recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ricardo Vinós Santos** (Gasteiz, Araba, 1888ko ekainaren 25 – Mexiko Hiria, 1957ko abuztuaren 24), matematikaria, erbestean hildakoa.

Biografia
---------

Gasterik Madrilera joan zen. Han Batxilergoa eta Matematika karrera egin zuen. Matematika doktoreagoa ere han egin zuen. Beka bati esker Paris, Berlin eta Roma ezagutu zuen. Espainiara bueltan, Logroñon bere lehenengo katedra lortu zuen. Ondoren, Madrilen oposizioak atera zituen. Madrilen Escuela de Orientación Profesional zelakoa sortu zuen, 1939 arte. Halaber,*Revista Matemática Hispano-Americana* aldizkarian zenbati artikulu idatzi zuen. Errepublika garaian kargu desberdinetan aritu zen: Kultura-batzarreko kidea eta Espainiako Erdimailako Lanbide-Hezikataren Batzar Nagusiko Lehendakaria (Junta Central de Formación Profesional). Gerra hasi zenean errepublikaren alde mantendu zen eta lan desberdinak egin zituen, besteak beste, Espainiako bigarren hezkuntza eta lanbide heziketa berrantolatzeko batzarrean eta Bartzelonako Escuela de Altos Estudios Mercantiles zelakoaren zuzendari gisa, 1936 eta 1939 artean. Sociedad Matemática Española elkartearen kidea izan zen.

Gerra galduta erbestera joan zen. Kataluniako muga Antonio Machado, Corpus Barga, Tomás Navarro Tomás eta beste askorekin batera igaro zuen. Parisen 1939an sortu zen Junta de Cultura Española erakundearen partaidea izan zen. Behin Mexikon erbesteratua, 1940an, Lorenzo Alcarazekin batera Academia Hispano-Mexicana sortu eta zuzendu zuen; hau bigarren hezkuntzako eta unibertsitaterako prestatzeko ikastetxea zen. Matematikaria, hain zuzen, hantxe hil zen, eskolatik ateratzen ari zen egun batean. Ricardo Vinós izen bereko argazkilariaren aita izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9069066
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313245709
* BNE: XX5450380

 |

* Wd Datuak: Q9069066
**Jean Pierre Zubiria Hirigoien "Panpili"** (Senpere, 1902ko urtarrilaren 5 - Baiona, 1992ko apirilaren 22a) euskal poeta, Gure Herria eta Herria aldizkarietan idatzi zuen. 1960an "Maritchu"", ""Haitzaundia"" eta ""Eskuara gure ama" poemak Gure Herria aldizkariak saritu zituen. "Eskuara" poema, bestetik, Santiago Onaindiak bere *Milla euskal olerki eder* liburuan (1954) jaso zuen. "Panpili" izengoitiaz bere lanak sinatu zituen. Garraiolaria ofizioz, 1930ko ekainaren 5ean Baionako Mari Leonie Recartekin ezkondu zen. Seme bat izan zuten, Edouard. Gehien bat bertso-jartzaile lanetan ari izan da. Oso berandu hasi zen euskaraz idazten, 51 urte zituelarik. 1986an *Panpilli Senpertarra bertsu kantari* liburua plazaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Jean Pierre Zubiria: *Panpilli Senpertarra bertsu kantari*. Ustaritze: Bertsolarien Lagunak elkartea, 1986.
* Santiago Onaindia: *Euskal Literatura V*, Bilbo: Etor, 1977, 435. or.

Kanpo estekak
-------------

* Panpili bertsozale webgunean
* Jean Pierre Zubiria Euskal Kultur Erakundearen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37279279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 152222

 |

* Wd Datuak: Q37279279
Juan Fernández de Navarrete: *Martirio de Santiago* (1571)
Juan Fernández de Navarrete: *El Bautismo de Cristo* (1567), Prado Museoan
**Juan Fernández de Navarrete**, *Navarrete el Mudo* izenaz ezaguna dena (Logroño, 1526 - Toledo, 1579) espainiar margolaria izan zen. Gaixotasun baten ondorioz, gor geratu zen hiru urte zituela, eta horren eraginez ezin izan zuen hitz egiten ikasi. Hala ere, keinu-hizkuntzaren bidez adierazten ikasi zuen, baita irakurtzen eta idazten ere, eta kultura handia bereganatu zuen. San Asensioko (Errioxa) La Estrella monasterio jeronimotarrean ikasi zuen, eta Frai Vicente de Santo Domingo izan zuen irakasle, keinu-hizkuntza hasiberria erabiliz seguru asko. Kontuan hartzekoa da Navarreteren garaian, Pedro Ponce de León beneditarrak garatu zuela keinu-hizkuntzaren lehen kodea.

Italian zehar bidaiatu zuen (Erroma, Venezia, Milan, Napoli), hango artea ikasteko, eta, antza denez, Tizianoren lantegian lan egin zuen. Tizianoren eragina nabarmena da haren margolanetan.

1556an, Van der Weydenen koadro batzuk eraberritu zituen Escorialen. Filipe II.ak gorteko pintore izendatu zuen ondoren. Escorialerako *El martirio de Santiago* (1571); *El entierro de San Lorenzo*; *Sagrada Familia* (*Familia Santua*); *Natividad* eta beste koadro batzuk egin zituen, Apostoluen saila horien artean. Prado Museoan (Madril) eta Weimar-eko eta Ermitageko (San Petersburgo) museoetan daude haren koadroak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Juan Fernández de Navarrete Prado Museoaren on lineko entziklopedian
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1710465
* Commonscat Multimedia: Juan Fernández Navarrete

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70645009
* ISNI: 0000 0000 8150 4921
* BNE: XX1133582
* BNF: 13329845v (data)
* GND: 12055805X
* LCCN: n95098963
* SUDOC: 035688815
* ULAN: 500002842
* KulturNav: id
* RKD: 27714
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02150/eu\_f\_0390/f0390
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 13428
* Museo del Prado: f10b9782-3088-414c-907f-81556e1d3c6e

 |

* Wd Datuak: Q1710465
* Commonscat Multimedia: Juan Fernández Navarrete
**Diadumeniano** (latinez: *Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus*; 208ko irailaren 14a - Zeugma, 218ko ekaina) Erromatar Inperioko enperadorea izan zen 218an.

