recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Srivijaya** ( *Sri Vijaya* edo *Sriwijaya* idatzita malaysieraz edo indonesieraz)  :131 Indonesiako Sumatra uhartean oinarritutako itsas inperio budista izan zen, Asiako hego-ekialdeko zati handi batean eragina izan zuena, hegemonikoa izanez garai batez.

Historia
--------

Srivijaya budismoaren hedapenerako gune garrantzitsua izan zen VIII. mendetik XII. Erresuma hau izan zen Indonesiako artxipelagoaren zati handi batean menderatu zuen lehen estatu batua. Srivijaya Inperioaren gorakada malaioen itsasoko hegemoniaren garaiaren amaierarekin paralelo samarra izan zen. Bere lekuaren alde, orduko estatu boteretsu honek itsas baliabideak erabiliz teknologia konplexu bat garatu zuen. Horrez gain, bere ekonomia pixkanaka eskualdeko merkataritza oparoaz menderatu zen, batzuetan "Zetaren Bidea" deitua, luxuzko ondasunen merkataritzan oinarritutako ekonomia bihurtuz. 

Kedukan Bukit-eko inskripzioa
Srivijayari buruzko lehen aipamena VII. mendekoa da. Tang dinastiako monje txinatar batek idatzi zuen 671n Srivijaya bisitatzen egon zela sei hilabetez. Srivijayaren izenean egindako inskripziorik zaharrena ere VII. mendekoa da Kedukan Bukit-en, Palembang-en, Sumatran, aurkitutako harri batean, 682ko ekainaren 16an datatua dena. 

VII. ,mendearen amaiera eta XI. mendearen hasiera bitartean, Srivijayak protagonismoa lortu zuen Asiako hego-ekialdean. Elkarreragin sendoan sartu zen, askotan lehia, aldameneko Medang Erresumarekin, Java, Kanbodia eta Champarekin. Srivijayaren atzerriko politika nagusia Tang eta Song dinastien agintepeko Txinarekin merkataritza-itun mesedegarriak edukitzea izan zen. Era berean luzapen handiko harreman erlijiosoak, kulturalak eta komertzialak zituen erreesumak Bengalako Pala dinastia budistarekin, baita Ekialde Hurbileko Islamiar Kalifatuarekin ere.

Erresuma XIII. mendean desagertu zen hainbat faktorerengatik, besteak beste, Majapahit javatar inperio arerioen hedapenaren ondorioz. Srivijaya erori ostean, neurri handi batean ahaztu egin zen. Historiografia mendebaldarrean, 1918ra arte ez zen bere existentzia formalki aldarrikatu *École française d'Extrême-Orient-* eko George Cœdès historialari frantsesak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Coedès, George (1968). Walter F. Vella (eld.). The Indianized States of Southeast Asia. trans.Susan Brown Cowing. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-0368-1.
2. ↑   Munoz. Early Kingdoms. p. 117.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234197
* Commonscat Multimedia: Srivijaya

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 6005608

 |

* Wd Datuak: Q234197
* Commonscat Multimedia: Srivijaya
**Sponza jauregia** (kroazieraz: *Palača Sponza*) Dubrovnik hiriko jauregi ezaguna da. 1979tik aurrera hiriaren alde historikoa UNESCOren Gizateriaren Ondarea da.

Etimologia
----------

Izena latinezko *Spongia* izenetik dator, euri ura biltzen den tokia da spongia.

Historia
--------

Barne patioa duen eraikin errektangular hau 1516 eta 1522 artean eraiki zuen Paskoje Miličević Mihov arkitektuak estilo gotiko eta pizkunde nahastuan. 1667ko lurrikaran ez zuen kalterik izan.

Hainbat zerbitzu publiko bete ditu jauregiak. Hainbat merkatal zerbitzu bete ditu, txanpon-etxea izan da, armategia, altxorraren gordailua, banketxea, eskola... XVI mendean Ragusako Errepublikako kulturguinea izan zen, *Academia dei Concordi* literatur akademia bertan sortu zenean.

Gaur egun
---------

Orain hiriko artxibategia da. Agiri zaharrena 1022koa da eta guztira 100.000 eskuizkributik gora gordetzen ditu, aurrez Erretorearen jauregian zeudenak.

Jauregiaren aurrean dagoen Luža enparantzan Dubrovnikeko Udako Jaialdiaren hasiera ekitaldia izaten da.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Portxea.Portxea.
* Barneko patioa.Barneko patioa.
* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.
* Luža enparantza.Luža enparantza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2986276
* Commonscat Multimedia: Sponza Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305653408

 |

* Wd Datuak: Q2986276
* Commonscat Multimedia: Sponza Palace
**Lost Souls** 2003an Arrasaten sortu zen rock taldea da.

Taldekideak
-----------

* Arabo (bateria)
* Mikel (baxua)
* Ruper (gitarra)
* Josu (ahotsa eta gitarra)

### Lehenagoko taldekideak

* Aitor (baxua)

Historia
--------

2003ko abenduko egun batean Arabo, Aitor eta Josu talde bat egiteko ideia izan zuten, antzeko musika gustoko baitzuten (60ko hamarkada erdiadetik 70eko hamarkada erdialdera aldeko musika). Entseatzen hasi ziren eta berehala Ruper taldean sartu zen laukotea osatuz.

Entseatzen eta kontzertua ematen jardun zuten Euskal Herrian zehar eta 2007ko irailean estudioan sartu ziren beraien lehen diskoa izango zena grabatzeko. Horrela beraiek ekoiztutako 8 abestiko diskoa kaleratu zuten abendurako. Diskoari *All the good times gone* abestiaren izen bera jarri zioten.

2008 urtarrilean *25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1* bilduma kaleratu zen. Bilduma honetan Arrasateko gaztetxeko Des-kontrol eta Enboskadaren entsegu lokalean grabatutako *Lazy* kantua sartu zuten. Otsailean GoiTB kateko Musikantoi programan taldeari egindako elkarrizketa bat emititu zen, bertan taldearen eta lehen diskoaren nondik norakoak azaldu zuten. Urte bereko udan Aitorrek taldea utzi zuen, orduan, Mikel (Quadrophenicos, Los Cretinos eta Gatillazo taldeetan jo zuen) sartu zen baxua jotzera. Taldekide hauek entseatzen eta abesti berriak konposatzen hasi ziren. 2009an, kontzertu sorta bat jo zuten, eta maiatzean Euskal Herritik kanpo jo zuten lehen aldiz, Londresgo *Dirty Watters* klubean.

