recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Poker fitxa batzuk.
Kasinoetan, zenbait mahai-jokotan, jolas parkeetako zenbait atrakzioetan edo zenbait saltzeko makinatan **fitxa**k erabiltzen dira dirua ordezkatzeko. XX. mendetik aurrera gehien erabili diren fitxak plastikozko disko txiki koloretsuak izan dira, kopuruekin eta batzuetan serie zenbakiekin.

Negozio batzuetan ohiko dirua fitxekin ordezkatu egiten da, negozioaren seguritatea handitzeko. Autotxokeetan, esate baterako, erabiltzaileek fitxak sartzen dituzte autoetan eta auto bakoitzean fitxa asko metatu egin daiteke. Lapurrentzat fitxak ebastea ez da dirua lapurtzea bezain erakargarri izaten. Gauza bera saltzeko makinekin. Txanponekin elikatuz gero, makinak gehiago zaindu egin behar dira lapurretak saihesteko, fitxekin elikatzen direnean baino gehiago.

Ficha motak
-----------

Azkenean, joko-fichak metal, plastiko edo lur zorrotza, metalzatua estaliak dira. Jolasetako estilo ezberdinetan arabera, euren balioa (koloreen bidez ager daiteke) oso desberdina izan daiteke. Sineste orokorren kontrakoan, ez dago kasino-fichen pisu ofizialik. Las Vegasen zirkulatzen diren gehieneko fichen pisua 10 gramo ez da gainditzen.

Historia
--------

1626an Veneziako lehenengo joko-lekua legezko egiten zenean, joko-fichak ia bi ehun urtez ez zen ikusten. XIX. mendeko aurretik, pokertzaileek balio handiko objektu txikiak erabili zituzten trukean, hala nola urre itxurako xaflak, haginak, ileak edo papelak.

eta 1930. urteetako hainbat enpresak lur-zetatik egindako pokertxoak egin zituzten. Hautatzeko 1000 estilo inguru egon zen, ohikoa zen koloreak, zuri, gorri, urdin, hori, baina teorian nahi den kolorea sortu daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072280
* Commonscat Multimedia: Casino tokens

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4241067-8
* AAT: 300191355

 |

* Wd Datuak: Q1072280
* Commonscat Multimedia: Casino tokens



1. ↑   **(Ingelesez)**  *One88.*  (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
*Cortinarius vibratilis*

Sinonimos: *Myxacium vibratile*, *Agaricus vibratilis*, *Cortinarius amarus*

Mikatzegia da kontsumorako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 50 mm arteko diametrokoa, hasieran koniko-ganbila, kanpai-itxurakoa gero zabaldua, titi antzeko batekin, ertz inkurbatua, osoa, laster zuzena, errezelaren hondar zurixkekin; kapelaren azala erdiraino bereiz daiteke, higrofanoa, distiratsua, leuna, likatsua edo glutinosua, biskositate mikatza, okre-laranja kolorekoa edo hori-lehoi kolorekoa, okre zurbil kolorera edo hori zurbil kolorera koloregabetzen da, batez ere lehortzean.

**Orriak:** Ez oso estu, meheak, adnatuak edo adnatu-bihurgunetsuak; okre zurbil kolorekoak, gero okre-kanela kolorekoak.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 10 mm arteko lodierakoa, fusiformea eta klabiforme samarra, betea, likatsua, biskositate mikatza, orrietara pruinaduna, fibrila finekin eta zetaduna; zuria, ondoren zurixka-okre kolorekoa, ukitzean edo zahartzean hori-okre kolorea hartzen du; gortina ez da oso ugaria eta oina kapelaren ertzarekin lotzen du, zeta-antzekoa, hialianoa, zurbila, glutinosua.

**Haragia:** Lodia, laster biguna, zurixka; usain nabarmenik gabea, zapore oso mikatza. 

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Vibratilis* epitetoa latinetik dator, distira egin, distira, esan nahi duen "vibràtilis" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Cortinarius eburneus* delakoarekin nahas daiteke, honen kapelaren azala zuria da. Baita *Cortinarius causticus* espeziearekin ere, hau sendoagoa da, kapela marroi-gorri kolorekoa du, hori gutxiagorekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (*Pinus*, *Abies*, *Picea*), mendian. Oso urria eta lokalizatua.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 204 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
***U-27* itsaspeko alemaniarra** Alemania Naziko *Kriegsmarineren* VIIA-motako U-boot itsaspekoa zen, Bigarren Mundu Gerran zerbitzurako eraikia. Gila 1935eko azaroan ezarri zuten Bremenen. 1936ko abuztuan, *Korvettenkapitän* Hans Ibbekenekin itsasoratu zuten. 1937ko urriaren 4an, Johannes Francek ordezkatu zuen Ibbeken, eta 1939ko ekainaren 6ra arte gidatu zuen ontzia, Hans Georg von Friedeburgek hilabeteko agintea hartu zuenean. Uztailaren 8an Johannes Francek ordezkatu zuen berriro, eta 1939ko irailaren 20an galdu zen arte itsasontzia komandatu zuen.

*U-27*-k oso karrera laburra izan zuen, gerra-patruila bakarra eta bi ontzi etsai baino ez zituen hondoratuta. Irailaren 13an *Davara* eta irailaren 16an *Rudyard Kipling* bi arraste-ontzi britainiarrak hondoratu ondoren, *U-27*a Lewisen mendebaldean hondoratu zen, Eskozian, HMS *Fortune*, *Faulknor* eta *Forester* suntsitzaile britainiarren sakonera-kargen ondorioz. 38 tripulatzaileek bizirik atera ziren eta preso izan ziren gerra amaitu arte.
Indoeuroparren balizko sorterria
**Indoeuroparrak** indoeuropar hizkuntzetan mintzatzen diren pertsonak eta herriak dira, gehienbat historiaurreaz hitz egiten denean erabilia. Gaur egun, Europan eta Asian jatorria zuen indoeuropar hizkuntzen familia munduko hedatuena da.

Brontze Aroan indoeuropar hizkuntzak zabaldu zituzten herriak izendatzeko erabiltzen da batzuetan hitza, baina garai horretako hizkuntza (K.a. II. milurtekoa) aitzinindoeuropera izanda, aitzinindoeuroparrak ere deitzen zaie.

Indoeuroparren ikerketa eta sailkapena hizkuntzen alorrekoa da gehienbat, baina hainbat aurkikuntza arkeologiko eta arkeogenetiko erabili dira hauen sorrera eta zabalkundea azlatzeko.

Herri indoeuroparrak dira, bestek, beste, herri zeltikoak, germaniar herriak, eslaviarrak, antzinako latinoak, pertsiarrak, hititak, luwitak, armeniarrak eta abar. 