Makrino enperadorearen eta, zenbait iturriren arabera, Nona Zeltsa izeneko emakume baten semea izan zen, hau asmatutako izena dela dirudien arren. Makrinok Karakala hiltzeko konplotean parte hartu zuen eta bere burua enperadore izendatu zuen 217ko apirilaren 11n, hilketa gertatu eta hiru egunera. Handik gutxira, bere seme Diadumeniano zesar izendatu zuen.
218ko maiatzaren 16an, Heliogabalok matxinada bat hasi zuen enperadore berriaren aurka. Makrinok Diadumeniano augusto mailara igo eta enperadorekidea egin zuen. 218ko ekainaren 18an Antiokiako guduan garaitua, Makrinok Bosforora ihes egin zuen eta Diadumenianoren zaintza zerbitzari leialei enkargatu zien, Partiar Inperiora Artaban IV.aren gortera eramateko misioarekin. Diadumeniano bidean harrapatu eta ekainaren amaieran exekutatu zuten. Heliogabalok haren burua jaso zuen garaikur gisa.
*Artikulu hau espainia militar eta politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Álvaro de Luna (aktorea)».*

**Álvaro de Luna** (Cañete, 1390 - Valladolid, 1453) Gaztelako militar eta politikaria izan zen. Gaztelako *kondestable* edo buruzagi nagusi izan zen Joan II.aren agintaldian. Aragoiko aitoren seme baten sasiko semea zen, baina haurra zela onez hartu zuten Gaztelako gortean.

Hasieran poeta eta idazle gisa ere ezagun egin zen arren, gudari eta politikari gisa ospe handiagoa lortu zuen. Joan II.aren konfidantzazko gizona bihurtu zen (1419, Joan II.a adin nagusira iritsi ondoren), eta 1422an Gaztelako *kondestable* zen. Aragoiko printzeak aurka izan zituen, eta 1427an gortetik kanpora zezatela erdietsi zuten arren, Alvaro de Luna nagusitu eta Aragoiko printzeak Gaztelako gortetik egoztea lortu zuen, Gaztelako jaunek lagunduta (1430). Jaun eta jabe jardun zuen ondoko urteetan.

1431n Higueruelako guduan musulmanak menderatu zituen, eta bere gogora hasi zen Gaztelako karguak banatzen. 1437an bere anaia, Juan de Cerezuela, Toledoko artzapezpiku izendatu zuten, eta erregearengandik Montalbango hiria eta gaztelua eskuratu zituen. Gaztelako indar handiko nobleak haserre bizian zeuden, eta Joan II.a Nafarroako erregekide eta Aragoiko erregegaiak Gaztelara jo zuen haien alde. 1439an Alvaro de Luna erbestera bidaltzea lortu zuten berriro, baina erregearen eta Gaztelako behe-mailako aitonen semeen laguntzaz, Olmedoko gerran menderatu zuten Alvaro de Lunaren osteek Gaztelako goi-mailako nobleen eta Aragoiko printzeen armada (1445).

Gaztelako koroa guztiz indartu zen garaipen hartatik aurrera, baina une hartan berean hasi zen Alvaro de Luna beti gehiago nahiaren gainbehera. Lagunik gabe geraturik eta haren bidegabekeriak nork eramanik ez zegoela, Alvaro de Luna, Alonso Perez de Vivero jaunaren hilketaren ondoren, preso hartu eta jendaurrean hil zuten Valladolideko plazan lepoa moztuta.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Álvaro de Luna*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251471
* Commonscat Multimedia: Álvaro de Luna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65485011
* ISNI: 0000 0000 8145 2973
* BNE: XX1059247
* BNF: 122157829 (data)
* CANTIC: a1048713x
* GND: 104089571
* LCCN: n86048018
* NKC: ola2010596150
* SUDOC: 030819083
* UB: a1055801
* PARES: 46329
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03932/eu\_l\_2751/l2751
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 69102

 |

* Wd Datuak: Q251471
* Commonscat Multimedia: Álvaro de Luna
**Felipe Ruiz Martín** (Palacios de Campos, Valladolid, Espainia, 1915 - Madril, Espainia, 2004ko urtarrilaren 27a) historialaria izan zen.

Bizitza
-------

Valladolideko Unibertsitatean egin zituen Historiako ikasketak 1931 eta 1935 bitartean, eta doktoregoko sari berezia eskuratu zuen. 1941ean, katedra eskuratu zuen. 1961ean, Ekonomiaren Historiako Espainiako lehenengo katedradun izendatu zuten.

Ikerketa-lanei dagokienez, historia politikoaz eta bereziki nazioarteko harremanez jardun zuen. 1950eko hamarraldiaz gero hasi zen, halaber, Ekonomiaren Historia lantzen; izan ere, Ruizek Gaztelako XVI. eta XVII. mendeetako ekonomiaren azterketa sakona egin zuen. Laguntza handia eman zioten zeregin horretan Fernand Braudelek eta Parisko Ikerketa Zientifikoetako Zentro Nazionalean jardun izanak. Ikasketa haien eraginez idatzi zituen, esaterako, *Les alumes espagnols, index de la conjunture économique de l´Europe au XVIeme siècle* (1960) eta *Lettres marchandes échangées entre Florence et Medina del Campo* (1965) gutunak, 1990ean *Pequeño capitalismo, gran capitalismo: Simón Ruiz y sus negocios en Florencia* lanarekin osatuak.

Baina aipagarriak ditu, era berean, *La población española al comienzo de los tiempos modernos* (1967), *El Banco de España: una historia económica* (1970), *Los destinos de la plata americana, siglos XVI y XVII* (1990), etab. *La proyección europea de la monarquía hispánica* (1996) talde-lana zuzendu zuen halaber, eta *Historia económica* (1976) gidaliburua eman zuen argitara.

Nekazaritzari eta artzaintzari buruzko ikerketak ere egin zituen, eta laguntza handikoa izan da haren lana antzinako zenbait termino ekonomikoren esanahia ezagutzeko. Baina haren ekarpen nagusia Gaztela modernoko XV-XVIII. mende-bitarteko ekonomiaren historiaren aldiak bereiztea eta kronologiaren berrantolaketa egitea izan da.