2010eko irailean taldea banatu egin zen.

Diskografia
-----------

* All the good times gone (2007, autoekoiztua)

### Bildumak

* 25 Hits of Mondra Underground Sounds Vol. 1 (2008, Mondra Underground Sounds)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen MySpace gunea
* *Evil Woman* abestiaren zuzenekoa (Youtube)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262610
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140559369

 |

* Wd Datuak: Q12262610
**Logan konderria** (ingelesez: *Logan County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Napoleon da. 2010eko zentsuaren arabera 1.990 biztanle zituen, Logan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Logan konderriak 2.619,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 47,72 ura dira. Beste 2.571,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.990 pertsonetatik 1.966 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 12 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 8 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48896
* Commonscat Multimedia: Logan County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137230517
* LCCN: n82104475
* NARA: 10039534
* **Lekuak**
* OSM: 1740289
* TGN: 2001580

 |

* Wd Datuak: Q48896
* Commonscat Multimedia: Logan County, North Dakota
**Swan Fyahbwoy** (Madril, Espainia, 1979ko abenduaren 15a - ) Elan Fernandez-en izen artistikoa da. *El chico de fuego* ere ezagutzen den artista hau *reggae* eta *dancehall* abeslari famatua da Espainia aldean. Horrez gain Madrid Dancehall Club-en aitzindaria da.

Ibilbide artistikoa
-------------------

Bere ibilbide artistikoa 2005eko abenduan hasi zen, Nhu Real Shotta bideoarekin, abesti horrek arrakasta handia izan zuen interneten, horregatik 2006an "Ny chance ni try" maketa kaleratu zuen. Interneten eskegi zuen doanik, horren ondorioz, hilabete gutxitan Espainia osoak ezagutu zuen Swan Fyahbwoy.

Hurrengo urteetan, herriz herri ibili zen kontzertuak ematen Espainia osotik zehar 2009rarte. Urte horretan bere lehenengo LPa atera zuen merkatura, Innadiflames delakoa, hain zuzen. Lan hau Mario "Daddy Cobra" Olivaresen laguntzari esker izan zen posible. Disko hau maketa bezala, interneten eskegi zen musu truk ere, baina artistari laguntza ekonomiko eman ziotenenei, CDa formatu fisikoan eurenganatzea lortu zuten, eta, horrez gain, kontzertu baten DVDa ere eman zieten. Bestetik, Innadiflames-en 400.000 deskarga baino gehiago izan dira mundu osoan zehar.

Momentu honetan, abeslaria lanean dabil 2011n aterako den lan batean. Aldi berean, jiran dabil Espainiatik eta gertu Latinoamerikatik.

Diskografia
-----------

* *Ni Chance, Ni Try* (EP)(2006)
* *Innadiflames* (LP)(2009)
* *Extremely Flammable* (LP)(2012)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9080809
* Commonscat Multimedia: Swan Fyahbwoy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309573900
* BNE: XX5394131

 |

* Wd Datuak: Q9080809
* Commonscat Multimedia: Swan Fyahbwoy
**Logan konderria** (ingelesez: *Logan County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Russellville da. 2010eko zentsuaren arabera 26.835 biztanle zituen, Logan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Logan konderriak 1.442,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,69 ura dira. Beste 1.430,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.835 pertsonetatik 24.585 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 651 dira. 1.734 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 64 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 362 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491479
* Commonscat Multimedia: Logan County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125503781
* GND: 4601700-8
* LCCN: n81133522
* NARA: 10038974
* **Lekuak**
* OSM: 1846549
* TGN: 2000815

 |

* Wd Datuak: Q491479
* Commonscat Multimedia: Logan County, Kentucky
**Lubbock konderria** (ingelesez: *Lubbock County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lubbock da. 2010eko zentsuaren arabera 278.831 biztanle zituen, Lubbock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lubbock konderriak 2.332,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,21 ura dira. Beste 2.319,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 119,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 278.831 pertsonetatik 248.739 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 88.924 dira. 19.957 beltzak edo afroamerikarrak. 1.026 amerikar natiboak ziren eta 161 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.650 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 284 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.014 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111790
* Commonscat Multimedia: Lubbock County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2323149489145293810000
* ISNI: 0000 0004 0398 165X
* LCCN: n81058595
* NARA: 10047150
* **Lekuak**
* OSM: 1810969
* TGN: 2002032

 |

* Wd Datuak: Q111790
* Commonscat Multimedia: Lubbock County, Texas
**Sordina** musika tresnen soinu bolumena jaisteko balio duten mekanismo ezberdinek hartzen duten izena da. Soinuaren tinbrearen ezaugarriak ere alda ditzake, eta izen, forma eta material ezberdinak izan ditzake, musika tresnaren arabera. Ezagunenak, metalezko haize musika tresnen sordinak dira, bereziki, tronpetarenak.

Piano bertikalaren kasuan, sordina pedala, mazotxo eta harien artean jarritako feltrozko lamina batean datza, honela, soinu bolumena asko jaitsiz.

Tronpeta
--------

Sordina, tronpetak, tronpak, tronboiak eta tubak eginiko soinua jaitsi eta soinuaren kalitatea aldatzeko mekanismo bat da. Forma eta material ezberdinetakoa izan daiteke, kautxu, plastiko, zur edo metalezkoa, adibidez, eta behar bezala sartzen da musika tresnaren kanpaian, behar bezala sartzen ez diren beste sordina mota batzuk ere badauden arren (sordina libragailua bezala). Plastikozko edo metalezkoak egiten dira.

Sordinek, metaletan, soinu uhinen mugimenduak oztopatzen dituzte, harmoniko batzuk goratzen dituzte eta beste batzuk beheratu. Tronpeta joleek, sordina forma ezberdinekin frogak egin dituzte, pabiloian esku bat sartzetik (metal klasiko batzuetan oso ohiko teknika), kanpaia sarraila-zilindro batekin estaltzeraino.

