recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Euskal WordNet** (Euskal Wordnet edo EUSWN) Euskal Herriko Unibertsitateko IXA taldeak sortutako euskarazko lehenengo ezagutza-base lexikal edo "hiztegi semantiko" eleanitza da. Ingelesezko WordNet eta EuroWordNet-en eredua jarraitzen du. Era honetan, euskal hitzak ingelesezko WordNet-era lotzen ditu era erdi-automatikoan.

Egun indarrean dagoen bertsioa 3.0 da eta webgune ofizialetik kontsultatu eta doan jaitsi daiteke. Euskal WordNet gaztelaniari, ingelesari, galizierari, portuguesari eta katalanari lotuta dago *Multilingual Central Repository* errepositorioan (MCR). Beste hizkuntzei lotuta egoteaz gain, Euskal WordNet SUMO eta Top Ontology ontologietara mapeatuta dago.

Erabilerak
----------

Ingelesezko Wordnet ezagutza base lexikalaren kontsulta
Erabiltzaile arruntei dagokienez, beste hiztegi arruntek eskaintzen dituzten itzulpen elebidunez gain, informazio gehiago ere ematen du. Adibidez, "pagoa" hitza bilatuz gero, zuhaitz mota bat dela eta zehazki zer motatakoa den adierazten du.

Era berean, lexikografikoentzat erabilgarria izan daiteke hiztegiak sortzerako orduan. Arrazoi horren ondorioz, Euskal WordNet Elhuyarren ere aurki daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «IXA Taldeak denon eskura jarri du Euskal WordNet» *Europa Press* 2014-06-12 (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).
2. ↑   Pociello Irigoyen, Elisabete..  (2007). *Euskararen ezagutza-base lexikala Euskal WordNet.*  [s.n.] ISBN 978-84-8438-195-2. PMC 863193611. (Noiz kontsultatua: 2020-07-08).
3. ↑   **(Ingelesez)** Pociello, Elisabete; Agirre, Eneko; Aldezabal, Izaskun.  (2011-05-01). «Methodology and construction of the Basque WordNet» *Language Resources and Evaluation* 45 (2): 121–142. doi:10.1007/s10579-010-9131-y. ISSN 1574-0218. (Noiz kontsultatua: 2020-07-08).
4. ↑    *EusWordNet eta EuSemcor interfazeak.* .
5. ↑   «Multilingual Central Repository | adimen.si.ehu.es» *adimen.si.ehu.es* (Noiz kontsultatua: 2018-12-11).
6. ↑   «Eli Pociello: "Euskal WordNet Lengoaia naturalaren prozesamenduan erabiltzea nahi dugu, adibidez itzulpen automatikoan"» *Argia* 2008-06-05 (Noiz kontsultatua: 2018-03-02).

Kanpo estekak
-------------

* Euskal WordNet-en webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65217014

 |

* Wd Datuak: Q65217014
**Paskual Rekalde Irigoien** (Amaiur, Nafarroa Garaia, 1963ko abuztuaren 21a) euskal filologoa, itzultzailea eta euskaltzain osoa da.

Bizitza
-------

Euskal filologian lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. Nafarroako Gobernuko euskara itzultzaile eta Eusko Jaurlaritzako terminologia batzorde bereziko kide aritzen da. Zenbait lan eta artikulu argitaratu ditu euskara batuaren, euskalkien eta Baztango euskararen inguruan. Horien artean daude Mariano Izetaren *Baztango Hiztegia* eta *Dirua galgarri* lanen edizioa, eta Baztango, Malerrekako eta Bortzirietako agiri zaharretako zenbait toponimo eta oikonimoren inguruko lanak, Andres Iñigorekin batera prestatuak.

2003ko urtarrilaren 31n euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta Euskaltzaindiaren Nafarroako ordezkariorde 2018an. 2020ko uztailean, euskaltzain oso izendatu zuten, Andres Iñigo emeritu bihurtzean sortutako hutsunea betetzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Paskual Rekalde hizkuntzalari nafarra euskaltzain oso izendatu du Euskaltzaindiak.*  erran.eus (Noiz kontsultatua: 2022-6-1).
2. ↑   Euskaltzaindia. *Paskual Rekaldek euskaltzain oso izendatzearen sarrera mintzaldia eginen du larunbatean Amaiurren.*  euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-7-17).

Kanpo estekak
-------------

* Paskual Rekalde, euskaltzaindia.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97459914

 |

* Wd Datuak: Q97459914
***Euskal Literatura*** Santiago Onaindia idazleak 1972tik 1990ra argitaratutako lan erraldoia izan zen. Bertan euskal literaturaren idazle nagusiak bildu nahi zituen, irizpide desberdinak erabiliz. Sei liburuki dira eta bakoitzean garai desberdinetako euskal idazleak azaltzen ditu. Onaindiak euskara batua onartu ez zuenez, gehien batean gipuzkeraz idatzia dago. Euskal Herri osoko idazleen erreferentzia-entziklopedia da, historia deskribatzaile hutsa izanik.

Obraren plana
-------------

Hauek dira sei liburukien edukiak:

* I. liburuki: *XVI, XVII ta XVIII mendeak*. Bilbo: Etor, 1972. 290 or.
* II. liburuki: *XIX. mendea*. Bilbo: Etor, 1973. 290 or. ISBN: 84-400-6000-4. Indize onomastikoa du.
* III. liburuki: *Bi menderen artean*. Bilbo: Etor, 1974. 408 or. ISBN: 84-300-6047-2. Indize onomastikoa du.
* IV. liburuki: *Ogeigarren mendea. 1910-1935*. Bilbo: Etor, 1975. 440 or. Indize onomastikoa du.
* V. liburuki: *1915-1940*. Bilbo: Etor, 1977. 461 or. ISBN: 84-400-9772-7. Indize onomastikoa du.
* VI. liburuki: *Geure mendean*. Bilbo: Etor, 1990. 317 or. ISBN: 84-85527-74-7.