1989an honoris causa doktore izendatu zuen Euskal Herriko Unibertsitateak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8961133
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5027620
* ISNI: 0000 0000 8076 1731
* BNE: XX1063439
* BNF: 124570496 (data)
* CANTIC: a1015081x
* GND: 142338850
* LCCN: nr91032286
* SUDOC: 088345858
* UB: a1367780
* Open Library: OL5727726A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05171/eu\_r\_1086/r1086
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 73672
* Dialnet: 105564

 |

* Wd Datuak: Q8961133
*Artikulu hau Ziriako Morea Goienetxeri buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Morea (argipena)».*

**Ziriako Morea Goienetxe** (Garaioa, 1854 - Galiziako kostaldea, 1936ko irailaren 8a) euskal ongile eta enpresaburu izan zen.

Biografia
---------

Ziriako Morea Garaioan jaio zen 1854. urtean. Gaztea zela Argentinara emigratu zuen, eta han ahalegin handiz eta urte gutxiren buruan dirutza handia lortu zuen. Buenos Airesen, harreman zuzena nuen emigratutako hainbat lagunekin, tartean Antonio Arostegi edo Domingo Elizondo. Ohitura zen emigratu dirudunek beren diruarekin beren jaiotza-herriak garatzen laguntzea, eskolak, elizak edo iturriak eraikiz. Hala, Garraldako 1898ko sutearen ondoren, non ia etxe guztiak kiskalita eta suntsituta geratu ziren, haietako batzuk lanean aritu ziren. Domingo Elizondok buztinezko teilak zituzten etxeak eraikitzen lagundu zuen (ordura arte buztinezkoak ziren, eta horrek sua zabaltzen lagundu zuen) eta Antonio Arostegik iturri bat eta garbitoki bat eraiki zituen. Arostegik, gainera, bertako eliza eta eskola eraikitzen lagundu zuen urte batzuk geroago.

Ziriako Morea Domingo Elizondok zuzentzen zuen Iratiko trenbidearen enpresa emakidaduneko lehendakariordea izan zen.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** «Genealogía de Ziriako Morea Goienetxe» *Geneanet* (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109944349

 |

* Wd Datuak: Q109944349
*Inocybe umbrina*

Sinonimoa: *Inocybe assimilata*

"Arrisku handikotzat" hartu da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Nahikoa txikia, 3 cm-ko diametroa har dezake, hasietan koniko-kanpai itxurakoa eta azkenean zabaldua titi batekin; ertza soberakinekin. Kapelaren azala fibriloso-zetaduna, zainduna, gero marroi-gaztaina koloreko errimosa, hondo argiagoaren gainean ia marroi-gorrixka distiratsu samar kolorekoa eta *Inocybe* generoan ezaugarri diren pitzadura erradialekin.

**Orriak:** Libreak, zabal samar, lehenbizi zuri-krema kolorekoak eta gero arre kolorekoak.

**Hanka:** Luze samarra, zilindrikoa, kapelaren kolore berekoa, goialdean zurixka eta kolore zuriko erraboil nabarmen samar baten bukatua.

**Haragia:** Arre zurbil kolorekoa, usaingabea; lehortu ondoren gomaren usain atseginarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Umbrina* epitetoa latinetik dator, itzala, esan nahi duen "umbra" hitzetik. Bere kolore ilunagatik.

Jangarritasuna
--------------

Susmagarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Oso toxikoa den *Inocybe asterospora* delakoarekin nahas daiteke, honek gaztaina kolorea du, oina zurixkagoa eta erraboil marjinatua (ertzak ongi markatuak)

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hainbat baso fresko eta hezeetan, lurreko belarretan eta orbeletan, taldeak osatuz, askotan soropildua.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 225 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
**Jesús Felipe Armendaritz Ormaetxea** (Gernika-Lumo, 1945 - Bartzelona, 2012ko irailaren 12a) bizkaitar politikari eta sindikalista izan zen. Kataluniara joan eta SEATen lan egin zuen, non UGTren kide bilakatu zen. 1982ko hauteskunde orokorretan PSCren zerrendetan senatari hautatu zuten.

Biografia
---------

Jesús Felipe Armendaritz Ormaetxea Gernika-Lumon jaio zen, 1945ean. Katalunian izan zuen egoitza eta SEATen zuen lan (1977-1980) metalgintza alorrean. Formazio idazkari izan zen UGTn Baix Llobregaten 1980an, Kataluniako UGTko komunikazio politikaren idazkari 1982an, Sants auzoko UGTren idazkari eta Kataluniako UGTren antolaketa eta administrazioko idazkari.

1982ko Espainiako hauteskundeetan, 32. postuan joan zen Kataluniako Sozialisten Alderdiaren zerrendan eta 1983ko maiatzaren 3ko hauteskundeetan senatari hautatu zuten Bartzelonako hauteskunde-barrutian zendu zen Alexandre Ciriciren ordez.

1983-1986 artean, Espainiako Senatuan parte hartu zuen Sozialisten taldeko Ekonomia eta Ogasuna, Aurrekontuak, Lana eta Lurraldeen arteko Konpentsazio Fondoaren Jarraipeneko komisioetan.

Bartzelonan hil zen, 66 urterekin, 2012ko irailaren 12an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Eskela
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11927505
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5450393

 |

* Wd Datuak: Q11927505
Giovanni da Pian del Carpiniren ibilbide Asian, bidea urdinez
**Giovanni da Pian del Carpini** (Pian del Carpini, Umbria, Italia, 1182 - Antivari, 1252ko abuztuaren 1a) frantziskotar apaiza izan zen, San Frantzisko Asiskoaren dizipulua. Germaniako eta Espainiako nagusi, eta Antivariko artzapezpiku izan zen.

