recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
++

2

**Wilma Labate** (Erroma, Italia, 1949ko abenduaren 4a) italiar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da. Fikziozko film luzeak egin dituen arren, bere ibilbidean giza eskubideei buruzko dokumentaletan espezializatu da.

Biografia
---------

Erroman jaioa, Labate telebistako zuzendari hasi zen, eta 1980ko hamarkadan zinema dokumentalaren arloan hasi zen lanean.

1992an estreinatu zen film luzeetan *Ambrogio* lanarekin, eta 1994ko Nastri d'Argento sarietan izendatu zuten zuzendari berri onena. 1996an, *La mia generazione* filmak Grolla d'oro saria irabazi zuen film onenaren atalean, eta 1997ko Italiak Oscar sarirako atzerriko film onenerako hautagaia izan zen. 2007ko *Signorina Effe* film luzea Turingo Zinemaldian estreinatu zen urte berean.

Labate ere autorea da, eta 2005ean, Fausto Bertinottirekin batera, *Il ragazzo* *con la maglietta a stripe*l iburu autobiografikoa idatzi zuen. Haren film berrienak *La ragazza ha volato* du izenburua. Veneziako 78. Zinemaldian parte hartu zuen filmak.

Filmografia
-----------

2

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Oggi I Nastri d' Argento ken loach tra I premiati» *La Repubblica*.
2. ↑   «Filme italiano América Latina debuta en concurso en festival de Venecia» *Prensa Latina*.
3. ↑   «La ragazza ha volato: la recensione del film di Wilma Labate» *The HotCorn* 2021-09-06.
4. ↑   «Listado de las películas en la 78 edición del Festival de Venecia que empieza mañana miércoles» *El Universo* 2021-08-31.

Kanpo estekak
-------------

* *Wilma Labate*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511472
* Commonscat Multimedia: Wilma Labate

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 81651659
* ISNI: 0000000056256903
* GND: 137463855
* LCCN: no2006104195
* SUDOC: 059440953
* ICCU: REAV095718

 |

* Wd Datuak: Q511472
* Commonscat Multimedia: Wilma Labate

[[Kategoria:1949} jaiotzak]]
Arrosa Irrati Sarearen bilera 2002 urtean
**Arrosa Irrati Sarea** Euskal Herriko 21 irrati biltzen dituen federazioa da. Askotariko irratiak biltzen dira: irrati libreak, udal irratiak, eskualde mailakoak eta irrati nazionalak.

Historia
--------

Barria (2001), irrati sarearen sorrera bilera.
Herria Mugi! ekimenak, Joxemi Zumalabe Fundazioaren laguntzarekin, 2001eko udaberrian Euskal Herriko Herri Mugimenduen III. Topaketak antolatu zituen Barrian (Araba). Ekimen horretako Komunikazio lan taldeak proposatuta, Euskal Herriko irrati batzuk bat deitu ziren helburu zehatz batekin: irratien arteko elkarlana areagotu, eta euren baliabideei probetxu hobea ateratzeko ezer egin ote zitekeen hausnartzea. 

Euskal Herria Zuzenean festibalean egin zen sortze bilera, Arrosa herrian, eta bertatik datorkio izena sareari. Hogeigarren urteurrenean, dokumental bat egingo zutela iragarri zuten.

Irrati partaideak
-----------------

* 97 Irratia
* Aiaraldea irratia
* Antxeta Irratia
* Arraio Irratia
* Ataria Irratia
* Bilbo Hiria Irratia
* Eguzki Irratia
* Esan erran Irratia
* Gure Irratia
* Hala Bedi
* Info7
* Irati Irratia
* Irulegiko irratia
* KKinzona Irratia
* Kontrako Eztarrixe
* Laixiar Irratia
* Oiartzun Irratia
* Radiokultura Irratia
* Radixu Irratia
* Txapa irratia
* Uhinak Irratia
* Xiberoko Botza
* Xorroxin Irratia
* Zintzilik Irratia

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Arrosa aurkezpena.*  CC-BY-SA lizentzia.
2. ↑    Kafea, Bigarren.  (2021-06-27). «20 urte bete ditu Arrosa Irrati Sareak» *irratia.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-02).

Kanpo estekak
-------------

* Arrosa Irrati Sarearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475428

 |

* Wd Datuak: Q25475428
**1983ko Korrika** edo **3. Korrika** Euskal Herrian zehar ospatzen den Korrika jaialdiaren hirugarren edizioa izan zen. AEK elkarteak antolatu zuen eta ekitaldi honetan Gabriel Aresti omendu zuen. *Euskaraz eta kitto!* leloa izan zuen.

Ibilbidea
---------

Baionan 1983ko abenduaren 3an hasi eta Bilbon abenduaren 11n bukatu zen. Itsasuko Peio Dospital errugbilariak egin zuen lehen kilometroa. 1.960 kilometrotako ibilbidea egin zuen, ordurarteko luzeena.

Abestia
-------

3. ekitaldirako kanta Egan taldeak egin zuen, *Korrika 3* izena zuen.

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**  

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**  

*Korrika goaz, iritsi arte*  

*gure herriko helmugara;*  

*ta honetarako, lehen urratsa,*  

*indartu behar euskara.*  

*Alferrikan da, ikastoletan,*  

*hizkuntza bat ikastea*  

*gero kalean, gure artean,*  

*inoiz egiten ez bada.*   

*Horregatik herriko ekintzak,*  

*noizean behin, esnatzeko.*  

*Hain beharrezkoak baitira*  

*nahiz izan batzuk aurkako.*  

*Ea segi bada iritsi arte*  

*kilometroz kilometro,*  

*gure herriko bide guztiak*  

*nahiz korrika, nahiz geldixeago.*  

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**  

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**  

*Kilometroak, Ibilaldia,*  

*eta Araba Euskaraz,*  

*Nafarroa Oinez, Herri Urratsa,*  

*bat eginik da Korrika.*  

*Ekintza hauek eta euskara*  

*alderdi denen gainetik,*  

*protagonismo ta harrokeria*  

*alde batera utzirik.*  

*Horregatik herriko ekintzak,*  

*noizean behin, esnatzeko.*  

*Hain beharrezkoak baitira*  

*nahiz izan batzuk aurkako.*  

*Ea segi bada iritsi arte*  

*kilometroz kilometro,*  

*gure herriko bide guztiak*  

*Korrika bai beharrezko.*  

  

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**  

**Korrika, Korrika, Korrika, Korrika**

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «3 Korrika» *Korrika* (Noiz kontsultatua: 2023-03-24).
2. ↑     *Korrika - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).
3. ↑   Txatxangorria-Euskal Karaokeak.  (2014-10-23). *Korrika -EGAN-.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069219
* Commonscat Multimedia: Korrika 1983