Liburuen egitura
----------------

Hitzaurre eta azpalpen orokor batzuk kenduta, liburukiak egileen inguruan antolatzen dira. Onaindiak egile bakoitzari sarrera bat eskaini zion honako eskema jarraituz: biografia, obra, komentario kritikoa eta bibliografia. Liburuki gehienetan indize onomastikoa eta idazleen ordena lurraldez lurralde aurkitzen dugu. Komentario gehienak positiboak dira eta, egileak Onaindiaren ideologiarekin bat ez datozenean, aurkako komentarioak ez ditu egiten. Nolabait, XX. mendean, euskal liburuen kritika horrela ulertzen zen: bakarrik alde positiboak azaldu behar ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Patxi Uribarren:

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko entziklopediak

Kanpo estekak
-------------

* *Euskal Literatura I*
* *Euskal Literatura II*
* *Euskal Literatura III*
* *Euskal Literatura IV* [*Betiko hautsitako esteka*]
* *Euskal Literatura V*
* *Euskal Literatura VI*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42908007

 |

* Wd Datuak: Q42908007
**Eva Salaberria Artano** (Donostia, 1964) Donostiako udaleko teknikaria da. Donostia Lagunkoia Hiri Planaren Arduraduna da, baita hiritarren sentitzen duten bakardadearen aurkako estrategia lantzen duen taldeko kidea ere. 

Donostiako Udalak hogei urte baino gehiago daramatza parte-hartze prozesuak aurrera eramaten. 2009. urtean **Hiria Sarea**n sartu zen eta Donostia Lagunkoiari 2011n eman zion hasiera. Horren arduraduna da Salaberria

Bakardadea oso gai pertsonala bada ere, gizartean izugarrizko eragina duenez, horren aurkako estrategia bateratu bat sortu nahi dute hainbat sektoretako adituk: Adinberri, Gipuzkoako Foru Aldudiko Gizarte Politika eta Gobernantzako foru departamentua, Osakidetza, Donostiako Udala, Matia Fundazioa eta Itxaropen Telefonoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Salaberria Artano, Eva.  (2019-08-08). «Donostia lagunkoia plan de ciudad» *International Journal of Integrated Care* 19 (4): 469. doi:10.5334/ijic.s3469. ISSN 1568-4156. (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).
2. ↑   *www.noticiasdegipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99470367
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4554164

 |

* Wd Datuak: Q99470367
**Ozeanidak** edo **Potamoiak** greziar mitologian, (grezieraz Ποταμοι, ibaiak, latinez *fluminae*) ibaietako jainkoak ziren ustez, eurek gobernatzen zituzten ibaien personifikazioak. Hesiodok, Ozeano (mitologia) eta Tetisen seme egiten ditu, eta zerrenda bat osatzen du, garai hartan ezagutzen zen ibai bakoitzeko bat. Honela, ozeanideen nebak izango ziren.

Bizar luzeko agureak bezala irudikatzen ziren, gobernaturiko ibaiaren propioak ziren landare eta animaliekin. Tokiko landareekin eginiko koroak zeramatzaten edo bi adar, ibaia bi beso edo ibaiadarretan banatzen bazen. Euren izena esaten zen gurutzatu aurretik, merezi zuten errespetu guztiarekin. Eskultura askotan, ibaietako jainkoak txanbiletan sostengatzen dira, nondik ibaiaren ura irtetzen den, gehiago edo gutxiago okertuta, ibaiaren urak igarotzen ziren abiadaren arabera.

Ozeanida zerrenda
-----------------

* Azis
* Aeas
* Alfeo
* Almon
* Amfriso
* Apidano
* Akeloo
* Akeronte
* Ardesko
* Asopo
* Asterion
* Axio
* Kaistro
* Zebren
* Zeko
* Zefiso
* Zidno
* Kladeo
* Kratais
* Kremetes
* Kriniso
* Egeo
* Enipeo
* Erasino
* Eridano
* Eskamandro
* Esepo
* Esperkio
* Estrimon
* Eufrates
* Ebeno
* Fasis
* Graniko
* Haliakmon
* Heptaporo
* Hermo
* Hidaspes
* Inako
* Istro
* Janto
* Ladon
* Marsias
* Meandro
* Minzio
* Neso
* Nilo
* Numizio
* Partenio
* Peneo
* Reso
* Rodio (mitologia)
* Sangario
* Selemno
* Simois
* Termesios
* Tiberino (erromatar mitologian)
* Tiberto (erromatar mitologian)
* Triton (mitologia)
* Bolturno (erromatar mitologian)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Ibaietako jainkoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3027575
* Commonscat Multimedia: Oceanids

---

 |

* Wd Datuak: Q3027575
* Commonscat Multimedia: Oceanids
**Eusebio Maria de los Dolores Azkue Barrundia** (Lekeitio, Bizkaia, 1813ko apirilaren 13a – *ib.*, 1873ko azaroaren 11) euskal idazlea izan zen. Resurreccion Maria Azkue hizkuntzalariaren aita. Matematikazale eta olerkaria zen, «poeta aratza, herrikoia izateari utzi gabe».

Bizitza
-------

Bilboko frantziskotarretan egin zituen lehen ikasketak. Karlisten alde borrokatu zen Lehen Karlistaldian. Gerra amaituta, Marotoren hitzarmena ez baitzuen aintzat hartu, Ferrolera joan zen nautika ikasketak egitera. Pilotu gisa zenbait urtez itsasoan ibili eta gero, nautika irakasle aritu zen Bermeon, Mundakan eta azkenik Lekeition.

Lanak
-----

Mundakan idatzi zituen poesia gehienak, 1860. urtearen inguruan. Eusebioren poesiak Resurreccion Maria semeak argitaratu zituen aita hil ondoren, *Parnasorako bidea* (1896) izenburupean. Mota guztietako olerkiak ditu: onerazpenekoak (deboziozkoak), ipuinak, jolasgarriak, kondairazkoak, irrigarriak, ziri-bertsoak (epigramak), pozgarriak eta benetakoak, semearen sailkapenaren arabera. Bertatik ezagutzen zuen euskaldunen bizitzaren alderdiak deskribatu ditu modu koloretsuz, epigrametan eta satiretan halako malezia kutsu bat erakusten duelarik.

### Poesia

* *Parnasorako bidea* (1979, *Hordago*)

### Bertsoa

* *Euskarazko vertsoak* (1991, *Labayru*)

Eusebio Maria Azkueri buruzko lanak
-----------------------------------

* Eusebio Erkiaga, "Bizkaiko olerkari bat: Eusebio Maria Dolores Azkue Barrundia" *Olerti*, I, 67-79. (1961)
* Eusebio Erkiaga, "Eusebio Maria D. Azkue gizon eta idazle" *E*, (1973)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Villasante 1979, 272. or.