Mongolek Europari egindako eraso handiaren ondoren (Liegnitzeko gudua, 1241eko apirilaren 9a), Inozentzio IV.a aita santuak mongolen khanarengana bidali zuen, ordezkari gisa, ahal izanez gero bakea lortzera, eta bide batez haien indarra, jokaera, eta bestelako informazioa biltzera. 1245eko Pazko egunean irtenik, Batu Khanengana, Mongolen Inperioko mendebaldeko buruzagiarengana, iritsi zen, Volga ibaiaren ondoan. Hark Karakoruma, mongoliarren inperioko hiriburura, bidali zuen. Asia erdialde osoa igarota, Güyük Khanen, Ögodei Khanen ondorengoaren koroatzera iritsi zen. Pian del Carpinik ez zuen lortu khanaren asmoak aldatzerik. Bi urteko bidaia eginik, Asiari buruzko garrantzi handiko lan bat idatzi zuen, bidaia hartan oinarrituta: *Historia Mongalorum quos nos tartaros apellamus* (*Guk tartaro deitzen ditugun mongolen historia*). Mongolen bizimoduaren, ohituren eta historiaren berri emateaz gainera, Asiako beste hainbat herriren deskribapena ere egin zuen, Erdi Aroan kristauen aldetik egin zen zehatzena. Geografiari dagokionez zenbait akats zituen, baina zenbait urte geroago, Gilermo Rubrouckekoak zuzendu zituen. Pian del Carpiniren liburuak, edo haren laburpen batek, eragin handia izan zuen Europan, Errenazimentura arte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q315149
* Commonscat Multimedia: Giovanni da Pian del Carpine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239502727
* ISNI: 0000 0001 1576 9179
* BNE: XX1140052
* BNF: 123505607 (data)
* GND: 119292823
* LCCN: n87804271
* NDL: 00440985
* NKC: jx20070713002
* CiNii: DA02019382
* SNAC: w6vb2zdr
* SUDOC: 032484593
* BIBSYS: 90966612
* ICCU: CFIV097719
* Open Library: OL2300752A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04851/eu\_p\_1688/p1688
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q315149
* Commonscat Multimedia: Giovanni da Pian del Carpine
**Ángel Norzagaray** (Guasave, 1961eko abuztuaren 17a - Mexicali, 2021eko abenduaren 27a) antzerkigile, aktore, poeta, irakasle eta zuzendari mexikarra izan zen.

Biografia
---------

### Hasierako bizitza eta ikasketak

Sinaloako Guasave hirian jaio zen 1961ean. Veracruzeko Unibertsitatean Antzezpeneko Lizentziatura ikasi zuen, eta, geroago, Espainiako Letren Doktoretza lortu zuen Valladolideko Unibertsitatean. 

### Karrera

Antzerkigile gisa, obra nabarmenak idatzi zituen, besteak beste, *La emperatriz de la mentira*, *Los desventurados*, *Las devoradoras de un ardiente helado,* *El velorio de los mangos, Cartas al pie de un árbol, Elegías mexicalenses* eta *El viaje de los cantores*. Baita Kalifornia Behereko Unibertsitate Autonomoan ere irakasle izan zen, non administrazio karguak ere izan zituen. Bere ibilbidean hainbat sari eta errekonozimendu irabazi zituen, hala nola, Kazetaritzako Estatuko Saria, Lan Onenaren Saria ( *Cartas al pie de un árbol* lanagatik), Xavier Villaurrutia Domina eta Literaturako Estatuko Saria (*Choques* lanagatik).  

### Heriotza

2021eko abenduaren 27ko goizean hil zen hirurogei urte zituela, hainbat urtez minbiziarekin borrokan ibili ostean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Murió el dramaturgo sinaloense Ángel Norzagaray» *Proceso*.
2. ↑   «Ángel Norzagaray» *Dramatología*.
3. ↑   Domínguez, Aejandro. «Falleció esta mañana Ángel Norzagaray» *La Voz de la Frontera*.
4. ↑   «Ángel Norzagaray, incansable promotor cultural, dramaturgo y profesor universitario» *Instituto Nacional de Bellas Artes y Literatura*.

Kanpo estekak
-------------

* Kalifornia Behereko Unibertsitate Autonomoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110289744
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84650748
* ISNI: 0000 0000 7905 6322
* BNF: 14481881b (data)
* GND: 1057595551
* LCCN: n93082511
* NKC: mzk2005318149
* SUDOC: 11388768X

 |

* Wd Datuak: Q110289744
**Kurt Marti** (Berna, 1921eko urtarrilaren 31 - 2017ko otsailaren 11) suitzar idazlea izan zen.

1953az gero apaiz gisa jardun zuen, eta gerra hotzaren garaian iraultzailetzat eta komunisten aldekotzat hartua izan zen. Susmo horiek eragin handia izan zuten beragan, eta eragin hori eta alternatiboa izan daitekeen ororen aurreko konfiantzarik eza nabarmentzen da *Zum Beispiel Bern 1972* (*Esaterako, Berna* *1972,* 1973) izenburuko bere egunkari politikoan. Marti abertzale kritikoa izan zen, beraz, baina era berean hizkuntzaren eraberritzaile handitzat hartua da; idazketa jolas gisa ikusten zuen, inongo helbururik gabeko jolasa, baina dibertigarria, eta ondorio iraultzaileekikoa. 1959. urtean *Republikanische Gedichten* *(Olerki errepublikanoak)* argitaratu zituen, Suitzako egoera politikoa harturik gaitzat; olerki horietan bere konpromiso eza nabarmentzen zuen, eta erdi-mailako klasearen botererik eza. Apaiz jarduteak eragin handia izan zuen bere obra literarioan, bere fede erlijiosoaren adorea eta bere ideia utopikoak ezinbesteko osagaiak izan baitziren, esaterako, *Dorfgeschichten* (1960, *Herriaren kontakizunak*), *Bürgerliche Geschichten* (1981, *Kontakizun burgesak*) eta *Nachtgeschichten* (1987, *Gaueko kontakizunak*) kontakizunak idazteko. Bestalde, Marti da dialektoa literatura adierazpenerako hizkuntza dela dioen ideiaren aldeko sutsuenetako bat, eta horren erakusgarri dira *Rosa loui* (1967) olerki-bildumako lanak. 1998. urtean *Hileta otoitzak* olerki-liburua eman zuen argitara, hildakoak lurperatzeko eta bizi kontsolamendua emateko zereginaren poetizazioa agertzen duena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123494
* Commonscat Multimedia: Kurt Marti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95198038
* ISNI: 0000 0001 0927 2684
* BNF: 12028460r (data)
* GND: 118578251
* LCCN: n50052453
* NKC: jn19990005440
* SUDOC: 028452232
* ICCU: MILV043265
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04072/eu\_m\_1177/m1177
* HDS: 010749
* TLS: Kurt\_Marti

 |

* Wd Datuak: Q123494
* Commonscat Multimedia: Kurt Marti
**Jose Mendibe Sueskun** (Ledea, Nafarroa Garaia, 1836ko urtarrilaren 11 - Sanandere, Kantabria, 1906ko martxoaren 13) idazlea, irakaslea eta jesuita izan zen.

