recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Javier Gorosabel Urkia** (Eibar, 1969ko urriaren 27a - Donostia, 2015eko apirilaren 21a) euskal astrofisikaria zen, Andaluziako Astrofisika Institutuko zientzia-ikertzaile eta Ikerbasqueko ikertzaile egon zena.

1990ean Fisikan diplomatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren, Fisikako bi lizentziatura lortu zituen Madrilgo Complutense Unibertsitatean: Astrofisikako (1992) eta Oinarrizko Fisikako (1994) espezialitateetan. Azkenik, 1999an doktoratu zen Fisikan Valentziako Unibertsitatean.

Javier Gorosabelek gamma izpien eztandak (ingelesez: *Gamma-ray bursts*) izan zituen ikerketa-ardatz nagusitzat.

Hil ostean, haren omenez, 1990 KB1 asteroideari bere izena ezarri zioten, egungo izena (6192) Javiergorosabel delarik. Gainera, bere omenez BOOTES teleskopioen sare globalaren bostgarren teleskopioari Javier Gorosabel Telescope (JGT) izena jarri zioten eta Behe Kaliforniako San Pedro Mártir Behategi Nazionalean dago. Azkenik, Girgillaoko (Nafarroa) behategian hilarri bat jarri zuten haren omenez 2015ko apirilaren 21an.

Bibliografia
------------

### Liburuak

| Urtea | Izenburua | Egilea(k) | ISBN kodea |
| --- | --- | --- | --- |
| 2013 | *Gamma-ray Bursts: 15 years of GRB afterglows* | Castro-Tirado A.J.Gorosabel J.Park I.H. | ISBN 978-2-7598-1002-4 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Teseo datubasean  2017-02-25ean kontsultatua.
2. ↑  Elhuyar aldizkaria  2017-02-22an

Kanpo estekak
-------------

* Eibartarrak, Eibarko kultura ondarea:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20266605
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305855161
* ISNI: 0000 0004 2336 9951
* BNF: 167243906 (data)
* SUDOC: 175021635

 |

* Wd Datuak: Q20266605
*Artikulu hau musikagilea eta orkestra zuzendariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rial».*

**Javier Jacinto Rial** (Trintxerpe, Pasaia, 1968ko azaroaren 1a) musikagilea eta orkestra zuzendaria da.

Bizitza
-------

Txistu, Piano, Biolontxelo eta Konposizio ikasketak egin zituen Pasaian, Donostian eta Iruñean. Konposizio, Orkestra Zuzendaritza eta Konposizio Elektroakustikoko ikasketak egin zituen Madrilen. 1990ean Pasaiko Pasaia Musikal Eskolan irakasle titulartzat hasi zen, eta 1996an kontserbatorio horretan bertan Musika Informatikoko Laborategia sortu zuen. Euskal Herriko Musika Eskolen Elkartearen Orkestraren zuzendari ere bada.

Konpositore gisa sari ugari eskuratu ditu: besteak beste, Madrilgo Kontserbatorio Nagusiko Flora Prieto Saria, Eusko Jaurlaritzak Musika Garaikidea lantzen duten konpositoreei ematen dien saria 1999an *Haizearen Ahotsa* lanarekin, Madrilgo Virgen de la Almudena Saria 2000. urtean *Madrid Promenade* obrarekin, eta abar. Musika Sarien XV. ekitaldian (2011), Musika Zientzia eta Arteetako Akademiak hautagaitzat aukeratu zuen, Musika Klasikoko Egile Onenaren Sailean, *Danza de la Pampa* lanagatik.

Beste zenbait orkestra ere zuzendu ditu (Deutsches Kamer Orchestra, Badajozko Udal Banda, Euskal Herriko Gazte Orkestra...).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Urtea bukatzeko, bi obra», *Berria*, 2010-12-19.
2. ↑  «Asturiasen du estreinaldia bihar Javier Jacintok»[*Betiko hautsitako esteka*], *Pasaiako Hitza*, 2011-04-12.
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
4. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

* Javier Jacintoren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754538
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87199344
* ISNI: 0000 0000 5971 8894
* BNE: XX1460091
* GND: 1089861583
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03195/eu\_j\_0034/j0034

 |

* Wd Datuak: Q3754538
**Erdialdeko Mendikatea** (gaztelaniaz: *Cordillera Central*) Kolonbiako Andeetako hiru mendikate paraleloetako bat da. Kolonbiako mendigunetik (Cauca departamendua) Serranía de San Lucas-eraino (Bolívar departamendua) luzatzen da. Mendebaldean Patía eta Cauca ibaien haranak ditu eta ekialdean Magdalena ibaiarena. 1.000 kmko luzera eta 110.000 km²-ko azalera du. Nariño, Huila, Cauca, Valle del Cauca, Quindío, Tolima, Caldas, Risaralda, Antioquia eta Bolívar departamenduak zeharkatzen ditu.

Nevado del Ruiz ezkerrean, Nevado de Santa Isabel erdian eta Nevado del Tolima eskuinean.
Batez besteko garaiera 3.000 metrokoa da baina 5.000 metro baino gehiagoko gailurrak daude: Nevado del Huila (5.750 m), Nevado del Ruiz (5.321 m), Nevado del Tolima (5.216 m) eta Nevado del Quindío (5.150 m). Sumendien aktibitate handia da. Mendikate honetan dago Kolonbiako kafearen ardatza. Hiri garrantzitsuena Medellín da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  Todacolombia.com: Cordillera Central

Ikus, gainera
-------------

* Mendebaldeko Mendikatea (Kolonbia)
* Ekialdeko Mendikatea (Kolonbia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143982
* Commonscat Multimedia: Cordillera Central (Colombia)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527172
* LCCN: sh88007635
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q143982
* Commonscat Multimedia: Cordillera Central (Colombia)
**Azpikontinentea**, kontinente baten eremu zabal bat da. Azpikontinente bat zer den, ez dago adosturik, baina, orohar, kontinentearen gainontzeko lurretatik, plaka tektonikoen arteko muga edo mendikate bat bezalako elementu geografikoen bidez banatua dago.

Azpikontinente geografiko eta geologikoak
-----------------------------------------

Indiar plakari, eta hedaduraz India berari, batzuetan *Indiar Azpikontinentea* ere deritzo.
Plaken tektonikan, plaka kontinental handiago batekin lotutako plaka txiki bat, azpikontinentetzat har daiteke, Indiako azpikontinentea Indiar Plakan eta azpikontinente arabiarra Arabiar Plakan. Arabia, geografian, ez da azpikontinentetzat hartzen, Asiarekin ez baitu muga geografikorik, eta, gainera, klima ezberdinak dituelako. Europa, bere aldetik, izatez, penintsula handi bat baino ez da, Eurasiar Plakaren barnean.

