recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jefferson Davis konderria** (ingelesez: *Jefferson Davis County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Prentiss da. 2010eko zentsuaren arabera 12.487 biztanle zituen, Jefferson Davis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson Davis konderriak 1.059,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,8 ura dira. Beste 1.057,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.487 pertsonetatik 4.903 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 101 dira. 7.461 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 68 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491285
* Commonscat Multimedia: Jefferson Davis County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151286807
* ISNI: 0000 0004 0637 4193
* LCCN: n82005769
* NARA: 10039746
* **Lekuak**
* OSM: 1832989
* TGN: 2001118

 |

* Wd Datuak: Q491285
* Commonscat Multimedia: Jefferson Davis County, Mississippi
**Jefferson konderria** (ingelesez: *Jefferson County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monticello da. 2010eko zentsuaren arabera 14.761 biztanle zituen, Jefferson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jefferson konderriak 1.648,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 99,56 ura dira. Beste 1.549,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.761 pertsonetatik 9.214 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 546 dira. 5.293 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 159 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488859
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153628354
* LCCN: n82088481
* NARA: 10039176
* **Lekuak**
* OSM: 1210732
* TGN: 2000274

 |

* Wd Datuak: Q488859
* Commonscat Multimedia: Jefferson County, Florida
**Dawson konderria** (ingelesez: *Dawson County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lexington da. 2010eko zentsuaren arabera 24.326 biztanle zituen, Dawson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dawson konderriak 2.640,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,41 ura dira. Beste 2.623,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.326 pertsonetatik 23.210 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.746 dira. 710 beltzak edo afroamerikarrak. 74 amerikar natiboak ziren eta 39 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 135 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 137 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490784
* Commonscat Multimedia: Dawson County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157112201
* LCCN: n81018563
* **Lekuak**
* OSM: 1425450
* TGN: 2001339

 |

* Wd Datuak: Q490784
* Commonscat Multimedia: Dawson County, Nebraska
**María Milagros Rivera Garretas** (Bilbo, 1947ko azaroaren 26a) bizkaitar historialari eta saiakeragilea da.

Historia eta Kultura Antropologiako ikasketak egin zituen, eta Estatu Batuetako eta Europako zenbait Unibertsitatetan sakondu zituen gero. Azkeneko urteetan Erdi Aroko Historia irakasle izan da, Bartzelonako Unibertsitateko Geografia eta Historia Fakultatean. Gainera, Centre d'Investigació Històrica de la Dona erakundearen sortzaileetako bat da, eta zuzendaria. Bere ikerketa-lana hiru arlotan oinarritu da: Erdi Aroko Gaztelako historia soziala, garai hartako emakumeen bizitza eta obraren interpretazioa, eta egungo feminismoaren teoria eta praktika.

Lanik aipagarrienak: *Textos y espacios de mujeres. (Europa, siglos IV-XV)* (1990, *Emakumeen testuak eta espazioak: Europa [IV-XV mendeak]*), *Nombrar el mundo en femenino. Pensamiento de las mujeres y teoría feminista* (1994, *Mundua femeninoz izendatu: emakumeen pentsamendua eta teoria feminista*), *El fraude de la igualdad* (1997, *Berdintasunaren iruzurra*). Gainera, ikerkuntza historikoko eta kritika feministako artikulu askoren egilea da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** María Milagros Rivera Garretasen web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263212
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59254131
* ISNI: 0000 0001 0906 1588
* BNE: XX939546
* GND: 172614570
* LCCN: n85385433
* Tabakalera ID: 71334
* SUDOC: 050787756
* ORCID: 0000-0001-9044-0912
* UB: a1247032
* ICCU: TSAV009162
* Open Library: OL5942356A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149695
* Lur: 05126/eu\_r\_0634/r0634
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 27618

 |

* Wd Datuak: Q12263212
**Denver konderria** (ingelesez: *Denver County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Denver da. 2010eko zentsuaren arabera 600.158 biztanle zituen, Denver kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Denver konderriak 400,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,23 ura dira. Beste 396,27 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 600.158 pertsonetatik 503.977 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 190.965 dira. 58.388 beltzak edo afroamerikarrak. 3.525 amerikar natiboak ziren eta 495 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19.925 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.208 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 12.640 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15906757
* **Lekuak**
* OSM: 1411339
* TGN: 2000207

 |

* Wd Datuak: Q15906757
**Denverko lorategi botanikoa** (ingelesez: *Denver Botanic Gardens*) 9,25 hektareako berotegi eta lorategi botaniko bat da, Denver-en, Coloradon .

BGCIko kidea da eta Lorategi Botanikoetako Kontserbaziorako Nazioarteko Agendarako lanak aurkezten ditu.

*Denver Botanic Gardens*-en identifikazio-kodea "Botanic Gardens Conservation International" (BGCI) kide gisa, baita bere herbario-akronimoa **KHD** da.

Kokapena
--------

Hona hemen: *Denver Botanic Gardens*, 909 York Street, Denver, Denver county Colorado CO 80206 Ameriketako Estatu Batuak

Mapak eta satelite bidezko bistak. 39°43′57″N 104°57′39.6″W﻿ / ﻿39.73250°N 104.961000°W﻿ / 39.73250; -104.961000 .

Negutegian sarrera ordainduta bisita daiteke.

Historia
--------

1951n sortu zen, harrezkero bisitatzeko leku aipagarrietako bat izanik.

1996an sortutako negutegia Denverreko mugarrietako «Landmark» bat da.

  

Lorategi botanikoan eta negutegietan dauden landare ale batzuk.

* Especímenes
* Iguanura spectabilis*Iguanura spectabilis*
* Aechmea tayoensis*Aechmea tayoensis*
* Urceolina subedentata*Urceolina subedentata*
* Paliavana prasinata*Paliavana prasinata*

Lorategi botanikoan dauden eskultura eta monumentuen ikuspegi batzuk.

* Xehetasunak
* Eskultura.Eskultura.
* eskultura urmaeleaneskultura urmaelean
* ilargi beteko ateailargi beteko atea
* Eguzki-erlojua.Eguzki-erlojua.
* Erreflexuak.Erreflexuak.

"Boettcher Memorial Tropical Conservatory" konplexuaren ikuspegi batzuk.

