recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oreka taiduna** —zenbaitetan *oreka puntuatua* edo *oreka etenduna* ere deitua— Stephen Jay Gould eta Niles Eldredge paleontologoek 1972an proposatutako eboluzioaren arloko teoria bat da.

Oreka taidunaren teoriaren zehaztasunak, espeziek eboluzionatzeko ematen duten denborarekin zerikusia du. Eldredge eta Goulden arabera, espezie baten existentziaren denbora gehienean, hau, egonkor edo oso aldaketa txikiekin mantenduko litzateke (estasi aroak), espeziatze prozesuan aldaketa ebolutiboak metatuz (espezie berri baten eraketa), geologiari dagokionez, iraultza genetiko laburra izango litzatekeena. Ez da aldaketa ebolutiboaren pixkanakako izaera eztabaidatzen baizik eta bere erritmoaren uniformetasuna ukatzen dela. Teoria sintetikoaren eta oreka taidunaren teoriaren arteko ezberdintasunak, ez dira soilik eboluzioaren denborara mugatzen (azkarra edo motela), baizik eta baita, hau gertatzen den modura ere. Honela, neodarwinistek, eboluzioa, denboran, patroi lineal edo filogenetiko baten arabera garatzen dela defendatzen dute, oreka taidunaren aldekoek, mosaikozko eboluzio bat defendatzen duten bitartean, hau da, adartua. Neodarwinisten ideia, espezie batetik besterako oinordekotza lineala da. Oreka taidunaren aldekoentzat, berriz, antzinako espezie batek, oinordeko espezie ugari ematen ditu, eta hauek, aldi berean, iraungi edo adartzen jarraitzen dute.

Erregistro fosilean, sarri ikusten da espezieak, denbora batez egonkor mantentzen direla, ondoren, iraungi edo ia bat-batean eraldatzeko. Gradualismoak azaltzen du hau, erregistro geologikoaren perfekzio ezagatik, oreka etendunaren teoriaren arabera, gertaera hau, espezieek eboluzionatzen duten moduaren ondorio zuzen bat izango litzatekeen bitartean, ia ezinezko bihurtuz trantsizio formen fosilizazioa. Ezinezkotasun hori gorantz doa, teoriak dioenez, espeziazioa, batez ere, krisi egoeratan gertatzen bada, sakabanaketa mugatuko eta ale gutxiko biztanlerietan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q582558
* Commonscat Multimedia: Punctuated equilibrium

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh93009460

 |

* Wd Datuak: Q582558
* Commonscat Multimedia: Punctuated equilibrium
**Opsonizazioa** antigorputzek eta immunitate-sistemaren beste eragile batzuek fagozitoei eragiten dieten bizkortze-prozesua da. Prozesu honen bitartez fagozitoak aktibatzen dira, eta eragile patogenoak azkarrago suntsitzen dituzte. Opsonizatzeko gaitasuna duten substantziei opsonina deritze.

Immunitate-sistemaren opsoninak honako hauek dira:

* aglutinatzeko gaitasuna duten antigorputzak
* konplementu sistema (zehazki, sistema horren C3 proteina)
* linfokinak

Opsonina garrantzitsuenak antigorputzak dira. Hauek patogenoaren mintzera atxikitzen dira, haien Fab zatien bitartez; antigorputzaren Fc pusketa, aldiz, aktibatutako fagozitoarekin lotzen da, patogenoaren fagozitosia erraztuz.

Immunitate-sistemaren fagozito nagusiak leukozito neutrofiloak, makrofagoak eta monozitoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14859847
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000088362

 |

* Wd Datuak: Q14859847
Enea Bastianini
Enea Bastianini,(Rimini,1997,Abenduak 30)Motoziklista italiar bat da,MotoGPn lehiatzen dau Gresini Racing taldeagaz,2020 urtean Moto2 kategoriako txapelduna izan zan eta Moto3 kategoriako txapeldunorde amaitu eban 2016an.

Biografia
---------

Bastianini moto batean igo eban 3 urte eta 3 hilabete eukazanean, horregatik bere lasterketako zenbakia 33 da.

Minimotoko arrakasta handiko lasterketa baten ostean Minimotoko txapelduna izan zan(70cc) eta NSF250R kopa irabazi eban. Red Bull Rookies cup parte hartu eban eta laugarren postuan amaitu eban.Gero ,Moto3 ondo egin eban eta Moto2n irabazi egin ebalako MotoGPra igon eban eta orain 4. postuan dago mundialean.

### Moto3

Moto3 kategorian 5 urtez egon zan.Lehenengoan 9. postuan amaitu eban 127 puntugaz. Bigarrenean 207 puntu egin ebazan eta 3. postuan amaitu eban. Hirugarrenean 177 puntu egin ebazan eta 2. postuan amaitu eban,laugarrenean 141 puntu egin ebazan eta 6. postuan amaitu eban. Eta azkenengo urtean 177 puntu egin ebazan eta 4. postuan amaitu eban.

### Moto2

Moto2 kategorian 2 urtez egon zan,lehenengo urtean 97 puntu egin ebazan eta 10. postuan amaitu eban eta Bigarren urtean 205 puntu egin ebazan eta txapelduna izan zan Italtrans Racing team taldeagaz.

### MotoGP

MotoGP kategorian 2 urtez egon da,pasadan urtean 102 puntu egin ebazan eta 11. postuan amaitu eban, eta urte honetan 191 puntu daukaz eta 4. postuan dago mundialean,2 lasterketa falta dira eta matematikoki irabazi egin ahal dau.

### Etorkizuna

Hurrengo urtean Ducati taldean lehiatuko dau, Francesco Bagnaia izango da bere taldekidea.

Ikusi ere
---------

Ducati:

Gresini:

MotoGP:

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Enea Bastianini Perfil - Biografías, Noticias Fotos y Videos» *es.motorsport.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
2. ↑   «MotoGP™ Riders» *www.motogp.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-20).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** AS, Diario.  (2022-05-25). «Clasificación Moto 2 2020» *AS.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Clasificación MotoGP 2022 actualizada» *Marca.com* 2018-02-27 (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rodríguez, Roberto.  (2022-08-26). «Decisión tomada: Ducati ha elegido a Enea Bastianini por delante de Jorge Martín para el equipo oficial en 2023» *Motorpasion Moto* (Noiz kontsultatua: 2022-10-27).
**PT-91 Twardy** (euskaraz: *gogor*) borroka-tanke nagusi poloniarra da, T-72M1 modeloaren garapena eta 1995tik aurrera erabiltzen dena. PT-91a OBRUMean diseinatu (polonieraz: *Oνrodek Badawczo-Rozwojowy Urzdze-Mechicznych*; euskaraz: *Aparatu Mekanikoen Ikerketa eta* Garapenerako Zentroa) eta Bumar-Łabędy enpresak ekoitzi zuen, Bumar Taldea izeneko Poloniako partzuergo militar tekniko baten parte dena, alegia. T-72M-ren aldaketen artean ardatz anizkoitzarekin egonkorturiko tiroak kontrolatzeko sistema berri bat aurki daiteke, bai eta blindaje erreaktiboa, motor ahaltsuagoa, transmisioa eta kargagailu automatiko berria.

