recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Šarengradeko uhartea** (kroazieraz: *Šarengradska ada*) Danubio ibaian dagoen uharte kroaziarra da. Serbiako iparraldeko Voivodina probintziarekin bat egiten duen tokian dago kokatua. Bere izenak adierazten duen moduan, Šarengrad hiritik gertu dago (*Šaren*: koloretsua, *grad*: hiri). Jugoslaviako errepublika federatuaren garaian uharte hau Kroaziako zati bat izan zen. 1992an Kroaziak bere independentzia lortu zuen, baina Jugoslaviak uharte okupatuta mantendu zuen orduan, eta ordutik hona okupaturik dirau.

Badinterreko arbitraje batzordeko ordezkariek oinarrizko hitzarmen bat jarri zuten abian, zeinaren arabera, Sarengradeko uhartea Serbiak okupatutako uharte kroaziarra dela onartzen den ofizialki.

Hitzarmen baketsu horren ondorioz, 1998an Serbiak Kroaziari Baranja eta Ekialdeko Eslavonia itzuli zizkion, ez Sarengrad ordea. Danubioko ezker ertzeko beste uharte batzuek ere okupazio serbiarraren menpean jarraitzen dute.

Uharteko serbiar gudarosteko kideek, Nikola Safer Vukovar-Srijemgo gobernadore kroaziarra tirokatu zuten Serbiako bere kidearekin biltzera zihoanean. Bere segizioa ere tirokatua izan zen, tartean lau haur.

2004ean Serbiak bere gudarostea uhartetik erretiratu zuen, baina polizia serbiarra han dago oraindik. Kroaziarrak ezin dira gerturatu uharte hartako euren jabetzetara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q391205

 |

* Wd Datuak: Q391205
Hasier Etxeberria, urtetan Sautrelako zuzendari eta aurkezlea

*Artikulu hau Telebistako literatura saioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sautrela».*
**Sautrela** ETB 1 telebistako katean literaturari buruz urtetan egon zen emankizun bakarra edo bakanetako bat izan zen. Lehen saioa 2000ko apirileko 10ean plazaratu zen.

Programaren sortzailea Hasier Etxeberria kazetari eta idazlea izan zen, eta izena hautatu zuen Bernart Etxeparek euskarazko lehen liburua inprimatua ixteko aukeratu zuen abestitik, Sautrela olerkitik. Urte gehienetan Hasier Etxeberria izan zen Sautrelako aurkezle eta zuzendaria, gaixotasunak apartatu zuen arte. Programaren azken fasean, 2016ko irailetik aurrera, Beñat Sarasola izan zen aurkezlea.

Azken emanaldia 2017ko urrian izan zen. ETB1 literatura saiorik gabe geratu zen 2018ko otsailera arte, non Arte[faktua] programa estreinatu zen, Yolanda Mendiolak aurkeztua, lehenik, eta Ilaski Serranok, ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Urkizu, Urtzi.  (2017-10-18). «ETBk 'Sautrela' kendu du» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-10-26).
2. ↑   Bereziartua Mitxelena, Gorka.  (2017). «Baldintza minimoetatik behera egin genuen lan Sautrelan azken urte osoan» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2017-10-26).
3. ↑    EiTB Radio Televisión Pública Vasca. «'Arte[faktua' literatur saioa estreinatuko du ETB1ek larunbatean»] *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-02-22).

Ikus, gainera
-------------

* Miel Anjel Elustondo

Kanpo estekak
-------------

* www.sautrela.com (lehen 17 atalen berri; 2000-2008)
* EITB nahieran (bilatu Sautrela)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069424

 |

* Wd Datuak: Q61069424
1575eko Bilbo hiriaren grabatua *Civitates Orbis Terrarum* idazlanean.
1572ko Donostia hiriaren grabatua *Civitates Orbis Terrarum* idazlanean.
***Civitates Orbis Terrarum*** delakoa Abraham Ortelius flandriar geografo eta kartografoaren *Theatrum Orbis Terrarum* (1570) munduko atlasaren osagarria izan zen, Erdi Aroko ikuspegi panoramiko, mapa eta hirien aipamen idazlan osatuena bilakatu zelarik.

Koloniako katedraleko Georg Braun (1541-1622) kanonigoa biltzatzaile eta koordinatzaile nagusia izan zuen informatzaile, marrazkilari eta kolaboratzaile talde zabal batek gauzatu zuen. Jatorrizko marrazkiak egile askok egin zituzten, haien artean Joris Hoefnagel (Georg Hoefnagel edota Hufnagel gisa ere ezaguna) nabarmentzen da, bere ikuspegiak marraztu ahal izateko herrialde ugaritara bidaiatu zuelarik. Franz Hogenberg grabatzailea estanpazio plantxak egiteaz arduratu zen. Irudiak latinezko testuekin batera zihoazten, haietako asko Braun berak idatziak dira, hiri bakoitzeko historia, geeografia eta gizarte nahiz ekonomiaren deskribapenak direlarik. Idazlana sei bildumetan argitaratu zen, jarraieko urteetan argitaratu zirelarik (1572, 1575, 1581, 1588, 1598 eta 1617), zenbait herrialdetan maiz berreimprimatu eta berrargitaratuz.

