recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aire bidezko gerrako propaganda** gerra psikologikoaren aldaera bat bat da, zeinean esku-paperak jaurtitzen diren hegazinetatik etsaiaren lurraldearen gainera.

Indar militarrek hegazkinak dituztenetik erabili dituzte eskuorriak banatzeko, etsaiak kontrolatutako lurraldean soldaduen eta zibilen portaera aldatzen saiatzeko, batzuetan aireko erasoekin batera.

Aireko propagandaren eginkizunak
--------------------------------

Halako propaganda helburuak bete ditzake airez eskuorriak banatzeak:

Suntsitzeaz ohartarazi
Borrokalari etsaiei eta borrokalari ez direnei ohartaraztea haien eremuari eraso egingo zaiela. Horrek bi helburu izan ditzake: albo-kalteak murriztea eta gudari etsai eta ez-borrokalariak (gerra-garaiko produkzioan parte har dezaketenak) beren funtzioak uztera bultzatzea, helburuaren eraginkortasun militarra murriztuz.
Etsaia amore ematera bultzatzea
Azaltzea desertoreei nola errenditu daitezkeen.
Ordainsariak eskaini
Informazio edo helburu jakin batzuengatik sari zehatzak eskaini, edo desertzioan lagundu.
Desinformazioa zabaltzea edo hari aurre egitea
Etsaiaren morala murriztea propagandaren bidez. Edo, aldi berean, etsaien propaganda propioa neutralizatzea.
Komunikazioa erraztea
Testu ideologikoak zabaldu "asmo zintzoko" etsaiak konbentzitzeko helburuz.
Laguntza humanitarioa ematea
Jendeari jakinaraztea non aurkitu janaria edo lagintza, nola ireki eta kontsumitu, eta noiz iristen den, berau airetik banatzen denean,

Historia
--------

Aireko eskuorriak gutxienez XIX. mendetik aurrera erabili dira propaganda militarrerako. Adibide goiztiar bat Gerra Frankoprusiarra da, zeinean 1870eko urrian, Parisko setioan, globo frantses batek alemanen tropen gainean eskuorriak banatu zituen alemanez idatziak.

1911-1912 artean, Italia eta Turkiaren arteko gerran hegazkin militarrak erabili ziren.

Aireko eskuorriak Lehen Mundu Gerran erabili zituzten lehen aldiz eskala handian, eta hegazkinak zituzten parte-hartzaile guztiek erabili zituzten.

"Europako Gotorlekua sabairik gabe dago" - Propaganda britainiarra Alemaniaren gainean jaurtitakoa 1943an.
Modu sinplean banatzen ahal da aireko propaganda bat: tripulazioko kide bat edo gehiago jaurtitzen, adibidez.

Metodo sofistikatuago bat esku-paper bonba da: bonba-formako edukiontzi bat, baina ez leherkorra, aireontzitik erori eta erdiko airean irekitzen dena orriak sakabanatzeko, dozenaka mila orri "bonba" bakoitzeko.

1. ↑  "Aerial leaflet", in *Encyclopedia of ephemera*, 10-11.
2. ↑    *ALLIED PSYOP OF WWI.* .
Zatar-paperezko bobina.
**Zatar-papera** zakar, lodi, kolarik gabeko eta zuritu gabeko (beraz, marroia) paper mota bat da. Gaur egun Kraft metodoa erabiliz ekoizten denez, hau ere deitzen zaio: kraft papera.

Mami kimikoarekin egina dago, zuritu gabe eta laburki egosita. Oso erresistentea da urradura, trakzio eta eztandaren aurrean.

Eguneroko erabilerak
--------------------

Zaku edo poltsetarako, paketeetarako edo, oro har, enbalajeak egiteko bilgarri gisa erabili ohi da. Eraikuntzan polietilenoarekin edo oxiasfaltoarekin konbinatuta erabiltzen da lurrun-hesiak sortzeko.

  

Plastikoaren antzeko ukitu batekin fabrikatzen denez, dendetako (urdaitegia, harategia, etab.) elikagaiak biltzeko ere erabiltzen da.

Erresistentzia dela eta, bero hezearen bidez esterilizatzeko materiala ontziratzeko erabil daiteke.

Mikrouhineko krispetak egiteko ere erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755609
* Commonscat Multimedia: Kraft paper

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300014133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1755609
* Commonscat Multimedia: Kraft paper
Frigiar txanoa, Frantziako Iraultzan erabilitakoa.
**Frigiar txanoa** burujantzi antzeko bat da, gutxi gora-behera kono forma duen txanoa, baina muturra kurbaturik, ohi, artile edo feltroz egina.

Historia
--------

### Antzinaroa

Janzki honek, historia bitxi bat izan du. Ustez, bere jatorria, egungo Turkian antzina existitu zen Frigia lurraldean du. Aro Helenistikoko artean, ekialdetarren janzki bereizgarri bezala agertzen da. Mitra jainkoaren bereizgarrietako bat da, balizko jatorri irandarra duen mitraismokoa.

Erromatar garaian, frigiar txanoa (*pileus* deitua), libertoen bereizgarria zen. Sinbolikoki, Julio Zesarren hiltzaileek ere erabili zuten. Beharbada arrazoi honegatik, Estatu Batuetako Independentziaren Gerran eta Frantziar Iraultzan, askatasunaren ikurtzat hartu zen.

Ravenako San Apolinar Berria elizako bizantziar mosaiko batean, Jesus gurtzera doazen Errege Magoek, frigiar txano bana daramate.

### Aro modernoan

*Askatasuna, herriaren gidari*, Eugène Delacroix frantziar margolariarena.
XIX. mendean, frigiar txanoa, behin betiko, askatasunaren eta errepublikanismoaren ikurtzat agertzen da. Askatasunaren alegoriak darama, Eugène Delacroixk 1830ean margotutako margolan ospetsuan. Marianne, Frantziar errepublikaren pertsonifikazioak ere, frigiar txanoa bat darama. XIX. eta XX. mendeetan, zenbait errepublikatan ikur bezala erabilia izan da.

Gaur egun, askatasunaren ikurtzat, Amerikako zenbait nazioren armarrietan agertzen da, Argentina, Bolivia, Kolonbia, Kuba, Haiti, Nikaragua, El Salvador eta Paraguai kasu, baita probintzia eta hiri askotako egungo armarrietan ere.

Kataluniako barretinak, bere jatorria, frigiar txanoan izan dezakeela pentsatu izan da, bere forma, ia berbera baita.

