recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Argentinako **Oriente** hiria Coronel Dorrego udalerrian dago, Buenos Airesko probintziaren hego-ekialdean, Buenos Airesko kostaldetik 22 kilometrora.

Ezaugarriak
-----------

Bere ekonomia nekazaritza-jardueran oinarritzen da, eta neurri txikiagoan, turismoan, izan ere, Marisol bainuetxea du, udako atseden hartzeko eta kirol arrantzarako lekua baitu. Asfaltatutako eta modernoki argiztatutako hiria da, landa-herriaren ezaugarriak dituena. Erdian Juan B. Maciel plaza dago, haurrentzako jolasak eta hainbat monumentu ere badaude, hala nola José de San Martín, Manuel Dorrego, Amarena eta Juan B. Maciel. Plaza horrek 390 zuhaitz ditu, pinuak, palmondoak, araukariak, sagarrondoak, eukaliptoa, makalak, grevilleak, etab. San Martin eta Santamarina etorbideek eraikin garrantzitsuenak biltzen dituzte. Lehena sarbide errepide nagusia da eta azkena Marisol bainuetxera joateko balio du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6052871
* Commonscat Multimedia: Oriente, Buenos Aires

---

 |

* Wd Datuak: Q6052871
* Commonscat Multimedia: Oriente, Buenos Aires
**San Paulo katedrala** (ingelesez: *St Paul's Cathedral*) Eskoziako Dundee hiriko katedrala da, Eskoziako Apezpiku Elizari dagokiona. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Dundeeko gaztelua egon zen tokian eraikita dago. Dirudienez k.o. 80 urtetik aurrera izan dira gotorlekuak bertan eta haien aztarnak oraindik gelditzen dira.

1847an Alexander Penrose Forbes Brechingo apezpiku izendatu zuten eta Dundeen bizitzea aukeratu zuen. Garai hartan San Paulo izeneko kapera bat zegoen Castle Streeten (Gazteluaren kalea) eta jendeak errezatzeko egokia ez zela ikusita eliza handiagoa eraikitzea erabaki zuen. 1853 eta 1855 artean eraiki zuten estilo gotikoan, George Gilbert Scott arkitekto ingelesak diseinatua.

14.000 libera esterlinatik gora kostatu zuen eta hamar urte behar izan zituzten herritarrek diru hori biltzeko. 1865an sagaratu zuten eta 1905ean katedral izendatua izan zen.

Katedralaren aurrealdea.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2942416
* Commonscat Multimedia: St Paul's Cathedral, Dundee

---

 |

* Wd Datuak: Q2942416
* Commonscat Multimedia: St Paul's Cathedral, Dundee
**Kinloch gaztelua** (ingelesez: *Kinloch Castle*, Eskoziako gaeleraz: *Caisteal Cheann Locha*) Eskoziako Highland eskualdean kokatzen den gaztelua da, Rùm uhartean, Barruko Hebridetan. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

XIX mendean Alexander Maclean zen Rùm uhartea jabea. Napoleondar Gerretarako leherkariak egiteko sodio karbonatoa ekoizten zen eta honek nabarmen aberastu zuen Maclean. Baina gerra bukatzean prezioek gainbehera handia izan zuten eta 1828an Macleandarrek alde egitearekin batera uharteko biztanleek ere utzi egin zuten Rùm. Bertako ardiak zainduko zituzten artzain batzuk baino ez ziren uhartean gelditu. Lachlan Maclean Kinloch etxea eraikitzen hasia zen dagoeneko baina bertan behera gelditu ziren lanak.

1845ean James Gascoyne-Cecil Salisburyko markesak uhartea erosi zuen eta bertako azienda antolatu zuen. Ardiez gain oreinak ere sartu zituen eta hainbat etxola eta errepide eraiki zituen.

1879an John Bullough Lancashireko ehungintzako magnateak erosi zuen eta honen seme Sir George Bullough izan zen 1897 eta 1900 artean Kinloch gaztelua eraiki zuena. Familiaren mausoleoa ere egin zuen, baina jendeak "komunak" ziruditela esaten zuenez eraitsi eta tenplo doriko bat eraiki zuen.

Gaztelua altxatzeko 300 langile aritu ziren eta Annango hareharri gorria erabili zuten. Argi-indarra, berogailua eta telefonoak zituen eta luxuzko gaztelua eraiki zuten. 250.000 libera gastatu zituen magnateak. 1912an urezko eta japoniar lorategiak, bolatokia eta golf zelaia gehitu zizkion, bai eta beirazko negutegia ere. Ehizaldiak antolatzen zituen lagunekin baina Lehen Mundu Gerraren ondoren bertara etortzeari utzi zion eta gaztelua bertan behera gelditzeaz gain uhartea ere berriz hustuz joan zen. 1900 urteko 100 biztanletatik 1951eko 28 biztanletara jeitsi zen.

1957an Eskoziako Natur Babesgunea erakundeak erosi zuen, eta mausoleoa izan zen familiaren eskutan gelditu zen eraikin bakarra. Natura Erreserba Nazionala bihurtu zen eta 1992an Eskoziako Natur Ondare.

1996an Kinloch gazteluaren lagunen elkartea sortu zen gaztelua babestu eta mantentzeko asmoaz.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren aurrealdea.Gazteluaren aurrealdea.
* Gazteluaren mendebaldeko erpina.Gazteluaren mendebaldeko erpina.
* Dorrea.Dorrea.
* Hall-a.Hall-a.
* Beirateak.Beirateak.

Kanpo estekak
-------------

* Kinloch gazteluaren lagunen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281232
* Commonscat Multimedia: Kinloch Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316596159
* **Lekuak**
* OSM: 1229902

 |

* Wd Datuak: Q281232
* Commonscat Multimedia: Kinloch Castle
**Ourenseko Zubi Nagusia**, baita ere **Zubi Erromatarra**, **Zubi Zaharra** edo **Ourenseko erdi aroko zubia** (galizieraz: *Ponte Maior de Ourense*) izenekin ezaguna, Miño ibaiaren gainean K. o. I. mendean. Zubia XVIII. adarraren edo Via Novaren barruan zegoen. Bidea Gallaeciako leku estrategikoan zegoen eta Ourense handiatzeko asko lagundu zuen.