Biografia
---------

Filosofia eta Teologiako irakaslea izan zen Poianan (Frantzia), jesuitak Espainiatik kanporatu zituzten garaian, 1868ko Iraultzaren garaian, eta Oñan (Burgos). Fiesolera (Italia) deitu zuten, Jesusen Lagundiaren kuria orokorrera, jesuiten ikasketa sistema berrantolatzeko.

1896tik ia erabat galdu zuen ikusmena eta Burgosko eta Sanandereko jesuiten elizetan konfesatzeari ekin zion.

Idazle gisa, batez ere, Filosofiako eskuliburuen zazpi liburukiko sortagatik ezagutzen da. Liburu horiek Espainiako eta Iberoamerikako unibertsitateetan nabarmen zabaldu ziren, eta oso estimatua izan zen garai haietan modernotasuna izateagatik. Latinera itzuli zuen, mintegi eta erlijio-etxeetan erabiltzeko. Hizkuntza horretan idatzi zituen *Institutiones Theologiae Dogmatico-Scholasticae*.

Apologista lana *La Ciencia Cristiana* aldizkarian argitaratutako artikulu batzuekin hasi zuen, geroago *La Religión Católica vindicada de las imposturas racionalistas* izeneko liburukian bateratu zuena.

Erreferentziak
--------------

* «José Mendive y Suescun | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2022-01-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110381096

 |

* Wd Datuak: Q110381096
**Garesko zubi erromanikoa** Nafarroa Garaiko Izarbeibar eskualdeko Gares udalerrian dagoen zubi erromaniko bat da, Arga ibaia zeharkatzen duena. Garesko Alde Zaharreko mendebaldeko sarbidea da.

Zubi horretatik Donejakue bidea igarotzen da, hain zuzen ere, Orreagatik datorren bide nagusia eta Somportetik datorren adarra bertan elkartzen dira. NA-7040 errepidearen eta herriguneko San Pedro kalearen artean kokatua dago.

Historia
--------

XI. mendean Donejakue bideko erromesei Gares udalerrian Arga ibaia zeharkatzea ahalbidetzeko asmoz Antso III.a Gartzeitz Nagusia erregearen emazte Munia Gaztelakoaren aginduz —edota Gartzia III.a Santxitz Naiarakoa erregearen emazte Estefania Foixkoaren aginduz— eraiki zen. Zubi honek udalerriari gaztelaniazko *Puente La Reina* («Erreginaren Zubia») izena eman zion.

Eraikina
--------

Zubia 110 metro luze da, eta bertatik 4 metro zabal den galtzada iragaten da. Zubiari erdi puntuko 6 arkuk eta 5 zutarrik eusten diote.

Donejakue bidea egiten duten erromesen deboziozko santuen irudiak ditu zubiak. Bestalde, gurutzea eta harrizko gurutzea ere bazituen, bai eta usadioz espetxeetako presoei laguntza emateko helburuz zubitik igarotzen ziren erromes eta bisitariek euren diru eskaintzak uzteko lekua ere. Mendeak igaro hala, baina, gurtza adierazpen horiek desagertuz joan ziren. 1834. urte arte, zubiaren erdian bazen Puiuko Andre Mariaren edo *Txoriaren Ama Birjinaren* irudia zuen horma-hobi bat, *Txoriaren kondaira* deritzonaren gertalekua. 1843an Ama Birjinaren irudia ibaitik hurbil dagoen San Pedro elizara eraman zuten.

Iruditegia
----------

* Hiru arkuak.Hiru arkuak.
* Pasabidea.Pasabidea.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Ikuspegia.Ikuspegia.

Ikus, gainera
-------------

* Erromanikoa Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

* «Garesko Zubi Erromanikoa», Nafarroako Foru Gobernuaren turismo webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258204
* Commonscat Multimedia: Bridge of Puente la Reina

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-499
* BIC: RI-51-0000769

 |

* Wd Datuak: Q12258204
* Commonscat Multimedia: Bridge of Puente la Reina
**Petri Semenoitz Gatzolatzekoa** (Gatzolatz, XIII. mendeko hasiera – 1266ko urriaren 28a) nafar elizgizona izan zen.

Aita Semeno Gatzolatzekoa izan zuen, Erresumako zalduna izan zena. Kikiltzen ez zen Iruñeko apezpikua izan zen, elizaren boterea sendotzeko borrokatu zuena.

Tibalt I.arekin harreman txarrak izan zituen; 1244an Agoitzen zeuden onibar batzuk aitzakiatzat hartu eta erregea Elizaren askatasuna urratzen zuela salatu zuen. Harrezkero ez zen giro haien artean eta erregea eskumikatzekotan izan zen. Tibalt II.ak ere aurkaria izan zuen apezpikua.

Elizaren barnean ere arerio asko izan zituen: Iratxeko monasterioari bere elizetan apaiz izendatzea galarazi zion; San Juan de la Peña monasterioarekin, frantziskotarrekin eta Zaragozako gotzainarekin ere liskarrak izan zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fernández Pérez, Gregorio.  (1820). *Historia de la iglesia y obispos de Pamplona.*  II, 10-31 or..
2. ↑   Goñi Gaztambide, José. *Los obispos de Pamplona del siglo XIII.* , 95-135 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 62327
* GEN: 16447
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9057707


  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Petri Ramiritz Piedrolakoa** | **Iruñeko apezpikua**1242 – 1266 | Ondorengoa**Armingot** |
**Richard "Dick" McKee**, irlanderaz: *Risteárd Mac Aoidh* (1893ko apirilaren 4a, Dublin - 1920ko azaroaren 21a, Dublingo gaztelua) irlandar errepublikar bat izan zen.

Irlandako Independentzia Gerran irlandar mugimengu errepublikarreko buruzagi nabarmenetakoa izan zen, Éamon de Valera, Austin Stack eta Michael Collinsekin batera.

IRAko kide egin eta denbora laburrean mailaz igo eta erakunde armatu honetako buruzagitzako kide izatea lortu zuen, Michael Collins, Richard Mulcahy eta Seán Russellekin batera. Bera izan zen IRAren zutabe ibiltarien (flying columns) gerrilla taldeen ideia berritzaile eta eraginkorraren sortzailea.

1919an Collinsek IRAren Hamabi Apostuluak edo "Eskuadroia" izeneko soldatapeko hiltzaile talde espezializatua sortzeko ardura eman zion.