Bizarzurik daraman txanoa ere (350ean hil zen Asi Txikiko Lizia lurraldeko Mirako gotzain izan zen San Nikolas Barikoan oinarritutako pertsonaia), frigiar txanotik eratorritakoa izan liteke, beste egile batzuen arabera, Bizarzuriren txanoa, gotzainaren mitratik datorren bitartean.

Baina, inongo zalantzarik gabe, pottokiek daramaten txanoa, frigiarra da.

Irudi galeria
-------------

* Attisen soingaina.Attisen soingaina.
* Argentinako bandera (1840 ingurukoa)Argentinako bandera (1840 ingurukoa)
* Argentinako armarriaArgentinako armarria
* Kolonbiako armarri nazionalaKolonbiako armarri nazionala
* Boliviako armarri nazionalaBoliviako armarri nazionala

* AEBetako Senatuko zigiluaAEBetako Senatuko zigilua
* Bahiako estatuko armarriaBahiako estatuko armarria
* AEBetako armadaren zigiluaAEBetako armadaren zigilua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213240
* Commonscat Multimedia: Phrygian caps

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007008726
* AAT: 300210776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213240
* Commonscat Multimedia: Phrygian caps
**Xala** (persieraz: شال‎‎‎, *shāl* eta hau, ziurrenik hinditik: दुशाला, duśālā; sanskritoz: शाटी, *śāṭī*) oihal luze eta zabala da, lepoaren inguruan eta sorbalden gainean janzten dena. Bereziki emakumeek erabiltzen dute, apaingarri moduan.

Normalki oihal zati karratu edo laukizuzen bat da, erditik tolesten dena hiruki bat osatzeko, baina jatorrian ere hiruki formaduna izan daiteke.

Jatorria
--------

Xal zein paxmina hitzak Kaxmiren sortu ziren, baina Hamadanen dute jatorria. Iturrien arabera kaxmirreko oihalgintza Sayeed Ali Hamadanik sartu zuen XIV. mendean, Ladakhera egindako bidaia batean aurkitu zuenean bertako ahuntzek sortzen zuten artilea oso leuna zela. Galtzerdi batzuk egin ostean Sultan Qutabdini proposatu zion oihalgintza industria bat hasteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3354532
* Commonscat Multimedia: Shawls

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300209991
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3354532
* Commonscat Multimedia: Shawls
*Conocybe arrhenii*

Sinonimoa: *Pholiota arrhenii*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero ganbila eta amaieran lau-ganbila, oro har, erdiko eremuan titi kamuts batekin, higrofanoa, honek kolorearen aldaketa eragiten du bere hidratazio-mailaren arabera, okre-gorrixka izan daiteke hidratatuta badago, baita laranja zurbil koloreko ñabarduraren batekin ere, lehortu ahala tonu okre kolorekoagoak eta zurbilagoak hartzen joaten da, eta hori eremuetan har dezake, ez beti uniformeki. Nahiko fibrilosua da eta bere higrofanotasunak eragiten du ertza ildaskatua izatea gardentasunagatik.

**Orriak:** Adnatuak eta ez oso estu, sabeldun samarrak, gaztetan marroi zurbil kolorekoak, gero okre-burdin kolorekoak, bere generoko beste espezie batzuen kolore bizietara iritsi gabe.

**Hanka:** Luzanga eta zilindriko samarra oinarrian izan ezik, erraboilduna, hondoa marroi kolorekoa da, baina itxura argiagoa ematen dioten zuntz zurixkek guztiz estalita dago. Gona itxurako mintzezko eraztun nabarmen bat du, goialdean ildaskekin.

**Haragia:** Hutsala, gainazalaren kolorearen antzekoa, ia usaingabea eta zaporerik gabea.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen, "cybe" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Toxikoa izan daiteke, batez ere *Conocybe filaris* hilgarria bezalako espezie arriskutsuen ahaidea delako.

### Nahasketa arriskua

Ezinezkoa da antzeko beste espezie batzuetatik bereiztea mikroskopioaren laguntzarik gabe, hala nola: *Conocybe blataria*, *Conicybe hadrocystis* (antzekoa, lore usain nabarmenarekin). *Galerina* batzuk ere erraz nahasten dira espezie honekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian, baita udazkenean ere. Haltzadietako belardietan talde txikietan, urria hostoerorkorren azpian eta urriagoa koniferoen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 260 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
Menderatutako pertsona bat.
**Menderatze eta sumisio sexual** terminoak, normalean batera erabiltzen direnak, adostasun-harremanetan oinarritutako sexu-portaera, -ohitura eta -praktika jakin batzuei egiten diete erreferentzia, pertsona batek beste pertsona bat menderatzea sexu-testuinguru batean, denbora mugatu batean edo orokorrago. BDSMren praktiketako bat da.

Kontaktu fisikoa ez da beharrezkoa, eta anonimoki ere egin daiteke, telefonoaren, posta elektronikoaren edo Interneteko berehalako mezularitza-zerbitzuen bidez (ikus sexu birtuala). Kasu batzuetan biziki fisikoak izan daitezke, eta batzuetan sadomasokismo bihurtzen dira. Praktika horietan, parte-hartzaile bakoitzak atsegin edo gozamen erotikoa sentitzen du menderatzen duen edo menderatzen duen pertsona izateagatik. Menderatzailea izen desberdinak izan ditzake: *ama*, *nagusia*. Menderatua, aldiz, *otzana*, *esklaboa*. Switch bat bi roletako edozein har dezakeen pertsona bat da. Bi switchek elkarrekin (edo elkarrekin) hainbat aldiz negoziatu eta trukatu ditzakete rolak saio batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* BDSM
* Dominatrix
* Emakumezkoen dominazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1277656
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh96002075

 |

* Wd Datuak: Q1277656
**Benoît Dauga** (Montgaillard, 1942ko maiatzaren 8a - Mont-de-Marsan, 2022ko azaroaren 3a) frantziar errugbilaria izan zen. Jokalekuan bigarren lerrokoa edo 8 zenbakikoa zen bere postua.

Stade montois taldeko jokalaria izan zen eta bere taldekideekin, Guy Boniface, André Boniface eta Christian Darrouy, "Mosketariak" bezala ezagunak, Frantziako errugbi selekzioak hautatu zuen.

