recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aristotelesen bustoa.
***Zoon politikon*** (grezierako ζῷον, *zỗion*, «animalia» eta πολῑτῐκόν, *politikon*, «politikoa (polisekoa, hirikoa)») Aristotelesek sortutako kontzeptu filosofiko bat da, eta bere esanahi literala gizakia «animalia politikoa» edo «animalia zibikoa» dela da. Honek gizakiak harremantzeko daukan gaitasunari egiten dio erreferentzia, hau da, hirien bidez antolatzen den gizarte eta bizimodu bat sortu eta aurrera eraman ditzake.

Azalpena
--------

Aristotelesek bere behaketa naturalistak bere pentsamendu politikoarekin konbinatzen ditu, etologia eta soziobiologiaren aurrekaria bilakatuz. Gizakiaren naturaz aparte, gizakiaren harreman soziopolitikoez ere arduratu zen; izan ere, bere ustez, gizakia soilik gizarte baten bidez errealizatu daiteke bere osotasunean. Bestalde, beste gizaki batzuekin bizitzeko beharra dauka (zibismoa), antolakunde politiko edo polisen bidez bere espeziekoek dituzten helburuak lor baititzazke. Bere aldetik, adierazi zuen gizartean bizi ezin ditezken horiek edo gizartea behar ez duten horiek piztiak ala jainkoak direla. 

Bere Politika obrako lehenengo liburukian, Aristotelesek naturaren mundu ikuskera teleologiko bat jarraitzen du, non gauza bakoitzaren garapena burutzen denean bilakatzen den hori gauza bakoitzaren benetako natura den. Bestalde, gauza bakoitzaren xedea da gauza bakoitzaren ongi nagusia eta autosufizientzia xede eta ongi nagusi bat da.

Erleak erlauntzetan antolatzen dira eta hierarkia bat daukate.
Aristotelesentzat, gizakia «animalia politikoa» da izaki sozialak direlako. Haren ustez naturak ez du ezer alferrik egiten, eta gizakiak hitz egiteko ahalmena garatu badu, elkarrekin justizia bezalako kontzeptu moralak konpartitzeko izan da. Gizakia, halere, ez da animalia sozial bakarra, erleak, liztorrak, inurriak eta kurriloak ere gai dira helburu komun bat lortze aldera antolatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rufino, Salvador Rus; Arenas-Dolz, Francisco.  (2013-10-02). «¿Qué sentido se atribuyó al zoon politikon de Aristóteles? Los comentarios medievales y modernos a la Política» *Foro Interno* 13: 91–118.  doi:10.5209/rev\_FOIN.2013.v13.43086. ISSN 1988-2920. (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
2. ↑   Iztueta Armendariz, Paulo.  (2016). *Hizkuntza-asimilazioa eta hezkuntza-sistema Euskal Herrian.*  Utriusque Vasconiae ISBN 978-84-944061-7-1. (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
2017ko ekainaren 3an, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dauden Londresko zubia eta Borough merkatuan jazotako atentatu bat izan zen. Hiru gizonezko furgoneta bat Londresko zubiaren oinezko eremutik gidatu eta aurrean topatzen zuten oinezko oro harrapatuz joan ziren. Behin zubia igaro ondoren, furgonetatik jaitsi eta labanak eskuetan zituztela Borough merkatura zuzendu ziren, bertako jatetxe eta tabernen gunean aurrez-aurre topatzen zuten pertsonei labanaz eraso egin zieten. Lekuko batek "Hau Alarengatik da" oihukatu zutela aipatu zuen.

Erasoak 7 hildako eta 48 zauritu eragin zituen, tartean erasotzaileak geldiarazten saiatu ziren armarik gabeko bi polizia ere. Hiru erasotzaileek gezurrezko lehergailu gerrikoak jantziak zeramatzaten, poliziak tiroz hil zituen. Metropolitar Polizia Zerbitzuak erasoa atentatu terrorista bat zela baieztatu zuen

Erasotzaileen ibilbidea eta atentatuaren nondik-norakoa adierazten duen mapa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hamar hildako eta 48 zauritu Londresen izandako bi erasotan. 2017ko ekainaren 4a, Eitb.eus
2. ↑  Londresen egindako erasoan hamar pertsona hil dituzte, tartean hiru erasotzaileak. 2017ko ekainaren 4a. Berria.eus

Ikus gainera
------------

* 2017ko Westminsterreko atentatua
* 2017ko Manchesterreko atentatua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30119692
* Commonscat Multimedia: June 2017 London attack / Q30119692

---

 |

* Wd Datuak: Q30119692
* Commonscat Multimedia: June 2017 London attack / Q30119692
**Beatriz Iribarne Sánchez** (Almeria, 1942) espainiar maistra eta gizarte-ekintzailea da.

Biografia
---------

Beatriz Iribarnek irakasle-ikasketak egin zituen[2] eta irakasle aritu zen berrogei urtez. Gaztetatik parte hartzen zuen frankismoaren aurkako gizarte-ekimenetan, HOACeko militantziatik. Almeriako gizarteko lehen emakume borrokalariak ezagutu zituen talde honetan.' 

Horrela parte hartu zuen Barrio Altako "El Centimillo" auzo elkartearen sorreran eta prestakuntza sustatzeko emakumeen lehen bileretan, inguruko auzoetako egoera salatuz. Berrikuntza pedagogikoko taldearekin lotuta, Pablo Freireren pedagogia, Ferrer Guardiaren eskola modernoa eta Barbiana de Domilaniren eskola ezagutu zituen, eta magisteritzako ikasle ohien elkartea sortzen lagundu zuen. Elkarte horretan, udako eskolak antolatzen zituzten guraso-elkarteekin batera.

Mugimendu feministaren barruan zituen kezkei dagokienez, trantsizio-urteetan hasia, AMDren (Emakume Demokratikoen Elkartea) bileretara joaten hasi zen, eta aktiboki parte hartu zuen Almeriako Emakumeen Asanblada izeneko emakume-taldea sortzen.

CGT sindikatuko jarduera sindikalaren barruan, CGTko Emakumeen Arloa sortzen lagundu zuen. Esparru politikoan Berdeen sorreran parte hartu zuen eta 1995ean Ezker Batuarekin koalizioan aurkeztu zen hauteskundeetara. Bere jarduera politikoak mugimendu feministari lotuta jarraitu zuen, eta 1999ko Europako hauteskundeetan parte hartu zuen, *Mujeres para Europa* hautagaitzan. 2009an, *Politika Feministaren* proiektua errepikatu zuen Europako Parlamenturako hauteskundeetan, beste erakunde feminista batekin, guztiontzat, eta haren hautagaitzan ekologista eta feminista gisa agertzen zen.

2015ean, Emakumearen Andaluziako Institutuak onartu zion berdintasunaren aldeko lana. Almeriako Ekintza Feministaren Plataformako kide ere izan zen.

