recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ezpermatozoide bat obuluan sartzen
**Espermatozoidea** edo **espermioa** zelula haploidea da, animalietan, arren ugalketa zelula edo gametoa dena. Espermatozoideak barrabilen barnean eratzen dira. Hoditxo hauen paretak, espermatogonia direlakoekin tapizatuak daude. Hauek, lehenengo, mitosi bidez, eta, ondoren, meiosi bidez zatitzen dira, zelula haploideak sorrarazteko, espermatida izena hartzen dutenak, ezberdintze bidez, azkenik, espermatozoideetan bihurtzen direnak.

Espermatozoideak ikusi ahal izan zituen lehena, Anton van Leeuwenhoek izan zen, 1679an, potentzia handiko lehen mikroskopioak asmatu zituena.

Espermatozoidearen tamaina eta egitura
--------------------------------------

Espermatozoideak, honako zati hauetaz osatuta daude:

* **Burua**. Hemen, pronukleoa dago, informazio genetikoa duena. Baita akrosoma Toki Peluzidoa, obozitoa inguratzen duen egitura glikoproteikoa narriatzen duen entzima hidrolitikoen edukiontzia, eta zitoplasma geruza argal bat, guztia, *lepo*arekin lotzen duen mintz plasmatiko batean bildurik. Bere batez besteko luzera 4-5μmkoa da.
* Lepoa. Estua eta laburra. Buruarengandik banatzen duen plaka basal bat du. Baita aldaturiko zentrioloak ere. Zentriolo horietako batetatik flageloa sortzen da.
* Erdiko zatia. Zati honek 4-5μmko luzera du. Gainera, helize formako "*leka*" batean, mitokondria mordo bat du. Mitokondri hauek, energia ematen diote espermatozoideari, ATPa sortuz
* Isatsa. Honek mugikortasuna ematen dio. Mintzez bakarrik estalita dagoen toki flageliko funtzionala da.

Ezaugarri esklusiboak espeziearen arabera
-----------------------------------------

Harreman ez zuzen bat existitzen da eiakulazioaren bolumenaren eta espermatozoide kontzentrazioaren artean espeziearen arabera:

* Gizakietan, espermatozoideek 5-8 μmko burua eta 50 μmko isatsa dute
* Zerrietan, eiakulazioa 200 mililitro ingurukoa da, eta, bertan, milimetro kubiko bakoitzeko 100.000 espermatozoideko kontzentrazioa dago. Espermatozoideen luzera 90 μm ingurukoa da.

Ugaztun batzuetan, gizakiak barne, espermatozoideak, gorputzeko batez bestekoa dena baino tenperatura baxuagoan ekoitziak izan behar dira, gizakien kasuan, gorputzeko tenperatura baino 2 gradu gutxiagoan, horregatik daude gorputzetik kanpo.

Espermatozoide ekoizpena
------------------------

Espermatozoideak, barrabiletako hazi hoditxoetan ekoizten dira, espermatogenesi deritzon prozesu batean. Prozesu honetan, espermatogonia izeneko zelula biribil batzuk zatitu eta ezberdindu egiten dira, espermatozoide bihurtu arte.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nature.com
* **(Gaztelaniaz)** Espermatozoidea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q74560
* Commonscat Multimedia: Spermatozoa

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119771546 (data)
* GND: 4135383-3
* LCCN: sh2001008910
* NDL: 00570390
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013094

 |

* Wd Datuak: Q74560
* Commonscat Multimedia: Spermatozoa
**Ezkaiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Longidako Ezkai urpeko herrian Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

2003ko irailean Itoitzeko urtegia eraikitzeak eraitsi zuen, gainerako herria bezala. Izen eta leku horretako maiorazkoa Martin eta Graziana Ezkaik sortu zuen 1585ean. Etxeak armagintzako lurmutur izaera lortu zuen 1665ean, errege-diruzainak bere jabe Frantzisko Elo Ezkaik egin zuen eskudiruzko zerbitzu baten bidez, zilarrezko 2 500 errealekoa. 1673an, Migel Eloen aurka hasitako exekuzioa bertan behera uzteko agindu zen, eta, aldi berean, jauregia kuartelak ordaintzetik salbuetsita zegoela adierazi zen, baina ez alkalabak ordaintzetik. Kontuen entzuleek 1723an Gaztelako Ganberara bidalitako zerrendan ez zen sartu. Hala ere, urte batzuk geroago, 1746an, Joan Frantzisko Armendaritze teniente jeneralak eta Joakina Elo Ezkai andreak auzia jarri zuten, jauregiko baserritarrari edo iltzedunari zegokion salbuespena defendatuz. 1758an, Joan Esteban Armendaritze jaunak, Castelfuerteko markesak, lehen aipatutako jauregitarren semea zenak, errebate bat eskatu zuen. Armarria kuarteldua zen: urrezko lehen eta laugarren makila eta urdinezko hiru makila; zilarrezko bigarren eta hirugarren makila, berezko koloreko bi otsorekin.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | EZKAI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Ezkai

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110155848

 |

* Wd Datuak: Q110155848
Tolkienen legendarium ospetsuan eta honen hil ondorengo lana den Silmarillionen, **Finrod Felagund**, Noldor printze bat zen, Finarfin eta Earwënen seme nagusia. Valinorren jaioa Zuhaitzen Aroetan, Noldorrekin joan zen (berarekin altxor ugari ere eramanez) Erdialdeko Lurraldera, lur zabalagoen bila, baina ez Silmarilen bila (baina bai Mandosen Maldiziopean).

Historia
--------

Finrod, harpa maite zuen elfo jakintsu bat zen. Bera izan zen gizakiak Beleriandera iristen ikusi zituena, Edainen lehen Etxea bezala ezagutua izango zeneko gizakiak, Beleriandere, Bëorren buruzagitzapean iritsi zirenean. Hauek, Finroden edertasuna eta ezagutzengatik, hau, Nom deitu zuten "Jakintsua" esan nahi duena.

Finrod Beleriandera iritsi zenean, bere osaba-aitona Thingolekin geratu zen Minas Tiritheko dorrea sortu zuen arte, Tol Sirion uhartean, Sirion ibaiaren Belerianderanzko igaroera zaintzen zuena.