63 partida jokatu zituen selekzioarekin, eta horietatik bederatzi kapitain gisa. 1967, 1968 eta 1970. urteetan Bost Nazioetako hiru Txapelketa irabazi zituen. 1968an Frantziarako lehen Grand Slama lortu zuen. Hamaika entsegu lortu zituen Frantziako taldearekin. 1964, 1967 eta 1971n Hego Afrikara egindako biretan eta 1968en Zeelanda Berrira eta Australiara egindako biran parte hartu zuen.

Bere kirol ibilbidea 1975ean amaitu zen, tetraplegia bat eragin zion partida batean izandako inpaktu baten ondorioz. Hala ere, birgaitzeari esker, mugikortasuna berreskuratu ahal izan zuen.

Stade montois klubeko presidentea izan zen 2003tik 2006ra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   David, Arnaud.  (2022-11-2). «Rugby.Benoît Dauga, la mort du <<premier des très grands>>» *Sud-Ouest* (Noiz kontsultatua: 2022).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2896486
* Commonscat Multimedia: Benoît Dauga

---

 |

* Wd Datuak: Q2896486
* Commonscat Multimedia: Benoît Dauga
**Carlo Ambrosini** (Azzano Mella, Bresciatik hurbil, Lombardia, Italia, 1954ko apirilaren 15a - 2023ko azaroaren 1a) italiar marrazkilaria izan zen.

Biografia
---------

Gazte-gaztetatik hezi zuten artearen esparruan. Adierazkortasun handiko marrazkilaria izan zen, eta trebetasun aparta zuen irudi errealistak marrazten. Dardo argitaletxeak egin zizkion lehen irudi-eskaerak (1976).

1978tik 1982ra bitartean, *Storia d´Italia a Fumetti* egitasmo handian parte hartu zuen Enzo Biagiren zuzendaritzapean. 1983an, Giancarlo Berardi eta Ivo Milazzok sortu, eta Giancarlo Alessandrinik eta beste irudigile sonatu batzuek marraztutako *Ken Parker* istorio-sail arrakastatsuan lan egin zuen Ambrosinik. *Orient-Express* aldizkariak XV. mendean kokaturiko *Nicho Macchia* lehen lan historikoa argitaratu zion 1984an. Sail horrek harrera ona izan zuen merkatuan, eta beste herrialdetan ere oso ondo saldu zen. 1997an, *Napoleone* serie berria argitaratzen hasi zen, eta 2006ra arte jarraitu zuen. Ambrosiniren azken pertsonaia *Jan Dix* (2008) izan zen, Bonellin argitaratua.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Carlo Ambrosini*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3658984
* Commonscat Multimedia: Carlo Ambrosini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90279633
* ISNI: 0000 0000 7828 3611
* BNE: XX961879
* BNF: 12057437m (data)
* LCCN: no2018162555
* SUDOC: 234897066
* BIBSYS: 6097222
* ICCU: RAVV014418
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00284/eu\_a\_2849/a2849

 |

* Wd Datuak: Q3658984
* Commonscat Multimedia: Carlo Ambrosini
Eszitia Txikiko antzinako hiri eta koloniarik garrantzitsuenak.
**Eszitia Txikia** (grezieraz Μικρά Σκυθία, Mikrá Skythia) antzinaroan iparraldetik Danubio ibaiak eta ekialdetik Itsaso Beltzak inguratutako eskualde bat izan zen, eta egungo Dobruja da bere baliokidea, zati handi bat Errumanian eta txikiago bat Bulgarian duena.

Eskualdearen lehen deskribapena Herodoto historialariak egin zuen, nork Eszitia Danubioren deltaren ipar eskualdea deitu zuen. K.a. II. mendean, Agatokles ohoratzeko Istriako dekretu batean, eskualdea Eszitia deitua zen, Eszitia Txikia izena erabiltzen den lehen aldia K.a. I. mendearen hasieran den bitartean, Estrabonen *Geografia* lanean.

Eszitia Txikian daziarrak bizi izan ziren. Garai honetan zeltek eta eszitiarrek inbaditu zuten. K.a. VII. mendean, zenbait greziar kolonia Itsaso Beltzaren ertzean ezarri ziren.

Daziako erresumako zati izan zen eta Erromatar Inperioak konkistatu zuen. Erromatar domeinupean, lehenik Behe Mesia probintziaren zati izan zen, baina halako batean probintzia honetatik banandu zen *Scythia* izeneko erromatar probintzia osatzeko. Geroago, Traziako barrutiaren zati izan zen, eta gero Bizantziar Inperioaren mendera igaro zen; ordu arte eutsi zion Eszitia Txikia izenari.

Migrazioen Garaian (germaniar herri mordo bat IV. mendetik aurrera emigratzen hasi ziren garaia) eskualdea ahaztu egin zenez, bere izen klasikoa erabiltzeari utzi zitzaion.

Ikus, gainera
-------------

* Eszitia Txikiko antzinako hirien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1196595
* Commonscat Multimedia: Scythia Minor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154998747
* GND: 7553982-2
* LCCN: n2008029419

 |

* Wd Datuak: Q1196595
* Commonscat Multimedia: Scythia Minor
*Conocybe pseudopilosella*

Sinonimoak: *Conocybe pubescens var. pseudopilosella, Conocybe pulchella*, *Conocybe digitalina*

Oso toxikoak diren beste *Conocybe* batzuen senidea. Hobe ez jatea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Oso txikia 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, ertza ildaskatua. Kapelaren azala leuna, erdigune zimurduna, arre-gris kolorekoa, argiagoa ertzetara.

**Orriak:** Itsatsiak, arre zurbil kolorekoak gaztetan eta arre-gorrixka kolorekoak helduaroan.

**Hanka:** 5 cm arteko garaierakoa, fibrila zurixkaz ildaskatua. 

**Haragia:** Urria, zapore gozokoa. Espora-jalkina marroi-gorrixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Conocybe* terminoa grekotik dator, konoa, esan nahi duen "cono" hitzetik eta burua, kasko konikoa, esan nahi duen "cybe" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Conocybe apala,* askoz zurbilagoa da, forma koniko zorrotzagoa du, euriteen ondoren laburki agertzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Uda hasieratik udazken amaierara. Sortak osatuz atera daiteke belar artean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 260 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Emakumezkoen water-polo txapelketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** Parisko Uretako Zentro Olinpikoan eta Paris La Défense Arenan izango da, uztailaren 27tik abuztuaren 10era. Lehiaketa honen 7. edizioa da.

FINA elkartean afiliatutako federazioek beren emakumezkoen taldearen bidez parte hartzen dute kalifikazio probetan. Hamaika herrialde Frantziarekin batera, lehiaketa antolatu duen nazioarekin, azken txapelketan lehiatzeko.