Historia
--------

Erromatarren garaian altxatua, XII. mendean, zubiaren arku nagusiak amore eman zuen, eta, ondorioz, konponketa eta erorketa amaigabeak egin ziren; XVII. mendera arte ez ziren amaitu. Azken erreforma Melchor de Velasco Aguerok zuzendu zuen, eta gaur egungo itxura eman zion zubiari, Erdi Arokoa, zalantzarik gabe, jatorrizko elementu erromatarrak mantendu arren, hala nola hasierako arkuak.

Hainbat urtetan zehar, Zubi Zaharraren erdiko arkua Espainiako argiena izan zen, XIX. mendearen erdialdera arte. Villacastín-Vigo errepidea irekitzeak, hain zuzen ere, hiriko armarrian ageri den zubian zegoen dorrea eraistea ekarri zuen. Monumentu historiko izendatu zuten 1961eko apirilaren 6ko Dekretuaren bidez, Erremedioen Kaperarekin batera. Gaur egun, 1999an oinezkoentzat bihurtu ondoren, hiriko hiru ikur nagusietako bat da, As Burgas eta Ourenseko Katedralean dagoen Santo Kristorekin batera.

Iruditegia
----------

* Erdiko arkua.Erdiko arkua.
* Oinezkoentzako zubia da.Oinezkoentzako zubia da.
* Ikuspegia albo batetik.Ikuspegia albo batetik.
* Donejakue Bidearen ikurra zubian.Donejakue Bidearen ikurra zubian.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3392505
* Commonscat Multimedia: Ponte Maior de Ourense

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 39869
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001283

 |

* Wd Datuak: Q3392505
* Commonscat Multimedia: Ponte Maior de Ourense
**Sortaldeko Espresoa** (ingeles eta frantsesez: **Orient Express** 1889-1977 artean Paris eta Istanbul elkarlotzen zituen luxuzko tren linea luzea izan zen. 1883an sortu zenetik bere ibilbideak aldaketak jasan izan ditu, bai logistikarengatik nahiz giro politiko edo gerren ondorioz. Munduko luxu handienetakoa zuen trena zen, bere ohiko bidaiarien artean Europako burges aberatsak eta aristokraziako kideak zeudelarik.

1977rarte Istanbul hiriraino iristen zen, eta jada 2009an behin-betiko desagertu zen.

Agatha Christie ingeles idazlaren *Murder on the Orient Express* ("Orient-Expresseko Hilketa") eleberriari esker mundu osoan ospea bereganatu zuen, 1974an Sidney Lumetek zuzendutako izenburu berdineko filman zinemaratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191985
* Commonscat Multimedia: Orient Express

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 166729285
* LCCN: nb2005009658
* NDL: 01187105
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191985
* Commonscat Multimedia: Orient Express
Tupac Amaru II.a, 1781ean Andeetako matxinada zuzendu zuen kuraka.
**Kuraka** (kitxueraz, probintzia bateko gobernadore nagusia edo Tawantinsuyuko agintari komunal bat) edo **curaca** (espainierazko ortografia), Inka Inperioko funtzionario bat zen, magistratu papera betetzen zuena, Sapa Inka, Inperioaren buruzagia zena baino lau maila beherago, gutxi gorabehera. Kurakak ziren ayllusen buruzagiak (klanen antzeko familia-unitateak). Zerga biltzaileak ziren eta aginte erlijiosoa zuten, naturaz gaindikoaren eta hilkorren erresumaren arteko bitartekariak zirelarik. Izpirituen munduak hilkorra oparotasunez bedeinkatzearen erantzule ziren, eta hondamendiren bat gertatuz gero ere erantzule ziren, lehorte bat adibidez.

Kurakak pribilegioak zituen, hala nola, zergetatik salbuetsita egotea, poligamia izateko eskubidea eta litera batean bidaiatzea.

Kuraka aristokrata bat zen, sarritan, baina ez beti, oinordetzan jasotzen zen kargua. Kurakak "nagusi" esan nahi du, eta bere autoritatea Inkak ematen zion. Ayllu bakoitzak, berez, lau kuraka zituen: goikoa eta behekoa (hanan eta hurin), eta horietako bakoitzak laguntzaile bat zuen. Hala ere, lauretatik kuraka batek besteak baino gehiago izaten jarraitzen zuen.

Espainiarrek Peru konkistatu zutenean, Espainiako gobernu-sistemak buruzagi indigenak erabili zituen beren komunitateetako eskulana mobilizatzeko eta zergak biltzeko bitartekari gisa, espainiarrei emateko *enkomienda* gisa. Sistema, lehenik, Karibeko uharteetan ezarri zen, non buruzagi horiek kazike deituak izan ziren, ondoren Mexikon, non arawak hitza zabaldu zen, eta, ondoren, Andeetako eskualdean, non kuraka hitza mantendu zen. Elite indigenek beren posizioei eutsi zieten esleitutako papera betetzen zuten bitartean. XVIII. mendearen amaieran, indigenei zergak gehitzeak presioa eragin zuen kurakek beren komunitateekiko zuten leialtasunean eta euren estatusa ordena kolonialean mantentzeko nahian. 1781eko Tupac Amaruren matxinada, kuraka bat buru zuena, José Gabriel Condorcanqui, Tupac Amaru II.a bezala ezaguna, Andeetan espainiar ordena kolonialari eginiko erronkarik serioena izan zen espainiar konkistatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2513785

 |

* Wd Datuak: Q2513785
**Kinto Fulvio Nobilior** (latinez: *Quintus Fulvius Nobilior*), erromatar kontsul bat izan zen, Marko Fulvio Nobilior kontsularen semea, Etoliar Liga garaitu zuena.

Bere kontsulaldian, K.a. 153an, Hispaniara iritsi zen beliarren eta hauen Segedako oppidumaren matxinada bati aurre egiteko, beliarrei, goi ordokiaren iparraldeko herri zeltiberiarrak batu zitzaizkielarik. Kinto Fulvio Nobiliorrek, bere kanpamendua, Renieblasen ezarri zuen, Numantziatik gertu, non segedarrak babestu ziren arebakoekin batera. Hiria hartzen saiatu zen, hildako asko jasanez zeltiberiarren esku. Berarekin zituen 30.000 soldaduetatik, gutxienez erdiak, guduan hil ziren. Nobiliorrek, bere kanpamendura erretiratu behar izan zuen, non negu gogor bat igaro zuen, bertan, zeltiberiarren aurkako guduetatik bizirik irten ziren erromatarretako asko, jaki eskasiagatik eta hotzagatik hil zirelarik. K.a. 152an, Erromara itzuli zen bere betebeharra bete gabe. Kanpaina honetan, bere ordezkoa, Marko Klaudio Martzelo izango da.