James "Shankers" Ryan, soldadu ohi britainiarrak traizionatua izan zen, ondorioz britainiarrek atxilotu zuten.

1920ko azaroaren 21ean, Igande Odoltsuan IRAk akabatutqako britainiar espioi eta ofizialak mendakatzeko asmoz, britainiar soldaduek bera, Peadar Clancy eta Conor Clune irlandar preso errepublikarrak Dublingo gazteluan exekutatu zituzten.
**Jaume Vidal i Alcover** (Manacor, Mallorca, 1923 - Tarragona, Katalunia, 1991ko otsailaren 2a) katalan idazle eta filologoa izan zen.

Biografia
---------

1946an Bartzelonako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, filosofia eta letretako ikasketak ere egin zituen, eta katalan filologiako doktoregoa lortu zuen 1976an. 1978tik aurrera literaturako irakaslea izan zen Tarragonako Unibertsitatean.

Bere literatura lanei dagokienez, poesia, prosa nahiz antzerkia landu zituen. Itzulpen-lanak ere egin zituen: Rimbaud, Brecht, Proust eta beste hainbat eman zituen katalanez.

Bere olerkigintzan beti ageri da gizakiaren hilkortasun eta bakardadearen gaia. Olerki-libururik onenetako batzuk *El dolor de cada día* (1957, "Eguneroko oinazea"); *Dos viatges per mar* (1965, "Bi bidaia itsasoz"), Ciudad de Palma Saria jaso zuena; *Terra Negra* (1970, "Lur Beltza"), Carles Riva Saria eta *Sonets alesandrins* (1981, "Soneto alexandrotarrak") dira. Bere prosagintza, herri folkloreko elementu ugariz hornitua, eleberri eta kontakizun laburrek osatzen dute: *Les quatre llunes* ("Lau ilargiak"), 1969an Víctor Catalá Saria jaso zuena; *Visca la revolució* (1974, "Gora iraultza"); *Didó i Eneas* (1976); *Els dies y els anys* ("Egunak eta urteak"), 1976an hasitako saila; *La vida fàcil* (1987, "Bizimodu erraza") *Els intocables* (1988, "Ukiezinak"). Antzerki-obra nagusiak, berriz, *La fira de la mort* (1970, "Heriotzaren feria") eta *Edip* (1977) dira. Bestalde, katalan hizkuntzari buruz egindako azterlanak ere baditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753643
* Commonscat Multimedia: Jaume Vidal Alcover

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110514883
* ISNI: 0000 0001 0934 7017
* BNE: XX1101403
* BNF: 11997572n (data)
* GND: 12888973X
* LCCN: n79079087
* SUDOC: 028066162
* UB: a1072944
* Open Library: OL367929A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05976/eu\_v\_0348/v0348

 |

* Wd Datuak: Q3753643
* Commonscat Multimedia: Jaume Vidal Alcover
**John Barrington Wain** (Stoke-on-Trent, Staffordshire, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1925 - 1994) ingelesezko poeta eta saiakera-idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Newcastlen eta Oxfordeko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1946tik 1949ra bitartean, Oxfordeko St. John's Collegen aritu zen lanean, eta 1949tik 1955ra artean ingeles literaturako eskolak eman zituen Readingeko Unibertsitatean. Gainera, poesia-irakasle izan zen Oxfordeko Unibertsitatean, 1978. urte arte.

Bere garaiko ingeles gizartearen kritikari zorrotza izan zen. Bere eleberri ospetsuenean -*Hurry on down* (1953, *Jaitsi berehala*)-, eskolan eta etxean jasotako heziketaren arrastorik txikiena gainetik kendu nahi duen gazte aske baten abenturak kontatzen ditu. 60. hamarkadan britainiar gizartea gogor kritikatu zuen Angry Young Men taldeko kide ezaguna izan zen.

Beste zenbait lan aipagarri: *Living in the present* (1955, *Oraina bizitzen*), *The contenders* (1958, *Lehiatzaileak*), *A travelling woman* (1959, *Emakume bidaiaria*), *Strike the father dead* (1962, *Jo ezazu aita hila*), *The young visitors* (1965, *Gazte bisitariak*). Kontakizun laburren artean aipagarriak ditu: *Nuncle* (1960), *Death of the hind legs* (1966, *Atzeko hanken heriotza*), *A winter in the Hills* (1970, *Negua muinoetan*), *The life guard* (1971, *Soroslea*). Poemak: *Mixed feelings* (1951, *Sentimen nahasiak*), *Weep before God* (1961, *Negar egin Jainkoaren aurrean*), *Feng* (1975); Saiakera-lanak: *Interpretations* (1955, *Interpretazioak*), *Preliminary essays* (1957, *Aurretiazko saiakerak*); *Essays on literature and ideas* (1963, *Literatura eta ideiei buruzko saiakerak*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1343804
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108333734
* ISNI: 0000 0001 1454 7611
* BNE: XX963616
* BNF: 11928780m (data)
* GND: 118770845
* LCCN: n79088975
* NDL: 00459999
* NKC: xx0005881
* NLA: 35614976
* CiNii: DA00505073
* SNAC: w6gb30kc
* SUDOC: 027191583
* BIBSYS: 90095878
* ICCU: RAVV025986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 06004/eu\_w\_0007/w0007
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1343804
**Paul Gadenne** (Armentières, Frantses Flandria, 1907ko apirilaren 4 - Kanbo, Lapurdi, 1956ko maiatzaren 1) Euskal Herriarekin lotura izan zuen frantsesezko idazlea izan zen.

Biografia
---------

Lehen Mundu Gerragatik Armentières herritik alde egin beharrean, Gadenne familiak Boulogne-sur-Merrera jo zuen Parisen plantatu baino lehen. Paulek ikasketak Parisen egin zituen 1918tik aurrera; Louis-le-Grand lizeoan Thierry Maulnier, Robert Brasillach eta Maurice Bardècheren ikaskidea izan zen. Goi mailako ikasketak Parisko Unibertsitateko Letretako Fakultatean egin zituen; diploma Prousti buruzko lan batekin lortu zuen. Irakasle lanean 1932an estreinatu zen, Elbeufen (Normandia).

1933an tuberkulosiak bere irakasle-ibilbidea moztu zion; horregatik zenbait hilabete Praz-Coutant erietxean pasatu zituen, Savoiako Sallanches herrian.