Geografian, Europa, batzuetan, Eurasiako azpikontinente bezala deskribatzen da. Aldi berean, kontinenterik txikiena den Australia eta uharterik handiena den Groenlandia, batzuetan azpikontinentetzat hartzen dira.

Munduko hainbat herrialdetan, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika eta Hego Amerika, Amerikar kontinentearen azpikontinentetzat hartzen dira, istmo baten bidez lotuta baitaude. Afrika eta Eurasia, arrazoi beragatik, Eurafrasia kontinentearen azpikontinentetzat hartzen dira.

Hala ere, oro har, kontinentez osatutako superkontinentetzat hartzen dira Eurasia, Eurafrasia, eta ingeles hiztunen artean, Amerika ere bai (orduan, *Amerikak* deitua, bi kontinentetan banatua dagoela nabarmentzeko).

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855697
* Commonscat Multimedia: Subcontinental regions

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300182723

 |

* Wd Datuak: Q855697
* Commonscat Multimedia: Subcontinental regions
Balearretako habailari baten ilustrazioa.
**Balearretako habailariak** Balearretako indigenek osatutako antzinako armadako gorputza osatu zuten. Mertzenario garrantzitsuak izan ziren, bai kartagoar tropetan, bai erromatarretan, batez ere talaien osteko aroan. Greziarren aurkako gerretan egon ziren Sizilian, K.a. V. mendearen amaieratik IV. mendera, baita Bigarren Gerra Punikoan ere. Zehazki, jakina da Baeculako guduan parte hartu zutela. Ondoren, infanteria arineko tropa laguntzaile gisa aritu ziren hainbat gudutan. Horien artean aipagarria da Julio Zesarren Galietako Gerretako legioetan izan zuten presentzia. Mertzenario-soldaduen hornidura borondatezko errekrutatze bidez egiten zen, nahiz eta gerra punikoen azken fasean kartagoarrek, tropa berriak errekrutatzera bultzatuta, istiluak izan zituzten Balear Uharteekin, eta badirudi, Menorcan bederen, nahitaezko errekrutatzeak izan zituztela.

Gaur egun uste da Balearren izena punikoko *ba' lé yaroh* hitzetik datorrela, non *ba' lé* "lanbidea dutenak" esan nahi duen eta *yaroh* hitzak "harriak botatzen dituztenak". Bitxikeri gisa, 1950ean Manuel Laborde saiatu zen Balearrak euskaratik azaltzen, "habailarri" hitza hartuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marcos, E. (2018): Batalla de Baecula (208 Ane). Localización de la contienda y análisis de la participación de los honderos baleáricos. Trabajo de final de Grado en Historia. Universidad de Barcelona.
2. ↑   Object, object. *La intervención de Q. Cecilio Metelo sobre las Baleares (123 a 121 a. C.). Condiciones previas y sus consecuencias.*  (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
3. ↑   Laborde, Manuel.  (1950). «Aballarri, las baleares y sus honderos» *Munibe* **2**.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1333357
* Commonscat Multimedia: Foners balears

---

 |

* Wd Datuak: Q1333357
* Commonscat Multimedia: Foners balears
**Bessemer prozedura** altzairua seriean ekoizteko lehen prozesu merkea izan zen. Prozesu honek bere asmatzailearen izena hartzen du, Henry Bessemer, prozesuaren patente bat atera zuena 1855an. Prozesu hau independenteki aurkitu zuen Willian Kellyk 1851an. Prozesu bera Europatik kanpo erabilia izan zen mendeetan zehar, baina ez eskala industrialean. Oinarrizko printzipioa burdinaren espurutasunak erretiratzea da, sartutako aireari esker. Oxidazioak burdinaren masaren tenperatura handitzen du eta urtua mantentzen du.

Prozesuaren xehetasunak
-----------------------

Bessemer bihurgailua.
Henry Bessemer ingelesak sortutako aparatuari *bihurgailua* deritzo prozesatutako arrabioa altzairu edo burdina bihurtzen duelako. Madari formako galdara erraldoi batean datza, altzairuzko xafla lodi batez estalia dagoena eta barrutik material errefraktarioz; goialdea irekita dago, eta behekoa borobila da eta mugikorra da ardatz horizontal baten inguruan. Ardatza taladratua dago, zulo txiki batzuetan zehar haizea emateko. Gailua bi oinarriren gainean jarrita dago. Horietako batek mekanismo hidraulikoa du ontziak bira egiteko, fundizioa kargatu ahal izateko hondoko zuloak estali gabe, eta altzairuaren galdaketa errazteko bihurketa egitean.

Bihurketa prozesua hiru fasetan egiten da:

### Zeparen sorrera

Lehenengo bihurketa egitean eta errautsak kentzean datza; gero horizontalean kokatzen da eta bere 1/5 betetzen da fundizioz. Aire presio handia sartzen zaio eta azkar bueltatzen da bere egoera normalera. Airearen oxigenoak, masa likidoan zehar, masa urtuan dagoen silizioa eta manganesoa erretzen du eta dagokien oxidoetan bihurtzen ditu. Lehenengo fase hau garrik gabe egiten da 10 minututan, eta prozesua egin eta berehala bihurgailuko ahotik txinparta gorriak agertzen dira.

### Deskarburazioa

Sopletearen akzioa jarraituz, oxigenoak karbonoaren oxidazioa hasten du, biolentzia eta gar luzeen irteerarekin gauzatzen dena, airelaster bizia eta karbono oxidoaren konbustioa dela eta.

### Perkarburazioa

Karbonoa erretzean, oxigenoa burdina guztiz oxidatuta uztera helduko zen erabilgarritasun barik utziz. Puntu honetan airea mozten da, bihurgailua okertu egiten da eta burdinazko aleazioa gehitzen zaio masa likidoari, aldi berean, karbono eta manganeso kantitatea gehituz, lortu nahi den altzairuaren arabera. Gero, gailua zuzentzen da, eta aldi berean berriz sartzen zaio airea minutu gutxitan zehar. Azkenik, bere ahotik zepa botatzen da eta ondoren altzairua edo burdina ateratzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334055
* Commonscat Multimedia: Bessemer converter

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q334055
* Commonscat Multimedia: Bessemer converter
Bidea, Oriamuñoko baserria eta Azpillagako gaina, non dorrea zegoen, hegoaldetik
**Azpillagako dorrea** Erdi Aroko harrizko dorrea zen, Segurako hirigunetik hurbil, Azpillaga izeneko gainan kokatuta.

