko abuztuan, 9. Gerra Kontseilu Egonkorrak 30.426. kausa ebatzi zuen, 13 Arrosak heriotza zigorrera kondenatuz. Hala, hogeita lau ordu beranduago, 13 emakume eta 43 gizon 1939Ko abuztuaren 5ean fusilatu zituzten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan.

Memoria
-------

Urtero, abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskainitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historialariari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Madrilgo frankismoaren biktimen zerrenda. Memoria y Libertad-en
2. ↑  NÚÑEZ DÍAZ-BALART, Mirta eta ROJAS FRIEND, Antonio (1997): *Consejo de Guerra. Los fusilamientos en el Madrid de la posguerra (1939-1945)*. Compañía Literaria, Madrid. ISBN 9788482130590. (Dialnet)
3. ↑  Fusilados por el franquismo en el Cementerio del Este de Madrid
4. ↑  «Taller de historia del PCE "Marusia" [Tetuán, Madrid: Memorial Madrid. Represión franquista y lucha por la libertad»] *Taller de historia del PCE "Marusia" [Tetuán, Madrid]*. Noiz kontsultatua: 2020-05-29.
5. ↑   «En Zona Feminista: LAS TRECE ROSAS» *En Zona Feminista* (Noiz kontsultatua: 2020-06-01).
6. ↑  Madrid homenajea a las Trece Rosas en el 74 aniversario de su ejecución.
7. ↑  Listado de personas ejecutadas durante la posguerra (1939-1944) en la ciudad de Madrid(Internet Archiven artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90407548

 |

* Wd Datuak: Q90407548
**Josette Dacosta Bray** (Bordele, Okzitania, 1944) euskal herritar margolaria da. Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan hasi zuen bere prestakuntza, eta Ingalaterran amaitu. Bere lanetan, Euskal Herriaren ikuspegi guztiz tradizionala eskaintzen du. Nafarroa Behereko herri eta parajeak agertzen ditu gehienbat, eta obra horietan, errealitatetik abstrakziorako bidea, perspektibaren, kolorearen eta argiaren interpretazio berezia eta pertsonala egiten du. Euskal Herrian ez ezik, Parisen eta Ingalaterran ere erakusketa ugari egin du, eta bere obrak Frantzia, Espainia, Ingalaterra eta Estatu Batuetako bilduma pribatu ugaritan aurki daitezke. 2001. urtean Donibane Garazin kokatzekoa zen bere estudioa eta erakustokia.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* **(Frantsesez)** Josette Dacosta Art Aretoan

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260788
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317028215
* BNE: XX5484741
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01389/eu\_d\_0019/d0019

 |

* Wd Datuak: Q12260788
**Josetxo Goia-Aribe** (Doneztebe, 1959ko martxoaren 12a) nafar saxo jotzaile eta konpositorea da, jazza eta musika tradizionala harilkatzen dituena.

Bizitza
-------

Donezteben sortu bazen ere, urte eta erdi zuela familia Iruñera joan zen bizitzera, Jarauta karrikara lehenbizi eta Kale Nagusira ondoren. Aita txistularia izaki, gazte-gazterik hasi zen txistua ikasten. 15 urterekin gaita jotzen hasi zen, eta lauzpabost urtez ibili zen harat-honat, Nafarroako herrietan barrena. 19 urterekin, ostera, saxofoia ikasteko erabakia hartu zuen. Ikasketak Iruñean hasi eta Donostian bukatu zituen. Karrera amaierako saria eman zioten.

Jazza gustatzen zitzaionez, *Sebastiana* koartetoa sortu zuen 1984an, eta kontzertu ugari eman zituen. Beka bati esker, Parisera joateko aukera izan zuen 1992an. Han ezagutu zituen zenbait musikarirekin batera, *Auñamendi* diskoa argitaratu zuen 1996an. 2014an, Alan Lomax etnomusikologoaren eredua hartu zuen *Hispania fantastic* diskoan. 1950eko hamarkadan Iberiar penintsulan zehar ibili zen Lomax, grabagailuarekin, eta herri kantu asko bildu zituen. Horietako batzuen aldaerak sartu zituen diskoan. 2018an, *Jito Alai* dantza eta musika ikuskizuna sortu zuen, Gayarre Saria eskuratu zuena.

Diskografia
-----------

* *Auñamendi* (1996)
* *Eunate*
* *Herrimiña*, Chano Domínguez eta Iñaki Salvadorrekin
* *Ilhargi-min*, Maddi Oihenartekin
* *Los pendientes de la reina*, Sorkunde Idigoras, Estitxu Pinatxo eta Luisa Britorekin
* *La Orquesta Jamalandruki*
* *En Jota*, Arantxa Diezekin
* *Hispania fantastic* (2014)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Ilintxeta, Reyes, "Hemen harremanak askotan artalde moduan bideratzen dira, otsoaren beldur-edo", *Argia*, 2013-01-06, CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  Pamplona/Iruña, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
3. 1 2  Tubia, Iker, "Tradiziozko musika, nahieran", *Berria*, 2015-01-04
4. ↑  Jito Alai. Aires bohemios-La tierra baila, teatrogayarre.com

Kanpo loturak
-------------

* Webgune ofiziala, josetxogoia-aribe.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56001

 |

* Wd Datuak: Q20492629
J. K. Starley & Co. Ltd iragarkia 
**John Kemp Starley** ( 1854ko abenduaren 14a - 1901eko urriaren 29a ) asmatzaile eta industrial ingelesa izan zen, bizikleta modernoaren egiletzat jotzen dena. Bizikleta merkaturatzeko *Rover* izena asmatu zuen, ordutik hainbat ibilgailu mota izendatzeko erabili den izena.