Libragailuak, jazzari, soinurik indartsu eta bokalizatuenak eman dizkio. Tronpeta-joleek, libragailuen goma erabiltzen zuten efektu hau lortzeko, eta hemendik dator aparatuaren izena. Teknika honetan, sordina pabiloiaren gainean jarri eta ixte maila aldatzen da *wah-wah* efektu bat lortzeko.

Sordina zuzenak (*straight mute*), tronpetaren soinurik leunenak ematen ditu. Zilindrikoa, pabiloiari egokitzen da. Sordinaren mutur irekirantz jotzen da eta soinu uhinak, zilindroa bete eta soinua xurgatzen duen material batetara pasatzen dira.

Kopazko sordina (*cup mute*) konikoa da, kopa formaduna mutur zabalenean, batzuetan, feltroz estalia. Tronpetaren bolumena eta tonu sarkorra jaisten du, baina ezaugarri leunago bat gehitzen du. Koparen posizioa zati konikora egoki daiteke pabiloiaren distantzia aldatzeko.

Wah-Wah sordina, 1965ean asmatua, pabiloira egokitzen den metalezko hodi bat da, eta metalezko lepo batekin itxita doana. Bere tinbre etereoa aldatu egiten da, sordinan sartzen denaren arabera.

Harmon sordina *wah-wah* sordinaren baliokidea da, baina, bere azkeneko zatian metalezko leporik gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q941882
* Commonscat Multimedia: Mutes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7671263-1
* AAT: 300042604
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q941882
* Commonscat Multimedia: Mutes
Gunea ibaiaren beste aldetik ikusia.
Lujiazuiko eraikinik garaienak elkarren ondoan.
31°14′20″N 121°29′50″E﻿ / ﻿31.2389°N 121.4972°E﻿ / 31.2389; 121.4972
**Lujiazui** (txinera sinplifikatuz: 陆家嘴; txinera tradizionalez: 陸家嘴; pinyineraz: Lùjiāzuǐ), Shanghai hiriko gune ekonomiko garrantzitsua da. 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zuen gobernuak Shanghaiko Pudong Barrutiaren hegoaldean, Bundaren aurrez aurre eta Huangpu ibaiaren ondoan.

Kokapena
--------

Lujiazuik 31,78 kilometro koadroko azalera dauka eta mundu osoko finantza barruti guztiek bezala, eraikuntza gehienak bulego eraikinak dira. Gunearen iparraldean badira oraindik etxe zaharrak, baina pixkanaka eraikuntza hauek eraitsi eta eraikin berriak altxatzearekin batera, desagertu egingo dira.

Bulego dorreez gain, etxebizitza egitasmo handiak daude, "Tomson Riviera Apartments" delakoa esaterako.

Historia
--------

1980ko hamarkadara arte, Lujiazuin ontziolak, etxebizitza zaharrak eta mota desberdineko lantegiak baino ez zeuden. Baina hamarkada hartan, gunea eraberritu eta bulego barruti berri bat eraikitzeko lanak hasi ziren.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Jin Mao Dorrea
* Sortaldeko Perla dorrea
* Shanghai World Financial Center

Ikus, gainera
-------------

* Shanghairen banaketa administratiboa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gunea 1980tik zenbat aldatu den erakusten duten argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1074628
* Commonscat Multimedia: Pudong Lujiazui

---

 |

* Wd Datuak: Q1074628
* Commonscat Multimedia: Pudong Lujiazui
**Matematiketako Lukasiar katedra**, ingelesez: *Lucasian Chair of Mathematics*, Cambridgeko Unibertsitateko Matematika unibertsitate katedra bat da. 1663an Erresuma Batuko Legebiltzarreko Henry Lucas biltzarkideak sortu zuen, hortik katedraren izena, eta 1664an Karlos II.a Ingalaterrakoak ofizialki ezarri. Katedra edo eserlekuan dagoen pertsonak **lukasiar irakasle** titulua jasotzen du.

Lehenbiziko lukasiar irakaslea Isaac Barrow matematikaria izan zen eta Isaac Newtonen jarraitu zion.

Lukasiar irakasleen zerrenda
----------------------------

* 1664 - Isaac Barrow
* 1669 - Sir Isaac Newton
* 1702 - William Whiston
* 1711 - Nicholas Saunderson
* 1739 - John Colson
* 1760 - Edward Waring
* 1798 - Isaac Milner
* 1820 - Robert Woodhouse
* 1822 - Thomas Turton
* 1826 - Sir George Airy
* 1828 - Charles Babbage
* 1839 - Joshua King
* 1849 - Sir George Stokes
* 1903 - Sir Joseph Larmor
* 1932 - Paul Dirac
* 1969 - Sir James Lighthill
* 1980 - Stephen Hawking
* 2009 - Michael Green
* 2015 - Michael Cates

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q865664

 |

* Wd Datuak: Q865664
**Maite Aurrekoetxea Viloria** (Bilbo, 1971) bizkaitar musikagilea da.

Bilboko Arriaga Kontserbatorioan Akordeoi titulua eskuratu zuen, eta Piano eta Biola ikasketak egin zituen. Harmonia, Kontrapuntu eta Fuga ikasketak ere egin zituen. Gasteizko Jesus Guridi Kontserbatorioan Konposizioa ikasi zuen Carmelo Bernaola irakaslearekin. Madrilgo Goi Kontserbatorioan, Orkestra Zuzendaritza ikasi zuen. Arlo horretan Euskal Kamerata Ganbera Orkestraren zuzendaria da eta Jesus Guridi Kontserbatorioko orkestraren zuzendari-ordezkoa. Barakaldoko Zigor Abesbatza ere zuzendu du. 1998. urteaz gero Bergarako Musika Eskolako Orkestra Sinfonikoko zuzendari da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262878
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25130
* Lur: 00632/eu\_a\_6320/a6320

 |

* Wd Datuak: Q12262878
**Maite Franko Castro** (Irun, Gipuzkoa, 1971) euskal idazlea, ipuin kontalaria, aktorea, gidoigilea eta euskara irakaslea da.

Bizitza
-------

Pedagogia eta interpretazioa ikasketak egin zituen. Ondoren antzerkigintza, irakaskuntza eta literatura arloan murgildu zen. Interpretazioaren munduan zenbait taldetan aritu zen Irungo Katamitus, BAI eta Xalakabula taldeetan, besteak beste. Geroago, Legorretako Dar-dar produkzioak-en sartu zen, aktore eta gidoigile zereginetan, aldi berean ikus-entzunezkoetan lan laburrak eginez.