Bibliografia
------------

* Rodríguez López, Sofía (2005). La sección femenina y la sociedad almeriense durante el franquismo. Servicio de Publicaciones Universidad de Almería. ISBN 8482407589.

1. ↑  Rodríguez López 2005, 306 orr. .
2. ↑   Áurea Vidal Gómez. *La conflictividad sociolaboral y el movimiento asambleario en Almería durante la Transición, 1975-1979.* .
3. ↑   Fernando Martínez López. *Vientos de Libertal.* .
4. ↑   Roríguez López, Sofía. *El surgimiento del movimiento feminista y de oposición al Franquismo en Almería.* .
5. ↑   «ABC SEVILLA (Sevilla) - 13/03/1995, p. 34 - ABC.es Hemeroteca» *hemeroteca.sevilla.abc.es*.
6. ↑   BOE. *CANDIDATURAS proclamadas a las elecciones de Diputados al Parlamento Europeo, convocadas por Real Decreto 595/1999, de 19 de abril..* .
7. ↑   «BOE.es - Documento BOE-A-1999-10726» *www.boe.es*.
8. ↑   Almeria, Diario de. *El IAM entrega sus distintivos por la Igualdad a luchadoras y colectivos de coeducación.* .
Zielona granica (*Muga berdea*, polonieraz, nazioartean ingelesezko *Green Border* izenburuarekin ezaguna) Poloniako 2023ko film dramatikoa da, Agnieszka Hollandek zuzendua. Bielorrusia eta Europar Batasunaren arteko mugako krisian harrapatutako migratzaileen egoera zaila dramatizatzen du filmak.

Filma Veneziako Nazioarteko 80. Zinemaldian eman zuten, eta Epaimahaiaren Sari Berezia irabazi zuen. Kritikarien kritika positiboak jaso zituen, baina Poloniako Gobernuko ordezkari batzuek eta sektore poloniar batzuek gogor astindu zuten filma.

Sinopsia
--------

Bielorrusia eta Poloniaren arteko mugako baso zingiratsuetan, Europako Batasunera iritsi nahi duten errefuxtiatuak 2021eko krisi geopolitikoan harrapatuta geratu dira. Horien artean, familia siriar bat eta bakarrik migratu duen emakumezko afganistandar bat daude. Bielorrusiak Poloniara egozten ditu saldoka errefuxiatu hauek, eta Poloniatik bueltan jaurtitzen dituzte mugaz bestaldera.

Poloniako aldean, Julia izeneko ekintzaile mindu baten bizitza eta Jan izeneko mugazain gaztearen bizipenak eta kezkak ere agertzen zaizkigu.


1. ↑  **Page Modulu:Citation/CS1/styles.css has no content.**"Zielona granica (Green border)".
*Xeromphalina campanella*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 0,4 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, oso fina, unbilikatua erdian, oso ildaskatua, kanpaitxo itxurakoa, hori-marroi bizi kolorekoa, eguraldi hezearekin marroia. Ertz biribildua, izurtua eta ildaskatua,

**Orriak:** Oso zabal, zainekin eta dekurrenteak, hasieran hori argiak eta gero hori-gorrixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1 eta 1,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,15 cm bitarteko lodierakoa. Mehea, betea eta gero barnehutsa. Gorri-arre ilun kolorekoa, behealdean ilunagoa.

**Haragia:** Gutxi era zapore nabarmenik gabea,

**Etimologia:** *Campanella* epitetoa kanpaitxo, esan nahi duen "campanilla" hitzetik dator. Bere formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Maiatzetik urrira. Usteltzen ari diren goroldioz estalitako motzondoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 130 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 245 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Savignanoko venus** esteatitazko estatua bat da, Paleolitoko Venus bat, Goi Paleolitokoa, aurkitu zena Italiako Modena probintzian dagoen Savignano sul Panaro herritik gertu, eta herri horren izena hartu duena duena horregatik.

Savignanoko venusa 1925ean aurkitu zuten Savignano sul Panaro herritik gertu ari ziren eraikuntza lan batzuetan. Kasualitatez erakutsi zioten bertakoek Giuseppe Graziosi eskultoreari, eta hau objetkuaren interesaz konturatu zen, Pigorini Museoari eman ziolarik.

Estatua metro bateko sakoneran aurkitu zuten, baina gutxi gorabehera datatzea ahalbidetzen zuen elementurik ez zen inguruan. Antzinatasunaz asko eztabaidatu da, baina azkenean beste Venus ezagun batzuekin konparazio estilistikoetan oinarrituta, Goi Paleolitoko aro baten alde azaldu dira adituak. Bereziki Balzi Rossiko venusarekin eta Gravettiar garaikoekin alderatuta, bere antzinatasuna 22.000 eta 29.000 urte artean kokattu da. Era berean Modenako eskualdean Gravettiar industria litikoak ere aurkitu dira.

Mota honetako Paleolitoko eskultura handienetako bat da, 225 mm garai, 50 mm zabale eta 65 mm lodieran. 586,5  gramoko masa du.

Bere gainazala guztiz leunduta dago, perkusio arrastoekin zenbait lekutan. Goiko muturra apirotea gogoratzen duen piramide luzanga batek osatzen du. Ertz bertikal luze bat dago aurpegia izan behar duen horretan. Bustoa piramide honen luzapena da, lepoa agerian utzi gabe. Besoak zirriborratuta daude eta badirudi bular gainean pausatzen direla. Bularrak bolumen handikoak eta hemisferikoak dira. Sabela estua baina nabarmena da, giltzurrunak nabarmentzen dira, eta ipurmasailak irtenak ageri dira. Beheko aldea azkar murrizten da puntu bateraino, goiko aldea simetrikoki gogoratuz, hanka edo oinen agerpen espliztiruik gabe. Beheko puntuan dauden iradokitzen dute orbainek estatuatxo hau lurrean landatu zela.

Savignanoko Venus Erromako Pigorini Museoan dago, erakusketa iraunkorreko parte da.

Bibliografia
------------

* H. Delporte : *L’image de la femme dans l’art préhistorique*, Éd. Picard (1993) ISBN 2-7084-0440-7
1887ko edizioaren azalak.
***Fortunata y Jacinta*** (Fortunata eta Jacinta) Benito Pérez Galdós idazle espainiarraren lana nagusietariko bat da. Eleberria lau liburukitan 1887ko urtarria eta ekaina artean plazaratu zuen. Egileak berak XIX. mendeko bigarren erdiko Madrilgo gizartea deskribatzen duten *Espainiar eleberri garaikideak* eleberrien zikloan kokatu zuen lan hau. XIX. mendeko bigarren mendeko Madrilen kokatua, patu tragiko batek elkartuak izango diren gizarte-jatorri ezberdineko bi emakumeren bizitza gurutzatuak kontatzen ditu.