Historia
--------

Dorrea harkaitz baten gainean zegoen, Oria ibaiaren haranaren hondotik Zegamara eta Nafarroara igotzen zen bidearen ertzean, galtzada Segurako hiribildutik pasatzera behartu baino lehen. Bidea abeltzaintzarako bidea ere izan zitekeen, udako eta neguko larreen arteko abelbidea hain zuzen ere.

Dorreak duen berri bakarra 1410eko bi dokumentu dira, Segurako Udal Agiritegian daudenak, dorreko harria, haitza bera eta inguruko lurrak Segurako Kontzejuari saltzeari buruzkoak.. Antza denez, hiribilduko harresia berritzeko egin zuen erosketa udalak.

Salmentako dokumentuetan dorrearen harriari erreferentzia egiteak esan nahi du eraikina aspaldi utzita zegoela, eta gauza bera azpimarratzen du jabe bat baino gehiago izateak. Bestalde, saltzaile bakar batek ere ez du Azpillaga deitura, eta, beraz, aukera ematen du erabiltzen ari zela dorrearen izena beste bat izatea, eta Azpillaga izan tokiko izena, besterik ez. Gotorlekua balizko gaztelutzat ikusi izan da  eta Nafarroako Erresumarekin lotu da.

Segurako Erraztiolatza museo etnografikoan dorrea irudikatzen duen maketa dago, Rafael Berasategik egina. Bestalde, dorrea zegoen gaina, Oriamuño baserritik gertu, XIX. mendera arte erabili izan da harrobi gisa, eta lekua oso eraldatuta dago, arriskutsua ere bada, baina ezin da baztertu oinarrien hondakinak egon zitezkeenik. Dorrearen izandako orubea eta inguruko lurrak esku pribatuetara itzuli ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**DIEZ DE SALAZAR FERNANDEZ, Luis Miguel.- Colección diplomática del concejo de Segura (Guipúzcoa) (1290-1500). Tomo II (1400-1450). Donostia, Eusko Ikaskuntza, 1993. ISBN 84-87471-53-6. 129 eta 130 zenbakiko agiriak.
2. ↑   ARRIETA VALVERDE, Antton.- Euskal Herriko gazteluak : Gipuzkoa. Donostia, 2021. ISBN 978-84-09-26410-0. orr. 145

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114678151

 |

* Wd Datuak: Q114678151
*Artikulu hau Nafarroako kontzejuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Azkarate».*

**Azkarate** Araizko (Nafarroa Garaia) mendebaldeko kontzeju bat da. 2011ko erroldan, herriak 101 biztanle ditu, eta 4.983 km²; horrenbestez, biztanle-dentsitatea 20,27 biz./km² da.

Geografia
---------

Balerdi mendia (1.197 m) kontzejuaren mendebaldean dago kokaturik, Azkarate izanda tontorrera igotzeko ohiko abiapuntua. Bestela, Errekaundieta eta Ugaldeko erreka hemen sortzen dira eta Araxes ibaiarekin bat egiten dute.

Kontzeju edo udalerri mugakideei dagokienez, Arribe-Atallu ekialdean, Betelu hego-ekialdean, Uztegi hegoaldean, mendebaldean Aralarko Malloak, ipar-mendebaldean Bedaio (Tolosa) eta iparraldean Orexa (Gipuzkoa) ditu.

Intsausti Zubillaga familiak dirutza ekarri zuen herrira, Kuban XIX eta XX. mendeetan izandako azukre landaketetan irabazia.[erreferentzia behar]

Ondarea
-------

* **San Esteban eliza.**
* **San Fermin ermita:** XVI. mendearen bukaerako baseliza.
* Katarain musika estudioa.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Azkarateko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 98 | 95 | 91 | 91 | 91 | 94 | 99 | 96 | 99 | 101 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* **(Gaztelaniaz)** Informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2875185
* Commonscat Multimedia: Azkarate

---

 |

* Wd Datuak: Q2875185
* Commonscat Multimedia: Azkarate


| Araizko kontzejuak |
| --- |
| Arribe-Atallu • Azkarate • Gaintza • Intza • Uztegi |
**Inurri errota** inurri legionari (marabunta) talde bat jirabiraka hasten denean ematen den fenomenoa da. Inurri multzo batek espedizioko talde nagusiaren feromona lorratza galtzen duenean, bata bestearen atzetik etengabe biraka hasten dira. Zikloa hausten ez bada akituta hiltzen dira. Fenomeno hau inurri kolonien auto-antolakuntza ereduaren ondorioa da. Inurri bakoitzak bere aurretik doanari jarraitzen dio. Portaera honek kasu gehienetan ondo funtzionatzen du baina bukle amaiezinetan erortzeko arriskua dauka.

William Beebek deskribatu zuen lehen aldiz fenomeno hau 1921ean, 365 metroko zirkunferentzia zuen inurri errota bat ikusi ondoren. Inurri bakoitzak bi ordu eta erdi behar zituen bira bat emateko.

ntzeko fenomenoak ematen dira pinu beldar (prozesionaria) eta arrainetan.

Kanpo estekak
-------------

* Inurri errota baten bideoa, ,
* **(Errusieraz)** Inurri errota baten software simulazioa
* Inurri bakarra jira-biraka
* **(Ingelesez)** Frédéric Delsuc-en artikulua: Army Ants Trapped by Their Evolutionary History

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2976690

 |

* Wd Datuak: Q2976690
**Elba-Lübeck kanala** (alemanez: *Elbe-Lübeck-Kanal*) (**Elba-Trave Kanala** bezala ere ezagutzen dena) ubide artifizial bat da, Schleswig-Holstein estatu alemaniarrean dagoena. Elba eta Trave ibaiak lotzen ditu Elbatik Itsaso Baltikorako sarbide bat delarik. 67 kilometroko luzera du. Iparralderen dagoen udalerria Lübeck da. Hegoalderenekoa, berriz, Lüneburg. Kanal honen ertzean dagoen beste herri bat Mölln da.

