recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kadet Otsibar** (Gamere 1880 - Angelu 1968), frantses grafian *Oxibar* idazle eta elizgizon zuberotarra izan zen.

Biografia
---------

Basabürüako Gameren sortua, hainbeste euskaldun bezala  Bètharramem (Bearno, Okzitania) apaiztu zen.

Ameriketara joan zen misiolari; hala ere sorterri eta familiari atxikia egon zen beti.

Adinekoa zelarik Euskal Herrira itzuli zenean Angeluko Notre-Dame du Refuge komentuan sartu zen hango moja-seroren zerbitzuan eta bertan hil zen 1968an.

Lanak
-----

Misiolari zebilela haur denborako kronikak idatzi zituen *Autour du clocher* edo *Zeinützülian* Zuberoako parrokia katolikoen hilabetekarian 1970eko hamarkadan.

1979an sortu zen Sü Azia elkarteak kronika horiek liburuxka batean bildu zituen 1985ean *Lehenago Gameren* tituluarekin eta 2002an berrargitaratu zuen kalitate hobeaz, grafia egokitua zein azalpen-oharrekin eta grabaketa batek lagunduta. Herri txiki honi buruzko liburu erreferentzia bakanetakoa da eta eguneroko bizitza du gai nagusia. Hamalau artikulu eta antzezlan baten moduan moldatutako ipuin bat (*Otsibarreko karbeaz ipuin bat*) biltzen dira.

Jean-Louis Davantek bere erreferentziazko antologietan liburu honetako *Ihizen* (hau bietan dakar), *Lanean*, *Arratsean*, *Goizean* eta *Gure txakürra* (hauek *Zuberoako idazle zenduak* liburuan baino ez) kronikak aukeratu zituen.

Iturriak
--------

* **Kadet Otsibar**: *Lehenago Gameren*, Sü Azia, Maule, 2002. Liburua eta CDa.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 86-87.or.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001; 41-49.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jean-Louis Davantek *Oxibar* idazten badu ere, *Lehenago Gameren* liburuskan zein Allande Sokarrosen artikuluetan **Otsibar** ageri da.
2. ↑  Herri honen lurretan badago Otsibar izeneko kobazuloa; René Jeannel ikerlariak *aphoenops* erraldoi baten aztarnak topatu zituen.
3. ↑  Mixel Garikoitz ibartarrak sortutako kongregazio katolikoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Notre-Dame du Refuge
* Mixel Garikoitz
* Gamere-Zihiga

Kanpo loturak
-------------

* Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
* **(Frantsesez)** Otsibarren aipu bat Mauleko Saint-François Kolegio-lizeo giristinoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261184

 |

* Wd Datuak: Q12261184
**Frantzisko Gabriel de Lassaga Ganboa** (Lesaka – Nafarroa, 1726ko urriaren 23a - Santa Fe, Argentina, 1791ko urriaren 23a) Nafarroa Garaian jaiotako militar espainiarra eta funtzionaria izan zen. Argentinako Santa Fen etxalde bat izan zuen.

Biografia
---------

 San Martin Tourseko elizan bataiatu zuten Frantzisko Gabriel haurra.
Lesakan jaioa, gurasoak Gabriel Francisco de Lassaga eta Barrenetxe eta Graciosa de Gamboa eta Endara ziren. Gabriel hirugarren semea zen eta San Martin Tourseko elizan bataiatu zuten, abenduaren 5ean. Aita, Lesakako errejidorea, semea militarra izan behar zela erabaki zuen. 1743ko uztailaren 27an bere dokumentazioa Nafarroako Zalditeria Arinan aurkeztu zuen.

1746an Santa Fe hirian zen. Han hainbat aldiz bete zituen kabildoaren karguak, hiriko alkate, prokuradore eta sindiko gisa eta behartsu eta adingabeen defendatzaile gisa. 1759an, Buenos Airesko gobernadore Pedro de Cevallosek antolatutako Chaco Handirako espedizioan parte hartu zuen. Ondoren, mugako gotorlekuetara bidali zuten, eta Chacoko aborigenen aurkako beste lau espediziotan parte hartu zuen. 1794an funtzioen erreleboa eskatu zuen, nahiz eta 1796an Gastañaduy gobernadoreak deitu zuen kontsulta-batzorde bat osatzeko, mugen plan orokor bat ezartzeko.

Perú Garaiko Potosi meatzaritzako jarduerak eskatzen zuen mando-hazkuntzan eta trafikoan aritu zen, eta, horregatik, Peruko Cuzco eta Txileko Santiagora bidaiatu zuen, baina ez zuen dirutza pilatzerik lortu.

Bi aldiz ezkondu zen. Lehenik, Juana de Zibururekin ezkondu zen, Francisco de Ziburu landa-maisuaren alabarekin. 1760an alargundu zen. Bigarren ezkontza Francisca Xabiera Mikaela Etxague Andia eta Gaeterekin, santafesiar familia aberats bateko kidea izan zen; honek ere jatorri euskalduna zuen. Guztira hamaika seme-alaba izan zituzten, Argentinako independentziaren aurrekaria izan zen Maiatzeko Iraultzaren kausa besarkatu zutenak.

Bere bidaien eta bere literatur zaletasunen ondorioz, gutun geografiko ugari metatu zituen, horietako bat, bereziki, Rio de la Platakoa, bere xehetasun-mailagatik, lehen batzarrari eman zitzaiona, Cornelio Saavedra presidenteak berariaz hala eskatuta.

Santa Fen hil zen 17911n.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Enrique Udaondo, *Diccionario biográfico colonial argentino*, Huarpes S.A. Buenos Aires, 1945.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lassaga DBpedia webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Lassagaren oinordekoak Argentinan.
* **(Gaztelaniaz)**:Lassagatarren genealogia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5873643

 |

* Wd Datuak: Q5873643
tenislaria
**Pepa Chávarri**, jaiotzez, **Josefa de Chávarri Rodríguez-Codes** (Madril - 1911 - 1993) tenislaria eta belar-hockey jokalaria zen. Hogeita hamarreko eta berrogeiko urteetako kirol-zirkuluetan Pepa Chávarri izenez ezaguna, tenisean eta belar-hockeyan bereziki nabarmendu zen espainiar kirolaria izan zen.

Hamar urtez teniseko jokalaririk onena izan zen, erregulartasun handia baitzuen. Espainiako banakako dama-txapelketako sei titulu irabazi zituen (1934, 1935, 1936, kirol-jarduera hasi zuen Madrileko Athletic Clubeko jokalari gisa 1941, 1943, 1945), bi bitako eta lau mistoko zortzi. Lili Álvarezekin batera, Wimbledonen ere jokatu zuen. Josefa de la Ribak txapeldunen saga jarraitu zuen. 