Kanpo loturak
-------------

* «Eusebio Maria Azkue», *Literaturaren Zubitegia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257439
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12412033
* ISNI: 0000 0000 5947 2118
* Literaturaren Zubitegia: 314
* BNE: XX847840
* BNF: 125006061 (data)
* LCCN: n94034750
* SUDOC: 139010092
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17173
* Lur: 00677/eu\_a\_6779/a6779

 |

* Wd Datuak: Q12257439
Aragón Subordán ibaia Ozako oihanean.
**Ozako oihana** (aragoieraz: *Selva d'Oza*) Echo Ibarrean kokaturik dago, Aragoiko Pirinioen mendebaldeko aldean. Aragón Subordán ibaiaren urek igaroetako inguru natural bat da eta 2.300 eta 2.700 metro inguruko mendiek inguraturik dago. Horien artean Peña Forca (2.390 m.), Agüerri (2.450 m.), Castillo de Acher (2.384 m.) eta Bisaurin (2.668 m.) dira nagusiak.

Oihanean, halaber, hiru dolmen daude, eta baita Antonino Pioren erromatar galtzada zaharren arrastoak ere. Bide hori Santiago de Compostelarako bide gisa erabili izan da.

Landaredia
----------

Oihana izeiz osaturik dago batez ere, horiekin batera pinuak eta hartzak ere izanik. Bertan aurki daitezkeen beste espezie batzuk haginak, astigarrak eta urkiak dira. Gainera, sastrakadia oso ugaria da, zeinean ezpela nagusi den, onddo, fruitu eta lore hainbatekin batera.

Fauna
-----

Ozako oihanean hartzak, hudoak, sarrioak, orkatzak, basurdeak, azkonarrak, lepahoriak, azeriak, urtxintxak eta igarabak ugariak dira. Hegalariei dagokienez, ugatzak, putreak eta arranoak ikus daitezke.

Ibaietako fauna dagokionez, Aragón Subordán ibaian izokina ugaria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3054034
* Commonscat Multimedia: Selva de Oza

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11656

 |

* Wd Datuak: Q3054034
* Commonscat Multimedia: Selva de Oza
Inguru hauetan bizi omen da olagarro arraro hau (Olympic National Forest).
**Ozeano Barearen ipar–mendebaldeko zuhaitz-olagarro** (*Pacific Northwest Tree Octopus*) interneten bidez Lyle Zapatok 1998an sortutako iruzurra da. Horren arabera animalia arraro hau desagertzeko zorian zegoen eta salbatzeko laguntza eskatzen zuen.

Biologia
--------

Gezurrezko zefalopodo espezie hau "*Octopus paxarbolis*" izenarekin batailatua izan zen ("zuhaitz-olagarro"). Sortzaileak adierazi zuen arabera animalia gauza zen uretan eta lehorrean bizitzeko. Haren bizileku nagusia Ameriketako Estatu Batuetako Washingtongo Olympic National Forest zen, hango baso eta ibaietan. Ibaietan, alegia, arrautzak jartzen zituen. Olagarro honen harrapari nagusia Oin Handi zen (Sasquatch).

Gezurraren zantzuak, beraz, nabarmenak dira. Hala ere, jende askok benetakoa bezala hartu zuen zuhaitz-olagarro. Ondorioz, laster hasi ziren zabaltzen gezurrezko argazkiak eta muntaketak.

Literaturan
-----------

Terry Pratchett zientzia-fikzio idazleak idatzitako *Nation* eleberrian olagarro hau benetako izango balitz bezala agertu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q550326

 |

* Wd Datuak: Q550326
Bussard proiektua,izarrarteko bidaiak burutzeko pentsatuak dauden bulkada sistemetako bat da.
**Espazio-propultsioa** espaziontzi bat espazioan barna bultzarazi dezakeen teknologia da. Espazio-hegaldietan ibilgailuei beharrezko azelerazioa eman dakion propultsio-sistema egoki bat behar da. Kanpo-espazioko hutsaren ondorioz edozein objeturen azelerazioa nahi eta nahiez Newtonen hirugarren legea edo akzio-erreakzio legean oinarritua egon beharra dauka, honen arabera "objetu batean eragiten duen indar bakoitzeko, objetu horrek intentsitate berdineko indarra aurkako norantzan egingo du". Honela bada, objetu baten bere masaren zati bat norantza batean askatzen badu, gainontzeko objetua aurkako norantzan mugituko da. Hauxe, erreakzio-motorren oinarria izango da: hauetan, espaziontziaren masa zati bat (erregaia) abiadura biziz norantza batean kanporatua da, horrek gainontzeko espaziontzia aurkako norantzan mugiaraztea eragiten du.

Espaziontzien bultzadan motorrik erabiliena suziri-motorra da, potentzia handi bat sortzeko gai izateaz gain, beste motor mota batzuk ez bezala, funtzionatzeko ez du atmosferaren beharrik. Halere, suziri-motor hauek potentzia handia izan arren, espazioa mugagabearen distantzia erraldoiek bulkada-espezifiko handiagoa duten motorrak eskatzen dituzte, alegia, propelente kopuru berdinarekin abiadura handiagoa lortzeko gai diren motorrak. Dena den, gaur egun ezagutzen diren motorretatik bat bera ere ez da gai izarrarteko bidaiak burutzea ahalbideratzen duenik. Hala eta guztiz ere, erreakzio-motorrekiko alternatibak ere badaude: berehalakoenak eguzki-belak dira, eguzki-erradiazio, eguzki-haize bai eta Lurretik igorritako laser izpi edo mikrouhinez bulkada lortzeko gai direnak. Etorkizun ez oso urrun batean propultsio metodo exotikoagoak ere erabiltzea baliteke, tartean ioi-motorrak eta "kurbadura-motorrak" edo Warp motorrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609089
* Commonscat Multimedia: Spacecraft propulsion

---

 |

* Wd Datuak: Q609089
* Commonscat Multimedia: Spacecraft propulsion
**Oyama santutegia** (japonieraz: 尾山神社, *Oyama-jinja*?)
 Kanazawa hirian dagoen santutegi xintoista da.

Historia
--------

Santutegia *Utatsuyama* (japonieraz: 卯辰山?)
 eraiki zen 1599an, Kanazawaren ekialdean. 1873an Kanazawako gazteluaren ondora aldatu zuten eta Oyama izena eman zioten.

Atea
----

Santutegiaren ate nagusia 1875ean eraiki zuten. Atea bitxia da izan ere japoniar, txinatar eta europar estiloak batzen baititu. 25 metrotako altuera dauka tximistorratza ere kontutan hartuta. Hirugarren solairua herbeheretar estilokoa da eta aipagarriak bira bertako beirateak. 1950 urtean atea kultur ondare garrantzitsu izendatu zuten.