Txapelketaren formatua
----------------------

Hamabi talde kualifikatuak seiko bi taldetan banatzen dira. Herrialde bakoitzak bi puntu irabaziko ditu garaipenaren kasuan, puntu bat berdinketaren kasuan eta zero porrotaren kasuan.

Lehen fasearen amaieran taldeak bereizteko, puntu berdinen kasuan, FINAREN irizpideak aplikatzea erabaki zuen COIk. Taldeak irizpide hauen arabera bereizten dira (ordenan):

1. Beraien arteko emaitza;
2. Taldean, guztira, jasotako eta egindako golak;
3. Aldeko gol gehiago dituena;
4. jokatutako partidetan sartutako eta kobratutako golen arteko aldea;

Txapelketako herrialdeak
------------------------

Lehenengo faserako bi taldeen osaera

| A taldea | B taldea |
| --- | --- |
| (A1) | (B1) |
| (A2) | (B2) |
| (A3) | (B3) |
| (A4) | (B4) |
| (A5) | (B5) |
| (A6) | (B6) |

Lehen fasea
-----------

### A taldea

#### Sailkapena

#### Partidak

### B taldea

#### Sailkapena

#### Partidak

Fase finala
-----------

### Final-laurdenak

### Finalerdiak

### Brontzezko dominarako partida

### Finala

Sailkapen-partidak
------------------

Azken sailkapena
----------------

Erreferentziak
--------------
**Madrilgo Jolas-Parkea** Espainiako hiriburuko Casa de Campon dagoen jolas-parkea da, Parques Reunidos enpresak kudeatzen duena.

Historia
--------

Madrilgo Jolas-Parkearen historia 1969ko maiatzaren 15ean hasi zen, Carlos Arias Navarro ministroak bere instalazioak inauguratu zituenean. Berehala, hainbat atrakzio oso ezagun egin ziren, hala nola, El Tobogán, Los Coches de Choque, El Laberinto de Espejos, 7 Picos, Enterprise, Los Piratas, El Valle de la Prehistoria, El Pulpo edo Jet Star. Denborak aurrera egin ahala, parkea birmoldatu, eta atrakzioak itxi, ireki eta ordezkatu egin dituzte.

1990ean inbertsio handia egin zuten, eta bertan zabaldu zen ipar-mendebaldeko eremu berria, Cóndor, T.I.R. Aserradero atrakzioak (bisitariak bustitzen diren parkean instalatzen zen lehen atrakzioa), Aulki Hegalariak eta, ondoren, Minimotos atrakzioak hartzen zituena. Urte berean Katapult errusiar mendia inauguratu zuten. 1998an egin zuten orain arteko birmoldaketarik garrantzitsuena, 8000 milioi pezeta inbertituz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Parque de Atracciones de Madrid» *El Mundo* 1998/05/03.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
**Lorenzo Ariztegui** edo **Aristegui** (Oñati, - Jerez de la Frontera, ) Compañia Gaditana de Negroseko kidea, esklabo trafikatzailea izan zen.

Biografia
---------

Domingo Aristegui Ydígoras eta María Micaela Lizarralde Lazcanoren semea, 1730. hamarkadan iritsi zen Cadizera joan zen bere anaia Martinekin batera. Ziur asko, beste anaietako bat, Santiago, bertan bizi zelako erabaki zuten hirian bizitzea. Anaiek bezala, gaztetatik merkataritzan aritu zen. 1732an Maria de Robínekin ezkondu zen, bikoteak hiru seme-alaba izan zituen, María Pascuala adibidez, Juan Bautista Uztariz-ekin ezkondu zen, Cadizeko familia nabarmen batekoa.

1737tik aurrera nabarmen hazi zen Arizteguiren fama, izan ere, Cadizeko kontsulatuan egin zuen lan. 1749an Cartagena de Indiasera joan zen.

Uztariz eta Ariztegui familiek negozioak uztartu egin zituzten, 1950eko hamarkadaren hasieran, Lorenzo Aristeguik merkantziak bidali zituen Espainia Berrira Juan Bautista eta Juan Felipe Uztarizen bitartez. Ondoren, urteetan zehar elkarrekin beste jarduera ekonomiko batzuk ere egin zituzten. Lorenzo Aristegui Cadizeko merkatari nabarmena izan zen, eta 1762an Gortean Kontsulatua ordezkatzeko aukeratu zuten. Compañía Gaditana de Negros-eko sei sortzaileetako bat izan zen, 1765etik 1779ra bitartean kontinente amerikarreko portu batzuk esklaboz hornitu zituena. Enpresa horrek bazuen baimena zenbait salgai helmuga horietan saltzeko. Finantza arazoak zirela eta, 1773an konpainia eta bazkideak berregituratu egin ziren, eta *Aguirre, Aristegui y Cía* izena hartu zuten. Ariztegui, merkataria izateaz gain, ontzi-jabea eta itsasontzi baten jabea izan zen Francisco Aguirre nafarrarekin batera. Hiriko merkatariei maileguak eman zizkien. Ehun eta hogeita bost mila peso inguruko itsas arriskuen eskriturak sinatu zituen. Bere ibilbidearen amaieran, 1792an, bere suhi Juan Bautista Uztarizek zuzentzen zuen aseguru-etxeko akzioduna izan zen José María Bernoyarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Douglass, William A..  (2016). *Basques in Cuba.*  Reno.
2. ↑   «Lorenzo Aristegui Lizarralde | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cádiz, Diario de.  (2019-09-16). «Cheque en blanco para los negreros» *Diario de Cádiz* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Serrano, José Luis.  (2019-09-22). «La Compañía Gaditana de Negros, primera compañía española dedicada al tráfico de esclavos» *Nius Diario* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
5. ↑   Piñero, Santiago Saborido.  (2019). «La Compañía Gaditana de Negros: Aguirre, Arístegui y Cía. (1765)» *El documento destacado* (9-10): 1–32. ISSN 2695-5326. (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84514731
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q84514731
59°56′27″N 30°18′47″E﻿ / ﻿59.9408°N 30.313°E﻿ / 59.9408; 30.313
Errusiako Behin-behineko Gobernuaren lehen gobernu-taldea. Goian erdian Georgi Lvov printzea, gobernuburua (demokrata-konstituzionalista). Honen ezkerretara, bere alderdiko kide Pavel Miliukov, Kanpo Arazoetarako ministroa. Eskuinera, Aleksandr Kerenski eserista, Justizia Ministroa, uztailetik aurrera gobernuburu izan zena.
**Errusiako Behin-behineko Gobernua** (errusieraz: Временное правительство России) 1917ko otsaileko iraultzan tsarra abdikatu ondoren ezarri izan zen Gobernu burgesa izan zen. Behin-behineko Gobernu hau, burgesiaren ordezkari politikoa izan zen eta Errusian Estatu burges bat ezartzea zuen helburu. Urriko Iraultza Sozialistak uzkaili egingo zuen.