---

 |

* Wd Datuak: Q61069219
* Commonscat Multimedia: Korrika 1983


| * i
* e
* a
**Korrikaren ekitaldiak** |
| --- |
| Edizioak | 1980 • 1982 • 1983 • 1985 • 1987 • 1989 • 1991 • 1993 • 1995 • 1997 • 1999 • 2001 • 2003 • 2005 • 2007 • 2009 • 2011 • 2013 • 2015 • 2017 • 2019 • 2022 • 2024 |  |
| Korrikaren ahizpak | Correlingua • Ar Redadeg • Correllengua • La Passem • Corrilingua • Sprochrenner • Lefkantun • Rith • Ras yr Iaith |
Biktimen kopurua zehaztea ez da erraza.
Biktima ugari haurrak ziren.
**Jabaliako azokako sarraskia** Gazako Zerrendan dagoen Jabaliako errefuxiatu gunearen merkatuaren bonbardaketa Israelgo Defentsa Indarrek 2023ko urriaren 9an, urte horren Israel-Gaza gerran, egindako aire eraso bat izan zen. Merkatua zibilez beteta zegoen erasoa egin zen unean. Hirurogei pertsona baino gehiago hil ziren eta merkatuaren alde handi bat suntsituta geratu zen. Israelgo gobernuak baieztatu zuen aire erasoak Hamasen elementuak izan zituela jomuga, Jabaliako kanpamentuko meskita batean.

Kokapena
--------

Jabaliako errefuxiatu-esparruaren merkatua Gazako Zerrendako gunerik animatuenetako bat da. Gaza hiriaren ipar-ekialdean dago. Gazako merkaturik handiena da. Merkatuan, gainera, erresidentzia-eremu bat dago, Al-Ternis eremua, alegia.

Jabaliako esparruan Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentzia (UNRWA) 116.011 errefuxiatu palestinar erregistratu zituen eremuan.

Aire erasoak
------------

Israelek Gazako beste eremu batzuen aurka egindako aire-erasoen ondoren, Gazako barne desplazatuek Jabaliako kanpamendura ihes egin zuten. Erasoa gertatu zenean, merkatua erabat beteta zegoen, bezeroak eta saltzaileak premia biziko produktuez hornitzen. Airetiko erasoa Jabaliako merkatuko Al-Trans ingurura iritsi zen, Jabaliako gune jendetsuenetako batera. Beste aire eraso bat Al-Shati errefuxiatu guneraren aurka gauzatu zen. Erasotik bizirik atera zirenek, France 24ri egindako adierazpenetan, adierazi zuten aire erasoak «merkatuaren bihotza jo» zuela, eta, berehala, hildako asko izan zirela. Gorpuetako asko ezin izan ziren berreskuratu aire-erasoaren ondorengo egunetan, mediku-ekipamendurik ez zegoelako.

Al Jazeerak jaso zuenez, Euskal Herrian 15:00ak zirenean, aire erasoa izan zen aipatu errefuxiatu gunean. Israelek tona banako sei lehergailu jaurtita etxebizitzen aurka aurka, hainbat etxebizitza goitik behera erori ziren barnean jendea zegoela eta beraz familia askok kide ugari galdu zituzten aldi berean. Ehunka ziren zaurituak eta ospitaleak gainezka zeuden.

Hildakoak
---------

Gazako Indonesiar Ospitaleko zuzendariak esan zuen 145 zirela gutxienez hildakoak, baina jende asko etxeen hondakinen azpian geratu zen eta gauez elektrizitaterik gabe, ilunpetan, erreskateak egin ezinik ari ziren. Beraz, baliteke hildakoen kopurua altuagoa izatea.

Bigarren erasoa
---------------

Urriaren 12an Jabaliako kanpalekuaren aurka egindako bigarren aire-eraso batek bizitegi-eraikin bat harrapatu, zenbait apartamentu suntsitu eta bi familiatako hainbat pertsona hil zituen. Gazako Barne Ministerioak jakinarazi zuen berrogeita bost pertsona hil zirela eta gutxienez beste lau zauritu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑  Ibidem.
7. ↑
8. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:CNNren eraso ondorengo bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q122983274
* Commonscat Multimedia: Jabalia refugee camp airstrikes, 2023

---

 |

* Wd Datuak: Q122983274
* Commonscat Multimedia: Jabalia refugee camp airstrikes, 2023
Poemaren hasiera: Tam mozkortzen herriko pubean.
Ken O'Harrah aktoreak Tam o'Shanter antzezten *Tamfest 2019* ekitaldian.
***Tam o' Shanter*** Robert Burns idazle eskoziarrak 1790an idatzitako poema ospetsua da. Dumfriesen bizi zenean idatzi zuen eta 1791an argitaratu zuen lehen aldiz. Burnsek idatzitako poemen artean luzeenetariko bat da hau. Testua ingelesez dago idatzita baina eskozierarekin nahastuta.

Gaia
----

Poemak Tam, Eskoziako Ayr herriko pub batean lagunekin askotan mozkortzen zen nekazariaren ohiturak deskribatzen ditu, baita bere pentsaera burugabea ere, zehazki bere etxean haserretuta zain zuen emaztearekiko. Merkatu egun baten ondoren, gauean, Tam etxera joango da Meg zaldiaren gainean; aldi berean, ekaitza gerturatzen ari da. Bidean bertako eliza sorgin eta azti dantzariz beteta eta Deabrua gaita jotzen ikusten ditu. Tam sorgin bat soineko motz bati oihuka hasten zaio. Berehala, argi guztiak itzali ziren, musika eta dantza gelditu ziren eta izaki asko Tamengana jausi ziren. Izuak jota, Tam Doon ibairantz ihes egiten zuen zeren eta, antza denez, izaki horiek ibaia gurutzatzen ez baitira ausartzen. Azken momentuan sorginek zaldiari buztana kenduko diote baina Tam, ibaia gurutzatuta, salbu geldituko da.

Tradizioan
----------

Burnsen heroiak Eskoziako txapel tradizionalari, tam o 'shanter-i, eman zion izena.

Nannie Deek, Tamek bidean topatzen duen sorginetako bat, berarentzako motza den alkandora bat darama eta Tamek *cutty-sark* deitzen dio, eskozieraz "alkandora laburra" esan nahi duena. Izena kontzeptu desberdinak adierazteko erabili da:

* Cutty Sark izeneko itsasontziaren brankako irudia
* Cutty Sark whisky marka eta
* Londresko Docklands Light Railway geltokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lindsay, Maurice (1996), "Tam O'Shanter", The Burns Encyclopedia (3.ed.), Robert Hale, ISBN 978-0-7090-5719-2.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Jatorrizko poema eta ingelesezko moldaketa.
* **(Gaztelaniaz)**:Gaztelaniazko itzulpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3980542
* Commonscat Multimedia: Tam O'Shanter

---

 |

* Wd Datuak: Q3980542
* Commonscat Multimedia: Tam O'Shanter
Parkinson gaixotasunarako ebakuntza.
**Neurokirurgia** buruaren gaixotasunen tratamendu kirurgikoaz arduratzen den espezialitate kirurgikoa da.