Belar-hockeyan, lehenbizi, Real Madrilekoa izan zen, eta, gero, Madrileko Athleticera pasatu zen. 1930ean, sail hori desagertu zenean, Club de Campon parte hartu zuen, Pepa Gomarrek sortua, eta emakumezkoen hockeyko klub-bultzatzaile berria bihurtu zen. Real Madrileko eta Espainiako selekzioko kapitaina izan zen. 1934an, espainiar selekzio bateko lehen gola egin zuen. 1936an Berlingo Olinpiadaren aurrekoan parte hartu zuen eta plaza olinpikoa irabazi zuen, baina txapelketa ez zen egin eta Espainiak ez zuen parte hartu gerra zibilaren ondorioz.

1939an Kirol sailburua izan zen.

1946an Hockeyko Emakumeen Nazioarteko Batzordeko kidea eta Espainiako Errege Federazioko emakumezko kidea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Manuel Adrio.  (29 de julio de 1993). «Pepa Chávarri, aquella gran campeona» *hemeroteca.abc.es*.
2. ↑   Fernando Olózaga.  (12 de septiembre de 1969). «Campeonas de España de Tenis» *hemeroteca.abc.es*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Camps, Pedro Montoliú.  (2005). *Madrid en la Posguerra.*  Silex Ediciones ISBN 978-84-7737-159-5. (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).
4. ↑   M. Carreño, Fernando.  (29 de diciembre de 2015). *Abuelas de oro.* .
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** López, Sofía Rodríguez.  (2005-11-17). *La sección femenina y la sociedad almeriense durante el franquismo.*  Universidad Almería ISBN 978-84-8240-758-6. (Noiz kontsultatua: 2022-04-11).
6. ↑   «Hockey. La señorita Chavarri y el Sr. Sainz de los Terreros, miembros del comité femenino» *hemeroteca.abc.es* 24 de septiembre de 1946.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41792750
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q41792750
**Euskadi Ta Askatasuna-ren Talde Autonomoa**, **ETA-ren Talde Autonomoa** bezala ezagunagoa, 1964-1968 bitartean jardun zuen talde armatu bat izan zen, ETA-ren adar militar gisa lehenik eta erakunde independente bezala ondoren.

Historia
--------

1964a inguruan, ETA-ren inguruko talde bat sortu zen Oñati eta Arrasaten, Xabier Zumalde "El Cabra"-ren zuzendaritzapean. ETA-ren IV. Biltzarrean, bere pentsaera ideologikoaz galderarik egin gabe, Zumalde izendatu zuten erakundearen adar militarraren arduradun. Ondorioz, erakundearen armategia bere eskuetan jarri zen: dozena erdi arma labur eta ehunka gramo dinamita. Baina "Cabra"-ren taldeak bere kontura jarduten zuen eta, horregatik, Talde Autonomo izenez egin zen ezagun.

ETA-ren barne-desadostasunak agerian geratu ziren 1966ko Aberri Eguna zela eta. EAJk Gasteizen biltzeko eskatu zien jarraitzaileei. Aldiz, ETAren Bulego Politikoak Irun-Hendaia artean biltzeko deia zabaldu zuen. "El Cabra", adar militarreko arduraduna, ez zegoen ados ETAren buruzagitzaren garapen ideologikoarekin eta ez zuen onartu Iruna bere gizonekin joatea, segada bat zela argudiatuz. Hori gutxi ez eta Talde Autonomoaren eta erakundearen gainerako adarren arteko banaketa sakondu egin zen urte bereko maiatzaren 1ean. Erakundearen buruzagitzak Erandiora bidali nahi izan zuen Talde Autonomoa, ikurrinak zintzilikatzera. "Cabra"-k aldiz, Bizkaia barnealdeko landa-herrixka txiki bat hartzea erabaki zuen: Garai. Goizeko 07:00etatik aurrera, bere gizonek telefonoak moztu, ikurrinak jarri, pilotalekua margotu eta esku-orriak banatu zituzten. Parte hartu zuten hogeita hamar militanteek ETAren lehen zatiketa osatu zuten harrezkero.

Ordutik aurrera talde honek "ETAren Talde Autonomoa" izenarekin jardun zuen, batez ere Oñatiko mendietan. "La insurrección en Euskadi" filmean deskribatutako mendiko gerrillen fikzioa errealitate bihurtzen saiatu zen taldea: taldekideak mendiko ibilaldi luzeetarako entrenatu zituzten eta tortura-simulazioak egin zizkieten; gainera, komunikazioei, energia-lerroei eta leku neuralgikoei buruzko planoak eta argazkiak pilatu zituzten. Taldea 1968an desagertu zen, militante garrantzitsuenak atxilotu ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Letamendia Belzunce, Francisco.  (1994). *Historia del nacionalismo vasco y de ETA.*  Donostia: R & B Ediciones, 301 or. ISBN 9788477282488..
2. ↑   Letamendia Belzunce, Francisco.  (1994). *Historia del nacionalismo vasco y de ETA.*  Donostia: R & B Ediciones, 304 or. ISBN 9788477282488..
3. ↑   Letamendia Belzunce, Francisco.  (1994). *Historia del nacionalismo vasco y de ETA.*  Donostia: R & B Ediciones, 304-305 or. ISBN 9788477282488..

Bibliografia
------------

* Zumalde, Xabier. Las botas de la guerrilla: memorias del jefe de los grupos autónomos de ETA, 1969-1977. Status Ediciones, Arrigorriaga, 2004.
* Zumalde, Xabier: Mi lucha clandestina en ETA: memorias del primer jefe del Frente Militar (1965-1968). Status Ediciones, Arrigorriaga, España, 2004.

Kanpo estekak
-------------
**Miren Roji Astorkia** (Santurtzi, Bizkaia, 1917ko martxoaren 2a – Bilbo, Bizkaia, 2018ko martxoaren 21a) musika irakaslea eta piano-jotzailea izan zen.

Bizitza
-------

Pedro Rojí Alzola eta Maria Astorquia Eguiluzen alaba izan zen Miren. Flandestar jatorri bitxiko familian jaioa (XVII. mendean Herbehereetatik Kantabriako Lierganes eta La Cavadako kanoi eta burdinola fabriketan lan egitera etorriak). Adar bat XIX. mendean iritsi zen Santurtzira, eta nolabaiteko garrantzia hartu zuen.

Bere aita, Pedro Rojí, Luis Amann eta Román Alonsok *Santurtziko historiaren irudiak* liburuan argitaratutako karikatura batzuen egilea izan zen, 1989an argitaratua (273. orrialdea eta hurrengoak). Anastasio Amesti Astorquia, hargin maisu ospetsua berriz, bere lehengusua izan zen.

Musikari ibilbidea
------------------

Miren Roji piano eta solfeoko irakasle gisa nabarmendu zen bere etxean, eta oroitzapen atsegina utzi zuen bere ikasleen artean; besteak beste, Javier Bustamante Lagun Zaharrak abesbatzako zuzendaria eta Andolin Eguskitza euskaltzaina (bere izena daraman parkean busto bat du) izan zituen ikasle.