Ezaugarriak
-----------

Behin-behineko Gobernua ez zen aukeratua izan eta hasiera batean, burgesiaren kidez osatua izan zen, geroago alderdi kontziliatzaileetako kideak sartuz joan baziren ere. Behin-behineko Gobernuak, masa zabalen artean ez zuen batere zilegitasunik, izan ere langileen eta nekazarien ordezkari politikoak Sobietak baitziren. Behin-behineko Gobernuak, iraun zuen zortzi hilabeteetan, burgesia handiaren politika egin zuen (guda inperialista jarraitu, burgesiaren jabetza babestu, langileen boterea ekidin eta abar) eta alderdi kontziliatzialeak politika horretarako bereganatu zituen.

Baina, Sobietekin alderatuta, herriko masen artean ez zuen babes edo autoritate handirik (fenomeno honi "botere bikoiztasuna" deitzen zitzaion, bi instituziok baitzeukaten boterea), eta zortzi hilabete iraun izan bazituen, Sobietetan zeuden alderdi kontziliatzaileen konplizitatearengatik izan zen; boltxebikeek Sobietetan gehiengoa izaterakoan botere sobietar proletarioaren aldeko Iraultza Sozialista burutzeak horixe frogatzen du. Behin-behineko Gobernuak bi lehendakari izan zituen: Georgi Lvov kadetea (otsailetik uztailera) eta Aleksandr Kerenski eserista (uztailetik Urrira).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Behin-behineko Gobernua, *K17*, 2017-05-06. CC0 Domeinu Publikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239543
* Commonscat Multimedia: Russian Provisional Government

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q239543
* Commonscat Multimedia: Russian Provisional Government
**Günther Prien** (1908ko urtarrilaren 16 – ustez 1941eko martxoaren 8) U-booten komandante alemaniarra izan zen Bigarren Mundu Gerran. Burdinazko Gurutzearen Zaldun Gurutzea jaso zuen U-booten lehen komandantea izan zen, eta *Kriegsmarineko* lehen kidea izan zen gurutze hori haritzezko hostoz dekoratua jasotzen. Alemaniako kondekorazio militar handiena zen jaso zuenean.

Prienen agindupean, *U-47* itsaspekoak 30 ontzi aliatu baino gehiago hondoratu zituen, 200.000 tona guztira, HMS *Royal Oak* korazatu britainiarra barne, Etxeko Flotarekin Scapa Flowen ainguratuta zegoena.

1. ↑  Williamson & Bujeiro 2004, 3, 7 orr. .

1. ↑  In 1940, the Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves was second only to the Grand Cross of the Iron Cross, which was awarded only to senior commanders for winning a major battle or campaign, in the military order of the Third Reich. The Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves as highest military order was surpassed on 28 September 1941 by the Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves and Swords.
Estatubatuar Armadaren hilerria, Colleville-sur-Merretik gertu.

*Ez nahasi Kia Motors automobil-fabrikatzailearekin*.
**Borrokan hilda** (ingelesez: *killed in action* edo *KIA*), militarrek, sarri, kontrako indarrek eragindako heriotzak adierazteko erabiltzen duten eroritakoen sailkapen bat da. Posible da Borrokan hilda terminoa erabiltzea, bai lehen lerroan borrokatzen duten tropentzat, bai itsas, aireko eta laguntzako edo errefortzuko unitateentzat. Ez ditu barne hartzen istripu, eraso terrorista edo bestelako "ez etsai" gertaeran hildakoak.

Zaurien ondorioz hildako terminoa (ingelesez: *dead of wounds* edo *DOW*) guduaren ondorengo edo ospitaletan hildakoentzat erabil daiteke, bertan eragindako zaurien ondorioz.

Ikus, gainera
-------------

* Borrokan desagertua
* Gerra-preso

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210392
* Commonscat Multimedia: Killed in action

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4293571-4

 |

* Wd Datuak: Q210392
* Commonscat Multimedia: Killed in action
Greziar mitologian **Kalipso** (antzinako grezieraz: Καλυψώ, "ezkutatzen duena") Atlas titanaren alaba eder bat zen, Ogigiako uhartean erregina zena, Homeroren arabera.

Odiseo, haren itsasontzia urperatu ondoren noraezean ibili eta uharte hartara heldu zenean, Kalipsok bere kobazuloan hartu eta ahogozagarriak, edariak eta bere ohea eman zizkion. Horrela mantendu zuen zazpi urte luzean eta Troiako heroiarekin lau seme izan zituen: Nausitoo, Nausinoo, Latino eta Telegono (aldiz, kontakizun batzuetan, azken biak Zirtze eta Odiseoren semeak ziren). Odiseo bere lehengo biziaz ahantz zedin saiatu zen Kalipso, eta hilezkortasuna eta betiereko gaztetasuna eskaini zizkion, berarekin uhartean geratzen bazen, baina heroia laster aspertu zen Kalipsoren laztanez, eta bere emazte Peneloperen hutsunea nabaritzen hasi zen.

Egoera ikusirik, Ateneak parte hartu zuen, eta Zeusi Kalipsori Odiseo joaten uzteko agintzeko eskatu zion. Zeusek bere mezulari Hermes bidali zuen, eta Kalipsok, obeditzea beste erremediorik ez zuela ikusirik, materialak eta janaria eman zizkion Odiseori, baltsa bat egin eta bere bidaian segi zezan. Odiseok Kalipso agurtu zuen, baina mesfidantzaz, tranpa zelakoan, eta abiatu egin zen. Elezahar batzuek Kalipso penaz hil zela kontatzen dute.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

1. Perseisen eta Helios edo Apoloren alaba bat eta, beraz, Ozeano eta Tetisen biloba.
2. Apolodororen arabera (*Liburutegia* 1.2.7), nereidetako bat, Nereo eta Dorisen alabak
3. Hesiodoren arabera (Teogonia 350), ozeanideetako bat Ozeano eta Tetisen alabak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El mito de Calipso» *Mitos y Leyendas* 2013-06-22 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48961
* Commonscat Multimedia: Calypso (nymph)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30340088
* BNF: 133296997 (data)
* CANTIC: a19396818
* GND: 119137151
* LCCN: sh88002549
* SUDOC: 059443014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q48961
* Commonscat Multimedia: Calypso (nymph)
*Crepidotus luteolus*

Sinonimoak: *Agaricus luteolus*, *Crepidotus pubescens*

Ez du kontsumorako balio.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Giltzurrun formakoa edo maskor formakoa, haizemaile itxurakoa, neurri txikikoa, 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ertz ganbila ziliatu gabea. Kapelaren azala zuri-horixka kolorekoa, zahartzean ilunduz joaten da, matea, ez da gelatinakara eta ez higrofanoa.