* Negutegia
* Negutegiaren sarrera.Negutegiaren sarrera.
* Palmondoa negutegian.Palmondoa negutegian.
* Barruko aleak.Barruko aleak.
* KanpoaldeaKanpoaldea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Botanical Garden Conservation International/*Denver Botanic Gardens*.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune Ofiziala
* Gune pertsonala argazkiekin eta inguruko informazioarekin.
* BGCIko lorategi botanikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3003810
* Commonscat Multimedia: Denver Botanic Gardens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155387381
* ISNI: 0000 0001 0396 2190
* LCCN: n83235009

 |

* Wd Datuak: Q3003810
* Commonscat Multimedia: Denver Botanic Gardens
**Jade** deritzon minerala silikatoen familiakoa da. Sarri kolore berdexka hartzen du kromozko ezpurutasunen ondorioz.

Jade bi ezaugarri batzen dituen izen bat da. Ez da berez mineral baten izena. Ezaugarri hauek eduki minerala eta egitura dira. Jade izenak bi mineral izendatzen ditu: jadeita eta nefrita. Jade deitu ahal izateko biek egon behar dute bikortxo fin edo elkarloturiko zuntz bidez agregatu bezala. Jadeitak oso gutxitan eratzen ditu benetako kristalak.

Erabilpena
----------

Duela 5.000 urte baino gehiagotik erabiltzen da jadea Txinan eta Erdialdeko Amerikan tresnak eta apaingarriak egiteko material bezala. Denboran zehar jadearen benetako gurtza bat garatu zen. Jadezko objektuek zorte ona erakartzen duten kuttun ospea zuten (eta dute). Jatorrian jadea beste edozein material baino gogor eta erresistenteagoa zen. Horregatik tresnak egiteko ere erabiltzen zen.

Ia hasieratik beste mineral batzuk saltzen saiatzen ziren jadea bailiran. Hau modu hobean lortu zen serpentina izeneko mineralarekin ("Txinako jadea", "jade berria"). Serpentinak ez du soilik jadearen itxura bera, baizik eta jadeita eta nefritaren meatoki berberetan ere agertzen dela. Jadea baino mineral bigunagoa da, eta ez hain erresistentea. Jadea baino hobeto lantzen denez, jadearen ordezko gogokoena bezala ezarri da azken urteetan. Guatemalako Montagua ibaiaren haranean dago munduko meatokirik aberatsenetako bat, eta kolorerik berrien iturria da, Ostadar jadea, Jade beltza eta *Urre galaktikoa'* kasu, urre, zilar eta platinozko inkrustazio naturalak dituen jade beltz bat dena.

Txinatar mitologiaren arabera jadea herensugearen semen lehorra da. Maien arabera jadea sorrerako harria zen.

**Berde jadea** txinatar olerkaritzan erabili zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175089
* Commonscat Multimedia: Jade

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4162652-7
* LCCN: sh85069234
* NDL: 00563273
* AAT: 300011119
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q175089
* Commonscat Multimedia: Jade
**Marwan ibn Muhammad ibn Marwan** (arabieraz: مروان بن محمد بن مروان بن الحكم‎, *Marwān bin Muḥammad bin Marwān bin al-Ḥakam*; 691 – 750eko abuztuaren 6a) omeiatarren kalifa izan zen. 744tik 750 arte gobernatu zuen, hil zutenean. Omeiatarren azken gobernaria izan zen Damaskon.

Al-Himarren semea eta Marwan I.aren biloba, Marwanek kalifa bilakatu zen bere lehengusu Ibrahim ibn al-Walidek abdikatu ondoren. Kalifa izendatua izan aurretik, Marwanek Azerbaijango gobernadore bezala zerbitzatu zuen. Postu honetan, gerra garesti bat egin zuen khazariarren aurka, non garaipen pirriko bat lortu zuen.

Kaliferria hartu ondoren, Marwanek, zatika erortzen zen inperio bat heredatu zuen. Omeiatarren aurkako sentimendua oso zabalduta zegoen, bereziki Iranen eta Iraken, eta abbastarrek jarraitzaile asko zituzten. Hala, Marwanen erregealdia, kalifa bezala, Omeiatar Inperioa mantentzen saiatzeari eskainia izan zen ia erabat.

Marwanek ezin zuen Abbastar Iraultza deiturikoa baretu. Hasieran garaipen batzuk lortu zituen arren, azkenean As-Saffahen aurrean porrot erabakigarria jasan zuen, Zab Handiko guduan. Gudu honetan bakarrik omeiatar familiako 300 kide hil ziren. Marwanek, ondoren, frenetikoki bilatu zuen babesa; mendebaldean aurkitzeko esperantzan, Egiptora bidaia egin zuen, baina Nilo zeharkatzen ari zela harrapatu eta hil egin zuten. Bere heriotzak, omeiatarren aberastasunen amaiera adierazi zuen ekialdean, eta omeiatarren sarraskiak jarraitu zuen abbastarren esku.

Ia omeiatar dinastia osoa hil zen, Abd ar-Rahman I.a printze talentuduna izan ezik, nork al-Andalusera ihes egin zuen eta han omeiatar boterea berrezarri zuen, Kordobako emirerrian, Abbastar Kalifa-herriatik independentea zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Wellhausen, Julius.  (2000). *The Arab Kingdom and Its Fall.*  Taylor & Francis ISBN 0-415-20904-8..

| * i
* e
* a
Omeiatar kalifak |
| --- |
| Media |
| Damaskoko kalifak(661–750) | 
* Muawiyah I.a
* Yazid I.a
* Muawiyah II.a
* Marwan I.a
* Abd al-Malik
* Al-Walid I.a
* Sulaiman
* Umar II.a
* Yazid II.a
* Hixam
* Al-Walid II.a
* Yazid III.a
* Ibrahim
* Marwan II.a

 |  |
| Kordobako emirrak(756–929) | 
* Abd ar-Rahman I.a
* Hixam I.a
* Al-Hakam I.a
* Abd ar-Rahman II.a
* Muhammad I.a
* Al-Mundhir
* Abd Allah
* Abd ar-Rahman III.a

 |
| Kordobako kalifak(929–1031) | 
* Abd ar-Rahman III.a
* Al-Hakam II.a
* Hixam II.a
* Muhammad II.a
* Sulaiman
* Hixam II.a
* Sulaiman
* Abd Allah al-Muaiti
* Abd ar-Rahman IV.a
* *Ali ibn Hammud al-Nasir*[H]
* *Al-Qasim al-Mamun*[H]
* *Yahya ibn Ali al-Mutali*[H]
* *Al-Qasim al-Mamun*[H]
* Abd ar-Rahman V.a
* Muhammad III.a
* *Yahya ibn Ali al-Mutali*[H]
* Hixam III.a

 |
| [H] Hammudtar usurpatzaileak |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128371
* Commonscat Multimedia: Marwan II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69849599
* ISNI: 0000 0000 7868 8563
* GND: 123991390
* LCCN: n2002053103
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q128371
* Commonscat Multimedia: Marwan II
**Martin Garitano Larrañaga** (Bergara, 1963ko abuztuaren 4a) gipuzkoar kazetaria da, eta, 2011ko ekainaren 23tik 2015eko ekainaren 24ra, Gipuzkoako Ahaldun Nagusi izandakoa. Donostian bizi da.