Kinto Fulvio Nobilior eta bere aita Marko, Kinto Ennio idazlearen patroiak izan ziren.

Zentsore kargua bete zuen Apio Klaudio Pulkerrekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Apiano, *Iberiké* 44-45.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kinto Opimio eta Luzio Postumio Albino, Manio Azilio Glabrio *suffectus* bezala** | **Erromatar kontsula Tito Annio Luskorekin**K.a. 153 | Ondorengoa**Marko Klaudio Martzelo eta Luzio Valerio Flako** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q984407

 |

* Wd Datuak: Q984407
Toronto Maple Leafs eta Detroit Red Wings taldeen arteko izotz hockey partidua 1942-1943 denboraldian, *Original Six* zirelakoen lehenbiziko denboraldia zena.
**Original Six** (euskaraz *Jatorrizko Seiak*) AEBetan eta Kanadan 1942-1943tik eta 1967rako denboraldietan NHL liga osatu zuten sei izotz hockey taldeek osatzen duten multzoak jasotzen duen izendapena da. Honakoak dira: Montreal Canadiens, Toronto Maple Leafs, Boston Bruins, Detroit Red Wings, Chicago Blackhawks eta New York Rangers.

Nahiz eta jatorrizko izendapena erabili, Montreal Canadiens eta Toronto Maple Leaf ez beste, gainontzeko lau estatubatuar taldeak ez ziren NHLko talde sortzaileak izan, 1917an izozt hockey liga sortu zenean talde sortzaile guztiak kanadarra baitziren. Aldiz, 1924ean Boston Bruins taldea batu zitzaien, eta 1926ean gainontzeko estatubatuar taldeak.

1942-1943 denboraldian NHL ligako frankizia partehartzaileak sei talde hauetara mugatu ziren, eta 1967an denboraldian iraganean bezala talde partaide gehiago izatera itzuli zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q256308

 |

* Wd Datuak: Q256308


| * i
* e
* a
National Hockey League |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Mendebaldeko Konferentzia | Ekialdeko Konferentzia |
|  |
| 

| * i
* e
* a
Pazifikoar Dibisioa |
| --- |
| Anaheim Ducks |
| Arizona Coyotes |
| Calgary Flames |
| Edmonton Oilers |
| Los Angeles Kings |
| San Jose Sharks |
| Vancouver Canucks |

 | 

| * i
* e
* a
Erdialdeko Dibisioa |
| --- |
| Chicago Blackhawks |
| Colorado Avalanche |
| Dallas Stars |
| Minnesota Wild |
| Nashville Predators |
| St. Louis Blues |
| Winnipeg Jets |

 | 

| * i
* e
* a
Atlantiar Dibisioa |
| --- |
| Boston Bruins |
| Buffalo Sabres |
| Canadiens de Montréal |
| Florida Panthers |
| Detroit Red Wings |
| Ottawa Senators |
| Tampa Bay Lightning |
| Toronto Maple Leafs |

 | 

| * i
* e
* a
Metropoliar Dibisioa |
| --- |
| Carolina Hurricanes |
| Columbus Blue Jackets |
| New Jersey Devils |
| New York Islanders |
| New York Rangers |
| Philadelphia Flyers |
| Pittsburgh Penguins |
| Washington Capitals |

 |

 |
| 

|  |
| --- |
| 
Txapelketak
Stanley Cup
Presidenteen Trofeoa
All-Star Game
All-Star Teams
 |
| 
Bestelakoak
Original Six
NHL Winter Classic
 |

 |
**Kinto Zezilio Metelo Eszipion Pio Nasika** (latinez: *Quintus C a. C.illius Metellus Pius Scipio Nasica*, batzuetan **Kinto Zezilio Metelo Eszipion** bezala laburtua, Erroma?-Hippo Regius K.a. 46), noble, politikari eta militar erromatar bat izan zen, familia patrizio garrantzitsuenetako bateko kidea.

Bizitza
-------

Publio Kornelio Eszipion Nasikaren semea, Kinto Zezilio Metelo Piok semetzat hartu zuen. K.a. 59an plebearen tribunoa zelarik, Zizeronek, salaketa larrietatik defendatu zuen, Katilinaren Konplota deuseztea lagundu zuten informazioetako asko zor baitzizkion.

Edila K.a. 57an eta pretorea K.a. 55ean, kontsulgai izan zen K.a. 53an, baina ez zuen arrakastarik izan, hauteskunde hauek, Ponpeio kontsul bakar bezala izendatuz amaitu zirelarik. Metelok ez zuen denbora asko behar izan Ponpeiorekin harremanetan jartzeko. Elkarlan honen emaitza, Ponpeio, Kintoren alaba zen Korneliarekin ezkondu izana da, K.a. 52an, triunbiroaren bosgarren emaztea izan zena. K.a. 52an, Ponpeiok, kontsul bezala bere lagun egin zuen, une horretan, Julio Zesarrekin bere etsaitasuna hasiz. K.a. 49an, Metelo Eszipion izan zen, Julio Zesarri, honek bere armada lizentziatu behar zuela proposatu zuena, Errepublikaren Etsai izendatzea nahi ez bazuen, hau, Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibila abiarazi zuen arrazoia izan zelarik.

Banaketa probintzialean, Siria egokitu zitzaion, prokontsul bezala, K.a. 48an, non, partiarren aurka arrakasta handiak lortu zituen. Farsaliako guduan, bi legioren buru borrokatu zuen, eta Afrikara ihes egin zuen, non Katon Minorren armadarekin batu zen.