T-72aren beste hobekuntza asko ez bezala, Poloniako Armadaren PT-91en elementu ia guztiak enpresa nazionalek sortutako elementuak aurkezten ditu, motor berria, tiroak kontrolatzeko sistema eta komunikazio-sistemako elementu guztiak barne. Elementu horietako asko, gainera, Txekiar Errepublikan (T-72M4 CZ), Georgian (T-72SIM-1) eta Indian (T-72 Ajeya Mk. 2) dauden tanke-flotak hobetzeko erabili ziren ere. 232 PT-91 tanke eman zitzaizkien Poloniako Lurreko Indarrei: 92 ibilgailu berri eta 140 T-72A eta T-72M1 tanke berregokitu, **PT-91M1** eta **PT-91MA1** izendatuak izan zirenak, hurrenez hurren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Zak?ady Mechaniczne Bumar ?ab?dy S.A.» *www.bumar.gliwice.pl*.
2. ↑   «Bumar sp. Z o.o.» *www.bumar.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690906
* Commonscat Multimedia: PT-91 Twardy tanks

---

 |

* Wd Datuak: Q690906
* Commonscat Multimedia: PT-91 Twardy tanks
**Errege Erruki Etxea** Tuteran (Nafarroa Garaian) zegoen XVIII. mendeko jauregia zen. Gaur egun bakarrik neoklasiko estiloko fatxada nagusia gordetzen da. Gaur egun erabat moldatu da lau izarretako hotela izateko, AC Ciudad de Tudela hotela alegia. Instituzioak kaleari eman dio izena, Erruki edo Miserikordia kalea.

Deskribapena
------------

Gordentzen den elementu historiko bakarra, esan dugunez, fatxada neoklasikoa da. Fatxada horretan oreka eta neurritasuna dira nagusi. Dirudienez, bertan zegoen eliza erretaulak ere neoklasizismokoak ziren.

Historia
--------

Tuterako Errege Erruki Etxea 1771an sortu zen. Ignacio Mur, Francisca Ugarte eta Francisca Hugarte y Francia proiektuaren bultzatzaileak izan ziren. Eraikina Jose Marzal tuterarrak zuzendu zuen, horretarako Ventura Rodríguezen estiloa jarraituz. Instituzio honen helburua pertsona pobreak jasotzea zen. XIX. mendean Erruki Etxeak jende gehiago jasotzeko eraikina moldatu zuen. Eliza 1859 eta 1862 artean altxatu zen. Urte batzuk hutsik gelditu zen eta, ondoren, zaharren egoitza gisa erabili zen. 2001tik AC Ciudad de Tudela hotela egiteko erosi zen, bakarrik fatxada zainduz. Zaharrentzako beste eraikin bat egin, Alberto Pelairea kalean, eta horrek oraindik Errege Erruki Etxea izena mantentzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Martínez-Escalada, J. (1999). *Historia de Tudela contada por sus calles*. Navarro&Navarro, Zaragoza, 565 or.
2. ↑  García Gainza, M.A. Heredia Moreno, M.C. Rivas Carmona, J. eta Orbe Sivatte, M. (1980). "Merindad de Tudela", *Catálogo Monumental de Navarra*, Vianako Printzea, Iruñeko Apezpikua, Nafarroako Unibertsitatea, I. liburuki, 492 or.
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6101760

 |

* Wd Datuak: Q6101760
**Ondarroako gaztetxea** 1988 an herriko gazteen behar izanak asetzeko sortutako espazio autogestionatua da. Herriko hainbat eragileren bultzadaz 1987an sortutako kanpaña eta eskarien ondorioz udalarekin adostu eta gazte asanbladak ezarritako estatutuak onartu ondoren zaldunbiden kokatutko fabrika zahar bat izan zen. Estatutuak, H.B (Herri Batasuna) eta A.P (Alianza Popular) en aldeko botoekin eta EAJ (eusko alderdi jeltzalea) ren abstentzioarekin onartu zirela nabarmendu izan dute gazte asanbladako kideek.

Gaztetxea herriko hainbat eragile eta talderen topaleku eta lan egiteko tokia izan zen, horren adibide dira: Ondarroako talde antimilitarista, herriko irrati librea, okupazio taldea, sozioekonomian murgildutako taldeak, herriko musikariak eta beste hainbat talderen prezentzia urte horietan. 1998.an ertzaintzarekin izandako hainbat gorabera eta gero gaztetxea miatu zuten eta gaztetxearen egoera txarra aitzakitzat jarrita gaztetxea denboraldi baten itxi egin zuten Aitor Maruri alkatearen aginduz. Azkenean 2000. urtean errepide berria gaztetxea zegoen tokitik pasa behar zelako gaztetxea behin betiko itxi eta bota zuten.

Gaur egun, 2003.urtea ezkeroztik Udalak Astilleroan eraikitako lokal bat utzi zuen gazte asanbladaren eskuetan, "*gaztetxe berria*" deritzona. Orain ere gaztetxeak, lehen baino maila txikiagoan bada ere gazteen beharizanak asetze ahalegintzen da ekintza kulturalak gehien bat burutuz: kontzertuak, antzerkiak, hitzaldiak, festak, herriko taldeen bilerak besteak beste, gaztetxea gazte guztien topaleku aske eta autogestionatua izatea duelarik helburu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188125

 |

* Wd Datuak: Q31188125
Erregela graduatua
Erregela graduatu baten muturra. (Alde batetik 12 hazbete eta bestetik 30 cm, 300 mm)
**Erregela graduatua**, laukiluze formako xafla mehe batek osatzen duen neurketa tresna bat da. Zentimetro edo hazbetez banatutako eskala graduatu bat du. Tresna erabilgarria da lerro zuzenak, arkatz edo bolaluma baten laguntzarekin egiteko eta zurruna, erdizurruna edo malgua izan daiteke, zur, metal, plastikoz etab... eraikia.

Bere luzera, ohi ez da metro bete baino gehiagokoa izaten. Neurri unitate ezberdineko graduazioak izaten dituzte, milimetro, zentimetro eta dezimetroak kasu, baina badaude hazbetetan edo bi neurri unitateetan graduatuak daudenak ere.

Asko erabiltzen da, neurrien erabilerarekin zerikusia duten azterketa tekniko eta gaietan, arkitektura edo ingeniaritzan kasu.