Handik gutxira, Finrodek, aholkua eskatu zion Thingoli, denbora bat lehenago, Ulmo valarrak berarekin hitz egin baitzuen, eta bere erresuma sortzeko toki sekreturen bat bilatzeko esan zion, bere lehengusu Turgonekin gertatu zen lez (ondoren, Gondolin ezkutatutako hiria sortu zuena). Thingolek, orduan, Narog ibaiko leizeei buruz hitz egin zion, toki horretan, Nargothrond zitadela boteretsua eta izen bereko hiria sortu zituelarik, non Noldorretako asko berarekin bizi ziren eta euren erregea bezala gurtzen zuten. Nanoak, Finrodek deitu zituen euren mantsioak leizeetan eraikitzen laguntzeko, eta, horregatik, Felagund deitu zuten (Felak-gûndu khuzdûlez), "leize zulatzailea" esan nahi duena).

Noldorren printze guztietatik, Tirionetik altxor gehien ekarri zituena, Finrod izan zen, eurekin, Nogrod eta Belegosteko nanoentzako bitxigintza objektu ugari egitea agindu zuena, horien artean, Nauglamir nabarmentzen delarik, nanoen lepokoa, ondoren, Mandosen Maldizioan nahastuko zena, Doriath erresumaren suntsipena eraginez.

Gizakiak jada elfoekin aliatu zirenean, Bëorren herriko jaunak, Barahirrek, Finroden ondoan borrokatu zuen Dagor Bragollachen (Beleriandeko Guduetako laugarren gudua) eta Finroden bizitza salbatu zuen. Honek, esker on bezala, bere errege eraztuna eman zion (ordurarte "Finarfinen eraztuna" bezala ezaguna), beranduago, Barahirren eraztuna bezala ezagutuko zena, Barahirrek, edo honen edozein ondorengok laguntzarik behar bazuen, lagunduko ziola zin eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1408534

 |

* Wd Datuak: Q1408534
**Football Club Twente** Herbehereetako futbol talde bat da Enschede hirikoa.

Historia
--------

1965ean sortu zen hiriko *Sportclub Enschede* eta *Enschedese Boys* batzean. Aurrez, 1926an, Sportclub Enschedek Liga irabazia zeukan.

1969tik aurrera goiko postuetan ibili zen eta 1973-74ean azken unerarte Feyenoordekin lehia estua izan ondoren bigarren egin zuten. Honek UEFA Koparako sailkatu zituen eta finalera iritsi ziren, Borussia Mönchengladbachen aurka jokatu zutena. Etxean 0-0 egin zuten, Alemanian berriz 5-1 galdu zuten. Eskuratutako lehenengo titulua Herbehereetako Kopa izan zen 1977an.

Ordutik aurrera gainbehera etorri zen eta 2002an ia desagertu egin zen diru arazoak zirela eta. Hala ere indarrez ekin eta hurrengo urteetan emaitzak nabarmen hobetu ziren 2010ean Liga txapelketa irabaztea lortu arteraino.

Palmaresa
---------

### Herbehereetan: 7

* Herbehereetako futbol liga (2): 1925-26 (SC Enschede), 2009-10.
* Herbehereetako futbol kopa (3): 1977, 2009, 2011.
* Johan Cruyff Kopa (2): 2010, 2011.

### Nazioartean: 0

#### UEFA Kopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1975.

Kanpo estekak
-------------

* **(Nederlanderaz)****(Ingelesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19603
* Commonscat Multimedia: FC Twente

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3298150688330312660009

 |

* Wd Datuak: Q19603
* Commonscat Multimedia: FC Twente
Espermizidak.
**Espermizida** espermatozoideak suntsitzeko gai den substantzia da. Kontrazepzioko metodo gisa erabil daiteke, hainbat modutan prestatua (obulu baginalak, kremak, etab.). Normalean, kontrazepzio-hesiko metodoen eraginkortasuna handitzeko erabiltzen dituzte, hala nola gizonezkoentzako/emakumentzako preserbatiboak edo diafragma, edo bakarrik, baginako obuluetan. Osagai aktibo ohikoena nonoxinol-9 da, baina pertsona batzuk alergikoak dira. Bentzalkonio kloruroa, klorhexidina, menfegola, oktoxinol-9 eta sodio dokusatoa ere erabil daitezke.

Erabilera topikoko substantzia hauek ez dute GIBaren infekzioaren kontra babesten; aitzitik, baginan edo uzkian eragin dezaketen narritadurak GIBaren transmisiorako arriskua handiagotu dezake.

Behar bezala erabilita, eraginkortasun-maila % 91 ingurukoa da; aldiz, erabiltzaileak akatsen bat egiten badu, eraginkortasuna % 30era murrizten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]
2. ↑  Euskalterm: [Hiesa Hiztegia] [2016]
3. ↑   **(Ingelesez)** WebMD. *Spermicide for Birth Control - Topic Overview.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013089

 |

* Wd Datuak: Q513122
**Moskuko Torpedo Fubol Taldea** (errusieraz ФК "Торпедо" Москва) Moskuko futbol talde bat da, Errusiakoa. Sobietar Batasunaren garaian izan zituen emaitzarik onenak, hiru liga eta sei kopa. Errusiako txapelketen artean titulu bakarra dauka, 1993ko Kopa.

Historia
--------

Taldea 1924ean sortu zen *Proletárskaya kúznitsa* (Proletarioen ola) izenarekin eta 1930an hartu zuen gaur egungo *Torpedo* izena, ZIL ibilgailu enpresak babesten baitzuen.

Bere urrezko aria 60 eta 70 hamarkadan ezagutu zuen eta Eduard Streltsov aurrelaria zen garai hartako izarra. Bere omenez ezarri zitzaion izena estadioari.

90. hamarkadan ZIL enpresak futbol taldea saldu egin zion Luzhnikí enpresari eta ZIL-ek talde berria sortu zuen FC Mosku. Honek ez zuen emaitza aipagarririk lortu baina Torpedoren zaleen zati handi bat eraman zuen. 1993an Errusiako Kopa irabazi zuen eta 2000an lortu zuen Ligako emaitzarik onena, 3. postua.

Diru arazoen erruz taldea krisi latzean sartu zen eta 2009an laugarren mailaraino jeitsi zen. Orduan ZIL-ek berriz erosi zuen eta bigarren mailan finkatu da Torpedo. Zortzi urteren ondoren 2014an lehen mailara igotzea lortu zuen baina hurrengo urtean 15. egin eta jeitsi egin da.