Hastapenetan Loiola Irratian jardun zuen. Egin egunkariko erredaktore buru izan zen. Hura itxi zutenean, *Euskadi Información* egunkariko zuzendari izan zen. *Gara* egunkariko zuzendari ondoko ere izan zen, Mertxe Aizpuruarekin batera. *Garan* idazteaz gain, *Info7* irratian esataria ere izan zen.

2011n Bildu koalizioaren zerrendaburu gisa aurkeztu zen Gipuzkoako Batzar Nagusietara, eta ekainaren 23an Gipuzkoako diputatu nagusi aukeratu zuten, haren alde bozkatu baitzuten Bilduk eta Aralarrek. 2015ean EAJk eskuratu zuen Foru Aldundia, Markel Olano buru zela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   goiena.net (2011-04-18)

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Martin Garitano*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11691332
* Commonscat Multimedia: Martin Garitano

---

 |

* Wd Datuak: Q11691332
* Commonscat Multimedia: Martin Garitano
**Malgutasuna** artikulazio batek mugimendu artikularra ahalik eta zabalen egiteko duen gaitasuna da. Gaitasun hori bi faktore nagusik baldintzatzen dute: artikulazio motak eta inplikatutako muskuluen luzatze-gaitasunak. Sinartrosi artikulazio motak ez du mugimendurik ahalbidetzen, anfiartrosi artikulazio motak mugimendu mugatuak ahalbidetzen ditu, artikulazio diartroinal motak hiru ardatzetan mugimenduak ahalbidetzen ditu. Malgutasuna inbolutiboa da, denboraren poderioz galtzen joaten baita. Malgutasunak ez du mugimendurik sortzen, baizik eta ahalbidetzen du. Muskuluak, tendoiak, fasziak eta kapsulak malgu bihurtzea ere bada. Egindako muskulu-jarduera motaren arabera, malgutasuna sistema dinamiko baten bidez landu daiteke, hau da, muskulu-mugimenduen bidez, edo sistema estatikoen bidez, eta horrek posizio zehatzak mantentzea dakar, muskuluen luzamendua errazteko.

Malgutasuna lantzeko ariketak
-----------------------------

### Materiala

Espreski egindako kajoi bat erabili dezakegu (teknologiarako proiektu bat izan daiteke). Neurriak honako hauek izango dira:

* kajoia: 34 x 34 x 34 cm.
* Goikaldea: 35 x 35 x 55 cm. (goikaldeko  zati hau oinak jarriko ditugun tokitik  15 cm. aterako da) eta 50 cm-ko regla marraztu edo itsatsiko diogu kajoiaren gaikaldeari.
* Ez badugu ezer eraiki nahi, banku suediar bat ere erabili dezakegu (kontua da beti elementu berdinak erabiltzea).

### Nola landu

Oso ondo berotu ondoren, oinutsik, oinak kajoaren kontra jarriko ditugu. Belaunak tolestu gabe, bi eskuak batera eramanda eta mugimendu jarraitu eta mantso bat eginez ahalik eta urrutien iristen saiatuko gara (noraino iritsi garen jakiteko zerbait erabili dezakegu -casette baten kajaren moduko zerbait-). Bi aldiz egingo dugu eta emaitzarik hoberena jasoko dugu (cm-etan)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Malgutasuna - Ahalmen fisikoak lantzen» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2020-03-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852220
* **Identifikadoreak**
* GND: 4145125-9

 |

* Wd Datuak: Q852220
*Artikulu hau Kanadako hiriari buruzkoa da; telesailari gaitzat duena beste hau da: «Dawson's Creek»*

**Dawson Creek** Columbia Britainiarreko (Kanada) ipar-ekialdeko hiri txikia da. 20,66 km2-ko azalera du, eta 2006ko erroldaren arabera, 11.615 biztanle inguru. «Bakearen Hiriburua» deitzen zaio, eta landa-eremu askoren zerbitzu nagusia da, Bakearen ibaiaren hegoaldean eta Bakearen Ibaiaren eskualdeko barrutiko hiriburuan dago. Dawson Creek nekazari-komunitate txiki izatetik eskualdeko zentro izatera pasatu zen, Albertako Trenbideen mendebaldeko terminala 1932an zabaldu zenean, eta Estatu Batuetako armadak terminal hori bera erabili zuenenean 1942an Alaska autobidea eraikitzen ari zirela. Hiriaren garapen handiena 1942 eta 1966 artean gertatu zen, Bakearen ibaiaren landa-eremua Columbia Britainiarrarekin Dawson Creek-en bidez lotuz autobiak eta burdinbideak eraiki zirenean.

Dawson Creek-ek izen bereko errekari zor dio bere izena. George Mercer Dawsonen omenez deitu zitzaion Dawsoni, 1879ko abuztuan inguru horretatik igaro zirenean lurrak neurtzeko taldeko kide batek. Hiria, Alaskako autobiaren hegoaldeko muturrean, "0 Miliaren Hiria" izenez ezagutzen da, eta eskualdeko jolas-parke baten, ondare-interpretazioko herri baten eta Northern Lights Unibertsitatearen egoitza ere bada.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  First Traveler Through Dawson, 1879 *The News, Progress Edition*, 27 de abril de 1979.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1012625
* Commonscat Multimedia: Dawson Creek, British Columbia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138301010
* LCCN: n88004407
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 7908931

 |

* Wd Datuak: Q1012625
* Commonscat Multimedia: Dawson Creek, British Columbia
**Martin Díez Liatzasolokoa** (Alkiza, 1500 inguru - Bartzelona, 1583) Katalunian eskultore gisa ospetsua izan zen. Egile honi buruaz oso datu gutxi ezagutzen dira: jatorri euskalduna zuen eta Bartzelonan 1527 eta 1578 artean lan egin zuen. XVI. mendeko eskultore nagusietariko bat da. Estiloren ikuspuntutik Pizkundeko egilea da.

