**Maria Bigordà Montmany** (Ullastrell, Bartzelona, Katalunia, 1916ko irailaren 21a – Terrassa, Bartzelona, 2009ko irailaren 8a) emakume langile errepublikarra izan zen, frankismoak erreprimitua eta langile klasearen lan baldintza eta gizarte aldarrikapenekin konprometitua. Kataluniako Alderdi Sozialista Batuan (PSUC) eta Langile Komisioetan jardun zuen.

Ibilbidea
---------

### Lehen urteak

Ullastrellen jaio zen, eta nekazari pobreen familia baten lehen alaba zen. Haren ama Tekla Montmany Carreras zen eta aita Pedro Bigordà Fuente, mahasti batzuen errentariak. Sei urte zituela, Mariak lagundu egiten zien edo olibak biltzen zituen jornal baten truke. Ama katoliko praktikantea zen eta katixismora joaten zen; aita, berriz, Esquerra Republicana de Catalunyako (ERC) eta Unió de Rabassaireseko militantea zen, eta txikitatik eramaten zuen Terrassako mitinetara. Gerra zibilean aguazil izan zen. Eskolara gutxi joan zen arren, katalanez irakurtzen ikasi zuen, etxean *La tierra*, el diario de la Unión de Rabassaires irakurtzen baitzen. Lau neba-arreba izan zituen, Angela, Valentín, Amadeu eta José (1926), zeinen amabitxia izan zen eta etorkizunean apaiz ezagun bihurtu zen.

Hamar urte betetzear zela, etxeko lanetan hasi zen. Geroago, lanbide bat ikasi nahi izan zuen eta Can Arrufat-en fabrikan hasi zen ehule lana ikasten. Han, ideario anarkistarekin harremanetan jarri zen, Federica Montsenyren eta Frederic Uralesen *La Novela Ideal* (La Revista Blanca) emakume librearen irudiak transmititzen zituztenak, literatura-bildumako idazkien irakurketak eraginda.

Ehule lana ikasi ondoren, 1931. urtearen inguruan La Tela lantegian aurkitu zuen lana, eta bertan buru-belarri aritu zen lanean baldintza gogorretan. Handik gutxira, Domènec Domingo enpresara aldatu zen, non ehungailu baten arduradun zen eta flanela zuria egiten zuen. Terrassara joan zen bizitzera, eta ehungintza lanaz gain, neskame lana ere egiten zuen janaria eta aterpearen truke..

1933aren hasieran, hamasei urterekin, José Portero Serrano senarra ezagutu zuen, 29 urtekoa, Vallhonrat fabrikako ehulea. Handik laster, zibiletik ezkondu ziren Terrassako Bake Epaitegian. Bi alaba izan zituzten, baina Mariak salaketa jarri zuen Terrassako epaitegian, tratu txarren ondorioz, batere emaitzarik gabe.

### Gerra zibila

Gerra Zibilaren hasieran, Jose parte hartzera deitu zuten, baina ezkutatu egin zen. Mariak Andorrara Carmen alabarekin joateko asmoa zuen, baina ezin izan zuen, haurdun zegoelako. Bigarren alaba jaio ondoren banandu egin zen, eta muturreko pobrezian erori zen. Hala, gosearen eta laguntza medikorik ezaren ondorioz, haren alaba txikia difteriaz hil zen hogei hilabeterekin. Garai hartan, Unión General de Trabajadores (UGT) sindikatuaren eta, ondoren, Lanaren Konfederazio Nazionalaren (CNT) laguntza bilatu zuen Can Vallhonraten lantegian onartua izateko.

### Porrota eta errepresioa

Gerra amaitu ondoren, lege frankista berriak emakumeek Errepublikan eskuratutako eskubideak indargabetu zituen, eta 1939ko Corpus egunean, poliziak alaba kendu egin zion aitari emateko. Mariak bere zaintza galdu zuen. 

Mariaren aita epaiketarik gabe kontzentrazio-eremu batean sartu zuten. Maria senarrak eta lankide batek salatu egin zuten, eta uztailaren 3an atxilotu egin zuten. Hamar egun geroago, gerra-kontseilu baten mende jarri zuten, eta Terrassako Ingeniaritza Eskolan ezarritako Auzitegi Militarrak epaitu zuen, 11.736 zenbakiko premiazko prozedura sumarioan, eta 12 urte eta egun bateko zigorra kondena jarri zioten *Matxinadari laguntzeagatik.*

Hilabete batzuk eman zituen kartzelan Terrassan. 1940ko martxoaren 10ean Bartzelonako Les Corts espetxera eraman zuten. Han ezagutu zituen, besteak beste, Adelaida Abarka Izquierdo eta María del Carmen Cuesta Rodríguez militante komunistak. Bere oroitzapenetan adierazten zuen lankide haien maila kulturalak behin betiko eragina izan zuela kontzientzia politikoaren eraketan. Handik denbora batera, lanaren truke zigorra arintzeko aukera izan zuen eta monjen garbitzaile bihurtu zen. 