K.a. 46ko Tapsoko porrotaren ondoren, Hispaniara ihes egiten saiatu zen, baina ekaitz batek, bere ontziak, berriz Afrikako kostaldera itzuli zituen, Publio Sittiok harrapatu zuelarik, Hippo Regiusen hilaraziz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kneo Domizio Kalbino eta Marko Valerio Mesala Rufo** | **Erromatar Errepublikako kontsula Ponpeiorekin**K.a. 52 | Ondorengoa**Servio Sulpizio Rufo eta Marko Klaudio Martzelo** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kinto Zezilio Metelo Eszipion Pio Nasika*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316825
* Commonscat Multimedia: Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9252155919134339730003
* GND: 1187003654
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02020/eu\_e\_4117/e4117
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316825
* Commonscat Multimedia: Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio Nasica
Puntuaketa laxoan: goian jokoak eta behean kintzeka nola doan.
Kintzea esaten zaio luzeko pilota jokoetan puntuaketaren oinarrizko unitateari. Bote-luzean, laxoan, pasakan eta errebotean erabiltzen da.

Etimologia argia da, hamabostekoa da kintzea (gaztelaniaz *quince* eta frantsesez *quinze*), baina batuketa eta kontatzeko modua, puntuaketa kintzeka egitea alegia, tenisaren berbera izanik, paradoxiko samarra da: 15, 30, 40 eta jokoa kantatzen baitira (eta 40 ez da 3 bider 15, argi dagoenez).

40na berdinduz gero, 30-30 posiziora itzultzen da eta tenisean bezala jarraian bi aldiz irabazi behar da jokoa lortzeko.

Kintzea ez da tantoaren berdina, joko batzuetan tanto egiteak arraia aldatzea esan nahi baitu, hau da, joko-zelaiaren aldea aldatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aranburu Urretabizkaia, Nerea.  (2013-06-30). «Kintzea eta esperantza, jaunak» *Nerea Aranburu* (Noiz kontsultatua: 2018-10-07).
2. ↑   «Errebotea Zubietan» *Zubieta.eu* 2008-10-11 (Noiz kontsultatua: 2018-10-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365464

 |

* Wd Datuak: Q61365464
**San Martin eliza** Nafarroa Garaiko Gazteluberri udalerrian Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Herriaren goikaldean eliza dago, Erdi Aroko harresiek jarraitzen dutena, baina gaur egungo itxura XVI. mendean eta, batez ere, Barrokoan egindako lanen emaitza da, garai horretan estali baitzen eraikina. Barrualdean, XVIII. mendeko bigarren erdiko erretaula errokoko bat dago. Erretaula horretan, XVI. mendeko lehen hereneko aurreko erretaula bateko lau eskultura-multzo txiki daude, eta horietako batek titularra irudikatzen du, geruza zatituz. Antzeko kronologia eta estilo flamenizatzaile bereko beste bi talde daude alboetako erretaula banatan, eta Mendekoste eta Gurutziltzaketa irudikatzen dituzte, hurrenez hurren. Bertan, exekuzioaren zehaztasuna eta polikromia nabarmentzen dira. Era berean, garai hartako irudiak dituen erretaula barrokoa eta Biktimen Ama Birjinaren eskultura gotikoa ere kontserbatzen dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GAZTULUBERRI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Gazteluberri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110973092

 |

* Wd Datuak: Q110973092
**Pamlico konderria** (ingelesez: *Pamlico County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bayboro da. 2010eko zentsuaren arabera 13.144 biztanle zituen, Pamlico kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pamlico konderriak 1.467,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 596,25 ura dira. Beste 871,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.144 pertsonetatik 10.240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 412 dira. 2.618 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 150 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507616
* Commonscat Multimedia: Pamlico County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157125403
* LCCN: n82042567
* **Lekuak**
* OSM: 2528731
* TGN: 2001526

 |

* Wd Datuak: Q507616
* Commonscat Multimedia: Pamlico County, North Carolina
**San Martin eliza** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko Argiñaritz lekuan kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Herriaren mutur batean parrokia dago, XIII. mende hasierako Erdi Aroko fabrika zaharra, XVI. mendean handitu eta eraberritua. Garai hartakoa da habearte bakarra, oinplano angeluzuzenekoa, jatorrizko estalki protogotikoak mantentzen dituena, kanoi erdi zorrotzeko hiru ganga-zatitan oinarritua, biribilkizko mentsuletan finkatutako arku fajoi sendoekin. Habearte horren atzean, XVI. mendeko burualde gotiko-pizkundear bat dago. Oinplano karratua du, eta gurutze-ganga soil bat, ebakidura lerronahasiko nerbioekin, eskema poligonaleko mentsula platereskoetan bilduak. Bere garaikidea da arku beheratuaren gainean oinetara altxatzen den goi-korua. Kanpoaldean, harlanduxkako hormak ikus daitezke, kontrahorma sendoekin, XVI. mendeko obran ohikoa den diagonala eskaintzen dutenak. Mende berekoa da Epistolaren albo batean irekitzen den arku zorrotzeko portada. Erdi Arokoa da, ordea, habeartearen oinaldearen gainetik irteten den dorre prismatikoa.

Parrokiaren burualdean 1580 inguruko erretaula nagusi bat dago. Erretaula hori Uharte Arakilgo zizelkatzaileak, Migel Martzalek, egin zuen. Platereskotik Erromanismorako trantsizioko Nafarroako multzo ederrenen artean dago. Bankuak, bi gorputzek eta teilatupeak osatzen dute, eta hiru kale ditu, zutabe jonikoz osatuta eta beheko herenean apaindutako fustez osatuta. Mazoneria honetan, Kristoren Pasioaren eta San Martin tenpluaren santu titularraren bizitzaren erliebeak daude, baina, bereziki, Ama Birjinaren, Haurraren eta San Juanitoren eta santu martiri baten tailuak nabarmentzen dira. Hark Italiako madona ederrak gogorarazten ditu, eta Donateloren jarraitzaileen eskultura florentziarrarekin erlaziona daiteke; bigarrenak, berriz, Erromanismorantz egiten du gehiago. Erretaula bere eskulturarekin Juan de Landa margolariak egindako polikromia nabarmentzen du.

Kapera nagusian, Sortzez Garbiaren eta Arrosarioko Ama Birjinaren erretaulak daude, XVII. eta XVIII. mendeetakoak, hurrenez hurren. Azken erretaula honek XV. mendeko bigarren hereneko tailu gaineko bi margolan ditu, dohaintza-emaile batek eta San Joan Bataiatzaileak lagunduta San Migel irudikatzen dutenak. 1570 inguruan, nabearen horma bat apaintzen duen Kalbario errenazentista dago.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ARGIÑARITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Argiñaritz
* Girgillao
* Mañeruibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113487320

 |

* Wd Datuak: Q113487320
**San Martin baseliza** Nafarroa Garaiko Viana herrian dagoen XII. mendeko baseliza katolikoa da. Erromaniko estilokoa da. San Martin Tourskoari eskainita dago. Donejakueko frantses bidean dago.