Kritika literarioaren gehiengoaren iritziaren arabera, Pérez Galdósen eleberririk onena da, eta Leopoldo Alasen *La Regenta* eleberriarekin batera, Espainiako [[errealismo literarioaren eta XIX. mendeko eleberri espainiarraren adierazgarrienetako bat.

Bertsioak
---------

Eleberria Ricardo López Arandak antzerkira egokitu zuen 1969an, eta Angelino Fonsek zinemara eraman zuen 1970ean. Hamar urte geroago, Espainiako Telebistak Mario Camus zuzendariaren egokitzapen bat egin zuen telebistarako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ortiz-Armengol, Pedro (2000). *Vida de Galdós*. Bartzelona: Crítica. ISBN 8484320731, 236.or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Eleberriaren jatorrizko testu osoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Doako audioliburua Librivox webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:1887ko edizio faksimila.
**Jokin Aperribay Bedialauneta** (Deba, Gipuzkoa, 1966ko maiatzaren 27a) enpresaburua da, armagintzan diharduen SAPA enpresako lehendakaria. Real Sociedaden 30. presidentea da 2008ko abenduaz geroztik. Bere aita Joaquín Aperribay Elosua da, Realeko presidenteorde izandakoa Iñaki Alkizaren agintaldian.

Euskal Herriko mugimendu antimilitaristak salatu duenez, eragin handia du politikarien artean, dirulaguntza ugari jasotzen ditu, bere fabriken lurren birkalifikatzeak lortu ditu, Hiriko auto elektrikoaren eskandaluan tartean izan zen, eta arma esportazio susmagarrien ondorioz epaiketak egin dizkiote Ameriketako Estatu Batuetan.

SAPA armagintza enpresako lehendakari
-------------------------------------

Jokin buru duen enpresa, SAPA Placencia, Aperribay familiarena da, eta Espainiako Defentsa Ministerioa du bezero bakarra. Enpresaren webguneak dioenez, «mende askoan, Soraluze [gaztelaniaz, *Placencia*] defentsa sektoreari [hau da, armagintza sektoreari] lotuta egon da, eta Espainiako Armada zerbitzatzeari».

SAPAk fabrikak ditu Gipuzkoan (Euskal Herria) eta Michiganen (Ameriketako Estatu Batuak).

Realeko presidentea
-------------------

2008ko abenduaren 20an ospatutako akziodun biltzarrean hautatu zuten presidente. *Realaren lagunak* izena eman zion proiektuaren bitartez lortu zuen taldeko presidente izatea. 2009ko udan Martín Lasarte izendatu zuen entrenatzaile, eta lehenengo mailara igotzea lortu zuen taldeak 2010eko ekainean. Ekonomikoki ere klubaren egoera nabarmen hobetu du, 2010ean prozesu konkurtsala utzi zuelarik Realak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Olabarria Oleaga, Zigor. «Gasteizkoak talde antimilitarista: "Heriotzaren merkatariak jada ez dira ezkutatzen, euskaldunak ere ez"» *Argia* 2024-04-15 (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Antimilitaristak EH. *La SAPA de los Aperribay. La guerra empieza aquí.*  Autoedizioa.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** L. A.. «SAPA, de la familia Aperribay y ligada a Defensa, la mejor posicionada para acompañar a Bain» *Deia* 2021-09-26 (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9012514

 |

* Wd Datuak: Q9012514
***Zumalacárregui*** (1898) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko hirugarren saileko lehenengo eleberria da. Liburua 1898ko apirila-maiatzan amaitu zuen eta urte berean plazaratu zuen. Ekintza 1834 eta 1835 artean gertatu zen, eta Tomas Zumalakarregi buruzagi karlistaren irudi militarrean zentratu zen, gerra zibilaren hasieratik. Eleberri historiko honek Nafarroako Erriberaren konkista, Araba eta Gipuzkoako aurrerapen karlista eta 1835eko Bilboko setioa deskribatzen ditu.

Galdósen une biografikoa
------------------------

Bigarren seriea amaitu zenetik ia hogei urte igaro ondoren, Galdosek 1898an ekin zion berriro *Episodio*ak idazteari. Agian 98ko hondamendiak eragin zion erabaki horretan. Arlo pertsonalean, bestetik, bere egoera ekonomikoa txarra zen, batez ere bere argitalpen-kudeaketa txarraren ondorioz, eta hori eleberri-historikoen saila berreskuratzeko beste faktore izan zitekeen.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eleberrian, José Fago, Canal de Berdúnen jaioa, Karlos Maria Isidro Borboikoa tronurako hautagaiaren zerbitzura dagoen kapilaua da eta Zumalakarregiren nortasunak errakarria. Aipagarria da eleberrian aipatutako Bilboko setioaren deskribapena, non jenerala zauritu zuten. Handik gutxira hil zen, 1835eko ekainaren 24an. Gai horiekin, *Episodio* guztietan moduan, foilletoien elementuak nahasten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Muñoz Marquina, Francisco (1988). *Madrid en Galdós. Galdós en Madrid* (erakusketaren katalogoa). 256-257. or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Liburua Cervantes Liburutegi Digitalean.
**Genichi Taguchi** (田口玄一 *Taguchi Gen'ichi*) (Takamachi, Niigata, Japonia, 1924ko urtarrilaren 1 – 2012ko ekainaren 2a) ingeniari eta estatistikari bat izan zen, kalitatearen kudeaketan egindako ekarpenengatik ezaguna. Aldi berean, Taguchi metodoak, besteak beste saiakuntza-diseinua barnehartzen duen metodo estatistikoen bilduma bat, garatu izana zor zaio.

Bizitza
-------

Kimono-industria zabala zuen Takamachi hirian jaioa, ehun-ingeniaritza ikasi zuen bere familiaren kimono-lantegian lan egin asmoz, 1942 urtea aldera estatistikarekiko interesa piztu eta Motosaburo Masuyama estatistikariaren gidaritzapean metodo estatistikoak ikasi zituen. 1948-1950 urteetan Japoniako Estatistika Matematikorako Institutuan lan egin zuen eta bertan penizilinaren ekoizpenaren inguruko ikerketak egiteagatik irabazi zuen ospea. Ondoren, enpresa probatuetan aritu zen lanean, Taguchi metodoak deritzenak garatuz. Egindako lanarengatik Deming saria irabazi eta 1965 Aoyama Gakuin Unibertsitatean irakasle lanetan hasi zen eta bertan iraun zuen 17 urtez. 1980ko hamarkadarako bere izena ezaguna zen Estatu Batuetan eta bertara joan zen bere metodoen berri ematera. Bere bizitzan zehar egindako lanarengatik, kalitatearen inguruko sari asko jaso zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Genichi Taguchi, American Society for Quality. 2010-01-23.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201416
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108161310
* ISNI: 0000000110807674
* BNF: 12149838h (data)
* GND: 118878085
* LCCN: n85095254
* NDL: 00076866
* NLA: 35512365
* CiNii: DA0016984X
* SUDOC: 029989884
* BIBSYS: 90207486

 |

* Wd Datuak: Q201416
**Valdés Salas jauregia** Salas herrian, Asturias erdialdean, dagoen eraikina da. XVI. mendean eraiki zen. Kultura ondasunaren izendapena du.