Palmaresa
---------

### Sobietar Batasuneko txapelketak: 9

* Sobietar Batasuneko Liga (3):
	+ 1960, 1965, 1976
* Sobietar Batasuneko Kopa (6):
	+ 1949, 1952, 1960, 1968, 1972, 1986

### Errusiako txapelketak: 1

* Errusiako Liga (0):
	+ hirugarrena 2000 urtean.
* Errusiako Kopa (1):
	+ 1993

Euskal taldeen aurkako partidak
-------------------------------

Torpedok kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

| Denboraldia | Txapelketa | Fasea | Etxekoa | Emaitza | Kanpokoa |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1973-74 | Europako Errekopa | Final hamaseirenak | TorpedoAthletic | 0-02-0 | AthleticTorpedo |

Kanpo estekak
-------------

* **(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q324338
* Commonscat Multimedia: FC Torpedo Moscow

---

 |

* Wd Datuak: Q324338
* Commonscat Multimedia: FC Torpedo Moscow
**FC Red Star Saint-Ouen** edo **Red Star** (izen osoa: *Red Star Football Club 93*) Frantziako futbol talde onenetakoa izandakoa da, baina gaur egun bigarren mailan ari da. Paris iparraldean dagoen Saint-Ouen hiriko taldea da, eta etxeko partidak Stade Bauer zelaian jokatzen ditu.

Historia
--------

Jules Rimet eta Ernest Weberrek 1897 urtean sortu zuten *Red Star Club Français* izenarekin. Izen "ingelesaren" jatorria ez dago argi, batzuk diote garai hartan Parisen exhibizioak egiten ari zen Buffalo Billen izar gorria dela, beste batzuek Red Star Line itsasontzi konpainiarengatik izan zela.

Berehala talde indartsua bilakatu zen eta Frantziako Futbol Liga Txapelketaren sortzaileetako bat izan zen. Lehenengo titulu handia 1921an eskuratu zuen Kopa izan zen. Hurrengo bi urteetan ere Kopaz jabetu zen. Ligarik ez zuen irabazi ordea. Azkenengo titulua 1942ko Kopa du.

Hainbat izen izan ditu historian zehar:

* Red Star Club Français (1897–1906)
* Red Star Amical Club (1906–1927)
* Red Star Olympique (1927–1946)
* Red Star Olympique Audonien (1946–1948)
* Stade Français-Red Star (1948–1950)
* Red Star Olympique Audonien (1950–1957)
* Red Star Football Club (1957–1968)
* AS Red Star (1978–1984)
* AS Red Star 93 (1984–2003)
* Red Star Football Club 93 (2003–)

Palmaresa
---------

### Frantzian: 5

* Ligue 1 (0)
* Frantziako Kopa (5): 1921, 1922, 1923, 1928, 1942.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522283
* Commonscat Multimedia: Red Star FC

---

 |

* Wd Datuak: Q522283
* Commonscat Multimedia: Red Star FC
**FC Shirak** (armenieraz Շիրակ Ֆուտբոլային Ակումբ) Armeniako futbol talde onenetakoa da, Giumri hirikoa. Armeniako 4 Liga eta Kopa bat irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea *Olympia* izenarekin sortu zen 1958an. Sobietar Batasunaren garaian bigarren mailan aritu izan zen baina Armeniako txapelketak sortzerakoan lehen mailan sartu zuten eta lehenengo liga berak irabazi zuen, Homenetmen (Kilikia FC) taldearekin berdinduta bukatu zuen eta biak izendatu zituzten txapeldun. Ondoren 1994 eta 1999ko ligak etorri ziren. 2005 eta 2010 artean diru arazoen erruz maila apalagoan ibili zen baina arazo horiek konponduta 2011-12 denboraldian Kopa eta 2012-13 denboraldian liga berria irabazi ditu.

Hainbat urte titulurik irabazi gabe egon ondoren 2016-17an Kopa berri bat lortu du.

Palmaresa
---------

### Armenian: 10

* Armeniako Liga (4): 1992, 1994, 1999, 2012–13.
* Armeniako Kopa (2): 2011-12, 2016-17.
* Armeniako Superkopa (4): 1997, 2000, 2003, 2013.

Kanpo estekak
-------------

* **(Armenieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666827
* Commonscat Multimedia: FC Shirak

---

 |

* Wd Datuak: Q666827
* Commonscat Multimedia: FC Shirak
**Estopa** rumba katalana jotzen duen musika taldea da, David eta Jose Manuel Muñoz anaiek 1999an sortua. Taldea jatorriz Cornella de Llobregatkoa da, bere familia Extremadurakoa izan arren, Zarza-Capilla herrikoa hain zuzen.

Haien bost diskoetan formula berdina jarraitu dute, hainbat arrakasta eman diena: rumba zitalak eta kalekoak. Saldu dute guztira 3.100.000 baino gehiago maila nazionalean eta internazionalean (Allenrok kontuan izan gabe).

Biografia
---------

David (1976) bokalista da eta Jose (1978) gitarra-jotzailea eta ko-bokalista.

Haien haurtzaroa rumbako talde oso ospetsuak laurogeigarren urteetan entzuten pasatu zuten, bereziki *Los Chichos*, *Los Chunguitos* edo *Bordón 4*.
Haien azken lana musikatik at automobileko piezak egitea izan zen SEAT-ko kontzesionario batean. Han sortu zituzten taldearen letra asko, adibidez haien lehenengo arrakasta, "La raja de tu falda" non SEAT Panda kotxea izendatzen den. Lantegi horretatik ere ateratzen da taldearen izena, "Estopa", haien arduradunak asko errepikatzen zuelako *¡Dadle estopa!* esaldia, gehiago lan egiteko haien emankortasuna handitzeko eta ez distraitzeko.

Garai horretan haien auzo inguruko lekuetan jotzen hasi ziren. Orduan, maketa bat grabatu zuten berrogei abestirekin, lagun baten etxean. Maketa hau kasetean hedatu zen eskuz esku Espainia osoan zehar. Ondoren, p2p sareetan, ospea lortu zutenean.

Haien karrera diskografikoan zehar sari asko lortu dute.

Diskografia
-----------

### 1999 arte: Maketa

Maketako abesti batzuk disko berrietan sartu dituzte berrargitaratutak.

### 1999-2000: Estopa

Urte horretan 1.000.000 disko saltzea lortu zuten, errekor ez gaindituta Espainian talde hasiberri baterako. Urte horretan *ducados 2000* ibilaldia hasi zuten Espainia osoa eta Latinoamerikako herrialde askotan zehar.

### 2001-2003: Destrangis

800.000 ale saltzea lortu zuten. Gero berrargitaratzea erabaki zuten *Más Destrangis* izenarekin, eta 200.000 ale gehiago saldu zituzten.

### 2004: ¿La calle es tuya?

300.000 kopia saldu zituzten lehenengo astean.

Ibilaldia, *Muñoz vs Muñoz* zeritzona, Espainiako probintzia guztietatik eraman zuten. Ibilaldi txiki bat Latinoamerikatik, non Estopa Argentinara, Mexikora, Txilera eta Perura joan zen.