Yamnaya kulturako ondorengoen edapena
Indoeuroparren edapena eta sortu zituen kulturak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q475027
* Commonscat Multimedia: Indo-European

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11934445h (data)
* LCCN: sh85065707
* NKC: ph117629

 |

* Wd Datuak: Q475027
* Commonscat Multimedia: Indo-European
Gorozkiz betetako ontziak koprokultiboa egiteko
**Koprokultiboa** gorotzaren kultura mikrobiologikoa da. Mikrobiologia klinikoan erabiltzen den prozedura da, gaitz gastrointestinal baten atzean dauden bakterioak edo onddoak identifikatzeko. Jatorri ez ezaguneko beherako larriak eta iraunkorrak aztertu ahal izateko erabiltzen da.

Pertsona osasuntsu baten gorozkiak ez dira esterilak, mikrobio asko dituztelako. Heste-floran 10 bilioi inguru bakterioak ditu gizabanako osasuntsu batek. Koprokultibo baten helburua ez da, beraz, gorozkien mikrobio denak kultibatzea, patogeno zehatz batzuk (Salmonella, Escherichia coli enterohemorragikoa, Staphylococcus aureus, Campylobacter, Yersinia, Shigella dysenteriae...) bilatzea baizik.

Koprokultiboa egiteko libratzearen ondoren gorozkiak ontzi esteril batean jaso behar dira. Era berean, ekidin behar da txiza edo komuneko paperaren hondarrak hartzea, lagina kutsa baitezakete. Lagina lehenbailehen bidali behar da laborategira, eta ezin da hoztu edo hozkailuan sartu (hesteetako mikrobio patogeno batzuk oso sentikorrak direlako hotzarekiko).

Mikrobio patogenoak bilatzeko lagina hazkuntza-ingurune ezberdinetara pasatzen da. Bakterio eta legamia patogenoak bilatzeaz gain, hainbat kasutan patogeno batzuek (Clostridium perfringens, Clostridium difficile...) ekoizten dituzten toxinak ere bila daitezke.

Koprokultiboa egin aurretik ohikoa da laginaren azterketa mikroskopikoa, hainbat parasito identifikatzeko edo leukozitoak ikusteko. Gram tindaketak ere hainbat bakterio patogeno antzematen laguntzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2563658
* Commonscat Multimedia: Stool tests

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00563667
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: -36

 |

* Wd Datuak: Q2563658
* Commonscat Multimedia: Stool tests
**WhatsApp** telefono mugikorretan instala daitekeen bat-bateko mezularitzarako aplikazio bat da. 2014az geroztik, jabetza Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Facebook multinazionalaren esku dago.

Ezaugarriak
-----------

Nork bere kontaktuekin doan txatea dezake, Internet konexioa egonez gero. iPhone, Android, Blackberry eta Nokia mugikorretan funtzionatzen du eta testu-mezuak, argazkiak, bideoak edo audioak bidaltzeko aukera ematen du, bakarkako txata zein taldekoa egiteko, eta baita hainbat laguni mezu bera igortzeko ere. Aplikazioa doan jaits daiteke.

Multiplataforma izatean bide dago arrakastaren zati handi bat: izan ere, egon badaude beste aplikazio batzuk kontaktuekin txateatzeko, baina sistema bakarrean erabil daitezkeenak: alegia, iPhone bat izanik, ez dago Blackberry batekin kontaktuan aritzerik.

WhatsAppek norberaren mugikorreko kontaktuetan dauden eta WhatsApp aplikazioa duten beste erabiltzaile batzuei mezuak bidaltzeko aukera ematen du. Kontaktu horiek argazkiarekin edukiz gero, argazkiak ere erakusten ditu.

Talde-txatak sor daitezke eta, horrela, lagun talde osoaren arteko elkarrizketak egin, adibidez. Aukera dago mezua iristen den bakoitzean jakinarazpena jasotzeko, edo jakinarazpenak desaktibatu eta mezu horiek aplikazioan sartzean ikusteko. Whatsappek solaskideei buruzko pribatutasuna izateko zenbait eginbide eskaintzen joan da, gero eta gehiago, erabiltzaileak aukeran horiek aktiba ditzan, hala nola mezua jaso den edo ez jakinaraztea, solaskide bat konektatuta dagoen edo ez, eta are, mezuak denbora jakin batez bakarrik irakurgai jartzeko modua, 2022ko uztailean iragarri zenez.

Internet konexioa behar da WhatsApp erabiltzeko. Konexio bat kontratatuta edo Wi-Fi bidez konektatuz gero, lagunekin mezuak, argazkiak, bideoak... doan truka daitezke. 

Whatsappek hainbat hizkuntzatako interfazea du, baina oraingoz ez dago euskarazko lokalizaziorik.

Ikus gainera
------------

* Bat-bateko mezularitza.
* Facebook.
* Telegram.
* Riot (Software) / Element.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Sustatu, CC-BY-SA lizentzia.  (2011-08-29). *Whatsapp: mugikor bidez txateatzeko modako aplikazioa.* .
2. ↑    Gorraiz, Uxue Rey. «Whatsappek aukera emanen du norbera online den ezkutatzeko» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-07-05).
3. ↑    Durruti, X..  (2016-12-23). «Whatsapp aplikazioa euskaratu nahi duzu?» *Iparra.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049511
* Commonscat Multimedia: WhatsApp

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12154440126535342249
* BNE: XX5873440
* BNF: 177075848 (data)
* LCCN: no2019048310

 |

* Wd Datuak: Q1049511
* Commonscat Multimedia: WhatsApp
**Els Setze Jutges** (euskaraz *Hamasei Epaileak*) 1961ean Miquel Porter i Moixek, Remei Margaritek eta Josep Maria Espinàsek sorturiko katalanezko kantarien talde bat izan zen. Izena Katalunia, Valentzia nahiz Balear Uharteetako herrik aho-korapilo ezagun batean oinarritzen da (*Setze jutges d'un jutjat mengen fetge d'un penjat*, hots, "Epaitegi bateko hamasei epailek urkatu baten gibela jaten dute"): izendapen hura diktadura frankistaren garaiko nolabaiteko kataluniar kulturaren aldeko izpiritu ironiko eta errebindikatzaile batez jaio zen.

Euren kantak abestuz eta frantziar kantarien abestien bertsioak moldatzen hasi ziren, bereziki Georges Brassensenak. Elkartu ziren artistak barne, "epaileak" hauexek izan ziren, kronologikoki:

1. Miquel Porter i Moix
2. Remei Margarit
3. Josep Maria Espinàs
4. Delfí Abella
5. Francesc Pi de la Serra
6. Enric Barbat
7. Xavier Elies
8. Guillermina Motta
9. Maria del Carme Girau
10. Martí Llauradó
11. Joan Ramon Bonet
12. Maria Amèlia Pedrerol
13. Joan Manuel Serrat
14. Maria del Mar Bonet
15. Rafael Subirachs
16. Lluís Llach

Ikus, gainera
-------------

* Ez dok amairu
* Nova Canço

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1333388
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305875051
* BNE: XX4799505
* CANTIC: a11399909

 |

* Wd Datuak: Q1333388
**Reem Omar Frainah**, arabieraz: ريم عمر فرينة‎,(Palestina, ?) Palestinako giza eskubideen aktibista. Emakumea eta Haurra Babesteko Aisha Elkarteko zuzendari exekutiboa ere bada.

