*Artikulu hau aintzirari buruzkoa da; mendikatea gaitzat duena beste hau da: «Baikal mendikatea»*

**Baikal** (errusieraz: о́зеро Байка́л, translit.: *Ozero Baykal*; buriateraz: Байгал; mongolieraz: Байгал нуур, *Baygal nuur*) Siberiako hegoaldean, Errusiako Irkutsk oblasta eta Buriatiako Errepublikaren artean, kokaturiko aintzira da. 1996an Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Izena
-----

Izena antzinako tatarerazko *Bai-Kul* hitzetik dator; «Laku aberatsa» esan nahi du. Ezizenez, *Siberiako Begi Urdina* eta *Asiako Perla* deitu izan zaio, bere uraren gardentasuna dela eta.

Geografia
---------

Siberia hegoaldean dago, Jablonovy mendiak (ekialdean), Baikal mendikatea (mendebaldean) eta Stanovoi artean. Batez beste 636 km luze eta 48 km zabal da eta 31.500 km²ko eremua hartzen du. Munduko aintzirarik sakonena da: ur-azaletik hondorainoko sakonerarik handiena 1.741 m-koa da, baina uraren azala itsas maila baino 454 m gorago du. Bolumenari dagokionez ere, munduko ur gezako lakurik handiena da: munduko ur gezaren % 20 dauka, 23.000 km3 inguru. Ur hori aski izanen litzateke lur urgaineratu guztia 3 zentimetroko geruzaz estaltzeko.

Mendiz inguraturik dago eta 22 uharte txiki ditu; Olkhom (730 km2-ko azalera eta 1.741 m-ko garaiera) handiena da. 330 ibai baino gehiago isurtzen dira Baikalera; nagusiak Selenge, Txikoi, Khilokh, Uda, Barguzin eta Angara Garaia dira. Bertatik, ordea, bakarra irteten da: Angara, Jeniseiren ibaiadarra.

Lakuaren ertzeko hiri nagusiak Irkutsk eta Ulan-Ude dira.

Geologia
--------

Baikal aintziraren eraketa duela 25-30 milioi urtekoa dela kalkulatzen dute, historia geologikoari dagokionez aintzirarik zaharrenetako bat delarik (ondoren Afrikako ipar-ekialdeko Tanganyika aintzira eta Japoniako erdialdean dagoen Honshu uharteko Biwa aintzira dira). Latitude altuko laku handien artean, glaziar kontinentalek eragindako sedimentuak ikusi ez dituen bakarra da. 1990eko hamarkadan egindako sedimentuen ikerketek 250.000 urteko aldaketa klimatikoaren zerrenda zehatza ematen dute. Ikerketa zehatzagoak espero dira. Metatutako sedimentu guztia ateraz gero, aintzira 9 kilometroko sakonerara iritsiko litzateke.

Baikal pitzadura gazteko aintzira da. Pitzadura bi zentimetro zabaltzen da urteko. Failaren eremua sismikoki aktibo dago: ur termalen iturriak daude inguruan eta aldian behin lurrikara nabarmenak gertatzen dira. Aintziraren drainatze-eremua, 540.000 km²-koa, Ipar Amerikako Aintzira Handietako drainatze-eremu konbinatua eremua baino % 13 handiagoa delarik.

Klima
-----

Aintziraren inguruan klima kontinental bat dago, nahiko suabe-leuna, taigarekin bat datorrena. Urtean 2.000 eguzki-ordu inguru izaten dira, abendua da hilabeterik lainotsuena, 77 eguzki-ordu izanda, eta ekaina eguzkitsuena, 275 eguzki-ordu izanda. 450 mm inguruko urteko prezipitazioa dago, muturrak otsailean kokatuta, 9 mm-ko prezipitazioarekin bakarrik, eta uztaila 120 mm-rekin.

Negua, azarotik martxora, lehorra eta hotza izaten da, -20° C inguruko tenperatura ertainekin. Aintziraren inguruan dauden mendiei irailaren erdialdetik ekainaren amaiera arte elurra egiten die, azaroaren erdialdetik apirilaren hasiera arte elurrak ibarrak estaltzen dituen bitartean. Tenperaturak -50° C ingurura jaitsi daitezke.

Udaberria, apiriletik maiatzera, eta udazkena, irailetik urrira, bi hilabeteko urtaro laburrak dira. Izotza ekainera arte gerta daiteke, eta berriro hasten dira abuztuaren amaieratik.