### 2005: Voces de ultrarrumba

Egun bakar batean 200.000 kopia saltzea lortu zuen diskoak.

### 2008: Allenrok

Diskoaren izena haien herriaren izena da, Cornella, alderantziz idatzita eta K-rekin. Lehenengo astean 140.000 kopia baino gehiago saldu zituzten, platinozko diskoa lortuz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q773703
* Commonscat Multimedia: Estopa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149151376
* ISNI: 0000 0001 0671 677X
* BNF: 14044040r (data)
* GND: 10328344-4
* LCCN: no2005052278
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: estopa

 |

* Wd Datuak: Q773703
* Commonscat Multimedia: Estopa
**Fanias Eresokoa** edo soilik **Fanias**, Lesbos uhartean jaiotako historialari eta filosofo greziar bat izan zen, Aristotelesen berehalako ondorengoa eta komentarista izan zelako garrantzitsua. Atenasera, K. a. 332an iritsi zen, eta bere herrikide zen Teofrastorekin elkartu zen, eskola peripatetikokoa. *Analytica*, *Categoriae* eta *De interpretatione* lanak idatzi zituen. Aristotelesen lanak kritikatu edo parafraseatzen zituztenak. Dirudienez, Faniasen lan hauek, berez, ez zien askorik gehitu Aristotelesen lanei. Alexandro Afrodisiasekoak, bere lanetako bati erreferentzia egiten dio eta Ateneok *Adituen oturuntza* izeneko tratatuan aipatzen du.

Filosofiaz gain, Teofrastorekin batera, aurrera eraman zituen Aristotelesen ikerketa fisikoak. Ateneok, sarri aipatzen du botanikari buruzko bere lanean, non ardura handia erakusten duen behaketen definizio eta zehaztasunari dagokienez.

Plutarkogatik *Temistoklesen Bizitza*ren bidez, Faniasek, historialari bezala ospe handia zuela dakigu. Arlo honetako bere lanik nagusiena, *Pyrtancis Eresii* izan zen, bere jaioterriaren historia bat edo eresiar magistraturaren garaiaren arabera egituratutako Grezia osoko historia bat izan zitekeena. Siziliako tiranoei eta orokorrean tiraniari buruzko lanak ere idatzi zituen. Lan hauen balioa, kronologia kontuetan aipatua den maiztasunagatik lekukotua da (adibidez, Plutarko, Sulelas eta Ateneok). Greziar literaturarako ekarpenak egin zituen olerkari eta filosofo sokratestarrei buruzko lanekin.

Fanias Eresokoa, greziar historia musikal bati buruzko bilduma sistematikoak egiten lehenetako bat ere izan zen. Bere tratatuak, gaur egun galduak daudenak, garai inperialeko biltzaileentzako funtsezkoak ziren, Ateneo kasu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q943529
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5318188
* ISNI: 0000 0001 3904 755X
* BNF: 123481856 (data)
* GND: 102402396
* LCCN: n2015030424
* SUDOC: 032455461
* BIBSYS: 95003557
* ICCU: PUVV270010
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q943529
**Fernando Claudín** (Madril, Espainia, 1915eko abuztuaren 21a - 1990eko maiatzaren 16a) espainiar politikari, historialari eta saiakera-idazlea izan zen.

Biografia
---------

Arkitektura-ikasle zela, Juventudes Comunistas taldean sartu zen, 1933an, eta Gerra Zibilaren garaian, Juventudes Socialistasekin elkartzeko prozesuan parte hartu zuen. Gerra amaitzean, 1939an, atzerriratu, eta Latinoamerikako zenbait herrialdetan jarri zen bizitzen. Europara itzuli zenean, Praga, Mosku eta Parisen ere bizi izan zen.

Espainiako Alderdi Komunistako maila gorenetara iritsi zen. Hala ere, Santiago Carrillo idazkari nagusiarekin ezadostasunak izan zituen: batetik, Sobietar Batasunak komunismoaren garapena eragozten zuela uste zuen, eta bestetik, Espainian frankismoa bukatutakoan zer gertatuko zen aurreikusten hasi zen. Horregatik, eta Nazioarteko Mugimendu Komunistarako deszentralizazioa eskatzeagatik, «eurokomunismoaren» bultzatzaile nagusietako bat izan zela esan daiteke. Korronte horri lotuko zitzaizkion, geroago, Carrillo eta Espainiako Alderdi Komunista.

Hala ere, 1965ean alderditik bota zuten. Parisen kokatu, eta bertan Ruedo Ibérico argitaletxea sendotzen lagundu zuen, joera kritiko eta akrata zuena, eta 1960ko hamarraldian antifrankisten erreferentzia-gune izan zena. 1975ean Espainiara itzuli, eta Alderdi Sozialistan sartu zen; Pablo Iglesias Fundazioko zuzendari ere izendatu zuten.

Lanak
-----

Claudínen obren artean nabarmentzen direnak Espainiak sozialismorako hartutako bideaz, komunismoaren krisialdiaz, eurokomunismoaz, 1848ko Iraultzaz eta Santiago Carrillori buruzkoak dira. Aldizkari eta egunkarietarako ere idatzi zuen, *Cuadernos de Ruedo Ibérico* eta *El País*en, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2978535
* Commonscat Multimedia: Fernando Claudín

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61543882
* ISNI: 0000 0001 0906 8747
* BNE: XX1073639
* BNF: 11896958s (data)
* GND: 124326021
* LCCN: n50041900
* NKC: uk2011660086
* SUDOC: 026790491
* UB: a1355706
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01296/eu\_c\_0661/c0661
* GEA: 3823
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 32474

 |

* Wd Datuak: Q2978535
* Commonscat Multimedia: Fernando Claudín
**Euroeskualdea** delakoa europar politikan bi edo europar herrialde gehiagoen arteko mugaz gaindiko elkarlana ahalbideratzen duen egitura bat da. Euroeskualdeak normalki ez daude gobernu legegile edota gobernu erakunde bakar bati atxikiak, ez dute berezko botere legegilerik eta heuren eskumenak maiz tokian-tokiko edo eskualdeko gobernu edota agintaritzen menpe daude. Sarri mugaz gaindiko amankomunak diren interesak bultzatu eta mugen bi aldeetako biztaleen onuraren alde elkarlana sustatzeko tresna dira. Nahiz eta "euroeskualde" hitzak antzeko esanahia izan, ez dira Europako berezko eskualdeekin nahastu behar.