1941eko irailaren 18an baldintzapeko askatasuna eman zioten, baina ezin izan zuen etxera itzuli. Madrilera erbesteratu zuten, eta espetxeko lankide baten senideek hartu zuten. Urriaren 16an gurasoen etxera itzuli zen, zaintzapeko askatasunean.

### Diktadura eta auzo eta lan aldarrikapenak

1946an indultua iritsi zitzaion, eta, aurrekari penalen ondorioz gizarteratzeko zailtasunak zituen arren, bere bizitza normalizatu eta alaba berreskuratzeko itxaropena izan zuen. Neskame lana egin zuen 12 urtez, baina etxeko lanak ez zion inolako lan-eskubiderik bermatzen, ez eta gizarte-estaldurarik ere, eta, beraz, berriro ekin zion ehule-lanari. 

1953an, alaba, 20 urte zituela, berarekin bizitzera joan zen. Sukalde eskubidea zuen gela bakarra ordain zezaketen. Aurrerago, etxebizitza prekarioak izan ondoren, San Lorenzo auzoko *Etxeko Lan Sindikaleko* etxebizitza-bloke batera bizitzera joateko eskaera egin zuten.

Inmigrazioa gehitzeak neurrigabeko eraikuntza eta azpiegitura eta zerbitzurik gabeko auzoak sortzea ekarri zuen. Etxebizitza duinen beharrak eraginda, Mariak konpromisoa hartu zuen bizilagunek espekulazioaren eta txabolismo bertikalaren kontra borrokatzeko, eta San Lorentzo auzoa izan zen borrokalarietako bat. Langile-apaiz gazteak auzoetara iritsi zirenean, ideia berritzaileak zituzten eta klase-borrokarekin konprometituta zeuden. Hala, parrokia berri asko antifrankismoaren babesleku bihurtu ziren, eta liderrak izan ziren Can Boada, Egara, Areeta eta San Lorentzo.

### Militantzia politiko eta sindikala

1976an jubilatu zen eta azkenean PSUCko eta Langile Batzordeetako militante txartela lortu zuen. Maria katolikoa zen, praktikantea, baina eurokomunismoarekin identifikatzen zen, Alfonso Carlos Comínen liburuen irakurketaren eraginpean. Alderdiaren barruan, tokiko batzordeko kide izan zen lau urtez. Luis Maria Xirinachs-ek Model Kartzelaren aurrean egindako gose-grebei laguntzeko ekitaldi politikoetan eta Askatasuna, Amnistia eta Autonomia Estatutuaren pean egindako adierazpenetan ere parte hartu zuen.

Maria 2009ko irailaren 8an hil zen, 93 urte betetzear zela.

Aintzatespenak
--------------

* 2005eko maiatzaren 10ean, Terrassako Udalak omenaldia egin zion bizitza osoan eskubide sozial, ekonomiko eta politikoen alde borrokatu ziren emakumeen ordezkari gisa.
* 2006an, Lourdes Planes y Campderrós historialariak *Maria Bigordà i Montmany*, *testimoni d'una èpoco obscura* liburua argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Perfil biogràfic de Maria Bigordà Montmany. Dones,treball i sindicalisme a Catalunya.* .
2. ↑    *La Novela Ideal - Hemeroteca Digital.* .
3. ↑    *Guerra civil. Records de Terrassa.* .
4. ↑   Cenarro, Àngela.  (2003). «La institucionalización del universo penitenciario franquista» *Museu d'Història de Catalunya*.
5. ↑    *Parròquies obreres contra el franquisme - Cerca amb Google.* .
6. ↑    *Arxiu històric de CCOO de Catalunya. | Col·lecció Biografies Obreres.* .
7. ↑   *Esquela online de Maria Bigordà Montmany fallecido en Terrassa #DEP.* .
8. ↑    *Homenatge a dones Terrassenques (Maria Bigordà, 2006).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56401429

 |

* Wd Datuak: Q56401429