Biografia
---------

Starley 1854an jaio zen Church Hill-en, Walthamstow-n, Londresetik gertu. John Starley lorezain baten eta Mary Ann Cippen-en semea zen. 1872an Coventryra joan zen bizitzen osabarekin, James Starley asmatzailearekin, lan egitera. Han William Hillman-ekin ere bat egin zuen, Ariel bizikloak fabrikatzen hainbat urtez arituz.

1877an William Suttonekin elkartu zen, bertako txirrindularitzaren zale sutsua, eta Starley & Sutton konpainia sortu zuen. Bizikleta seguruagoak eta erabiltzen errazagoak garatzea izan zuten ardatz, garai hartan ohikoak ziren gurpil erraldoiak zituzten bizikloak baino. Trizikloak egiten hasi ziren, eta 1883an "Rover" markarekin merkaturatzen hasi ziren.

1885ean, Starleyk historia egin zuen Rover segurtasun-bizikleta egin zuenean. Rover-a katea zuen atzeko trakzioko bizikleta bat zen, antzeko tamainako bi gurpilekin, eta gurpil altuko bizikloen aurreko diseinuak baino askoz egonkorragoa. Cycling aldizkariak adierazi zuen Rover bizikletak "mundu mailako irismen patroi bat ezarri" zuela ("set the pattern to the world") eta esaldia urte askoan erabili zuen bere iragarkietan.

1889an, enpresak *J. K. Starley & Co. Ltd* izena hartu zuen, eta 1890eko hamarkadaren amaieran berriz aldatu zuen izena, ordutik aurrera *Rover Cycle Company Ltd.* deituz.

Starley 1901ean hil zen bat-batean, eta Harry Smyth enpresako zuzendari nagusia izatera pasatu zen. Starley hil eta gutxira, Rover konpainiak motoak eraikitzen hasi ziren lehenengo eta gero autoak.

Irudiak
-------

Rover bizikletaren hainbat eredu:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Rover segurtasun-bizikleta Britainiar Motorraren Museoan (1886)  |  Rover segurtasun-bizikleta (1888) Coventryko Garraio Museoan  |  Rover segurtasun-bizikletaren "jirafa" eredua (1894) Coventryko Garraio Museoan  |

Ikus, gainera
-------------

* Rover (motozikletak)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690930
* Commonscat Multimedia: John Kemp Starley

---

 |

* Wd Datuak: Q690930
* Commonscat Multimedia: John Kemp Starley
**Kautokeino** norvegieraz edo **Guovdageaidnu** ipar samieraz, (*Koutokeino* Kven hizkuntzan eta finlandieraz) Norvegiako Finnmark barrutiko udalerria da. Udalerriko gune administratiboa *Guovdageaidnu/Kautokeino* herria da. Udalerria 1851 arte antzinako **Kistrand** udalerriaren barne zegoen.

*Guovdageaidnu/Kautokeino* iparraldeko Sapmi herrialdean dauden bi kultur-guneetako bat da (bestea *Karasjok* delarik). Industria garrantzitsuenak elur-oreinak zaintzea, antzokia/zinema eta hezkuntza sistema publikoa dira.

Guovdageaidnu/Kautokeino herrian udalerriko 2000-3000 biztanle bitartean bizi dira. Herriko demografia Finlandiako edota Norvegiako demografiaz ezberdina da, biztanleen %50a 30 urte baino gazteagoa baita. Azkeneko urteetan langabezi tasa altua izan da, 2007an %10era iritsi zelarik.

1852an, Kautokeinoko samiak Norvegiako agintearen ordezkarien kontra matxinatu ziren. Samiek Norvegiako gobernuaren agintekeria politikaren kontra indarrez eman den erantzun bakarra izan da eta hilketak ekarri dituen samien eta norvegiarren arteko istilu bakarra izan da.

Ospakizunak
-----------

Ospakizun nagusia *Aste Santuko sami jaialdia* da. Samiak Aste Santuan bai ezkontzak bai sendotza kristauak ospatzeko elkartu ohi dira. Gaur egun hainbat festa eta yoik kontzertu antolatzen dira; sami antzerkiak, elur-orein lasterketak, elurretako motor lasterketak, izotzean arrainak harrapatzeko lehiaketak ere antolatzen dira. Sámi Melody Grand Prix abesti lehiaketa ospatzen da: Eurovision lehiaketaren sami aldaera, bertan abesti hoberena eta yoik hoberena saritzen dira. Aste Santuan sami zinema lehiaketa ospatzen da, elurrez eraikitako zinema zabalean izaten du. Ekainean Guovdageaidnu-Kautokeino ibilbidea/bizikleta lasterketa antolatzen da. Abuztuan arrain zuriaren jaialdia ospatzen da eta ondoren udazkeneko jaialdia: elurretako motor lasterketak errekan eta kontzertuak asteburu batean zehar.