Liatzasoro baserriaren aurriak Aldapa bailaran, Martin Diaz de Liatsasoloren jaiotetxea

Biografia
---------

Urtetan ez zen bere jaiotze tokia ezagutzen. Gaur egun badakigu Alkizako Liatzasoro baserrian jaio zela. Aitak Otsoa zuen izena eta amak Joana. Aitak eta matrimonioaren hiru semeek, Martin, Pedro eta Joan, Zaragozara emigratu zuten 1510 eta 1520 bitartean. Itxura denez, hiru semeek aitarekin ofizioa ikasi zuten.

1527an Bartzelonara joan zen eta bertan egin zituen bere lanik handienak. 1535ean Paula Boteyrekin ezkondu zen eta seme-alabarik ez zutela izan ematen du, testamenduan ondasun guztiak Bartzelonako Santa Cruz ospitaleari utzi baitzizkion.

Beste artean eskultore hauen eragina izango zuen: Pedro Núñez, Enrique Fernández (1527) eta Damián Forment (1536) (Pobleteko erretaula). Kataluniako leku desberdinetan lan egin zuen: Bartzelona, Terrassa (1539), Moncada y Reixach (1544), Sassari (1548), Castellar del Vallés (1569), Llissá de Munt (1576) eta La Granada (1578).

Obra
----

Gutxi gordetzen dira:

* *Lurperatze Santua*, Terrassako Espiritu Santuaren katedralaren kriptan. Hau da gordetzen den bere lan garrantzitsuena.
* *Garaipenaren Ama Birjina*, Bartzelonako Errege Jauregi Txikiaren kaperan.

Beste lan batzuk egozten zaizkion:

* *Mariaren loaldia*, Bartzelonako San Migel elizan (gaur egun Kataluniako Arte Museo Nazionalan erakusten dena).
* *Montserrateko Andra Maria*, Bartzelonako Justo eta Pastor Santuen elizan.

Beste batzuk galdu egin dira:

* Mollet del Vallèsen erretaula
* Dosriusen erretaula
* Canyamarsen erretaula
* Arenys de Munteko erretaula
* Sanaüjako Andra Maria

Iruditegia
----------

* Terrasako Lurperatze Santua.Terrasako *Lurperatze Santua*.
* Martín Díez de Liatzasolok eginiko bustoa, Marés museoan (Bartzelona).Martín Díez de Liatzasolok eginiko bustoa, Marés museoan (Bartzelona).

Bibliografia
------------

* Triadó, Joan Ramon (1998). «Segle XVI: de l'humanisme culte a l'humanisme reformat». Art de Catalunya, Escultura moderna i contemporània. Bartzelona, L'isard argitalpenak. ISBN 84-89931-03-8.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   ..
4. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9029778
* Commonscat Multimedia: Martín Díez de Liatzasolo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139135216
* ISNI: 0000 0000 9453 5268
* GND: 123289009
* ULAN: 500035688
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9029778
* Commonscat Multimedia: Martín Díez de Liatzasolo
**Ingrejil** Brasilgo Bahia estatuan, Serra das Almasen, Livramento de Nossa Senhora udalean dagoen azternategi arkeologikoa da. Han aurkitu diren aztarnei buruzko informazio gutxi dago eta hortik inguruak duen misterio kutsua.

Historia
--------

Aurkikuntza, 1984an, Gabriele D'Annunzio Baraldik ikertzaileak egin zuen. Aurkikuntza egiteko Rio de Janeiroko Liburutegi Nazionalaren 1754ko eskuizkribu bat erabili zuen. Aztarnategia goi ordoki batean kokatuta dago. Bertako tenperatura freskoagoa da.Hiriaren aztarnak arroka lerrokatuak eta menhir batuzk dira. Dirudienez lekuan herri bat bizi izan zen. Ikertzaile batzuen ustez Inka kulturarekin lotura eduki dezake.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* {pt}:Ingrejiko hiri galdua.l
* **(Gaztelaniaz)**:Parapsikologoen interpretazioa.
* **(Gaztelaniaz)**:Gabriele D'Annunzio eta Brasilgo Atlantidaren bilaketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3798712

 |

* Wd Datuak: Q3798712
**Mari Cruz Guruzeta Unzueta** (Aramaio, Araba, 1871ko maiatzaren 3a - Areatza, Bizkaia, 1934ko abenduaren 27a) emagina, eta Areatzako Emakume Abertzale Batza erakundearen sortzailea.

Bizitza
-------

Areatzan bizi izan zen. Euskaltzalea eta euskal kulturaren bultzatzailea. Areatzako Emakume Abertzale Batza fundatu zuen 1932an. Eusko Alderdi Jeltzalearen (EAJ), emakumeen erakundea zen Emakume Abertzale Batza. Orduko EAJko mitinetan parte hartu zuen hizlari moduan. 1933an, Zeanuriko plazan mitin batean parte hartu zuen, bere neba Txomin Guruzeta eta orduko beste politikari ospetsu batzuekin batera.

Urte askoan aritu zen emagin lanetan, belaunaldi desberdinetako emakumeei erditzen laguntzen.

Jose Maria Azpeitiarekin ezkondu zen eta bost seme-alaba izan zituen: Victor, Piedad, Arantza, Lucia eta Iñaki, oso gazte hil zena. Gurutzi Arregi Azpeitia etnografoa eta euskaltzalea bere biloba zen.

Areatzako sabelak

Aitorpenak
----------

2007ko uztailaren 14an, Mari Cruz de Gurutzeta izena daukan plaza inauguratu zuten Areatzan. Bere emagin lanari omenez, Jesus Lizasoren "Areatzako Sabelak" izeneko eskultura dago bertan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Areatzako Udala - María Cruz Guruzeta Unzueta» *www.areatza.net* (Noiz kontsultatua: 2020-10-02).
2. ↑    «Gurutzi Arregi, 'Durangoko alaba'» *Bizkaiko Hitza* 2020-11-06 (Noiz kontsultatua: 2020-11-06).
3. ↑   «Areatzako Udala - Gertakari historikoak» *www.areatza.net* (Noiz kontsultatua: 2020-10-02).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑    *Areatza Lantzen.*  Areatzako Udala, 16 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101242921

 |

* Wd Datuak: Q101242921
**Mari Bastashevski** artista, idazle eta ikerlari daniarra da (lehen estaturik gabea). Bere iraganeko lanek —normalean sareko eta eremuko ikerketa zabalen emaitza dira— dokumentuak, argazkiak eta testuak integratzen dituzte teknologia berriek eta sare sozialek status quo-ko gatazkak sortu eta eusteko duten papera aztertzeko. 2019az geroztik VR eta AR-n inguruneak modelatzen aritu da eta ekologiaren, teknologiaren eta indarkeria kultural, ingurumen eta politikoaren arteko lotura historikoa ikertzen.  