Irakaskuntzan, euskara irakasle eta didaktikaria izan da AEK-n; baita Hondarribiko Ikastolan antzerki irakasle ere. Literaturan 2003 urtean eman zuen ezagutzera haurrentzako *Ixone isilik* ipuina (Aizkorri). 2012an *Dantzari lentejuela-bihotza / El soldadito de plomo* liburuaren egokitzapen lanak egin zituen. 2004 urteaz geroztik, hiru arloak bat eginik, ipuin kontalari dabil, hiru urte hauetan Euskal Herriko liburutegi eta eskola askotan izanik eta 300 saio baino gehiago eskainiz. Azken urteetan *Urruzunotarrak gehituz* egitasmoan gazteen tutoretza eta motibazio saioetan parte hartzen du.

Argitalpenak
------------

* *Ixone isilik* ipuina (Aizkorri, 2004).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Maite Franko Castro - Euskal idazleen elkartea» *idazleak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-07).
2. ↑   «Galtzagorri Elkartea» *www.ibbygaltzagorri.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-07).
3. ↑    liburutegia. *Maite Franco Castro | EIBZko liburutegia.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-07).
4. ↑     *Maite Franko ipuin kontalaria » NOR DA?.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-07).
5. ↑    *IXONE ISILIK - MAITE FRANCO CASTRO - 9788482633442.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117464698

 |

* Wd Datuak: Q117464698
**Lord Johnen gotorlekua** Gipuzkoako Pasaia udalerriko Pasai Donibane barrutian dagoen gotorleku bat da. Jaizkibel mendiaren mendebaldeko muturrean dago, Arrokandietako gainaldean. Berez, Santa Isabel gazteluaren defentsak dira; horren atzealdea gordetzeaz gain, Jaizkibeldik etor zitezkeen erasoei aurre egiteko aproposa zen. Gaur egun aisialdi eremua da.

1875ean tropa liberalek eraiki zuten. Halere, aurrekariak Lehenengo Karlistaldiatik bazituen.Victor Hugok aipatzen ditu 1843 urtean Pasai Donibanen eginiko egonaldian, orduko egoera deskribatzen.. Izan ere, 1836ko udaran itsas armada britainiarreko zulatzaileak aritu ziren Arrokandietako gotorlekua eta beste txikiago batzuk gotortze lanetan, Lord John Hay izena emanez handienari, hain zuzen 1833an bertaratua eta karlisten begirunea ere irabazi zuen almirantearena. .Oinplanoa laukizuzen samarra du (47x25 m) eta hego ekialdeko ertza pixka bat alakatua. Betelan bat du (arroka naturalaren zati bat hartuz), kanpoaldea harlandu zakarraz estalitako horma batez inguratua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Victor Hugo, Joxe Azurmendi (hitzaurrea); Koldo Izagirre (itzultzailea).- *Idi Orgaren Karranka: (Euskal Herrian Gaindi, 1843)*. Donostia: Elkarlanean, 2002. ISBN 84-8331-842-3. Orr.150-151
2. ↑  Arrieta Valverde, Antton.- *Euskal Herriko Forteak. Berpizkundetik Karlismora*. Tafalla : Txalaparta, 2015. ISBN 978-84-15313-96-0. Orr.178-181.

Kanpo estekak
-------------

* Lord Johnen gotorlekuari buruzko informazioa. Ingeba.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492341

 |

* Wd Datuak: Q20492341
**Lord iluna** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da.

Sithek beti izan dute Sithen Lordak edo Sithen Jaunak deituriko lider kontseilu bat. Darth Revanekin Sithen belaunaldi berria iritsi zenean, Sith Kontseilua desagertu egin zen, baina ez hala Lord Ilun titulua eta zenbaitek titulu hau izan zuten. Ruusango gudua gertatu zen garaian asko ziren titulu hau zuten sithak.

Alabaina, oso kontu ezberdin bat zen Sithen Lord Iluna edo Sithen jaun ilunaren titulua. Batek bakarrik izan zezakeen titulu hau. Hala izan zen Sithen Urrezko Aroan, Sith Gerran eta Revanen erregealdian, honen titulua beranduago bere ikasle zen Darth Malakek jaso zuelarik.

Baina, Darth Malak hil ondoren, Lord ilun titulua Traya edo Sion bezalako kontaezinbeste Lorden artean desagertu zen. Ruusango guduaren ondoren Darth Banek jaso zuen titulua galaxiako azken Lord bezala. Mila urte beranduago kargu hau izan duen azkena Lumiya Lady Iluna izan zen.

Darth Plagueis edo "Plagueis jakintsua" bezalako sith bat sith boteretsu bat izan zen, bere ikaslea zen Darth Sidious baino are boteretsuagoa, midikloriarrak aldatu edo konbinatu eta bizia sor zezakeelako. Zoritxarrez (Palpatinen ikuspegitik), amaiera oso tragiko bat izan zuen, bere ikasleak berak ezustean hartu eta lotan zegoela hil zuenean. Palpatinentzat gozamen hutsa izan zen, sith ororen gaineko Botere Gorena izango baitzuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5978914

 |

* Wd Datuak: Q5978914
**Maite Eskarmendi Ezkerra** (Donostia, Gipuzkoa, 1972), euskal kazetari, telebista aurkezlea eta modan aditua da.

Donostiako Bidebieta auzoko Herria Ametsa ikastetxean egin zituen ikasteketak. Ondoren, Euskal Herriko Unibertsitatean informazio zientziak ikasi zituen.

Egindako lanak
--------------

### Moda

Aita jostuna zuen, eta hori dela eta modaren jarraitzailea izan da txikitatik. Modaren arloan, ETB1eko *Itxuroso* saioa aurkeztu zuen. Brasilen bizi izan zen, eta bertan Kataluiniako moda argazkilari batzuen moda eta produkzio laguntzaile bezala lan egin zuen. Personal shoper bezala ere lan egin izan du.