Erregelek, erabilpen asko dituzte, neurtzeko zein marrazketa teknikoan laguntzeko balio baitute. Bulegoetan egoten direnak, plastikozkoak izaten dira, baina lantegi eta aroztegietakoak, metalezkoak izaten dira, altzairu malgu eta herdoilgaitzezkoak.

Lotutako beste tresna eta kontzeptu batzuk
------------------------------------------

* Nonioa
* Kalkulu erregela
* Erregela eta konpasa
* Eskalimetroa
* Metroa
* Flexometroa
* Zinta metrikoa
* Kutxatila geometrikoa
* Transportagailua
* Eskuaira
* Kartaboia
* Eskuaira konbinatua
* Eskuaira irristailua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104555
* Commonscat Multimedia: Rulers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4348439-6
* LCCN: sh85115809
* AAT: 300266529
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q104555
* Commonscat Multimedia: Rulers
**Erregearen Ospitalea** (gaztelaniaz: *Hospital del Rey*), erromesen eta ibiltarientzako laguntza zentro bat zen, Donejakue bidearen ondoan zegoena, bide hau Burgosetik igarotzean. Egun Espainiako Ondare Nazionalaren zatia da, El Parralekin batera.

Historia
--------

Alfontso VIII.a Gaztelakoak sortu zuen 1195ean. Santa María la Real de Las Huelgas monasterioaren mende, erromes hartze zentro handi bat zen. Bere sarreraren ondoan, *Erromesen Atea*, San Amaroren ermita dago, baita hiltzen ziren erromesak lurperatzen ziren hilerria ere.

1234an, Valdefuentesko ospitalea eta bere jabetza guztiak Erregearen Ospitalera pasa ziren.

Coto Redondo
------------

Coto Redondo, Burgosko auzitegi-barrutiaren zati zena, Burgosko Intendentzia osatzen zuten hamalauetako bat, herri bakar mailan, 1785 eta 1833 bitartean, 1787ko Floridablancaren Erroldan, abadia jurisdikzioa. Orduan, 253 biztanle zituen.

Abadiaren jurisdikzioa, bere titularra Erregearen Ospitalea zelarik, Alfoz de Burgos eskualdeko Arroyal, Cardeñadijo, Marmellar de Arriba, San Mamés de Burgos, San Medel, Villacienzo eta Villarmero herrietaraino zabaltzen zen, guztiak auzo alkateekin.

Burgosko Unibertsitatea
-----------------------

Hondarrak Burgosko Unibertsitatearen eraikinak hartzeko zaharberrituak eta emanak izan dira. Han daude errektoretza, Zuzenbide Fakultatea eta antzinako liburutegia. Lorategiz inguratutako inguru ederrean, Xake Taula bat dago, non, udan, Unibertsitateko Udako Kurtsoekin bat egiten duten musika aktibitateak antolatzen diren.

Iruditegia
----------

* Dorrea.Dorrea.
* 
* Barruko patioa.Barruko patioa.
* Ospitalea euripean.Ospitalea euripean.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9004968
* Commonscat Multimedia: Hospital del Rey-Universidad de Burgos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137292227
* BNF: 121649996 (data)
* BNC: 000316194
* GND: 4211413-5
* LCCN: n86120459
* SUDOC: 03018116X
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-1006
* BIC: RI-51-0000454
* Patrimonio Web JCyL: 1706

 |

* Wd Datuak: Q9004968
* Commonscat Multimedia: Hospital del Rey-Universidad de Burgos


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Erregearen Ospitalea*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Neutrofiloa** globulu zuri mota bat da, granulozitoetan ugariena, fagozitosia egiteko ahalmena duena. Odoleko milimetro kubiko batean 2.500-7.500 neutrofilo daude, eta leukozito guztien % 35-65 izaten dira. Sortzetiko immunitate-sistemaren parte dira.

Neutrofiloak hezur-muineko zelula ametatik sortzen dira; odolera igarotzen dira gero, eta bertan den leukozito talderik handiena osatzen dute. Nukleo polilobulatua dute, eta hiru edo lau egun baino gehiago ez dute irauten. Gai arrotzen bat sartu den ehunen aldera mugitzen dira; izan ere odoletik ehunetara irten daitezke, kapilarren endotelioko zelulen artean igaroz (diapedesia). Bertara iritsitakoan, gai arrotz horiek fagozitatu eta suntsitu egiten dituzte zitoplasmako lisosometan dauden entzimen bidez. Hanturan parte hartzen duten defentsazko aurreneko zelulak izaten dira.

Neutrofiloei lotutako gaixotasunak
----------------------------------

Neutrofiloen kopuru urriak neutropenia izena hartzen du, eta normalean gabeziak eragiten ditu erantzun immunean. Neutrofiloen gehiegizko kopurua neutrofilia izeneko asaldura da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Olivares, María José. *Odola, linfa-sistema eta immunitate-sistema.*  Lanbide ekimena, klasikoa.eimakatalogoa.eus (Noiz kontsultatua: 2020-6-18).
2. ↑    *Sistema inmunologikoaren osagaiak: zelulak eta organoak.*  Lur Entziklopedia Tematikoa, CC-BY 3.0, euskara.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-6-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188417
* Commonscat Multimedia: Neutrophils

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12269419q (data)
* LCCN: sh85091230
* NKC: ph1036264
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009504
* FMA: 62860

 |

* Wd Datuak: Q188417
* Commonscat Multimedia: Neutrophils
**Errege espedizioa**, 1837an eta Lehen Gerra Karlistaren barnean, karlisten kanpainia izan zen. Karlos Maria Isidro Borboikoak zuzenduta, helburua Madril konkistatzea eta Elisabet II.a tronutik kentzea zuen.

Bilakaera
---------

Espedizioaren mapa
Espedizioa ez zen arrazoi militarrengatik antolatu, arrazoi politikoengatik baizik. Maria Kristina erreginordea Don Karlosekin negoziatzen hasia zegoen, matxinatu ondoren Cadizeko Konstituzioa onarrarazi zioten erradikalen beldurrez. Napoliko erresumaren bidez, adiskidetze dinastikoa proposatu zion koinatuari, bere alaba Elisabet Don Karlosen premuarekin ezkontzearen bidez. Horretarako, erregegaiak hiriburura joan eta erreginordearekin bildu beharko zuen.

1837ko maiatzaren 20an, 11.000 oinezko soldaduk eta 1.200 zaldunek Ebro zeharkatu zuten Don Karlosi jarraiki eta Don Sebastian infantea armada haren buru zela. Handik egun gutxira, Huescan eta Barbastron armada liberalekin borrokatu ziren, eta mendean hartu zituzten. Ekainean Kataluniara eta uztailean Valentziara pasa ondoren, espedizioak Maestrazgo zeharkatu zuen, eta bidean borrokaldi txiki batzuk izan ondoren, irailaren 12an Madril inguruetara iritsi ziren. Hiriburuko giro politikoa aldatuta zegoen ordurako eta Maria Kristinak ez zuen adostutakoa bete. Don Karlos ez zen hiria menderatzen saiatu, Esparteroren tropak hara iristear zirelako.