Idazlan honetan Euskal Herriko hainbat hiri eta lekuen grabatuak ere agertzen dira, tartean, Donostia, Bilbo eta Aizkorri mendilerroan dagoen San Adriango tunela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Los vascos se ven en el mapa. El 'Civitates Orbis Terrarum' recogió en 1572 las primeras imágenes cartográficas de enclaves de Euskal Herria. Historia de los Vascos. 2014ko maiatzaren 31a. Deia.com **(Gaztelaniaz)**

kanpo loturak
-------------

* *Civitates orbis terrarum* en Historic Cities

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1769050
* Commonscat Multimedia: Braun & Hogenberg

---

 |

* Wd Datuak: Q1769050
* Commonscat Multimedia: Braun & Hogenberg
*Artikulu hau Eliza Katolikoaren barruko joerari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tradizionalismo».*
Trentoko meza.
**Katolizismo tradizionalista** Vatikanoko II. elizbatzarraren (1962-65) aurreko ohitura, tradizio, liturgia-moldeak, espiritualtasuna eta jakinbidea berriro ezartzea aldezten duen joera da. Katolizismo tradizionalista Trentoko mezarekin eta mezan nahi eliza-bizitzan latina erabiltzearekin lotu ohi da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015-3-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Karlismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199993
* Commonscat Multimedia: Catholic traditionalism

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85021223

 |

* Wd Datuak: Q199993
* Commonscat Multimedia: Catholic traditionalism
Coca-Colaz beteriko edalontzi bat.
**Coca-Colaren formula** Coca-Cola edaria ekoizteko erabiltzen den errezeta sekretuaren izena da. The Coca-Cola Company enpresak formula hau komertzial sekretu gisa aurkeztu eta marketing estrategia modura erabili ohi du.

1886ko maiatzaren 8an John Pemberton botikariak garunarentzako eta urduritasuna bartzeko sendagai modura formulatu zuen. Frank Mason Robinson kontulariak marka merkaturatu eta logotipo ospetsua sortu zuen. 1893ko urtarrilaren 21ean patentatua izan zelarik.

Formula xarabea eta zapore kontzentratuen nahasketa batekin nahasten da, ondoren ura eta kopuru murritzagoko hainbat osagai gehitzen zaizkiolarik. Nahasketa hau tokian tokiko botilaratze enpresetan banatu eta gero merkaturatu egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Our secret formula is much more than a list of ingredients. 2006. 2008ko otsailaren 21a.
2. ↑  Historias de Coca-Cola. 2008ko otsailaren 21a.

Ikus gainera
------------

* Coca-Cola
* OpenCola

Kanpo estekak
-------------

* Coca-Colaren formulari buruzko artikulua irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2661372

 |

* Wd Datuak: Q2661372
***Igorren kanpainako egitandien kantorea*** (ekialdeko eslaviera zaharrean: Слово о плъку Игоревѣ, *Slovo o plŭku Igorevě*; ukraineraz: Слово о полку Ігоревім, *Slovo o polku Ihorevim*; errusieraz: Слово о полку Игореве, *Slovo o polku Igoreve*) ekialdeko eslaviera zaharrean idatzitako egile ezezaguneko poema epikoa da.

Ivan Bilibinek egindako ilustrazioa.
Olerkian, Igor Sviatoslavitx-ek (errusieraz: Игорь Святославич; ukrainieraz: Ігор Святославич) Don ibaiaren eskualdeko kumanoen aurka egindako erasoaren berri ematen zaigu. Batzuek olerkia asmakizun modernoa dela esanagatik, gaur egungo adituek frogatutzat dute bere antzinatasuna, eta Erdi Arokoa dela ere egiaztatu dute (XII. mendekoa).

Alexander Borodinek olerkia moldatu zuen Errusiako opera onenetarikoa dena idazteko. *Igor printzea* deritzon opera hori 1890ean antzeztu zuten estreinako aldiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47504
* Commonscat Multimedia: The Tale of Igor's Campaign

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182658803
* BNE: XX5032293
* BNF: 12180987n (data)
* GND: 4181697-3
* LCCN: n80076147
* SUDOC: 030384664
* BIBSYS: 90093247
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47504
* Commonscat Multimedia: The Tale of Igor's Campaign
**Dámaso Antonio Larrañaga** (Montevideo, 1771ko abenduaren 10a - 1848ko otsailaren 6a) erlijioso, arkitekto, estanziero, naturalista eta botanikari uruguaitar bat izan zen, bere herrialdeko Liburutegi Nazionalaren sorreraren arduradun nagusietako bat, eta, gainera, Errepublikako Unibertsitatea sortzen lagundu zuen. Diplomatiko bezala, Uruguai nazio gisa jaio zenean jarduera garrantzitsu bat izan zuen. Bernardo Prudencio Berroren amaren osaba izan zen.

Biografia
---------

 San Carloseko Errege Ikastetxe zaharraren ikuspegia.
Manuel de Larrañaga, euskal herritarra, erregeordetzaren garaian Kabildoko kidea eta Bernardina Piresen semea, Montevideokoa; Felipe Pires eta Maria Garínen alaba (Sauce eta Toledoko erreken arteko etxalde baten jabeak eta Artigas familiarekin ahaidetuta), Córdoban ikasi zuen eta San Karloseko Errege Ikastetxean osatu zituen bere prestakuntza-ikasketak. Gregorio García de Tagleren ikaskidea izan zen, eta, honekin batera, fisika, kimika, astronomia —mekanika unibertsala, eguzki orbanak, planeta sistema—, geografia eta matematika gaiak jorratzen zituen tesi bat aurkeztu zuen, Descartes, Newton, Leibiniz, Maupertuis, Boscovich —erlatibitatearen teoriaren aitzindaria—, Nollet eta Franklin ezagutzen zituela erakutsiz. 1799an Montevideora itzuli zen, non milizietako kapilau egin zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2598203
* Commonscat Multimedia: Dámaso Antonio Larrañaga
* Wikispecies Espezieak: Dámaso Antonio Larrañaga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27090604
* ISNI: 0000 0001 2125 2037
* BNE: XX1260582
* BNF: 120807570 (data)
* GND: 140510877
* LCCN: n88133010
* SUDOC: 085895865
* IPNI: 34013-1
* autores.uy: 886
* Open Library: OL925668A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2598203
* Commonscat Multimedia: Dámaso Antonio Larrañaga
* Wikispecies Espezieak: Dámaso Antonio Larrañaga
**Sol sostenitu minor** (**Sol#m** Europako notazioan eta **G#m** Amerikako notazioan ere) eskala maior naturalak sol nota batetik abiatuta duen tonalitatea da. Hala, eskala honela osatuta dago: do#, re#, mi, fa#, sol#, la# eta si. Armadurak bost sostenitu ditu (do, re, fa, sol, la). bere maior erlatiboa si maior tonalitatea da, eta tonalitate homonimoa, berriz, sol sostenitu maior.