### Telebista

#### Zuzendari

* Esta es mi gente ( ETB2)
* Euskal Kanturik onena (ETB1)

#### Zuzendariorde

* Sabor de Hogar (la Sexta)

#### Aurkezle eta kolaboratzaile

* Albistegi zerbitzuak. (ETB1 eta ETB2)
* Itxuroso (ETB1)
* Zuek hor eta gu hemen. (ETB1)
* Kaleko hainbat ekitalditan erreportari

#### Erredaktore

* San Miguel Crackas del Surf (Nitro)
* Euskal Kantuen gaua (ETB1)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La ikastola Herri Ametsa de Bidebieta celebra el domingo sus pruebas de montaña» *El Diario Vasco* 2017-01-27 (Noiz kontsultatua: 2020-03-31).
2. ↑    *ON Revista de Ocio y Estilo.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89128894

 |

* Wd Datuak: Q89128894
**Sturmabteilung** (**SA**;  Ahoskera (i · ?); *Ekaitz Unitatea* edo *Eraso Dibisio* gisa itzulia), Alderdi Naziaren hasierako indar paramilitarra izan zen. 1920 eta 1930eko hamarkadetan paper garrantzitsua izan zuten Adolf Hitlerren boterera iristean. Euren lan nagusia, hasiera batean, Nazien bilera eta manifestazioetan segurtasuna ziurtatzen zen, talde opositoreen bilkurak hautsiz, beste alderdien indar paramilitarren aurka arituz, bereziki *Fronte Gorriko Gudarien Liga*ren aurka. Baina baita ere hauek zituen jomugan: Alemaniako Alderdi Komunista, Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata, eslabiar, ijito, demokrata eta juduak intimidatzea, adibidez Juduen negozioen boikot Nazia gertatu zenean.

SA, garai hartan, **Alkandora Arreak** bezala izendatu ohi ziren, uniformearen kolorea dela eta, Benito Mussoliniren Alkandora Beltzak bezala. SAk titulu sasi-militarrak eraiki zituen bere kideentzat. Sistema hau Alderdi Naziaren beste adar batzuek ere kopiatu zuten, batez ere Schutzstaffelak (SS), SAren adar bat izan zena hasiera batean. Kolore marroiko alkandorak aukeratu zituzten Lehen Mundu Gerraren ostean material hau merke eskura zitekeelako Alemanian, Alemaniako Inperioaren garaian Schutztruppeak eskatu zituelako kolonietan aritzeko.

1934an Adolf Hitlerrek berak "odol garbiketa" bat agindu eta SAren boterea kendu zuen. Gertaera honi Labana Luzeen Gaua deitzen zaio. SAren ordez SSak jarri ziren agintean, nahiz eta taldea ez zen desegin 1945an Bigarren Mundu Gerran Hirugarren Reichak kapitulazioa sinatu zuen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Toland* p. 220

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q150793
* Commonscat Multimedia: Sturmabteilung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138308139
* ISNI: 0000 0001 1512 8347
* BNF: 11962069j (data)
* GND: 63215-6
* LCCN: n83001585
* NKC: kn20090828001
* SUDOC: 027619249
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q150793
* Commonscat Multimedia: Sturmabteilung
**Lorca–San Diego** Murtziako Eskualdeko tren geltoki bat da, Lorca udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera
------

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* *Murtzia — Almeria*: xxx,x kilometro-puntua
* *Murtzia — Aguilas*: 55,5 kilometro-puntua

Historia
--------

1885eko martxoaren 28an Alcantarilla-Lorca burdinbidea inauguratu zen, honen eraikuntza *Sociedad Anónima Crédito General de Ferrocarrilesek* egin zuelarik. Ibilbide hori Murtzia eta Granada artean trenbide bat ezartzeko asmo handiagoko proiektu baten parte zen. Alcantarillatik zetorren linearako geltoki terminal bat eraiki zen, Lorca–San Diego. Hirian bazen beste geltoki bat, Lorca–Sutullena izenekoa, *Great Southern of Spain Railway Company Limiteden* jabetzakoa. Enpresa honek bi instalazioen arteko lotura adar bat eraiki zuen, 1892ko martxoan inauguratua.

1941ean, zabalera iberiarreko trenbideak nazionalizatu ondoren, RENFEren esku geratu ziren instalazioak.

1985eko urtarrilean Almendricos-Guadix linea itxi zen, hau da, ekialdeko Andaluziarekiko lotura historikoa galdu zen. 1989an Lorca–San Diego geltoki historikoa eta bere instalazioak eraitsiak izan ziren, tren-zerbitzuak Lorca–Sutullenan zentralizatuz. Haren ordez, San Diegon trenbide-geraleku xume bat eraiki zen.

2005eko urtarriletik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

Geltokia
--------

Zerbitzuak
----------


|  |
| --- |
|  **Murtziako eta Alacanteko Renfe Aldiriak** |
|  **Hasiera**  |  **Aurrekoa**  |  **Linea**  |  **Hurrengoa**  |  **Amaiera** ⁠ |
| *Murtzia–Del Carmen*   ←   | La Hoya | ◄       ► | Lorca–Sutullena |   →   *Aguilas* |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Housman, Brian; Jacobi, Adam; Carollo, Andrea; Nobel, Tamar; Eber, Corey; Acquah, Samuel; Powell, Charles; Kaufman, Andrew *et al*..  (2020-12). «COVID-19 ventilator barotrauma management: less is more» *Annals of Translational Medicine* 8 (23): 1575–1575. doi:10.21037/atm-20-3907. ISSN 2305-5839. (Noiz kontsultatua: 2021-02-08).

Ikus, gainera
-------------

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5846619
* Commonscat Multimedia: Lorca-San Diego train station

---

 |

* Wd Datuak: Q5846619
* Commonscat Multimedia: Lorca-San Diego train station
**Somalia Frantsesa** (frantsesez: *Côte française des Somalis*, lit. "Somaliako Kostalde Frantsesa"; somalieraz: *Dhulka Soomaaliyeed ee Faransiiska*) Afrikako Adarreko kolonia frantsesa izan zen. 1883 eta 1967 artean zegoen.

Historia
--------

1883 eta 1887 urteen artean ezarri zen, Somaliako agintariek eta Afar sultanek frantsesekin hainbat itunetan sinatu ondoren. Somalia Frantsesaren "Cote Francaise des Somalis" izena Mohamed Haji Didek, Gadabuursiko Mahad 'Ase adarrakoak, proposatu omen zuen. Hark Frantziarrak iritsi baino lehen, Sultana eta Zeilako merkatari oparoa izan zen, eta 1891. urtean "Gami ar-Rahma" Djibutiko lehen meskita eraiki zuen.