Historia
--------

XVI. mendeko eraikuntza da, soila, eta Valdéstarren dorreari lotuta dago, XV. mendekoa azken hau. Dorrearekin batera, erdi-puntuko zubi beheratu bat dago, Valdés-Salas familiaren armarriak dituena. Eraikina harlangaitzezkoa eta hargintzazkoa da, bere garaiko arkitektura zibilaren erakusgarri. Valdés Salastarren familia noblearen etxea izan zen, Fernando Valdés Salas da bere kiderik ezagunena, erlijiosoa, inkisidorea, politikaria eta Oviedoko Unibertsitatearen sortzailea, Santa María La Mayorreko kolegiatan lurperatua eta jauregi honetan jaioa.

Ezaugarriak
-----------

Bi solairuko etxe bat da, trapezio angeluzuzenaren forma duen barruko patio baten inguruan. Patioa arkupeduna da, eta egurrezko zutabeetan bermatuta dauden balaustre torneatuzko baranda duen korridore batek zeharkatzen du. Jauregiaren gorputz nagusian banatzaile gisa erabiltzen den ezkaratza dago. Iparraldeko hormartea diagonalean dago, eta bertan dago fatxada nagusia, alboetan irteten diren bi dorre eta alboko kapera dituela. Ate nagusiak erdi-puntuko arku bat eta leiho txikiak ditu.

Jauregian kapera bat zegoen, «Kaleko Andre Mariaren» izenekoa. Erakusketa-areto gisa erabiltzen da gaur egun. Oinplano angeluzuzenekoa da, burualde erdizirkularra kanoi-ganga batez estalia, eta habeartearen espazioa ere bi solairutan banatuta dago. Goiko solairuan bi bao daude, garai hartan Valdés Salastarrek ospakizunetara ikusi gabe joateko erabiltzen zituztenak. Fatxada independente bakarra ekialdera begira dago.

Egungo erabilera
----------------

Jauregiak Interes Kulturaleko Ondasun izendapena du, Monumentu kategoriarekin. Gaur egun, hiriko Informazio eta Turismo Bulegoa, Kultur Etxea eta hotel txiki bat daude bertan.

Iruditegia
----------

* Valdéstarren dorrea.Valdéstarren dorrea.
* Barruko patioa.Barruko patioa.
* Dorrea eta jauregia.Dorrea eta jauregia.
* Zubia.Zubia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Valdéstarren dorrea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Hotelaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6058219
* Commonscat Multimedia: Palace and Tower of Valdés Salas / Q6058219

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001263

 |

* Wd Datuak: Q6058219
* Commonscat Multimedia: Palace and Tower of Valdés Salas / Q6058219
**Alexis Tsipras** (grezieraz: Αλέξης Τσίπρας; Atenas, Grezia, 1974ko uztailaren 28a -) greziar politikaria da, 2015eko urtarrilaren 26tik 2019ko uztailaren 8ra Greziako lehen ministroa, Syriza alderdiaren eskutik.

Biografia
---------

### Ikasle mugimenduetako parte hartzaile

Junta Militarra desagertu eta hiru egunera sortu zen Alexis Tsipras. Unibertsitatean, Ingeniaritza Zibileko ikasketak burutu zituen. Gaztetatik oso ikasle konprometitua izan zen gai sozialetan. Horrela, 1990eko hamarkadaren hasieran, 17 urterekin Hezkuntza ministroak proposatutako lege polemiko baten kontrako ikasle protesten burua izan zen. Telebistan egin zioten elkarrizketa baten ondoren, ikasle mugimenduaren ordezkari ezagunena bilakatu zen.

Unibertsitatean hiru urtez segidan aukeratua izan zen Greziako Ikasleen Batzar Nagusiko ordezkari gisa. Ikasketak amaitutakoan Synaspismos alderdiko gazte mugimenduaren buruzagitzan jarri zen.

### Politika profesionala

2006an politika profesionalean hasi zen, Atenasko udal hauteskundeetara aurkeztean. 2008an, 33rekin, Synaspismos alderdiak sekulan izandako buruzagi gazteena bilakatu zen. 2009an lehen aldiz aurkeztu zen legebiltzarreko hauteskundeetan, eta Syrizak ezkerreko koalizioaren buruzagitza hartu zuen erabateko babesarekin.

2009. urtetik da parlamentaria Greziako Legebiltzarrean, baina apenas ezagutzen zuen inork herrialdetik kanpo. Egun, ordea, Europako ezkerreko alderdien esperantza da, izar mediatiko moduko bat. Europako Ezkerreko Alderdiaren Europako Batzordeko presidentegaia izan zen maiatzeko bozetan.

#### Syriza alderdian

2012ko legebiltzarreko hauteskundeak egin eta gero nazioarteko hedabideetan ezagun egin zen. Krisia amaitzeko Greziarako proposaturiko austeritate neurrien aurkako mugimenduen bultzatuta Syriza herrialdeko bigarren indarra bilakatu zen.

Horregatik, merkatuen eta hedabide kontserbadoreenen jomuga bilakatu zen. Syrizaren gorakadak Europako agintariengan ezinegona sortu zuen eta Berlinera egin zuen bisita Tsiprasek hauteskundeak eta gero bere jarrera azaltzeko. Esan zuenez, austeritatea zen bere etsaia eta ez euroa.

Europako faxismoaren aurkaria ere bada, izan ere, krisiak pobretutako eta sumindutako herritarrek Egunsenti Urrekara alderdi neonazia sortu dute.

2015ko Greziako Hauteskundetan Syrizak gehiengoa lortu zuen eta gehiengo osoa izatetik 2 parlamentarira geratu ziren. ANEL alderdiaren botoei esker lortu zuen lehen ministro izatea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Adrian Garcia, «Europako ezkerrenaren esperantza», *Berria*, 2014-12-30

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312015
* Commonscat Multimedia: Alexis Tsipras / Q312015