Ordutik aurrera, espedizioak bidea jarraitu eta Gaztela zeharkatu zuen. Aranda de Dueron Zaratiegi jeneralak gidatutako beste espedizio karlista batekin bat egin zuen. Esparteroren tropen jazarpenaren ondorioz, Don Karlosek bitan zatitu zuen bere espedizioa: batzuk Don Sebastian infantearen agindupean gelditu ziren eta bere agindupean besteak.

Urriaren 26an, Erregegaia karlisten lurraldean sartu zen 5.000 soldadurekin batera, eta amaiera eman zion horrela espedizioari. Don Karlosek espedizio hark arrakastarik ez izatearen erantzuletzat jo zituenen aurka hartutako errepresaliak karlisten proiektuak porrot egitea eragingo zuten barne zatiketen hazia izango ziren. Errepresalia haiei jarraiki, On Sebastian Infantea armadako buruzagitzatik kendu zuten, eta Zaratiegi, Simon de la Torre, Villarreal, Elio eta Egia konfinatu eta espetxeratu egin zituzten.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. ERREGE ESPEDIZIOA. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8847057
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 5392

 |

* Wd Datuak: Q8847057
Aristotelesen ondo-ondoko jarraitzaileen artean Teofrasto eta Eudemo Rodaskoa izan ziren ezagunenak (K.a. III. mendea); biok Aristotelesen jakintza-ikerketetan oinarritu ziren. Ondoko belaunaldiko filosofoek aldaketak sartu zituzten aristotelismoan: Aristoxeno Tarentokoa arimaren hilezkortasunaren aldeko izan zen; Dizearkok bizitza aktiboa proposatu zuen, maisuaren gogokoa izan zen bizitza kontenplatiboaren aldean; Estraton Lampsakoak, Aristotelesengandik guztiz aldendurik, haren metafisika baztertu eta Jainkoa naturaren indar ez kontzientetzat hartu zuen, giza arima animaliarenaren pareko ezartzen zuelarik. Gero tradizio peripatetikoa, erudizio huts bihurturik, ilunaldian murgildu zen, harik eta K.a. 50. urte inguruan Androniko Rodaskoak Aristotelesen obra argitaratu zuen arte. Horrek iruzkin- eta azalpen-egile anitzen obra eragin zuen; garrantzitsuenak Afrodisiako Alexandro eta Sinplizio izan ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Errola** Nafarroa Beherean, Pirinioetako Otsamunho mendilerroan dagoen mendi bat da. Tontorra Banka eta Urepeleren arteko mugan dago.

Mendilerro txiki hau osatzen duten hiru mendietatik garaiena da, 911 metrorekin; hala ere, Euskal Mendizale Federazioaren katalogoak Otsamunho (901 m) sartzen du baina ez Errola.
.

Abiapuntuak
-----------

Urepelen, errepidean aurrera jarraitu behar da Gaineko Karrika izeneko auzoan sartu arte. Hemen, bide bat hartzen da iparrekialdera, Meharroztegi lepora igotzen dena, gailurraren tontorrean. Eskumatik, Hauzai lepora iristen da, baita Urtarai eta Lindus mendietara ere. Baina ez da hau hartu behar den bidea, baizik eta ezkerretara doana, nondik, inongo zalantzarik gabe, Errola mendiaren tontorrera iristen den.

Bankatik, Alduderanzko errepidea jarraitu behar da, kilometro bat egin ondoren, Hairako basorantz doan bidearekin duen bidegurutzera iritsi arte. Labarraren ezkerreko ertzetik, itzelezko goitiera duen errepide txiki bat igotzen da zintzurretik gora. Mutikoenea baserrira iristen da. Bide bat hegomendebalderantz abiatzen da, Marmaro izeneko leporantz helduz. Gailur belartsua igo behar da Otsaxar muinoaren tontorrera iristeko. Ibilaldia Otsamunhoraino jarraitu eta, ondoren, Mizpira lepotik, Errolaraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus Federazioaren webgunean *Euskal Herriko Mendien Katalogoa*.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroa Behereko mendiak
* Otsamunho mendilerroa
* Otsamunho

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257155
* Commonscat Multimedia: Errola

---

 |

* Wd Datuak: Q12257155
* Commonscat Multimedia: Errola


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Erroko zubia** Nafarroa Garaiko Erroibar udalerriko Erro kontzejuan kokatutako zubi bat da. N-135 errepideak zeharkatzen du, Erro ibaia zeharkatuz.

Historia
--------

1891ko uztailaren 23an, *Société Anonime de Construction et des Ateliers de Willebroeck* erakundeak Erron 15,50 metroko argia zuen metalezko zubi bat eraikitzeko konpromisoa hartu zuen, sareta anitzeko bi habe nagusiz eta beheko taulaz osatua, habez, langueroz eta betelana eta zoladura biltzeko xaflez osatua. Kostua 10 260 liberakoa zen.

XX. mendean bere erresistentzia-ahalmenari buruz egindako azken ikuskapen eta azterketak egitura indartzeko proiektu bat egitea aholkatu zuen, egungoei habe berri batzuk erantsiz eta makadamezko betelanaren ordez hormigoizko lauza bat jarriz, egiturarekin elkarlanean arituz erresistentzia eta sendotasun handiagoa emango ziona.

Estribuen sendotasuna berrezartzea ere beharrezkoa zen, eta, horretarako, harkaitzari ainguraketa aktiboak zituen luzetarako jostea eta Errotik gertuen zegoen estribuko bi hegalak lotuko zituen zeharkako jostea proiektatu ziren. Kontrataren aurrekontua 8 200 000 pezetakoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Erroko zubi metalikoa. Nafarroako Entziklopedia Handia.

Ikus, gainera
-------------

* Erro
* Erroibai

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108393717

 |

* Wd Datuak: Q108393717
**Page konderria** (ingelesez: *Page County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Luray da. 2010eko zentsuaren arabera 24.042 biztanle zituen, Page kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Page konderriak 813,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,34 ura dira. Beste 805,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.042 pertsonetatik 23.244 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 373 dira. 456 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 71 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 221 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513818
* Commonscat Multimedia: Page County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153644988
* LCCN: n83164070
* NARA: 10039986
* **Lekuak**
* OSM: 2534197
* TGN: 2002178

 |

* Wd Datuak: Q513818
* Commonscat Multimedia: Page County, Virginia
Ordizia udalerria eta urrutira Txindoki mendia, erronkaren ibilbidearen bi gune nagusiak.
**Ordizia-Txindoki-Ordizia erronka**, Gipuzkoako Goierri eskualdean burututako kirol dema bat da. Ordizia udalerriaren herrigunea eta Txindoki mendiaren gailurraren arteko ibilbidearen joan-etorria denbora laburrenean burutzean datza.