Etiopia Inperialeko Trenbidearen eraikuntzak Etiopiako mendebalderantz, Djibutiko porturantz, eramateak 15.000 biztanleko hiri bihurtu zuen, Harar Etiopiako hiri bakarra izan zen garai hartan.

Dire Dawa-rako trenbidea amaitzean eta jatorrizko konpainia huts egin eta gobernuak erreskatea egin ondoren, trenbide-sareak baimendu zion lurraldeari Zeila-ko (orduan Somalilandia Britainiar eremuan) karabanetan oinarritutako merkataritza Somalilandea) aldatzea eta kafe eta beste ondasun batzuen ate nagusia bihurtu zen Etiopiako hegoaldean eta Ogadeneko Harar hirian bidez.

Trenbidea etiopiako konkista italiarraren ondoren jarraitu zuen, baina Bigarren Mundu Gerraren tumultuari jarraiki, 1946an Frantziako itsasoz bestaldeko lurralde bihurtu zen. 1967an, Somalia Frantsesa Afar eta Issa Lurralde Frantsesa berrizendatua izan zen, eta 1977an, Djibuti herri independente bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *168. araua: Afrika kolonialeko toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333126
* Commonscat Multimedia: French Somaliland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125030593
* LCCN: n78080067
* SUDOC: 095933158

 |

* Wd Datuak: Q333126
* Commonscat Multimedia: French Somaliland
Skokholm and its neighbouring islands
Gabai arrunta hegan egiten.
**Skokholm uhartea** (galesez: *Ynys Sgogwm*) Pembrokeshiretik (Gales) lau kilometrotara dagoen biztanlerik gabeko uhartea da. Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionalaren barruan dago eta Skomer uhartetik oso gertu dago. Interes Zientifiko Bereziko Lekua da. Inguruko urak ere babestuta daude.

Ezaugarriak
-----------

Kilometro karratu bateko hedadura du. Oso ezaguna da dituen hareharri gorriko itsaslabarei esker non itsas-hegazti askok kabiak egiren dituzten. Uharte osoa erreserba naturala da eta bisitzaeko aurretik Wildlife Trust of South and West Wales erakundeari baimena eskatu behar zaio. Uhartean etxetxo bat dago eta bertan lo egiten dute joaten diren zientzialariak eta turistak. Uhartera joateko itasontziak Martin's Havenetik irtetzen dira.

Garrantzia
----------

Uhartearen garrantzia bertan ikus daitezkeen itsas hegaztiekin dago lotuta. Skokholmen gabai arruntaren hirugarren kolonia handiena dago. Ekaitz-txorien Europako populazio handiena dago. Lau mila fraterculak eta bi mila martin arruntak zein pottorro arruntak daude. Hegazti migratzaileak ikusteko ere primerako tokia da.

Historia
--------

Uhartea Ronald Lockley (1903-2000) ornitologoarekin ospetsua egin zen. Ornitologo honek bereziki fraterculak eta gabai arruntak aztertu zituen. Lockey uhartean bizi izan zen eta hari buruzko liburu asko idatzi zuen. Lehen behatokia 1933an egin zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Pembrokeshire Kostaldeko Parke Nazionala

Erreferentziak
--------------

1. ↑   (BBC Nature News), "Nature reserve 'boost' for island".

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The Willife Trust of South and West Wales.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2142330
* Commonscat Multimedia: Skokholm Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315138379
* LCCN: sh98006587
* **Lekuak**
* OSM: 2839254

 |

* Wd Datuak: Q2142330
* Commonscat Multimedia: Skokholm Island
**Grigori Lukianovitx Skuratov-Belski** (†1573ko urtarrilak 1) (errusieraz Григо́рий Лукья́нович Скура́тов-Бе́льский), **Maljuta Skuratov** (Малю́та Скура́тов) bezala ezagunagoa , Ivan IV.a Errusiakoa Izugarriaren erregealdian Oprichninako liderrik gorrotatuenetariko bat izan zen.

Historia
--------

Maljutak, garrantzia, 1569an hartu zuen, Ivan Izugarriaren lehengusu bakarra eta tronurako balizko hautagaia zen Vladimir de Staritsaren prozesu eta exekuzioan parte hartu izanagatik. 1569ko abenduan, Moskuko metropoliar ohi bat zen Felipe II.a ito zuen tsarraren aginduz, Oprichnina kritikatzeagatik.

1570eko urtarrilean, Skuratovek, Novgoroden aurkako zigor espedizio bat bidali zuen, traizio egitearen susmagarri ziren milaka hiritar hilez. 1571n, Skuratov, errusiar armadak Devlet I.a Giray kan bezala zuen Krimeako khanerriarenaren aurka porrot egin izanaren arrazoiak ikertzeaz arduratu zen.

Maljuta Skuratov, Paide herriaren setioan hil zuten, Livoniako gerran, 1573an. Bere aitaren hilobitik gertu lurperatuta dago, Jose-Volokolamsk Monasterioan.

Skuratoven alabetako bat, Maria Grigorievna, Boris Godunovekin ezkondu zen. Bere beste alaba, Mikhail Skopin-Shuiski pozoitu zuena, honen anaia zen Dmitri Ivanovitx Skopin-Shuiski printzearekin ezkondu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540851
* Commonscat Multimedia: Malyuta Skuratov

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18026330
* ISNI: 0000 0000 2056 7398
* BNF: 16695690j (data)
* GND: 119197103
* LCCN: n00034482
* NKC: jx20130611005

 |

* Wd Datuak: Q540851
* Commonscat Multimedia: Malyuta Skuratov
Beitar Jerusalem taldearen aurkako partida, 2016an.
**MTK Budapest FC** edo **MTK** (izen osoa *Magyar Testgyakorlók Köre Budapest FC*) Hungariako futbol bigarren talde onena da palmaresari dagokionez, Budapest hiriburukoa. 23 aldiz irabazi du Hungariako futbol liga eta beste 12 aldiz Kopa. Mitropa Kopa bi irabazi zituen eta Europako Errekopako finalista ere izan zen 1964an.