Biografia
---------

1993tik Reem Frainahk Palestinako emakumeen eta haurren babesaren arloan lan egin zuen. Aktibismoaz gain, matematika ikasi zuen unibertsitatean. Lizentziatura amaitu ondoren, irakasle aritu zen Lehen Hezkuntzan. Eiad al-Sarrajekin harremanetan jarri zen, Gaza Community Mental Health Program-en (GCMHP, euskaraz, Gazako Osasun Mentaleko Programa) urtebeteko prestakuntza-ikastaroaren bidez. Haren bidez, psikologian interesatu zen, eta 2011n amaitu zuen Psikologia Maisutza Gazako Al-Azhar Unibertsitatean. *"Erlijio-konpromisorako joerak eta Gazako bikote-lagin baten ezkontza-doikuntzarekin duen lotura"* izan zuen mintzagai.

GCMHP programaren barruko programetako bat Emakumearen eta Haurraren Babeserako Bakha Elkartea (AISHA) bihurtu zen. Emakume palestinarren erakunde independentea da, eta genero-integrazioa lortzeko lan egiten du, Gazako Zerrendan baztertutako taldeei laguntza ekonomiko eta psikosozialaren bidez, Gazako hirian eta iparraldean. 2013an AISHA erakunde independentea bihurtu zenean 2009an, Frainah programaren koordinatzaile izendatu zuten. AISHAko zuzendari exekutiboa izan zen.

Bere lan gehienetan irakaskuntza sartzen da, eta Gazako emakume eta haur baztertu gehienei zerbitzu batzuk ematea. Artikuluak, azterlanak eta lan-dokumentuak ere idatzi zituen, gaiari buruzko mintegietan parte hartu zuen, eta hainbat erakunderekin taillerrak antolatu zituen, besteak beste, Palestinako Gobernuaren ordezkariekin, Palestinako Bankuaren ordezkariekin eta Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeitekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *بعد تحقيق الهدف عن "اغتصاب المحارم".. جهات حقوقية وقانونية تكشف قصور السلطات.*  2019-01-05.
2. 1 2    *Palestinian Women Facing Odds.* .
3. ↑   .
4. ↑    *Aisha Association held its annual woman closing festival as an activity within campaign to elimination violence against women.* .
5. ↑    *Palestinian woman: defenseless before the law and the occupation.*  2016-08-04.
6. ↑    *بمناسبة-يوم-المرأة-العالمي-الثامن-من-.*  2019-03-21.
7. ↑    *يوم دراسي بقسم الخدمة الاجتماعية في الجامعة الإسلامية بغزة.* .
8. ↑    *Copia archivada.* .
9. ↑    *قانون يمنع إصدار شهادة الوفاة إلا بعد توزيع الوِرث على الوَرَثة.* .
10. ↑    *برنامج غزة للصحة النفسية ينظم ورشة عمل بعنوان واقع الصحة النفسية في ظل الظروف الراهنة.* .
11. ↑    *بالصور: الشباب الرياديون يطلقون خطة العمل لعام 2016 بدير.*  2016-04-11.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87075502

 |

* Wd Datuak: Q87075502

Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en el siglo XX
Categoría:Personas vivas
**Skype** (orokorrean skáɪp ahoskatua; jatorrizko hizkuntzaz, estonieraz, ∫ýpe), Internet bidez deiak egitea ahalbidetzen duen softwarea da. Bat-bateko mezuak, bideokonferentziak edota fitxategiak trukatzeko aukera ere ematen du aplikazioak. Ahti Heinla, Priit Kasesalu eta Jaan Tallinn estoniarrek 2003an sortu zuten zerbitzua. Bere garaian, Kazaa software aplikazioa ere bultzatu zuten. Halere, *Skype Group* delako taldeak suediar eta daniar sustraiak ere baditu, Niklas Zennström eta Janus Friis enpresariek ere parte hartzen dutelako. Enpresaren egoitza nagusia Luxenburgon dagoen arren, Skypek bulego gehiago ditu Londres, Stockholm, Tallinn, Tartu, Praga eta San Jose (Kalifornia) hirietan.

Zerbitzuaren ezaugarri nagusietako bat da erabiltzaileek doan egin dezaketela berba euren artean, betiere, Skype aplikazioa erabiltzen badute. Bestalde, *YY SkypeOut* izeneko ezaugarria ere badu Skypek eta telefono arruntetara zein telefono mugikorretara deitzea ahalbidetzen du. Kasu horretan, ordaindu egin behar izaten da: prezioa desberdina da, herrialdearen arabera. *SkypeIn* aukerarekin, ordea, posible da telefono batetik ordenagailu batera dei egitea. Aplikazioak eskaintzen dituen aukeren artean doako ahots-mezuak lagatzea dago.

Skyperen erabilera oso parekoa da Windows Live Messenger edota Yahoo! Messenger bezalako bat-bateko mezularitza zerbitzuekin alderatuta.

2005ean, eBay etxeak enpresa erosi zuen, 2.600 milioi dolarren truke.

Deskribapen orokorra
--------------------

Skype duen edozein erabiltzailerekin testu bidez, ahots edo bideo-txat bidez komunika daiteke, doan eta edonondik. Horrez gain, kostu baxuko deiak egin daitezke, bai mugikorretara, bai ordenagailuetara.

Sistema eragileak
-----------------

* Windows 7, Windows XP, Windows Vista, Windows Mobile
* Mac OS X
* iPhone OS
* GNU/Linux banaketak
* Play Station Portable

Kanpo estekak
-------------

* Web orri ofiziala **(Ingelesez)**
* Web orri ofiziala **(Gaztelaniaz)**
* Web orri ofiziala **(Frantsesez)**
* Skype-rentzako euskarazko fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40984
* Commonscat Multimedia: Skype

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph325827
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40984
* Commonscat Multimedia: Skype
Burbuila-nibela
Burbuilaren xehetasuna
Funtzionamendu-printzipioari buruzko eskema
**Nibela** neurgailu bat da, elementu baten horizontaltasuna edo bertikaltasuna zehazteko erabiltzen dena. Mota ezberdinak daude, eta nekazariek, zurginek, igeltseroek, errementariek, aluminioko langileek, argazkilariek eta beste batzuek erabiltzen dituzte. nibela oso tresna erabilgarria da, oro har, eraikitzeko, baita koadro bat kokatzeko ere, perspektibak akatsak sortzen baititu.