Gaur egungo errekorra 1:25:09 denboran dago, 2019ko uztailaren 6an Aritz Egea urretxuar mendi lasterkariak ezarria.

Historia
--------

Jatorria 1953an Pedro Aierbe ordiziarrak Juan Jose Rezola itsasondoarrari egindako erronkan dago: "Ezetz Ordiziatik Larraitzera bizikletaz abiatu, Txindoki igo eta 3 ordu azpiko denboran itzuli!".

Irailaren 6an, goizeko 8:00etan, Rezola Ordiziako Zabala jauregian zegoen Olano tabernaren paretik bizikletaz abiatu, Andres Urdanetaren estatua dagoen kokalekuan, Larraitzera iritsi, Txindokira korrika igo-jaitsi eta abiapuntu berdinera 1:42:30 denboran itzuliz erronka irabazi zuen. Sekulako balentria, jada 46 urteko kirolari amauteurra zela (lanbidez arotza) eta gaur egungo bizikletekin parekatuz gero garaikoen pisua eta sinpletasuna kontuan hartuz.

Handik 25 urtera, 1978an, Iñaki Maiora 24 urteko ormaiztegiarrak errekorra hobetzea otu zitzaion. Garai hartan Maiora txirrindulari profesionala zen, 1980, 1981, 1983 eta 1984ko Espainiako Ziklo-kros Txapelketen irabazlea. Irailaren 24an goizeko 9:00etan abiatu eta ibilbidea 1:26:28 denboran amaituz errekor berria ezarri zuen.

Ibilbidea
---------

Erronkaren ibilbidea lau ataletan banatua dago:

* Ordizia-Larraitz: Bizikletaz GI-2133 errepidean Zaldibian barna.
* Larraitz-Txindoki: Lasterketa mendi bidean maldan gora.
* Txindoki-Larraitz: Lasterka mendi bidean maldan behera.
* Larraitz-Ordizia: Bizikletaz GI-2133 errepidean barna.

* Zabala jauregia erronkaren abiapuntua eta helmugaren kokalekua.Zabala jauregia erronkaren abiapuntua eta helmugaren kokalekua.
* Txindokiko gailurra.Txindokiko gailurra.

Saiakerak
---------


| Partaideak |
| --- |
| Izena | Adina | Herria | Data | Irteera orua | Pisua | Ordizia-Larraitz | Txindoki-Larraitz | Larraitz-Txindoki | Larraitz-Ordizia | Guztira |
| Juan Jose Rezola | 54 urte | Itsasondo | 1951ko irailaren 6a | Goizeko 8:00ak | 48 kg | 22'30" | 48'30" | 17'30" | 14'00" | 1:42:30 |
| Iñaki Maiora | 24 urte | Ormaiztegi | 1978ko irailaren 24a | Goizeko 9:00ak |  | 17'54" | 41'43" | 15'13" | 11'38" | 1:26:28 |
| Aritz Egea |  | Urretxu | 2019ko uztailaren 6a | Goizeko 10:00ak | 60 kg |  |  |  |  | 1:25:09 |
| Manuel Merillas\* |  | León | 2020ko ekainaren 24a |  |  | 17'54" | 41'43" | 15'13" | 11'38" | 1:22:55\* |

* Epaileen baieztapenik gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aritz Egea, a por el récord de Maiora en el desafío Ordizia -Txindoki, 2019ko uztailaren 6, Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Ordizia-Txindoko-Ordizia erronkari buruzko artikulua, Noticiasdegipuzkoa.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216053

 |

* Wd Datuak: Q65216053
Gazteluaren oinplanoa.
**Pafosko gaztelua** (grezieraz: Κάστρο της Πάφου, *Kástro tis Pafos*, turkieraz: *Baf Kalesi*) Zipre mendebaldeko Pafos hirian dagoen gaztelua da. Hiriko itsas-portu garrantzitsua babesteko eraiki zen mendebaldeko olatu-hormaren gainean.

1935. urtean Pafoseko antzinako monumentua izendatua izan zen eta gaur egun turismoari irekita dago.

Historia
--------

965 urtean bizantziarrek eraiki zuten Pafosko gaztelua. 1222. urtean lurrikara batek suntsitu egin zuen eta Lusignan erregeek berreraiki egin zuten. 1373. urtean genovarren eskuratu zuten eta hainbat aldaketa eragin zizkioten, hormak altxatu, putzua eraldatu eta olatu-hormaren zati bat kendu zuten. XV. mendearen amaieran veneziarrek hartu zuten Zipreren kontrola eta 1570an otomandarren eskutan eror ez zedin desmantelatu egin zuten. Otomandarrek uhartea konkistatu zutenean Pafoseko gaztelua berriztu eta gotortu egin zuten 1592. urtean.

1970 eta 1971 artean indusketa arkeologikoak egin ziren gazteluan.

Erabilera
---------

Pafoseko itsas-portua babesteko helburuaz eraiki bazen ere, historian zehar hainbat erabilera izan ditu; gotorlekua izan da, gartzela ere bai eta XIX. mendean britainiarren agindupean gatz biltegi gisa erabili zen.

Gaur egun *Pafoseko Afroditaren jaialdi kulturala* ospatzen da urtero eta hainbat opera ikuskizun egiten dira gazteluan.

Arkitektura
-----------

Gaztelua dorre karratu bat da eta barnean patio bat du. Harri handiez eraikita dago eta leiho gutxi ditu.

Beheko solairuan erdiko aretoa dago eta bi alboetan gela txiki asko daude. Gela hauek espetxeko zelda izan ziren otomandarren garaian. Goiko solairuan zeuden gelak otomandar soldaduen bizitokiak izan ziren eta zati handi bat meskita gisa ere erabili izan zen.

Teilatuan 12 almena ditu, beste hainbeste kainoiri zegozkionak. Otomandarrek 1878an kainoiak kendu zituzten uhartea britainiarren kontrolpean gelditu zenean.

50 metro ekialdera frankoen garaiko dorre baten hondarrak aurkitzen dira.