Neurologia eta Neurofisiologiarekin oso lotuta daude *neurozirujauak* eta askotan elkarlanean ibiltzen dira.

Neurokirurgia prozedura kirurgikoak behar dituzten nerbio-sistemaren gaixotasunen azterketa, diagnostiko eta tratamenduaz arduratzen den zientzia da. Neurokirurgiak gehien tratatzen dituen lesioen artean tumore-patologia, garun-hodietako patologia, orno-patologia, muin-patologia, traumatismo garezur-entzefalikoak, orno-traumatismoak eta hernia diskalak ditugu.

Euskal Herrian
--------------

Osakidetzan, Neurokirurgiaren zerbitzuak daude Santiago Ospitalean (Gasteiz), Donostian, Gurutzetan eta Basurtun (Bizkaia).
2008ko urriaren 10an, Neurokirurgia Euskal Elkarteak bere 25. urteburua ospatu du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Sociedad Española de Neurocirugia
* **(Frantsesez)** Société Française de Neurochirurgie
* Neurokirurgia Euskal Elkartea - Sociedad Vasca de Neurocirugía

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188449
* Commonscat Multimedia: Neurosurgery

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4041874-1
* LCCN: sh85090934
* NKC: ph123253
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003018
* MeSH: D009493

 |

* Wd Datuak: Q188449
* Commonscat Multimedia: Neurosurgery
*Naucoria scolecina*

Sinonimoak: *Agaricus scolecinus*, *Alnicola badia*, *Alnicola phaea*, *Alnicola scolecina*, *Alnicola umbrina*, *Naucoria phaea*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, eskuarki 2 eta 2,5 (4) cm bitarteko diametroa izaten du. Jaiotzean forma konikoa izaten du, gero ganbila bihurtzen da eta azkenik lau-ganbila. Oso espezie higrofanoa da, hezetasun handiko egoeran dagoenean, kapelaren azalak marroi kolorea du ñabardura gorrixkarekin, erdialdean nabarmenagoa, deshidratazioarekin tonu okre argiak har ditzake. Ertza, gehienetan argiagoa, gardentasunagatik ildaskatzen da, eta, era berean, hidratazio-mailaren arabera, ia ildaskatu gabe edo luzeago ildaskatuta ager daiteke.

**Orriak:** Adnatuak, okre argi koloretik arre kolorera doan kolorekoak, nahikoa zabal, luzera desberdineko orritxo ugarirekin.

**Hanka:** Kapelaren tamainaren araberakoa, luzanga, zilindrikoa, fibrila zuriz estalia. Kapelaren antzeko kolorekoa, oinarritik hasita tonu arreetan iluntzen da.

**Haragia:** Hutsala, okre antzeko kolorekoa, hezetasuna asko xurgatzen du, ia usaingabea da, eta zaporea pixka bat garratza du.

**Etimologia:**

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Tamaina txikiko eta antzeko ezaugarri makroskopikoak dituzten hainbat espezie daude, haltz espeziekin edo erriberako beste zuhaitz batzuekin lotuak. Aztertzen ari dira guztiak gaur egun. Bereizteko mikroskopioa behar da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian; udan eta udazkenean ere atera daitezke. Haltzei (*Alnus sp.*) modu esklusiboan lotutako espeziea da. Ez da ezohikoa bere habitat esklusiboan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 230 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Cristina Huete** (XX. mendea) zinemako ekoizlea da. 20 filmetik gora egin ditu 4 hamarkadatan, horietako lauk gutxienez Goya sariak eta Óscar sariak irabazi dituzte.

Biografia
---------

Sao Paulon (Brasil) jaioa. Manuel Huete Aguilar komiki-marrazkilariaren eta aktorearen alaba da eta Lala Huete jantzi diseinatzailearen ahizpa.Fernando Trueba zinema-zuzendariarekin ezkonduta dago eta Jonás Trueba zine-zuzendari eta gidoilariaren gurasoak dira.

Ibilbide profesionala
---------------------

Huetek zinema-ekoizle gisa garatu du bere ibilbide profesionala. 1992an, Fernando Trueba zuzendariaren *Belle Epoque* filmarekin lortu zuen lehen Film Onenaren Goya saria, bere bikotekide eta ohiko kolaboratzailearekin. Ingelesezkoa ez den film onenaren Oscar saria jaso zuen filmak.

1999an, film onenaren bigarren Goya saria jaso zuen *La niña de tus ojos* filmarengatik, Truebak zuzendua. 

Animazioko film onenaren Goya saria jaso zuen *Chico y Rita* filmarekin, animazioko ekoizpenaren eremuan egindako lehen aldian. 2011ko Oscarretan Animazioko Film Luze Onenaren sarirako izendatu zuten. 

2014. urtean David Truebaren *Vivir es fácil con los ojos cerrados* filmarekin lortu zuen berriro Goya saria 

2019an Zineko Emakumea Saria jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cinerama. «Personaje: Cristina Huete» .
2. ↑   AV451, Redacción.  (18 de septiembre de 2019). «La productora Cristina Huete, Premio Mujer de Cine 2019» *Audiovisual451*.

Kanpo estekak
-------------

* *Cristina Huete*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67920698

 |

* Wd Datuak: Q67920698
**Karbono bonoak** mekanismo internazional batzuk dira ingurumenera kutsadura igorpenak gutxitzeko; Kiotoko protokoloak proposatutako mekanismoetako bat da berotegi-efektua edo berotze globala sortuarazi duen kutsadura igorpenak murrizteko.

Sistema honek sutagarri ekonomikoak eskaintzen ditu enpresa pribatuek ingurumen kalitatea hobetzen eta euren produktuak egitean sortzen diren igorpenak erregulatzen lagun dezaten,CO2-a igortzeko eskubidea izango dute ongi trukakor bat bezala eta merkatuan ezarritako prezioan.Bono hauen salerosketak-karbono bono batek karbono dioxido tonelada bat igortzeko eskubidea ematen du-berotegi efektuko gasak arintzea baimentzen du, eta horrela,gasak igortzen edo igorritako gasak murrizten dituzten enpresak mesedetuz eta ordainarazten asko igortzen dituzten enpresak.

Berotegi efektuko gasen igorpenen murrizketak CO2 tona baliokideekin neurtzen dira,eta Igorpen Murrizketen Ziurtagirietan (IMZ)itzultzen da.IMZ bat atmosferara izurtzen uzten den CO2 tona baten baliokidea da, eta Kiotoko protokoloarekin akordio bat duten herrialdeei salduak izan ahal dira karbono merkatuan.Agiri bat ezarri dezaketen proiektu motak hurrengokoak izan daitezke:Energia berriztagarriak,laku eta ibaien garbiketak,forestazioa,eta

Gure planetaren aldaketa klimatikoa,berotegi globala edo berotegi efektua sortzen dituzten igorpenak murrizteko, herrialde industrializatu nagusienak - Estatu Batuak kontuan izan gabe-akordio bat ezarri dute zeinek berotegi efektuko gasak murrizteko xede kuantifikatu bat ezartzen duen 2012.urterako:Kiotoko Protokoloa.Hau betetzeko, garapen bidean dauden herrialdetan daude gasak harrapatzeko eta desagerrarazteko proiektuak finantzatzen ari dira.