Burbuilazko nibela XVI. mendeko Melchisédech Thévenot fisikari eta idazle frantsesaren asmakuntza izan zen, 1661ean edo 1662an. Tresna alkoholez bete, harriz muntatu eta leiar batez hornitu zuen. Asmakizunaren berri eman zien Londresko Robert Hookeri eta Florentziako Vincenzo Vivianiri.

Burbuilazko nibela
------------------

Tresna horren printzipioa hodi garden txiki batean dago (kristala edo plastikoa), eta hodi hori likidoz (alkohola edo eterra) beteta dago, barruan aire-burbuila bat duela. Burbuila bi marken artean simetrikoki badago, instrumentuak maila zehatz bat adierazten du (helburu praktikoetarako), horizontala, bertikala edo bestelakoa izan daitekeena, soilik erreferentziazkoa den neurketa-tresnaren kokapen orokorraren arabera.

Nibel topografikoa
------------------

Nibel topografikoa topografian eta lur-neurketan erabiltzen den tresna da, eta, teodolito baten antzera, sestrak neurtzeko eta doitasun handiko berdinketak egiteko aukera ematen du, zurezko masoa eta plastikozko hodi bat daramana.


1. ↑   Recherches historiques sur l'invention du niveau a bulle d'air : Par Gilbert Govi Imprim. des Sc. Math. et Phys. 1870.
**Golan** —*Golango gainak* izenaz ere ezaguna— (arabieraz: هضبة الجولان‎ *Haḍbatu 'l-Jawlān* edo مرتفعات الجولان *Murtafaʻātu l-Jawlān*, hebreeraz: רמת הגולן‎, *Ramat HaGolan*) Asiako goi ordoki estrategikoa da, Siria, Israel, Jordania eta Libano arteko mugan dagoena.

Lehen, Siriaren mendeko lurraldea zen; gotortu, eta Israelgo lurraldeei artilleriaz eraso egiteko erabili zuten Israelgo estatua sortu ondoren (1948); gero, 1967an, Israelek hartu zuen eta lege militarraren mende jarri. Israelek 1981ean bereganatu zuen.

Geografia
---------

Iparraldean, itsas mailatik 2.000 metro baino gehiagora dago, eta Galileako itsasoaren inguruan, berriz, itsas maila baino beherago.

Naturaren ikuspuntutik, Golan Hermon mendiaren jarraipena da. Jordan ibaiaren iparraldean dago, Hermon mendi magalaren eta Yarmouk (Heromax) ibaiaren artean. Lur eta belardi emankorrak ditu, 120-520 m garai direnak.

Historia
--------

Siriako Al Qunaytirah eskualdearen zatia izanik, Israelek okupatu egin zuen Sei Eguneko Gerran (1967) eta, berriz ere, Yom Kippur Gerran (1973). 1981eko abenduaren 14an Israelek *legea eta administrazioa* aplikatu zituen, estatuaren zatitzat hartuta, eta hainbat kokaleku ezarri ditu han. Nazio Batuen Erakundek legez kanpoko anexio hori gaitzetsi du, eta nazioartekoak ez inoiz onetsi.

Siriak Al Qunaytirah eskualdearen zatitzat jotzen du oraindik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Ikus, gainera
-------------

* Sei Eguneko Gerra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83210
* Commonscat Multimedia: Golan Heights

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316736234
* BNE: XX5428678
* BNF: 11973678m (data)
* GND: 4238285-3
* NKC: ge137312
* NARA: 10044405
* SUDOC: 02776396X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q83210
* Commonscat Multimedia: Golan Heights
**RRS Discovery** (Royal Research Ship Discovery) Erresuma Batuan eraiki zuten hiru mastako azken egurrezko itsasontzia izan zen eta Robert Falcon Scott-ek 1901. urtean erabili zuen Antartikako esplorazioetan.

Historia
--------

RRS Discovery-ren eraikuntza Dundee Eskoziako hirian hasi zen 1900eko martxoaren 16an, eta urtebete eta bost egun geroago, 1901eko martxoaren 21ean, uretaratu zuten. Lurrun-motorrak izan arren, Discovery-ek bereziki beletan oinarritzen zen higiarazteko, ikatz-kopuru handia gordetzeko gaitasuna ez baitzuen

Bere lehen misioa Robert Falcon Scott eta Ernest Shackleton garraiatzea izan zen Antartikako esplorazio misioan, 1902ko urtarrilean iritsi zena. Antartikako kostaldearen kartografia egiten hilabete batzuk igaro ondoren, Discovery McMurdo itsasarteko izotzetan harrapatuta geratu zen, Ross uhartean, bi urtez. Une horretan, Scott eta Shackletonek Antartika kontinente bat zela ezarri zuten, eta Hego polo magnetikoa berrezarri zuten. Horrez gain, 82º 12'-ko hegoalderako posizio maximoa lortu zuten. Behin lehergailuek lagundutako arrazoi naturalengatik izotzetik atera ondoren, Discovery-ek itzulera egin zuen, Spithead portura 1904ko irailaren 10ean helduz.

Lehenengo espedizio arrakastatsu horren ondoren, Discovery Hudson Badiako Konpainiari saldu zioten, Londresen eta Hudson badiaren (Kanada) arteko zamaontzi gisa erabili zuena, Lehen Mundu Gerra arte, munizioak Errusiara garraiatzeko erabili zena. Gerra amaitu zenean, hainbat enpresatan zamaontzia izan zen berriro, baina itsasontzi modernoagoek gainditu zuten laster, eta 1920ko hamarkadaren hasieratik esplorazio lanetarako besterik ez zen erabili.

Discovery itsasontzia Dundee-n museo ontzia gisa
1923an Discovery berriro erosi zuten helburu zientifikoak lortzeko, eta, beraz, 1925ean baleen migrazio-mugimenduei buruzko ikerketak egin zituen. Ondoren, britainiarren gobernuak "Australia eta Zeelanda Berriko Zientzia Espedizio Antartikoari" eman zion, non 1929 eta 1931 urteen artean zerbitzatu zuen. Ondoren, gaizki kaltetu eta zaharkiturik, Discovery Londresen ainguratu zuten eta britainiar "Itsas Ondareak" erosi zuen 1979an.

1985ean, "Dundee Heritage Trust" Dundee Ondare Foundazioak erosi zuen azkenik, eta egungo kokapenera lekualdatu zuten Dundee hiriaren Tay ibaiko badian. Gaur egun, interes turistikoa da.