Pete Brook-ek, Medium Matter-en idatzi zuen, eta bere lana honela deskribatu zuen: "Behean irakurriko duzuna Mari Bastashevski-k urte luzez nazio-estatu zapaltzaileen ziber-zaintza sistemen salerosketari buruzko ikerketaren emaitza da. 12 hilabeteko bilaketa. paper-lanen arrastoak egiteko, informazio-askatasun-eskaerak aurkezteko, iturriak elkarrizketatu eta babesteko eta haien adierazpenak berresteko. Egiaztatzea oso zaila den informazioaren gainean eraikitako narrazioa da. Pribatutasunaren defendatzaileen eta ziber-zaintzako ikertzaileen komunitatetik kanpo, inork ez zuen istorio hau benetan ikusi, edo ezinbestean zekien zer zen edo zergatik zuen garrantzia. Hori da Bastashevskik begiratzen —edo bilatzen zuena— ikusezina, konfidentziala edo biak direlako. Bastashevskik argazkiak egiten ditu, modu askotan, bere istorioak erakusteko ezin da argazkirik atera. Irudi hauek aurkikuntza-bideetan zehar markatzaileak dira." 

2013az geroztik, Banksy graffiti artistaren identitate sekretua zela zurrumurrua zabaldu da. Nu-Metal taldearen Breaking Benjamin abestietan jarritako mezu kodetuen aldarrikapenek Bastashevskiren Londresko ikerketa institutuan gertatu ez ziren garapenak aurreikusten omen dituzte, QAnon-eko jarraitzaileen ustez, sakonekoa izan zen. Estatuaren konspirazioa zabaldu zen Andrew printzeak Woking-eko PizzaExpress batera egindako ohiko bisitetatik arreta kentzeko, Jeffrey Epstien eskandaluan inplikatuta dauden pertsonekin. 2016an Yale World Fellow izendatu zuten.

Biografia
---------

Bastashevski San Petersburgon jaio zen. Artearen historia eta zientzia politikoak ikasi zituen. Artista, idazle eta irakasle gisa jardun du 2009tik

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mari Bastashevski» *eventbrite*.
2. ↑   Tactical Tech. *Exposing the Invisible.*  Tactical Tech.
3. ↑   Brook, Pete. «Panopticon for Sale» *Medium* (Medium Matter).
4. ↑    *Mari Bastashevski.* .
5. ↑   Dahó, Marta.  (2019). «Landscape and the Geographical Turn in Photographic Practice» *Photographies* 12 (2): 227–248. doi:10.1080/17540763.2019.1577289..
6. ↑   «Burlington Contemporary - Reviews» *burlingtoncontemporary.org.uk*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24258841
* Commonscat Multimedia: Mari Bastashevski

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308189694
* GND: 1049914481

 |

* Wd Datuak: Q24258841
* Commonscat Multimedia: Mari Bastashevski
**Cycle of the Werewolf** (euskaraz *Gizotsoaren Zikloa*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko azaroaan Land of Enchantment argitaletxeak argitaratu zen.

Argumentua
----------

AEB, Maine estatuko Traker's Mills herri txiki eta lasaian otsogizonaren ailegatzea adierazten duela dirudien hilketa bolada bat hasi da, hilabetero, ilargi beteko gau guztietan herritarren hilketekin hasi zen. Herrian PIZTIA nor ote denaren zurrumurrua barra-barra dabil, uztailaren 4eko gauean gurpildun-eserlekuko Marty Coslaw mutilak gizotxoari petardo sorta bat bota eta PIZTIA begi bakar batekin lagatzen duen arte. Honela, Martyk PIZTIA nor den jakin ahalko du, baina hark herriko norbaitek bere ezkutuko nortasuna zein den badakiela jabetzean mutil gaztea nola edo hala isilarazten saiatuko da. Marty, bere osabaren laguntzaz, PIZTIAri aurre egiteko ere prestatuko da.

Zinema
------

* *Silver Bullet*: 1989an Daniel Attiasek zuzendu eta Gary Busey, Everett McGill, Megan Follows, Corey Haim, Terry O'Quinn, Lawrence Tierney, Bill Smitrovich, Kent Broadhurst, David Hart eta James Gammon aktoreek antzeztutako filma bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q953044
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL81583W

 |

* Wd Datuak: Q953044
Cycle Chic Playa del Carmen-en, Mexikon 
**Cycle chic** modan dagoen arropa janzten duen bizikletaren kultura da, "Estilodun mugikortasun iraunkorra". Orain, Amsterdam, Basilea, Berlin, Berna, Kopenhage, Bartzelona eta Valentzian, besteak beste, egiten den hiriko txirrindularitzarekin lotuta dago. Europako hiri askotan, bai eta Txinan eta Japonian ere, bizikleta eguneroko garraio-aukera da, eta txirrindulari askok beren arropa arrunta eramatea aukeratzen dute, oro har kirolarekin lotutako ekipoak ez bezala, spandexeko uniformeak edo zapata bereziak jantzita.

Bizikleten eta instalazioen azpiegituran inbertitzen ari diren hirietan gero eta joera handiagoa da cycle chic. Pariseko Vélib' eta Bartzelonako Bicing bezalako bizikleta publikoen programek apurka-apurka izan duten ospearekin, hiritarrek euren hiri edo herriaren inguruan bidaiatzeko duten erraztasuna aurkitu dute, euren arropa arrunta jantzita egindako paseoak barne, txirrindularitzako kirolaren jantziaren ordez. Agyness Deyn bezalako modako ospetsuak bizikletaz erakusten dira komunikabideetan, eta horrek beste batzuk haien eredua jarraitzera bultzatzen ditu.

 Bartzelonako hondartzara

Historia
--------

Cycle Chic esaldi modernoa da 1880ko hamarkadan bizikleta asmatu zenetik egon den zerbait deskribatzeko: hiritar normalak bizikletan. Txirrindularitza modan egon zen 1880ko hamarkadaren amaieratik 1940ko hamarkadara arte.