Izan ere, bonoen salmenta sistemetako kritikoek,CO2-aren igorpenak murrizteko mekanismo inplementazioak atmosferan kontzentratua dagoen CO2-a murrizteko efekturik izango ez duela diote.Wigley-ren estudiak dioen bezala,1999, munduko herrialde guztiek,Estatu Batuak barne, onartutako Kiotoko tratatuaren inplantazioak milioika gasen murrizketa ekarriko du 2050.urterako,edo tenperatura 0,06 °C jeistea ere lortuko du urte horretarako.

Kanpo estekak
-------------
**Harley-Davidson** Estatu Batuetako motozikleta fabrikatzaile bat da.

Harley-Davidson motozikletak 1903an Milwaukee hirian 21 urteko William Harley eta 20 urteko Arthur Davidson gazteak fabrikatzen hasi ziren; horretarako, Davidsonen garajean motordun bizikleta baten prototipoa sortu zuten, 3 m. zabal eta 5 m luze. 1903ko abuztuaren 28an Harley-Davidson Motor Company enpresa eratu zuten, eta egun hartan bertan ekoizpenari buru-belarri ekin zioten.

Historia
--------

Lehen motorrak Davidson familiaren atzeko patioan garatu ziren. Gerora, 1904an, lehen lehiaketa motorra agertu zen. Urte hartatik aurrera, arrakasta handiz saldu zituzten eta 1914an, ekoizpena 16.000 unitate ingurukoa zen. Hiru urte geroago, Lehen Mundu Gerran, Estatu Batuetako hornitzaile bihurtu zen.

1929an AEBetan izandako krisi ekonomiko larrian, modeloak garai latzetara egokitu zituzten eta marka ez zen galdu.

Davisonek kontratu berria lortu zuen gobernuarekin: Bigarren Mundu Gerran, estatubatuar armada hornitzeak konpainia urrezko garaira eraman zuen: Koreako gudara iraun zuen. Gero *Jeep* marka aukeratu zuten Amerikako hornitzailetzat. Bitxikeria gisan, Bigarren Gerra Mundialetik itzuli ziren soldaduak *Choppers* motatako motorrak egiten hasi ziren: pieza gutxi zituzten, arinagoak eta azkarragoak izateko.

Alabaina, hurrengo urteetan, konpainiak izen ona galdu zuen; gainera, zergak gero eta altuagoak ziren eta Hollywoodek Harley Davidson marka estereotipo txartzat jo zuen bere filmetan: gaiztotzat hartzen zituzten Harley batean zebiltzanak.

1969an Amerikan Machinery and Foundry enpresak konpainia erosi eta aldaketa batzuk ezarri zituen, baina horrek motorren kalitatea okertu zuenez, langile asko grebara joan ziren: enpresari gastu handiak sortu zizkioten eta lehen postua galdu zuten, japoniar marken aurrean.

2002 Softail Heritage Classic.

Kanpo estekak
-------------

* Harley-Davidson enpresaren webgunea (eleanitza)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192814
* Commonscat Multimedia: Harley-Davidson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146586815
* ISNI: 0000000404384929
* BNF: 117360535 (data)
* GND: 16092009-7
* LCCN: n81018314
* NKC: kn20010711118
* BIBSYS: 5007030
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192814
* Commonscat Multimedia: Harley-Davidson
**Lajako ur-jauzia** (gaztelaniaz: Salto del Laja**),** Txileko bainuetxe eta turismo gune ospetsua da, Laja ibaiko lau ur-jauziz osatua, Txileko Biobío eskualdean dagoena. Los Angeles hiritik 25 km iparraldera dago, muga Cabrero udalerria izanik .

Ur-jauzien gainean ibaia lasaia eta oso baxua da,baina urak indar handia du, eta erraz hustu daiteke, eta ibaian behera Yumbel udalerriko La Aguada herrira arte geratzen den arroila sakon eta estu batera murrizten da. Handik beste 29 km bidaiatzen ditu Biobío ibaiari urak eman baino lehen, Laja udalerrian.

Inguruko flora boldo, elorri, maiten, peumo, corcolén, quillay, liter, mirto, iratzea, nalca, sahats eta haltza espezie autoktonoen landarez osatuta dago.

Lajako ur-jauziak Txileko hegoaldeko bidaiarientzako erakargarri turistiko handietako bat dira. Gaur egun, hainbat zerbitzu turistiko daude, hala nola hotelak, kanpinak, jatetxeak, etxolak, piknik-guneak, eskulanak. Baita abentura turismoa, mendi-ibiliak, tirolinak eta zikloturismoa ere.

Galeria
-------

Txantiloi:Galería de imágenes
**Angostura ibaia** Txileko ur-ibilgua da, eta Metropolitar eta O'Higgins eskualdeen arteko mugatik gertu sortzen da. Maipo ibaian amaitzen da, eta haren arro hidrografikoaren parte da. Angostura de Painegatik du izena, eta handik jariatzen da.

Ibilgua
-------

Peuco eta San Francisco ibaien elkargunean sortzen da, San Francisco de Mostazalen iparraldean. Ezkerraldean duen mendilerroak 2.000 m-tik gorako tontorrak ditu. m. 50°-rainoko maldadun formazio malkartsuekin, zuhaixka- eta sastraka-foku puntualekin. Foku horiek handitu egiten dira haranera jaisten den heinean, eta, ibaia Aculeoko urmaelera hurbiltzen den heinean, bertako landaredi trinkoa duten mendi-magalak daude. Ibaiaren morfologia Cachapoal ibaiaren sedimentazio handiaren ondorio da; izan ere, ibai horrek eragotzi egin zuen iparraldean zeuden azaleko ibilgu txikiak haraino iristea.

Ibilbidean zehar, hainbat kanal isurtzen ditu: Calán, Águila Sur, Águila Norte, Mansel, Hospital, Isla, Aguilino eta Ligano. Azken horren ondoren, Paine eta Pintue-Santa Marta zingiretatik datozen urak ere jasotzen ditu. Hospital eta Valdivia de Paine herriak zeharkatzen ditu, eta Maipo ibaian amaitzen da, Aculeoko aintziraren iparraldean, iturburutik 30 km inguru egin ondoren.