Kanpo estekak
-------------

* RRS Discovery buruzko informazioa
* Dundee hiriaren webgunea, "Discovery-ren hiria"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82257
* Commonscat Multimedia: Discovery (ship, 1901)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131268410
* LCCN: no89012422

 |

* Wd Datuak: Q82257
* Commonscat Multimedia: Discovery (ship, 1901)
**Sinti** edo **Sinta herria** da Erdialdeko Europako ijito populazioaren izena. Tradizionalki nomadak, gaur egun oso gutxi dira betiko bizimodua gordetzen dutenak. Garai batean herrien inguruetan bizi ziren eta oso pobreak izaten ziren. Sintiek romanes izeneko erromaniera hizkuntzaren dialekto bat hitz egiten dute. Dialekto horrek erromaniera jatorri nabaria badu alemanaren eragin handia du baita ere.

Sinti hitzaren jatorria ez da garbia. Antza, XVIII. mendean onartutako izena izan daiteke, agian alemanaren argot batetik hartuta. Batzuetan Pakistango sindhi etniarekin lotu zaie baina ez dago inongo erreferentziarik hori baieztatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ijito

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q840648
* Commonscat Multimedia: Roma people

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4055133-7
* NKC: ph1111626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q840648
* Commonscat Multimedia: Roma people
**Airbus 380** Airbus enpresa europarrak eraikitako hegazkina da, bi solairu eta lau motor dituena, eta munduko hegazkin komertzialik handiana. Bidaiari-hegazkinen artean handiena den honek, 2005eko apirilaren 27an egin zuen bere lehen hegaldia, Tolosa Okzitaniakoaren inguruan, eta 2007ko urriaren 25ean lehen hegaldi komertziala Singapore Airlinesek operatu zuen Singapuretik Sydneyra, hain zuzen. Lehen bidaia honetako bidaiari bakarrak bi pilotu eta lau ingeniari izan ziren. Diseinu eta garapen fasean Airbus 3XX bezala ezagutzen zen, baina *Superjumbo* ezizena berarekin asoziatzen joan zen.

A380ren goi solairua fuselaje osoan zehar zabaltzen da. Honek zerrendan bere atzetik dagoen hegazkinik handienak (Boeing 747-400) baino %50 leku gehiago izatea posible egiten du, eta 525 bidaiari hiru standard klaseetan edota 853 turista moduan eraman ditzake. 20 tonako pisua zuten hegaldirako instrumentu eta lasta sartu zituzten hegazkinean. Airerazterako mementuan 421 tonako pisua zuen hegazkinak, aireratze komertzialean izango lukeenaren %75a.

Beste hegazkin erraldoiekiko konparazioa
----------------------------------------

Inoizko aireontzi handienetako lauren arteko erkaketa: Airbus A380-800 (arrosaz), Hughes H-4 Hercules (horiz), An-225 (berdez) eta Boeing 747-8 (urdinez).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** A380 sendiari buruzko web orria Airbusen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5830
* Commonscat Multimedia: Airbus A380

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4644751-9
* LCCN: sh2005004204
* NKC: ph1117809

 |

* Wd Datuak: Q5830
* Commonscat Multimedia: Airbus A380


| * i
* e
* a
Airbus hegazkinak |
| --- |
| Zibilak | A300  •  A300 Beluga  •  A310  • A318  •  A319  •  A320  •  A321  •  A330  •  A340  •  A350  •  A380 |
| Militarrak | A310 MRTT  •  A330 MRTT  •  A400M |
| Garapenak | A350  •  A400M  •  NSR  •  KC-45 |
| Besteak | Sud Aviation Caravelle  •  Aérospatiale-BAC Concorde  •  BAC One-Eleven |
**Gulnaz Radikovna Gubaidullina** (errusieraz: Гульназ Радиковна Губайдуллина) edo **Gölnaz Radik kyzy Gobäidullina** (tatareraz: Гөлназ Радик кызы Гобәйдуллина) (Novy Urengoi, Errusia, 1992ko otsailaren 14a) errusiar pentatleta modernoa da. 2017ko munduko pentatloi moderno txapelduna izan zen emakumezkoen banakako lehiaketan.

Bizitza
-------

Gubaidullina Errusiako Novy Urengoi hirian jaio zen. Aita baxkirra eta ama Volgako tartaroa ditu Gubaidullinak.

2016ko eta 2020ko udako olinpiar jokoetan lehiatu zen emakumezkoen banakako pentatloi moderno lehiaketetan. 2017ko Munduko Pentatloi Moderno Txapelketan urrezko domina irabazi zuen emakumezkoen banakako lehiaketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21094696

 |

* Wd Datuak: Q21094696
Bourtangeko gotorleku bastioitua, Groninga probintzia, Herbehereak.
**Gotorlekuak**, gerra garaian lurraldea defendatzeko asmoz egindako eraikin militarrak dira. Historian, herri eta hiri garrantzitsu askok izan dituzte gotorlekuak, herri edo hiri osoa edo haren zati bat defendatzearren. Hala izan da, adibidez, Uruken, Erroman, Iruñean eta Pekingo Hiri Debekatuan.

Deskribapena
------------

Gizakiek milaka urtez eraiki dituzte lan defentsiboak, diseinu konplexu ugarirekin. Horien artean, izar edo pentagono formakoak izan dira ohikoenetako batzuk.

Gotorleku deitzen zaie instalazio militar askori, nahiz eta horietako hainbat ez dauden gotortuak.

Ikus, gainera
-------------

* Gaztelu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57821
* Commonscat Multimedia: Fortifications

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576330
* BNF: 11931504g (data)
* GND: 4069225-5
* LCCN: sh85050919
* NDL: 00574348
* NKC: ph123763
* NARA: 10636983
* AAT: 300006888
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57821
* Commonscat Multimedia: Fortifications
***Sinodendron cylindricum*** lukanidoen familiako kakalardoa da. Europan aurkitzen da.

Deskribapena
------------

Sexu dimorfismo nabarmena agertzen du, arrak ondo garaturiko adar bat dauka aurrealdean, errinozero kakalardoen antzera, emeena askoz txikiagoa da. 12-16 m arteko luzera duen kakalardo zilindrikoa da, hortik espeziearen izena. Kolore beltza du, batzuetan distira turkesak azaltzen ditu. Toraxak eta elitroek lerro ugari dituzte aurretik atzeraino.

Abdomena laranja-gorrixka da, hegan egiteko elitroak zabaltzen dituenean soilik ikusten dena.

Beldarrak zuriak eta bigunak dira eta buru marroia dute.

Banaketa eta habitata
---------------------

Europa guztian agertzen dira Siberia mendebalderaino, Iberiar penintsularen hegoaldean eta Eskandinavian ezik. Baso hostozabalak atsegin ditu, tenperatura freskoa dutenak, baina gaur egun hirietako parkeetan eta baserri eremuetako fruitu arbola artean ere ikusten dira.

Bizi zikloa eta elikadura
-------------------------

Metamorfosi konplexua osatzen du. Beldarrak zuhaitz ustelduen enborretan bizi eta elikatzen dira eta hiru edo lau urte dituztenean pupa eratzen dute, gero heldua sortzeko.