Nikolai Myaskovsky konpositore errusiarraren zazpigarren sinfonia da, agian, sol sostenitu minorreko sinfonia bakarra. Tonalitatea gutxitan erabiltzen da orkestra-musikan, batez ere zenbait modulazio tonaletan, baina ohikoagoa da pianorako musikan aurkitzea: Bach-en *Ondo afinatutako klabezina* Skriabinen sonatetara. Pianorako musika orkestraziorako, teorialariek sol minorrera edo la minorrera eramatea gomendatzen dute. Salbuespen nabarmen bat Músorgskiren "Il Vecchio Castello" litzateke, *Erakusketa bateko margolanak* obran. Baina sol sostenitua erabiliz gero, haize-instrumentuen zatiak, berez, si bemol minorren idatziko dira, eta ez la sostenitu minorren.

Obra klasiko ospetsuak
----------------------

* *Sonatia-fantasia* - Skriabin
* Preludioa op. 32, 12. zk. - Rakhmàninov
* Estudioa, op. 25. zk. 6 - Chopin
* 3. estudioa, "La *Campanella*" - Liszt

Pop abesti ezagunak
-------------------

* *Brothers in Arms* - Dire Straits
* Poker Face - Lady Gaga eta RedOne sortua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11160262
* Commonscat Multimedia: G-sharp minor

---

 |

* Wd Datuak: Q11160262
* Commonscat Multimedia: G-sharp minor


| i • e • a Eskala diatonikoak eta tonalitateak  |
| --- |
| Bostunen zirkulua | 

|  | Bemolak | Sostenituak |
| --- | --- | --- |
| maior | minor | maior | minor |
| 0 | Do, la |
| 1 | Fa | re | Sol | mi |
| 2 | Si♭ | sol | Re | si |
| 3 | Mi♭ | do | La | fa♯ |
| 4 | La♭ | fa | Mi | do♯ |
| 5 | Re♭ | si♭ | Si | sol♯ |
| 6 | Sol♭ | mi♭ | Fa♯ | re♯ |
| 7 | Do♭ | la♭ | Do♯ | la♯ |

 |
| Ezkerreko zutabeko zenbakiak adierazten du eskalak zenbat sostenitu eta bemol dituen. |
**Giau mendatea** (italieraz: *Passo Giau*; ladinoz: *Jof de Giao*) Italia aldeko Dolomitetan kokatzen den mendatea da, 2236 metroko altuera duena. Bellunoko probintzian dago eta, SP 638 probintzia errepidearen bidez, Cortina d'Ampezzo Selva di Cadore eta Colle Santa Luciarekin lotzen du.

Mendiko larre eremu zabal baten erdian dago, Nuvolau mendiaren (2574 msnm) azpian, eta Marmolada, Tofane, Croda Rossa, Cristallo, Sorapiss, Croda da Lago, Lastoni di Formin eta Cadini di Misurina mendien ikuspegi panoramiko bikaina du.

Txirrindularitza
----------------

Italiako Giroko igoera mitikoetako bat da, batez ere Selva di Cadoreko isurialdetik. 10,1 kilometrokoa da, eta batez besteko % 9,1eko malda du; Cortina d'Ampezzoko isurialdea, berriz, motzagoa da Pocoletik igarota (8,6 km) eta pixka bat errazagoa ( %8,3 batez beste), baina igoera zaila da oraindik, % 5-6ko tarteak baditu ere; erdialdea % 11koa da.

Italiako Giroan hirutan Cima Coppi izan zen: 1973an José Manuel Fuente igotzaile espainiarrak irabazi zuenean eta 2011n gailurretik igarotzen lehena Stefano Garzelli izan zenean. 2021ean berriro Cima Coppi izan zen, noiz Egan Bernal kolonbiarrak lortu zuen garaipenari ezker *maglia rosa* erdietsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Giau Pass: exhausting, but very rewarding! dolomiti.it
2. ↑  PASSO GIAU catenacycling.com/
3. ↑  Profile of the Passo Giau climbbybike.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1975137
* Commonscat Multimedia: Passo Giau

---

 |

* Wd Datuak: Q1975137
* Commonscat Multimedia: Passo Giau
**Issey Miyake** (japonierazko izena: 三宅 一生; Hiroshima, Japonia, 1938ko apirilaren 22a - Tokio, 2022ko abuztuaren 5a) moda diseinatzailea izan zen. Sortaldeko tradizioa, moda denboraz kanpoko, garbi eta eskultural batekin elkartu zuen, eta oihal zabalak erabili zituen, modu originalean, gorputzari mugimendu askatasuna uzteko.

Bizitza
-------

Diseinu-ikasketak egin zituen Tamako Arte Unibertsitatean, eta 1965ean Parisa joan zen ikasketak sakontzera. 1966an Guy Laroche jostunari laguntzen hasi zitzaion, eta 1968an Givenchyren taldean hasi zen lanean. 1969an Geoffrey Beeneren New Yorkeko *prêt-à-porter* enpresa inportanteak estilista gisa kontratatu zuen, eta hurrengo urtean bere enpresa zabaldu zuen, Tokion.

1971n aurkeztu zuen lehen arropa-bilduma, New Yorken. Miyakek, Sartaldeko janzkera tradizionaletik urrunduz, oihal zati zuzenak aukeratu zituen (kimonoak egiteko erabiltzen dena bezalakoak), soilak eta lasaiak. Teknika horrek egungo janzkeraz gogoeta egiteko balio izan zuen. Artistaren aburuz, jantziak gorputzaren eta mugimenduaren askatasuna nabarmendu behar du, eta haren kalitate estetikoa ez datza hainbeste xehetasunean edo horniduran, nola formaren soiltasunean, asimetrikoa batzuetan, mugimendua errazteko. Gero, ehunen azterketari aplikatu zion ikuspegi hori, eta material berriak (plastikoa, ihi txirikordatua, paper koipeztatua) eta efektu berriak (tolesak, drapeatuak edo trokelatuak) erabili zituen, bai alkandora-blusetan nola beroki laukizuzenetan edo kimono jantzietan.