**Orriak:** Lodiak, luzaroan sabeldunak, nahiko meheak eta estu, luzera desberdinekoak, himenioa esporangioekin, zuria, zahartzean arre-okre kolorea hartuaz joaten dira.

**Hanka:** Alboan, ia ez du oinik, zurixka.

**Haragia:** Mehea, mintzezkoa, hauskorra, zuria. Usaingabea, irinaren zapore arin batekin.

**Etimologia:** *Crepidotus* terminoa sandalia esan nahi duen latinezko, "crépida" hitzetik eta belarria esan nahi duen grezierazko "oûs" "otós" hitzetik dator. Sandalia formako belarriarekin. Bere kapelaren formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Crepidotus cesatii eta *Crepidotus variabilis* atal berekoak dira. *Panellus stypticus* delakoak forma bera du eta oina alboan, baina arre-okre-horixka kolorekoa (Ez hain zurixka).

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Saprofitoa: Belarkien zurtoinetan eta landare oso zurkarak ez diren landare belarkaretan: laharra, huntza, asuna, iratzea, goroldioak …Inoiz, hostozabalen egurrean.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 244 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Jose Ignacio.  (2023). Banco de setas, catalogo micologico.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Akronimoa** (grezieratik: ἄκρος, *akros*, «muturra», eta ὄνομα, *onoma*, «izena») izen sintagma edo perpaus bateko hasierako letrak edo bestelako zatiak batuz laburtzapen gisa sortutako hitza da. Arrunki, lehen letrak hartzen dira (adibidez: laser, ***l**ight **a**mplification by **s**timulated **e**mission of **r**adiation*), baina zenbaitetan hasierako zati handiagoak hartzen dira (esaterako: Benelux, ***Be**lgika, **Ne**derlanda eta **Lux**enburgo*), edo hasierakoak ez diren zatiak ere (konparazio baterako: Emakunde, ***Ema**kumearen Era**kunde**a*).

Siglarekin alderatuta, akronimoa izen edo termino independentea izan ohi da. Hiztegi batzuetan, akronimoa eta sigla ez dira bereizten. Sigla bat topatzen dugunean, haren atzean dagoen talde edo dena delakoa adierazten zaigula ulertzen dugu, eta akronimoa, berriz, izen beregaina da, bere osagarriak zein diren ez da hiztun arruntarentzat begi bistako kontua izaten. Siglak ez bezala, soilik lehen letra izan ohi dute larriz akronimoek.

Siglak dira, adibidez:

* NBE: Nazio Batuen Erakundea.
* GKE: Gobernuz Kanpoko Erakunde.
* GNU: **G**NU is **N**ot **U**nix! (akronimo errekurtsiboa).
* URL: *Uniform Resource Locator* (Baliabideen Kokatzaile Uniformea)

eta akronimoak, berriz

* Emakunde: *EMAkume* eta *eraKUNDE* terminoen artean sortua
* Elkar: *Euskal Liburu eta Kanten ARgitaldaria* da, berez, argitaletxe honen izenaren atzean dagoena.

Nola itzuli
-----------

Siglek eta akronimoek askotan sortzen duten zalantza: bere horretan utzi, jatorrizko hizkuntzan ala itzuli?

Gorago agertzen diren adibideetan, lehen bi siglak euskaratu egiten dira, eta hurrengo biak, ordea, jatorrizko ingelesean ematen dira. Emakunde eta *Elkar* akronimoak, auzoko hizkuntzetan, erakunde eta argitaletxe baten izen berezitzat jotzen dira eta jatorrizko euskaraz ematen dira. Akronimoak edo siglak izen berezitzat jotzen direnean jatorrizko hizkuntzan, bere horretan ematen dira. Egoten diren zalantzak ikusteko adibide bat: REM musika taldea da, baina BMA (begi mugimendu azkarra) proposatzen da lo-fasea izendatzeko, eta azkenik *Rem*, ingelesezko *roentgen equivalent man* esapidearen laburdura denean.

Ikus, gainera
-------------

* Akronimo errepikatua.
* Akronimo errekurtsiboa.
* Siglak.

Kanpo estekak
-------------

* *Laburtzapenen hiztegia (Ikurrak, Laburdurak, Siglak)*[*Betiko hautsitako esteka*], Eusko Jaurlaritzaren Kultura Saila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Zehazki* hiztegian, esate baterako.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101244
* Commonscat Multimedia: Acronyms

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85000667
* NKC: ph187611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q101244
* Commonscat Multimedia: Acronyms
**Judaismo karaita** edo **karaismoa** judaismoaren mugimendu erlijioso bat da, Tanakh idatzia bakarrik onartzen duena halakha (zuzenbide erlijioso judua) eta teologiako autoritate goren bezala. Karaitek uste dute Jainkoak Moisesi emandako agindu jainkotiar guztiak Tora idatzian jaso zirela, inolako ahozko lege edo azalpen gehigarririk gabe. Korronte nagusikoa den judaismo errabinikoak ez bezala, zeinak Talmudean kodetutako Ahozko Tora eta ondorengo lanak Toraren interpretazio autoritariotzat hartzen dituen, judu karaitek ez dute uste Talmudeko ahozko tradizioko bilduma idatziak lotesleak direnik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Kohler, Kaufmann; de Harkavy, Abraham. «Karaites and Karaism» *Jewish Encyclopedia* (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208398
* Commonscat Multimedia: Karaism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4163300-3
* LCCN: sh85071589
* NKC: ph885007
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208398
* Commonscat Multimedia: Karaism
**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako** teniseko **binakako gizonezkoen** txapelketa Roland-Garros estadioan izango da, Parisen (Frantzia), uztailaren 27tik abuztuaren 3ra.