Beldarrak egur ustelaz elikatzen dira eta helduak landareen izerdi landuaz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Magon** (punikoa: 𐤌𐤂𐤍 , MNG; grezieraz : Μάγων , *Mágōn* ) Himilkonen menpeko kartagotar flotaren buruzagia izan zen Dionisio I.a Sirakusakoaren aurkako gerran, K.a. 396.

Himilkonen kartagotar flotaren komandante gisa, Cataniako itsas guduan, Magonek Sirakusako flota erabat garaitu zuen Leptines, Dionisoren anaia, haien 100 ontzi baino gehiago hondoratu edo suntsitu zituen, baita beste asko harrapatu ere.

Ez dago informaziorik Sirakusa beraren aurkako ondorengo operazioetan izan zuen rolari buruz. Hala ere, kartagotar espedizioaren amaiera negargarria eta Himilco Afrikara itzuli ondoren, Mago Siziliako aginte nagusia eman ziotela dirudi, eta bertan ahalegindu zen, greziar hiriekiko adiskidetze eta neurri leunen bidez eta siziliarrekin itunak eginez. tribuak, uhartean kartagotar boterea berrezartzeko.

Ez dago informaziorik Sirakusaren kontrako operazioetan izan zuen zereginari buruz. Hala ere, kartagotar espedizioaren amaiera tamalgarriaren eta Himilkon Afrikara itzultzearen ondoren, badirudi Magoni Siziliako aginte nagusia eman zitzaiola, eta han ahaleginak egin zituela greziar hiriekin adiskidetzeko, eta siziliar tribuekin aliantzak egin zituela uhartean kartagotarren boterea berrezartzeko.

K.a. 393an, Messanaren aurka joan zen, baina Abazenoren ondoan Dionisiok eraso eta garaitu zuen, denbora batez beligerantzia galtzera eraman ziona. Hurrengo urtean, ordea, Sardiniatik eta Ipar Afrikatik errefortzu indartsuak jaso zituenez, 80.000 gizonezko armada batu zuen, eta harekin Siziliaren bihotzean zehar Krisa ibaira iritsi zen, baina han Dionisiorekin topo egin zuen, Agirisekin (Agiriumeko tiranoa) aliatu ondoren, etsaien hornidura moztea lortu zuena. Ondoriozko kartagotarren larritasunak Magoni bake-itun bat egitera behartu zion, non Kartagoren Siziliako aliatuak, Dionisioren esku utzi baitzituen.

Horren ostean, Magon Kartagora itzuli zen, eta han sufete kargura igo zuten K.a. 383an, Dionisoren anbizioak eta azpikeriak Kartago eta Sirakusaren arteko borrokak berpiztu ekarri zutenean. Magon Sizilian lehorreratu zen armada handi batekin eta, borroka txiki ugariren ondoren, borroka larri bat gertatu zen, non, borroka gogor batean kartagotarrak garaituak izan ziren eta Magon hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Huss (1985), p. 570.
2. ↑  Diodoro Sikulo XIV. 59, 60.
3. ↑  Diodoro Sikulo, XIV. 90, 95, 96.
4. ↑  Diodoro Sikulo, 15.15, 16

Bibliografia
------------

* Huss, Werner (1985), *Geschichte der Karthager,* Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549. (alemanez)
* Artikulu honek orain domeinu publikoan dagoen argitalpen bateko testua biltzen du: Smith, William, ed. (1870). "Magon". *Greziar eta Erromatar Biografia eta Mitologia Hiztegia.*

Ikus, gainera
-------------

* Beste Magon batzuk kartagotar historian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6732268

 |

* Wd Datuak: Q6732268
**Tomás Monje Gutierréz** (1884ko abenduaren 21a - 1954ko uztailaren 1a) Boliviako 41. presidentea izan zen 1946tik 1947ra *de facto* behin-behinean. aa ss dd ff gg hh jj kk

Biografia
---------

Coroico-n jaioa, La Paz departamenduan, intelektual eta epaile nabarmena izan zen. Nekazaritza sailburuorde izan zen 1926-27, eta ondoren gobernu eta justizia ministro izendatu zuten. 1930etik 1936ra arte Fiskal Nagusia izan zen.

Boliviako presidentea
---------------------

Boliviako Auzitegi Goreneko buru gisa, 1946ko uztailaren 21ean Gualberto Villarroel presidentea estatu kolpearen bidez bota zuten indarrek presidente izendatu zuten. Monje gaixo zegoela gertatu zen, ordea, eta horregatik bere ordezko Néstor Guillének 27 egunez bete zuen, harik eta Monje urte bereko abuztuan zin egiteko ondo egon zen arte. Oso behin-behineko presidentea, Monje Gutiérrez arduratu zen hauteskundeak lehenbailehen deitzeaz. Hori eginda, boterea 1947ko urtarrileko hauteskundeetako irabazleari eman zion, Enrique Hertzog kontserbadoreari.

Lehendakaritza ostekoa eta heriotza
-----------------------------------

Une horretan, Monje iluntasun erlatibora itzuli zen, La Pazen hil zen 1954ko uztailaren 1ean.

Iturriak
--------

* Mesa José de; Gisbert, Teresa; eta Carlos D. Mesa, "Historia de Bolivia", 3. edizioa. orr. 577–578.
*Entoloma cetratum*

Balio gastronomikorik gabea, gutxi ikertu delako, baina toxikoa izan daitekeela uste da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 cm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, koniko moztua, hemisferikoa, ondoren zabaldutik lau-ganbilera, erdian sakonune txiki batekin, ertza inbolutua, gero zuzena, higrofanoa, gardentasunagatik ildaskatua. Kapelaren gainazala leuna, glabroa, distiratsua eguraldi lehorrarekin, okre argi kolorekoa, marroi-horixka, marroi-arrosa zurbila, eguraldi lehorrean gogor zurbiltzen da.

**Orriak:** Zabal samar, adnatuak edo pixka bat libreak, okre-horixka kolorekoak, ondorean arrosak, ertz osoarekin eta kolore berekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 9 cm inguruko garaierakoa eta 0,4 cm inguruko lodierakoa, erraboilduna, oso fibrilosua luzetara, goialdea pruinaduna, oinarri zuri tomentuduna, okre-horixka zurbil kolorekoa edo marroi-arrosa zurbila.

**Haragia:** Urria kapelan, oinean fibrilosua, azalaren azpian kolore berekoa, gainerakoan zurbila, pixka bat irinaren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Cetratum* epitetoa, larruzko armarri txiki eta arina, esan nahi duen "cítara" hitzetik dator.

Jangarritasuna
--------------

Toxikoa den susmoa dago.