Kanal honen aurrekaria Stecknitz Kanala izan zen, 1390 eta 1398 urte bitartean eraikia izan zena, Europako kanal artifizialik zaharrenetariko bat delarik. Kanal honek, Stecknitz (Trave ibaiaren ibaiadarra) eta Delvenau (Elbaren ibaiadarra) ibai txikiak lotzen zituen. Gatzaren ibilbide zaharreko zati zen. Stecknitz kanalak, 85 metroko sakonera zuen, 7,50 metroko zabalera eta 94 kilometroko luzera. Kanalak 17 zurezko esklusa zituen, horietatik *Palmschleuse* izena duena, Lüneburgen, oraindik existitzen delarik.

1900. urtean, kanal zaharra Elba-Lübeck kanal berriagatik ordeztu zen. Zati batean, kanal berriak, zaharraren bidea jarraitzen du. Kanal berria, orokorrean zuzena da, horren ondorioz, Lüneburg eta Lübeck arteko distantzia, 94 kilometrotik 67ra murrizten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q686569
* Commonscat Multimedia: Elbe-Lübeck Canal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240773613
* GND: 4014174-3
* LCCN: sh85041528
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1135906

 |

* Wd Datuak: Q686569
* Commonscat Multimedia: Elbe-Lübeck Canal
**Enpresen Zuzendaritza eta Kudeaketa Masterra** edo **Enpresa Administrazioko Masterra**, **MBA** siglez ere ezaguna (*Master of* *Business Administration* ingelesezko izenetik), enpresen administrazio eta zuzendaritzako graduondoko programa akademikoa da.

Oro har, MBA baten lehen urtean, enpresaren testuingurua eta enpresaren eginkizun operatiboak ezagutzen trebatzen dute ikaslea. Bigarren urtea espezializatuagoa da eta zuzendaritza-trebetasunetan bustitzea da helburua. Formakuntzaren horretan, lehentasuna ematen zaio enpresa-kudeaketako erronkak gainditzeari, barne-komunikazio, lidergo-gaitasun eta goi-zuzendaritza moduan.

MBA baten formatuan aldaketak daude iraupenari, edukiari eta ikasteko metodoari dagokienez. Iraupena urtebetetik hiru urtera bitartekoa izan daiteke, eta *Executive MBA* izeneko modalitate bat dago, esperientzia profesional handiagoa duten pertsonentzat, zeinean ohikoan formakuntza lanarekin bateratu daitekeen.

MBA programa askok arlo batean espezializatzeko edo kontzentratzeko aukera ematen dute, hala nola finantzak, marketina, logistika, giza baliabideak, eta abar. 

2022 bitartean, ez da euskarazko MBArik eskaini inon, horretarako planak aipatu izan diren arren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Executive MBA - Enpresen Zuzendaritza eta Kudeaketa Masterra - Enpresa Institutua - Instituto de Economía Aplicada a la Empresa - UPV/EHU» *Enpresa Institutua - Instituto de Economía Aplicada a la Empresa* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).
2. 1 2    «MBA bat euskaraz?» *Enpresa Bidea* (Noiz kontsultatua: 2022-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191701
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85081991
* NDL: 01078558
* NKC: ph1012837

 |

* Wd Datuak: Q191701
**Elvasko gaztelua** (portugesez: *Castelo de Elvas*) Portugalgo Elvas hiriko gaztelua da.

Historia
--------

VIII eta XII mendeen artean mairuak egon ziren Elvasen. 1166an Afonso Henriquesek mairuei kendu zien hiria. Hurrengo urteetan eskuz sarritan aldatu zen baina 1226an portugesek betirako eskuratu zuten, bi urtetako setio luzearen ondoren. XIII eta XIV mendeetan gaztelua berriztu eta hiria inguratzen zuen lehenengo harresia eraiki zuten; *Cerca Fernandina*.

Gaztelarekiko mugan egonik hainbat setio eta borroka pairatu izan zituen XIV eta XV mendeetan eta 1507an Manuel I.a Portugalgoak foruak berriztu eta 1511an dorreak eraiki zituen harresietan. Honi esker 1513an hiri estatusa lortu zuen eta 1570an apezpikutza lortu zuen.

Espainiarekiko independentzia gerran ere borrokak izan ziren eta 1641 urtean gaztelua eta harresiak konpondu eta 1653an babes-eraztun berria eraiki zen. 1658an Luis Méndez de Haro espainiarrak setiatu zuen eta 1659an Elvasko borroka gertatu zen. 1662an kaltetutako harresiak konpondu ziren. 1706 eta 1712 artean ere espainiarren erasoak jasan zituen. 1807an Napoleondar gudaroste frantsesek hartu zuten Elvas baina hurrengo urtean ingeles-portugaldar tropek askatu zuten.

Egitura
-------

Gazteluaren egitura nahiko errektangularra da. Lau hormak mugatzen dute eta hegoalde, mendebalde eta iparraldean babes-dorreak ditu. *Porta da Vila* atea hego-mendebaldean dago.

Hegoaldean zisterna bat dauka eta alkatearen bi solairutako egoitza ere bai.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213362
* Commonscat Multimedia: Castelo de Elvas

---

* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70566
* SIPA: 3225

 |

* Wd Datuak: Q213362
* Commonscat Multimedia: Castelo de Elvas
**June Gibbons** (1963ko apirilaren 11- ) eta **Jennifer Gibbons** (1963ko apirilaren 11-1993) Galesen jaiotako bikiak ziren. "Biki mutuak" ezizenaz ezagunak izan ziren, bakarrik oso gertuko familiakoekin komunikatzen zirelako. Fikziozko liburuak idazten ibili ziren, baina gero benetako hilketak egin zituzten. Horren ondorioz, Broadmoor Ospitalean sartu zituzten hamalau urtez.

Lehenengo urteak
----------------

June eta Jennifer ez ziren inorekin komunikatzen, hitz egiteko zailtasunak zituztelako. Eskolatik laster joan ziren eskola jazarpen, bullying, arazoak ekiditeko.
Haien arazoa gero eta larriagoa bihurtu zen eta ailegatu zen momentu bat non bikiek bere ahizpa txikiarekin, Roserekin soilik hitz egiten zuten.
Hamalau urte bete zituztenean, terapeuta bat saiatu zen haien arazoa konpontzen, hainbat barnetegitara bidaltzen, baina ez zuen ezer lortu.

Ahalmen sortzaile handia
------------------------

Barnetegitik atera zirenean, berriro bakartu ziren eta beraien panpinekin soilik jolasten zuten. Jolastu eta istorio berriak asmatu zituzten eta denbora pasa ahala, gero eta istorio gehiago eta hobeak idazten zituzten.
Azkenean liburuak idazten hasi ziren, normalen Estatu Batuetako (Malibu eta Kalifornian bereziki) jarrera arraroa eta kriminala zuten neska eta mutilen istorioetan oinarritzen ziren haien liburuak.