Diotenez, Miren Roji Bizkaiko bere garaiko musika irakasle onena zen, eta, era berean, zorrotzena (agian gehiegi, testigantza batzuen arabera). Haren ikasleek ospe bikaina zuten, eta kalifikazio altuenak lortzen zituzten Bilboko kontserbatorioan.

100 urte bete zituenean Santurtziko Udalak parte hartu nahi izan zuen. Aintzane Urkijo alkatea eta Danel Bringas eta Marta Álvarez zinegotziak Bilboko Siervas de Jesús egoitzara joan ziren, musika-irakasle izandakoa zoriontzera eta herri osoaren izenean lore-sorta bat ematera.

101 bat zituela hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Esquela de Miren Rojí Astorquia : Fallecimiento | Esquela en El Correo» *esquelas.elcorreo.com* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
2. ↑    Iametza. «Miren Roji Astorkia» *www.bestekaleak.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).
3. ↑   «Los cien años de la santurtziarra Miren Rojí» *El Correo* 2017-02-28 (Noiz kontsultatua: 2022-03-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111173523

 |

* Wd Datuak: Q111173523
Indusketak El Mironen.
**El Mirongo Dama Gorria** Goi Paleolitoko (Madeleine aldia) ehorzketa bateko emakume baten hondakinak dira eta El Mirón leizean aurkitu zuten, Kantabriako ekialdean.

Aurkikuntza 2015. urtean egin zen publiko. Arkeologo taldeak 2010ean kareharrizko bloke handi baten atzean espazio estu bat esploratu zuten kobaren barruan, eta han dama gorria aurkitu zuten.

Ezaugarriak
-----------

Emakumearen adina 35 eta 40 urte bitartekoa dela kalkulatzen da. Haren hezurrak okrez estalita zeuden, burdinaz egindako pigmentu gorri batez, beraz, eta hortik eman zaion izena. Erradiokarbono frogek diote emakumea duela 18.700 urte lurperatu zutela.

Garezurra eta hezur batzuk falta ziren, baina hezurdurak ez zuen beste manipulazio trazarik. Horrek adierazten du hil ondoren behar bezala lurperatu zutela. Arkeologoaren arabera, okre-pinturak eta kareharrizko blokeak bere hilobiaren markatzaileak ziren. Gainera, horman V formako seinale bat zegoen grabatua, emakume baten ehorzketa adierazten duena adituen ustez. Hankako hezur batean haragijale batek (zakur edo otso baten tamainakoa) hezurra hozkatu zuen haragia deskonposatu ondoren, eta seguruenik gizakiek gertaera horren ondoren garezurra eta hezur luze batzuk kendu egin zituzten. Leize hatrtako gizakiek hileta-errituak zeuzkatela aditzera ematen du guztiak.

### Kokapena

Euskal Herriko eta gertuko ehorzketa paleolitikoak, El Mirongoa ekialdean eta mendebaldekoa, Loizuko Gizonarena.

MapEkialdean, El Mirongo damaren aurkikuntza, eta konparaziorako, beste ehorzketa paleolitiko bat, Loizukoa (Nafarroan).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Red Lady of El Mirón» artikulutik itzulia izan da, 2021-05-18 data duen 1023731405 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-05-18 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   Straus, Lawrence G.; González Morales, Manuel R.; Carretero, Jose Miguel; Marín-Arroyo, Ana Belen.  (2015). «"The Red Lady of El Mirón". Lower Magdalenian life and death in Oldest Dryas Cantabrian Spain: an overview» *Journal of Archaeological Science* 60 (1): 134–137.  doi:10.1016/j.jas.2015.02.034..
2. 1 2   Weiss, Daniel.  (11 August 2015). «The Red Lady of El Mirón» *Archaeology* (Archaeological Institute of America).
3. ↑   González Morales, Manuel R.; Straus, Lawrence G..  (2015). «Magdalenian-age graphic activity associated with the El Mirón Cave human burial» *Journal of Archaeological Science* 60 (1): 125–133.  doi:10.1016/j.jas.2015.02.025..
4. ↑   Sarchet, Penny.  (1 March 2015). «Red Lady cave burial reveals Stone Age secrets» *New Scientist*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25385745

 |

* Wd Datuak: Q25385745
**Pong**, 1972ko azaroaren 29an Atari enpresak merkaturatutako bideo-joko bat da. Nolan Bushnellek sortu zuen. Pong bere izenak ongi adierazten duen bezala ping-pong jokoan oinarritua dago.

Bideo-jokoen lehenbiziko belaunaldiko joko arrakastatsu eta ezagunenen artean dago, eta belaunaldi honetako joko gehienen antzera itxura nahiz jokagarritasun oso sinplea zuen: bi jokalarientzako bideo-jokoa zen; pantailaren alde banatan bi marra txikik ping-pongeko palak irudikatzen zituzten, jokalariek pala hauek gora eta behera mugitu zitzazketen, ezker eskuin zebilen eta pilota irudikatzen zuen puntu bat kolpatuz. Pantailaren erdian marra-lerro batez sarea irudikatua zegoen. Bestalde, pantailaren goialdean partiduaren tantuak zenbakiz adieraziak zeuden. Honela ping-pongeko partida bat irudikatzen zen.

Bideojokoa
----------

Pong bideojokoak ping-pong partida bat irudikatzen du.

Ikus gainera
------------

* Magnavox Odyssey

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216293
* Commonscat Multimedia: Pong

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16706372b (data)
* GND: 7684757-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216293
* Commonscat Multimedia: Pong
**María Buj Luna** (Zaragoza, 1906 - Bartzelona, 1967) kataluniar liburuzaina, artxibozaina eta historialaria izan zen, Aragoiko Filologia aztertzen lagundu zuen eta Bartzelonako Unibertsitateko Medikuntza, Zuzenbide eta Farmazia Fakultateko liburutegiak zuzendu zituen.

Ibilbidea
---------

Maria, Jerónimo Marcial Buj Garcíaren alaba izan izen, *Heraldo de* Aragóngo kazetaria, Afrikako gerraren kronista gisa nabarmendu zena, eta Marcial Buj Lunaren arreba, egunkari horren erredaktorea eta "Chas" izengoitiarekin sinatzen zuen karikaturista eta umorista ezaguna.

1921ean, Maria Zaragozako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean matrikulatu zen, eta 1925ean amaitu zuen lizentziatura. Latineko irakasle gisa aritu zen Madrilgo Institutu-Eskolan, harik eta 1931n Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen Kidego Fakultatiboaren oposizioak gainditu zituen arte. Badajozko Ogasun Ordezkaritzako artxibora destinatu zuten eta han ezagutu zuen lehen senarra, Teodoro Pascual Cordero. Bi urte geroago, Buj Madrilera joan zen Nekazaritza Erreformarako Institutuko Artxibo eta Liburutegiko zuzendari gisa.

Aragoiko filologia aztertzen lagundu zuen idazkari gisa, eta Aragoiko ahotsen azterketa eta bilduma filologikoarekin jarraitu zuen, María Moliner liburuzain eta lexikografoaren eta Áurea Lucinda Javierre artxibozainaren legatuari jarraituz.