Biztanleria, ekonomia eta ekologia
----------------------------------

Guztira, ibaiak 2.672 hektareako azalera ureztatzen du Codegua, Mostazal eta Paineko herrilurretan. Biodibertsitate aberatsa du, uretako edo urpeko espezie ugari biltzen dituena, hala nola, ibai-pankerrak, pejerreyak, bagre ertainak, burruntziak, etab. Landarediaren sektorean intsektu asko aurki daitezke (kilkerrak, matxinsaltoak, liztor natiboak, erleak eta erlastarrak, Eritropis sp...).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dirección General de Aguas.  (1993). «Diagnóstico, disponibilidad y requerimientos de agua en la Región Metropolitana. Río Angostura» *Informe Final N° 10*.
2. ↑   Dirección General de Aguas.  (2004). «Cuenca del río Maipo» *Diagnóstico y clasificación de los cursos y cuerpos de agua según objetivos de calidad*.
**Amazon Kindle** (ˈkɪndl̩ ahoskatua) liburu elektronikoen irakurgailu eramangarria da, digitalizatutako liburuak erosi, gorde eta irakurtzeko aukera ematen duena, Amazonek sortua. .MOBI .AZW3 edo PDF artxiboak ere irakurtzen ditu. 2011rako, 4 milioi gailu baino gehiago saldu zituzten.

Gailua haririk gabe konektatzen da Amazonen jabetzako sare batera, Whispernet izenekoa, eta telefonia mugikorreko sarearen bidez (Sprint Estatu Batuetan; 3G edo EDGE/GRPS sareak munduko gainerako herrialdeetan) funtzionatzen du, edukiak deskargatzeko edo — bertsio berrienetan — haririk gabeko Wi-Fi konexio tradizional baten bidez.

Irakurleari esker, 3G konektagarritasuneko bertsioan, doan sar daiteke Wikipediara erabiltzailearen bizilekutik, sarbide horrek inolako operadorerekin datu-trafikoko kargurik sortu gabe.

Gaur egun, Kindle modeloak 11. belaunaldian daude (*Paperwhite*), 10. belaunaldian (oinarrizkoa eta *Oasis*). Oinarrizko modeloan, argi integratua gehitu da, barne-memoria hobetu da, aplikazio berriren bat sartu da eta bere prezioari eutsi zaio, erakargarriagoa izan dadin.

Liburu elektronikoen irakurgailu hau hainbat egunkari eta aldizkariren bertsio digitalak irakurtzeko erabil daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Amazon celebra sus 4 millones de Kindle vendidos en diciembre» *muycomputer.com* 2011/12/29.

Kanpo estekak
-------------
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Svava Jakobsdóttir** (Neskaupstaður, 1930eko urriaren 4a - Reykjavik, 2004ko otsailaren 21a) islandiar idazlea izan zen.

1965ean plazaratu zuen lehen lana, ipuin laburrez osatutako *Hamabi emakume* liburua. Nolanahi ere, hogei urte geroago egin zen famatu *Oturuntza, harrizko hormaren itzalean* (1986) izeneko beste kontakizun-liburu batekin. Lan horretako istorioen protagonistak emakumezkoak dira batez ere, eta guztiak doaz emakumezkoek tradizioz bete duten paperaren aurka. Gaiak askotarikoak dira, baina denetan nabari da protagonisten erretratu psikologikoa egiteko asmoa. Eleberrien artean, nabarmentzekoa da *Maizterra* (1969), joera feministako nobela laburra, kritikarien era bateko eta besteko interpretazioen oinarri izan dena. Azkenaldian, ordea, Keflaviken estatubatuarrek duten NATOren baseak uharteko biztanleen pentsaeran duen eraginari buruzko alegoriatzat jo izan da. Lan horretan ikusten da modu baketsuan ari dela emakumezkoen eskubideen aldeko borroka egiten, eta, horren ondorioz, beste batzuk direla konpromiso politikoaren gaiak, esate baterako, ingurumenaren defentsa, arrazismoarena, hiri handietan gizakiek bizi duten alienazioa eta abar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121693
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70090690
* ISNI: 000000007829568X
* BNF: 11988989h (data)
* GND: 132448025
* LCCN: n88065716
* NKC: xx0245467
* SUDOC: 027959376
* ICCU: TO0V342901
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03212/eu\_j\_0203/j0203

 |

* Wd Datuak: Q121693
*Artikulu hau autrigoien hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Uxama».*
**Uxama Barca** autrigoien lurraldeak osatzen zuten hamar *civitates*en bat izan zen, egungo Osman, Araban, zegoena. "Uxama" toponimoa, denboraren poderioz "Osma" bilakatua, indoeuropar jatorria, ziur asko zelta, du, zelta edo aurrezeltar hizkuntzetan "garaiena" esan nahi zuen eta.

Klaudio Ptolomeok lehenengoz aipatua, autrigoien hiria zela esan zuen. Hauek euskal historiaurreko tribuetako bat osatzen zuten, askorentzat zelta jatorrikoa.

Arkeologo gehienen ustetan, Arabako Karankan dagoen "Lastrako kastroa" eman dioten protohistoriako herri harresituan zegoen.

Aztarnategian bertan ekoiztutako txanponak aurkitu dituzte (garai haietan hiriek egiten zituzten txanponak ez herriek), iberiar alfabetoz (zeltek ez zuten alfabetorik) *u uarkas* inskripzioa dutenak. Zilarrezko inkrustazioak dituen lantza bat ere topatu dute. Ezaugarri zeltak (motibo lerromakurrak edo otso-hortzak) dituen lantza hau Arabako Arma museoan dago gaur egun.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Emborujo, A. Ortiz de Urbina, E. & Santos, J..  (1992). «Reconstrucción paleogeográfica de autrigones, caristios y várdulos» *Complutum* (2): 449..
2. ↑    *Gran Enciclopedia Aragonesa OnLine.* .
3. ↑    *Poblamiento y estructuras sociales en el norte de la Península Ibérica.* .
4. ↑    Solana Sainz, J.M.. *Estudios de arqueología Alavesa IX.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4391777
* **Identifikadoreak**
* NKC: ge131222
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 33759

 |

* Wd Datuak: Q4391777


| * i
* e
* a
Autrigoien hiriak |
| --- |
| Tritium Autrigonum  •  Virovesca  •  Uxama Barca  •  Deobriga  •  Portus Ammanus / Flaviobriga  •  Antecuia  •  Salionca  •  Segisamonculum  •  Vindeleia |  |
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Þórunn Elfa Magnúsdóttir** (Reykjavik, 1910 – 1995) islandiar idazlea izan zen. 1933an hasi zen idazten, hogeita hiru urte zituela, ipuin-bilduma bat: *Reykjaviken alabak I*. Hiri-giroko lana da, eta bere garaiko gainerako idazleen herri-giro eta tradizio errealistako bideetatik aldendu zen bertan. 1934 eta 1938. urteetan argitaratu ziren *Barre egiten du udaberriak* eleberriaren bi aleak, *Reykjaviken alabak II* eta *Reykjaviken alabak III* azpitituluarekin. Reykjavikeko neskatxa gazteen bizimodua kontatzen du, estilo alai eta hiriko argot hitzez betetako hizkuntzan. Lan horretako protagonista idazle izan nahi duen neskatxa bat da, argitaletxeen iruzurrei aurre egin behar diena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4982686
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 285956279
* ISNI: 0000000391982558
* BNF: 12460262g (data)
* GND: 1051928168
* LCCN: n89629405

 |

* Wd Datuak: Q4982686
**Los Cipreses ibaiaren erreserba nazionala** Txileko eremu babestu bat da, Bernardo O'Higgins Jeneralaren eskualdeko Andeetan dagoena, Rancagua hiritik 50 km-ra. Carretera del Cobrearen eta Azidoaren Ibilbidearen bidez irits daiteke bertara. 