Historia
--------

1888ko azaroaren 16an  *Magyar Testgyakorlók Köre* (euskaraz "Hungariako kirolzaleen zirkuloa") taldea osatu zen. Hasierako sortaile gehienak Budapesteko juduen komunitateko hiritarrak ziren. Hasiera batean hiriko beste taldea den Ferencvárosi TC-ren itzalean egon bazen ere 1914 eta 1925 arteko futbol liga guztiak MTK taldeak irabazi zituen.

Profesionalismoa 1949an iritsi zen Hungariara eta garai hartan puntako taldea izan zen MTK eta hainbat liga eta kopa irabazi zituen, bai eta bi Mitropa Kopa ere, 1955 eta 1963an. "Urrezko aro" honen amaiera 1964ean iritsi zitzaion Europako Errekopako finalera iritsi zenean. Sporting Clube de Portugal izan zuen aurkaria eta lehenengo partida Bruselan jokaturikoa 3-3 berdindu zuen baina bigarrena, Anberesen jokaturikoan, 1-0 galdu zuen eta beraz saririk gabe gelditu zen.

Hurrengo urteetan behera egin zuen eta hurrengo urteetan ez zen ligako lehen hiru postutan sailkatu. 1958ko ligaren ondoren 29 urte pasatu ziren liga berria irabazteko. 1987an izan zen titulu berria. Aurreko urtean kopa irabazi zuen.

XXI mendean bi liga, kopa bat eta bi superkopa eskuratu ditu. Dena den bigarren maila ere ezagutu du, 2011ean jaitsi egin baitzen. Hurrengo urteetan mailaz igo eta jeisten ibili da.

Palmaresa
---------

### Hungarian: 37

* Liga (23): 1904, 1908, 1914, 1917, 1918, 1919, 1920, 1921, 1922, 1923, 1924, 1925, 1929, 1936, 1937, 1951, 1953, 1958, 1987, 1997, 1999, 2003, 2008.
* Kopa (12): 1910, 1911, 1912, 1914, 1923, 1925, 1932, 1952, 1968, 1997, 1998, 2000.
* Hungariako Superkopa (2): 2003, 2008.

### Nazio artean: 2

#### Europako Errekopa

* Txapelduna (0)
* Finalista (1): 1964.

#### Hirietako Ferien Kopa

* final erdiak 1962an.

#### Mitropa Kopa

* Txapelduna (2): 1955, 1963.
* Finalista (1): 1959.

Kanpo estekak
-------------

* **(Hungarieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208406
* Commonscat Multimedia: MTK Budapest FC

---

 |

* Wd Datuak: Q208406
* Commonscat Multimedia: MTK Budapest FC
Loch Lomond eta Ben Lomond mendiaren ikuspegia ipar-ekialdeko ertzetik.
**Lomond aintzira** (ingelesez: *Loch Lomond*, Eskoziako gaeleraz: *Loch Laomainn*, eskozieraz: *Loch Lomond*) Eskozian dagoen laku bat da. Herrialde honetako erdialdean kokatzen da eta Highlands eskualdearen hegoaldean. Stirling, Argyll eta Bute eta Mendebaldeko Dunbartonshire eskualdeetan zehar hedatzen da, Glasgow hiritik 23 kilometro iparralderantz. 2002ko uztailetik aurrera Loch Lomond lakua Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionalaren zati da.

Gegrafia
--------

Bere neurriak gutxi gorabehera 37 kilometro luze eta 8 kilometro zabalekoak dira. Bere batez besteko sakonera 37 metrokoa da, 190 metroko gehienezko sakonera duelarik. 71 km²-ko sakonera du eta 2,6 km³ ur bolumena. Bere azalerarengatik Eskozia eta Britainiar uharteko lakurik handiena da; bolumen aldetik berriz bigarrena da Loch Ness lakuaren atzetik. Halere neurriari dagokionez ez da Britainiar bi uharteetako lakurik handiena, Ipar Irlandan dagoen Lough Neagh lakua handiagoa baita.

Laku honen ertza batean Ben Lomond mendia dago, 974 metroko garaierarekin, Munro mendikateko gailurrik hegokoena delarik.

Laku honetan zehar uharte ugari banaturik daude, hauetako batzuk interesgarriak diren hondakinak dituztelarik. Hauetako batek, Inchmurrin uhartea, britainiar uharteetako laku batean kokatutako uharte handiena da. Loch Tay lakuarekin gauza bera gertatzen da, laku honetako zenbait uharte crannog delakoak izan direla dirudi, hots, Historiaurrean bizitzeko asmoz eraikitako uharte artifizialak.

Gaur egun laku hau Loch Lomondeko Golf Elkartearengatik ezaguna da, honek nazioarteko lehiaketak beregan hartzen dituelarik.

Bitxikeriak
-----------

* Tintinen komikietan Haddock kapitainaren edari gustokoena (eta baita Milurena ere zenbait eszenetan) *Whisky Loch Lomond* delakoa da. Whisky marka hau ez zegoen inon Hergek asmatu eta bere komikilanean lehendabiziko aldiz jarri zuenean, baina gaur egun Loch Lomond dertilategi bat bada, honek marka horrenpean whiskya ekoiztu eta saltzen duelarik.
* 2005an telebistari buruzko *Radio Times* aldizkariak eginiriko inkesta batek Loch Lomond lakua Britainia Handiko Mirari Natural Ederren artean seigarren sailkatzen zuen.
* Eskoziar doinu herrikoi ospetsu batek *The Bonnie Banks o'Loch Lomond* izena du.

Ikus gainera
------------

* Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* www.loch-lomond.net (lakuaren ezaugarri fisikoekin) (ingeleraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208926
* Commonscat Multimedia: Loch Lomond

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239174234
* LCCN: sh86000069
* NKC: ge484330
* NARA: 10045135
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208926
* Commonscat Multimedia: Loch Lomond
1. **Min arina**: Opioideak ez direnak (eta analg. laguntzaileak); 2. **Min moderatua**: Opioide arinak (eta opioideak ez direnak eta laguntzaileak); 3. **Min larria**: Opioide indartsuak (eta opioideak ez direnak eta laguntzaileak).
**MOEren eskailera analgesikoa** 1984an Genevan sortu eta 1986an Munduko Osasun Erakundeak (MOE) argitaratutako kontzeptua da, minbiziaren mina kontrolatzeko protokoloa edo jarraibideak deskribatzen dituena. Gaur egun, ordea, minbiziak eragiten ez duen minari dagokionez ere erabiltzen da.