Iruditegia
----------

* Ate nagusia.Ate nagusia.
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q998709
* Commonscat Multimedia: Oyama-jinja

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 537146998494218941644
* NDL: 00645270

 |

* Wd Datuak: Q998709
* Commonscat Multimedia: Oyama-jinja
*Vogue* frantziar aldizkariaren azala (1922ko apirila).
***Parisienne*** (euskaraz: «paristarra») Parisko emakumeen estereotipo bat da. Frantziar dotorezia eta pentsamoldearen ikur, beti *je ne sais quoi* (euskaraz: «ez dakit zer») definiezinagatik bereizten dena, idazleek (Théodore de Banville eta Octave Uzanne adibidez), margolariek, ilustratzaileek (René Gruau, Kiraz, eta berriki Margaux Motin) eta zinemagileek goraipatu zuten. John Galliano moda diseinatzaile britainiarrak, oro har, "ondo orraztua, ondo jantzia" dela deskribatu zuen.

*Parisienne* moda diseinatzaileentzako inspirazio iturria da, horien artean Yves Saint Laurent — bera izan zen ordezkaririk esanguratsuena —, edo lurrin-egileentzako, modaren ikur bihurtuz.

Gaur egun, *parisienne* gehien pertsonifikatu duen pertsona Inès de La Fressange da, nahiz eta lehenago Bettina Graziani izan, Jeanne Lanvin — *ultra-parisienne* bezala definituta — edo Catherine Deneuve, berriagoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Fanfreluches.  (1883-2-3). «Art et chiffons» *L'art et la mode* (Éditions Jalou) (40): 6..
2. ↑   **(Ingelesez)** Harrison, Charles; Wood, Paul; Gaiger, Jason.  (1998). *Art in theory, 1815–1900: an anthology of changing ideas.*  Malden: Wiley-Blackwell, 777 or. ISBN 978-0-631-20066-6. OCLC .36847844.
3. ↑   **(Frantsesez)** Mouzat, Virginie.  (2009-6-9). «John Galliano : « Je suis un pirate, un séducteur »» *Le Figaro*.
4. ↑   **(Frantsesez)** de Santis, Sophie; Rouge, Élodie.  (2009-10-14). «La Parisienne 2009 : mais qui est-elle vraiment ?» *Le Figaro*.
5. ↑   **(Frantsesez)** Brunel, Jacques.  (2012-3-7). «La femme française selon Alber Elbaz» *L'Express Styles* (3166): 82-85. ISSN 0014-5270..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3365374

 |

* Wd Datuak: Q3365374
**Oboidea**
**Oboidea** arrautza itxurako kurba itxi laua da, lau zirkunferentzia-arkuz osatua: zirkunferentzierdi bat; bi zirkunferentzia-arku berdinak eta simetrikoak; eta beste zirkunferentzia-arku bat, desberdina.
Oboideak bi ardatz ortogonal ditu, *handia* eta *txikia* izenekoak. Lau kurbadura-zentro ditu; eta, obaloak ez bezala, simetria-ardatz bakarra du.

Erabilerak
----------

Oboide itxurako estolderia
Estolderietan erabiltzen diren hodiek (haien zeharkako ebakidurak, zehatzago) oboide itxura daukate. Forma berezi horrek, beheko aldera proportzionalki estutzen denez, hondakinak jalkitzea eragozten du, uraren abiadura maximoaren eta emariaren arteko erlazioa optimizatzen baitu (Poiseuille-ren legea).

Estolderia mota hori viktoriar garaian sortu zuten, Brighton-en (Ingalaterra).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ovoide: trazado geométrico.
* **(Gaztelaniaz)** Curvas técnicas y cíclicas: ovoide.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3358973

 |

* Wd Datuak: Q3358973
**Patrícia Plaja Pérez** (Begur, 1981) Kataluniako kazetari katalana da, erakunde- eta krisi-komunikazioan espezializatua. 2021eko ekainaren 1etik aurrera, Pere Aragonès-en Gobernuaren Gobernuaren Bozeramailea (*Portaveu del Govern*, katalanez) da.

Biografia
---------

Ramon Llull Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatua eta UOCen entretenimendu-gidoilaritzan masterdura, Blanquerna Komunikazio-Fakultatean da irakasle, komunikazio korporatiboan. Era berran, irakasle modura jardun du hainbat unibertsitatetan; hala nola, Ramon Llull, Pompeu Fabra eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoa, bai eta Kataluniako Segurtasun Publikoaren Institutuan. Kazetari moduan *El Punt Avui*n hasi zen lanean eta, 2004 eta 2006. urteen artean, Ràdio Barcelona-Cadena Ser irratian lan egin zuen ere. Hamahiru urtetan zehar, Mossos d'Esquadra-ren komunikazio-arduraduna izan da ere, egunerarte.

2017ko abuztuan, Bartzelonako eta Cambrils-eko atentatu terroristak gertatutako momentuan Mossos-en informazio-bidaltzean egon zen sarturik, Marc Homedes-ekin batera. Honek, *Urteko Komunikatzaile Onena*ren Blanquerna Saria irabaztera eraman zuen Patrícia. 155. artikuluaren bidezko Generalitatearen interbentzioaren testuinguruan, 2018ko apirilaren 27an kargua utzi zuen, Estatu Espainoleko botere judizialaren aurkako txio bat jartzearen ostean, *Manada* delakoaren sententziaren testuinguruan. Hala ere, urte bereko urrian Kazetari-Eskolaren Mosca Grossa saria irabazi zuen, 17A-ko atentatuetan egindako lanaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sánchez, Guillem.  (2021-06-01). «La periodista Patrícia Plaja será la portavoz del Govern de Aragonès» *elperiodico* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).
2. ↑   **(Katalanez)** «La periodista Patrícia Plaja, nova portaveu del govern» *VilaWeb* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).
3. 1 2   **(Katalanez)** Redacció. «La fins ara cap de premsa dels Mossos, Patrícia Plaja, nova portaveu del Govern» *El Punt Avui* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).
4. ↑   **(Katalanez)** «Patrícia Plaja, nova portaveu del Govern Aragonès» *ElNacional.cat* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).
5. ↑   **(Katalanez)** NacióDigital. «Patrícia Plaja, nova portaveu del Govern | NacióDigital» *www.naciodigital.cat* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).
6. ↑   **(Katalanez)** «La Begurenca Patrícia Plaja, Mosca Grossa del Col·legi de Periodistes» *La Begurenca Patrícia Plaja, Mosca Grossa del Col·legi de Periodistes* (Noiz kontsultatua: 2021-06-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107059490
* Commonscat Multimedia: Patrícia Plaja

---

 |

* Wd Datuak: Q107059490
* Commonscat Multimedia: Patrícia Plaja
*Artikulu hau Urkixoko lehen markesari buruzkoa da; hirugarrena gaitzat duena beste hau da: «Estanislao Urkixo Ussia»*

**Estanislao Urkixo Landaluze** (Murga, Araba, 1816ko maiatzaren 7a - Madril, Espainia, 1889ko apirilaren 30a) enpresaburua izan zen.