Iruditegia
----------

* Pafosko gaztelua itsas-portuan.Pafosko gaztelua itsas-portuan.
* Sarrerako zubia.Sarrerako zubia.
* Barnealdeko galeriak.Barnealdeko galeriak.
* Gazteluaren atzekaleko horma.Gazteluaren atzekaleko horma.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «Paphos Castle» *Cyprus Island* 2017-03-15 (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Pafos Medieval Castle in Cyprus» *My Guide Cyprus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
3. ↑    *"Medieval castle of Pafos - A castle which was rebuilt several times during the diverse history of Cyprus".*  www.cyprusalive.com.
4. 1 2   «Pafos (Paphos) Castle» *www.visitcyprus.com* (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).
5. 1 2   «Pafos Aphrodite Festival Cyprus» *www.pafc.com.cy* (Noiz kontsultatua: 2020-11-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2505824
* Commonscat Multimedia: Fort Paphos

---

 |

* Wd Datuak: Q2505824
* Commonscat Multimedia: Fort Paphos
Akelarrea.
**Paganismoa** edo **paganotasuna** (Euskal Herrian sarritan **Jentiltasuna** deitua) hasiera batean kristauek Europan euren erlijio ezarri aurretik zeuden erlijio politeistei deitzeko mespretxuzko izendapena zen (Greko-Erromatar politeismoa barne). Antzinako erlijioetako jende horrek kristauek ez bezala jainko asko gurtzen zituzten, aldiz kristauek jainko bakarra gurtzen zuten.

Etimologia
----------

Berez, pagano hitza latineko *paganus* hitzetik eratorria da eta *baserri girokoa*, edota *landatarra* esan nahi du.

Terminoaren beste erabilerak
----------------------------

Pagano edo gentil hitzak hainbat hizkuntzatan izan dira erabiliak korronte kristauen aldetik, erritu paganoengandik eratorritako kultu sinkretikoak erabiltzen jarraitzen zuten beste korronteei erreferentzia egiteko. Adibidez, Bizantziar Inperioko Elizan, ikonoklastek paganismoa irudi ikonoduluenganako kultua zela zioten. Protestante batzuentzat, Eliza ortodoxoko, Eliza koptoko, Eliza anglikanoko eta Eliza katolikoko santuei kultua eskaintzea zen paganismoa. Era berean, elizakoi katoliko europar batzuk amerikar natiboen edo Asiako ebangelizatuen errituak erdi paganotzat zituzten.

Mendeetan zehar, termino hau agertzen den testuak kristauak izan ziren. Hala ere, XIX. mendetik, okultismoaren garapenak kultu batzuk beren burua pagano izendatzea eragin du, Europako tradizio pagano zaharrak berreskuratu nahi zituztelako. Askotan neopaganismo deitzen zaio horri.

Pagano terminoa, monoteistak ez diren erlijioak izendatzeko ere erabiltzen da; hala nola hinduismoa, animismoa, budua, erlijio afroamerikarrak, txamanismoa, shintoa, erlijio tradizional txinatarra eta budismoa.

Paganismoa Euskal Herrian
-------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Euskal mitologia»
Euskal Herrian paganismoari usadioz *jentiltasuna* deritzo, kristautasuna iritsi aurretik bizi ziren euskaldunei jentilak deitzen baizitzaien.

Ikus gainera
------------

* Jentil
* Euskal mitologia
* Zelta mitologia
* Eskandinaviar mitologia
* Erromatar mitologia
* Greziar mitologia

Kanpo estekak
-------------

| * i
* e
* a
Neopaganismoa |
| --- |
| Erlijio nagusiak | 
* Egipziarra
* Erromatarra
* Eskandinaviarra
* Eslaviarra
* Germaniarra
* Greziarra
* Jainkosaren mugimendua
* Neodruidismoa
* Neoxamanismoa
* Wicca
* Zelta

 |
| Bestelakoak | 
* Armeniarra
* Baltiarra
* Cochranismoa
* Errumaniarra
* Euskalduna
* Feri
* Gaianismoa
* Hungariarra
* Indopaganismo
* Judua
* Kaukasiarra
* Kanariarra
* Oseatiarra
* Paganokristaua
* Stregheria
* Turkiarra
* Uraldarra

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29536
* Commonscat Multimedia: Paganism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4024001-0
* LCCN: sh85096574
* NDL: 00569080
* NKC: ph124189
* NARA: 10648380
* AAT: 300055993
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29536
* Commonscat Multimedia: Paganism
**Nevrast**, Tolkienen legendarium ospetsuan, Dengristeko Estuariotik hegoaldera eta Hithlumetik hegomendebaldera dagoen eskualdea da. Dor Lomin mendiek ekialdean, Ered Wethrin mendiek hegoaldean eta Belegaerreko kostaldeak mendebaldean eratutako hirukian zegoen. Iparraldeko muga, Cirith Niniachek eratzen zuen. Hegoaldeko erpina Taras mendian zegoen, honen oinean, Turgonen hiria, Vinyamar zegoelarik. Bere klimagatik, Nevrast, Beleriandekoagoa da, baina, mendiengatik, Hithlumen sartzen da, "*lurralde atseginagoa baitzen, itsasoko aire hezeek bustia eta Hithlumen jotzen zuten iparraldeko haize hotzetatik babestua*", eta kostaldeko amildegi handien arteko sakonune sakon batean altxatzen zen.

Bere izena sindarinezkoa da, eta "alde honetako kostaldea" bezala itzul daitek, Haerastekiko (urruneko kostaldea) kontraposizioz, hau da, Amanekoa.

Han bizi izan zen Fingolfinen seme zen Turgon, Amanetik itzuli zenetik Eguzkiaren Lehen Aroko lehen mendearen amaierararte, Gondolinera abiatu aurretik.

Tokiren batzuk
--------------

Jarraian agertzen direnak, Nevrastekin lotutako tokietako batzuk dira, eta garrantziren bat dutenak Silmarillion lanean kontatutako istorioetan.

### Linaewen

Linaewen (txorien lakua), Nevrasteko aintzira handia da, bere izena, bertan barietate askotako txori ugari bizi zirelako jasotzen zuena. Nevrasten erdian kokatua zegoen, eta ihi garaiko zingira zabalez inguratua zegoen. Feänorrek aintzira ezagutu zuenean, bertan bizi ziren txoriekin txunditua geratu zen.

### Annon-in-Gelydh

Noldorren ateak, Turgonen herriak eraikiak Nevrasten bizi izan zirenean, eta Dor-Lomineko mendebaldeko muinoetan lurrazpiko ur korronte batetarako sarrera zen; Cirith Ninniachera zeraman (ostadarraren pitzadura) korronte horren itsasoratzea zena Mendebaldeko Itsasoan. Harrizko arku gangatu handi bat zen, tunel luze batetara zeramana, eta, honetara, harkaitzean zizelkaturiko eskailera maila batzuk jeitsiz iristen zen; hauen ondoan, ibaia urjauzi handi bat eratuz erortzen zen, baina bidezidor bat bere ondoan zihoan. Tunel hau, Tuorrek atzejarri zuen Vinyamarrera heltzeko Ulmorekin zuen batzarrera.