Bere lehen eleberria, *Siloé* (1941), neurri batean autobiografikoa da, erietxeko egunez eta hausnarketez ari delako. *La Rue profonde* (1948) eta *L'Avenue* (1949) lanetan olerkaria den pertsonaia baten bidez sorkuntza artistikoaren misterioa jorratu zuen. Topaketa, banaketa eta errua Bigarren Mundu Gerraren eta naziekiko kolaborazioaren testuinguruan ere landu zituen gaiak izan ziren, *La Plage de Scheveningen* (1952) lanean adibidez.

Kanbon hil zen 49 urterekin, tuberkulosiaren eraginez.

Lanak
-----

### Eleberriak

* *Siloé*, Gallimard, 1941; berrargitalpena: Seuil, 1974
* *Le Vent noir*, Gallimard, 1947; berrar. Seuil, 1983
* *La Rue profonde*, Gallimard, 1948; berrar. Le Dilettante, 1995
* *L'Avenue*, Gallimard, 1949
* *La Plage de Scheveningen*, Gallimard, 1952; *Fondation Del Duca* Saria.
* *L'Invitation chez les Stirl*, Gallimard, 1955; berrar. 1982 eta 1995
* *Les Hauts-Quartiers*, Seuil, 1973

### Bestelakoa

* *Baleine*, Actes Sud, 1982
* *Scènes dans le château*, Actes Sud, 1986
* *Poèmes*, Actes Sud, 1983
* *Michel Kohlaas* (antzezlana)
* *À propos du roman* (saiakera), Actes Sud, 1983
* *Carnets*
* *Une grandeur impossible* (kronikak), Finitude, 2004

Euskal Herriaz
--------------

Kanbon hil eta Lapurdin zenbait urtez bizi izateaz gain **Gadennek** bere lan garrantzitsuenetakoa den  *Gaineko kartielak* edo *Les Hauts-Quartiers* (Seuil, 1973) eleberrian Baionako burgesiaren erretratua eskaintzen du, bereziki kulturarekiko zukeen ardurarik eza eta itxikeria azpimarratu zituelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskaltzaindian sartze-mintzaldia: Baionan*, Xarles Bidegain, *Euskera* 2010, 55, 3. 1.096.or.

Ikus, gainera
-------------

* Tuberkulosi

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)** Jacques Doucet Liburutegi Literarioko Paul Gadenne Funtserako Calamesem bidezko sarbidea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q774678
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31996579
* ISNI: 0000 0001 0884 5831
* BNF: 11903817h (data)
* GND: 119266083
* LCCN: n84083925
* NKC: ola2003175107
* SUDOC: 026877821
* Open Library: OL129821A

 |

* Wd Datuak: Q774678
**Koro Arizmendi Otaegi** (Donostia, 1929 - Mexiko, 2017ko urriaren 24), Mexikon erbesteratuko euskal odontologoa izan zen, beste herrialdetako erbesteratuei laguntzeagatik eta zapatistekin kolaboratzeagatik ezaguna egin zena.

Biografia
---------

Koro Arizmendi Donostian jaio zen, 1929an. Haren aita Karabineroen kapitaina zen eta, horregatik, Korok eta bere bi ahizpek ia urte osoa Madrilen igarotzen zuten; Euskal Herrira bakarrik udan hurbiltzen ziren. Frankisten estatu kolpeak Arizmendi familia Madrilen harrapatu zuen. Handik Bartzelonara ihes egin zuten eta, ondoren, Frantziara. Marseillatik erbesteratzeko itsasontzi bat lortu zuten, Quanza izenekoa, baina behin Casablancan atxilotuak eta konzentrazio esparru batean entzerratuak izan ziren. Azkenik, 1941ko azaroaren 20an Mexikoko Veracruzera heldu ziren.

Mexiko Hiriko Colegio Madrid eta Instituto Luis Vives instituzioetan ikasi zuen, biak errepublikarrek sortutako ikastegiak. UNAMen odontologia ikasi zuen. Beka bati esker ikasketekin jarraitzeko New Yorkera joan zen. Berriro ere Mexiko Hirian ondotologo bezala hasi zen lanean. Lan horretan lehendabizi Espainiako errepublikanoei, ondoren Amerika osotik Mexikora joandako iheslari askoei lagundu zien. Geroago Ejertzito Zapatistarekin jarri zen harremanetan. Ramona Komandantea ezagutu zuen eta laster zapatisten dentista bihurtu zen; halaber haien ideen propagandista egin zen. Korok beti ideia errepublikarrak eta ezkertiarrak defenditu zituen. Ez zuen seme-alabarik izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Koro Arizmendiren nekrologikoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Arizmendiren biografia eta erretratua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43402260

 |

* Wd Datuak: Q43402260
**Juana Reina Castrillo**, ezagunagoa **Juanita Reina** gisa (Sevilla, Andaluzia, Espainia, 1925 - 1999), espainiar antzezle eta kantaria izan zen.

Biografia
---------

Haurra zelarik hasi zen kantatzen. Aita arte-enpresaburua eta eragilea zuen. Folk talde bat eratu zuen Enrique El Cojorekin batera eta arrakasta handiko kantuak kantatu zituen: *Los cinco faroles*, *Madrina*, *Sin embargo, te quiero*, *Francisco Alegre*, *Señorío*, *Yo soy esa*, *Lola la Piconera*, *Capote de grana y oro*.

Ospe handia lortu zuen Quintero, León eta Quiroga maisuen koplak kantatuz. Baita Naranjo maisuaren kantuekin ere: *La niña blanca*, *Los churumbeles*. Kantari gisa ez ezik, antzezle gisa ere nabarmendu zen. Florián Reyk *Blanca Paloma* (1942) filmean eskaini zion protagonista paperak zinemarako ateak zabaldu zizkion: *Canelita en rama* (1943); *Macarena* (1944); *Serenata española* (1947); *Lola se va a los puertos* (1947); *Vendaval* (1949); *Lola la Piconera* (1951); *Gloria Mairena* (1952); *Sucedió en Sevilla* (1954).