Erreserba hau 1985ean sortu zen. Gaur egun, Basogintzako Korporazio Nazionalak (CONAF) babesten du, eta Txileko eremu basati babestuetan ekoturismoa garatzea du helburu.

Ibar honen hondoan, mendi estu batetik barrena, mando edo zaldietarako egokia, Cipreses ibaiaren sorrera dago. Antzina, **Cipreses glaziarretik** ateratzen zen ibarraren hasieran. Hala ere, glaziarrak atzera egin du urteen poderioz, eta haranaren goialdean gailurra dago arrokazko tapoi moduko batean, harkaitzetik geratzen dena ahokatzen duena. Ibaia zuzenean sortzen da glaziarraren azpian, ikuskizun zirraragarri batean.

Bisitariak
----------

Erreserba honek Txileko eta atzerriko bisitari ugari jasotzen ditu urtero.

**Las Palmas de Cocalán erreserba nazionaleko bisitariak**| Urtea | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **txiletarrak** | 7.297 | 8.986 | 808/10 | 10.283 | 12.017 | 12.540 | 19.618 | 22.162 | 27.171 | 31.698 | 24.935 | 32.564 |
| **atzerritarrak** | 404 | 416 | 415 | 364 | 361 | 349 | 470 | 395 | 462 | 275 | 301 | 419 |
| **Guztira** | 7.701 | 9.402 | 11.223 | 10.647 | 12.378 | 889 | 88.01.20 | 22.557 | 27.633 | 31.973 | 25.236 | 32.983 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Subsecretaría de Turismo y Corporación Nacional Forestal. *Visitas al Sistema Nacional de Áreas Silvestres Protegidas por el Estado (SNASPE). Serie 2007-2016..* .
2. ↑    *Estadisticas de Visitación. Corporación Nacional Forestal (CONAF).* .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Los Cipreses ibaiaren erreserba nazionala*** |

* Reserva Nacional Río de Los Cipreses en CONAF.
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Alfreð Finnbogason** (Grindavík, Islandia, 1989ko otsailaren 1a-) futbolari islandiarra da, Real Sociedadean aurrelari gisa jokatu zuena.

Ibilbidea
---------

Finnbogason Grindavíken jaio zen baina haurtzaroko bi urte Eskozian pasa zituen. Hainbat klubetako gazte mailetan aritu zen 2008an Breiðablik UBKrekin debut profesionala egin arte. 2009 denboraldian gazte hoberena bozkatu zuten islandiar ligako jokalariak. Urte berean Islandiako futbol kopa irabazi zuen Breiðablikin. 2010ean jokalari hoberena bozkatu zuten islandiar ligako jokalariak.

### Islandiatik kanpo

2010ean Lokerenek sinatu zuen Finnbogason. Belgikako ligan ez zuen minutu asko jokatu eta 2012an Helsingborgs IF klub suediarrera lagatu zuten. 2012ko udan SC Heerenveenek sinatu zuen. Herbehereetako futbol txapelketan Finnbogason goi-mailako aurrelari gisa ezarri zen. 2014ko udan Real Sociedadek Finnbogason sinatzeko aurreakordioa lortu zuen.

Selekzio nazionalean
--------------------

2009 eta 2011 artean 21 urte azpiko selekzio islandiarrarekin jokatu zuen. 2010ean selekzio nazionalarekin debuta egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aurreakordioa SC Heerenveen-ekin Alfred Finnbogason fitxatzeko Realsociedad.com 2014ko ekainaren 2a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40771
* Commonscat Multimedia: Alfreð Finnbogason

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6705161030932723920007
* GND: 1224491890

 |

* Wd Datuak: Q40771
* Commonscat Multimedia: Alfreð Finnbogason
**Marja-Liisa Olthuis**, jaiotzez **Marja-Liisa Mujo**, (Partakko, 1967ko abuztuaren 9a) sami jatorriko finlandiar hizkuntzalari, itzultzaile eta idazlea da, gaur egun Herbehereetan bizi dena. Samieraz **Kaabi Eljis Márjá-Liisá** izena erabiltzen du.

Bizitza
-------

### Ibilbidea

Partakkon jaio zen 1967an. Bere gurasoak Sammlii-Kaabi Eljis (Eljas Mujo) eta Piätárii-Heendâ Heeihâ Elsa ziren. 4 urte zituela, bere aita eta aitona Heendâ-Heikkâ, Heikki Aikio, elurrezko motoarekin gidatzen ari zirela hil ziren. Horren ostean, Marja-Liisa amarekin bizi izan zen denbora batez Utsjokin eta Nuorgamen. Gero Kuhmora joan ziren bizitzera eta han bere ama berriro ezkondu zen.

1974an hasi zen eskolan ikasten. 1986an Kuhmoko eskolan graduatu zen. 1992an filosofiako masterra egin zuen Ouluko Unibertsitatean. Urte berean Herbehereetara joan zen. 1999an, Sami Institutuak Israel Ruong dirulaguntza eman zion, sami ikertzaile gazteei ematen zaiena.

Marja-Liisa Olthuis masterra egin duen lehen inari samia da. 2007ko apirilaren 14an, inari samierari buruzko doktore tesi bat inari samieraz arrakastaz defendatu zuen lehen inari sami bihurtu zen. 2009an, inari samiera ikasteko urtebeteko programa sortu zuen. 2020an, Linguapax saria irabazi zuen.

### Bizitza pertsonala

Herbehereetan bizi da Henkjan senarrarekin. Bi alaba ditu: Sofia eta Ester Anne. Alabekin samieraz hitz egiten du.