### Nahasketa arriskua

Beste *Entoloma* askorekin nahas daiteke: *Entoloma conferendum*, *Entoloma* *formosum* eta abar.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, koniferoen basoetan (*Pinus*, *Abies*, *Picea*, *Larix*), lurzoru azidoetan. Ez da ohikoa.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 190 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Ezin izan**, Donostiako (Gipuzkoa) hardcore taldea zen. Gaizkiñe, Perrera eta Barrakos bezalako taldeetan ibilitako jendearekin sortu zen 90ko hamarkadan.

1993ko apirilaren 24an, *Ezin Izan* maketa ekoitzi zuten, Buenavistako (Donostia) lokaletan. Ondoren, 1994an, *No poder ser* izenburuko binilozko singlea kaleratu zuten. Azkenik, 1998. urtean eta Cooperacion Records zigiluaren laguntzaz, *Nora goaz?* diskoa kaleratu zuten, 20 kantu bilduz, Último Resorte punk taldearen *Peligro social* edo Victim in Pain taldearen *Time is on my side* kanten betsioak barne.

2000. urtean, taldea desegin zen arren, 2006an kontzertu batzuk emateko berriro elkartu ziren, beraien ibilbideari agur esanez. Zazpi urte hartan, Bad Brains, BAP!!, Pennywise eta SNFU bezalako taldeekin jotzeko aukera izan zuten.

Taldekideak
-----------

- Jabi - Ahotsa.

- Sani - Bateria.

- Pablo - Gitarra.

- Lander - Bajua.
### Lehenagoko taldekideak

- Alberto Bocos - Bajua

- Miguelon - Bajua

- Alvaro - Bateria

- Kulu - Bajua.

Diskografia
-----------

- Maketa (Xunca Records, 1993).

- Ezin Izan (1995). EPa.

- Nora Goaz? (Cooperacion Records,1998)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 

	* **Wikimedia proiektuak**
	* Wd Datuak: Q12257709
 |

	* Wd Datuak: Q12257709
**Letoniako Errifledun Dibisioa** (letonieraz: *Latviešu strēlnieki*; errusieraz: Латышские стрелки) Errusiako Inperioan sortutako formazio militarra izan zen, Errusiako Armada Inperialak 1915an Letonian sortua Alemaniaren aurka Lehen Mundu Gerran Baltikoko lurraldean babesteko. Hasiera batean boluntarioen batailoia izan zen, eta 1916tik aurrera kintoak deitu zituzten, Letoniako biztanlegoan bakarrik. Guztira 40.000 bat soldadu deitu zituzten Letoniako Errifledun Dibisioa egituratzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1543727
* Commonscat Multimedia: Latvian Riflemen

---

 |

* Wd Datuak: Q1543727
* Commonscat Multimedia: Latvian Riflemen

1917an Letoniako Erregimenduak boltxebikeei leialtasuna zin egin zion, eta **Letoniako Errifledun Gorria** izena hartu zuten (letonieraz: *Latviešu sarkanie strēlnieki*, errusieraz: красные латышские стрелки) eta aktiboki parte hartu zuten Errusiako Gerra Zibilan. Mosku eta Jaroslavlen boltxebikeen aurkako altxamenduak suntsitu zituzten, 1918an. Estonia, Denikin, Yudenitx, eta Wrangelen uarka borrokatu zuten.
**Hermon** — *Hermon mendia* bezala ere ezaguna— (arabieraz **Jebel el Al Shaikh**, hebreeraz **הר חרמון**, *Har Hermon*), Antilibano mendilerroko mendi bat da. Siria eta Libano arteko mugan dago, eta 2.814 metroko garaiera du. Siriaren, Libanoren eta Israelen arteko muga egiten du. Mendiaren ipar-mendebaldeko magala, Libanorena da, ekialdekoa, Siriarena, eta hegoalde eta hego-mendebaldeko magalaren 100 kilometro karratu, Israelen kontrolpean daude, 1967an Sei Eguneko Gerran lortutako garaipenaren ondorioz. Israelek mendiaren zati hori eta Golan bere lurraldera erantsi zituen 1980an. Siriak zein Israelek mendiko magaletan postu militar garrantzitsuak dituzte.

Hermon, Jebel esh Sheik bezala ezagutzen da (Yabal EL Shaikh) edo Hierarkaren Mendia. Agurearen Mendia edo Mendi Elurtua izenez ere ezaguna da. Izan ere, ia beti elurrez estalia dago; eta Agurearen Mendia deritzo druso santu handi baten omenez: Shaij Mohammad Abi Hlál, Shaij Fadel izenez ezaguna, intelektuala eta olerkaria, islamiar egutegiaren 987. urtean jaio zena (1579an egutegi kristauan), beste idazle batzuek, aipaturiko santua, 1577an jaio zela diote, ash-Sha`tra herrixka batean, Antilibano mendilerroaren hegoaldean, Libanon, Hasbaiyah-Rashaiyah eskualdean, eta 1640ko abenduaren 7an hil zen (islamiar egutegiko 1050. urteko Sha'ban hilabetearen 22. egunean. Ain'Ata herrixkan hil zen, bizi izan zen leizetik oso gertu, 63 urte zituela.

Hermon mendiaren edertasuna arabiar eta hebrear olerkari askoren inspirazio iturri izan da. Ibai askok dute han iturburua, besteak beste Jordan ibaiak. Mendiaren magaletan, antzinako tenpluen hondarrak daude, horietako bat, ustez, Baal semitar jainkoaren omenezkoa (feniziar eta asiriar jainkoa), eta grezieraz idatzitako inskripzioak dituzten beste zenbait. Zenbaitek uste dute Jesusen antzaldatzea han izan zela; hala ere, tradizioz esaten da Bibliako Itun Berrian agertzen den gertaera hori Tabor mendian gertatu zela, hegoalderago, Israelen.

Hermon edo Jabal ash Shaikh («hierarkaren mendia») Antilibano mendilerroaren hegoaldean dauden muino kate batez osatua dago, eta hiru tontor handi ditu. Horietatik garaienak 2814 metroko garaiera du, eta horrenbestez mendilerro horretako mendirik garaiena eta Mediterraneoko kostaldeko garaienetan bigarrena da (3.088 metroko Qurnat as-Sawda mendia da lehena).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215471
* Commonscat Multimedia: Mount Hermon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316747172
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41235

 |

* Wd Datuak: Q215471
* Commonscat Multimedia: Mount Hermon
**Larreetako lilia** (*Iris graminea*) Iridaceae familiako landare espezie bat da. Errizomadun landare bizikorra da, lore more biziak dituena, nahi eta sarritan belar artean ezkutaturik egoten diren. Europan du jatorria, Iberiar penintsulatik mendebaldeko Errusiaraino.