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86203747
* ISNI: 0000000058987785
* BNF: 170760001 (data)
* GND: 138054738
* LCCN: no2009205972
* SUDOC: 172249724
* ICCU: RAVV679798
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312015
* Commonscat Multimedia: Alexis Tsipras / Q312015
***Vergara*** (1899) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko hirugarren saileko zazpigarren eleberria da. Lehen Karlistaldia bukatzera eraman zituen gertaerak jaso egin zituen, tartean Bergarako besarkada. Liburua 1899ko urria-azaroan amaitu zuen eta urte berean plazaratu zuen.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburuan Fernando Calpena pertsonaia erromantikoa protagonista duen foilletoi-trama bat aurkezten da. Calpena, Baldomero Esparteroren ejertzito isabeldarrean izena emanada, Esparteroren eta Rafael Maroto karlistaren arteko postarietako bat izango da. Deskribapen historikoen esparruan gertaera militarrak nabarmendu dira, hala nola Urizaharreko eta Ramalesko guduak, edo literatur erretratuak, sei urteko gerrari amaiera eman zion bi aldeen arteko "besarkada sinbolikoaren" unea kasu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Liburua Cervantes Liburutegi Digitalean.
**Bostongo serioa** (1775eko apirilaren 19 - 1776ko martxoaren 17) Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren hasierako fasea izan zen. Setioan, George Washington Armada Kontinentaleko komandante izendatu berriak zuzendutako Estatu Batuetako milizia patriotikoak eragotzi egin zuen armada britainiarra, Bostonen zegoena, lehorrera hedatu ahal izatea. Bi taldeek errekurtso, hornidura eta pertsonal arazoak izan zituzten setioan. Britainia Handiko hornidura eta errefortzuak itsas sarbidera mugatuta zeuden, Estatu Batuetako ontziek oztopatuta. Hamaika hilabeteren buruan, britainiarrek Boston utzi eta bere tropa eta taldea iparraldera eraman zuten, Eskozia Berrira.

Apirilaren 19an hasi zen setioa, Independentziaren Gerrako lehen borroken ondoren, Lexington eta Concorden, Massachusettseko miliziek Bostonera lurretik sartzea blokeatu zutenean. Biltzar Kontinentalak, Filadelfian bildurik, armada kontinentala eratu zuen borroketan inplikatutako milizietatik abiatuta, eta komandante nagusi izendatu zuen George Washington. 1775eko ekainean, britainiarrek Bunker Hill eta Breed's Hill hartu zituzten, eta Washingtonek eta Armada Kontinentalak bonbardatzeko asmoa zuten, baina haien bajak ugariak izan ziren eta Armada Kontinentalak Bostongo lurreko sarbidearen gainean zuen kontrola hausteko behar beste aurrerapauso eman zituzten. Horren ondoren, estatubatuarrek Boston setiatu zuten; ez zen borroka garrantzitsurik egin denbora horretan, eta gatazka noizbehinkako erasoetara, borrokaldi txikietara eta frankotiratzaileen tiroetara mugatu zen. Armada Kontinentalak (txikiagoa baina arinagoa) eta lehorrean eta itsasoan aritzen ziren indar patriotek nabarmen oztopatu zituzten soldaduak hornitzeko britainiarren ahaleginak. Britainiarrek elikagai, erregai eta hornidura falta etengabea izan zuten.

1775eko azaroan, George Washingtonek Henry Knox bidali zuen, duela gutxi Fort Ticonderogan harrapatutako artilleria astuna ekartzeko. Teknikoki konplexua eta zorrotza den operazio batean, Knoxek kanoiak Bostonera eraman zituen 1776ko urtarrilean, eta artilleria horrek Dorchester Heightsen gotortu zen, Bostongo portua gainbegiratzen zuen puntua. Gertaera horrek arriskuan jarri zuen britainiar hornigaien lerroa itsasotik moztea. William Howe komandante britainiarrak bere jarrera defendaezintzat jo zuen eta indarrak kendu zituen Bostondik, Halifaxera lekualdatuz, martxoaren 17an.

Kanpo estekak
-------------
**Mary Anne Estlin** (Bristol, 1820ko uztailaren 31 - ibidem, 1902ko azaroaren 14a) abolizionista britainiarra izan zen, eta Britainia Handiko esklabotzaren eta prostituzioaren aurkako kanpainetan nabarmendu zen.

Bizitza
-------

Mary Anne Estlin John Bishop Estlinen (Bristolgo oftalmologo ezaguna) eta haren emazte Margaret Bagehoten alaba zen. Ama Mary Anne oso gaztea zela hil zitzaion. Familiaren etxean bizi izan zen, eta ez zen inoiz ezkondu.

1832an, aita Mendebaldeko Indietara joan zen, eta, han, esklaboen sistema koloniala ezagutu zuen. Estlinek aitaren erlijioa eta esklabotzaren aurkako jarrera bere egin zituen.

1851tik zuzendu zuen Bristol and Clifton Ladies Anti-Slavery Society (Bristol eta Cliftongo Esklabotzaren aurkako Emakumeen Elkartea). Eliza Wighamekin batera, gogotsu parte hartu zuten Ingalaterrako kanpainan, eta, 1863an, biek lan egin zuten Clementia Taylorren Londresko Emancipation Societyn.

1854an, Parker Pillsbury abolizionista Britainia Handira joan zen AEBetako eta Britainia Handiko abolizionisten politikei buruz eztabaidatzeko. Mary Anne Estlin eta haren aita Pillsburyk Louis Chamerovzow britainiar aktibistarekin (Bristish and Foreign Anti-Slavery Society elkarteko idazkaria) izandako harreman epistolar polemikoan sartu ziren. Mary Annek gutunak argitaratzeko agindu zuen.

1867an, Bristol Women's Suffrage Society (Bristolgo Emakume Sufragisten Elkartea) eratzen lagundu zuen, eta bertan diruzain gisa parte hartu zuen.

1868an, Estatu Batuetara bidaiatu zuen, eta, han, beste ekintzaile batzuk ezagutu zituen, hala nola Lucretia Mott eta Susan B. Anthony.

1870 eta 1886 urteen artean, Ladies’ National Association elkarteko batzorde exekutiboko kide izan zen. Erakunde horrek Gaixotasun Kutsakorren Legeak indargabetzeko kanpaina feminista koordinatu zuen.

Haustura bat izan zen abolizionisten artean, William Lloyd Garrisonen iritzi erradikalen eta British and Foreign Anti-Slavery Society elkartearen jarrera kontserbadoreenaren artean, zeina esklabotzaren amaiera mailakatua ikustearekin kontentatu baitzen. Eliza Wighamek eta Jane Smealek, Edinburgoko Ladies' Emancipation Society elkartekoak, Mary Anne Estlinen ekimena babestu zuten: Garrisonen aldekoen eta British and Foreign Anti-Slavery Society elkartearen artean eremu komun bat bilatzea.

Mary Anne Estelin 82 urte zituela hil zen, 1902ko azaroaren 14an, Bristolgo bere etxean (Upper Belgrave Road 36, Clifton).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Mary Estlin» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

* |  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mary Estlin*** |
* Correspondencia desde y hacia Mary Anne Estlin en la Colección Anti-Slavery en la Biblioteca Pública de Boston
**Santa Marina** edo **Antsumendi** Urbasako mendilerroaren laugarren puntarik altuena da 1.068 metrorekin. Mendebaldean Bargagain eta ekialdean Iruaitzeta mendiak ditu. Tontorrean Santa Marinako baseliza dugu eta hortik jasotzen du izena.