XIX. mendearen amaieran, cycle chic-aren gailurra poloan bizikletaz jolastea zen, kirten luzeko tenis erraketekin eta gomazko pilotekin. Emakumeen janzkera (kortseak eta azpiko gonak, esaterako) ez zen praktikoa txirrindularitzarako, eta, beraz, jantzi egokiak behar ziren. Gona zatituak, galtza bonbatxoak eta galtzamotzak probatu zituzten, modan zeuden emakumeak arazoa konpontzen saiatzen ziren bitartean, etsaitasunik, barregarritasunik edo indarkeriarik eragin gabe. Oraintsuago, 1980ko hamarkadan, bizikletan ibiltzen ziren mezulariak bista arrunt bihurtu ziren hiri nagusietako kaleetan, eta mezularien hiri-moda eta txirrindularitza jantziaren konbinazioa moda adierazpen alternatibo gisa ikusi zen.

1995ean, Vibe aldizkariak, Quincy Jonesen jabetzakoa, txirrindularitzan "infiltratu" ziren markak zerrendatu zituen, Dolce & Gabbana, DKNY eta cycle chicarekin errenkadan. Arropa horrek, ordea, ezer gutxi partekatzen du esaldiaren pertzepzio garaikidearekin, bizikletan zebiltzan mezularientzat bideratuago baitzegoen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5198155
* Commonscat Multimedia: Cycle chic

---

 |

* Wd Datuak: Q5198155
* Commonscat Multimedia: Cycle chic
**Maria Ann "Granny" Smith** (1799 – 1870eko martxoaren 9a) britainiar-australiar baratzezaina izan zen, Granny Smith sagar motaren landatzailea.

Bizitza
-------

**Maria Ann Sherwood** 1799an jaio zen Peasmarshen, Sussex ingeles konterrian, eta 1800eko urtarrilaren 5ean bataiatua izan zen Peasmarsheko St Peter eta St Paul elizan. John Sherwooden alaba zen, baserritar nekazaria, eta haren ama, Hannah zen, Wright jaiotzez. Maria nekazaritza lanetan hasi zen eta Thomas Smith (1799–1876) nekazariarekin ezkondu zen 1819ko abuztuaren 8an Ebonyn, Kenten. Analfabetoak ziren biak. Beckleyn bizi izan ziren, Sussexen, hurrengo 19 urtean, eta tartea, Mariak 8 seme-alaba izan zituen, eta horietatik 3 txikitan hil ziren.

Smitharrak Hegoaldeko Gales Berrira emigratu zuten kolono aske gisa eta Sydneyra iritsi ziren  Lady Nugent ontzian 1838ko azaroaren 27an. Thomasek bertako kolono batekin aurkitu zuen lana Kissing Point barrutian, Ryde inguruan, garai hartan erabat bat hutsik zegoena eta Dark Country ezizena hartzen zuena. Biak ala biak, bizitza guztian barruti horretan eman zuten. 1856an Thomasek bi lursail erosi zituen, 9,7 hektarea guztira,

Rydeko fruituentzako klima onak aukera eman zien Sydneyko merkatuan euren produktu freskoak saltzeko. Garraio zaldiz, gurdiz, edo Parramatta ibaian behera, txalupaz ere egiten zuten .

Granny Smith sagarraren garapena
--------------------------------

1868an Sydneyko merkatuko saltzaile batek tartetan erabiltzeko Tasmanian landutako Frantses sagar kaxa bat eskaini zion. Sagarrak erabili ondoren, azalak eta haziak konposterako pilo batean bota zituen. Hilabete batzuk beranduago, ernamuin bat ateratzen ikusi zuen konpostetik. Ernamuina zaindu zuen eta fruitua eman zuen. 1876an, Maria eta Thomas hil ondoren, Edward Gallard nekazariak Smithen baserriaren zati bat erosi zuen eta 'Granny Smith' hazia garatu zuen, arbola anitz landatuz eta hil arte, 1914an, uzta oparoak eginez. Azal koipetsuak eta mantentze luzeak frantses sagarrarekin lotzen du. Azpiklase honi "Granny" Smith izena eman zitzaion lehen aldiz landatu zuen emakumearen omenez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Granny Smith Jaialdia

Bibliografia
------------

* "Colourful Sydney Identity: Granny Smith" (2008ko uztailak 23) *Time Out Sydney*, 80. or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6760999
* Commonscat Multimedia: Maria Ann Smith

---

 |

* Wd Datuak: Q6760999
* Commonscat Multimedia: Maria Ann Smith
**Matematika Hezkuntzako Nazioarteko Biltzarra** (ICME) lau urtez behin egiten da Nazioarteko Matematika Batasunaren (IMU) Matematika Heziketako Nazioarteko Batzordearen (ICMI) babespean.

Biltzarra ICMItik kanpoko batzorde batzuek antolatuta dago. Biltzarraren helburua da matematikako hezkuntzaren ikerketan eta maila guztietan matematikaren irakaskuntza praktikan egungo egoera eta joerak aurkeztea. Biltzarrak parte-hartzaile ugari bilduko ditu, hala nola matematika-hezkuntzako ikertzaileak, irakasle-hezitzaileak, jarduneko irakasleak, matematikariak eta matematika-hezkuntzan interesa duten beste batzuk. Programa zientifikoa normalean osoko bilkurak, ohiko hitzaldiak, inkestetako taldeak, gaien azterketa taldeak, eztabaida taldeak, tailerrak, poster aurkezpenak, aurkezpen nazionalak eta abar osatzen dute. Gonbidatutako esperientziadun ikertzaileek edo hezitzaileek egiten dituzte ohiko hitzaldiak, eta beste jarduera gehienak izena emateko zabalik daude.

ICME-ren historia
-----------------

ICME-ren azken edizioak honako hauetan egin dira:

* ICME-1, 1969, Lyon (Frantzia)
* ICME-2, 1972, Exeter (Erresuma Batua)
* ICME-3, 1976, Karlsruhe (Alemania)
* ICME-4, 1980, Berkeley (AEB)
* ICME-5, 1984, Adelaide (Australia)
* ICME-6, 1988, Budapest (Hungaria)
* ICME-7, 1992, Québec (Kanada)
* ICME-8, 1996, Sevilla (Espainia)
* ICME-9, 2000, Tokyo / Makuhari (Japonia)
* ICME-10, 2004, Kopenhage (Danimarka)
* ICME-11, 2008, Monterrey (Mexiko) 2008ko uztailaren 6tik 13ra.
* ICME-12, 2012, Seul (Hego Korea) 2012ko uztailaren 8tik 15era.
* ICME-13, 2016, Hanburgo (Alemania) 2016ko uztailaren 24tik 31ra.