Bizitza
-------

12 urte zituenean Madrila joan zen, eta osaba baten etxean hartu zuen bizilekua. 1834. urtean eta hurrengo urteetan, Madrilgo Rothschild familiaren agentzian aritu zen Daniel Weisweillerrekin batera. 1841-1849 urteetan, Truke eta Burtsako agente izan zen eta 16 urtez Espainiako Bankuko kontseilari. Rothschilden Madrilgo agentziako konfiantzazko kide izateari utzi zion 1848 aldera, baina SEMIko batzordekide izan zen. *Ferrocarril de Mediodía* konpainiaren sortzaileetariko bat izan zen.

1871. urtean Urkixoko Markes egin zuten Arabako Ahaldun Nagusi hautatu zuteneko urte berean, eta euskal lurraldeko kargu politiko horretan aritu zen Bigarren Karlistaldiak iraun bitartean (1870tik 1876ra). Politikari eta agintari gisa, foruzale liberal posizioa izan zuen. Horregatik eta Arabaren aldeko beste ekimen batzuengatik, "Probintziaren Aita" izendatu zuten.

Aholkulari eta finantza-gizona izaki, José Salamancak behea jo zuenean, haren higiezinekin geratu zen. Madrilgo alkate izan zen lau hilabetez 1883an. Haren diru laguntzaz 1870ean zabalduriko *Laudio ibarreko Herri Eskolen* eraikina egin zen (gaur egun ***Laudioalde** Lanbide Heziketa eskola BHI*), Arabako eliza ugari berriztatu ziren, ura eraman zen hainbat herrigunetara, eta lanpostu ugari sortu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arozamena Ayala, Ainhoa. *Urquijo Landaluze, Estanislao.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia.

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainia
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
* Ignacio Bauer
* Fermin Lasala Collado

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8843105
* Commonscat Multimedia: Estanislao Urquijo y Landaluce

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 135044
* Lur: 05897/eu\_u\_0785/u0785
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q8843105
* Commonscat Multimedia: Estanislao Urquijo y Landaluce
**Floreaga etxea** Gipuzkoako Azkoitia udalerrian dagoen dorretxe bat da, Azkoitiko Alde Zaharraren alboan dago. 1964ean Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua izan zen. Gaur egun, bertan jatetxe bat dago.

Historia
--------

1515ean Santxo Sánchez Zuazolakoaren oinetxe zaharraren gainean, haren iloba Pedrok, Karlos V.a Espainiakoa enperadorearen diruzain nagusi izatera iritsi zenak, mudejar estiloan etxe bikain hau eraikiarazi zuen. Haren ondorengoek Loiolatarrekin bat egin zuten, eta hango jaun eta andre izatera ere iritsi ziren. 1677tik aurrera, Garciezko konde-kondesen administraziopera pasatu zen eta jatorrizko ospea galdu egin zuen.

Floreaga etxearen irudia.

Eraikina
--------

Oinplano angeluzuzena du, eta lau solairu eta ganbara. Beheko solairua eta solairuartea harlanduxkan egin zituzten, eta adreilu barne-betea erabili zuten gainerakoetan.

Beheko solairuan ezker eta eskuin aldeetako sarbideak dira elementurik nabarmenenak; ezkerrekoak arku zorrotza du, eta konopiala eskuinekoak. Goiko solairuetan ere ageri dira zenbait bao zorrotz, konopial, eskartzano eta dinteldun, ordena handirik gabe jarriak. Aurreko aldean ez da halakorik; hor hiru galeria ageri dira (arku karpanelak dituzte), bata bestearen gainean jarria, eta itxura oso berezi eta ezohikoa ematen diote eraikinari. Alde horrek herrira ematen du, eta adreiluz egindako apaindura deigarriak ditu.

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20644125
* Commonscat Multimedia: Casa-Torre Floreaga

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001471

 |

* Wd Datuak: Q20644125
* Commonscat Multimedia: Casa-Torre Floreaga
Harkaitz kristalez eginiko pitxer baten txori formako estalkia, hegoak urrezko filigranaz eginak dituena.
**Filigrana** metal preziatu batekin (urrea edo zilarra arruntki) hari biziki finak egitean datzan urregintza tekinika bat da, ondoren hari hauekin bitxigintza lan delikatuak egiteko.

Filigranazko bitxia da bitxi arin bereizgarriena. Berez aipaturiko filigrana bere apaindura beste mota batean laua urre grabatuz edo grabatu gabeaz egingo litzatekeena biziki ahula den soka bat imitatuz kurriken bidez aldi berean okertutako urre edo zilarrezko bi hariren bidez egiten den bitxi bat da. Lehen begiratu batean, soka horrek hari grabatu bat dirudi.

Historia
--------

Filigrana Kristobal Kolonen aurreko Amerikako zenbait herrik ezagutu zuten. Horien artean, mixtekak aipatu behar dira; haien lanek Erdialdeko Amerikan hedapen handia izan zuten urreginak zirenak. Urrezko filigranaz landutako objektu ugari aurkitu dira Mixteka Eskualdean, Coixtlahuaca eta Yanhuitlan bezalako tokietan, Kolonen aurreko bitxien suntsipena gora-behera askotan Europara bidali ziren urre lingoteak egiteko urtuak izan zirenak. Mixtekar filigranako bitxigintzaren bitxirik ezagunenetako bat Oaxacako Alban Mendiko 7. hilobian aurkitutako Mictlantecuhtli Heriotzaren Jauregiaren paparraldea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43065
* Commonscat Multimedia: Watermarks

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527423
* GND: 4064827-8
* LCCN: sh85145578
* NDL: 00571661
* NKC: ph120179
* AAT: 300028749
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q43065
* Commonscat Multimedia: Watermarks
**Flora familia**, gure Eguzki-sistemako asteroide gerrikoko asteroide familia bat da. Asteroide familia hau, Tokioko Unibertsitate Inperialeko astronomia irakaslea zen Kiyosugu Hirayamak ezarri zuen.