Hiru maila edo koskatan banatuta dago, min arinetik larrira.

Lehenengo maila
---------------

Min arina tratazeko, hasierako edo lehenengo mailako analgesikoak ditugu, opioaren familiakoak ez direnak. Alde batetik aspirina eta antiinflamatorio ez esteroideoen (AIEE) multzokoak daude, azken hauek ibuprofeno edo naproxeno barne hartzen dituztenak. Beste aldetik parazetamol eta metamizol ezagunak.

Hauekin batera, analgesiko laguntzaileak izenekoak ere har daitezke. Hauek berez beste familia farmakologiko batzuenak dira, eta eragin nagusia ez da analgesikoa, mina desagerrarazten edo murrizten laguntzen badute ere. Karbamazepina, Gabapentina edo Pregabalina moduko antiepileptikoak ditugu, Amitriptilina antidepresiboa, kortikoideak eta antiespastikoak, besteak beste.

Bigarren maila
--------------

Min moderatuari aurre egiteko opioaren familiako edo opioide arinak dira, guztien buru Tramadol eta Kodeina ditugularik. Berarekin batera erabili ditzakegu aurreko mailaren analgesiko arinak, bai eta analgesiko laguntzaileak ere.

Hirugarren maila
----------------

Azken mailako analgesikoak min larria edo bizia arintzekoak dira, opioide indartsuak. Euren artean morfina bera, fentaniloa, buprenorfina eta oxikodona dira erabilienak.

Aurreko mailan bezala, opioideak ez direnak eta laguntzaileak ere gehitu ahal dira tratamenduan.

Ikus, gainera
-------------

* Zainketa aringarriak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)**Eskailera MOEren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7827726

 |

* Wd Datuak: Q7827726
**Staunton city konderria** (ingelesez: *Staunton city County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 23.746 biztanle zituen, Staunton city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Staunton city konderriak 51,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,16 ura dira. Beste 51,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 457,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.746 pertsonetatik 20.097 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 513 dira. 2.859 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 182 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 61 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 503 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502250
* Commonscat Multimedia: Staunton, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0391 0958
* NARA: 10045858
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3864617

 |

* Wd Datuak: Q502250
* Commonscat Multimedia: Staunton, Virginia
*Artikulu hau pintxoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tapa (argipena)».*
Tapez beteriko taberna baten barra Madrilen.
Patatak eta saltsa bravaz osaturiko tapa.
**Tapa** bat Espainiako gastronomian zehazki taberna edo jatetxeetan edariz lagundurik zerbitzatu ohi den aperitifa da.

Euskal Herrian tabernatan jan ohi diren pintxoen antzekoa da.

Usadioz jateko era taberna bakoitzeko edariz lagundurik bat edo bi jatea izan ohi da, gero beste taberna batera joan eta prozesua berriz ere errepikatzeko. Kontsumo mugikor honi (tabernara joan, kontsumitu eta beste taberna batera joan) gaztelaniaz *tapeo* edota *ir de tapas* ("tapetara joan") deitzen zaio, eta partaideek nahi adina edota tabernak itxi arteraino luza liteke; Espainiako eskualde askotan asteburutan *tapak* janez edo *tapeoa* egineaz afaltzea ere ohikoa da.

Bokartak ozpinetan dira tapa tipiko bat, adibidez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Boquerones en Vinagre» *web.archive.org* (El Mundo de las Tapas) 2007-02-26 (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

Ikus gainera
------------

* Pintxo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220964
* Commonscat Multimedia: Tapas

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4295233-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220964
* Commonscat Multimedia: Tapas
**Stephens konderria** (ingelesez: *Stephens County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Duncan da. 2010eko zentsuaren arabera 45.048 biztanle zituen, Stephens kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stephens konderriak 2.308,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 54,7 ura dira. Beste 2.253,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.048 pertsonetatik 39.963 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.790 dira. 841 beltzak edo afroamerikarrak. 2.182 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 210 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.829 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495581
* Commonscat Multimedia: Stephens County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141002283
* LCCN: no91023193
* **Lekuak**
* OSM: 1822243
* TGN: 2001691

 |

* Wd Datuak: Q495581
* Commonscat Multimedia: Stephens County, Oklahoma
**Starr konderria** (ingelesez: *Starr County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rio Grande City da. 2010eko zentsuaren arabera 60.968 biztanle zituen, Starr kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Starr konderriak 3.183,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,3 ura dira. Beste 3.168,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 60.968 pertsonetatik 60.786 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 58.337 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 119 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26762
* Commonscat Multimedia: Starr County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146591408
* LCCN: n81083844
* NARA: 10040211
* **Lekuak**
* OSM: 1828256
* TGN: 2002075

 |

* Wd Datuak: Q26762
* Commonscat Multimedia: Starr County, Texas
**Probabilitatearen dentsitate-funtzioetan** tarte baten probabilitatea tarte funtzioaren azpian geratzen den probabilitatea da.
Probabilitate teorian, **probabilitatearen dentsitate-funtzioa**, **probabilitate-dentsitatea** edo besterik gabe **dentsitate-funtzioa**, labur **pdf** ere deitua, zorizko aldagai jarraitu baten balioen probabilitate-banaketa azaltzeko moduetako bat da, tarte bati daogkion probabilitatea dentsitate-funtzioaren integralaren bitartez, tarte horretan *x* ardatzaren eta funtzioaren artean dagoen azaleraren bitartez alegia, definitzen dena. Zehatzago, *f(x)* dentsitate-funtzioa izanik,

{\displaystyle \operatorname {P} [a\leq X\leq b]=\int \_{a}^{b}f(x)\,\mathrm {d} x.}
Dentsitate-funtzioak puntu bakoitzean hartzen duen balioak puntuaren inguru horretan beste inguruetan baino probabilitate handiagoa edo txikiagoa biltzen den adierazten du soilik, zorizko aldagai diskretuen banaketa definitzen duten probabilitate-funtzioek ez bezala, non funtzioaren balioak puntuaren probabilitatea adierazten duen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207522
* **Identifikadoreak**
* GND: 4139581-5

 |

* Wd Datuak: Q207522