### Taras mendia

Nevrasteko kostaldean kokatua, irtenune baten gainean, Dor Lomin eta Ered Wethrin mendilerroen itsasoranzko luzapenek eratzen duten angeluan. Noldorrak iritsi aurretik, bere itzalpean, elfo grisen herri ugari bizi ziren, baina han Turgon ezarri zen (Gondolin sortzera abiatu aurretik), mendiaren oinean eraikitako Vinyamarren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2609014

 |

* Wd Datuak: Q2609014
Erupzio freatikoaren eskema: 1. ur-lurrunezko hodeia,   

2. hodi magmatikoa,  

3. magma eta errauts geruzak,  

4. geruza,  

5. ur-maila,  

6. leherketa,  

7. Ganbera magmatikoa.

 Erupzio freatikoa St. Helens mendiaren goialdean , Washington-en, 1980ko udaberrian.
**Erupzio freatikoa**, **leherketa freatikoa**, **erupzio ultrabolkanikoa** edo **lurrun erupzioa** ere deritzona, magmak lurpeko urak edo gainazaleko urak berotzen dituenean gertatzen da. Magmaren muturreko tenperaturak (500 eta 1.170 °C) ia berehala lurruntzen du ura, eta lurrun, ur, errauts, harkaitz eta bonba bolkanikoen eztanda eragiten du. Saint Helens mendian, Washingtongo estatuan, ehunka lurrun leherketa izan ziren sumendiaren erupzio pliniarraren aurretik. Gertakari geotermiko hain bizia izateak lohi-sumendia sor dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1067217
* Commonscat Multimedia: Phreatic explosions

---

 |

* Wd Datuak: Q1067217
* Commonscat Multimedia: Phreatic explosions
**New Balance Athletic Shoe, Inc. (NB)**, kiroletako osagarrietako fabrikatzaile bat da egoitza Bostonen (Estatu Batuak) duena. 1906an New Balance Arch Support Company izenarekin fundatu zen. Hazkunde handi baten ondoren, sektoreko enpresa garrantzitsuetariko bat bihurtu da.

Historia
--------

1906an, William Riley, Erresuma Batuetako emigrantea, New Balance sortu zuen (New Balance Arch Support Conpany izenarekin), Bostonen. Hasieran, enpresa galtzerdi eta oinetako ortopedikoetan  espezializatuta zegoen. Bere lehen produktua, zapatari  erosotasuna eta oreka hobetzen zuen hiru soportekin indartutako galtzerdia izan zen. "New Balance" (Oreka Berria) izena, ohiloen oinen behaketa ostean, Riley-ek jarri zuela uste da. Enpresaren sortzaileak esaten zuen, oiloaren oina "marrazteko" bidea, animaliari oreka perfektua ematen ziola, eta barregarria izango litzatekeela alderdi hori ez aprobetxatzea.

  

New Balance 1938an bere lehenengo korrikatzeko zapatillak egin zituen. 50. eta 60. hamarkadadetan enpresa korrikalarientzako erreferentea bilakatu zen. Orain, korrikatzeko zapatillak New Balance-ren jarduera nagusia bihurtu da.

James (Jim) S. Davis, gaur egungo jabea, New Balance erosi zuen 1972an. 1976an, line "320" merkatuko oinetako salduenak bihurtu ziren, horrela, enpresa mundu osoan ospetsua bihurtu zen.

1981ean "New Balance Foundation" sortu zen, haurrak zaintzeko karitatezko fundazioa.

New Balanceko egoitza
2015ean, Warrior Sports markak New Balance erosi zuen, hortik aurrera, konpainia horretako kluben ekipazioak egiten ditu.

Produktuak
----------

New Balance 574 zapatilla
Konpainiak Estatu Batuetan zapatillak fabrikatzen jarraitzen duen bakarra da. Zapatilla famatuenak retro diseinukoak dira, "574" eta "1600" lerroak bezalakoak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742988
* Commonscat Multimedia: New Balance

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312881767
* ISNI: 0000 0004 5904 0664
* LCCN: no2014139094

 |

* Wd Datuak: Q742988
* Commonscat Multimedia: New Balance
Lurra otxotea
**Otxotea** bereziki Euskal Herriko koral tipiko bat da, tonalitatez banatutako zortzi ahots grabez osatua: lehen eta bigarren tenoreak, baritonoak eta baxuak.

Otxoteak 1930 inguruan jaio ziren, Euskal Herriko tabernetan ospetsu bihurtuz, eta bertan elkartzen dira jaiak eta ospakizunak animatzeko. Hasiera batean, errepertorioa, gehienbat, folklore kutsuko obrek osatzen dute, euskaraz eta gaztelaniaz, nahiz eta, denborarekin, otxote batzuk izaera erlijioso eta polifonikoko obrak txertatzen hasi ziren. "Orfeoi txiki" horien kalitatea hain handia izatera iritsi zen, 1960ko hamarkadan Euskal Herriko, Kantabriako eta Miranda Ebroko otxoteak lehiatzen diren urteroko lehiaketak egiten hasi zirela, irratitik emanaz eta ikusmin handia lortuz.

Gaur egun, mundu osoan zehar banatutako otxoteak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6048453

 |

* Wd Datuak: Q6048453
**Errenina-angiotentsina sistema** edo **errenina-angiotentsina-aldosterona sistema** presio arteriala eta gorputzeko likidoen oreka erregulatzeaz arduratzen den sistema hormonala da.

Errenina-angiotentsina-aldosterona sistemaren eskema
Odol bolumena baxua denean edo odol presioa txikia, giltzurrunetik odolera errenina askatzen da. Entzima honek angiotentsinaren ekoizpena bultzatzen du, angiotentsinogenoa puskatuz eta angiotentsina I askatuz. Hau beste entzima baten bidez, angiotentsinaren entzima bihurtzailea (AEB), angiotentsina II bihurtuko da, odol hodien uzkurpena eragin eta presio arterialaren igoera eragiten duena. Angiotentsina II-ak gainera, aldosteronaren askapena bultzatuko du, giltzurrunetan ur eta sodioaren birxurgapena bultzatzen duen hormona. Beraz, sistema honen bitartez gorputzeko likido bolumena eta presio arteriala igotzen dira.

Sistema honen aktibitatea gehiegizkoa bada, presio arteriala altuegia izango da eta hipertentsioa agertuko da. Hipertentsioaren tratamenduan erabiltzen diren sendagaiek sistema honen urrats desberdinetan parte hartzen dute.