Honako ezaugarri hauek dituzten asteroideek osatzen dute:

* 2,1<a<2,3 (a, orbitaren erdiardatz nagusia delarik)
* i<11 (i, orbitaren okerdura delarik)

Familia honetako asteroideak, beharbada, objektu bakar baten zatikatzearen ondorioz sortuko ziren, horietatik handiena, familiari izena ematen dion 8 Flora asteroidea delarik. Asteroide gerrikoko barne ertzetik gertu dago, 2,2 unitate astronomiko inguruko distantziara. Familia honetako asteroide guztiak, gerriko nagusitik, Kirkwooden Hutsuneetako baten bidez bananduak daude.

Familia honetako asteroideak
----------------------------

* 8 Flora
* 244 Sita
* 291 Alice
* 315 Constantia
* 341 Kalifornia
* 352 Gisela
* 428 Monachia
* 453 Tea
* 496 Gryphia
* 553 Kundry
* 841 Arabella

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1798021

 |

* Wd Datuak: Q1798021
*Artikulu hau Egiptoko uharteari buruzkoa da; espaziontzia gaitzat duena beste hau da: «Philae (espaziontzia)»*

|  |
| --- |
| **Abu Simbelgo eta Filaeko nubiar monumentuak**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Filaeko tenpluak |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | i, iii, vi |
| **Erreferentzia** | 88 |
| **Kokalekua** |  Egipto |
| **Eskualdea2** | arabiar herrialdeak |
| **Izen ematea** | 1979 (III. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

Trajanoren kioskoa
**Filae** edo **File** (egiptoeraz **P-aaleq**, «muga»; grezieraz: **Philae**; arabieraz: **Jazirat Filah**) Niloko uharte txikia da, Aswanen hegoaldetik 8 kilometrora dagoena. Uharte santua zen, Isis jainkosaren lurra; berandukoak dira bertako eraikuntzak. Zaharrena Nektanebo II.aren tenplu txikia da. Tenplu nagusia Isis jainkosarena da, Nektanebo II.ak egina. Uholdeek hondatu zuten zati bat, eta Ptolomeo II.ak eta Ptolomeo XIII.ak konpondu zuten. Monumentu horrek garrantzi handia du, behe-erliebeengatik eta hormetan eta zutabeetan grabaturik dituen testuengatik. Iparraldean Horusen tenplua dago, ekialdean Hathorren tenplu txikia, Ptolomeo VI.ak eraikia, eta hego-ekialdean Trajanoren kioskoa.

Luzaro Filae kristautasunaren hedakuntzaren kontrako bilgune izan zen, eta V. mendera arte erromes paganoak joan ohi ziren bisitari. Aswango urtegia egin zenean, urtean hamar hilabetez ur azpian geratzen ziren tenpluak. UNESCOk bultzaturik ordea, Nubiako monumentuak salbatzeko nazioarteko kanpaina jarri zen martxan, eta Filaeko tenpluak ondoan zegoen Agikia uhartera eraman zituzten, 1972tik 1980ra bitartean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245062
* Commonscat Multimedia: Philae

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 116144648606721488716
* BNF: 11957309h (data)
* GND: 4045738-2
* LCCN: sh87004964
* NKC: ge129150
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22159

 |

* Wd Datuak: Q245062
* Commonscat Multimedia: Philae


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Egipto | Gizateriaren Ondarea Egipton | Egipto |
| 
Abu Mena  • 
Islamiar Kairo  • 
Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen Eremua Gizatik Dahshurrera 
Abu Simbel eta Filaeko monumentu Nubiarrak  • 
Santa Katalina eskualdea  • 
Antzinako Tebas eta Nekropolia  • 
Wadi Al-Hitan
 |
**Fall River konderria** (ingelesez: *Fall River County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hot Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 7.094 biztanle zituen, Fall River kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fall River konderriak 4.530,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,91 ura dira. Beste 4.506,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.094 pertsonetatik 6.358 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 159 dira. 46 beltzak edo afroamerikarrak. 474 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 185 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495654
* Commonscat Multimedia: Fall River County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283050
* LCCN: n81110644
* **Lekuak**
* OSM: 1425479
* TGN: 2001793

 |

* Wd Datuak: Q495654
* Commonscat Multimedia: Fall River County, South Dakota
**Falkland jauregia** (ingelesez: *Falkland Palace*) Eskoziako Falkland udalerrian dagoen errege jauregia da, Fife eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

XII. mendean bazen ehizaleku bat bertan. XIII. mendean handitu egin zuten eremua eta gaztelu bat eraiki zuten Fifeko nobleek, MacDuff familiak. 1371. urtean, armada ingelesak Falkland gaztelua suntsitu zuen.

1501 eta 1541 artean Jakue IV.ak eta Jakue V.ak gaztelu zaharra errege jauregi eder bihurtu zuten eta Stirlingeko gazteluarekin batera Eskoziako pizkundeko gaztelu bakarrak bihurtu ziren. Frantziar estilokoa izanik, 1541ean tenis jokaleku bat ere eraiki zuten ondoan, oraindik iraun egiten duena. Jakue V.a bertan hil zen 1542an, eta jauregian hilobiratu zuten. 1543an Holyrood abadiara eraman zuten gorpua.

Estuardoen monarkentzako atseden leku bihurtu zen Falkland jauregia. Ehizan egiten zuten bertan, belatzak erabiliz ere bai, eta oreinak zein Frantziatik ekarritako basurdeak harrapatzen zituzten. Tenisean ere jokatzen zuten, eta Maria I.ak jende guztia eskandalizatzen zuen tenis jokoan gizonen jantziak janzten zituelako.

XVII. mendean Oliver Cromwellen tropek jauregiaren zati handi bati su eman zioten, eta eraikina bertan behera utzia izan zen. Jauregia hondarretan gelditzen ari zen 1887an, John Buteko 3. Markesak erosi zuenean. Hurrengo 20 urtean berriztatze lan sakonak egin zituzten John Kinross eta Robert Weir Schultz arkitektoek. 1952an, National Trust for Scotland erakundeari eman zitzaion berak kudea zezan.

Lorategiak
----------

Hiru hektarea hartzen ditu eta Lomond Hills mendilerroa dauka atzean. 1451. urtean jadanik bazen lorategi bat bertan, baina gaur egun dakusaguna 1930 hamarkadan diseinatu zuen Percy Canek.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Tenis pista.Tenis pista.
* Kapera.Kapera.
* AtariaAtaria
* Lorategiak.Lorategiak.
* Buteko markesaren armarria.Buteko markesaren armarria.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The National Trust for Scotland erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q565345
* Commonscat Multimedia: Falkland Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245092126
* GND: 4262131-8
* LCCN: sh2018001818

 |

* Wd Datuak: Q565345
* Commonscat Multimedia: Falkland Palace
**Eärendur**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Arnorreko hamargarren eta azken erregea da. Elendurren semea da, eta Annuminasen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 640. urtean. Bere izena, quenyazkoa da, eta "itsasoaren zerbitzari" bezala itzul daiteke.