Lanak
-----

Lan zientifikoak
* *Revitalising Indigenous languages. How to recreate a lost generation* (Suvi Kivelä eta Tove Skutnabb-Kangasekin batera, 2013)

Haur literatura
* *Njobžâvääri pessijâšmarkkâneh* (2006)

Testuliburuak eta hiztegiak
* *Kielâoppâ* (2000)
* *Sämikielâ sänikirje säämi-suoma ja suomâ-säämi* (2005)

Itzulpenak
* *Sun ana mist huolâ* (1991)
* *Evaƞgelium Matteus mield* (1995)
* *Luándukirje* (2003)

Poesia
*Worte verschwinden / fliegen / zum blauen Licht : Samische Lyrik von Joik bis Rap* (antologiaren parte gisa, 2019)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «Marja-Liisa Olthuis» *Anaras* (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
2. ↑   **(Alemanez)** Domokos, Johanna; Schlosser, Christine; Rießler, Michael, eds. «Marja-Liisa Olthuis. (Kurzbiographie)» *Worte verschwinden / fliegen / zum blauen Licht : Samische Lyrik von Joik bis Rap.*  Freiburg: Albert-Ludwigs-Universität Freiburg (argitaratze data: 2019), 465 or. ISBN 978-3-9816835-3-0..
3. ↑   **(Ingelesez)** Kilpi, Katriina. «Doctoral thesis to be defended in Inari Sámi» *Eurolang* 2007-04-13  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007-09-28) (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Marja-Liisa Olthuis is the winner of the Linguapax International Award 2020» *Linguapax* 2020-02-21 (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).

Kanpo estekak
-------------
**Zalduondoko inauteria** Zalduondon (Araba) ospatzen den urteroko jaialdia da. 1975. urtetik ospatzen da etenik gabe, frankismo garaiko 41 urteko etenaldiaren ondoren. Markitos alegiazko pertsonaiaren inguruan ospatzen da, panpina moduan irudikaturik, kalez kale eraman eta epaitu ondoren, erre egiten dena.

Historia
--------

Zalduondoko inauteriak 1936. urte arte ospatzen zelako testigantza ugarietan oinarrituta, Blas Arratibel, Martiniano Martínez de Ordoñana y Joaquín Jiménez etnografoen ekimenez herriko inauteriak berriz ere ospatzen hasi ziren 1975 urtean, frankismoaren hondarretan. Geroztik, Euskal Herriko antzinako inauteri ikusgarrienetakoa bilakatu da.

Markitos, zintzilikatua.

Ospakizunak
-----------

**Markitos** traje beltzez, gorbataz eta txapelaz jantzitako metro bat pasatxoko panpina da. Herriko gazteek paratzen dute inauteriko igande goizean, herriko Martiniano etxean. Lepoan koloreztutako arrautzen lepokoa jartzen diote. Kolorez apaindutako gurdi baten gainean eramaten dute kalez kale. Ondoren, zutoin batetik zinitzilikatu eta herriko bazkaria ospatzen da. Bazkariaren ostean, berriz ere kalez kale eramaten dute; Markitosekin batera, *cenicero* edo errauts banatzailea eta *kale garbitzailea*, musikariak, mozorrrotutako agure bikotea (Markitosen gurasoak), hartza, ardia eta bi porreroak (Lantzeko Ziripoten antzeko pertsonaiak) doaz, beste gazteekin batera, kantuz. 

Zalduondoko inauteriak.Gurdian, Markitosekin batera doa predikadorea, haren aurkako hitzaldiak botatzen dituena. Paseoa bukatu ondoren, Markitos lurrean utzi eta erre egiten da, haren inguruan dantza egiten den bitartean, harik eta gazte batek panpina hartu eta bidoi batera sartzen duenera arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Crespo, Txema G..  (2008-02-03). «Markitos, culpable de los males de Zalduondo» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2024-02-02).
2. ↑    «Jaiak adina mozorro» *Berria* 2014-02-26 (Noiz kontsultatua: 2024-02-02).
3. ↑    «Inauterien jaiaren jatorria -» *Alea.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-02).

Kanpo estekak
-------------

* "Zalduondoko inauteriak" dokumentala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15675813
* Commonscat Multimedia: Carnivals in Zalduondo

---

 |

* Wd Datuak: Q15675813
* Commonscat Multimedia: Carnivals in Zalduondo


| * i
* e
* a
Inauteriak Euskal Herrian |
| --- |
| Gipuzkoa | Donostia  •  Oiartzun  •  Tolosa |
| Nafarroa | Agoitz  •  Altsasu  •  Bera  •  Goizueta  •  Ituren eta Zubieta  •  Lantz  •  Lesaka  •  Unanu  •  Urdiain •  Olazti |
| Lapurdi | Uztaritze |
| Zuberoa | Zuberoako maskarada |
| Bizkaia | Markina  •  Carrascoliendas  •  Mundaka |
| Araba | Zalduondo |
| Pertsonaiak | Artzainak eta inudeak  •  Joaldunak  •  Kaldereroak  •  Kaskarotak  •  Markitos  •  Miel Otxin  •  Momotxorro  •  Porretero  •  Trapujale  •  Zakuzarrak  •  Zaldiko  •  Zamalzain  •  Zanpantzar  •  Ziripot |
| Dantzak | Zahagi dantza  •  Sorgin-dantza |
| Beste errituak | Gizakunde, Emakunde eta Orakunde  •  Txitxi-burruntzi eguna  •  Eltze-itsu igandea |
**Geena Rocero** (Manila, Filipinak, 1983ko urriaren 24a) filipinar modeloa eta bera bezalako pertsona transgeneroen eskubideen aldeko hizlari ekintzailea da. Rocero *Gender Proud* (euskaraz, generoaz harro) nazioartean transgeneroen aldeko ekintzak egiten dituen laguntza-erakundeko sortzailea da.

Biografia
---------

Manilan jaio zen. 15 urte zituenean edertasun.lehiaketetan parte hartzen hasi zen.

17 urte zituenean San Frantziskora joan zen bizitzera. 2005ean New Yorkera aldatu zen eta 2006an estatubatuar herritartasuna lortu zuen.

Ibilbidea
---------

Moda-argazkilari batek Rocero ezagutu zuen New York hiriko Lower Easter Sideko jatetxe batean. Handik gutxira NEXT Model Management top model agentziarekin kontratua sinatu zuen eta 12 urtez nazioarteko bainujantzi eta edertasun argitalpenetarako modelo lanak egin zituen. Jarraitzaile asko lortu zituen.

2014an *C☆NDY* aldizkariaren bosgarren urteurrena zela eta, honen azalean agertu zen beste 13 emakume transgenero ospetsurekin batera: Janet Mock, Carmen Carrera, Laverne Cox, Isis King, Gisele Alicea, Leyna Ramous, Dina Marie, Nina Poon, Juliana Huxtable, Niki M’nray, Pêche Di, Carmen Xtravaganza eta Yasmine Petty.

2015ean Logo telebista-kateak eman zuen transgenero gazteei buruzko *Beautiful As I Want To Be* telesail digitala ekoitzi zuen.

2016an Rocero eta Tracey Norman *Harper's Bazaar* aldizkariaren azalerako posatu zuten lehen modelo transgeneroak bihurtu ziren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16205705
* Commonscat Multimedia: Geena Rocero

---

 |

* Wd Datuak: Q16205705
* Commonscat Multimedia: Geena Rocero
Burguko jurisdikzio-biribilkia, Araba.
**Jurisdikzio-biribilkia** harrizko zutabea zen, herri baten jurisdikzioa adierazten zuena. Batzuetan, pikota gisa ere erabiltzen zen, alegia, kondenatuak zigortzeko.