1975ean bere lehenengo denda zabaldu zuen Parisen, eta *prêt-à-porter* sareak ere sortu zituen, hala nola Issey Sport eta Plantation. 1980an Maurice Béjarten *Casta Diva* ballet obraren jantziak diseinatu zituen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Issey Miyake*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q469027
* Commonscat Multimedia: Issey Miyake

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96310760
* ISNI: 0000 0000 7830 0135
* BNE: XX5463465
* BNF: 120093202 (data)
* GND: 118867571
* LCCN: n83142635
* NDL: 00131685
* NKC: xx0104584
* NLA: 35428869
* CiNii: DA04697690
* SNAC: w6vm5hs6
* SUDOC: 028211871
* ULAN: 500086914
* BIBSYS: 90933560
* KulturNav: id
* RKD: 214204
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04228/eu\_m\_2734/m2734
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q469027
* Commonscat Multimedia: Issey Miyake
**Waushara konderria** (ingelesez: *Waushara County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wautoma da. 2010eko zentsuaren arabera 24.496 biztanle zituen, Waushara kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Waushara konderriak 1.650,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,15 ura dira. Beste 1.621,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.496 pertsonetatik 23.646 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.329 dira. 445 beltzak edo afroamerikarrak. 107 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 90 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 190 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500880
* Commonscat Multimedia: Waushara County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140732479
* ISNI: 0000 0004 0430 0158
* LCCN: n81119838
* **Lekuak**
* OSM: 270630
* TGN: 2002362

 |

* Wd Datuak: Q500880
* Commonscat Multimedia: Waushara County, Wisconsin
**Algonkin hizkuntzak** Ipar Amerikako amerindiarren hizkuntza familia bat dira, hizkuntza algikoen azpitaldeetako bat; Ipar Amerikako ekialdeko kostatik Kanadako Albertara eta Mexikoko Coahuilara hedatzen dira.

Ehun herri baino gehiago biltzen ditu eta guztira badira ama hizkuntzaren 40 aldaera. Estatu Batuetako eta Kanadako geografi izen gehienak hizkuntza horietatik datoz.

Familiaren banaketa
-------------------

Hiru hizkuntza taldetan banatzen da, baina talde bakoitzak hainbat hizkuntza barne hartzen ditu. Jada hiztunik ez dutenak izartxo batekin markatuta daude.

* **Ordokietako algonkin hizkuntzak**

1) Siksika

*Arapaho hizkuntzak*

* 2) Arapahoera

* 3) Atsina (Gros Ventre)\*

* 4) Nawathinehena\*

5) Txeienera

* **Erdialdeko algonkin hizkuntzak**

6) Cree hizkuntza (Cree-Innu-Naskapi)

6.a) Atikamekwera (hizkuntza zein dialektotzat jotzen da)

7) Menominiera (Menominee)

*Ojibwa-Potawatomi hizkuntzak*

* 8) Ojibwa
* 9) Potawatomiera

10) Meskwakiera (Sauk-Fox-Kickapoo)

11) Shawnee hizkuntza

12) Miami-Illinois hizkuntza\*

* **Ekialdeko algonkin hizkuntzak**

13) Mikmakera

*Abenaki hizkuntzak*

* 14) Mendebaldeko abenakiera
* 15) Ekialdeko abenakiera\*

16) Maliseet-Passamaquoddy

17) Massachusettera

17.a) Wampanoag (dialektoa)

18) Narragansettera\*

19) Mohegan-Pequot\*

19.a) Shinnecock (dialektoa)\*

20) Quiripi (Quiripi-Naugatuck-Unquachog)\*

21) Mohikanera\*

*Lenape hizkuntzak*

* 22) Munsee
* 23) Unami\*

24) Nanticokera\*

25) Piscatawayera\*

26) Pamlico hizkuntza (Carolina algonkin hizkuntza)\*

27) Powhatanera\*

28) Etchemin hizkuntza\*

*Loup hizkuntza*

* 29) Loup A (agian nipmuc hizkuntza)\*
* 30) Loup B\*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   **(Ingelesez)** Goddard, Ives.  (1996). *Native languages and language families of North America.*  Smithsonian Institute.
3. ↑   **(Ingelesez)** Mithun, Marianne.  (1999). *The Languages of Native North America.*  Cambridge University Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33392
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX543782
* BNF: 11956902h (data)
* GND: 4196233-3
* LCCN: sh85003485
* NDL: 00576534
* NKC: ph924283
* AAT: 300387808
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33392
Indiar Lurraldearen banaketa 1890eko hamarkadan.
**Indiar Lurraldea**, **Indiar Lurraldeak** edo **Indiar Herrialdea** (ingelesez  *Indian Territory*, *Indian Territories* edo *Indian country*) AEBetako Gobernuak amerindiar herriak ezartzeko eskaini zien lurraldea izan zen. Orokorrean, amerindiar herri gehienak AEBek Napoleon Bonaparteri Louisianaren erosketan bereganatutako lurraldeetan ezartzea onartu zuten. "Indiar Lurraldea" izendapena Estatu Batuetako indiarren deportazioaren politikan jatorria du. AEBetako Gerra Zibilaren ondoren AEBetako Gobernuaren politika lurralde honen asimilazioa kulturala burutzera aldatu zen.

1834an sortu zen, urteen poderioz lurraldea murriztuz joan zen, 1907an gaur egungo Oklahoma estatua sortu zen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868245
* Commonscat Multimedia: Indian Territory

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q868245
* Commonscat Multimedia: Indian Territory
**Israel Folau** (tongeraz: Isileli Folau; Minto, Hegoaldeko Gales Berria, 1989ko apirilaren 3a) australiar errugbilaria da, bai hamahiruko errugbian, bai hamabostekoan, aritu dena. Japoniako Errugbi Ligako Urayasu D-Rocksen jokatzen du 2021etik, hegaleko eta erdiko postuetan, eta Tongako selekzioan 2022tik.