Bere aitaren oinordeko bihurtu zen hau 777. urtean hil ondoren, 84 urteko erregealdia eta 221eko bizitzaren ondoren, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 861. urtean hil zen. Bere semeek, euren arteko desadostasunak medio, erresuma, beste hiru erresuma txikiagotan banatu zuten: Arthedain, bere seme nagusia zen Amlaithentzat izan zena, Rhudaur eta Kardolan, bi hauek beste anaientzat. Dunedainen leinua, soilik lehenengoan mantendu zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Elendur** | **Arnorreko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 777-861 | Ondorengoa**Azkena izan zen** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2707677

 |

* Wd Datuak: Q2707677
**Ezten FCR** arrisku-kapitaleko funtsik garrantzitsuenetakoa da, Euskal Herriko Arrisku Kapitalaren Sozietatearen mendekoa. Eusko Jaurlaritzak estrategikotzat jo dituen sektoreetan inbertitzeko instrumentua da. Funts horrek enpresetako lehen urteetan inbertitzen du.

2003ko abenduaren 31n, 26 milioi eurotik gorako kapitala zeukan kudeaketan eta 33 enpresetan parte hartzen zuen. Funts horrek parte hartutako enpresetako batzuk dira honako hauek: Aguas de Bilbao, S.A. Energía de Bilbao, S.A. Bodegas Baigorri, S.A. eta Papelera Etxezarreta, S.A.

Funts horiek dinamikoak dira inbertitzeko eta desinbertitzeko garaian. Elkarteak dioenez, 2003ko irailetik abendura artean Eztenek desinbertitu egin zuen Guasco I+G taldean, zeinen helburua mikroenergiako plantak garatzea zen. Kide kooperatiban berriz, MCC Desarrollo SPE, S.A.ren bitartez parte hartzen zuen. Hala ere, enpresa hauetako akziodunen artean sartu da: Game Pro, S.A. (bideo-jokoen gaia jorratzen duen Bilboko enpresa) eta Rotartica, S.A. (klimatizazioko ekipamenduak fabrikatzen dituzte eta Gas Natural eta Fagor enpresek %50eko partizipazioa daukate). Beste enpresa hauetan ere hartu ditu partizipazioak: Inversiones en Concesiones Ferroviarias, S.A. eta VR Specialty Valves Research, S.A. (Lezamako enpresa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2005-03-06

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492518

 |

* Wd Datuak: Q20492518
**Eärwen** (eh-ar-wen ahoskatua) Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den pertsonaia bat da. Elfo bat da, Alqualondëko Olwëren alaba, Finarfinen emaztea eta Galadrielen ama.

Finarfinekin, Galadrielez gain, beste hiru seme izan zituen: Finrod, Angrod eta Aegnor. Gainera zenbait neba ere izan zituen. Amanen egon zen Noldorren erbesteratzearen ondoren egon zen. Fingolfinen emaztea zen Anairë zuen lagun min bezala. Ustez, Finarfinekin bizi izan zen. Thingolen iloba eta Luthienen lehengusina da.

Bere edertasunagatik zen ezaguna: "Eärwenen ilea zilarraren pareko izar dizdiratsua zen", Olwërena bezala, eta bere seme Finrodek honako hau esan zuen bere amari buruz: "Urrutiko lurraldeetako amets eta itsasoen sekula ikusi gabeko maitasuna".

Litekeena da Noldorren erbesteratzearen ondoren Eärwen Eldamarreko erregina bihurtu izana Finarfinekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1851004

 |

* Wd Datuak: Q1851004
Milaka irainiarrak Patuaren Egunaren gauean otoitz egiten Reza Imanaren Santutegian.
**Laylat al-Qadr** edo **Laylatu l-Qadr** (arabieraz: **لیلۃ القدر**‎), euskaraz **Patuaren Gaua,** musulmanen Ramadanen ospatzen den data garrantzitsua da. Musulmanentzat berebiziko gaua da.

Tradizioa
---------

Patuaren Gauak Mahoma profetak bihotzean musulmanen liburu sakratua den Koranaren lehenengo errebelazioa jaso zuen gaua gogorarazten du.

Sinesmena
---------

Musulmanen ustez, gau horretan hurrengo urte osoaren zoria erabakitzen da; horregatik, gau osoa, Alari otoitz egiten igarotzen dute, haren errukia eta laguntza eskatzeko; praktika hau Ihya izenarekin ezagutzen da, hau da, "Pizkundea". Gertaera horren data egutegian ez da zehatza. Uste dute hiru gauetako batean Alak urte guztiko patua zehazten duela, ez bakarrik norberarena, baizik eta mundu guztiarena. Ramadanaren hasiera eta amaiera bezain garrantzitsua da Patuaren Gaua; Ramadan hilabetearen azken herenaren barruan kokatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Patuaren Gaua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216452
* Commonscat Multimedia: Laylat al-Qadr

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300266380
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216452
* Commonscat Multimedia: Laylat al-Qadr
**Francisco Astibia Olano** (Leitza, 1943ko urtarrilaren 24a), aizkoraren munduan **Patxi Astibia**, nafar aizkolaria da, historiako hoberenetako bat.

Bizitza
-------

Patxi Astibia Leitzako Donmartinborda baserrian sortu zen. Luziano eta Pedro anaiak ere aizkolariak izan ziren. 14 urte zituenean mendiko lanean hasi zen. 16 urterekin Espainiako gazte mailako txapelketa irabazi zuen. 1963ko martxoaren 3an aurreneko apustua jokatu eta irabazi zuen, Legasako Esteban Sarratearen aurka. Handik aurrera aizkora serio hartu eta apustu franko jokatu zuen. 1968ko martxoaren 31n Ramon Latasaren aurkako apustu gogoangarria jokatu zuen Tolosako zezen plazan, kanako launa enbor moztera. Astibia nagusitu zen, ordu bat, minutu bat eta 9 segundoko denborarekin, ordura arteko markarik hoberena, 1903tik Atxunberriak zuena 15 minutuan hobetuz. Urte haietan aizkora apustu dexente jokatu zituen, eta buruz-buruko guztiak irabazi. 1972an, mendian lanean ari zelarik, istripu larria izan zuen. Sendatu bazen ere, 34 urterekin erretiratu zen. 1960ko hamarkadan oso ezagun egin zen, TVEko *La unión hace la fuerza* saioan parte hartu zuelako.