Buzoitik 250 metrora dago ermita, ekialdean, beste bi eraikinen ondoan. Horietako bat aterpe libre gisara egokituta dago, sutoki, mahai eta lotarako ganbara eta guzti.

Abiapuntuak
-----------

* Iturmenditik : Ordu 1 eta erdi.
* Urdiaindik : Ordu 1 eta erdi.

Santa Marina ermita
-------------------

Oin lauki-luzea du eta bost atal ditu, horren lekuko kanpoko kontra-hormak. Harlanduzko horma erregularrak ditu eta bi leiho bertikaletatik sartzen da argia, ateak, berriz, arku beheratua du. Bi isuriko teilatua du. Erretaulak koloma salomonikoak eta hiruki formako frontoia du. Santa Marinaren irudia barrokoa da, XVII. mendearen lehen erdialdekoa.

1595eko agiri batean ageri denez, Santa Marina ermita Burundako herriren artean eraiki zuten (20 herri ziren Erdi Aroan). Herriak desagertu ahala Bakaiku, Iturmendi eta Urdiainen jabetza izatera pasako zen, baina 1854tik aurreneko bi herriena da, antza urdiaindarrek zaharberritze batean parte hartu ez zutelako. Ermitari ondoren aldaketa asko egin zizkioten, bereziki XVIII. mendean Karlistaldietan ermita gotorlekua izan zen eta suntsituta gelditu zen. 1891n berreraiki zuen.

Santa Marina ermita bi borden artean kokatuta dago. Azken bi horietan lau espazio daude, Bakaikurena, Iturmendirena, udalarena eta mendian dagoen azienda sartzeko zabalik dagoena.

Joaquín Javier Uriz Lasaga apezpikuak bakaikuarrak, iturmendiarrak eta urdiaindarrak gaztigatu zituen 1816. urtean. Antza, Trinitate ospakizunaren bezperan, arratsaldez, "gaizki ulertutako deboziogatik" ermitara igotzen ziren eta ermitan "batzuetan estatu guztietako pertsona ugarik pasatzen dute gaua, bi sexuen nahasketarekin, halakorik ezin da onartu… Hori edo horren moduko abusuak jarraituz gero ermita eraistea aginduko dugu, Jainkoaren eta Eliza Sainduaren zerbitzurako izan dadin eraistea".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko Mendien Katalogoa* 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA)  
Marina (Urbasa) Santa Marina (Urbasa) (Mendikat)
2. ↑   «Santa Marina (1064 m) - Mendiak.eus» *mendiak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-07).
3. ↑  Santa Marina. Luberri.net
4. ↑  Santa Marina Ermita, Urbasa PR-NA 130. Sakana.eus

* Ermitaren deskribapena CC-BY-SA lintzentzia duen Guaixe aldizkaritik jasoa da Santa Marina ermita konpontzeko boluntario bila artikulutik (2019-09-06)

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako mendiak

Kanpo estekak
-------------

* Santa Marina *luberri.net* webgunean
* Santa Marina Urbasako mendatetik. Mikel Arrizabalaga.Ibilkari (Berria, 2019-09-19)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267001

 |

* Wd Datuak: Q12267001


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Santa Coloma parrokia-eliza** Andorrako Santa Koloman, Andorra La Vellan dagoen eliza bat da. Haran osoko eraikinik interesgarrienetako bat da.

Historia
--------

Jatorri prerromaniko andorratarreko tenplua da, Valira ibaiaren eskuinaldean kokatua, Sant Julià de Lòria eta Andorra La Vella artean. Azken honen parrokian dago.
Printzerriko eliza zaharrenetako bat da, La Seu d'Urgell-eko (Lleida) katedraleko 1040ko sagaratze-aktetan aipatua baitago.

Deskribapena
------------

Hasierako tenplu prerromanikoak aldaketa ugari izan ditu historian zehar.

Tenpluak nabe angeluzuzeneko oinplanoa du, abside laukizuzena ekialdera begira, eta portada eta arkupea nabearen hegoaldeko horman. 

Oinplano zirkularreko kanpandorrea du, 17,5 metroko altuerakoa eta lau solairukoa; solairu bakoitzean bi leiho biki pare ditu, dekorazio lonbardiarrez hornitua. Dorreak teilatu konikoa du.

Nabearen egitura zurezko armaduraz egina dago eta teilatuak arbelezkoak dira. Tenplura sartzeko, puntu erdiko arkua duen ate bat dago, zerra-hortzekiko arkibolta batez eta giltzarriaren gainean harrizko gurutze batez apaindua.

Barrualdea
----------

Elizak barruko dekorazio aberatsa izan zuen, baina gaur egun Agnus Dei delakoa besterik ezin da ikusi bertan. Gainerako margolanak Berlingo Kultura Museo Prusiar Estatalean eta bildumagile partikularren artean banatuta daude. Absidearen inguruan agertzen ziren irudiak Ama Birjina, apostoluak, Maiestas Domini delakoa eta uso bat ziren.

Tenpluaren barruan, XIII. mendeko Erremedioetako Andre Mariaren irudi bat dago, zur polikromatuan egina.

Galeria
-------

* Hegoaldetik ikusita.Hegoaldetik ikusita.
* Arkupea eta kanpandorrea.Arkupea eta kanpandorrea.
* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Barrualdea.Barrualdea.
* Aldare nagusiko erretaula.Aldare nagusiko erretaula.
* Ama birjinaren irudia.Ama birjinaren irudia.

1. ↑   Govern d'Andorra - Cultura. *Església de Santa Coloma.*  (Noiz kontsultatua: 2021eko abuztuak 3).

kanpoko estekak
---------------
**Martiodako erlikiak** Arabako Martioda herrixkako erlikia multzoa dira. Martiodako San Joan Ebanjelistaren elizan gordeta egon ziren.

Erlikia multzoaren jabeak Hurtado de Mendozatarrak zirela uste da. Leinu hau Austriatarren gortean nazioarteko diplomazian aritu zen, eta familiako batzuk Bruselan bizi izan ziren eta han zerbitzuak eman zituzten XVII. mendearen erdialdean, eta Martiodara itzultzean ekarri zituztela uste da. Flandriako jatorria dute piezek.

Hezur horiek Santa Ursularen segizioko birjinenak eta Tebasko Legioko soldaduenak direla uste da. Hezur gehienak 21 eta 55 urte arteko gizonezkoenak dira. Horrez gain, bi hezurren datazioa ere egin dute, eta ondorioztatu da ikertutako bi horiek, bederen, III. mendekoak direla.

Erlikiak izateaz gain erlikia-ontziak dira. Erlikia batzuk XVII. mendearen lehenengo erdian egindako ehunekin apaindurik daude. Lore irudiak eta letrak itxuratzen dituzten metal preziatuzko hariekin brodaturiko oihal joriak dira. Beste batzuk, landare gaiekin apaindutako marko bitxietan txertatzen dira.