Krimenak eta ospitalizazioak
----------------------------

Haiek idatzitako nobela batzuk besteak baino arrakasta handiagoa izan zuten. Neskak krimenak eta suteak eragin zituzten eta hori dela eta, zoroetxe batean sartu zituzten.
Haiek, hor egondako hamalau urteetan, sendagaiak hartzen zituzten heinean, idazteko gogoak txikiagotu zitzaizkien.
Jenniferren heriotza

  

Wallace psikologoak esan zuenez, neskek hitzarmen bat zuten; haietako bat hiltzen baldin bazen, besteak hitz egiten hasi eta bizimodu normala izan behar zuen.
Azkenean, Jenniferrek onartu zuen bere burua hiltzea.

1993an beste klinika batera bidali zituzten eta handik gutxira Jennifer gaixotasun ezezagun bat zela eta hil zen.
Bere ahizparen heriotzaren ondoren, adostu zuten bezala, Junek bere bizitza aldatu zuen.

Haiek idatzitako liburu ospetsuenak:

  

Junek *Pepsi-Cola Addict* liburua idatzi zuen, Jenniferrek berriz, *The Pugilist, Discomania, The Taxi Driver´s Son , Postman eta Postwoman* idatzi zituen, besteak beste.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6312457

 |

* Wd Datuak: Q6312457
**Bastidako Trinketa** Nafarroa Beherako Bastida dagoen eraikina da. 2011tik Monumentu Historiko gisa sailkatuta dago. Ondoan Gartxot etxea dago, trinketarekin lotura estua izan duena. Jatorrizko eraikina XVII. mendekoa da baina ondoren aldekata batzuk ezagutu zituen.

Historia
--------

Eraikina XVII. mendearen amaieran edo XVIII.aren hasieran eraiki zen, erabilera pribaturako, hiriko aristokraten familia baten egoitzaren aurrean. Garai hartan jeu de paume kirolan aritzeko egin zen. Lekuak espazio publiko bihurtu ziren XVIII. mendearen amaieran. Etxe noblea 1842an gaur egungo eraikinak ordezkatu zuen eta joko-espazioaren handitzea 1900 inguruan egin zen; orduan trinketa bihurtu zen. Jolas-eremuak bere jatorrizko trazadurari eutsi dio: bi galeria, lauza handien zoladura, sarearen kokapena, etab. Epaileen balkoiak eta tribuna batek osatzen dituzte instalazioak.

Ikus gainera
------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa Beherea** |

* Nafarroa Behereko monumentu historikoak
* Jeu de paume

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22980077
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA64000078

 |

* Wd Datuak: Q22980077
**Maria Emilia Forcherio** (Buenos Aires, Argentina, 1995eko otsailaren 16a) argentinar kirolaria da, belar hockeyan lehiatzen dena.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu belar hockeyan Argentinako taldearekin, Herbehereen atzetik eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Agustina Albertario, Agostina Alonso, Noel Barrionuevo, Valentina Costa Biondi, Emilia Forcherio, Agustina Gorzelany, María José Granatto, Victoria Granatto, Julieta Jankunas, Sofía Maccari, Delfina Merino, Valentina Raposo, Rocío Sánchez Moccia, Micaela Retegui, Victoria Sauze, Belén Succi, Sofía Toccalino eta Eugenia Trinchinetti-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Emilia Forcherio» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Emilia Forcherio» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99957964

 |

* Wd Datuak: Q99957964
Izpi krepuskularrak Brasilen.
**Izpi krepuskularrak** zeruan eguzkia dagoen puntutik ateratzen direla diruditen argi izpiak dira. Perspektiba efektu baten ondorioz puntu batean elkartzen direla diruditen arren izpiak ia paraleloak dira, urrunean bat egiten dutela diruditen trenbide paraleloetan bezala.

Krepuskular hitza krepuskulu esan nahi duen latinezko "crepusculum"-etik dator, fenomeno hau egunsenti eta ilunabarretan maiz gertatzen baita.

Izpi antikrepuskularrak
-----------------------

Artikulu nagusia: «Izpi antikrepuskular»
Kasu batzuetan izpiek zerua zeharkatzen dute eta eguzkiaren aurkako aldeko puntu batean bat egiten dutela dirudi. Izpi horiek izpi antikrepuskularrak deitzen dira. Ez dira izpi krepuskularrak bezain maiz ikusten. Izpiek eguzkia dagoen aldean eta aurkakoan itxuraz bat egitea perspektiba efektu bat da.

Kolorea
-------

Izpi krepuskularrek kolore laranja izaten dute maiz. Egunsenti eta ilunabarretan eguzki izpiek eguerdian baino distantzia luzeagoa egiten dute airean zehar eta Rayleighen sakabanaketaren ondorioz aireko partikulek uhin-luzera laburreko argia (urdina eta berdea) gehiago sakabanatzen dute uhin-luzera luzekoa baino (horia eta gorria).

Galeria
-------

* Izpi krepuskularrak Namibian.Izpi krepuskularrak Namibian.
* Izpi krepuskularrak Golden Gate Parken, San Francisco (AEB).Izpi krepuskularrak Golden Gate Parken, San Francisco (AEB).
* Izpi antikrepuskularrak Floridan (AEB).Izpi antikrepuskularrak Floridan (AEB).
* Ilargiaren izpi krepuskularrak.Ilargiaren izpi krepuskularrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Izpi krepuskular Elhuyar hiztegian.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-11).
2. ↑   Edens, Harald. *Crepuscular rays.*  (Noiz kontsultatua: 2018-03-11).

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)** Atmospheric Optics: Crepuscular rays

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q875322
* Commonscat Multimedia: Crepuscular rays

---

 |

* Wd Datuak: Q875322
* Commonscat Multimedia: Crepuscular rays
**Jarama** Espainiako ibai bat da, Tajo ibaiaren ibaiadar garrantzitsuenetako bat.

Peña Cebolleratik gertu jaiotzen da (*Hiru Probintzien Tontorra* bezala ere ezaguna, El Cardoso de la Sierran, Ayllongo Mendizerran, Erdialdeko Sisteman), Madril, Guadalajara eta Segoviako probintziek bat egiten duten tokian, Guadalajarko Cardosoko pinudi eta hariztien ondoan.

Guadalajara eta Madrileko probintzietatik egiten du bere ibilbidea. Bere ibaiadarrak, eskuinaldetik, Lozoia, Guadalix eta Manzanares dira. Ezkerraldetik, berriz, Henares eta Tajuña.