Hamahiruko errugbian eta australiar futbolean jokatu ostean, hamabosteko errugbiko New South Wales Waratahsek kontratatu zuen 2013an. Urte bereko ekainaren 22an egin zuen debuta Australiako selekzioarekin, Brisbanen, British and Irish Lionsen aurka; 2013-2019 bitartean, 73 partida jokatu zituen Australiako talde nazionalarekin. 

2019an, Australiako Errugbi Federazioak eten zuen haren kontratua, sare sozialetan mezu homofoboak argitaratu zituelako. 2020an hamahiruko errugbian jokatu zuen, Perpinyàko Dragons Catalans taldean, eta 2021ean hamabostekora itzuli zen, Japoniako Urayasu D-Rocksek kontrataturik. 2021ean World Rugbyk hautagarritasun arauak aldatu baitzituen, Tongako selekzioarekin jokatzeko aukera dauka, bere arbaso batzuk herrialde horretakoak direlako.

Hamahiru errugbiko palmaresa
----------------------------

### Melbourne Storm

* National Rugby League
	+ finalista: 2008

### Australiako selekzioa

* Munduko Kopa
	+ finalista: 2008

Hamabosteko errugbiko palmaresa
-------------------------------

### Waratahs

* Super Rugby
	+ irabazlea: 2014

### Australiako selekzioa

* The Rugby Championship
	+ irabazlea: 2015
* Munduko Errugbi Kopa
	+ finalista: 2015

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Première sélection pour Israel Folau avec les Tonga face aux Fidji.*  L’Équipe, 2022ko ekainak 20, lequipe.fr (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).
2. ↑    *Israel Folau.*  en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).
3. ↑    *Rugby: Israel Folau va faire son retour international avec les Tonga.*  SudOuest, 2022ko maiatzak 27, sudouest.fr (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3155646
* Commonscat Multimedia: Israel Folau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5628152200833614400006
* LCCN: nb2018005472

 |

* Wd Datuak: Q3155646
* Commonscat Multimedia: Israel Folau
**Ylimmäinen** aintzira (batzuetan **Vuontisjärvi** ere deitua) Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Raittijärvi sami herrixkatik hurbil dagoena. Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Marsujärvi **Ylimmäinen** aintziraren bizilagun nagusia da. Ura, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzen da eta, azkenik, Botniako Golkoraino iristen da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269115

 |

* Wd Datuak: Q12269115


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Jean-Eugène Robert-Houdin** (Blois, Frantzia, 1805eko abenduaren 7a - Saint-Gervais-la-Forêt, 1871ko ekainaren 13a), frantziar erlojugile, ilusionista eta mago bat izan zen.

Orokorrean ilusionismo modernoaren aintzindaritzat jo ohi da, magia ikuskizunak iraganeko behe klaseko jendearen denborapasa izatetik aretoetara eta goi klaseko ikusleek ikustera pasarazi zituelako. Ikuskizun hauek Parisko antzokietan burutuohi zituen. Bestalde gaur egun aski hedatua eta ezaguna den kapela eta jantzi dotoreko magoaren errola antzezten lehenbizikoa izan zen.

Bere ondorengo belaunaldiko ilusionista eta magoen artean eragin handia izan zuen, horren erakusgarri, Harry Houdini estatubatuar ilusionista eta eskapista ospetsuak zion miresmena zela eta, haren izen artistikoa Jean-Eugène Robert-Houdinen abizenean oinarrituz sortu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379773
* Commonscat Multimedia: Robert-Houdin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14776015
* ISNI: 0000 0001 1021 4676
* BNE: XX1398823
* BNF: 119221690 (data)
* GND: 118601512
* LCCN: nr88008860
* NKC: js20070216005
* SUDOC: 027103021
* Open Library: OL2311499A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 40856

 |

* Wd Datuak: Q379773
* Commonscat Multimedia: Robert-Houdin
**Vicente Carpintero Maruri** (Zierbena, 1978ko urtarrilaren 1a) traineru estropadetako patroia da.

Kirol ibilbidea
---------------

Bere herriko Zierbena Arraun Elkartean hasi zen 2006 urtean baina 2011 urtean egin zuen debuta traineruaren txopan. 2014an TKE Ligako patroi onenaren saria eskuratu zuen, orain arteko garaipenik handiena. 2016an Portugaletek fitxatu zuen baina ez zuen zorterik izan, taldeak maila galdu baitzuen. 2017an Urdaibairekin estropada ugari irabazi zituen eta 2018an Kaikuk fitxatu zuen eta hiru denboraldi egin zituen bertan.

2021ean ez zen arraunean aritu eta 2022an itzuli zen, oraingoan Santurtziren txopara eta 2023an Arkotera.

Taldeak
-------

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Zierbena | 2000-2015 |
| Portugalete | 2016 |
| Urdaibai | 2017 |
| Kaiku | 2018-2020 |
| Santurtzi | 2022 |
| Arkote | 2023 |

Palmaresa
---------

* Espainiako Traineru Txapelketa (1): 2017.
* Euskadiko Traineru Txapelketa (1): 2017.
* TKE Ligako patroi onenaren saria (1): 2014.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32859739

 |

* Wd Datuak: Q32859739
**Société Nautique de Bayonne** Baionako arraunketa elkartea da, hirian sorturiko lehena. Aulki mugikorrean aritzen da.

Historia
--------

Taldea 1875 urtean sortu zen eta 1877an aulki mugikorreko estropadak antolatzen hasi zen Baionan.

1890. hamarkadan *Lapurdum* izeneko traineruarekin Lapurdiko kostaldean tostarteko estropadetan aritu zen eta garaipen bat ere lortu zuen 1891 urtean etxean bertan. 1894 urtean gaur egungo instalazioak inauguratu zituen Miarritzen oporretan zegoen Serbiako natalia Erreginak.

1904. urtean taldearen barnean banaketa gertatu zen eta Aviron Bayonnais taldea eratu zen, "Baionako Arrauna", gerora errugbi taldearengatik ezagun egingo zena.