Denboraldi batez antzerki-lanetan aritu ondoren, 1958an zinemara itzuli zen berriro, *La novia de Juan Lucero* filmeko protagonista papera egitera, Juan de Orduña eta Luis Lucíaren zuzendaritzapean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q457655
* Commonscat Multimedia: Juanita Reina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73493550
* ISNI: 0000 0000 5951 0890
* BNE: XX850478
* LCCN: no99073850
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05093/eu\_r\_0305/r0305
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q457655
* Commonscat Multimedia: Juanita Reina
**Gráinne Ní Mháille, Gráinne Umhall** edo **Gráinne Mhaol** (1530, Connacht - 1603, ziurrenik Rockfleet gaztelua, Mayoko konderria) Umaill erresumako erregina eta bai eta Ó Máille irlandar klanaren buruzagi bat izan zen. Bere garaian *Connachteko erregina* ezizenez ere ezaguna izan zen. Bere gotorlekua Clare uhartean zuen.

Ingelesera bere izena modu ugaritara itzuli izan da: Grace O'Malley, Grany O'Maly, Grany Imallye, Granny Nye Male, Grany O'Mayle, Granie ny Maille, Granny ni Maille, Grany O'Mally, Grayn Ny Mayle, Grane ne Male, Grainy O'Maly edota Granee O'Maillie

XVI. mendeko irlandar folkloreko pertsonaia garrantzitsua da, bai eta irlandar nazionalismokoa ere. Patrick Pearse irlandar nazionalistak emakume honen omenez antzinako *Oró Sé do Bheatha 'Bhaile* jabokitar abestiaren hitzak berridatzi zituen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262705
* Commonscat Multimedia: Grace O'Malley

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60656414
* ISNI: 0000 0000 9683 3197
* BNF: 15038317z (data)
* GND: 119261847
* LCCN: n88604742
* SNAC: w6gn1x99

 |

* Wd Datuak: Q262705
* Commonscat Multimedia: Grace O'Malley
**Gregorio Ibarretxe Ugarte** (Bilbo 1864 - 1933) euskal herritar politikari jeltzale eta arkitekto bat izan zen.

Biografia
---------

Bilboko Barrenkalen jaio zen 1864ko azaroan. Lehenengo ikasketak Orduñako jesuiten barnetegian egin zituen. Batxilergoa Valladoliden egin zuen. Karrera Bartzelona egin zuen, Luis Aranarekin batera. Arkitektura titulua 1893an eskuratu zuen. 1904an Dolores Basualdorekin ezkondu zen baina ez zuen seme-alabarik izan. 1890tik 1933 arte Bilboko zabalgunearen urbanizazioan hartu zuen parte. Politika alorrean, EAJn sartu aurretik Euskal-Erria elkarte foruzaleko kidea izan zen.

Bilboko zinegotzia izateaz gain, 1907ko otsailaren 19a eta 1909ko ekainaren 29a biartean hiri honetako lehenbiziko alkate abertzalea bilakatu zen. Alkate gisa bere lehenbiziko ekimena 1874ko Bilboko setioaren altxatzea oroitarazten zuen maiatzaren 2ko jaiaren ospakuntzaren aurka bozkatzea izan zen.

Arkitektura lan nagusiak
------------------------

Sotatar enpresaburu familiaren enkarguz Bilboko Jado plazako eraikina eta Ibaigane jauregia eraiki zituen,  eta baita Getxoko Areetan dagoen Ramón de la Sotaren etxea ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sol Aguirre Arana: "Un bilbaino olvidado, Gregorio Ibarretxe", *Bilbao*, 2014ko azaroan, 32.or.
2. ↑  Un alcalde olvidado: Gregorio Ibarretxe. Iñaki Anasagasti **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Ref. García Venero: "Historia del Nacionalismo Vasco", Madrid, 1945, p. 276.
4. ↑  Sol Aguirre Arana: "Un bilbaino olvidado, Gregorio Ibarretxe", *Bilbao*, 2014ko azaroan, 32.or.

Kanpo loturak
-------------

* Gregorio Ibarretxeri buruzko orrialdea. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Gregorio Ibarretxeren argazkia ikusgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org

Ikus, baita ere
---------------

* Bilboko zabalgunea

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gregorio Balparda** |  **Bilboko alkatea**1907ko otsailaren 19a - 1909ko ekainaren 29a | Ondorengoa**Jose Horn** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258733
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72281
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12258733
**Paulino Gómez Sáiz** (Miranda de Ebro, 1889ko martxoaren 11 - Bogotá, 1977ko otsailaren 7a) PSOE-ko politikaria izan zen. Gerra Zibilaren garaian, ordena publikoaz arduratu zen Katalunian eta Seguridadeko zuzendari orokor izan zen.

Biografia
---------

Paulino Gómez Sáiz Miranda de Ebron jaio zen, 1889ko martxoaren 11n. Bi urte besterik ez zuen familia osoa Bilbora joan zenean. Hantxe ezkonduko zen Judit Basterra Nanclaresekin.

Bizkaiko Gazteria Sozialisten lehendakari izan zen eta, 1917an, Bilboko Sozialisten Elkarteko kide egin zen. Bizkaian izandako 1934ko urriko greba iraultzailearen sustatzaile zela-eta, atxilo hartu zuten.

1936ko uztailean, Bizkaiko Defentsa Juntaren kontseilari izan zen eta Euskal Herrian parte hartu zuten lehen batailoiak mobilizatu zituen.

1937ko ekainean, Ordena Publikoaren delegatu egin zuten Katalunian, José Echevarría Novoaren ordez. Seguridadeko zuzendari orokor izan zen eta gobernazio ministro Negrínen kabinetean, gerra amaitu zen arte kargu honetan mantenduko zelarik.

1939ko martxoaren 3an, Juan Negrínek Cartagenara bidali zuen Paulino Gómez aginte militarra eta itsas agintea erresistentzia posible zelaz informatzeko. Horretarako, Francisco Galán izendatu behar zuten [[Cartagena]ko basearen buru. Ez zuten aintzat hartu eta Miguel Buiza izan zen horietako bat. Casadok estatu-kolpea eman zuenean, martxoaren 6an, atzerrira irten beharrean izan zen, Negrín eta beste errepublikako agintari batzuk bezala.

Gerra amaitu zenean, Marseillarantz zihoan ontzian joateko aukera izan zuen, kolonbiar kontsulak bere funtzionarioetako bat balitz bezala pasatzen lagundu zionean. Kolonbiako erbestean, xaboi fabrika bat sortu zuen eta arrain izoztuarenak ere bai. Bogotan bizi den Paulino Gómez Basterra arkitektoaren aita da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754126
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170139190
* BNE: XX5068294
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02503/eu\_g\_2499/g2499
* DBSE: url
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3754126