Txapelketa
----------

### Formatua

Gizonezko binakako koadroak 32 talde ditu eta 5 txandatan jokatzen da. Partida guztiak bi set irabaztera jokatzen dira, set bakoitzean tie-break-arekin, finala barne.

### Parte-hartzaileak

32 bikoteen kasuan, lehen kalifikatuak ATPn hobekien sailkatutako 10 jokalariak dira, Batzorde Olinpiko Batzordean Top 300ean tenislari bat badute. Gainerako idazpenak bikoteen sailkapen konbinatuen arabera banatzen dira, eta lehentasuna ematen zaie jada bakarkako tenislariak dituzten taldeei.

Zirkuituan, berriz, bikoteak nazionalitate desberdinetako bi jokalarik osatzen dituzte, eta bikote bakoitzak herrialde bereko bi jokalari izan behar ditu, gehienez ere bi bikote herrialde bakoitzeko.

Emaitzak
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Tennis - Calendrier des épreuves, version 1.*  10 mars 2023, 73 et 74 or..
2. ↑    *Tennis.* .
3. ↑    *Comment se qualifier pour Paris 2024 en tennis : Le système de qualification olympique expliqué.*  12 décembre 2022.
Bermudek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten. Lehen aldiz 1936ean leihatu zirenetik, edizio guztietan ageri izan da herrialdea, 1980ean izan ezik, Estatu Batuek Sobiet Batasunaren kontra deitutako boikotera batu baitziren.

Irlek edizio honetan irabazi zuten haien historiako lehen urrezko domina, Flora Duffy triatloilariaren eskutik. Hau guztira haien historiako bigarren domina da, lehena 1976ean eskuratu zutelarik, brontzezkoa.

Leihakideak
-----------

Honakoa Bermuden leihakideen zerrenda da, kirolen arabera.

| Kirola | Gizonezkoak | Emakumezkoak | Guztira |
| --- | --- | --- | --- |
| Arraunketa | 1 | 0 | 1 |
| Triatloia | 0 | 1 | 1 |
| Guztira | 1 | 1 | 2 |

Arraunketa
----------

Bermudak ontzi bat sailkatu zuen joku olinpikoetarako 2021ean Rio de Janeiron (Brasil) ospatutako Ameriketako Sailkatze-Fasean. Zehazki, Bermudak hirugarren postuan heldu ziren B-finalean, leihaketako bost plazetako bat eskuratuz.

| Leihakidea | Leihaketa | Sailkapena | Errepeska | Laurdenak | Finalerdia | Finala |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Denbora | Postua | Denbora | Postua | Denbora | Postua | Denbora | Postua | Denbora | Postua |
| Dara Alizadeh | Gizonezkoak skiffa bakarka | 7:34.96 | 4 **R** | 7:35.90 | 2 **L** | 7:35.73 | 5 **EC/D** | 7:11.14 | 3 **CF** | 7:09.91 | 18 |

**AF** = A Finala (domina); **BF** = B Finala (dominik ez); **CF** = C Finala (dominik ez); **DF** = D Finala (dominik ez); **EF** = E Finala (dominik ez); **FF** = F Finala (dominik ez)

**EA/B** = A/B Finalerdia; **EC/D** = C/D Finalerdia; **EE/F** = E/F Finalerdia; **L** = Laurdena; **R** = Errepeska

Triatloia
---------

Bermudek leihakide bat bidali izan ahal zuten, hura Nazioarteko Triatloi Batasunaren errankinean 26 altuenen artean zegoelako. Flora Duffyren 4. jokuak ziren hauek, eta urrezko domina irabazi zuen.

| Leihakidea | Leihaketa | Igeriketa (1.5km) | 1. Aldatzea | Bizikleta (40km) | 2. Aldatzea | Korrika (10km) | Guztira denbora | Postua |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Flora Duffy** | Emakumezkoen lasterketa | 18:32 | 0:41 | 1:02:49 | 0:34 | 33:00 | 1:55:36 | **1** |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42913695

 |

* Wd Datuak: Q42913695
**Karl Rudolf Gerd von Rundstedt** (1875eko abenduaren 12a - 1953ko otsailaren 24a) Alemaniako nazien Wehrmacht-eko mariskal alemaniarra izan zen Bigarren Mundu Gerran.

Rundstedt Prusiako Armadan sartu zen 1892an, tradizio militar luzea zuen familia prusiar batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran, langile ofizial gisa aritu zen batez ere. Gerra arteko urteetan, bere ibilbide militarra jarraitu zuen, 1938an erretiroa hartu aurretik koronel jeneralaren (*Generaloberst*) maila lortuz.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran gogora ekarri zuten Hegoaldeko Armada Taldeko komandante gisa Poloniaren inbasioan. Frantziako batailan A Armada Taldea zuzendu zuen, eta Dunkerqueko batailan Halt Ordena eskatu zuen. 1940an Field Marshal mailara igo zen. Sobietar Batasunaren inbasioan, Hegoaldeko Armada Taldea zuzendu zuen, Kieveko guduko historiako ingurapenik handienaren arduraduna. 1941eko abenduan agintea kendu zioten, baina 1942an ekarri zuten gogora eta Mendebaldean komandante nagusi izendatu zuten.

1944an uztailean Normandian alemaniarrak izandako porrotaren ostean kargutik kendu zuten, baina irailean Mendebaldeko komandante nagusi gisa gogoratu zuten berriro, kargu hori bete zuela 1945eko martxoan Adolf Hitlerrek behin betiko kargutik kendu zuen arte. Hitler kargutik kentzeko ekimenen berri izan zuen (Valkirya operazioa) baina haiei laguntzeari uko egin zion. Gerra ostean, gerra krimenak egotzi zizkioten, baina ez zuen epaiketarik egin bere adina eta osasun txarra zela eta. 1949an askatu zuten, eta 1953an hil zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70527
* Commonscat Multimedia: Gerd von Rundstedt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25401712
* ISNI: 0000 0000 5537 5046
* BNE: XX1202794
* BNF: 122247541 (data)
* GND: 118939327
* LCCN: n82130432
* NKC: jn20000701546
* NARA: 10596598
* SNAC: w6bk2mdc
* SUDOC: 241947898
* Open Library: OL7214685A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q70527
* Commonscat Multimedia: Gerd von Rundstedt
**Moritz Albrecht Franz Friedrich Fedor von Bock** (1880ko abenduaren 3a - 1945eko maiatzaren 4a) *Generalfeldmarschall* alemaniar bat izan zen Bigarren Mundu Gerran Alemaniako Armadan zerbitzatu zuena. Bock 1939ko Poloniako Inbasioan zehar Armada Taldeko Iparraldeko komandante izan zen, 1940an Frantziako Inbasioan Armadako B taldeko komandante eta geroago 1941ean Sobietar Batasunaren aurkako erasoan Armada Taldeko Zentroko komandante; bere azken agindua 1942an Hegoaldeko Armada Taldearena izan zen.