Ikus, gainera
-------------

* Kautokeinoko matxinada

Kanpo estekak
-------------

* Turismo webgunea
* sami zinema jaialdia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6459
* Commonscat Multimedia: Kautokeino (municipality)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140804244
* BNF: 12002222s (data)
* GND: 4073336-1
* **Lekuak**
* OSM: 406657

 |

* Wd Datuak: Q6459
* Commonscat Multimedia: Kautokeino (municipality)
Ororbia 20-11-12
Ororbia Udaletxea
**Ororbia** Oltza zendeako herriburua eta kontzejurik populatuena da. 1857ko errolda arte berezko udalerria izan zuen.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 542 biztanle ditu.

Inguru naturala eta kokapena
----------------------------

Ororbia Iruñerriko mendebaldean dago, Oltza Zendearen udalerriko erdigunetik hego-ekialdera. Mendebaldean Izkue, Artazkotz eta Ibero kontzejuekin, hegoaldean Baternain (Zizur) kontzejuarekin, mendebaldean Aratzuri kontzejuarekin, eta ipar-ekialdean Itza Zendearekin egiten du muga.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Ororbiako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 489 | 514 | 543 | 533 | 488 | 462 | 533 | 542 |

Azpiegitura eta garraioak
-------------------------

La Pamplonesa autobus konpainiak Ororbia Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

* Etxauri - Ibero - Ororbia - Orkoien eta Iruñea

Konpainia berdinaren beste linea batek Iruñea eta Ibero bitartekoa, honako ibilbidea egiten du:

* Ibero - Izkue - Lizasoain - Ororbia - Aratzuri - Orkoien eta Iruñea

Ikus, gainera
-------------

* Iruñerria

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9053202
* Commonscat Multimedia: Ororbia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316432892
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 15860

 |

* Wd Datuak: Q9053202
* Commonscat Multimedia: Ororbia

  



|  **Oltza Zendea** |  |
| --- | --- |
| Aratzuri | Artazkotz | Asiain | Ibero | Izkue | Izu | Lizasoain | Oltza | Ororbia |  |
**Oropher**, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da, bere hil ondorengo Silmarillion eleberrian eta beste idatzi batzuetan agertzen dena. Baso Beltzeko elfo basatien erregea zen.

Elfo basatiak Beleriandetik Lothlorienera heldu ondoren, Zeleborn eta Oropherrek, senideak zirenak, basoaren kontrolari buruz eztabaidatu zuten, Oropher eta elfo basati talde bat, Lothlorienetik iparraldera joan ziren arte. Denbora batez, basoaren hegoaldean bizi izan ziren, Amon Lanc inguratzen duten haranetan, baina Eguzkiaren Bigarren Aroan

Elfo eta Gizakien arteko Azken Aliantzaren Gerra hasi zenean, Gil Galad erregeak, armada elfiko guztiak Mordorrera joateko agindu zuen, borroka egiteko, eta Oropherrek, obeditu egin zuen, baina gogo txarrez, beste errege batek bere herrian agintzerik ezin baitzuen jasan. Baso Beltzeko armada, Eriador eta Lothlorienekoak baino azkoz okerrago hornitua zihoan, eta, beraz, guduan hil ziren, Oropher bera barne. Orduan, bere seme Thranduil izan zen bere oinordekoa karguan.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lehena izan zen** | **Baso Beltzeko erregea**Eguzkiaren Bigarren Aroko 3440 arte | Ondorengoa**Thranduil** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2339109

 |

* Wd Datuak: Q2339109
**Orotavako harana**, Tenerife uhartearen iparraldean dago, Kanarietan.

Bertan, La Orotava, Los Realejos eta Puerto de la Cruz udalerriak daude.

Haran hau, guantxeen garaian, Taoro bezala ezagutzen zen, eta, hain zuzen ere, hemen amaitu zen Tenerife uhartearen konkista, 1496ko uztailak 25ean, Realejoseko Bakea deritzonarekin, arrazoi horregatik, Espainiako patroiaren omenez, Tenerife uharteko lehen tenplu kristaua eraikiz, Santiago Apostoluaren Parrokia Matriza. Taoroko mentzeiak, etsaitasunen amaiera adostu zuen Alonso Fernandez de Lugorekin (1456-1525).

Bisitari ugari eta ospetsuek laudoriotu dute euren paisaia eta bertako klima atseginaz gozatu: ospetsuenetako bat, Alexander von Humboldt izan zen, nor, elezaharrak dioenaren arabera, haranaren aurrean belaunikatu zen gaur egun bere izena daraman behatokian, eta bertako paisaia eta landaretza laudatu zituen.

2011. urtean, Europako Justizia Auzitegiak ebatzi zuen Orotavako Haranak oraindik ez zuela bete hondakin urak biltzeko betebeharra. Betebehar hori 2000. urterako bete beharrekoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «El Tribunal de Justicia Europeo declara que España incumple la Directiva de Tratamiento de Aguas Residuales», *iAgua*, 2011-04-15. Eskuratze data: 2011-04-26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1290583
* Commonscat Multimedia: Valle de la Orotava

---

 |

* Wd Datuak: Q1290583
* Commonscat Multimedia: Valle de la Orotava
**Josefina Samper Rojas** ( Fondón, Almeria, 1927ko maiatzaren 8a - Madril, 2018ko otsailaren 13a ) espainiar sindikalista izan zen .

Biografia
---------

Aita meatzaria zen. Josefinak 3 urte zituenean bere aita Oranera, Aljeria, joan zen, eta gainerako familia urtebete geroago joan zen.  Amak etxeetan arropak garbitzen lan egiten zuen bitartean Josefinak bere ahizpa zaintzen lan egin zuen. Gero, Josefina prakagile bezala lan egitera joan zen jantzi tailer batera.