Historia
--------

Jurisdikzio-biribilkiak XIV. mendean sortu ziren, jurisdikzio helbururekin. Biribilki bakoitzak tokiko kategoria administratibo bat irudikatzen zuen, kokaturik zegoen tokiko herria zen jabea, eta haren bidez jakinarazten zitzaion kanpotarrari herri horrek hiribildu-pribilegioa zuela. Herrien sarreran edo jurisdikzioen mugan jarri ohi ziren, beti bide nagusien ondoan.

1813tik aurrera erabilerarik gabe geratu ziren, Cadizko Gorteek sistema feudalaren adierazpen guztiak herrietatik kentzeko agindu baitzuten. Asko suntsituak izan ziren, eta gaur egun gutxi batzuk baino ez dira geratzen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Gallego, Juanma. *Joan zaitez pikotara, aizu!.*  Alea, 2022ko urriak 23, alea.eus (Noiz kontsultatua: 2024-2-27).
2. 1 2 3    *Buradon Gatzagako pikota (Buradon Gatzaga, Bastida).*  Done Jakue bidea: Barrualdeko bidea, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2024-2-27).

Ikus, gainera
-------------

* Pikota

Kanpo estekak
-------------
***Correlingua*** galizierazko hiztunek abiatutako ekimena da, Euskal Herrian egindako Korrikak inspiratuta. Funtsean, hizkuntzaren garrantzia ohartzeko burututako lasterketa da, Galizia zeharkatzen duena. Parte-hartzaileak ikasleak dira batez ere, hala haurrak nola gazteak.

2000. urtean lehenengo edizioa egin zuten.

Antolatzaileak
--------------

*Asociación Socio-Pedagóxica Galega*, CIG-Ensino, *A Mesa pola normalización Lingüística* eta *Equipos de Normalización Lingüística* elkarteak antolatzaileen artean ditugu, udaletxe batzuekin batera.

Ikus, gainera
-------------

* Korrika
* *Correllengua*
* *Corsa Aran per sa lengua*
* *Ar Redadeg*
* *Rith*
* *Ras yr Iaith*

Kanpo-estekak
-------------

* **(Galizieraz)** *Correlingua*ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3328032
* Commonscat Multimedia: Correlingua

---

 |

* Wd Datuak: Q3328032
* Commonscat Multimedia: Correlingua


| * i
* e
* a
**Korrikaren ekitaldiak** |
| --- |
| Edizioak | 1980 • 1982 • 1983 • 1985 • 1987 • 1989 • 1991 • 1993 • 1995 • 1997 • 1999 • 2001 • 2003 • 2005 • 2007 • 2009 • 2011 • 2013 • 2015 • 2017 • 2019 • 2022 • 2024 |  |
| Korrikaren ahizpak | Correlingua • Ar Redadeg • Correllengua • La Passem • Corrilingua • Sprochrenner • Lefkantun • Rith • Ras yr Iaith |
**Attica kartzelako matxinada** 1971ko irailaren 9an hasi zen, AEBetako Buffalo hirian, New York estatuan. Zaindariak bahitutzat hartuz, presoek espetxeko zuzendaritza beren gain hartu zuten. Gertaerak Attica Correctional Facility espetxean eman ziren.

Gertaerak
---------

1971ko irailaren 09an, Attica kartzelako matxinada hasi zen, AEBetako Buffalo hirian. Euren eskubide politikoak aldarrikatu eta bizi baldintza duinak eskatzeko, 1.281 presok guardiak bahitu zituzten eta kartzelaren kontrolaren jabe egin ziren lau egunez. Nelson Rockefeller gobernatzaileak barruan sartzeko agindua eman zuen. Guardia Nazionalak 33 preso eta zenbait espetxezain hil zituen asaltoan; zaurituak 80 baino gehiago izan ziren. 2000. urtean epaile batek, Michael Telescak, presoei 8 milioi dolar ordaintzera zigortu zuen estatua, matxinadan zehar eta ondoren presoak torturatu izanagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Drake, S. E. (2004). «Evolución de la literatura contemporánea de los grupo minoritarios de los Estados Unidos». Wischer, E. ed. *Historia de la literatura. VI. El mundo moderno*. 559.or.: Ediciones AKAL. 890 or. ISBN 9788446000396."Motín+de+la+cárcel+de+Attica"&source=bl&ots=t8vJncRcy-&sig=yJmlBfwNmLqRIWGR36sx5NbBB6I&hl=es&sa=X&ei=z1fLT\_aIJaaH0AXa48DnAQ&redir\_esc=y#v=onepage&q="Motín%20de%20la%20cárcel%20de%20Attica"&f=false
2. ↑
3. ↑  Democracy Now!. «New York State Settles with Victims of Attica Prison Brutality».

Kanpo estekak
-------------

* Argazkiak *Argia* aldizkarian.
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**John Snorri Sigurjónsson** (Sveitarfélagið Ölfus, 1973ko ekainaren 20a - 2021eko otsailaren 5etik K2 mendian desagertua) islandiar alpinista da. 2017ko maiatzean, Himalaiako Lhotse mendiaren gailurrera iritsi zen lehen islandiarra izan zen, 8.516 metroko altuera duena eta munduko laugarren mendirik altuena dena. Urte bereko uztailaren 28an, K2 mendiaren gailurrera iritsi zen lehen islandiarra izan zen. 2017ko abuztuaren 4an, Broad Peak mendia igo zuen (8051 metro).

2021eko otsailean, John Snorri, Ali Sadpara eta Juan Pablo Mohr desagertu ziren K2 igotzen saiatzen ari zirela.

Lehen urteak
------------

Islandiako Ölfusen jaioa, gaztetan bikain aritu zen kirolean, eta ondoren mendiko eskaladan aurkitu zuen bere pasio fisikoa eta mentala.

Bizitza pertsonala
------------------

John Snorri Lína Móey Bjarnadóttirrekin ezkonduta dago eta sei seme-alabaren aita da.

Ibilbidea
---------

Bere lehen arrakasta aipagarria Mont Blanc (4.808 metro) izan zen 2011n, Alpeetako mendirik altuena. Hurrengo urteetan munduko gailurrik zailenetako batzuk konkistatu zituen.

* Ama Dablam (6.812 metro) 2015ean
* Elbrus mendia (5.642 metro) 2016an
* Lhotse (8.516 metro) 2017an (gailurrera iritsi zen lehen islandiarra)
* K2 (8.611 metro) 2017an (gailurrera iritsi zen lehen islandiarra)
* Broad Peak (8.047 metro) 2017an
* Cervino (4.478 metro) 2018an
* Breithorn (4.164 metro) 2018an
* Pollux (4.092 metro) 2018an
* Manaslu (8.156 metro) 2019an

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61081255

 |

* Wd Datuak: Q61081255