*Société Nautique de Bayonne*-ko zortzikoa 1912. urtean Frantziako ontzi onena izendatu zuten eta Stockholmeko Olinpiar Jokoetan Frantzia ordezkatu zuen. 1977 urtean emakumezkoen taldea Frantziako txapelduna izan zen eta hurrengo urteetan ohikoak izan ziren beraien parte hartzeak munduko txapelketetan eta 1984ko Los Angeleseko Olinpiar Jokoetan ere izan ziren

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26202466
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 218232185
* SUDOC: 06709550X

 |

* Wd Datuak: Q26202466
**San Pedro *ad vincula*ren eliza** Mendexan dagoen eliza da, San Petri kateatuaren omenez sagaratua. Eraikitze lanak 1545ean amaitu zuten.

Zelaia auzoan dago, muinoaren tontorrean, frontoiaren alboan eta udaletxearen parean. Estilo gotiko-barrokoa du eta XVI.-XVIII. mendeetan eraikitakoa dugu. Elizpe txikiaren gainean du kanpandorrea, eta aurrealdean horma puntalatua.

1652 eta 1661 artean Santiago Goikoetxea Laritz-Barrenetxeak erretaula nagusia egin zuen, Miguel Brevilla margolariaren laguntzaz. 700 dukat ordaindu zuten eta egun galdurik dago. XVIII. mendeko Andre Mariaren eskultura bat ere badute.

Argazki galeria
---------------

* San Pedro elizaren atariaSan Pedro elizaren ataria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mendexako Udala. *San Pedro Parrokia.* .
2. ↑   Zorrozua, J.. *El retablo barroco en Vizcaya.*  Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia, 216 or. OCLC .44683863.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5911202

 |

* Wd Datuak: Q5911202


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Hannah Sian Topp**, **Aldous Harding** profesionalki (Lyttelton, 1990) Cardiffen (Gales) egoitza duen zeelandaberritar kantautorea da.

Biografia
---------

Topp Lyttelton, Zeelanda Berria hiriko musika-familia batetik dator: bere ama Lorina Harding kantari ezaguna da.  Aurkitu zuen lehen musikarietako bat Zeelanda Berriko Anika Moa kantaria/konpositorea izan zen. Moak gauean jo behar zuen lokaletik gertu topatu zuen Harding musika jotzen eta eskatu zion gau horretan laguntzeko.

4ADk iragarri zuen Harding abeslari gisa 2017aren hasieran, *Party.* bigarren albuma plazaratu aurretik. *Party* IMPALAren Europako Sarirako izendatu zuten .

Hirugarren albumeko "The Barrel" abestiak *Designer* (4AD, 2019), 2019ko APRA Silver Scroll award. irabazi zuen.

Momentu honetan Cardiffen bizi da, Wales, bere bikotekidea eta laguntzailea den H. Hawklinerekin.

Diskografia
-----------

### Studio albums

* *Aldous Harding* (2014)
* *Party* (2017)
* *Designer* (2019)

### Beste abestiak

* "Elation" (2017)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. 1 2   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑   .
8. ↑   .
9. ↑   .
10. ↑    ISSN 0029-7712..
11. ↑   .
12. ↑    ISSN 0261-3077..
13. ↑   .
14. ↑    ISSN 0261-3077..
15. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Aldous Harding Subreddit

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28943563
* Commonscat Multimedia: Aldous Harding

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22144782696211707162
* ISNI: 0000 0004 6269 6947
* BNF: 17001277h (data)
* GND: 1110210914
* LCCN: no2017089866

 |

* Wd Datuak: Q28943563
* Commonscat Multimedia: Aldous Harding
***Yo, Minoría Absoluta*** Extremoduro rock talde extremeñoaren estudioko 8. albuma da, Iñaki "Uoho" Antónek grabatua eta ekoiztua, eta 2002an DROk argitaratua.

1998an *Canciones Prohibidas* kaleratu zutenetik lau urteko atseden diskografiko baten ondoren, Extremodurok 2002an disko berria kaleratzen du, aurreko albumean erabilitako artifizialtasunetik eta moldaketa zailetatik, hari eta haize sekzioak barne, ihes egiten duena. *Yo, Minoría Absoluta* albumarekin, taldea bere ibilbide musikal osoan zehar bereizgarri izan duen rock gogorrera itzultzen da. Kaleratzeko orduan, Roberto Iniestak, Extremoduroko liderrak, "egin duen album onena" bezala kalifikatzen du.

Jatorrian, albuma CD/DVD formatuan kaleratu zuten; lehenak diskoa bera biltzen zuen bitartean, bigarrenak albumeko bi abestiren musika bideo bana eta zuzenean grabatutako bost abesti zituen.

Zaleek, *Canciones Prohibidas* albumaren arrakasta xumearen ondoren, album berria gogoz hartu zuten, taldeak denborarekin indarrik galdu ez zuela baieztatu zuten hainbat abesti agertu zirelarik. Aipatzekoak dira nagusiki "A fuego", "La vereda de la puerta de atrás", "Puta" eta "Standby". Azkenengo honek ezaugarri bat du, Extremoduroren abestietan arraroa dena, amodiozko historia bat hirugarren pertsonan kontatzea.

Manuel Martín Cuencaren *La flaqueza del bolchevique* (2003) filmean, albumeko hiru abesti agertzen dira: "Puta", "A fuego" eta "Standby", Luis Tosar interpretatutako protagonistaren egoera animikoak deskribatzen dutenak. Pelikula honen trailerrean ere *Standby* entzuten da.