### Militantzia

12 urterekin Gazte Sozialisten Batasunean hasi zen eta 14 urterekin PCEn sartu zen Santiago Carrilloren anaia zen Roberto Carrilloren eskutik.

Alderdiko kide gisa, Josefina *Popular Spain* argitalpen klandestinoaren banaketan parte hartu zuen. Auzoko umeak ere antolatu zituen, poliziak ezkutuko errepublikanoen bila etortzen ziren bakoitzean danbor latak erabiliz ohartarazteko. Halaber, bere familia ekonomikoki mantentzen laguntzeko raffia-zko zapatilak ekoiztera dedikatutako kooperatiba moduko bat sortu zuen. Kooperatiba honetan lan egin zuten baita ere beste familia askok, gehienak emigrante politikoak. Josefina raffia lortzeaz arduratzen zen. irabaziak egindako zapatila kopuruaren arabera banatzen zituen, eta Josefina bera izaten zen irabazi txikienak izaten zituena. 

### Josefina Samper eta Marcelino Camacho elkarrekin borrokan

1944an, beste emakume batzuekin batera, etorkin eta iheslari politikoentzako laguntza-taldea osatu zuen. Kontzentrazio eremutik ihes egindako hiru presoentzako jatordua antolatzeko agindua jaso zuen alderdiaren aldetik. Horrela ezagutu zuen Marcelino Camacho. 1948ko abenduaren 22an ezkondu ziren elkarrekin eta bi seme-alaba izan zituen bikoteak, Yenia eta Marcel. 1957an, Marcelinoren indultuaren ondoren, erbestetik itzuli eta Madrilgo Carabanchel auzora joan ziren bizitzera. Bikoteak, klandestinitatean lan politiko eta sindikalean jarraitu zuen.

### Heriotza

2018ko otsailaren 13an zendu zen Josefina Samper Madrilen 90 urte zituela. Hil ondoren, hainbat erakundek, Espainiako Alderdi Komunistak, Ezker Batuak eta Langileen Batzordeak, besteak beste, goraipatu eta gogorarazi zuten Samperrek eskubide sozial, laboral eta politikoen alde egindako borroka.

Omenaldiak
----------

 Josefina Samper eta Yenia Camacho 2012ko martxoaren 23an. Josefina eta Marcelino Camacho-ri omenaldia egin zioten Albaceten 
2016an Andaluziako Domina eman zioten .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Entrevista personal con Josefina Samper y Yenia Camacho Samper, el 23 de marzo de 2012
2. 1 2   .

Kanpo estekak
-------------

* Bideo Josefina Samper-i egindako omenaldia, Andaluziako domina entregatu ondoren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5936669
* Commonscat Multimedia: Josefina Samper

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 230712319
* ISNI: 0000 0004 4462 7729
* BNE: XX1105341
* GND: 1056711140
* LCCN: n2012001819

 |

* Wd Datuak: Q5936669
* Commonscat Multimedia: Josefina Samper
**Josefina Pla** (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1903ko azaroaren 9a - Asunción, Paraguai, 1999ko urtarrilaren 20a) espainiar idazle eta irakaslea izan zen. 1927an Paraguaira aldatu zen, eta Andrés Campos Cervera *Julián de la Herrería*, zeramikari ospetsuarekin ezkondu zen bertan. Herrialde hartako lehenengo emakume kazetari eta irrati-esataria izan zen. Abangoardiako mugimenduen aitzindaria izan zen, eta 1934an *El precio de los sueños* (*Ametsen prezioa*) bere lehen olerki-liburua argitaratu zuen; liburu horrekin estetika modernistaren iragarle izan zen. Espainiako Gerra Zibilean errepublikanoen aldean borrokatu zen. Senarra hil zelarik, Paraguaira itzuli zen, eta kazetari, idazle, irakasle, kritikari, antzerki-zuzendari edo zeramikari gisa lan egin zuen. Asunciongo Arte Eszenikoko Udal Eskolako aholkulari eta Arte Berrien Zentroaren sortzaile izan zen, Paraguaiko Historiako Akademiako kide izendatu zuten, eta beste hainbat erakundetan ere parte hartu zuen. Sarien artean aipagarriak ditu Secretariado Internacional de Juristas por la Amnistía y la Democracia de Paraguay (SIJADEP) erakundeak bere literatura- eta arte-lanari emandakoa, giza eskubideen, emakumeen eta Paraguairen eskubide sozial eta kulturalen alde egindako lanarengatik, edo Espainiako Arte Ederren Merituaren Domina (1995). Olerkigintza ez ezik, *La raíz y la aurora* (1960, *Sustraia eta goizargia*), *Satélites oscuros* (1966,*Satelite ilunak*), beste zenbait genero ere landu zituen Josefina Plak: saiakera, *El barroco hispano guaraní* (1975, *Barroko hispainiar-guarania*), *Literatura paraguaya del siglo XX* (*XX. mendeko literatura paraguaiarra*), *Voces femeninas en la poesía paraguaya* (*Emakume-ahotsak Paraguaiko olerkigintzan*); eleberria, *La mano en la tierra* (1963, *Eskua lurrean*), *El espejo* (1967, *Ispilua*); antzerkia, *Una novia para José Vaí* (1955, *Andregaia José Vaírentzat*). Antzerkian Roque Centurión Mirandarekin lan egin zuen, eta genero horretan lortu zuen, hain zuzen, bere arrakastarik handienetakoa, *Aquí no ha pasado nada* (1942, *Hemen ez da ezer gertatu*) lanarekin.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Josefina Pla*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q464474
* Commonscat Multimedia: Josefina Pla