Kokapena
--------

Valdebarón eta Longar erreken arteko terraza batean dago eraikia. Jatorriz egun desagertuta dagoen San Martin Tidon herrixkaren eliza izan zen. Vianatik kilometro eta erdira dago.

Historia
--------

Kronologikoki, elizaren eraikitzea erromanizazio garaian kokatu da. Espezialista batzuen ustez, aurretik erromatar tenplu bat egon zitekeen inguruan. 1027an Antso III.a Garzeitz Nagusiak eliza Iruñeko katedralari eman zion. 1044an, beste errege batek, Gartzea III.a Santxitz Naiarakoa, Errioxako San Julian monasterioari Tidon, Aras eta Arat itzultzeko hitza eman zuen. Dena dela, nahiz eta zaharragoa izan, elizaren datazioa 1134an kokatu izan da, bertan ikus daitekeen idazkunaren ondorioz: "S MARTI..N / ORA PRO N…IS /.134", egungo idazkeraz "Sancte Martine ora pro nobis 1134".

1219an Vianaren menpe gelditu zen eta, ondorioz, herrixkaren jendea herriko kale batera joan zen; toponimo hori gaur egun arte heldu da (Vianako Tidon kalea).

Eliza bi garaietan eraiki zen: XII. mendean lehenengoa, XIII. mendean bigarrena. Harri batzuek erromatar jatorria dute. XX. mendearen erdialdean baseliza erabat hondatua zegoen. Horregatik, 2010. urtean baselizan zenbait konpoketa egin ziren eta orduan ere erromatar aztarna batzuk agertu ziren: zeramikak, III. mendeko Gordiano enperadorearen garaiko zilarrezko txanpon bat, teselak...

Baselizaren ezaugarriak
-----------------------

Erromaniko estiloko baseliza txiki hau harri zizelkatuaz egina dago. Bere oinplanoa bi zati laukidunez antolatua dago. Erromaniko garaiko aztarna bakarra absidea da; bertan erdi puntuko arkua ikus daiteke.

Gizateriaren ondarea
--------------------

2015ean, Unescok Donejakue Bidea zabaltzea onartu zuen, Frantses Bidea eta Iparraldeko Bidea onartuz. Espainiako gobernuan, orduan, *Retrospective Inventory - Associated Components* dokumentua prestatu eta bidali zuen; bertan San Martin baseliza 424 zebakiarekin agertzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Iñaki Antoñanaren argazkia.
* **(Gaztelaniaz)**:Vianako Udalaren webguneko informazioa.
* **(Gaztelaniaz)**:Baseliza dron batez filmatuta.
**Kahoze** Argako Erriberako Miranda Arga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean. 

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Mirandako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *kahoztarrak* ziren.

Izena
-----

Kahoze toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Cahués*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Cagués*

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Cabues* (1713)
* *Molino de Cabues* (1845)
* *Cahués* (1993)

Historia
--------

Dirudienez, XII. mendearen hasieran nobleen jaurerrikoa zen, eta bertan, dohaintza bidez, Iratxeko monasterioa jaso zuen 1114an. Hurrengo mendean, San Joan Ospitaletarrek 1208an erosi zuten, eta 1237an enkomienda bat ezarri zuten bertan. Hala ere, hiribildua 1280 baino lehen Koroaren jabetzan integratu zen, eta urtean 15 kahitzeko garia eta beste hainbeste garagar eta olo ematen zizkion. Gainera, Gil Gartzeitz Azagrakoa eta Gonzalo Ibainetz Baztangoa izan ziren 20 kahitzeak gehitu behar ziren, Nabarreriako Gerraren ondorioz haien ondasunak bahitu zituzten arte.

XIV. mendearen lehen erdian despopulatu bide zen. Haren amaiera, 1307an Oier Maulekoa utzia eta, dirudienez, gero Koroaren ondarera itzulia, Faltzesko eta Miranda Argako kontzejuek eztabaidatu zuten 1422an.

Oharrak
-------

1. ↑  /kà.os̻é/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: kamutsa lehengo eta zorrotza azken silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Kahoze - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).

Ikus, gainera
-------------

* Miranda Arga
* Argako Erribera
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113171224

 |

* Wd Datuak: Q113171224
Enpresaren ekonomian, **kostu aldakorra** enpresaren iharduera-maila edo ekoizpenarekin batera gehitzen den horri deritzo. Esaterako, lehengaien kontsumoa kostu aldakor bat izaten da, zenbat eta gehiago ekoiztu, orduan eta lehengai gehiago kontsumitzen baita.

Kostu totala kostu aldakorren eta kostu finkoen batura da. Adibidez, produktu bat ekoizteko, 1000 euroko makina bat erosi eta langile baten lanordu bat (30 euro) eta lehengai-unitate bat (10 euro) behar badira, 10 produkturen kostu totala 1000+10×(30+10)=1400 eurokoa izango da: kostu finkoa 1000 eurokoa da eta kostu aldakorra 10×(30+10)=400 eurokoa.

Kostu aldakorra ekoizpenarekin batera linealki gehitzen dela ezarri ohi da. Adibidez, ekoizpena 10, 20, 30 unitate, ... izanik, kostu aldakortzat jotzen diren den lehengaien kontsumoak 30, 60, 90 litro ... bilakaerari jarraitzen badio, produktu-unitate bakoitzak 3 litro behar dituela:

kostu aldakorra (litrotan) = 3 × ekoizpena (unitatetan)

Egoera batzuetan ordea (eredu mikroekonomiko zenbaitetan kasu) ekoizpenarekiko kostu aldakor ez-linealak ezartzen dira, errendimendu beherakorren legeari jarraiki. Halaber, teknologia aurrerapen batek ere kostu aldakorren hazkundearen moteltze bat eragin dezake, produktu-unitate bakoitza eraginkortasun handiagoz (lehengai-kontsumo txikiagoa eskatuz) ekoizten denean esaterako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174915
* **Identifikadoreak**
* GND: 4187411-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q174915
Carboeiro monasterioa
**San Lorenzo de Carboeiro monasterioa**, Pontevedra probintziako Silleda herriko Santa Maria de Carboeiro parrokian dagoen antzinako monasterio beneditarra da. Abandonatuta dago eta gaur egun errestaurazio lanetan ari dira. Eliza Galiziako arkitektura erromanikoaren eraikin nabarmenetakoa da.