Euroeskualdeen zehaztapenak
---------------------------

Euroeskualdeak identifikatu ahal izateko Mugazgaindiko Europar Eskualdeen Elkarteak honako zehaztapen hauek ezartzen ditu :

* Estatuen mugaren bi aldeetako tokian-tokiko edo eskualdeetako elkartea, batzutan legebiltzarrean lortutako onespena dueparik;
* Mugazgaindiko idazkaritza, talde teknikoa eta administratiboaz osatua dagoen eta berezko baliabideak dituen mugazgaindiko elkartea;
* Berez, legalki pribatua da, mugaren bi alde banatako diru irabazi asmorik gabeko elkarte edo fundazioetan oinarritua, alde bakoitzeko lege araudiari atxikia dagoelarik;
* Berez, legalki pribatua, estatuen arteko akordioetan oinarritua, eta batez ere, eskualdeetako agintaritzen partaidetzan oinarritua.

"Euroeskualdea" legedi marku jakin bati lotzea zaila da, hauek estatuen mugei muzin eginez lan egiten baidute, eta baldintza gainera ezaugarri batzuk estatu edo herrialde batetik bestera asko aldatzen baitira.

Izendapen arauak
----------------

Euroeskualdeak izendatzeko araudia euroeskualde motak bezain anitza da. Euroeskualdeak deitzeko leku bakoitzeko hizkuntza ofizialen izendapenek honako hitzak erabili ohi dituzte: *euregio*, *euregion*, *euroregion*, *europaregion*, *euroregiune*, *grand region*, *regio* edo *council*.

Ikus gainera
------------

* Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa euroeskualdea
* Euroeskualdeen zerrenda
* Eurobarruti

Kanpo estekak
-------------

* Europar Kontseiluko orrialde ofizialak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153026
* Commonscat Multimedia: Euroregions

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4549912-3
* NKC: ph120034

 |

* Wd Datuak: Q153026
* Commonscat Multimedia: Euroregions
**Felipe Barandiaran Mujika** (Lazkao, 1945eko uztailaren 29a - ) euskal antzezle eta bikoiztailea da.

Biografia
---------

Felipe Barandiaran EiTBn hasi zen lanean 1982. urtean, euskarazko bikoizte lanetan.

1985. urtean, Anjel Lertxundiren *Hamaseigarrenean aidanez* filmean parte hartu zuen. Bertan, Domingoren paperean egin zuen lan. Antzezlan bikain horren ondorioz, Anjel Lertxundiren *Kareletik* filmean hartu zuen parte.

1988. urtean, Ernesto Telleríaren *Eskorpion* filmean lan egin zuen. Handik urtebeteea, Arantxa Lazkanoren *Urte ilunak* filmean ere parte hartu zuen.

Bikoizketa aktore moduan, euskarazko ahotsa jarri die telebista eta filmetako pertsonaia askori.

Egun, EiTBko zenbait iragarkiri ahotsa jartzen die. Horrez gain, hainbat katetako telesail askotan ere parte hartu du, *Goenkalen* edota *El Comisarion* esaterako.

Filmografia
-----------

### Telebista

* *Goǃazen (2009)*
* *El Comisario* (2002)
* *La noche del escorpión* (2002)
* *El Señorío de Larrea* (1999)
* *Goenkale* (1994)
* *One Piece* (2010)

### Zinema

* *Aupa Etxebeste!* (2005)
* *Mi hijo Arturo* (2001)
* *Karramarro Uhartea* (2000)
* *Ahmed, el príncipe de la Alhambra* (1998)
* *Urte ilunak* (1993)
* *Eskorpion* (1989)
* *Kareletik* (1987)
* *Hamaseigarrenean aidanez* (1985)

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8961106
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 22108

 |

* Wd Datuak: Q8961106
**Fernando Borda Celaya** (Atarrabia, 1946ko maiatzaren 16a - ) nafar mediku, ikertzaile eta atleta ohia da, altuera-jauzian espezializatu zena.

Kirol ibilbidea
---------------

Atarrabian jaio zen baina Madrilen hazi zen, familia hara aldatu baitzen lan kontuegatik. Iruñera itzuli zen Medikuntza ikasketak egitera eta bitartean Nafarroako Unibertsitateko Atletismo taldean (C.A.U.N.) aritu zen atletismoa egiten. Altuera-jauzian espezializatu zen eta errekor pertsonala Iruñean bertan egin zuen 1972ko apirilean, 1'90 metrotako jauzia eginez. Espainiako selekzioarekin Parisen ere izan zen.

Nafar Gobernuak urtero ematen duen Nafarroako kirolari onenare saria ere jaso zuen.

Belauneko lesio baten ondorioz atletismoa utzi behar izan zuen. Txirrindularitzan ibili zen ondoren eta amateur mailako lasterketa batzuk irabazi zituen.

Medikua eta ikertzailea
-----------------------

Nafarroako Unibertsitatean *cum laude* doktoratu zen eta gaur egun Nafarroako Ospitalean Gastroenterologiako zerbitzu burua da. Ikerketa lanak ere egin ditu *Helicobacter pylori* bakterioaren inguruan eta hainbat artikulu argitaratu ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fernando Borda Celaya» *Dialnet* (Noiz kontsultatua: 2023-04-29).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5646833
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 634340

 |

* Wd Datuak: Q5646833
Goyaren txokoa, Zaragoza
**Fernando García Mercadal** (Zaragoza, Espainia, 1896ko apirilaren 5a - Madril, Espainia, 1985eko otsailaren 3a) arkitektoa izan zen. Madrilgo Arkitekturako Goi Mailako Eskolan egin zituen ikasketak.

Ikasle garaian, Aldamaren estudioan lan egin zuen, baina 1923an Erromako saria irabazi, eta hara joan zen ikasketak sakontzera. Garai hartan egindako bidaietan, Europako modernitatearen aitzindariak eta haien ideiak ezagutu zituen: Le Corbusier, Behrens, Breuer... Europako abangoardiak hobekien ezagutzen zituen arkitektoa izan zen bere garaian, eta berak sartu zuen modernismoa Espainian, 1927an sorterrira itzuli zenean. Aitzindari gisa osatutako bide horretan egindako obra nagusia Zaragozako Goyaren txokoa izan zen (1927).

1930eko hamarraldian egindako beste zenbait lanetan ere zeregin horrekin jarraitu zuen: Burgosko autobus-geltokia (1929); Burgosko Higiene Institutua; Madrilgo Zurbano kaleko eraikin bat (1930); Fabra Coat lantegiaren proiektua (1931), Torrojarekin; Tomas Maebe eskola (1932), Aníbal Álvarezekin. Obra iraultzaile eta berrizaleak egin zituen, oro har, baina baditu askoz ere obra akademizistagoak ere: Bilboko Jesusen Bihotzerako proposamenak; Valentziako Merkataritzako Ateneoa (1927), Emilio Moyarekin eta abar.