Zaragozan egonaldi labur bat egin ondoren, eta Espainiako Gerra Zibilean senarra hil ondoren, Buj Bartzelonan finkatu zen, eta han berriro ezkondu zen, Apolinar Carrera Ferrerrekin, eta harekin seme bat izan zuen. Unibertsitateko Liburutegian lan egin zuen eta Medikuntza Fakultateko Liburutegia (1944-1959), Zuzenbide Fakultateko Liburutegia (1959) eta Farmaziakoa (1967an hil zen arte) zuzendu zituen.

Aintzatespenak
--------------

**Erakusketa aitzindari ilustratuak** Zaragozako Unibertsitateko paraninfoan.

Bibliografia
------------

* 2010 - *María Moliner y las primeras estudiosas del aragonés y del catalán de Aragón.* página 113. ISBN 978-84-92582-14-3.
* 2021 - *Legados de mujeres aragonesas de los siglos XIX y XX. Escritoras e intelectuales, artífices de la palabra.* Ayuntamiento de Zaragoza. ISBN 978-84-617-8963-4.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Abierto, Oficina de Participación, Transparencia y Gobierno. «Legados de Mujer. Ayuntamiento de Zaragoza» *www.zaragoza.es*.
2. 1 2   pioneras. *María Buj Luna – PIONERAS.* .
3. ↑   Guía, Zaragoza.  (2021-10-08). «21 DIC – 22 ABR: Exposición ‘Pioneras Ilustradas’ en el Paraninfo» *Zaragoza Guia .com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104553320

 |

* Wd Datuak: Q104553320
**Emma Calderón eta Gálvez** (San Fernando, Cádiz, XIX. mendea - XX.mendea) kazetaria, maistra eta idazlea izan zen.

Ibilbidea
---------

Marinel baten alaba zen Calderón, eta Ferrolen bizi izan zen aitaren lanbidearen ondorioz. Gero, Cádizera itzuli zen bizitzera, 1913an bertan bizi baitzen. Maistra zen, eta poemak eta artikuluak argitaratu zituen prentsan, Emilia Pardo Bazán Espainiako Errege Akademian sartzea defendatzen zuen testua barne.

Adiskidetasun handia izan zuen Nicomedes Ferrari hil ondoren, *El Anunciador* egunkaria zuzendu zuen Gibraltarren. Ferrari izan zen egunkariaren jabea. *Ilustración Gallega*, *Diario de Cádiz*, *Diana*, *Arco Iris*, *El Último*, *Cádiz Gráfica*, La *Alhambra*, *La Isla*, *El* *Heraldo*, *El Éxito,* *Alma Latina* eta *Bromas y Veras* ere argitaratu zituen.

Calderón Cádizko Latinoamerikako Akademiako kidea izan zen, eta 1911n Cadizko Prentsa Elkarteko ohorezko kide hautatu zuten. Besteak beste, Xesús Rodríguez López galiziar mediku eta idazlearekin gutunak trukatu zituen.

Carmen Ramírez Gómezen arabera (2000), Calderónek Narciso del Prado ezizena erabili zuen, iturri gehienek beste idazle garaikide bati ematen dioten izena: Paulina Ibarra Blascori.

Lanak
-----

* 1913 – *¡Por su moreniya!* (ipuina)
* 1914 – *Poesía y prosa*. Madrid. (ipuinak)
* 1920 – *Sobre las cumbres.*
* 19?? – *Entre gavilanes*. (folletoi)
* 19?? – *Lucha.* (folletín)
* 19?? – *Manjar de Dios*. (folletoi)
* 19?? – *Solera*. (folletoi)

Bibliografia
------------

* Cejador y Fallca, Julio (1920). Gaztelaniaren eta literaturaren historia: Epoco Contemporanea: 1908-1920. 13. Tip. Berrik. BilaketaBibl. eta museoak. 83. or.
* García Tejera, M.K. arg. (1999). Ahanzturen Almazia: Cádizko poesiaren antologia partziala, XIX. eta XX. mendeak. UCA. or. 89-79. ISBN 84-7786-000-0.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Se presenta una obra sobre las pioneras del periodismo en Cádiz» *fape.es*.
2. ↑   Fernando Sabido Sánchez.  (2 de julio de 2013). *Poetas andaluces: poemas, cantares, versos, coplas....* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58931907
* Commonscat Multimedia: Emma Calderón y de Gálvez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3706161881837934100000
* BNE: XX1221928

 |

* Wd Datuak: Q58931907
* Commonscat Multimedia: Emma Calderón y de Gálvez
Otto Karl Kirberg - Etxerako itzulera.Amuategi-Gisasola familia euskalduna, 1917.
Lizarraga baserriko bizilagunak, 1996, Amasa-Villabona.
**Elkarbizitza unitatea** edo **etxegunea** etxebizitza berean bizi diren bi pertsonak edo gehiagok osatzen dute unitate estatistikoa da. Familia bateko partaide izan daitezke, edo beste pertsona-talde batek osatua. Oinarrizko unitatea da gizarte-, mikroekonomia- eta gobernu-eredu askotan, eta garrantzitsua da ekonomiarako eta herentzia gaietan.

Euskarazko terminologia
-----------------------

Euskaraz terminoa ez da ingelesez bezain finkatua, non *household* esaten duten. Euskaltermek etxeko eta familiako hitzekin proposatzen ditu adiera desberdinek, eta berdin egiten dute EAEko Eustat erakunde estatistikoaren lan gehienek, "familiak eta etxeko lanen banaketa" bezalako azterketetan.

Aitziber Etxezarreta irakasleak, etxebizitza merkatuari buruzko lan batean, familia kontzeptua darabil non espainolez *hogar* eta ingelesez *household* esango luketen, baina helburu praktikoz, onartuz "kontzeptualki, egokiago litzateke[ela] etxegunea edo elkarbizitza unitate bezalako hitzak erabiltzea. Baina, irakurketa ez zailtzeagagatik, familia hitza erabiliko dugu etxebizitzaren unitate kontsumitzaileari gagozkionean".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Eustat - Household» *www.euskadi.eus* (Eustat) (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).
2. ↑    *Bi hamarkadako gizarte-aldaketa Euskal AEn denboraren erabileraren bitartez. Denbora Aurrekontuen Inkesta 1993-2013..*  Eustat, 113-186 or..
3. ↑    Etxezarreta Etxarri, Aitziber.  (2008). *Euskal Autonomia Erkidegoko Etxebizitza Politika analisi orokor eta alderatua.*  Euskal Herriko Unibertsitatea, Argitalpen Zerbitzua = Universidad del País Vasco, Servicio Editorial, 31 or. ISBN 978-84-9860-113-8. PMC 434388817. (Noiz kontsultatua: 2022-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259059
* Commonscat Multimedia: Household

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4023744-8
* LCCN: sh85062594
* NDL: 01066358
* NKC: ph935889
* NARA: 10639226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 007985
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q259059
* Commonscat Multimedia: Household
**Chloe Aurelia Clark Willson** (East Windsor-en (Connecticut), AEB, 1818ko apirilaren 16a - 1874ko ekainaren 2a) Oregongo aitzindarietako bat izan zen, gero Estatu Batuak izan zen naziokoa. Willamette Valleyko Metodista misioko lehen irakasleetako bat izan zen.