Kanpoko estekak
---------------

* 2016ko ICME-13ren webgunea
**Matatiele** Hegoafrikako Lurmutur Ekialdea probintziako ipar-mendebaldean dagoen herri bat da. Drakensberg mendikatearen hego-mendebaldeko ertzean kokatua dago, KwaZulu-Natal probintziatik gertu eta Lesothoko mugatik 20 kilometrotara. Eskualdeko herririk garrantsitzuena, esnegintza eta merkataritza gune bilakatu da.

Matatiele bertako eta inguruko biztanleak Transkei iparraldeko jende gehientsuenaren moduan elebidunak dira Xhosa eta Sotho hizkuntzetan. Gutxi batzuek Phuthi hizkuntza erabiltzen dute famili giroan, batez ere Tsitsong eta Tšepisong-eko biztanleak. Orokorrean ingelesez komunikatzeko gai da gendea.

Inguruko mendietako haibat harroketan Harri aroko lehen biztaleek eginiko artelanak topa daitezke. 1861 urte inguruan Griqua talde heterogeneoko partaide batzuk Adam Kok III beraien liderrari jarraituz Drakensberg mendikatea gurutzatu zuten Philippolis-etik inguru hauetaraino (batez ere Kokstad hiria bilakatuko zen gunea), bertan geratzea erabakiz. Matatiele ganadu lapurreta eta arma salerosketa gune bilakatu zen 1874. urtean Cape Mounted Riflemen armadak ingurua kontrolpean izan zuen arte. Udalerri izaera 1904ean jaso zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q638513
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264728662
* GND: 1026731879

 |

* Wd Datuak: Q638513
**David Mackay** (Eastbourne, Sussex, Ingalaterra, 1933ko abenduaren 25a - Bartzelona, 2014ko azaroaren 12a) britainiar arkitektoa izan zen.

Arkitektura-ikasketak gauez egin zituen, Londresko *Northern Polytechnic*eko Arkitektura Sailean, ohorezko diplomarekin (1958). *Royal Institute of British Architects*eko (RIBA) kide da 1959az geroztik. Urte horretan, Bartzelonan hartu zuen bizilekua. 1960an, Andrew N. Prentice saria eman zion RIBAk Espainiako arkitekturari buruz egindako ikerketengatik. 1962an, Josep Martorellekin eta Oriol Bohigasekin elkartu zen, eta MBM enpresa sortu zuen. 1966an, Bartzelonako Goi Mailako Arkitektura Eskolako titulua lortu zuen. 1968an, Puig i Cadafalch saria eman zion Kataluniako Arkitektoen Eskola Ofizialak, *De la revolució espartaquista al pavelló de Barcelona* saiakera lanagatik. Irakasle gonbidatua izan da Washingtongo St. Louis Unibertsitatean (1981). Bartzelonan dagoen Amerikako Unibertsitate Katolikoko Atzerriko Ikasketen zuzendari izan zen urte horretan bertan, eta, 1986an, Wisconsingo Unibertsitateko Arkitektura Eskolako irakasle gonbidatua. Hainbat sari irabazi zituen, bai bakarka, bai lankideekin batera. 2003az geroztik, Plymouth hiria eraberritzeko planeko arkitekto nagusia izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753485
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71003194
* ISNI: 0000 0001 1573 9420
* BNE: XX1138596
* BNF: 119983861 (data)
* CANTIC: a10383864
* GND: 124355609
* LCCN: n80090369
* SNAC: w6vj36jw
* SUDOC: 086013211
* ULAN: 500072271
* UB: a1004185
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03958/eu\_m\_0034/m0034

 |

* Wd Datuak: Q3753485
Iurreta herri dantzari bezala ezagutzen da aspalditik eta Mikel Deuna Dantza Taldea elkartearen sorrera ofiziala baino lehen ere hainbat herritarrek dantzatu zuten herri eta auzoetako plazetan. Gaur egun, elkarte bakar baten barnebiltzen dira herriko dantzariak, baina ez da horrenbeste auzo edo kofradia bakoitzak bere dantza taldea zeukala. Tokian tokiko auzotarrez osatutako dantza taldeak izaten ziren auzoetako plazetara irteten zirenak eta euskal folklorea sustatzen zutenak.

Historia
--------

Iurretan aspalditik dantza egiten dela esan dugu baina zehazki ez dakigu noiztik. Iurretako dantzariek 2004.urtean argitaratutako liburuaren arabera, kristo aurretik Ptolomeok ondorengo deskribapen hau egiten zuen; "Iretargi beteko gabetan egiten dabez euren jaiak. Hor dihardute, zein banan-bana zein taldeka, hankak zeinek gorago jaso..." [erreferentzia behar] Berrehun urte baino gehiago ere pasa dira Voltaire Frantsesak "Pirene mendietan bizi den herri dantzaria da euskaldunen herria".[erreferentzia behar]

Gerora, dokumentazioa ugarituz joan da. Wilhelm von Humboldt 1801.urtean Durangaldetik pasatu zenean ikusitako dantza deskribatu zituen eta horien antzerakoak egiten dira dantzari-dantzan gaur egun. Belaunaldiz-belaunaldi egindako dantzen transmisioari esker mantendu da dantzari-dantza Durangaldeko merindadeko sei herritan (Iurreta, Garai, Berriz, Izurtza eta Mañaria). XVI.mendean herri artxiboetako agiriek herrietako jaietan dantzak egiten zirela argi uzten dute.[erreferentzia behar]

Argitalpenak
------------

Ondorengo argitalpenak egin edota egiten lagundu dute Iurretako dantzariek:

* *Iurretako dantzak: 1891-2004* (ISBN:84-933999-06). Antton Mari Aldekoaotalora, Jon Irazabal eta Iñali Irigoienen testuak ditu alde batetik. Bestetik, 1891.urtetik eta 2004.urtera arteko Iurretako dantzari-dantzako argazkiak batzen ditu.
* *Pausoz pauso: iurretako dantzari dantza*. Dantzari dantza pausoz pauso nola egiten den erakusten duen DVDa da. Bertan *agintariena*, *zortzinangoa*, *ezpata joko txikia*, *banangoa*, *binangoa*, *ezpata joko nagusia*, *launangoa*, *makil jokoa*, *txontxongiloa* eta *pasakalea* Iurretan nola egiten diren erakusten du.
* *Iurretako dantzak* deituriko CDa, Karmelo Barruetabeña Larruskainen eskutik
* *009 Iurretak Dantzak*, 2002.urteko San Migel jaietan grabatutako bideoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23807471

 |

* Wd Datuak: Q23807471
**Iurramendiko zubia** edota **SAMeko zubia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zubi bat da.