Uda, ekainetik abuztura, nahiko beroa da, egunean batez besteko tenperatura 15° C ingurukoa izanik, baina askotan 20 ° C-tik gorakoak izaten dira. Uda izaten da euri gehiena egiten duen urtaroa.

Lakuak muturreko tenperaturak arintzen ditu, eta, horren ondorioz, inguruko zonaldeak neguak ez dira hain hotzak eta udak freskoagoak eta hezeagoak dira. Neguan, lur gaineko uren izozte luzeak eragiten dio aintzirari. Izotz hori berandu sortzen da (abenduan) eta erabat urtzen da maiatzerako, ur-masa handiaren inertzia termikoa dela eta. Neguan, izotzaren lodiera 50 eta 70 cm artekoa da, eta pertsonak eta ibilgailuak lurrazaletik ibiltzea ahalbidetzen du.

Inguruko ezaugarri bat haize aldakorrak dira, tokiko izen ugarietan isla duen haize-sistema konplexu batekin. Adibidez, *sarma* izenekoa, 40 m/s-ra (144 km/h) irits daitekeen eta 2 eta 3 metro arteko olatuak jaso ditzakeen haize bereziki gogorra (aintziraren erdian 5 m baino gehiagora iritsiz). Grabatutako haize-kolperik gogorrena 50 m/s (180 km/h) izan da Sarma ibaiaren haranean.

Biozenosia eta gizakiaren eragina
---------------------------------

Biodibertsitateari dagokionez, gutxi dira Baikal aintzirarekin lehiatu daitezkeen lakuak. 852 espezie eta 233 alga barietate ditu, gehi aintziraren inguruan bizi diren 1.550 espezie eta animalia barietate inguru, horietako asko espezie endemikoak, Baikalgo foka (*Pusa sibirica*) ospetsua barne, aintziran bizi den ugaztun bakarra.

Baikala bere uren argitasun bereziagatik ezagutzen da. Aintziraren hegoaldeko muturrean egur eta zelulosaren pulpa prozesatzeko planta bat ezartzeak, jatorriz 1954an planifikatua, protesta isilak eragin zituen, eta, aldi berean, Errusiako pertsona kultuen artean esnatze ekologikoa eragin zuten, baina ez sobietar burokrazian. Planta horrek, oraindik, hondakinak Baikaleko uretan isurtzen jarraitzen du. Kutsadura horrek Baikalen eta antzeko beste ibaiadar batzuetan duen eragina urtero aztertzen du Tahoe Baikal Institutuak, 1989an hasitako AEBetako, Errusiako eta Mongoliako ikasle-zientzialarien arteko truke-programa batek.

Transiberiar Trenbidea eraikitzen hasi zuten arte, Baikal aintziratik oso gutxi ezagutzen zuten. Aintzira inguratzen duen ibilbide ikusgarriak 200 zubi eta 33 tunel behar izan zituen. Aldi berean, 1896 eta 1917 artean, F.K. Drizhenko buru zuen espedizio hidrogeografiko handi batek Baikaleko sakoneraren lehen atlas zehatza sortu zuen.

2008ko uztailean Mir-1 eta Mir-2 izeneko "Mir" bi errusiar batiskafoen espedizioa hasi zen, uztailaren 29an aintziraren hondora historian lehen aldiz iristea lortu zutenak.

### Fauna

Baikal aintziran 1085 landare espezie eta 1.550 animalia espezie eta barietate daude. Animalien % 80 baino gehiago endemikoak dira; 52 arrain-espezietatik 27 endemikoak dira.

Azpimarratzekoa da *omul* arrainaren azpiespezie bat (*Coregonus autumnalis migratorius*). Inguruko merkatu guztietan, ketu eta saltzen dute. Transiberiar Treneko bidaiari askorentzat, *omul* ketua erostea zeharkaldi luzearen erakargarrietako bat da.

Baikal ere *nerpa*ren edo Baikalgo fokaren habitat bakarra da. Hartzak eta oreinak ere ikusi eta ehizatzen dituzte Baikal aintzirako kostaldean.

Ikerketa
--------

Zenbait erakundek naturari buruzko ikerketa-proiektuak egiten ari dituzte Baikal lakuan. Gehienak gobernu-erakundeak edo gobernu-erakundeekin elkartuak dira. Baikalgo Bilaketa Zentroa ikerkuntzarako erakunde independentea da, eta ingurumen hezkuntza eta ikerketa-proiektuak burutzen ditu.