Biografia
---------

Chloe Clark (batzuetan Clarke) 1818ko apirilaren 16an jaio zen, East Windsor-en (Connecticut). Wilbraham Academyn hezi zen.

1840ko abuztuaren 16an, Nisqually Mission-en William H. Wilsonekin ezkondu zen. Washingtongo mendebaldeko estatubatuarren lehen ezkontza izan zen. Willsonek geroago Salem herria sortu zuen (Oregón).

Lan ibilbidea
-------------

Willson Oreon Instituteko lehen irakaslea izan zen, eta misio metodistak porrot egin ondoren sortu zen. Willson ezaguna da bere egunkariarengatik. *Lausanne* ontzian Oregonera egindako bidaiaren kronikak idatzi zituen, misioetako irakasle gisa zuen bizitza eta ondorengo bizitza, eta baliabide baliotsua da historialarientzat. 1935ean, Joseph K. Gill suhiak eman zion egunkaria Willamette Unibertsitateari (Oregon Instituteren ondorengoa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Chloe Clark Willson La vidayLegado» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Chloe Wilson - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» *La Vanguardia* 2022-06-25 (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
3. ↑   «Chloe» *library.willamette.edu* (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
4. ↑   «Collection: William H. and Chloe Clarke Willson papers | University Archives» *willamette.libraryhost.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
5. 1 2 3    *Chloe Aurelia Clarke Willson.* .
6. 1 2 3 4    *Chloe Clark Willson.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16065436
* Commonscat Multimedia: Chloe Clark Willson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63004090
* LCCN: n85326015

 |

* Wd Datuak: Q16065436
* Commonscat Multimedia: Chloe Clark Willson
**Samuel** edo **Ezmel Ablitaskoa** (Ablitas, ? - ?, 1342), "Ablitasko judu aberatsa" ezizenaz ezaguna, mailegu-emaile nafarra izan zen, Nafarroa eta Aragoiko erregeak finantzatu zituena.

Biografia
---------

Ezmelek Ablitasko juduen artean ezaguna zen On Joseph aita zuen. Aragoiko erregeari eta Nafarroako jauntxoei hain diru-kopuru handiak maileguz eman zizkion (itzuli ez zizkiotenak) ezen Samuelek ezin baitzituen zergak ordaindu. Bere heriotza eta gero, bere iloba zen Samuel II.a Ablitaskoa eta Tuterako kristau bat bere ondarearen administratzaile bilakatu eta zinpean jabetzak saltzera behartu zituzten, tartean altzariak, dirua, urrezko eta zilarrezko ontziak, loreontziak edo tailuak.

Beste azalpen bat ere badago: 1340 inguruan, mailegu asko eman zizkion nafar jauntxoei, hasieran interesik gabe, baina San Joan egunerako ordaintzen ez bazuten, % 20ko interesean. Hil zenean, erret-ondasunaren zordun zelako, erreginak bereganatu zituen Ezmel Ablitaskoaren diru-kontuak. Petri IV.a Aragoikoak, ordea, dirua zor zion Ablitasi: 60.000 soldata edo 3.000 bartzelonar libera hain zuzen ere; Nafarroako erregeak, halaber, bere alaba Mariaren dotea zor zion aragoiarrari. Aragoiko erregeak emaztearen doteaz kitatu zuen Ezmel Ablitasen jaraunsleekin zuen zorraren truke.

Dena dela, 1343an Joana II.a Nafarroakoak bere ondarea konfiskatu zuenean, erret-ogasunak dirutza handia lortu zuen, tartean, erregeak berak zuen 53.000 liberako zorra.

Semeak
------

Samuelen seme bi ezagutzen ditugu, Funes eta Judah izenekoak hain zuzen ere, azkena Iruñean aurkitutako agiri batean agertzen delarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gottheil, Richard. *Jewish Encyclopedia.* .
2. ↑   «Navarra y La Rioja: juderías florecientes en la Ruta Jacobea (octavo artículo)» *www.elreloj.com* 2007-3-7.
3. ↑   Arigita Lasa, Mariano.  (1905). *Influencia social, religiosa y política de los judíos en el País Vasco.*  Gipuzkoako Foru Aldundia, 124 or..
4. ↑   Kayserling, Meyer.  (1861). *Gesch. der Juden in Navarra, den Baskenländern und auf den Balearen, oder Gesch. der Juden in Spanien.*  I. Berlin, 53 et seq. or..
5. ↑   www.puntubi.com. *Ablitas, Ezmel.* .
6. ↑  Joseph, viii. 487. orr.
7. ↑   Jacobs, Joseph. *An Inquiry Into the Sources of the History of the Jews in Spain.*  xxxviii, 85 or. ISBN 1116966751..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5423311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5804
* GEN: 9550
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5423311
*Artikulu hau Eneritz Agirre Armentiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Armentia (argipena)».*

**Eneritz Agirre Armentia** (Atxondo, Bizkaia, 1983ko urriaren 26a) administraria eta politikaria da. Atxondoko alkate bilakatu zen 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Eneritz Agirre

Biografia
---------

Erdi mailako administrazio eta finantza ikasketak egina da Eneritz. Lan ibilbideari dagokionez; administraritzan, SOS deiak-en, eta jantokiko begirale lanetan aritu da. 

2023ko apirilaren 21ean Apatamonasterioko plazan egin zuten zerrenda aurkezteko ekitaldia. EH Bilduk Eneritz Agirre aurkeztu zuen alkategai.

2023ko ekainaren 17an Atxondoko Udala eratzeko osoko bilkura egin zuten. Lau urteren ostean, Atxondon EH Bilduk alkatetza berreskuratu zuen. Eneritz Agirreri Xabier Azkaratek (EAJ) eman zion aginte makila.