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46776829
* ISNI: 0000 0001 0895 5977
* BNE: XX1094116
* BNF: 120350170 (data)
* GND: 1057238872
* LCCN: n50019736
* SUDOC: 028533046
* ULAN: 500117227
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04902/eu\_p\_2198/p2198
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 3632
* Persée: 232070

 |

* Wd Datuak: Q464474
* Commonscat Multimedia: Josefina Pla
**Nerabe** 2017an Donostian sortutako pop taldea da.

Taldea
------

Adrenalized, Cohen eta The Animal Within taldeetan ibili ondoren Nerabe taldea osatu zuten lau lagunek. Dagoeneko grabatu dute aurreneko diska eta urte amaierarako plazaratzea espero dute. *Toki On* izena du eta J-Pop estiloa gogorarazten du atera duten aurrerapen singleak. Ondoren disko oso bat etorri zen eta kontzertu bira egin zuten. 2019an *Otsaila* izeneko abestia atera zuen taldeak.

Sara Zozaya abeslariak, banakako ibilbideari ekin zion 2019ko urte amaieran.

Diskografia
-----------

* *Toki-On* (2017, autoekoizpena)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    EiTB. *Nerabe eta bere 'Toki On'.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
2. ↑     *Nerabe taldeak lehen diskoaren aurrerapena aurkeztu du.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-22).
3. ↑   «Toki-on» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61361358

 |

* Wd Datuak: Q61361358
**Josefa García Segret** (Tuy, Galizia, 1900 – Oleiros, 1986) galiziar maistra sozialista izan zen, errepresio frankistaren biktima.

Ibilbidea
---------

Concepción Segret-en eta Andrés Garcíaren alaba.Hipólito Gallego Camarerorekin ezkondu zen. 1936ko uztaileko Espainiako estatu-kolpearen ondoren, abuztuaren 15ean atxilotu egin zuten. Tuyko espetxean bizia salbatu zuen José Abraldes auzitegiko medikuaren eta Darío Álvarez Blázquez doktorearen laguntzari esker. Lau hilabeteko haurdunaldia simulatu zuten, eta, ondoren, feturik gabeko abortua. Matxinadagatik epaitu zuten Vigon 1937ko urtarrilaren 7an, José Queizán Hermidak defendatu zuen eta heriotza-zigorra ezarri zioten. Zigorra betiereko kateaz kommutatu zitzaion, eta gero 6 urte eta egun bat 1944ko martxoan. Saturrarango kartzelan preso egon zen 1938ko otsailetik 1941eko urtarrilera, Palma de Mallorcakoan, 1941eko urtarrilaren 5etik 1943ko abuztuaren 8ra. Egun horretan, Saturraranera eraman zuten berriro, eta handik atera zen 1944ko martxoaren 22an. Kartzela utzi zuenean, Regojoko enpresa-taldean hasi zen lanean, eta Zamora, Redondela eta Vigon igaro zen haren bizitza.

1982an, liburu autobiografiko bat argitaratu zuen, *Abajo las dictaduras* izenekoa, berak argitaratua. Hiru liburu ditu, espetxeetan hartu eta ezkutuan gorde diren apunteen bidez osatuak, baita bidalitako eta jasotako gutunez. Presoen bizitza oso modu zuzenean azaltzen da.1976an amaitu zuen lana, baina 1982ra arte ez zeb argitaratu —une hartako inguruabarrak kontuan hartuta—. Batez ere galegoz, bere ama-hizkuntzan, osatutako poemak ere biltzen ditu. Horrela, *Todo cambea* izenburupean, San Juan gaueko añorantzarekin, gerrak eragindako mina eta heriotza birsortzen ditu.

1986an hil zen eta Redondelan lurperatu zuten.

Aintzatespenak
--------------

Garcíak kale bat du Pontepedriña auzoan, Santiagon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 4-9-1986, p. 32.
2. ↑   «Asociación Salamanca Memoria y Justicia» *salamancamemoriayjusticia.org*.
3. ↑  Imaxe da portada de *Abajo las dictaduras!!*
4. ↑   Hernández Holgado, Fernando.  (2007). «ABAJO LAS DICTADURAS: LAS CARTAS DE JOSEFA GARCÍA SEGRET» *memória antifranquista del baix llobregat*.
5. ↑   Hernández Holgado, Fernando.  (2015). [ «Juana Doña y el manantial de la memoria.
Memorias de las cárceles franquistas de mujeres
(1978-2007)»] *Arenal*.
6. ↑   Martínez Aguirre, Rebeca.  (2019). [ «Estrategias lingüístico-discursivas de la correspondencia
femenina en reclusión»] *Vegueta. Anuario de la Facultad de Geografía e Historia*.
7. ↑  *La Voz de Galicia*, 4-9-1986, p. 18.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20534114
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX942350

 |

* Wd Datuak: Q20534114
**Juan Galea Barjola** (Torre de Miguel Sesmero, Badajoz, Espainia, 1919ko irailaren 19a - Madril, Espainia, 2004ko abenduaren 21a) espainiar margolaria izan zen.