Bere ibilbidearen lehen zatian, Montejoko pagadia ertzatzen du, Guadalajara eta Madril probintzien arteko muga eratuz. Guadalajarako probintzian, La Hiruela inguruan barneratzen da, Colmenar de la Sierra, Matallana eta El Vadotik igaroz, non, bere urak, urpean hartutako antzinako herriaren izena daraman urtegian biltzen diren, El Vadon, alegia. Berriz sartzen da Madrilgo probintzian Patones de Abajo herri inguruan, Lozoia ibaiaren urak jasoz. Hemendik aurrera, iparralde-hegoalde norantza jarraitzen du, Talamanca de Jaramatik igaroz eta bere eskuinean Madril hiria bera utziz Barajaseko aireportuaren inguruan. Aireportua igaro ondoren, bere ibaiadar nagusien urak jasotzen ditu, Henares, Tajuña eta Manzanaresenak, alegia. Azkenik, Tajo ibaian isurtzen ditu bere urak, Aranjuezera iritsi baino lehenxeago, bertan bere emaririk gehiena osatuz.

Kanpo estekak
-------------

* Jarama ibaiari buruzko informazioa Madrilgo Erkidegoaren webgunean
* Jaramari buruzko informazioa elsoto.orgen
* Jarama ibaia Espainiako gerra zibilean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16508
* Commonscat Multimedia: Jarama River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245454925
* BNE: XX453742
* GND: 7681812-3
* LCCN: sh94006797
* SUDOC: 066838762
* **Lekuak**
* OSM: 2197979
* TGN: 1125128

 |

* Wd Datuak: Q16508
* Commonscat Multimedia: Jarama River
**Dunkeldeko katedrala** (ingelesez: *Dunkeld Cathedral*) Eskoziako Dunkeld herriko katedrala da, Perth eta Kinross eskualdean. Eskoziako Elizari dagokio. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Vi edo VII mendean monasterio bat izan zen Dunkelden, Kolunba Ionakoak egina izan zitekeena. IX mendean Causantín mac Fergusa monasterio handiago bat eraiki zuen. XI menean Dunkeldeko abadetxe zeltiarra Eskoziako koroaren menpe ezarri zen.

Katedrala 1260 urtean eraikitzen hasi ziren eta 1501 urtean bukatu. Hain denbora luzea behar izan zutenez, hainbat estiloren nahasketa dauka, batez ere gotikoa eta normandiarra. 1689an Dunkeldeko guduan jakobiten eta errealisten arteko borrokak izan ziren katedralatren inguruan.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2086395
* Commonscat Multimedia: Dunkeld Cathedral

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148017684
* LCCN: no00009203

 |

* Wd Datuak: Q2086395
* Commonscat Multimedia: Dunkeld Cathedral
**Errealismo zikina** (*Dirty realism*) XX. mendeko 70 eta 80ko hamarkadetan AEBn sortutako literatura-mugimendua da. Mugimendu honen nahia da, funtsean, narrazioa bere osagai nagusietan bakarrik biltzea.

Deskripzioetan soiltasun, zehaztasun eta hitzen erabilera urriko joera da errealismo zikinaren ezaugarria. Objektuak eta pertsonaiak oso era zehatz eta azalekoan azaldu behar dira; izenondoak eta aditzondoak nabarmen murriztu behar dira, testuingurua izateko narrazioaren muina. Bestalde, pertsonaiak ohiko bizitzak dituzten gizaki arruntak dira.

Errealismo zikinaren ordezkari nabarmenak hauek dira: John Fante, Charles Bukowski, Raymond Carver, Richard Ford, Tobias Wolff eta Chuck Palahniuk idazle estatubatuarrak; Pedro Juan Gutiérrez, Fernando Velázquez Medina eta Zoé Valdés kubatarrak; Pablo Palacio ecuadortarra; Argenis Rodríguez venezuelarra; eta Roger Wolfe, Héctor Álvarez Sánchez, David de la Rosa eta Alberto Gómez Vaquero espainiarrak.

Euskal Herrian literatura-mugimendu honetan Iban Zaldua eta Harkaitz Cano (euskaraz) eta Karmelo C. Iribarren (espainieraz) koka daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2568215

 |

* Wd Datuak: Q2568215
*Egun on, Courbet jauna*, 1854an Gustave Courbetek egindako margolan errealista.
Annibale Carracci, *Harategia*, 1580 inguruko margolana.
**Errealismo artistikoa** esanahi desberdinak izan ditzakeen kontzeptua da: korronte idealisten eta erromantikoen aurreko erreakzio moduan sortu ziren arte-mugimendu batzuk izan daiteke, batetik; zentzu horretan XIX. mendean Frantzian Errealismo literarioa eta margolaritza errealista sortu ziren. Modu orokorrago batean, bestetik, jarrera estetiko bat definitzen du, arte eta errealitatea identifikatzeko joera, alegia; azken honen arabera arteak errealitatea imitatu nahi du. Azken zentzu horretan errealismoa une eta garai desberdinetan agertu da.

Ezaugarriak
-----------

Errealismo artistikoak objetibitatea bilatzen du, ametsak eta fantasia baztertuz. Nolabait, egunerokotasuna exostismoaren gainetik kokatzen dute, arazo politikoak eta gizartekoak erakutsiz. Artista errealisten helburua errealitatea ahalik eta modu zehatzago erakustea da. Horretarako artistaren behaketa ezinbestekoa da. Ikuspuntu tekniko batetik, Erromantizismoarekin konparatuta, ez zituen aldaketa handiak ekarriko. Aldaketa gaien aldetik izango da. Errealitatea edertu gabe, artista errealistak garaiko gatazkak, lantegien esplotazioa, txirotasuna, bazterketa, gizartearen arazoak aurkeztuko ditu. Zentzu horretan garaiko benetako testigantzak izango dira lan hauek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Margolaritza errealista
* Literatura errealista
* Hagako Eskola
* Barbizongo eskola
* Errealismo platonikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10857409
* Commonscat Multimedia: Realism

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85111768
* AAT: 300056550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q10857409
* Commonscat Multimedia: Realism
Pestizidak, herbizidak eta ongarri sintetikoak erabiltzeak, eta errendimendu handiko uzta aldaera berriak erabiltzeak munduko elikagaien ekoizpena handitu zuen Bigarren Mundu Gerraren ondoren.
**Iraultza berdea** 1940eko eta 1970eko hamarkaden artean, eta batez ere 1960ko hamarkadatik aurrera, nekazaritzaren ekoizpena asko handitu zuen ikerketa, garapen eta teknologia berrikuntzen multzo bati deritzo. Nekazaritza ikusteko beste modu bat eragin zuen iraultza berdeak, iraupeneko jarduera izatetik merkataritzarako sektore izatera igaroz.