Eneritz Agirrek honelako adierazpenak egin zituen alkate gisa:

> *"Eskerrik asko taldeari eta eskerrik asko herriari, eman diguzuen babesagatik. Hemen falta diren preso eta errefuxiatuak ezin ditut aipatu gabe utzi: Oier, Iñaki eta Lola. Eskerrik asko lau urte hauetan oposizioan egon zaretenoi. Zuen gobernantza eredua jarraituko dugu, parte hartzailea. Bestalde, badakigu AHTa gelditzea hitz potoloa dela, baina kalte gutxien egin dezan ahaleginduko gara"* 
> 
> 

Bestalde, Pedro Leon EAJko zerrendaburuak eskua luzatu zion gobernu taldeari, hitz hauek erabiliz:

> *"Behar duzuenerako hemen izango gaituzue"*
> 
> 

Atxondoko udalean: EH Bilduk sei zinegotzi izango ditu eta EAJk hiru.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «[ATXONDO: EH Bilduko Eneritz Agirre izango da Atxondoko alkatea - Atxondo»] *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
2. ↑    «Eneritz Agirre buru izango duen zerrenda aurkeztu du Atxondoko EH Bilduk - Atxondo» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
3. ↑    «[BIDEOA: EH Bildu gobernura itzuli da Atxondon - Atxondo»] *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
4. ↑   «Eneritz Agirre recupera la Alcaldía de Atxondo doblando al PNV» *durangon.com* 2023-05-28 (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa El Correon 2023.05.16
* Elkarrizketa: Atxondon dugun erronkarik garrantzitsuena herria berpiztea da Anboto, 2023.10.13

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119704549

 |

* Wd Datuak: Q119704549
*Artikulu hau gerrillariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Telleria».*

**Maria Angela Telleria** (Elgeta, 1799 - Rosal de la Frontera, 1864), euskal gerrillaria izan zen.

Biografia
---------

Elgetan 1799an jaioa, baina Durangon bizi izan zen. 1809an Durango Napoleonen armadaren menpe zegoen. Maria Angelak frantsesek preso zituzten soldaduei ihes egiten lagundu zien.

Horretarako, Durangoko kartzelan sartu zen emakumezkoen jantziak ezkutuan zituela eta haiek erabiliz hiru ofizial presok ihes egitea lortu zuten. Beste batean, Durangoko zenbait etxebizitzetan jantziak eskatu ondoren, Maria Angela gizonez jantzi zen, kartzelan sartu eta beste zenbait preso alde egiteko lagundu zien.

Garai hartako Bilboko gobernadoreak, Avril jeneralak, Maria Angelaren ekintzen berri jakin zuenean, bi urteko kartzela zigorra ezarri zion. Avrilek Maria Angela mehatxatu zuen bere laguntzaileak zeintzuk izan ziren jakin nahian, baina ez zuen ezer lortu.

Durangon preso zegoenean, Ignacio Alonso Cuevillas gerrillariak kartzela erasotu zuen, Maria Angela aske utzi eta Logroñora eraman zuen. Frantsesek Logroño konkistatu zutenean, Maria Angeles harrapatu eta Bilbon entzerratu zuten, hiltzera kondenatuz.

Francisco Longak, gerrillari bizkaitarrak, mehatxu egin zuen bahitutako 15 ofizial frantses fusilaraziko zituela Maria Angela Telleria askatu ezean. Azkenean libre utzi zuten eta Kadizera joan zen, bere istorioa *"El Conciso"* egunkarian argitaratuz. Kadizeko Gorteak, bere lana onartuz, errenta bat eskaini zioten. 1864an hil zen Kadizeko herri batean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

1. ↑   Auñamendi Entziklopedia. *María Ángela Tellería.* .
2. ↑  Zumalakarregi Museoaren webgunearen artikulua, CC-BY-SA lizentziapean argitaratuta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263042
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139440

 |

* Wd Datuak: Q12263042
**Francisco Ibarra** (Eibar, Gipuzkoa, 1539 - Pánuco, Sinaloa, 1575eko ekainaren 3a) gaur egungo Mexiko herrialdearen iparraldea arakatu zuen euskal militar eta esploratzaile bat izan zen. Herrialde hartako Durango estatuko hiriburua den Durango hiria sortu eta izen eman zion. Bere hitzetan, Eibartik hurbil dagoen Bizkaiko Durango udalerriaren omenez izena jarri omen zion:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *..y fundé yo una villa que la puse por nombre la villa de Durango, como en mi patria...*"...eta neuk Durango izena jarri nion herri bat sortu nuen, nire aberrian dagoen bezala..." |  » |
| Francisco Ibarra. |

Biografia
---------

1539. urte aldera Eibarren (Gipuzkoa) jaio zen, Bere osaba zen Diego Ibarra konkistatzaileak Francisco arrunt gaztea zela gudaroste baten buru ipini eta gaur egun Durango estatua den lurraldea konkistatu eta esploratzera bidali zuen.

1562. urtean Ibarra gaur egun Zacatecas estatua denaren lehenbiziko esploratzaileetako bat izan zen, eskualde hura arakatu eta Guadiana haranean Durango izeneko udalerria sortu zuen. Handik lasterrera eskualde hark Bizkaia Berria izena jaso zuen. 1564an San Juan Bautista de Carapoa udalerria ere sortu zuen, gaur egungo Sinaloa estatuko El Fuerte delako hiria.

1575eko Mexikoko Sinaloa estatuko Pánuco udalerrian hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1381348
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41005720
* ISNI: 0000 0000 3343 9213
* GND: 119172879
* LCCN: n90692603
* SNAC: w6z03k5x
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72160
* Lur: 02930/eu\_i\_0069/i0069
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1381348
**Carmen Mir i Llusada** (Balsareny, Katalunia, 1903 – Bartzelona, 1986), modista, moda-diseinatzailea eta nazioarte mailan enpresari ospetsua izan zen. Espainiako goi-mailako joskintzan parte hartu zuen, "Carmen Mir" bere moda etxearekin, eta geroago, 1969an, "boutiques" izenarekin Bartzelonan eta Madrilen.

70eko hamarkadaren bigarren erdian, Elisa Lacambra errainari pasatu zion lekukoa; goi-mailako joskerari eutsi zion, eta prêt-à-porter negozioari ekin zion. 2006an behin betiko erretiratu zen.

Biografia
---------

Manresako ehun-fabrika eta ehun-merkatari baten jabe zen familia batean jaio zen, eta XX. mendeko 20ko hamarkadan hasi zen modista jardueran. Bere lantegia ireki zuen Bartzelonan 1949an.

Bere moda-estiloa ezaguna zen 1960. eta 1970. urteetan, batez ere Ingalaterratik hartutako minigona eta «Barbarella» modagatik. Nazioarteko ospeak Washingtonen desfilatzera eraman zuen, bezeroak izan zituen Houstonen 60ko hamarkadan.

1977an, Elisa Lacambra errainari pasatu zion Carmenek negozioa, eta haren marka joskintzako marka tradizionala bihurtu zen.

Sorkuntzak
----------

Goi-mailako Joskintzako Kooperatibarekin desfilatu zuen Bruselan, Mexikon, Sindeyn eta Estatu Batuetan. 1964ko New Yorkeko Mundu Ferian parte hartu zuen, eta gertaera hori erabakigarria izan zen 1965eko ‘Los Importantes’ tituluetako bat eman ziezaioten —Diario de Barcelonak eta Radio Bartzelonak urteko pertsona ospetsuak nabarmentzeko sortua—.

Espainiako goi-mailako joskintzak erakundeen laguntza izan zuen kanporako proiekzioan; orduko Informazio eta Turismo Ministerioak prentsa eta atzerriko erosleak gonbidatu zituen Madrilgo eta Bartzelonako bildumak ikustera —horietako lehena Udazken-Negua 1968-1969 izan zen —. Espainiako Modaren Ganberak, berriz, plus ekonomikoa ematen zien urteko jostunei, tartean Carmen Mir.