Badajozko eta Madrilgo Arte eta Lanbide eskoletan eta San Fernandoko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen. 1957an egin zuen lehen erakusketa, Madrilgo Abril galerian. Juan March fundazioaren beka bat lortu zuen 1960an Parisera eta Belgikara joateko. James Ensor eta Francis Baconen pintura espresionista ezagutu zuen han, eta estilo horrek eragin handia izan zuen Barjolaren margogintzan. Horrez gainera, nabaria zuen Francisco de Goyaren eragina ere, batez ere zezenketei buruzko margolan eta litografietan. Zezenak ziren bere obraren gai nagusia, baina zakurrak, emakumeak eta epaileak ere ugari margotu zituen. 1985ean Arte Plastikoen Espainiako Sari Nazionala eman zioten. 1988an, berriz, haren izena duen museo bat inauguratu zuten Gijonen, haren obra gehienak biltzen dituena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-09-02 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736886
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74658382
* ISNI: 0000 0001 2102 4093
* BNE: XX873882
* BNF: 13537313x (data)
* GND: 119222671
* LCCN: n81127386
* Tabakalera ID: 87001
* SUDOC: 072479817
* ULAN: 500035303
* UB: a1011756
* RKD: 129938
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00786/eu\_b\_0949/b0949
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q736886
**José Cantero Ortega** (Tarifa, 1879-Badajoz, 1936ko abuztuaren 14) espainiar militarra izan zen. Espainiako militarren sektore batek 1936ko uztailaren 18ko estatu kolpea eman zutenean Canterok leial eutsi zion errepublikari. Horregatik, altxatuek fusilatu zuten.

Biografia
---------

Marokon egin zuen bere karrera militarraren zati handi bat. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu ondoren, 1932an "Castilla" Infanteriako 3. Erregimentuko komandante izendatu zuten; erregimentu horrek Badajozen zuen goarnizioa.

1936ko uztailean gerra zibila piztu zenean, koronel maila zuen eta Castilla Infanteriako Erregimentuko buru izaten jarraitzen zuen. Uztailaren 21ean matxinadan parte hartu zuten militarrek bere asmoak adierazi zizkiotenean, zalantzatan egon zen, baina azkenean leial jarraitu zion Errepublikari. Ildefonso Puigdendolas koronela Badajozeko hiriburura iritsi zenean, Cantero haren aginduetara jarri zen, eta Afrikako Armadaren erasoaren aurrean hiria defendatzeko prest zeuden tropa guztiak antolatu zituen. Matxinoek abuztuaren 14an atxilotu zuten, haiek hirian sartu ondoren, gorte militar batek epaitu zuen eta egun horretan bertan Menachoko kasernan fusilatu zuten.

Bibliografia
------------

* Moisés Domínguez Núñez: Una visión histórica en el Badajoz "rojo". Madril: Círculo Rojo, 2015, 124 or.ISBN: 978-84-9095-326-6.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Archivo General Militar-Segovia. 1.Dibisioa (1. saila): C–1012 paper-sorta.
3. ↑  Michael Alpert (2013). *The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936–1939*, Cambridge University Press, 327 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5938725

 |

* Wd Datuak: Q5938725
**Juan Bautista Eléspuru eta Montes de Oca** (San Pedro de Tacna, Tacna, 1787 - Caraz, 1839ko urtarrilaren 23a ). Peruko militar eta politikari bat izan zen, Peruko Independentzia Gerran, Grankolonbo-peruar Gerran, Salaverry eta Santa Cruzen arteko Gerran eta Peru-Boliviako Konfederazioaren aurkako Gerran parte hartu zuena. Agustín Gamarraren lehen gobernuan, Limako prefektua izan zen, eta, horregatik, botere exekutiboaz arduratu zen laburki, agintaria eta bere presidenteordea ez zeudelako (1831ko apirilaren 16tik 18ra). Gamarrarekiko mendekotasuna izan zuen beti. Yungayko guduan, Armada Batu Zaharberritzailearen (peruar-txiletarra) dibisioetako bat zuzendu zuen eta larri zauritu zuten. Handik gutxira hil zen, hil ondorengo errekonozimendu bezala Mariscal Handiaren gradua eman ziotelarik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947734
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170320163
* ISNI: 0000 0001 1914 8206
* BNE: XX5305542
* LCCN: no2011065720

 |

* Wd Datuak: Q5947734
**Japonia 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan** 37 kiroletan parte hartu zuten 556 kirolarik ordezkatu zuten. Japoniak Udako Olinpiar Joko guztietan parte hartu du 1912ko Udako Olinpiar Jokoetatik, 1948ko Udako Olinpiar Jokoak izan ezik, ez baitzituzten gonbidatu Bigarren Mundu Gerran izandako papera dela eta, eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoak, AEBk zuzendutako boikotean hartu zuelako parte. 

Irekiera ekitaldian Rui Hachimura saskibaloi jokalariak eta Yui Susaki borrokalariak eraman zuten bandera. Ryo Kiyuma karatekak bandera eraman zuen itxiera ekitaldian. Kirol guztietan hartu zuten parte, antolatzaile gisa.