Kokalekua
---------

Tolosako hegoaldeko sarbidean dago, Eroski merkatalgunearen alboan, eta ibaiaren ezkerraldean dagoen Araba hiribidea eta eskuinaldean dagoen Iurramendi hiribidea elkartzen ditu, alegia, garai batean SAM paper-fabrikan zegoen eremua, hortik zubiaren bigarren izena.

XX. mendearen hasieran eraiki zen, Española paper-fabrikaren erabilera pribaturako bakarrik. Bertatik, paperez beteriko bagoiak igarotzen ziren, idiek bultzaturik. Ondoren erabilera publikoa izatera pasatu ziren.

1983ko uholdearekin kalte asko jasan zituen, hortaz erautsia izan eta berri batek ordezkatu zuen. Gaur egungo zubi berri hau hormigoizkoa eta aurrekoa baino diseinu arinagoa du, ur handiak datozenean oztopatu ez ditzan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iurramendiko zubia. Tolosako zubiak. Mikel G. Telleria Tapia **(Gaztelaniaz)**

Ikus gainera
------------

* Tolosako zubiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56515159

 |

* Wd Datuak: Q56515159
**Dayton** Estatu Batuetako hiria da, Ohio estatuko hego-mendebaldean. Montgomery konderriko hiri nagusi eta handiena da. Esate baterako, 2010. urteko erroldaren arabera, Dayton hirian 141.527 biztanle zeuden, eta metropolialdean, denera 841.502. Beraz, Ohioko laugarren metropolialde handiena da Daytongoa, eta Estatu Batuetan, 61.a.

Hirian landu eta lortu ziren Daytongo Hitzarmenak 1995. urtean, Balkanetako Gerrari amaiera ipintzeko.

Wright anaiak, abiazioan aitzindariak, Daytonen jaio ziren.

Historia
--------

Dayton, 1870
Dayton kolonoek sortu zuten 1796ko apirilaren 1ean, Ohio Estatu Batuetan sartu (1803) baino zazpi urte lehenago. Hiri-izendapena 1805. urtean egin zuten, "Jonathan Dayton" izenez hasieran, Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa sinatu zuen Independentzia Gerrako kapitainaren omenez.

Daytonek Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen: besteak beste, Nagasakin bota zuten bonba atomikoaren zati batzuk bertan landu zituzten. NCR Corporation-ek ere egoitza izan zuen Daytonen: hegazkin-motorrak eta kodeak deszifratzeko makinak egiten zituzten, esaterako.

Geografia
---------

Dayton hiria Miami ibaiaren ibarrean dago; mugak: Cincinnati, Toledo eta Columbus estatuetako lurrak.

Klima kontinental hezea daukate: uda beroak eta negu hotz eta sikuak izaten dira Daytonen. Jaso duten tenperatura beroena 38,8 °C-koa da, eta hotzena -31,6 °C-koa. Udaberri-udazken sasoian tornadoak izaten dira; eta arrunta da tarteka uholdeak, haizeteak eta ekaitz gogorrak izatea ere.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34739
* Commonscat Multimedia: Dayton, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136663069
* GND: 4085402-4
* LCCN: n79027170
* NKC: ge710929
* NARA: 10045444
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7013511

 |

* Wd Datuak: Q34739
* Commonscat Multimedia: Dayton, Ohio
Daziar gerlarien estatuak Erromako Konstantinoren arkuan.
**Daziarrak** (latinez: *Daci*; antzinako grezieraz: Δάκοι, Δάοι, Δάκαι) Dazian, Karpatoak eta Itsaso Beltzaren mendebaldeko kostalde artean, bizi zen herriaren kideak izan ziren. Eskualdeak egungo Errumania eta Moldaviaz gain, Ukraina, ekialdeko Serbia, iparraldeko Bulgaria, Eslovakia, Hungaria eta hegoaldeko Polonia ere hartzen zituen.

Daziarrek dazieraz egiten zuten, egun ezezaguna dena, baina ziur asko trazierarekin loturak zituena. Edonola ere, bere auzokoak ziren Eszitiarrek eta zeltek eragina ere izan zuten bere kulturan.

Lehendabizikoz erromatar iturrietan agertu ziren eta, autore klasikoek, aho batez, daziarrak geten adar bat bezala hartu zuten. Estrabonek, daziarrak, Panoniako ordokian eta Transilvanian bizi ziren getak zirela zehaztu zuen; getak, berriz, Itsaso Beltzaren kostaldean (Eszitia Txikian) bizi ziren bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dionisio Periegeta,.  (1828). *Graece et Latine.*  1 Libraria Weidannia, 145 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212853
* Commonscat Multimedia: Dacians

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4070196-7
* NDL: 00576998
* NKC: ph117521
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212853
* Commonscat Multimedia: Dacians
**Matteuccia de Francesco** (1428an exekutatua) italiar ustezko sorgina izan zen, gerora "Erripabianako sorgina" izena jarri zioten, bizi zen herriaren izena.

Biografia
---------

Matteuccia 1428an epaitu zuten Todin, prostituta izateaz akusatuta eta beste emakume batzuekin profanazioak egin izanaz, eta 1426tik maitasun-pozioak prestatu eta saltzeaz. Torturapean aitortu zuen botikak saldu zituela eta zuhaitz batera euli baten moduan hegan egin zuela deabru baten bizkarrean, haur jaioberrien odolaz egindako ukendu batez gorputza igurtzi ondoren. Sorginkeriaren erruduntzat jo zuten epaiketan eta sutan erre zuten.

Haren kasua izan zen sorginkeriagatiko lehen epaiketetako bat Europan, eta, agian, airean hegan zebilen sorgin bat aipatzen duen lehen kasua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Peruzzi, Candida.  (1955). «Un Processo di Stregoneria a Todi Nel '400» *Lares* 21 (1/2): 1–17..
2. ↑   Mammoli, Domenico.  (2021-02-15). «Processo alla strega Matteuccia di Francesco: 20 marzo 1428 / Domenico Mammoli» *opac.sbn.it*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4948740
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28488325
* LCCN: n84228390

 |

* Wd Datuak: Q4948740