Farmako hauen artean aurkitzen dira angiotentsinaren entzima bihurtzailearen inhibitzaileak (AEBIak), angiotentsina II-ren hartzaileen inhibitzaileak eta erreninaren inhibitzaile zuzenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898218
* Commonscat Multimedia: Renin–angiotensin system

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012084
* FMA: 74787

 |

* Wd Datuak: Q898218
* Commonscat Multimedia: Renin–angiotensin system
Jesus Abrego, ezkerrean, eta Salsamendi III.a, 1944an.
**Erremontea** pilota jokoaren aldaera bat da, xistera ez oso sakonarekin jokatzen dena. Pilota xisteraren behealdetik sartzen da eta puntatik irteten da etengabeko mugimendu batean. Zesta puntan aldiz, pilota hartzen da, eta gero, bultzada batekin frontisera jaurtitzen da; pilota une jakin batean geldi dago saski barruan. Xisterak zesta-puntako xisteraren antza du, baina konkordura txikiagoa du, ez baitauka zestak daukan sabel sakona; eta sendoagoa da. Erremonte-xistera Juan Moya iruinsemeari zor zaio, XX. mendearen hasierako urteetan oraindik eskularruz egiten baitzen erremontean. Iruñeko Juego Nuevo pilotalekuan ari izaten zela, saskigile bati zesta puntako xisteraren antzerako bat enkargatu zion, eta denbora laburrean pilotari guztiek hartu zuten tresnatzat.

Egun, erremontean Galarreta 2000 enpresa arduratzen da profesional-mailako jokoaz. Esku huskako pilota da gaur egun jaun eta jabe pilota-modalitateen artean. Izan ere, esku huskako pilotak du ikusle, zale eta pilotari gehien; baina Gipuzkoan erremonteak ere indar handia du, Hernanin eta inguruetan batez ere. Bestalde, Malerreka eta Baztan erremonte jokalari askoren sorleku izan dira, ikasketa paregabea baita eskularruz ari izana, erremonte jokorako.

Pilotalekua gainerako pilotalekuen antzekoa da: 14 koadro ditu, eta sakea 12,5etik egiten da. Saskiak 67 zentimetro ditu eskumuturretik puntara eta 770 g pisatzen du. Pilotak 115 g pisatzen du, eta 6 zentimetroko diametroa dauka.

Erremontari ospetsuak
---------------------

Koteto Ezkurra, 2013an.
* Julian Artzamendi Larrea (Azpeitia, 1889))
* Jose Irigoien Igoa *Irigoyen* (Bera, 1893 - 1970)
* Juan Abarrategi Errasti (Azpeitia, 1895)
* Jose Maria Saltsamendi *Salsamendi III* (Orio, 1925 - 2013)
* Jesus Abrego (1910 – 1997)
* Demetrio Abarisketa Sarasua (Beizama, 1910)
* Pedro Manuel Grazenea (Elgorriaga, 1929 - 2017)
* Raul Jimenez Albisu, *Raul* (1935 – )
* Hermenegildo Arbizu, *Mere* (1931 –)
* Kike Elizalde (Altsasu, 1961 –)
* Koteto Ezkurra (Doneztebe. 1973 –)
* Javier Urriza (Iruñea, 1981 –)

Pilotari erremontista Altsasuko sustraiak eskulturan.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Altsasuko sustraiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9067968
* Commonscat Multimedia: Erremontea

---

 |

* Wd Datuak: Q9067968
* Commonscat Multimedia: Erremontea
**Ector konderria** (ingelesez: *Ector County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Odessa da. 2010eko zentsuaren arabera 137.130 biztanle zituen, Ector kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ector konderriak 2.335,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,6 ura dira. Beste 2.325 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 58,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 137.130 pertsonetatik 128.637 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 72.331 dira. 5.596 beltzak edo afroamerikarrak. 623 amerikar natiboak ziren eta 106 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.004 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 68 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.096 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109810
* Commonscat Multimedia: Ector County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136027816
* ISNI: 0000 0004 0506 1208
* LCCN: n79040138
* **Lekuak**
* OSM: 2528879
* TGN: 2001979

 |

* Wd Datuak: Q109810
* Commonscat Multimedia: Ector County, Texas
**A**. Nahastezinak diren bi likido, I fasea eta II fasea, emultsifikaziorik gabe;  
**B**. II fasea I fasean dispertsatuta dagoen emultsioa;  
**C**. Emultsioa desegonkorra denez, progresiboki bere bi faseak banandu egiten dira;  
**D**. Emultsioa egonkortuz, bi faseen artean surfaktantea dago.
**Emultsioa** likido sistema heterogenoa da, elkarren artean disolbaezinak diren bi likido edo gehiagoz osatzen dena. Likido nahastezin bat beste likido batean dispertsatzean datza eta beraz, barne fase bat eta kanpo fase bat izango ditu.

Emultsioaren fase bat urtsua izango da eta bestea oliotsua. Emultsio mota desberdinak lortuko dira barnean eta kanpoan gelditzen diren faseen arabera. Esaterako, olioa uretan dispertsatuz (barne fasea olioa eta kanpo fasea ura) o/w emultsioa lortuko da eta ura oliotan (barne fasea ura eta kanpo fasea olioa) w/o emultsioa. Osagaien proportzioak eragina izango du emultsio bat edo bestea lortzerako orduan, kantitate handieneko osagaiak kanpo fasea eratuko du. Hala ere, emultsio aniztunak ere badaude w/o/w edo o/w/o emultsioak.

Emultsioaren eraketan barne fasea kanpo fasean dispertsatzea lortu behar da, horretarako energia bat aplikatu behar da (beroketa, irabiaketa, sonikatzea). Baina batzuetan hau ez da nahikoa emultsio egonkor bat lortzeko. Kasu horietan emultsionatzailea gehitu behar da.

Emultsio motaren arabera eraketa teoria desberdinak daude.

* **Bancroft-en teoria**. Emultsionatzailea kanpo fasean izango da disolbagarria.
* **Harkins-en edo falkaren teoria**. Emultsionatzailearen zati polar eta apolarrek betetzen duten bolumenean oinarritzen da.

Emultsioen prestaketarako orokorrean dispertsioaren bidezko metodoa erabiltzen da. Horretarako, bi faseak dagozkien emultsionatzailearekin nahastu eta berotu egiten dira. Ondoren, barne fasea kanpo faseari gehitzen zaio pixkanaka eta irabiatuz. Beraz, argi izan behar da aurretik o/w edo w/o emultsioa prestatu nahi den.

Aplikazioak
-----------

* Prestakin dermatologiko eta kosmetikoetan.
* Bide parenteraletik gutxi erabiliak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187634
* Commonscat Multimedia: Emulsions

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119665885 (data)
* GND: 4014626-1
* LCCN: sh85042950
* NDL: 00568753
* NKC: ph344893
* AAT: 300015003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004655

 |

* Wd Datuak: Q187634
* Commonscat Multimedia: Emulsions