1933. urtean Arkitekturako Espainiako Sari Nazionala lortu zuen, Madrilgo Arte Modernoko Museoaren proiektuarekin. Bestalde, garrantzi handiko hirigintza-lanak egin zituen. 1926an Hirigintzako Espainiako Kongresu Nazionalean parte hartu zuen, eta 1929an Madrilen Zabalkunderako Planaren Nazioarteko Lehiaketa prestatzen parte hartu zuen. 1929an Zuazo arkitektoaren estudioan hasi zen lanean, eta han prestatu zen Madrilgo lehiaketarako. Zuazok irabazi zuen lehiaketa, baina Mercadalek osatu zuen haren proiektua; aipatzekoak dira Mercadalek lorategietan eta plazetan egindako eraberritze-lanak. Bestalde, García Mercadalek GATEPAC (Grupos de Arquitectos y Técnicos para el Progreso de la Arquitectura Contemporánea) sortu zuen 1930ean, eta haren zuzendari izan zen 1932 arte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751119
* Commonscat Multimedia: Fernando García Mercadal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95928759
* ISNI: 0000 0001 1690 562X
* BNE: XX934331
* CANTIC: a11500682
* GND: 137474474
* LCCN: n81127405
* SUDOC: 085773603
* ULAN: 500038902
* UB: a1291362
* RKD: 441024
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02339/eu\_g\_0853/g0853
* GEA: 6158
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 322967
* **Arkitektura**
* COAM: 0565

 |

* Wd Datuak: Q3751119
* Commonscat Multimedia: Fernando García Mercadal
[*Betiko hautsitako esteka*]Murphyren legea, ezkortasunaren adibide bat da.
**Ezkortasuna** edo **pesimismoa** (latinezko *pessimum* hitzetik, "Okerrena") aldarte eta doktrina filosofiko bat da, mundu posibleetan okerrenean bizi garela, *oinazea betierekoa den mundu batean* (Schopenhauer) eta inoiz izango ez duguna lortzen saiatzea dela gure patua. Ezkortasunak zibilizazioaren eta giza izaeraren aurrerabidea ukatzen du. Ikuspegi psikologikotik zein psikiatrikotik, depresio gisa ezagutzen den gaixotasunaren ezaugarri edo sintoma nabarmenetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Schopenhauer, Arthur.  (2007-06-01). *Studies in Pessimism.*  Cosimo, Inc. ISBN 978-1-60206-349-5. (Noiz kontsultatua: 2021-02-05).

Ikus, gainera
-------------

* Baikortasun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484954
* Commonscat Multimedia: Pessimism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11976137c (data)
* GND: 4045324-8
* LCCN: sh85100264
* NKC: ph398856
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000067657

 |

* Wd Datuak: Q484954
* Commonscat Multimedia: Pessimism
**Ezkontza odolkideak** —ingelesez: *cousincest*— aiton-amona berdina edo beste gertuko ahaide bat dutenen arteko ezkontzak dira. Ezkontza mota hauen onarpena oso aldakorra da, hasi egokia eta desiragarria izatetik, ezohikoa baina legezko izatera, eta intzestutzat eta legez kanpokotzat hartu bitarte. Nahiz eta mendebaldeko kulturan estigmatizatuan egon, nahiko arrunta da oraindik Ekialde Hurbilean non zenbait herrialdeetan ezkontzen erdia diren. Mundu mailan, hamar ezkontzetatik bat lehenengo eta bigarren mailako lehengusuen artekoa da.

Kultur anitzetan onartua izan den ezkontza odolkide mota bat lehengusuen arteko ezkontza izan da. Ohiko zen Australiako, Ipar Amerikako, Hego Amerikako eta Polinesiako tribu indigenen artean. Erlijio batzuek ezkontzarako sei mailatako distantzia exijitzen zuten bitartean, beste batzuk lehen mailako lehengusuen arteko ezkontza onartzen dute. Ezkontza odolkidea gai garrantzitsua da antropologian eta aliantzen teorian.

Lehen mailako lehengusuen ezkontzetatik sortutako haurrak arazo genetikoak izateko arrisku bikoitza dute (alta, zientzilariek honen gainean duten ardura txikia da, horren maiztasuna ehuneko seia baita, odolkideak ez diren gurasoen ehuneko hiruaren aldean). Mendebaldean,  ezkontza odolkidearen aldekoek debeku legalak diskriminaziotzat jotzen dituzte; artean, ezkontza mota honen kontrakoek argudio moralak eta bestelakoak ematen dituzte.

Gaur egungo egoera
------------------

Lehen mailako lehengusuen arteko ezkontzaren inguruko legeak munduan.
     Lehen mailako lehengusuen arteko ezkontza legezkoa
     Onartua muga eta salbuespenekin
     Legalki erlijioaren edo kulturaren menpeko
     Legalki debekatua lehen mailako lehengusuen arteko ezkontzak
     Debekatua salbuespenekin
     Gertaera kriminala
     Ez dago daturik
1   
Gutxi gora behera, ezkontza guztien %10a bigarren mailako lehengusuen edo gertuagoen artekoak dira.  
Ezkontza odolkideak (lehengusuak 2. maila arte) munduan, ehunekotan (%).
     <1
     1–4
     5-9
     10-19
     20-29
     30-39
     40-49
     50+

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Ingelesez)** Diane B. Paul and Hamish G. Spencer. ["It's[*Betiko hautsitako esteka*] Ok, We're Not Cousins by Blood."]
2. ↑  **(Ingelesez)**Dr. Alan Bittles; Dr. Michael Black. prevalence "Global prevalence". consang.net.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. 1 2  **(Ingelesez)** Kershaw, Sarah (November 26, 2009). "Lotsa gainetik astintzen". *The New York Times*.
4. ↑  Zhaoxiang 2001.
5. ↑  Ottenheimer, Martin (1996). "Chapter 5". *Forbidden Relatives: The American Myth of Cousin Marriage*. University of Illinois.
6. ↑  **(Ingelesez)**Brandon Keim (23 December 2008). "Cousin Marriage OK by Science". Wired.
7. ↑  **(Ingelesez)** The Love That Dare Not Speak Its Surname: What's wrong with marrying your cousin?
8. ↑  **(Ingelesez)***Shaking Off the Shame* The New York Times

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31485
* Commonscat Multimedia: Cousin marriage

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4340881-3
* LCCN: sh88006746

 |

* Wd Datuak: Q31485
* Commonscat Multimedia: Cousin marriage
**Ernst Reiss** (Davos, Suitza, 1920ko otsailaren 24a - Basilea, Suitza, 2010 eko abuztuaren 3a) suitzar alpinista izan zen, eta Fritz Luchsingerrekin batera, munduko laugarren mendirik altuena igo zuen lehena izan zen 1956an.