Monasterioa X. mendean eraiki zen eta garairik oparoenak XI. eta XIII. mendeen artean izan zituen. Hortik aurrera gainbera izan zuen eta eragina eta estatusa galtzen joan zen, eta azkenean, Mendizabalen desamortizazioaren ondoren, abandonatua geratu zen. XX. mendearen bigarren erdian, errestaurazio lanak egin dira eta tenpluaren arkitektura eta zenbait gune berreskuratu dira.

Iruditegia
----------

* Monasterioaren hegoaldea.Monasterioaren hegoaldea.
* Monastegia Deza ibaitik.Monastegia Deza ibaitik.
* Kanpoaldea eta beste guneakKanpoaldea eta beste guneak
* Gaur egungo sarrera ateaGaur egungo sarrera atea
* Kanpoaldeko bista, arrosetoia epistolaren ondoan.Kanpoaldeko bista, arrosetoia epistolaren ondoan.
* Ganga nagusiko atea.Ganga nagusiko atea.
* Barruko kriptaBarruko kripta
* Ganba nagusia epistolaren aldetik.Ganba nagusia epistolaren aldetik.
* Erretaurazioreko teilatua eta barrualdea.Erretaurazioreko teilatua eta barrualdea.
* Kapitela irudi begetalekin.Kapitela irudi begetalekin.
* Armarria kriptara jaisten de eskaileren dintelean.Armarria kriptara jaisten de eskaileren dintelean.
* Deambulategia.Deambulategia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3394959
* Commonscat Multimedia: Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000829

 |

* Wd Datuak: Q3394959
* Commonscat Multimedia: Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro

42°45′18.09″N 08°14′48.34″W﻿ / ﻿42.7550250°N 8.2467611°W﻿ / 42.7550250; -8.2467611
**Parinacota** **probintzia** Txileko probintzia bat da, 2007ko urriaren 8tik Arica eta Parinacota eskualdekoa, eskualdea banatzen den bietako bat izanik. Iparraldetik Tacna probintziak mugatzen du Tacna departamendukoa, Perun; hegoaldetik Tarapacá eskualdeko Tamarugal probintziak; ekialdetik La Paz eta Oruro departamentuek, Bolivian; eta mendebaldetik Arica probintziak.

Historia
--------

2007ko urriaren 8an, 20.175 Legea sartu zen indarrean, Michelle Bachelet presidenteak Arica hirian 2007ko martxoaren 23an aldarrikatua. Egun horretako goizaldean egindako ekitaldi batean, komunitateak gertaera berri hori jaso zuen bere historian.

Ekonomia
--------

2018an, Parinacota probintzian erregistratutako enpresa kopurua 19 izan zen. Urte berean Ekonomiaren Konplexutasunaren Indizea (EKI) -1,77 izan zen, eta Abantaila Konparatibo Ezagutaraziaren indizea (AKE) handiena zuten jarduera ekonomikoak, berriz, Amaren Zentroak, Auzo eta Komunitate Unitateak (20.782,96), Beste Argitalpen jarduerak (152,75) eta Hotelak (86,14) izan ziren.

Komunak
-------

* General Lagos, Visviri hiriburua.
* Putre, Putre hiriburua.

Irudi galeria
-------------

* Chungara aintzira eta Parinacota sumendia .Chungara aintzira eta Parinacota sumendia .
* Parinacotako eliza.Parinacotako eliza.
* Socoroma .Socoroma .
* Putre plaza.Putre plaza.
* Sumendiak.Sumendiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *ADALYTICS.* .[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287619
* Commonscat Multimedia: Parinacota Province

---

 |

* Wd Datuak: Q287619
* Commonscat Multimedia: Parinacota Province
**Laisana Likuceva** (Fiji, 1999ko otsailaren 3a), errugbi-jokalari fijiarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetako emakumeen txapelketan lehiatu zen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Laisana Likuceva» *Olympedia*.
2. ↑   «Rugby Sevens - Canada vs Fiji - Pool B Results» *Tokyo 2020*.
3. ↑  «Laisana Likuceva» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Laisana Likuceva» Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107718896

 |

* Wd Datuak: Q107718896
Ortro Gerionekin borrokan, irudi beltzdun anfora, K. a. 540 inguru. Cabinete des Médailles
Greziar mitologian, **Ortro** edo **Ortos** (antzinako grezieraz Ὄρθρος, "egunsentikoa" edo Ὄρθος, "zuzena"), bi buru zituen zakur bat zen, Ekidna eta Tifonen semea eta Zerberoren anaia. Zakur honen lehen jabea, Atlas titana izan zen, nork, beranduago, Gerion erraldoiari eman zion. Honek, Eurition artzaiarekin batera, Eritia uharteko bere idi gorri taldea zaintzen jarri zuen.

Euristeok, bere lehengusu Heraklesi, honek bete beharreko lanetako bat bezala, Gerionen abereak eramatea agindu zion, erosi eta eskatu gabe, lapurtuz, alegia. Eritia uhartera iritsi zenean, Heraklesek, mendi batean kanpatu zuen. Ortrok, Zeusen semearen presentzia nabaritu zuen eta bere atzetik abiatu zen, baina Heraklesek bere lantzarekin hil zuen. Eurition, zakurrari laguntzera joan zenean, Heraklesek, hau ere hil egin zuen.

Kimerarekin, edo, agian, Ekidnarekin, Esfingea eta Nemeako lehoiaren aita izan zen.

Kinto Esmirnakoaren arabera, Ortro, Eurition eta Gerionekin batera, Heraklesen seme zen Euripiloren ezkutuan irudikatua agertzen zen.

Ikus, gainera
-------------

Greziar Mitologia

Gerion

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336230
* Commonscat Multimedia: Orthrus

---

 |

* Wd Datuak: Q336230
* Commonscat Multimedia: Orthrus
**Pagobedeinkatuta** Zaraiako mendilerroan dagoen mendi ugarietako bat da. Eskoriatzako lurraldean kokatua dago, Elgeako mendilerroan dagoen Mugarriluze mendia baino pixkat iparmendebalderago.