Abesti zerrenda
---------------

| Yo, Minoría Absoluta |
| --- |
| Znbk. | Izenburua | Idazlea(k) | Ahotsa | Iraupena |
| 1. | "A fuego"   | Roberto Iniesta, Iñaki 'Uoho' Antón | Iniesta | 5:25 |
| 2. | "La Vereda De La Puerta De Atrás"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 4:02 |
| 3. | "Hoy Te La Meto Hasta Las Orejas"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 3:42 |
| 4. | "Standby"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 3:27 |
| 5. | "Menamoro"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 3:07 |
| 6. | "Luce La Oscuridad"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 3:50 |
| 7. | "Cerca Del Suelo"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 4:41 |
| 8. | "Puta"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 5:21 |
| 9. | "Buitre No Come Alpiste"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 4:17 |
| 10. | "La Vieja (Canción Sórdida)"   | Iniesta, Antón | Iniesta | 4:43 |

Langileak
---------

* Roberto "Robe" Iniesta: ahotsa eta gitarra
* Iñaki "Uoho" Antón: gitarra eta koruak
* Miguel Colino: baxua
* José Ignacio Cantera: bateria

eta

* Fito Cabrales eta Sara - koruak
* Gino Pavone - perkusioa
* José Alberto Batiz - slide 5. abestian
* Javi Isasi - tronpeta 5. abestian
* Lourdes Aldekoa - koruak 3. abestian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3312416

 |

* Wd Datuak: Q3312416
**Tunneling** makina bi edo konputagailu-sare bat komunikatzeko sare protokolo baten gainean beste bat kapsulatzea da, honela komunikazio sarean tunela sortuz.

Teknika honek zenbait helburu ditu: Segurtasuna bermatu, trafikoa birbideratzea eta abar.

Sarrera
-------

Teknika hau Interneteko protokolo (HTTP, FTP, POP3) ez seguruei segurtasuna eransteko erabiltzen da. VPN-etan teknika hau ere erabiltzen da, baita IP mugikorra eratzeko ere.

Orduan, sniffer batek komunikazio bateko datu paketeak atzeman ezkero ezingo luke datuak irakurri zifratuta baitaude.

Funtzionamendua
---------------

Tunela bi muturren artean sortzen da. Parte hartzaileek protokolo multzo bat adosten dute tunelerako, zerbait bidali aurretik. Datuak tunelean zehar bidaltzen direnean, kapsulatzera goazen protokoloko paketea beste tunel protokoloari dagokion pakete baten barruan sartzen da (gutun bat gutunazalean sartzea bezala). Datuak beste muturrera heltzen direnean, gaineko paketea (gutunazala) ezabatzen da eta jatorrizko trama prozesatzen da, intranet sistema beretik bidalia izan balitz bezala.

Tunel protokoloak
-----------------

Tunel protokolo ezagunenak:

* PPTP
* L2TP
* IPsec
* SSH

Ikus, gainera
-------------

* VPN
* Sare protokolo
* SSL

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.

Kanpo estekak
-------------

* Telekomunikazio Hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957589

 |

* Wd Datuak: Q957589
**Alhucemetako haitza** (gaztelaniaz: *Peñón de Alhucemas*; arabieraz: *صخرة الحسيمة*) Espainiako Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurretako bat da, Marokoko kostaldetik gertu dagoena. Alhucemak edo Alhucema uharteak deritzen hiru uharteetako handiena da.

Geografia
---------

Alhucemetako haitzak, ondoan dituen Isla de Mar eta Isla de Tierra uhartetxoekin batera, Alhucema uharteak edo Alhucemak izeneko uhartedia eratzen du. Uhartedia Al-Hoceima (gaztelaniaz, *Alhucema*) izeneko Marokoko herrixkatik 300 metrora dago, Ceutatik 146 km ekialdera, eta Melillatik 84 km mendebaldera.

Alhucemetako haitzak ekialdetik mendebaldera 220 metro eta iparraldetik hegoaldera 84 metro ditu —hau da, 1,5 ha edo 0,015 km² neurtzen du haren gainazalak—, eta 27 metroko altuera du. Haitzaren gainean gaztelu bat, zenbait etxe eta eliza bat daude.

Historia
--------

Espainiak 1559an eskuratu zuen haitzaren jabetza, Marokoko sadi leinuari Otomandar Inperioaren armadaren aurka laguntzeagatik. 1673an Espainiak haitza okupatu zuen, eta geroztik beti izan du kanpamentu bat, orain 60 soldaduk osatua.

Marokok 1956an independentzia lortu zuenetik, haitzaren subiranotasuna aldarrikatu du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. 1 2  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Ikus, gainera
-------------

* Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191697
* Commonscat Multimedia: Peñón de Alhucemas

---

* **Lekuak**
* TGN: 1006233

 |

* Wd Datuak: Q191697
* Commonscat Multimedia: Peñón de Alhucemas
68°27′22.15″N 23°54′24.61″E﻿ / ﻿68.4561528°N 23.9068361°E﻿ / 68.4561528; 23.9068361

**Tuolpajärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pöyrisjärvi Eremu Basatiaren mugan dago, Ounasjärvi aintziratik eta Hetta hiriburutik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Tuolpajärviren aldameneko aintzira nagusia hegoaldean dagoen Vuontisjärvi da. Vaikkojoki ibaitik datorren urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, ura Vaikkojoki eta Vuontisjoki ibaien bidez, Ounasjokira isurtzen da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako bi uharteek zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pöyrisjärven erämaa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268276

 |

* Wd Datuak: Q12268276


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
Eroale elektriko klasikoa, kobrezko haria.
**Fotoeroankortasuna** fenomeno optiko eta elektriko bat da, non material bat eroale elektriko hobea bihurtzen baita erradiazio elektromagnetikoen xurgapenaren ondorioz, hau izan daiteke:

* Argi infragorria
* Argi ultramorea
* Argi ikusgaia
* Gamma izpia

1873an behatu zuen lehen aldiz selenioan Willoughby Smith ingeniari ingelesak.

Aplikazioak
-----------

Material fotoeroale bat zirkuitu bati konektatzean, erresistentzia argiaren intentsitatearen araberako erresistentzia gisa funtzionatzen hasten da. Horrela, materialari fotorresistentzia deitzen zaio.

Fotorresistentzien aplikazio ohikoena fotodetektagailu gisa da.