Japoniak 58 domina irabazi zituen, horietatik 27 urrezkoak. Hirugarren amaitu zuten, Ameriketako Estatu Batuetako delegazioaren eta Txinakoaren ostean. Guztira irabazitako dominen zenbaketan, ROCen eta Britania Handiaren atzetik ere geratu ziren. Hala ere, Japoniaren historiak parte-hartze olinpikorik onena izan zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42914581
* Commonscat Multimedia: Japan at the 2020 Summer Olympics

---

 |

* Wd Datuak: Q42914581
* Commonscat Multimedia: Japan at the 2020 Summer Olympics
**Juan Artzamendi Enparantza** (Arrasate, 1927ko azaroaren 25a - Gasteiz, 2004ko maiatzaren 28a) gipuzkoar musikagilea izan zen.

Bere hasierako musika ikasketak Enrique Álvarez Zapata eta Justo Munarrizekin egin zituen. Munarriz orduko Arrasateko Udal Bandaren zuzendaria zen, eta berarekin klarinetea eta pianoa jotzen ikasten hasi zen. Ikasketetan Valladoliden sakondu zuen, eta Euskal Herrira bueltan armonia, konposizioa, instrumentazioa eta zuzendaritza ikasi zituen, Francisco Escuderoren ikasle gisa. Ordutik Escudero bere irakasle handitzat izan zuen.

1960tik Arrasateko Udal Banda zuzendu zuen, eta 1963ko lehiaketan Arrasateko Bandako Zuzendari Zibilen Kidegoan sartu zen. Ordutik Arrasateko Udal Bandako zuzendari lanak egin zituen, eta Arrasateko Udal Banda zuzenduz hainbat sari lortu zituen (lehen sarirako accesita Musika Banden I. Txapelketa Erregionalean, Zaragozan 1967an; lehiaketa berean, Artzamendik lehen sarirako accesit bat lortu zuen, bere zuzendaritzagatik).

'Txanton Piperri' operarekin arrakasta nabarmena lortu zuen, eta Danok abesbatza sortu zuen.

Udalak 1974an erabaki zuen Arrasateko banda bertan behera uztea, eta ondorioz Artzamendi bere bizitzako bigarren proiektu handian zentratu zen: Arrasate Musikaleko sortzailea izan zen 1975ean, eta bertako ikasleen Orkestra Sinfonikoaren zuzendaria 1977tik 1992ra. Bide horretan nazioarteko birak egin zituzten, baita hainbat sari lortu ere.

Urte hartan erretiroa hartu zuen, eta Arrasateko Parrokiako koruaren zuzendaritzaz arduratu zen.

Obra ugari konposatu zituen, horien artean: 'Udalamendi', Udalaitz mendiari buruzko orkestra eta abesbatzarako poema sinfonikoa; 'Mari Errauskin' opera; "Gora Arrasate' danborradarako martxa; Tenore, abesbatza eta organorako requiem bat, San Frantziskoko kanpaien berrinaugurazioan estreinatua.

Arrasateko Udalaren Urrezko Domina jaso zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 15267

 |

* Wd Datuak: Q5947580
**Roldani Baldwin**, (Puerto Plata probintzia, Dominikar Errepublika, 1996ko martxoaren 16a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Roldani Baldwin» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107476074

 |

* Wd Datuak: Q107476074
**Rolette konderria** (ingelesez: *Rolette County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rolla da. 2010eko zentsuaren arabera 13.937 biztanle zituen, Rolette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rolette konderriak 2.432,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 93,92 ura dira. Beste 2.338,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.937 pertsonetatik 2.935 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 133 dira. 21 beltzak edo afroamerikarrak. 10.677 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 286 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48856
* Commonscat Multimedia: Rolette County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127839299
* ISNI: 0000 0004 0475 4803
* LCCN: n80067563
* NARA: 10039344
* **Lekuak**
* OSM: 1740308
* TGN: 2001596

 |

* Wd Datuak: Q48856
* Commonscat Multimedia: Rolette County, North Dakota
**Julian Luis Bustintza Ubiritxaga** (Bilbo, 1827ko abuztuaren 1a - Rosario, 1888ko ekainaren 12a) Argentinan lur-neurtzaile eta politikari ezaguna izan zen.

Biografia
---------

Bilbon jaioa, 1854an Argentinara emigratu zuen. Rosarion kokatu zen eta lur-neurtzaile bezala lan egin zuen. Aktibitate horretan prestigio handia lortu zuen; hau ikusteko datu bat emango dugu: "Bustintzako kana" luzera neurtzeko neurria onartu zen. Besteak beste, kana hauek ezagutzen ziren:

* Buztintzako kana: 0.84868 m
* Gaztelako kana: 0,836 m
* Argentinako kana: 0,866 m
* Rosarioko kana: 0,862 m

Urte haietan Rosariotik Cordobarako Ferrocarril Central Argentinoren trenbidea egiteko lurren neurriak hartu ziren, ondoren desjabetzeak egiteko. Helburu horrekin Bustintzak txosten sakona prestatu zuen.

Politikan, 1860an Rosarioko ordezko zinegotzi bezala aukeratu zuten. Urte haietan hiriak 10.000 biztanle inguru zituen bakarrik.

1868an Clodomira Larrechearekin ezkondu zen. Familia hau ere jatorri euskalduna zuen eta prestigio handia zeren eta Clodomira Pedro Tomás de Larrechearen (1776-1858) alaba baitzen, Santa Fe probintziako behin-behineko gobernadorea izan zena. Seme-alabarik ez zuten izan.