Lorturiko sariak
----------------

* Espainiako Txapelketa (3): 1968, 1969, 1971
* Gazte mailako txapelketa (1): 1959
* Euskadiko Txapelketa (1): 1968

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Mazkiaran, Nerea. *El hacha brilla en Leitza con Patxi Astibia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-20).
2. ↑  Antton Espelosin (2009): Aizkora apustuak eta txapelketak.

Kanpo estekak
-------------

* Lasarte, Manuel, Plaza-gizonak, 56-62. orrialdeak, Auspoa Liburutegia, euskaltzaindia.org
* **(Gaztelaniaz)** Astibia Olano, Francisco, Auñamendi Eusko Entziklopedia, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265596
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 15848
* Lur: 00569/eu\_a\_5699/a5699

 |

* Wd Datuak: Q12265596
**Francisco Javier *Patxi* Barko Alzaa** (Donostia, 1959ko abuztuaren 29a), euskal antzezle eta zuzendaria da.

Biografia
---------

Zineman, telebistan eta baita antzerkigintzan ere, gidoilari, zuzendari eta antzezle lanetan aritu da hainbat urtean Patxi Barco. Antzerkigintzari dagokionez, *D´Artagnan* antzerki lanean parte hartu zuen 1993an. 1986. urtean *Crímenes y locuras de Lope de Agirre* obran lan egin zuen. 1997tik aurrera Ttantaka taldearen *Shakespeare osoa* antzerki lanean parte hartu du, besteak beste. Zineman, berriz, *Albaniaren konkista* (1983), *La monja alférez* (1986) eta *El polizón del Ulises* (1991) filmetan aritu da, beste batzuen artean.

Zinema zuzendari bezala *Pase negro* film laburra aurkeztu zuen 1999an Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean, eta lan horrek Europa saria eskuratu zuen urte bereko Bartzelonako Curt Fictions film laburren lehiaketan. Telebistan, antzezteaz eta gidoiak idazteaz gainera, errealizadore bezala ere ibilitakoa da. TVEko *La Bola de Cristal* (1990) programaren gidoilari izan zen eta *Bertan Zoro* ETBko programan zuzendari, gidoilari eta antzezle bezala aritu zen. ETBko *Bi eta bat* (1993) zein *Jaun ta Jabe* (1996) telesailetan antzezle lanetan aritutakoa da. Errealizadore bezala Igeldo Produkzioak ETBrako prestatu duen *Teilatupean* telesailaz arduratu da 2000. urtean.

Filmografia
-----------

### Zuzendaria

* *Sabin* (2014)
* *Dragoi Ehiztaria* (2010)
* *El final de la noche* (2003)
* *Kilker Dema* (2003)
* *Jaun ta Jabe* (1996)
* *Bi eta bat* (1993)
* *Bertan Zoro* (1992)

### Antzezlea

#### Zinema

* *Todos estamos invitados* (2008)
* *Mi hijo Arturo* (2001)
* *El hombre de al lado* (1996)
* *Karlistadaren kronika 1872-1876* (1988)
* *Eskorpion* (1988)
* *La monja alférez* (1987)
* *El polizón del Ulises* (1987)
* *A los cuatro vientos* (1987)
* *The Hit* (1984)
* *Albaniaren konkista* (1984)

#### Telebista

* *Sin tetas no hay paraíso* (2008)
* *Mi querido Klikowsky* (2005-06)
* *Amar en tiempos revueltos* (2006)
* *Javier ya no vive solo* (2003)
* *Periodistas* (2001)
* *Policías, en el corazón de la calle* (2000)
* *Hospital Central* (2000)
* *El zoo d'en Pitus* (2000)
* *Plats bruts* (2000)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskadiko Filmategia. *Barko Alzaa, Patxi.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265599
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13618
* Lur: 00778/eu\_b\_0865/b0865

 |

* Wd Datuak: Q12265599
**Ezpata txikia**, egun, ezpataren aurrekaria izateagatik ezagutzen da. Ezpata, esgriman erabiltzen den hiru armetako bat da.

Jatorrian, ezpata txikia arma gogorra, arina zen, 750 gramoko pisua zuen orri batekin. Honek, ezer gutxi adierazten duela dirudi, baina, orriaren formarekin, zeharkako sekzioan hiruki erakoa zena, eta 1,09 eta 1,14 metroko bere luzerarekin konbinatuz gero, ezpata txikia itxura izugarriko arma zen. Janzki bezala erabiltzen zen uniforme batzuetan.

Arma honek jatorri frantziarra du, eta arropa ezpatatik garatu zen. Ez da mozteko gai, baina oso arina da, oso zurruna bere hiruki formako sekzioagatik, estokadak emateko eta kolpeak saihesteko bikaina izaki. Mosketarien pelikuletan ikusten diren ezpatak dira. Bere funtzio garrantzitsuena, jantziaren zati izatea zen arren, ezpata txikia, dueluetan, arma hilgarria zen.

Ezpata txikiaren aldaketa bat sortu zen entrenamendu arma bezala erabilia: floretea. Hau, lehenik esgrima klasikoaren eta denbora asko beranduago, kirol esgrimaren hiru armetako bat izango zen.

Ezpata txikia da, floretea eta sablearekin batera, esgrima klasikoaren hiru armetako bat. Kirol esgrimaren sorrerarekin batera, ezpata txikiak ezpatara eboluzionatzen du, egun, olinpiar kirol honetan erabiltzen dena. Ezpata txikia eta ezpataren arteko ezberdintasunik nabarmenena, bigarrenak, mutur kamutsa duela da, arerioa ez zauritzeko.

Ezpata kirol esgriman
---------------------

Lehen adierazi den bezala, ezpata, esgriman erabiltzen den hiru armetako bat, floretea eta sablearekin batera, ezpata txikiarengandik dator. Ordutik dimentsio eta arau zehatz batzuk ditu.

Bere gehienezko luzera 110 zentimetrokoa da, eta, bere gehienezko pisua 770 gramokoa. Esgriman erabiltzen diren armetatik, astunena da. Bere orria altzairu tenplatu malguzkoa edo altzairu maraginezkoa da, hiruki formako sekzioduna eta ertz moztailerik gabekoa.

Ukitua estokada bidez gertatzen da, hau da, armaren muturrarekin bakarrik. Bertan, sentsore elektroniko bat dago. Baliozko ukitze tokia gorputz osoa da, mozorroa bera barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23954892
* Commonscat Multimedia: Smallswords

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q23954892
* Commonscat Multimedia: Smallswords