2008ko uztailean, Errusiak espedizio bat hasi zuen aintziraren hondora iristen saiatzeko, Mir-1 eta Mir-2 izeneko bi batiskafo erabili zituen (Mir- errusieraz: Мир, translit.: *Mir*- euskaraz "mundua" eta "bakea" esan nahi du). Espedizioaren helburua hondoko 1592 metrotarainoko sakonera ailegatzea eta bere ekosistema bakarraren azterketa geologiko eta biologikoak egitea zen. Hasiera batean ur gezan murgiltzeko errekor berri bat izan bazen ere, ez zen horrela izan, 1.580 metrora baino ez zen iritsi. Gainera, plataforma batekin izandako istripu baten ondorioz misioa egun gutxira bertan behera utzi behar izan zuten. Errekorra, gaur egun, Anatoli Sagalevitxen eskuetan dago, Baikal lakuan ere 1.637 metrorekin, 1990ean, Piscis klaseko batiskafo batean.

1993tik neutrinoei buruzko ikerketak egiten dituzte Baikalen, urperatutako neutrino-teleskopio batekin (Baikal Deep Underwater Neutrino Telescope edo BDUNT - errusieraz: Байкальский подводный нейтринный телескоп-). NT-200 teleskopioa kostaldetik 3,6 km ingurura dago, 1,1 km-ko sakoneran, eta 192 modulu optiko ditu. 2015ean kilometro kubikoko edukiera duen Baikal-GVD-era gaurkotu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. 1 2  Lake Baikal Global.britannica.com
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
4. ↑  Winds and Waves of Baikal
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Submarinos rusos conquistan las profundidades abisales del lago Baikal» *El Mundo* 2008/07/29.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Seres humanos a 1.580 metros bajo el agua» *El País* 2008/07/29.
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Científicos rusos publican imágenes obtenidas en las profundidades del lago Baikal» *fayerwayer* 2010/08/24.
8. ↑   **(Errusieraz)** *baikal-research.org*.
9. 1 2   **(Katalanez)** «Batiscafs russos baixen fins a les profunditats del llac Baikal» *El Periódico de Catalunya* 2008-07-29.
10. 1 2   **(Ingelesez)** «Russians in landmark Baikal dive» *BBC News* 2008-7-29.
11. ↑   **(Katalanez)** «Suspesa missio submarina l'estany Baikal xocar dels batiscafs plataforma flotant» *Diari de Girona* 2008-7-30.
12. ↑   «Baikal Lake Neutrino Telescope» *Baikalweb* 2005-1-6.
13. ↑
14. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El supertelescopio de Baikal.*  2011/04/22.
15. ↑
16. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5513
* Commonscat Multimedia: Lake Baikal / Q5513

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247188226
* GND: 4080244-9
* LCCN: sh85011020
* NDL: 00628980
* NKC: ge201249
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 555716
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 754

 |

* Wd Datuak: Q5513
* Commonscat Multimedia: Lake Baikal / Q5513


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Errusia | Gizateriaren Ondarea Errusian | Errusia |
| Kolomenskoieko Jasokundearen Eliza  •  Kremlin eta Plaza Gorria  •  Novodevitxi komentua  •  Trinitatearen eta San Sergioren monasterioa  •  Vladimir eta Suzdaleko Monumentu Zuriak  •  Yaroslavleko erdigune historikoa  •  Mendebaldeko Kaukaso  •  Kurlandiako istmoa2  •  Ferapontov monasterioa  •  Kizhiko Pogosta  •  Komiko baso birjinak  •  Novgorodeko erdigunea eta Santa Sofia katedrala  •  San Petersburgoko erdigune historikoa eta inguruak  •  Solovetski Uharteak  •  Struveren arku geodesikoa3  •  Kamtxatkako sumendiak  •  Sikhote-Alin  •  Wrangel uhartea  •  Altai mendi urrekarak  •  Baikal aintzira  •  Uvs Nuur arroa4  •  Kazango Kremlina  •  Derbenteko zitadela, antzinako hiria eta harresitutako erakinak
 *2 Lituaniarekin partekatua  •  3 Beste bederatzi herrialdeekin partekatua  •  4 Mongoliarekin partekatua* |