Bock-ek Typhoon Operazioa zuzendu zuen. Azkenean, 1941eko udazkenean eta neguan Mosku harrapatzeko saiakera huts egin zuen Wehrmachteko ofentsibak Mozhaisk inguruan sobietarren erresistentzia gogorrak moteldu zuen, baita rasputitsak ere, Errusia Erdialdeko euri eta lokatz garaiak. Sobietar kontraofentsibak laster bultzatu zuen Alemaniako armada erretiratzera, eta, ondoren, Adolf Hitlerrek Bock bere agintea kendu zion.

Monarkikoa, Bock ez zen politikan sartuta egon. Hala ere, ez zuen Adolf Hitler botatzeko lursailekin bat egiten, eta inoiz ez zuen protestarik aurkeztu SSek eta bere tropek zibilen aurka egindako tratuagatik. Bock ere ez zen izan gudari buruzagi oso ohikoa. Hitlerrek guduan arrakasta izan zuelako soilik eman zizkion aginte postuak.

Britainiar hegazkin bonbaketari batek 1945eko maiatzaren 4an hil egin zuen Bock, bere bigarren emaztea, bere alabaordea eta lagun batekin batera, autoz Hamburgo aldera zihoala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70534
* Commonscat Multimedia: Fedor von Bock

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 486149294343180522007
* ISNI: 0000 0000 5511 3417
* BNF: 12534305f (data)
* GND: 119294796
* LCCN: n96068363
* NKC: jn19990000869
* SNAC: w6j40zg1
* SUDOC: 034604189
* BIBSYS: 90855444
* Open Library: OL338253A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q70534
* Commonscat Multimedia: Fedor von Bock
**Pedro Guillermo Roncal Ciriaco**, **Pedro Roncal** bezala ezaguna, (Iruñea, 1962ko irailaren 23a – 2018ko abuztuaren 19a) kazetari eta irakasle nafarra izan zen. Espainiako hedabideetan postu grantzitsuak bete zituen, besteak beste, Radio Nacional de Españako musika klasikoaren Radio 5ean eta 24 Horas kanalean.

Biografia
---------

Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziaduna, bere ibilbidea Iruñeako Radiocadena Española irratian esatari bezala hasi zen. 1986an, oposizioak gainditu, eta Nafarroako Radio Nacional de España katean hasi zen, hasieran kirol informazioaren alorrean. Ondoren, Albiste programen eta Programen burua izendatu zuten. 1996an, Radio 5 Todo Noticias irratiaren burua izendatua, Madrilera joan zen. Hiru urte geroago Radio Nacional de Españako 24 Horas irratia zuzendu zuen. Halaber, 2000. urtetik, TVEko Zerbitzu Informatiboen Zuzendariaren Albokoa izan zen. 2004tik RTVEren Institutu Ofizialeko Telebistako Kazetaritzaren Masterrean irakasle izan zen.

Iruñean zegoela, bat-batean bihotzekoa emanda hil egin zen, 55 urte zituelarik, 2018ko udan. Pilar García Muñizekin ezkonduta zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56194716

 |

* Wd Datuak: Q56194716
**Pinhel** Portugalgo udalerri bat da, Guarda barrutian dagoena, Beira Alta probintzian, Erdialdeko eskualdean (Beiras eskualdea) eta Beiras eta Serra da Estrela azpieskualdean. Gutxi gorabehera 3.500 biztanle ditu,  eta *Cidade Falcão* izenez ere ezaguna, hots, *Belatzaren hiria*.

Udalerriak guztira 484,52 km² -ko azalera du eta 9.627 biztanle zituen 2011ean. 18 freguesiatan banatzen da.  Udalerriaren mugakideak dira, iparraldean Vila Nova de Foz Côa, ipar-ekialdean Figueira de Castelo Rodrigo, ekialdean Almeida, hegoaldean Guarda eta mendebaldean Celorico da Beira, Trancoso eta Mêda.

Iparraldean, Côa Haraneko Parke Arkeologikoa dago, inguruko beste udalerri batzuekin partekatua, UNESCOk 1998an Gizateriaren Ondare izendatu zuena.

Freguesiak
----------

 Pinhel udalerriko freguesiak
O município de Pinhel está dividido em **18 freguesias**:

|  |  |
| --- | --- |
| * Alto do Palurdo
* Alverca da Beira/Bouça Cova
* Atalaia e Safurdão
* Ervedosa
* Freixedas
* Lamegal
* Lameiras
* Manigoto
* Pala
 | * <b id="mwYA">Pinhel</b>
* Pínzio
* Souropires
* Sul de Pinhel
* Terras de Massueime
* Valbom/Bogalhal
* Vale do Côa
* Vale do Massueime
* Vascoveiro
 |

Udalerriko Biztanleriaren bilakaera
-----------------------------------

Ondare arkitektonikoa eta historikoa
------------------------------------

Pinhel udalerriak hainbat monumentu arkitektoniko eta historiko ditu, besteak beste:

Senidetzeak
-----------

Pinhel udalerria honako udalerri hauekin senidetuta dago:  

* </img> **Guijuelo**, Salamanca, Espainia
* </img> **Moita**, Setúbal, Portugal

Txantiloi:Referências

1. 1 2   INE.  (2012). «Quadros de apuramento por freguesia» *Censos 2011 (resultados definitivos)* (Instituto Nacional de Estatística).
2. ↑   Instituto Geográfico Português.  (2013). «Áreas das freguesias, municípios e distritos/ilhas da CAOP 2013» *Carta Administrativa Oficial de Portugal (CAOP), versão 2013* (Direção-Geral do Território).
3. ↑  Lei n.º 11-A/2013, de 28 de janeiro: Reorganização administrativa do território das freguesias. Anexo I. *Diário da República*, 1.ª Série, n.º 19, Suplemento, de 28/01/2013.
4. ↑   «Geminações de Cidades e Vilas - Pinhel» *www.anmp.pt*.
5. ↑   Interior, Jornal O..  (2019-03-01). «Pinhel e Guijuelo assinam protocolo de geminação» *Jornal o Interior*.