Deskribapena
------------

Errizoma erako sustraia du eta handik 20-45 cm-ko altuera hartzen duen zurtoina ateratzen da. Hosto lantzeolatu finak ditu, kolore berde bizikoak, baina udaberrian ilundu egiten direnak. Loreak dauden ziriak baino luzeagoak dira.

Lore more-urdin bitxiak ditu. Zirien buruetan bi lore ateratzen dira, 8 cm ingurukoak. Sei petalo dituzte loreek, erdian hiru txiki, ardoaren kolorekoak, eta kanporantz hiru handi, erdiraino moreak zain gorrindol deigarriarekin eta puntan urdinak, nerbiadura zuri eta horiekin. Loreak usaintsuak dira.

Habitata
--------

Lur heze eta azidoak atsegin ditu. Lili honen *graminea* izenak adierazten du belarren tamaina duela eta sarritan inguruko landareek estaltzen dute.

Erabilera
---------

Landare apaingarri gisa erabiltzen da, arroikaiak eta perterreak dekoratzeko. Lore sortatan ere erabiltzen da duen usain ederrarengatik.

Iruditegia
----------

* Landarea.Landarea.
* Lorea.Lorea.
* Mnemosine tximeleta larreetako lilian pausaturik.Mnemosine tximeleta larreetako lilian pausaturik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4     *Larreetako lilia, Iris graminea « Atariaren bloga.*  (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
2. ↑   **(Ingelesez)** Group, British Iris Society Species.  (1997-03-27). *A Guide to Species Irises: Their Identification and Cultivation.*  Cambridge University Press ISBN 978-0-521-44074-5. (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
3. ↑   «Iris graminea | Wild Ginger Farm» *wildgingerfarm.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).
4. ↑   Geoff Stebbings.  (1997). *The gardener's guide to growing irises.*  David & Charles ISBN 978-0-88192-388-9. (Noiz kontsultatua: 2023-09-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161412
* Commonscat Multimedia: Iris graminea
* Wikispecies Espezieak: Iris graminea

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 426779
* BioLib: 42061
* Dyntaxa: 264994
* EOL: 5866639
* GBIF: 5298908
* GRIN:
* IPNI: 438663-1
* NCBI: 995795
* PlantList: kew-321895
* W3TROPICOS: 16600230

 |

* Wd Datuak: Q161412
* Commonscat Multimedia: Iris graminea
* Wikispecies Espezieak: Iris graminea
Tabuken kokapena Saudi Arabiako gaur egungo mugetan

| * i
* e
* a
Mahomaren guduen zerrenda |
| --- |
| **Ghazwah (berak parte hartu zuen guduak)**
* Abwa
* Buwat
* Safwan
* Dul
* Badr I
* Kudr
* Sawiq
* Qaynuqa
* Thi
* Bahran
* Uhud
* Asad
* Nadir
* Nejd II
* Badr II
* Jandal
* Trench
* Qurayza
* Lahyan
* Mustaliq
* Ituna
* Khaybar
* Fadak
* Qura
* Dhat
* Baqra
* Meka
* Hunayn
* Autas
* Ta'if
* Tabuk

**Sariyyah (berak eskatutako espedizioak)**
* Raids
* Nakhla
* Nejd I
* Qatan
* Unais
* Raji
* Damri
* Bir
* Atik
* Maslamah
* Ukasha
* Thala I
* Thala II
* Qarad
* Jumum
* Is
* Thala III
* Hisma
* Zaid
* Auf
* Ali I
* Wadi
* Kurz
* Rawaha
* Umar
* Bakr
* Bashir
* Mayfah
* Ghalib
* Yemen
* Sulami
* Kadid
* Layth
* Shuja
* Ka'b
* Mu'tah
* Amr I
* Ubaidah
* Hadrad
* Edam
* Khadirah
* Khalid
* Amr II
* Sa'd
* Jadh
* Tufail
* 1st Autas
* 2nd Autas
* Tamim
* Khatham
* Dahhak
* Jeddah
* Ali III
* Udhrah
* Khalid III
* Khalid IV
* Sufyan
* Jurash
* Najran
* Mudhij
* Hamdan
* Dhul
* Usamaren Armada (Azken espedizioa)
 |

**Tabukeko gudua** musulmanen biografien arabera Mahomak 630ean hasi zuen espedizio militar bat izan zen. Mahomak 30.000 pertsonako indarra bildu zuen Tabukeko iparraldean, gaur egungo Saudi Arabiako iparmendebaldean, Bizantziar armada erasotu nahian. Ez zen egon batailarik zentzu tradizionalean, baina gertakaria historikoa balitz Arabiar-Bizantziar gerren hasiera litzateke. Ez dago garai berdineko kontakizun bizantziarrik gerra horren inguruan, eta detaile gehienak musulmanek idatzitako ondorengo kontakizunetatik datoz. Hori kontuan izanez, eta armadek ez zutela inoiz elkartu jakinda, mendebaldeko hainbat historialarik gertakaria ezbaian jarri dute, nahiz eta arabiar munduan oso hedatua dagoen eta historikotzat hartzen den.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2088170

 |

* Wd Datuak: Q2088170
**Wadi** el Maleh (arabieraz: وادي المالح‎; hebreeraz: נחל מלחה‎, baita **Nahal Milcha**, **Milkha Stream**, eta abar ere) korronte ez-aldizkakoa da Zisjordanian. Jordan ibaiaren arroaren barruan dago, 90. autobidetik hurbil, eta oso gutxitan ibiltzen da ura, ekaitza jaisteko aldietan izan ezik.

Samariako mendixketan hasten da, 600 metroko altitudean (2.000 oinbete) Tubasetik ipar-mendebaldera, eta Jordan haranerantz abiatzen da, Mehola eta Shadmot Mehola artean. (errekaren beheko ibilbideak Beit She'an ibarraren hegoaldeko muga markatzen du). 17 km inguruko luzera du eta 90 km2 inguruko Arro hidrografikoa.

Burj el MalehFaila geologikoei jarraitzen die ibaiaren ibilbideak, eta ia 90 graduko errebuelta bat egiten du iparralderantz, 5799 errepidea Allon errepidearekin eta Shadmot Meholaren inguruko beste adar batzuekin elkartzen den eremuan, Jordan ibaira joateko, gutxi gorabehera. 32°21′14″N 35°33′19″E﻿ / ﻿32.3539°N 35.5552°E﻿ / 32.3539; 35.5552 puntuan ekialdetik mendebalderantz joateko.

Errekaren ibilbidean zehar azaltzen dira gero, Hammam el Maleh [he], turkiar bainu bat ur termalekin, eta Burj el Maleh [he], gotorleku Mameluko bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  עמק בית שאן [Beit Shean Valley], Yigal Alon Museum [he]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7218186
* Commonscat Multimedia: Wadi el Maleh

---

 |

* Wd Datuak: Q7218186
* Commonscat Multimedia: Wadi el Maleh