Norman Borlaug izeneko agronomoa hartu izan da iraultza berdearen aitatzat.

Iraultza berdearen oinarriak hauek dira:

* Uzta handiak ematen dituzten zereal aldaeren garapena.
* Ureztatze azpiegituren hedapena.
* Kudeaketa sistemen modernizazioa.
* Hazi hibridoen banaketa.
* Ongarri sintetikoen hedapena.
* Pestiziden orokortzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186050
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318961x (data)
* GND: 4191439-9
* LCCN: sh85057221
* SUDOC: 027726517
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186050
Memorial José Martíri eskainitako oroitarria Iraultzaren Plazan.
Iraultzaren Plaza, gaztelaniaz **plaza de la Revolución** Habanako (Kuba) plaza nagusia da. Fulgencio Batista diktadoreak haren eraikuntza agindu zuen, orduan "plaza Cívica", euskaraz "Gizalegezko plaza" izenarekin, baina plazaren ospea 1959ko iraultzaren oroimenez eskainia izan ondoren zabaldu da, Fidel Castrok sortutako erregimenaren benetako ikurra izan baita. Iraultzaren plazak hiritarren mugimendu handiak ezagutu ditu eta, date berezietan, Castrok han egiten zituen bere hitzaldi luzeak. Plazaren kokapena Habanan estrategikoa da, Paseo eta Rancho Boyeros ibilbideetan, Vedado auzoan.

Ezaugarriak
-----------

Bere 72.000 m²ekin, munduko plaza handienetariko bat da. Plaza honetan elementu nagusia, zalantzarik gabe, Juan José Sicre eskultorearen José Martíri eskainitako oroitarria da. Beste lementu deigarria Barne Ministerioaren eta Banco Metropolitanoren fatxadetan ikusten diren irudiak. Biak Korda argazkilaritzaren lanetan oinarrituta daude eta Enrique Ávilak duten forma eman zien. Lehenengoa Che Guevararena izan zen, eta "Hasta la victoria siempre" (Garaipena lortu arte beti) lemarekin dago. 2009an Camilo Cienfuegosena, iraultzaren beste protagonista handia, inauguratu zen; bigarren hau Banco Metropolitanon dago kokatuta.

Gertakizun batzuk
-----------------

Esan dugun bezala plaza hau mobilizazio handien testigu izan da baina baita ere beste motatako eginkizunen testigu:

* 2009ko irailaren 20an, Juanes abeslari kolonbiarrak bultzatuta, Mugarik Gabeko Bakea bigarre kontzertua egin zen hemen. Kontzertu hartan Juanesekin batera beste hamalau abeslari eta teldeek hartu zuten parte.
* 2015eko irailaren 20an Frantzisko aita santuak ia milioi bat pertsonen aurrean meza eman zuen. Raúl Castro eta Cristina Kirchner bertan egon ziren.
* 2016ko azaroaren 29an, Fidel Castroren heriotzaren ondoren, omenaldi erraldoia eskaini zitzaion plaza honetan. Omenaldi hartan, besteak beste, Raúl Castro, Jacob Zuma, Evo Morales, Nicolás Maduro, Alexis Tsipras, Rafael Correa, Roosevelt Skerrit, Salvador Sánchez Cerén, Daniel Ortega, Danilo Medina, Enrique Peña Nieto, Juan Carlos Varela, Hage Gottfried Geingob, Abdelmalek Sellal izan ziren. Hurrengo egunean, plazatik beratik Santiago de Cubako Santa Ifigenia hilerrira eramateko Fidelen errautsak atera ziren; bidai horrekin 1959an egin zuen Askatasunaren Karabana gogorarazi nahi zuten.

Galeria
-------

* Kubako Antzoki Nazionala.Kubako Antzoki Nazionala.
* Che Guevararen irudia barne ministerioan.Che Guevararen irudia barne ministerioan.
* Fidel Castro Iraultzaren plazan.Fidel Castro Iraultzaren plazan.
* Cienfuegosi omenaldia.Cienfuegosi omenaldia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Plazaren inguruko informazioa EcuRed webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60826781

 |

* Wd Datuak: Q60826781

23°07′21″N 82°23′12″W﻿ / ﻿23.12242°N 82.38669°W﻿ / 23.12242; -82.38669
**Barbara Longhi** (Ravenna, 1552ko irailaren 21a— ibidem, 1638ko abenduaren 23a) Pizkundearen emakume margolaria izan zen. Bere lanak erlijio gaietara bideratu zituen.

Biografia
---------

Barbara Longhi Ravennan jaio zen, 1552an. Aita, Luca Longhi, margolaria zen baita ere eta bere tailerrean ikasi eta lan egin zuen, bereziki erretaulak egiten. Longhiren obrak Kontrarreformaren giroan landu zen eta bereziki erlijioko gaiak landu zituen. Sarritan errepikatu zuen gaia Andre Maria haurrarekinena izan zen. Hasiera batean marrazkia kolore gaineko garrantzia zuen. Haren lanak, emakume izanik, hiritik kanpo ez ziren ezagunak egin.

Haren hamabost margolan ezagutzen dira, guztiak gai erlijiosokoak haren autoerretatua kenduta, azken hau Pizkundean oso zabaldutako gaia. Bere lanek Giorgio Vasari kritikariaren onespena izan zuten. 1590etatik aurrera bere margoak konplexuagoak dira: kolore gehiago erabiliz, hondoek monumentalak bihurtu ziren. Hamar urte geroago joera intimistagoa hartu zuen.

Longhiren lanetan Leonardo Da Vinci eta Rafael Sanzioren eraginak ezagutu daitezke.

Aita 1580an hil zenean tailerra Barbaren anaiak eraman zuen eta emakumeak bertan lanean jarraitu zuen. Barbara Longhi 1638an hil zen.