Ikertzaileen arabera Martiodako bilduma munduko ugarienetako eta interesgarrienetako bat da. 2021 urtean, zaharberritze lanak egin ondoren, Arabako Arte Ederretako museoan jarri ziren ikusgai

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Testuinguru historikoa» *web.araba.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-14).
2. ↑    Kortabarria, Amaia Ramirez de Okariz. «Martiodako erlikiak ikusgai» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-08-14).
3. ↑    «Data jarri diete tebastarrei - Gasteiz» *Alea.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-14).

Kanpo estekak
-------------

* Martiodako erlikiak 3Dn ikusteko aukera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107036265
* Commonscat Multimedia: Relics of Martioda / Q107036265

---

 |

* Wd Datuak: Q107036265
* Commonscat Multimedia: Relics of Martioda / Q107036265
***April in Spain*** (euskaraz: «*April Espainian*») John Banvillek, Benjamin Black izengoitiaz, 2021ean Banvillek argitaratu zuen eleberriaren izenburua da. Liburuari gaztelaniazko bertsioan *Quirke en San Sebastian* izenburua jarri zioten (Negra Alfaguara, 2021). Narrazioa, neurri handi batean, Gipuzkoako hiriburuan kokatu zen, frankismoaren azken urtetan. Liburuan Donostiaren toki askoren informazioak eta paisaiak jaso zituen, baita ere zentzu politikoko ideiak, esaterako frankismoaren aurkako kritikak edo euskal nazionalismoaren inguruko erreferentziak. John Banvillek 2017an egon zen Donostian, Literaktum Jaialdian, alegia.

Argumentua
----------

Evelynek, bere emazte biziak eramanda, Quirke patologo eta alkoholzaleak Donostiara oporretara joango da, bertako Londres Hotelera. Ikertzaileak Dublin goibel eta tristea, eguraldi onarekin, itsasoa eta txakolinarekin aldatuko du. Lasaitasun hori guztia asaldatu egiten da istripu barregarri samar batek Quirke hiriko ospitalera eramaten duenean. Bertan harrigarriro ezaguna egiten zaion emakume irlandar bat ikusiko du; azkenean, gogoratuko du, emakume zorigaitz bat da, Phoebe bere alabaren laguna. Oroimenak edo alkoholaren gehiegikeriak trufarik egiten ez badiote, April Latimer izango litzateke, ustez eraila, nahiz eta bere anaia aztoratuak bere gorpua inoiz aurkitu ez zuen. Quirkek berak parte hartu zuen neska horren desagerpen inguruko ikerketan. Mamurik ikusi ez duela sinetsita, alabari Donostiara joateko eskatuko dio. Phoebek Euskal Herrira joango da zalantzak argitzeko; baina ez da bakarrik joango: harekin batera Strafford inspektorea joango da, aitaren gustukoa ez den gizona. Behin Donostian, April Latimerren kasu iluna argitzen saiatuko dira. Argumentua Irlandan eta Donostian antolatzen da, zehaztu gabeko urte batean baina frankismo garaian.

Iritzia
-------

Ez da Banvilleren eleberri onena, zalantzarik gabe. Sakontasun gutxiko lana da, gehiago paisaia batzuk erakusteko, benetako noir eleberria izateko baino. Egilek berak bere bigarren mailako liburuen artean kokatu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:María C. Galeraren liburuaren gaineko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107665535
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL32255928M

 |

* Wd Datuak: Q107665535
**María Adelina Jiménez** **Jiménez** (Ayerbe, Huesca, 1945eko apirilaren 5a) irakasle nazional titulua oposizio bidez lortu zuen ijito etniako lehen emakumea izan zen. 2007ko abenduaren 7an, Ministroen Kontseiluak Laneko Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion.

Biografia
---------

Lastategi batean jaioa, gurasoak Juan Jiménez Jiménez, Almudévarrekoa eta Consuelo Jiménez Jiménez Jiménez, Plasencia del Montekoa, izan ziren, Adelina jaio zenean 30 eta 20 urte zituztenak, hurrenez hurren. Hamasei hilabete zituela umezurtz geratu zen, eta amona Elodia Jiménez Carbonelek hartu zuen etxean. Elodia, Roque Jiménez Jiménez seme ezkongabe batekin bizi zen, baliabide ekonomiko gutxiko etxe batean.

Ikasketak
---------

Ijitoen kulturaren testuinguruan hazi zen Adelina, eta hiru urterekin Aierbeko eskola publikoan sartu zen, non lehen mailako ikasketak egin zituen. Eskolatzeak, seguruenik, urte haietan, herriko 'ijito ez ziren' haurrekin integratzea ahalbidetuko zion.

Raimunda Cazabón irakaslea hartu zuen eredutzat, irakaskuntzan aritzeko helburuan. Batxilergoa ere Ayerben egin zuen, "Misioneras Esclavas del Sagrado Corazón de María" ikastetxean, eta, amaitzean, herriko enpresari bati esker, Carmelo Coiduras mezenasari esker, irakasle izateko ikasketak egin ahal izan zituen eta titulua lortu zuen Huescako Irakasle Eskolan.

Maistra ibilbidea
-----------------

Huescako Eskola Normalean praktikak egiten aritu ondoren, 21 urterekin maistra nazional bihurtu zuen oposizio-lehiaketa gainditu ostean. Espainiako lehen ijito-irakaslea. Lehen destinoa Olsón herrian izan zuen, hiru urtez egon zen han, ondoren hamar urtez aritu zen lanean Albalate de Cincako "General Solans" ikastetxean eta hogei urtez Monzoneko "Aragón" ikastetxean.

34 urtez jardun zuen irakaskuntzan, emakume ijitoa berdintasunean integratzearen alde lan eginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Registro Civil de Ayerbe
2. ↑  REAL DECRETO 1646/2007, de 7 de diciembre, por el que se concede la Medalla al Mérito en el Trabajo, en su categoría de Oro, a doña Adelina Jiménez Jiménez
3. ↑  50 mujeres gitanas en la sociedad española

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5657541

 |

* Wd Datuak: Q5657541
**Pangong Tso** (txineraz 班公错; hindiz पांगोंग त्सो), Txinako Herri Errepublika eta Indiaren artean dagoen laku endorreikoa da.

Ezaugarriak
-----------

Lakua itsasoaren mailatik 4.250 metrora dago Himalaia mendietan. Azaleraren bi heren Txinako Herri Errepublikako mugen barruan daude, eta gainontzekoa Indian. Lakuak 134 kilometro luze ditu, eta punturik zabalenean bost kilometro dauzka.

Nahiz eta ur gazidun lakua den, neguan erabat izozten da. Bertara iristeko Leh herrian hasten den errepidea hartu eta Changla mendatea igaro behar da, munduko mendaterik garaiena. Lakurako errepidea uda garaian baino ez da zabalik egoten maiatzetik irailera.