Oharrak
-------

1. ↑  Selenium, its electrical qualities, and the effect of light thereon : being a paper read before the Society of Telegraph Engineers, 28th November, 187

Kanpo estekak
-------------

* Fotoeroankortasuna - Azalpena .
* Material fotoeroale organikoak: egungo joerak eta garapenak (lehen orrialdea doan, gainerakoa ordainduta).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2601129
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2601129
**Elektroluminiszentzia** material batzuek, normalean erdieroaleek, daukaten gaitasuna argia irradiatzeko edo emititzeko da korronte elektriko edo eremu elektriko sendo baten aurrean. Bere berezitasun nagusia, emititu egiten duen argia da, neoi argiaren antzekoa den. Material erdieroale hauek orokorrean, banda zabalera nahikoa dute argia igorri ahal izateko.

Elektroluminiszentzia, material erdieroaleetan, elektroien irradiazioaren eta materialaren hutsuneen arteko birkonbinaketan oinarritzen da eta emisio espontaneotzat ezagutzen dugu.

Birkonbinaketaren aurretik, elektroiak eta hutsuneak banandu egin daitezke bai materiala dopatuz, pn loturako material bat sortuz, bai eremu elektriko sendo batekin elektroiak kitzikatuz, katodoluminiszentzia, alegia.

Aplikazioak
-----------

1966eko Dodge Charger autoaren informazio panela elektroluminiszentzia argiarekin.
Gailu elektroluminiszenteak material organikoz zein inorganikoz eginda egon daitezke. Pelikula fineko material inorganiko elektroluminiszente ohikoena ZnS da eta kolore hori laranja irradiatzen du. ZnS beste elementu batzuekin dopatu egin daiteke irradiatuko duen argi kolorea aldatuz. Kobrearekin argia berdexka lortzen da, manganesoarekin aldiz laranja gorrizka.

Gaur egun erabiltzen diren LED argiak elektroluminiszentzian oinarrizen dira, edota OLED-ak (organic light emitting diode).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215803
* Commonscat Multimedia: Electroluminescence

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11978660r (data)
* GND: 4151823-8
* LCCN: sh85042150
* NDL: 00984302
* NKC: ph119879
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215803
* Commonscat Multimedia: Electroluminescence
**Titulua**, kazetaritzan, egunkari, aldizkari edo prentsako idatzi jakin bateko artikulu edo berri jakin baten izenburua da.

Berria egunkariaren Estilo Liburuaren arabera, albistearen laburpenak dira tituluak, eta beste elementuetatik guztiz beregainak izan behar dira, berez ulertzeko modukoak.

Berriako irizpideek diote tituluak izan behar duela argia, laburra, egiazkoa, erakargarria, egokia eta gaurkotasunari lotua. Guztiarekin, titulu informatibo hutsez gain, adierazkorrak ere izan daitezkeela ere zehazten du, modu literarioan idatziak zilegi izan daitezkeela alegia. Erreportaje batean sormenezko titulu bat ematen bada, azpitituluan zehaztasun informatiboarekin hornitu behar dela dio Estilo Liburuak halaber.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Berria Estilo Liburua - Titular» *www.berria.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-01).
2. ↑   «Titulu elementuak» *www.berria.eus* (Berria Estilo Liburua) (Noiz kontsultatua: 2023-08-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1313396
* Commonscat Multimedia: News headlines

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300195173

 |

* Wd Datuak: Q1313396
* Commonscat Multimedia: News headlines
**San Petriren baldakinoa** (italieraz: *Baldacchino di San Pietro*) (1624-1633), batzuetan **Berniniren baldakinoa** izendatua, *urrezkoa* edo *aitortzarena* ere bai deitua, Aldare Sakratu Pontifizioa estaltzen duen baldakinoa da, San Petri basilikaren erdiko nabean.

Berninik diseinatu eta eraikia, San Petri apostoluaren hilobia estaltzen du, Jesusen hitz hauek gogoratuz: "Zu Petri zara, eta harri honen gainean, nire eliza eraikiko dut". Petriren nekropolia, basilikaren multzoaren azpian dago, eta, Konstantino I.a Handiak San Petriren basilika zaharra eraikitzea agindu zuenean, aldarea, apostolu santuaren hilobiaren gainean egon zedila agindu zuen.

Gianlorenzo Berninik diseinatutako baldakinoaren diseinua, brontzez eraikia dago, eta palio baten itxura simulatzen du, tenplutxo batenaren ordez. Taulamenduaren zati bana eusten duten 14 metroko lau zutabe salomonikok eratzen dute. Hauek, oihalezko palioak imitatzen dituzten zintzilikadurak dituen erlaitz ahur batez elkartuak daude. Erpinetatik, lau boluta konbergente irteten dira, altuak eta finak, taulamendu lerronahasi txiki batez koroatuak.

Berninik, beti klasizista agertzen den arren, bere estilo berrira egokitutako elementu barrokoak erabiltzen ditu. Euste nagusi elementu bezala, barra-barra apaindutako zutabe salomonikoa erabiltzen du. Pizkundeko soiltasunaren aurrean, lerroek, izaera dinamiko bat eta sorpresa efektuak hartzen dituzte. Zutabeentzako ordena erraldoia, barrokoko beste ezaugarri bat da, aurreko garaietan, arkitekturako manierismoak jada hasi zuen arren. Apaindura elementuek, eraikuntzakoa gainditzen dute eta ugariak dira: tamaina handiko bolutak, girlandak. Arkitektura apaindurari dagokionez, honako hauek erabiltzen dira: frontoi lerronahasiak, eta konposaketari desoreka emanez zatitzen dira. Guzti hau, gutiziazko eta arrazionaltasunez kanpoko itxura bat lortzeko.

Arkitektura honen funtzioa, fededunen debozioa bultzatu eta jendea harritzean, miraria eta txundipenean datza. Guztia, fededuna, lanaren bikaintasunagatik txunditua geratzeko giro bat sortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Done Petri ageri da EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak* lanean

Kanpo, loturak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2439030
* Commonscat Multimedia: Baldachin of Saint Peter's Basilica

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 17798205d (data)
* GND: 4499676-7
* SUDOC: 155711830

 |

* Wd Datuak: Q2439030
* Commonscat Multimedia: Baldachin of Saint Peter's Basilica