1968an, Carmen Mir izan zen Mexikoko Joko Olinpikoetako Espainiako ordezkaritzaren uniformeen diseinatzailea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Paulina Botella.  (28 de febrero de 1976). «La alta costura no puede dormirse en los laureles» *Revista «Blanco y Negro»*.
2. ↑   «Barcelona, alta costura» *Cátalogo de la exposición en el Palau Robert (Barcelona)* diciembre de 2010.
3. ↑   «Carmen Mir: Una purista de la moda» *Yo Dona* 26 de junio de 2013.
4. 1 2   «Carmen Mir i Llusada (1903 - 1986)» *Manresanes que han fet història*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17300984
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q17300984
**Susanna (Shushanik) Amatuni** (Erevan, Armenia, 1924ko otsailaren 28a - 2010eko martxoaren 20a) armeniar arte kritikaria, musikologoa, arte irakaslea eta doktorea, eta SESBeko ohorezko irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Susanna Amatuni pianoan.
Amatuni 1924an jaio zen Erevanen, Armenian. 1943an graduatu zen Shirakan Estatuko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Departamentuan (Guiumri, Armenia), eta 1944an Kara-Murza Musika Eskolan, hiri berean. Gnesin Musika eta Pedagogia Institutuan, Teoria eta Konposizio Departamentuan, ikasi zuen. 1951n Armeniara itzuli zen eta 1968 arte Erevango Chaikovsky Musika Eskolan ikasgai teorikoak eman zituen. 1961ean Erevango Komitas Estatuko Kontserbatorioan irakastera gonbidatu zuten. Bertan bere metodoa asmatu zuen eta Musika Analisiari buruzko ikastaro berezia eman zuen Teoria Departamentuarako. Gainera, Pianoa irakasteko metodoa eta beste ikastaro batzuk eman zituen. 1988an, Arteetako doktore titulua jaso zuen, *Arno Babajanyan. Instrumental creativity research* monografiagatik.

Lanak
-----

*Arno Babajanyan. Instrumental creativity research* lanaren egilea da. *Geghuni Chitchian-en bizitza eta obra* (Ereván, 2003).Textu liburua: *Literatura musical para el sexto grado de la Escuela de Música*, *Literatura musical para el séptimo grado de la Escuela de Música* (1.ª y 2.ª edición). Sayat-Nova, Komitas, Arno Babajanian, Anushavan Ter-Ghevondyan, Haro Stepanyan, Geghuni Chitchian eta beste konpositore batzuen lanen berezitasun melodiko eta estilistikoak aztertuko ditu bere ikerketa zientifikoan.

Sariak eta goraipamenak
-----------------------

* Langile beteranoaren domina.
* ASSRko ohorezko maisua (1966)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005*
2. ↑   Аматуни, Сусанна.  (23 de enero de 1985). *Арно Бабаджанян: инструментальное творчество : исследование.*  Изд-во "Советакан грох".
3. ↑   «Аматуни, Сусанна Бабкеновна. - Жизнь и творчество Гегуни Читчян - Search RSL» *search.rsl.ru*.
4. ↑   «ВСПОМИНАЯ СУСАННУ АМАТУНИ» *www.golosarmenii.am*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16272213
* Commonscat Multimedia: Susanna Amatuni

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38380449
* GND: 1158252374
* LCCN: n85383715

 |

* Wd Datuak: Q16272213
* Commonscat Multimedia: Susanna Amatuni
**Asunción Bastida Pibernat** (Bartzelona, Katalunia,1902ko apirilaren 6a - 1995eko urriaren 8a) goi-joskintzako moda-diseinatzailea izan zen. Diseinatzaile berritzailea, Espainian hondartzarako, kalerako eta jai-soinekoetarako kotoiaren erabilera sartu zuena, baita kirol-boutikeak ireki zituena ere.

Biografia
---------

Marcelino Mases i Cabezarekin ezkondu zen 1926an, eta puntuzko arropak saltzeko negozioa ireki zuen Bartzelonako Gracia pasealekuan. Geroago, Kale Nagusira joan zen, *Modas Mases de Asunción Bastida* izenarekin, goi-mailako joskintzari lotua. 1934an sukurtsala ireki zuen Madrilen. Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, itxi zituen bere bi establezimenduak. 1939an, Italiara joan zen, eta han Milango eta Erromako moda-etxe handiekin harremanak izan zituen, eta Bartzelonako etxea berreraiki zuen urtearen amaieran.

Enpresaria
----------

Goi Joskintzako Kooperatibako hasierako kide izan zen. Madrilera itzuli zen, eta Sevillan ere desfileak egin zituen. Goi-mailako joskintzako kooperatiba horretako "bost handiak" izeneko gune hautatuan egon zen. Bastidak Christian Diorren baimen ofiziala izan zuen modeloak erreproduzitzeko eta Dior markarekin sinatzeko. Kooperatibaren nazioarteko jardueren esparruan, Bastidak bildumak aurkeztu zituen Estatu Batuetan 1960ko hamarkadan, besteak beste, 1963an Miamin eta 1965ean New Yorken. Espainiako zinemarako lan egin zuen, berrogeita hamarreko hamarkadako jantzien sortzaile gisa.

1950eko hamarkadan, Jacques Heim diseinatzaile frantsesaren *Jeunes hijas* izeneko lerro gaztea sortu zuen Espainian. Asunción Bastida goi-mailako joskintzako lehen etxeetako bat izan zen, 1950eko hamarkadan boutique eta pret-à-porter sail bat eskaintzen. 1952tik 1968ra, *El boletín de la moda* aldizkariaren zuzendari teknikoa izan zen, 1970eko hamarkadaren bukaerara arte *El boletín de la nueva moda* lanean jarraitu zuena. 1970ean josketa-etxea itxi eta Asunción Bastida S. A. izenarekin lanean jarraitu zuen 1975 arte. Colecció Textil Antoni de Montpalau izenekoan eta Bartzelonako Diseinu Museoko moda-bilduman dago, non bere artxiboa gordetzen den.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Ferrando Miralles 2014.
2. ↑    *Boletín de la moda.* .
3. ↑    *Asunción Bastida.* .
4. ↑    *Fondo Asunción Bastida.* .

Bibliografia
------------

* Ferrando Miralles, Josefina. "Assumpta Pibernat andamio". Diccionario biográfico de mujeres, 2014 [kontsulta: 2014ko martxoaren 30a].

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16172128
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102367283
* BNE: XX4876932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q16172128
**Olga Kalantarovna Kalantarova** (armenieraz: Օլգա Քալանթարի Քալանթարովա (Tbilisi, Georgia, Errusiako Inperioa, 1877ko apirilaren 2a - Leningrado, Sobietar Batasuna, 1952ko azaroaren 8a) errusiar piano-jotzailea eta irakaslea izan zen.