Irispideak
----------

Bolibartik doa bidea. Hona, lehenik, Dorletako Santutegitik edo Arlabango mendatearen erdialdean dagoen bidetik hel daiteke, Urizarko bidegurutzera heldu arte. Behin hemen, Lizargarateko leporantz hartu behar da, Alabitara doan bidetik. Lizargaratera heldu ondoren, Elgea mendilerrorantz doan bidea hartu behar da. Hemendik gertu geratzen da Pagobedeinkatuta mendiaren tontorra.

Berezitasunak
-------------

Inguruko mendietan ohikoa den bezala, hemen ere, postontzi bat dago. Baina postontzi honek, bere oinarrian, metalezko xafla bat du, testu honekin:

```
                      Pago Bedeinkatu
                          Gaina
                     1017 m      2000-1-8
```

Honetaz gain, hil estela bat ere dago inguruan, tximista batek jota hil zen norbaitena.

Mendi honen beste izen batzuk
-----------------------------

Mendi hau, Idiazabal edo Idazabal bezala ere ezaguna da

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265448

 |

* Wd Datuak: Q12265448
**Kastellorizo** (grezieraz: Καστελλόριζο, *Kastellórizo*, ofizialki Μεγίστη, *Megísti*) Mediterraneo itsasoaren hego-ekialdeko uharte txiki bat da. Greziako lurraldearen parte bada ere, Turkiako kostaldetik 1.300 metrora dago, eta Greziako beste lurralde hurbilenetik (Rodas uhartea) 110 km-ra.

Izena
-----

Uharteak hainbat izen izan ditu historian zehar, han izan diren herrien erakusgarri. Italieraz *Castellorizo* edo *Castelrosso* deitu izan zaio uharteari, eta turkieraz *Meis*. Egungo izen ofiziala **Megisti** (Μεγίστη) da, «Handiena» grezieraz; izan ere, nahiz eta hedaduraz 11.987 km2 besterik ez izan (Dodekanesoko uharterik txikiena), bere uhartedi txikiko uharterik handiena da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Grezieraz)****(Ingelesez)** Udalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212096
* Commonscat Multimedia: Kastelorizo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55144647639717878134
* BNF: 14622468c (data)
* LCCN: sh86001699
* SUDOC: 123352215
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 455014
* TGN: 7222431

 |

* Wd Datuak: Q212096
* Commonscat Multimedia: Kastelorizo
**La Mesa** Mexikoko Kalifornia Beherean dagoen Tijuana udalerriko auzo bat da.

Bertan dago Morelos parkea, hiriko parke publikorik handiena, baita Plaza Mundo Divertido, Macroplaza merkataritza gunea eta Centro de Enseñanza Técnica y Superior (CETYS) unibertsitatea ere.

Garraio publikoaren gunea eta Cinco y Diez masa-merkatuen barrutia La Mesan daude.

Barrio Chino
------------

La Mesa Barrio Chino Txinatarren enklabe bat da eta 2012an 15.000 txinatar etniako etorkin bizi ziren, kopuru hori 2009an 5.000 inguru baino hirukoiztu egin zen  Enklabea Tijuanako bigarren handiena da AEBetako erbesteratutako enklabearen atzetik.   Tijuanako alkateak publizitate negatiboa jaso zuen tokiko egunkarietatik "Barrio Chino"ren ezarpen ofizialaren alde egin zuelako, Txina Estatu Batuekin merkataritzarako arerio nagusitzat hartzen duten bertakoen iritzi negatibo orokorra baitago. Udan hainbat ekitaldi ofizial egiten dira Tijuanako La Mesa Barrutiko eremua aitortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *15,000 Chinese migrants thriving in Tijuana.* .
2. ↑    *Chun kun!: Popular Tijuana spring roll vendor stops for an interview.* .
3. ↑    *Chinatown Summer Nights.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6463843

 |

* Wd Datuak: Q6463843
**San Wentzeslao enparantza** (txekieraz: *Václavské náměstí* edota *Václavák*) Txekiar Errepublikako Praga hiriburuko bulebarra da. Hiri Berrian kokatzen da eta auzo honetako kultura eta turismo gune garrantzitsua da. Luzeraz 628 metro ditu, zabaleraz berriz 60 metro, eta Můstek kokalekutik hasi (hemen antzina Hiri Zaharra eta Hiri Berria banatzen zituen lubakia gurutzatzen zuen gaur egun desagertutako zubia zegoen) eta maldan gora Pragako Museo Nazionalean amaitzen da. Enparantza hau usadioz manifestapen eta erakustaldi herrikoien kokalekua ere bada.

Izena San Wentzeslao, Bohemiako santu zaindariaren omenez du. Museoaren aurrealdean, bera irudikatzen duen zaldizko irudi bat ere bada. Enparantza honetan 1968an Pragako Udaberriko gertaera garrantzitsu asko jazo ziren.

Garraioa
--------

San Wentzeslao enparantzara bertaratzeko Pragako metroa edota Pragako tranbia har litezke.

Geltokiak: (Metroa) Mustek (A eta B lineak) edo Muzeum (A eta C)

Geltokiak: (Tranbia) Václavské Námêstí (9, 14 eta 91 lineak)

Iruditegia
----------

* San Wentzeslaoren irudia eta Pragako Museo Nazionala gauezSan Wentzeslaoren irudia eta Pragako Museo Nazionala gauez
* Jan Palach eta Jan Zajícen oroitarriak enparantzaren goialdeanJan Palach eta Jan Zajícen oroitarriak enparantzaren goialdean
* Europa hotelaEuropa hotela
* Palác KorunaPalác Koruna

Ikus gainera
------------

* San Wentzeslao

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847613
* Commonscat Multimedia: Wenceslas Square

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234757238
* GND: 4376529-4
* NKC: ge131371

 |

* Wd Datuak: Q847613
* Commonscat Multimedia: Wenceslas Square
**Papanicolaouren frotisa** edo **proba** (Georgios Papanicolaouren omenez deitua, zitologian eta minbiziaren detekzio goiztiarrean aitzindari izan zen mediku grekoaren omenez), **umetoki-lepoko zitologia** ere deitua, umetoki-lepoko minbizia diagnostikatzeko egiten den azterketa osagarria da. Uzki-zitologia ere egin daiteke, uzkiko sexu-harremanak dituzten pertsonen minbizi anormala detektatzeko.