Fauna
-----

Udan hegazti migratzaile askoren pausalekua da. Antzara indiarra eta paita gorrizta erraz ikusten dira. Antzararen inguruan Kiang basa astoa eta marmota bizi dira.

Argazkiak
---------

* Lakua uda garaianLakua uda garaian
* Pangong Tsorako errepideaPangong Tsorako errepidea
* Pangong Tsorako errepideaPangong Tsorako errepidea
* 
* 
* 
* Fitxategi:Pangong Tso Range.jpg
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Txinako lakuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032254
* Commonscat Multimedia: Pangong Tso / Q1032254

---

 |

* Wd Datuak: Q1032254
* Commonscat Multimedia: Pangong Tso / Q1032254
**Sektore publikoa** administrazio publikoek eskaintzen dituzten zerbitzuen multzoa da.
Estatuaren administrazio publiko eta tokiko elkargoez, baita kapital sozialaren % 51 administrazio publikoaren esku diren enpresez osatua da. Estatuarekiko duten menpekotasun finantzarioa dela eta, elkarteak ere sektore publikoaren parte dira.

Enpresa publikoen estatutuak bi errealitate ezagutu ditzake. Alde batetik, Zuzenbide Komunpearen baitan kokatzen diren enpresa publikoak, gehienetan Sozietate Anonimo deritzon forma juridikoa hartzen dutenak. Bestaldetik, Zuzenbide Publikoaren baitan kokatzen diren enpresa publikoak.

Sektore publikoa eta zerbitzu publikoa
--------------------------------------

Zerbitzu publiko eta sektore publikoa, ezberdindu beharreko bi nozio dira.

* Berez, zerbitzu publikoaren esku diren betebehar batzuk, sektore pribatuaren esku utzi daitezke. Hau, zerbitzu publikoen delegaritza mekanismo juridikoaren bidez egin daiteke: uraren garbitze eta banatze zerbitzuak, ondarkinen biltze zerbitzua, etab.
* Era berean, berez zerbitzu publikoari ez dagozkion betebehar batzuk, sektore publikoaren esku uzten dira: tabakoaren industria, lehergailuen ekoizpena, etab.

Monopolioa eta sektore publikoa
-------------------------------

Merkataritza sektoreko monopolio egoera bat, sektore publikoaren esku uzten denean, koadro arautu zehatz baten baitan egiten da (zaldi lasterketa edota argi indarraren ekoizpenaren kasua zen orain arte Frantzian). Sektore publikoa, monopoliorik ez duen merkatu pribatuan sartzen denean aldiz, bertako erregulatzaileari edo organo legegileari dagokio honen jarduera arautzea merkatuan desorekarik eragin ez dezan. Sektore publikoak, fiskalitate eta diru laguntza publikoen bidez ahalbidetzen dituen abantaila ekonomikoek hainbat ondorio izan ditzakeelako (prezio merkeagoak proposatzea adibidez). Abantaila hauek, merkatua iraunkorki desorekatu, ondorio ekonomiko negatiboak eragin eta eragile publikoaren monopolio egoera bat sor dezake.

Desoreka egoera honen saihesten lan egiten du organo legegileak, sektore publiko eta pribatuko kontabilitate eta fiskalitate arauak ahal bezain bat uztartuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q294217
* Commonscat Multimedia: Public sector / Q294217

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4056673-0
* NKC: ph127090
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 014074
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D017150

 |

* Wd Datuak: Q294217
* Commonscat Multimedia: Public sector / Q294217
Cassata.
**Siziliako gastronomia** uhartearen historiarekin, erlijoarekin eta kulturarekin lotuta. Oso gastronomia konplexua eta ezberdina da.

Eraginak
--------

Siziliako gastronomia bertatik igaro diren kulturen sinkretismoaren ondorio zuzena da. Zentzu horretan eragin hauek ikus daitezke:

* Antzinako Greziarena, esaterako Monsù
* Magrebeko gozogintza
* Juduen sukaldaritza

Osagaiak
--------

Dieta mediterraneoren osagai ohikoak erabiltzen dira Siziliakoan ere bai. Oliba-olioa, esaterako, sukaldatzeko edo gatzozpintzeko behar beharrezkoa da. Gurina, aldiz, azkenburu batzuk kenduta, gutxi erabiltzen da. Osagai nagusiak bertako barazkiak zein Mediterraneoko arrainak eta moluskuak dira. Haragia ez da gehiegi erabiltzen; haragi jaki ezagunetarikoa *farsu magrua* da.

Gatza oso osagai berezia da Siziliako gastronomian. Antzinatik Trapaniko gatzagetatik itsas-gatz fin-fina lortzen da eta hori ere oso ohikoa da bertako sukaldaritzan. Espeziak eta Belar onak oso erabiliak dira, bestetik: albaka, perrexila, menda, ereinotz, erromero, salbia... Halaber, jasmina, pinaziak, mahaspasak, arbendolak, pistatxoak erabiltzen dira ere bai.

Gustukoak dituzte plater gazi-gozoak. Trapanin, uhartearen mendebaldeko aldean, Magrebeko gastronomiaren eragina nabaria da, esaterako, kus-kus erabilerarekin. Jaki ezagunetariko bat, alegia, *couscous al pesce* (arrain kus-kus) da.

Espezialitate batzuk
--------------------

* Alici crude al limone
* Buccellato
* Cassatella di Sant'Agata
* Caponata
* Frittedda con carciofi, fave e piselli
* Pane con le panelle (o con cazzilli)
* Involtini di pesce spada
* Parmigiana Siciliana
* Pasta con le sarde
* Pasta con i broccoli arriminati
* Macco di fave
* Pasta alla Norma
* Maccheroni alla Siciliana
* Panelle di ceci
* Pani cunzatu
* Polpette di nannatu
* Salmoriglio
* Arancine di riso
* Pescestocco alla Messinese
* Pizza fritta alla Siciliana
* Sfincione
* Mustazzoli Siciliani

### Gozoak

* Cannoli Siciliani
* Latte di mandorle
* Crispelle di riso uso Benedettini
* Granita Siciliana
* Cassata Siciliana
* Frutta Martorana
* Sfince di San Giuseppe
* Sfingione di riso
* Torta di mandorle
* Torta di pistacchio
* Pignolata
* Stigghiole
* Petrafènnula

Iruditegia
----------

* Arancini ospetsuak.Arancini ospetsuak.
* CaponataCaponata
* Anelletti al fornoAnelletti al forno
* BuccellatoBuccellato
* Pasta alla NormaPasta alla Norma

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .
2. ↑
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Siziliako sukaldaritzaren historia.
* **(Italieraz)**:Gozogintzaren errezetak.
* **(Gaztelaniaz)**:Siziliako errezetak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1859351
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Sicily / Q1859351

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh87003894

 |

* Wd Datuak: Q1859351
* Commonscat Multimedia: Cuisine of Sicily / Q1859351