1956ko maiatzaren 18an, Reiss eta Luchsingerrek 8.516 metroko Lhotse mendia igo zuten, munduko laugarren mendirik altuena. Lhotse Everest mendiarekin lotuta dago hegoaldeko muinoaren (South Col) bidez, Tibeten eta Nepalen mugan.

Reiss 1956ko Everest-Lhotse suitzako espedizioko kide izan zen. Apirilaren amaieran eta maiatzaren hasieran, espedizioak, kanpamendu altu batzuk eraiki zituen. Maiatzaren 18an "Geneva Spur" ko azken goi kanpamendutik, Luchsinger eta Reiss Lhotse mendiaren gailurrera igo ziren. Ernst Schmied eta Jürg Marmet taldekideek arrakasta izan zuten maiatzaren 23an eta egun bat geroago Dölf Reist eta Hansruedi von Gunten bigarren eta hirugarren eskaladak egin zituzten Everest mendian.

Reiss Basilean hil zen, Suitzan, 2010eko abuztuaren 3an, 90 urte zituela.

Liburuak
--------

* *Mein Weg als Bergsteiger*. Frauenfeld: Huber 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670370
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 81688088
* ISNI: 0000 0000 5826 6750
* GND: 137506465

 |

* Wd Datuak: Q670370
**Feriako Markesaren jauregia** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVIII. mendeko jauregi bat da, neoklasiko estiloan.

Historia
--------

Frantzisko Nafarroakoa plazatik gertu dago, antzinako errege-bidean, gaur egun herriaren erdigunea zeharkatzen duen errepide nagusian. Titulu honetako lehen markesa Francisco Félix de Vega y Cruzat izan zen, Tafallakoa, eta 1705ean errege izendatu zuten. Feriako Markesek Gorteetarako deia egin zuten etxe eta maiorazkoengatik, Erresumak 1828an eta 1829an ospatu zituen azkenetara arte.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111709636
* Commonscat Multimedia: Palacio del Marqués de Feria, Tafalla

---

 |

* Wd Datuak: Q111709636
* Commonscat Multimedia: Palacio del Marqués de Feria, Tafalla
**Edith Shain** (Tarrytown, New York, 1918ko uztailaren 19a - 2010eko ekainaren 20a) Alfred Eisenstaedten Times Squareko musuaren argazki ospetsuan agertzen den erizaina da.

Biografia
---------

Victor Jorgensenen Times Squareko musuaren argazkia
Alfred Eisenstaedten Times Squareko musuaren argazki ospetsuaren kopia bat
Edith Shain Tarrytownen (New York) jaio zen 1918ko uztailaren 19an. Erizaintza ikasi zuen New York Universityn eta, Bigarren Mundu Gerra bukatu eta berehala, Los Angelesera joan zen bizitzera.

70eko hamarkadan egin zen ospetsu, Alfred Eisenstaedti gutuna idatzi zionean. Alfred *VJ Day* deitu zaion argazki ospetsuaren autorea zen eta, orain 60 urte zituen Edithek zioenez, bera zen argazkian Times Squaren agertzen zen erizaina.

1945eko abuztuaren 14an, New Yorken omen zen, ospitalean lanean eta irratian entzun zuten japoniarrek amore eman zutela eta Bigarren Mundu Gerra bukatu zela. 27 urteko neska Times Squareraino hurbildu zen, beste asko bezala, albiste hura ospatu nahian eta, iritsi bezain pronto, marinel batek besarkatu omen zuen eta ezaguna dugun musu luze hura eman.

Horrelaxe geratuko zen muxua, jendartean ezkutatuta, Alfred Eisenstaedtek argazki zuri-beltz hura ez balu egin, baina argazkiak berehalako ospea izan zuen *Life* aldizkarian eta Bigarren Mundu Gerraren bukaerak eman zuen pozaren adierazgarri izan zen.

Bere garaian, polemika piztu zen, Victor Jorgensenek beste ixkin batetik hartutako argazki batek prestatutakoa izan zen susmoak zabaldu zituenean, baina argazkiaren ospea uka ezina da. The New York Timesek argitaratu zuen
Victor Jorgensenen argazkia eta Alfred Eisenstaedt ezbaian geratu zen. Alfredek beti ukatu zuen salaketa hura eta Edithek arrazoi eman zion honi.

Edith Shain 2010eko ekainaren 20an hil zuen gibeleko kantzerrak Los Angelesen, 91 urte zituenean.

2004az geroztik, urtero ospatu da egun hura leku berean: bikoteak biltzen dira, muxu famatu hura errepikatzeko. Edith Shain ere izan zen horietako ospakizun batzuetan.

Kanpo estekak
-------------

* Alfred Eisenstaedten argazki orijinala


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Edith Shain*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8772121
* Commonscat Multimedia: Edith Shain

---

 |

* Wd Datuak: Q8772121
* Commonscat Multimedia: Edith Shain
**Facendera** (euskaraz: «Auzolana») Leónen (Espainian) sortutako elkarte kulturala da. Bere helburua Leongo gizartea eta bizitza kulturala ikertzea da, garrantzi berezia leonerari emanez. 2001eko maiatzaren 31an sortu zen.

Jatorria
--------

Aurretik ia izen bereko beste elkarte bat zegoen, **Facendera pola Llingua**; elkarte hori Héctor García Gilen lanaren bitartez sortu zen 1994an. Xosepe Vegak, gaur egun itxita dagoen Leongo Filandon liburu-dendaren jabea, ordezkatu zuen.

*Facendera pola Llengua* astur-leones hizkuntzaren aldeko jarrera zabaltzen eta hizkuntza horren hiztunen hizkuntza-eskubideak bermatzen saiatzen da. Hizkuntzaren aldeko beste elkarteak bezala, honek ere leonera, asturiera eta mirandesa hizkuntza beraren aldaerak direla dio eta, horregatik, guztiak izendatzeko astur-leones izendapena defenditzen du.

Aktibitateak
------------

Beste elkarteekin batera (Furmientu, La Caleya, Faceira, El Teixu, Rede pal Estudiu y Defensa de la Llengua Asturllionesa) 2010ean, Gaztela eta Leongo Juntaren aurrean, astur-leonesaren aldeko ekintzak erreibindikatu zituzten, tartean Autonomia Estatutuaren 5.2 puntuan jasotzen den guztia martxan jartzearekin batera.