Bustintzak dirua egin zuen eta horri esker kolonizatzeko lurrak erosi zituen. Horrela, kolonia batzuk sortu zituen: Bustinza (1874) eta Santa Teresa (gaur egun Totoras barrutia) (1875). Geroago beste bi sortu zituen: Clodomira (1879), bere burua Pujato zena, eta Piamonte (1886). Baina 1870. hamarkadan krisialdi gogorra sortu zen eta horrek arazo ekonomikoak eragin zizkion.

1888ko ekainaren 12an hil zen. Haren gorpuzkinak Rosarioko El Salvador hilerrian daude. Bere ondare guztia emaztearentzat izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5956276

 |

* Wd Datuak: Q5956276
**Julia Zesaris** (latinez: *Julia Caesaris*; K.a. 83 - K.a. 54), Julio Zesarren alaba bakarra izan zen, Kornelia Zinila bigarren emaztearena.

K.a. 59an, Ponpeiorekin ezkondu zen Julia, Fausto Sila (Silaren ondorengoa) eta Marko Bruto ezkongaiak zituen arren. Ponpeiorekiko ezkontza politikoa zen erabat, biek (Ponpeiok zein Zesarrek) haien arteko hitzarmen (Lehen Triunbiratua izenekoa) indartu nahi zutelako, senatariei, batez ere Katon Minorreko taldeari, aurre egiteko.

Hala ere, Plutarkoren arabera, Ponpeio maitemindu zen emazte gaztearekin. Hispania Tarraconensis probintzia Erromatik gobernatzea erabaki zuen, Juliarekin egon ahal izateko. Julia, ume bat erditzen ari zela hil zen, K.a. 54an. Heriotzak aita eta senarra zeharo atsekabeturik uzti zituen. Heriotza, halaber, Lehen Triunbiratua porrotera (eta gerra zibilera) eraman zuen lehen pausoa izan zen.

Plebearen tribunoen oposizioa gorabehera, Juliari estatu-hileta eman zioten. Julio Zesar alabaren ondoan lurperatu zuten K.a. 44an.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Julia Zesaris (Zesar)*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Kajaaniko gaztelua** (finlandieraz: '**Kajaanin linna'**) Kajaani ibaiaren Ämmäkoski uhartean eraiki zen, Kajaani erdialdean, Finlandian, 1604 urtean, XVII. mendean. Gaur egun, gazteluaren erorkinak baino ez dira geratzen.

Historia
--------

Gazteluak administrazio-zentro, espetxe eta laguntza militarrerako gune gisa funtzionatzen zuen. Gazteluko presorik ospetsuena Johannes Messenius historialaria izan zen, 1616tik 1635era gazteluak eskaintzen zituen baldintza txarretan bizi behar izan zuena. Iparraldeko Gerra Handian, indar errusiarrek gaztelua setiatu zuten zenbait hilabetez, azkenean, elikagai, egur eta munizio faltagatik, okupatzaileak errenditzera behartu zituzten arte. Handik gutxira, errusiarrek gaztelua leherrarazi zuten eta bertako biztanleak Errusiara eraman zituzten espetxeratuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2628629
* Commonscat Multimedia: Kajaani Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q2628629
* Commonscat Multimedia: Kajaani Castle
**Juan Manuel Azcárate Diz** (Madril, 1916ko urriaren 7a - 1998ko abuztuaren 24a) espainiar politikaria izan zen, Nazioen Elkarteko alboko idazkari nagusi izandako Pablo de Azcárateren semea. Genevan egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. 1934an, Madrilgo Unibertsitatean ikasten ari zela, Gazte Komunistak erakundean sartu zen. 1936an *La Hora* egunkariko zuzendari izendatu zuten, eta 1937tik Gerra Zibila amaitu zen arte, Errepublikar Gudarostean borrokatu zuen. Gerra amaitu zenean, Gaztedi Sozialista erakundea berrantolatzen eta *El Diario de la Juventud* argitaratzen hasi zen, Parisen. Gero *Mundo Nuevo* eta *Nuestra Bandera* aldizkarietako idazle izan zen, eta hainbat libururen prestaketa-lanetan lagundu zuen. 1976an, Espainiara itzuli eta hurrengo urtean, Espainiako Alderdi Komunistaren Leongo zerrendaburu izan zen Diputatuen Kongresurako hauteskundeetan, baina ez zuen hautatua izaterik lortu. Urte haietan, Alderdi Komunistako Zuzendaritzako kide eta *Nuestra Bandera* aldizkariko zuzendari izan zen. 1982an bota egin zuten Alderdi Komunistatik, eta Asociación para la Renovación de la Izquierda erakundean sartu zen. Urte hartan, Alderdi Komunistaren barruko azken urteetako gertaerak azaltzen zituen *La crisis del Eurocomunismo* (*Eurokomunismoaren krisia*) liburua argitaratu zuen. Geroztik, *Pueblo*, *El Periódico* eta *Diario 16* egunkarietan lan egin zuen, eta azken urteetan baita *El País* egunkarian ere. Egunkari horren argitaletxeak Azcárateren *La izquierda europea* (*Europako ezkerra*) argitaratu zuen, 1986an, eta liburu horren alemanezko itzulpena, 1989an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3286754
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69736839
* ISNI: 0000 0000 9319 7738
* BNE: XX1103328
* BNF: 11889727g (data)
* GND: 119342715
* LCCN: n81033944
* SUDOC: 026698765
* UB: a1002705
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00663/eu\_a\_6638/a6638
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3286754