Lan ezagunenak
--------------

* *Andre Maria eta haurra San Joan Bataiatzailearekin*
* *Andre Maria eta haurra emakume erlijioso bat koroatzen*
* *Santa Katalina Alexandriakoa* (Olioa mihise gainean)
* *Santa Katalinaren ezkontza mistikoak* (Olioa ohola gainean)
* *Dama adarbakarrarekin* (Olioa mihise gainean)

Iruditegia
----------

* Ama Birjina eta haurra santa Barbararekin, 1590 – 95 inguruko lana, Louvre Museoa.Ama Birjina eta haurra santa Barbararekin, 1590 – 95 inguruko lana, Louvre Museoa.
* Dama adarbakarrarekin*Dama adarbakarrarekin*
* Andre Maria haurrarekin.Andre Maria haurrarekin.
* Fraide kamaldoldar baten erretratua.Fraide kamaldoldar baten erretratua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Skira, ed. (2007). *Women artists from Renaissance to Baroque*. Milan.
3. ↑  Viroli, Giordano (2000). *Longo, ed. I Longhi: Luca, Francesco, Barbara pittori ravennati*, sec. XVI-XVII. Ravenna.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31146
* Commonscat Multimedia: Barbara Longhi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35346122
* ISNI: 0000 0000 8218 6582
* GND: 122748808
* LCCN: nr2001001896
* SUDOC: 058604677
* ULAN: 500003301
* RKD: 50737

 |

* Wd Datuak: Q31146
* Commonscat Multimedia: Barbara Longhi
|  |  |
| --- | --- |
| **Eklogita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Eklogita |
| Arroka metamorfikoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | GranateakOnfazita*Zianita**Errutilo**Kuartzo**Lawsonita**Koesita**Anfibolak**Fengita**Paragonita**Zoisita**Dolomita**Korindoi**Diamante* |

**Eklogita** pikor larriko arroka metamorfiko mafiko bat da, konposaketa basaltiko bat da. Eklogitak garantzia du bi gauzengatik. Lehenengo lurrazalean tipikoak diren presioak baino altuagoetan sortzen delako. Bigarrena oso arroka dentsoa delako eta horregatik konbekzioan lagundu ahal duela uste delako.

Arroka freskoa denean almandino eta piropo granateak ditu, gorrixka edo larrosak eta onfazita piroxeno sodiko berdeak ditu. Mineral akzesorioak zianita, errutilo, kuartzo, lawsonita, koesita, anfibolak, fengita, paragonita, zoisita, dolomita, korindoia eta oso gutxita diamanteak izaten ditu. Feldespatoa ez da egonkorra eklogitatan. Glaukofana eta titanita eklogitan sortzen dira goranzko bidean presioa galtzerakoan.

Jatorria
--------

Basalto eta gabroen presio altuko metamorfismoan sortzen dira eklogitak, mantuan sartzen direnean subdukzio zonaldetan. Eklogitan hasieran eskisto urdinen metamorfismotik sortzen dira.

Eklogiten faziea
----------------

Eklogiten faziea tenperatura eta presio altuko kondizioetan sortzen da. Eklogiten sorrera 1,2 GPatan sortzen dira, 45 kilometroko sakoneran eta 400-1000 °Ctan eta normalean 600-650 °Ctan. Diamantea eta kosesita mineral azatarnak dira presio altuetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729546
* Commonscat Multimedia: Eclogite

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4278264-8
* LCCN: sh85040746
* AAT: 300380509
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q729546
* Commonscat Multimedia: Eclogite
*Artikulu hau 1950eko hamarkadako Ekin taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ekin».*
Julen Madariaga EKINen sorrerari buruz, 1952an.
Txillardegi, Ekinen eta ETAren sorrerari buruz, Euskal Herriko Ahotsak proiekturako eginiko elkarrizketan.
**Ekin** Euskal Herriko talde politiko abertzale klandestino bat izan zen; Bilboko ikasle-talde batek sortua (1952), Jose Luis Alvarez Enparantza *Txillardegi*, Julen Madariaga, Iñaki Gaintzarain eta Jose Maria Benito del Valle tarteko. Talde honen helburua euskal arazoetan (euskara, historia, politika...) kontzientziatzea eta heztea zen. 1959an, Ekin taldearen muina eratzen zuten kideek Euskadi Ta Askatasuna izena hartu zuten, erakunde politiko-militar horren hasieratzat jotzen dena.

Abertzaletasun klasikoarekin kritikoak ziren eta frankismo itogarriaren aurrean EAJk agertzen zuen pasibotasuna salatzen zuten. Berehala zabaldu zen, batez ere Bizkaia eta Gipuzkoan euskal ikasleen artean taldeak eratuz. Argi ikusi zen euskal gazteriak frankismoaren aurka ekiteko zeukan gogoa. EAJ talde honen kontra agertu zen hasieratik, batez ere ikusirik Ekinekoak EGIko (EAJren gazte taldea) militanteak bereganatzen ari zirela.

Egoera horretan, EAJk bultzatuta, EGI eta Ekin batu egin ziren (1955) eta Euzko Gaztedi izena hartu zuten. Gazteen erakundearen EAJ alderdiarekiko harremana zailduz joan zen eta tirabirak handituz. Jose Antonio Agirre lehendakariak egoera konpontzeko ahaleginak egin zituen, baina Hegoaldeko buruzagi nazionalisten (batez ere EBBeko presidente zen Juan Ajuriagerra) eta Ekin-etik zetozen militanteen arteko lankidetza ezinezkoa izan zen.

1958an EAJren kontrola onartzen ez zutenek Euzko Gaztedi utzi zuten eta 1959an talde politiko berria sortu zuten EAJtik behin betiko aldenduz: Euskadi Ta Askatasuna (ETA). Funtsean Ekin sortu zuten berberak izan ziren ETA sortu zutenak: Txillardegi, Julen Madariaga eta Benito del Valle.

Ikus, gainera
-------------

* Ekin (garaikidea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q961755
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137485275
* ISNI: 0000 0001 1940 2788
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 45985

 |

* Wd Datuak: Q961755
**Dubuque konderria** (ingelesez: *Dubuque County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dubuque da. 2010eko zentsuaren arabera 93.653 biztanle zituen, Dubuque kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dubuque konderriak 1.597,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,57 ura dira. Beste 1.575,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 58,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 93.653 pertsonetatik 88.788 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.807 dira. 2.436 beltzak edo afroamerikarrak. 144 amerikar natiboak ziren eta 282 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 871 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.083 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113756
* Commonscat Multimedia: Dubuque County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148930624
* ISNI: 0000 0004 4686 8139
* LCCN: n81035032
* NARA: 10038875
* **Lekuak**
* OSM: 271236
* TGN: 2000591

 |

* Wd Datuak: Q113756
* Commonscat Multimedia: Dubuque County, Iowa