Publikazioak
------------

* *Diccionariu llionés-español*
* *Cuentos de Lleon*
* *El Prencipicu*, Antoine de Saint-Exupéry idazlearen liburuaren itzulpena. Argitalpen hau beste elkarteekin batera plazaratu zuen.
* *Xeitu. Revista llionesa de llingua y cultura* (elkartearen buletina).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8960686

 |

* Wd Datuak: Q8960686
**Eye of the Tiger** (euskaraz *Tigrearen Begia*) Survivor estatubatuar rock taldearen abesti bat da. 1982an izenburu berdineko *Eye of the Tiger* diskoaren barnean argitaratua izan zen.

1980ko hamarkadako lehen erdialdeko abesti ospetsuenetako bat da.

Zinema
------

*Rocky III* filmaren soinu bandako abesti nagusia izateagatik mundu osoan ospetsu egin zen, halere, hasiera batean Sylvester Stallone zuzendari, gidoigile eta aktoreak soinu bandaren abesti nagusia Queen taldearen *Another One Bites the Dust* ("Hautsa Jaten Duen Beste Bat") abestia izatea nahi zuen, baina britainiar rock taldeak bere abestia erabiltzeko baimena ukatu zionez, Survivorko taldekideei ezerezatik bere filmerako boxeoaren mundua islatuko lukeen abesti berri bat konposatu zezatela eskatu zien, eta baita lortu ere, sekulako arrakasta lortu eta gaur egun jendeak *Eye of Tiger* boxeoarekin guztiz lotzen duen abestia baita, mundu osoko boxeo borrokaldi hasieratan jartzen den doinua izanik eta borroka hastera doala iragarri eta jendea nahiz boxeolariak berotu eta girotzeko erabiltzen delarik.

Kanpo estekak
-------------

* *Eye of the Tiger* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1165305

 |

* Wd Datuak: Q1165305
Aljebra abstraktuan, **eraztunen teoria** eraztunen azterketa da — egitura aljebraikoak non batuketa eta biderketa definituta dauden eta osoetarako zehaztutako eragiketen antzeko propietateak dituzten—. Eraztunen teoriak eraztunen hainbat ezaugarri aztertzen ditu, egitura, irudikapenak, edo beste lengoaia batez esanda, moduluak eta eraztun-mota bereziak, baita teoriaren beraren barruan zein haren aplikazioetarako interesgarriak izan daitezkeen propietateak, hala nola propietate homologikoak eta identitate polinomikoak.

Eraztun kommutatiboak askoz hobeto ulertzen dira ez-kommutatiboak baino. Geometria aljebraikoak eta zenbaki aljebraikoen teoriak, eraztun kommutatiboen adibide natural asko ematen dituztenak, bultzatu dute eraztun kommutatiboen teoriaren garapena; eta orain, *aljebra kommutatibo* izenarekin, matematika modernoaren arlo garrantzitsu bat da. Hiru eremu horiek (geometria aljebraikoa, zenbaki aljebraikoen teoria eta aljebra kommutatiboa) hain estu lotuta daudenez, normalean zaila izaten da emaitza jakin bat zein eremuri dagokion erabakitzea. Adibidez, Hilberten zeroetako teorema geometria aljebraikorako funtsezko teorema da, baina aljebra kommutatiboaren bidez dago deklaratuta eta frogatuta. Era berean, Fermaten azken teorema adierazita dago aritmetika elementalaren terminoetan, aljebra konmutatiboaren zati bat dena, baina haren frogak emaitza sakonak dakartza zenbaki aljebraikoen teorian zein geometria aljebraikoan.

Eraztun ez-kommutatiboak nahiko desberdinak dira. ezohiko portaerak sor baitaitezke. 

Eraztun baten definizioa eta haren oinarrizko kontzeptu eta propietateak kontsultatzeko ikus eraztun (matematika).

Kanpo estekak
-------------

* History of ring theory at the MacTutor Archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1208658
* Commonscat Multimedia: Ring theory

---

 |

* Wd Datuak: Q1208658
* Commonscat Multimedia: Ring theory
**Editorial Bruguera** Espainiako komiki arloko argitaletxerik garrantzitsuen eta beteranoena da. 1910ean Juan Bruguera Teixidorrek sortu zuen Bartzelonan "El Gato Negro" izenarekin. 1939an sortzaileen semeek aldatu zuten enpresaren izena, gaur egungoa emanez.

"Pulgarcito", "El DDT" eta "Tío Vivo" haur-aldizkariak argitaratu zituzten, eta eleberri erromantikoen esparruan "Corín Tellado" eta western generoko "Marcial Lafuente Estefanía" sorta.
Bestela, abentura lan ezagunak izan ziren "El Cachorro" eta "Capitán Trueno" ere bai.

Egile ezagunen artean Jose Escobar ("Zipi eta Zape" eta "Carpanta"), Francisco Ibañez ("Mortadelo eta Filemon", "13, Rue del Percebe" edo "El botones Sacarino") eta Manuel Vázquez ("Las Hermanas Gilda" eta "Anacleto, Agente Secreto").

1980ko hamarkadan krisialdiak enpresa jo zuen, eta 1986an itxi behar izan zuten, 75. urteurrena bete berria zutela. Azkenik, 2006an argitaratezari ekin zioten berriro, "Grupo ZETA" taldeak sustaturik eta "Ediciones B"ren barruan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Bruguerako komikiei buruz
* **(Gaztelaniaz)**Ediciones B

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3275000
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266604533
* BNE: XX107394
* LCCN: n2005066132
* SUDOC: 166891983

 |

* Wd Datuak: Q3275000
**Eurimedonte** greziar mitologian, Kronos titanak Urano bere aita moztu zuenean, azken honen odoletik eta Gearengandik jaiotako erraldoietako bat zen. Bere jaiotza lekua, bere anaiena bezala, Flegrasen kokatzen da, Paleneko penintsulan, Trazian. Eurimedonte eta bere anaiak, Uranok lurpean giltzapeturiko titanak mendekatzeko jaio ziren. Izaki ia garaiezinak ziren, euren heriotzan hilkor bat eta jainko bat elkarlanean ibili ezean. Peribea izeneko alaba bat izan zuen. Gutxienengo baten bertsio baten arabera, Eurimedontek Hera bortxatu zuen, azken hau, oraindik, ume txiki bat zenean eta Prometeo izan zuen. Honek, Zeus haserre bizian jarri zuen.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* *Eurimedonte* Agamenonen auriga bat izan zen. Egistok hil zuen.
* *Eurimedonte* izeneko beste pertsonaia bat Minos eta lamia baten semea zen. Heraklesek hil zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143457

 |

* Wd Datuak: Q143457