Helburua
--------

Proba honen helburua da umetoki-lepoko zeluletan minbiziaren aitzindari diren aldaketak aurkitzea, sintomak eragiten hasi baino lehen, eta tratamenduak eraginkorrak izan daitezen. Umetoki-lepoko-minbizia %90 prebeni daitekeen gaixotasuna da, Papanicolauren proba erregularki egiten bada. Proba hori egin behar dute urtean behin bi edo hiru urtez jarraian sexu-bizitza hasi duten emakume guztiek, eta emaitzak negatiboak badira, hiru urtetik bost urtera errepikatuko da arrisku-faktorerik ez badago eta 65 urtera arte. Umetoki-lepoko minbizirako arrisku-faktorerik baldin badago (sexu-harremanak adin goiztiarrean hastea, giza papilomaren birusak eragindako infekzioa, sexu-transmisiozko gaixotasunak, tabakismoa, parekotasun aniztasuna, immunodepresioa edo ahotiko antisorgailuak hartzea), jarraipena urtero egin beharko da.

Papanicolauren teknika beste organo batzuen zitologian ere erabil daiteke, hala nola arnasbideen zain dagoen materiala, eskuilatze endoskopiko gastrikoa eta sudurreko edo ondesteko isipatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Papanicolau» *Euskalterm* (Noiz kontsultatua: 2022-09-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q942976
* Commonscat Multimedia: Pap test cytology

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003911
* eMedicine: 1947979
* MeSH: D065006

 |

* Wd Datuak: Q942976
* Commonscat Multimedia: Pap test cytology
**Pablo Miguel Huneeus Cox** (Santiago, 1940) New Jerseyn hazi zen, idazle eta kritikari sozial txiletarra da.

Bere hogeita hamar liburu baino gehiago estilo pertsonal biziagatik, umore zentzuagatik eta benetako pertsonen erretratu biziengatik ezagunak dira. Hainbat salduenak izan dira.

Cox Virginia Cox Balmaceda kazetari eta idazle txiletarraren semea da.  Soziologo trebatua, Parisko Unibertsitatean (Sorbona) doktoretza egin zuen. Huneeus Nazio Batuen Erakundeko aholkulari gisa lan egin du Genevan (Suitza), Santiagoko ECLAn (Latinoamerikako Batzorde Ekonomikorako) ikertzaile gisa, eta Txileko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultateko soziologia industrialeko irakasle gisa. Txileko Enplegu Zerbitzu Nazionalaren (SENCE) zuzendari sortzailea izan zen. Adierazpen askatasunaren kezka zela eta, *MUAC Movimiento Universal Anti Censura* (Zentsuraren Aurkako Mugimendu Unibertsala) martxan jarri zuen.

Huneeus maiz kolaboratzen du Txileko hainbat egunkaritako zutabegile gisa eta atzerriko korrespontsala izan da The Economist-en Londresen eta The Wall Street Journal-en. Txileko telebistako tertulietan gonbidatu ohi da eta bere saioa antolatu du.

Literatura eta Arte Lanak Babesteko Bernako Hitzarmenak aitortzen dituen egileen eskubideak defendatzeko, José Ricardo Ojedaren egile-eskubideak babestu zituen, abuztuaren 22an The Times-ek (2010eko urriaren 22an) "aurten munduko esaldi ospetsuenetzat" hartu zuen iragarki ospetsua idatzi zuen meatzaria.

"Sei hitzak eta zenbaki bat" jarraitzen du egunkari britainiarrak, "kamiseta, bandera eta katiluetan errepikatu dira. Presidenteei, lehen ministroei eta baita Erreginari ere aurkeztu zaie. Paper zati batean idatzitako esaldia zen, plastikozko poltsa batean sartuta eta zulagailuari erantsita —desagertu zirenetik 69 egunera— Txile iparraldeko Atacama basamortutik kilometro erdira harrapatuta zeuden meatzariengana iritsi zena. "Estamos bien en el refugio los 33", zioen. "Ondo gaude aterpean 33ak"

Erreferentziak
--------------

* Efraín Szmulewicz : *Diccionario de la Literatura Chilena*. Ediciones Rumbos, Santiago, 1997.ISBN 956-7295-34-4, 414-415 or.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Falleció escritora y periodista Virginia Cox» *El Mercurio* 3 October 2002.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5839630
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49253520
* ISNI: 0000 0000 5925 3433
* BNE: XX1065472
* BNF: 120968526 (data)
* GND: 1056692758
* LCCN: n82102911
* SUDOC: 121439054
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 9305

 |

* Wd Datuak: Q5839630
*Great Barrier Pigeongram Agencyk* "Uso bidezko postarako" emandako zigilua.
**Kolunbograma** (ingelesa: *pigeongram*) uso mezulari batek garraiatutako mezua da. Antzinatik, garraio-mota hori ohikoa izan zen premiazko mezuak transmititzeko, batez ere gerra batean zabaldutako tropei. XIX. mendean erabili zen gehien helburu zibiletarako, baita posta-mota horretarako zigilu bereziak eman ere. Bigarren Mundu Gerratik aurrera, desagertu egin zen helburu zibiletarako, komunikabide modernoen ondorioz. Gaur egun, unitate militar jakin batzuek baino ez dute erabiltzen, eta gerra-kasuan, beste komunikazio-modu guztiak itxita daudenean.

1897an, Zeelanda Berrian *The Great Barrier Pigeongram Service* ezarri zen, Auckland eta Hesi Handia uhartearen arteko kolunbogramak garraiatzeko, 100 km-ko distantziara, eta 1898tik aurrera zigilu bereziak emititu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2025637
* Commonscat Multimedia: Pigeon post

---

 |

* Wd Datuak: Q2025637
* Commonscat Multimedia: Pigeon post
**Kent konderria** (ingelesez: *Kent County*) Marylandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ellicott City da. 2010eko zentsuaren arabera 20.197 biztanle zituen, Kent kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kent konderriak 1.070,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 353,31 ura dira. Beste 717,51 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.197 pertsonetatik 16.690 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 907 dira. 3.003 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 157 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 303 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494228
* Commonscat Multimedia: Kent County, Maryland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129011022
* ISNI: 0000 0004 0433 6820
* LCCN: n81018459
* NARA: 10036529
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 935861
* TGN: 1002539

 |

* Wd Datuak: Q494228
* Commonscat Multimedia: Kent County, Maryland