Biografia
---------

Musika ikasi zuen Tbilisiko eskolan eta 1895ean piano titulua eskuratu zuen. Hamabost urte zituela, Anna Iessipovak ikusi zuen bere sormen-ahalmena eta ikasketekin jarraitu ahal izateko San Petersburgoko bere etxean, egokitu zuen, Kalantarovak bere bizitzako beste guztia bizi izan zuen etxean. Iessipovaren ikaslea izan zen, eta 1902an San Petersburgoko Kontserbatorioan graduatu zen. 1903an laguntzaile aritu zen, eta azkenean, 1926an, kontserbatorio berean irakasle izendatu zuten. Bere ibilbidean, Iessipovaren piano-eskolako xedapenekin jarraitu zuen, eta eskuz idatzitako obra bukatu gabea ere gorde zuen. Kontzertuetan bakarka nahiz hirukotean parte hartu zuen, Leopold Auer eta Aleksandr Verzhbilovitxekin batera.

San Petersburgoko Arte Maisuen Nekropolian.
### Heriotza

1952ko azaroaren 8an hil zen, eta Artearen Maisuen Nekropolian lurperatu zuten, Jevgeni Ivanovitx Ilin senarrarekin eta Anna Iessipova bere lagun eta irakaslearekin batera. Hilobiaren gainean, granitozko zokalo batean muntatuta, marmol zurizko hilobi-monumentua dago, pikor finekoa. Antonio Argenti eskultore italiarrak sortu zuen 1900ean. Aingeru-itxurako emakumea da, burua makurtuta eta eskuak lorez estalitako idulki baten gainean dituela eserita.

Aintzatespenak
--------------

* 1938an Errusiako Ohorezko Artista titulua eman zioten.
* 1946an Langile Goraipagarrien Domina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Víktor Hambardzumyan.*  2023-09-27 (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)**  *Víktor Hambardzumyan.*  2023-09-27 (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).
3. 1 2    ISSN http://old.conservatory.ru/files/8st16.pdf..
4. ↑   «Александро-Невская Лавра - Есипова-Лешетицкая Анна Николаевна» *web.archive.org* 2017-04-08 (Noiz kontsultatua: 2023-12-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16402172

 |

* Wd Datuak: Q16402172
**Laurendi Erromakoa** Erromako zazpi diakonoetako bat izan zen; hiri horretan martirizatua izan zen, parrilla batean, 258an.

Tradizioaren arabera, Huescan, *Hispania Tarraconensis* delakoan, jaioa zen, baina haren gurasoak Valentzian ere denbora labur batez bizi izan zirenez, hiri horretan jaioa ere izan zitekeela pentsatzen da. 225 urtea hartzen da haren jaiotza-urte gisa.

257an, Sixto aita santu izendatu zutenean, Laurendi diakono ordenatu zuten, eta elizaren ondasunak administratzeko eta txiroak zaintzeko ardura eman zitzaion. Hori horrela izanik, Elizaren lehenengoetako artxibozain eta diruzain kontsideratu izan da, eta bibliotekarien zaindaria da.

Valeriano enperadorearen jazarpenen biktima izan zen, beste askorekin batera.

Laurendi eta Graal santuaren kondaira
-------------------------------------

Kondairak dioenez, Elizak Laurendiren esku utzitako ondasunen artean Graal santua zegoen. Huescara bidaltzea lortu zuen, gutun batekin eta inbentario batekin, baina, antza denez, hiri horretan ezkutatu zuten eta ahantzirik egon da mende askotan. Tradizioko beste ahots batzuen arabera, kaliza santua hiri horretako San Pedro elizan gordea izan zen, eta Acilso apezpikuak salbu jarri zuen, 711n musulmanen erasoak zirela eta, ihes egin eta Pirinioetan ezkutatu behar izan zuenean.

San Lorenzo basilika, Erroman; Done Laurendiren gorpua dagoen lekua

Martirioa
---------

Laurendi sutan erre zuten, parrilla batean hain zuzen ere, Erroman. Abuztuaren 10ean ospatzen da haren eguna, tradizioak dioenez, egun horretan martirizatu baitzuten.

Hasiera batean Via Tiburtinako katakonbetan hobiratu bazuten ere, mende bat geroago, Damaso I.ak (366-384) gaur egun San Lorenzo basilika gisa ezagutzen den eliza eraiki zuen haren gorpua jasotzeko.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Laurendi Erromakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Perseidak


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17590
* Commonscat Multimedia: Saint Lawrence

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30344146
* BNF: 144998835 (data)
* GND: 119320827
* LCCN: n85202412
* NKC: jx20061127004
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03903/eu\_l\_2464/l2464
* GEA: 8188
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17590
* Commonscat Multimedia: Saint Lawrence
**Mary Carr** (Pensilvania; 1874ko martxoaren 14a - 1973ko ekainaren 24a) aktore estatubatuarra izan zen, eta William Carr-ekin ezkonduta zegoen. 1915 eta 1956 bitartean 144 filmetan agertu zen.

Aktore ibilbidea
----------------

Batez ere, amaren paperak egiten zituen zinema mutuko filmetan, *Over the Hill to the Poorhouse* (1920) barne, arrakasta handia lortu zuen filma. Carrek Lucy Beaumonten antza zuen, bere garaian amaren roletan espezializatutako aktore estatubatuarra.

Mary Maurice eta Anna Townsend bezalako aktoreak hilda zeudela, 40 urte zituen Carr-ek, bazirudien rol matriarkalak heredatu zituela zinema mutuaren garaian..

Mary Carr *You Bet Your Life* programan agertu zen. 1954ko ekainaren 9an estreinatu zen, eta Groucho Marxek gidatu zuen programa.

Lehen semea, William, 2 urte inguru zituela hil zen. Seme-alaba gehienak antzezpenaren munduan sartu ziren, amarekin batera *Over the Hill-*en agertzeaz gain.

Heriotza
--------

99 urte zituela hil zen. Carr Calvary hilerrian lurperatu zuten, Los Angelesen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Detective, The Film. «The Sinful Side of Cinema Returns! The Film Detective Dedicates the Month of May to Pre-Code Hollywood» *www.prnewswire.com*.
2. ↑   «Wizard of Oz's Auntie Em, actress Mary Carr at her 90th birthday, 1964» *Calisphere*.
3. ↑   «Mary Carr Photos, News and Videos, Trivia and Quotes - FamousFix» *FamousFix.com*.
4. ↑    *You Bet Your Life 35 Eps.* .
5. ↑    *The Screen.*  18 de septiembre de 1920.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255842
* Commonscat Multimedia: Mary Carr

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49485888
* ISNI: 0000 0000 3138 9750
* BNE: XX5479954
* BNF: 14672289t (data)
* GND: 1061907341
* LCCN: n87847723
* SNAC: w6tq7fh8

 |

* Wd Datuak: Q255842
* Commonscat Multimedia: Mary Carr