recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Loran-C estazioa, Columbia Britainiarran.
**LORAN** (ingelesetik **LO**ng **RA**nge **N**avigation, irismen urruneko nabigazioa) nabigaziorako laguntza sistema elektroniko hiperbolikoa da, hiru transmisore edo gehiagotatik igorritako irrati seinaleak jasotzeko arteko tartea erabiltzen duena hartzailearen posizioa zehazteko. Bertsiorik modernoena LORAN-C da, espektro elektromagnetikoaren maiztasunetan lan egiten duena 90 eta 100 kHz artekoan, multipultsu seinale batekin, normalean 9 nagusientzat (bederatzigarren pultsuak dagokion geltokia adierazten du eta zuzenketak aplikatzeko balio du) eta 8 esklabo edo erreferentzia-estazioetarako.

LORAN sistema erabiltzen da herrialde askotan, Amerikako Estatu Batuak, Japonia eta hainbat Europako herrialde barne. Errusiak CHAYKA izeneko sistema ia berdin bat erabiltzen du, maiztasun-banda bera erabiltzen duena. LORANen erabilpena azkar gutxitzen ari da, GPSaren ordez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q596529
* Commonscat Multimedia: LORAN

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11980078f (data)
* GND: 4221125-6
* LCCN: sh85078342
* SUDOC: 027846989
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q596529
* Commonscat Multimedia: LORAN
Katalogoaren gestioa Suediako Liburutegi Nazionalaren esku dago.
**LIBRIS** edo *Library Information System* Suediako katalogo bibliografiko bateratua eta nazionala da. Sistemaren gestioa Suediako Liburutegi Nazionalaren esku dago eta bulego nagusia Estokolmon dago. Datu basean zehar 6,5 milioi liburu, aldizkari, artikulu, mapa, kartel, partitura, baliabide elektroniko e.a. aurki daitezke.

Historia
--------

LIBRISen sorkuntza 1960ko hamarkadan egin zen. Liburutegien gestioa zailtasun handiak eragiten zituen Bigarren Mundu Gerra ondoren baina 1965 arte ez zen planteatu liburutegien erabilpenean konputagailuak erabiltzearen aukera. Urte horretan gobernuko batzorde berezi batek gaiari buruzko txostena prestatu zuen  Aurrekontuen Legeak urte berean liburutegien batzorde ikertzailea ezarri zuen.  Aurreko proposamena, *Biblioteksadministrativt Information System* (BAIS), 1970eko maiatzean ezagutu zen eta urte bereko uztailaren lehenengoan batzorde tekniko batek *Library Information System* izena adierazteko LIBRIS akronimoa erabili zuen. *LIBRIS-meddelanden* (ISSN: 0348-1891) boletina, aldiz, 1972tik plazaratzen da eta 1997tik online kontsultatu daiteke.

Erabilera
---------

Erregistro bibliografiko honek ez ditu liburuen oinarrizko datuak eskaintzen. LIBRISek ere autoritate kontrola eskaintzen du. Pertsona bakoitzarentzat erregistro bakarra dago non izena, jaiotze data eta lanbidea azaltzen den.

Kodea
-----

Suediako katalogo nazional bateratuarentzako kodea SE-LIBR da, normalizatuta: selibr.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Databehandling i forskningsbibliotek* (1965)
2. ↑  *Forskningsbiblioteksrådet*, FBR
3. ↑  LIBRIS-meddelanden ISSN 0348-1891

Kanpo loturak
-------------

* National Library of Sweden: LIBRIS. Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**: Open Data. LIBRISi buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1798125
* **Identifikadoreak**
* GND: 4501169-2

 |

* Wd Datuak: Q1798125
R.E.M. rock taldearen binilozko diskoa.
**LP** disko bat (ingelesezko **Long play**tik datorren sigla) edo **iraupen luzeko disko** bat tamaina handiko binilozko disko bat da, 12 hatzbetekoa (30,5 zentimetro), non, formatu analogikoan, gehienez ere 20 eta 25 minutu erregistra daitezkeen alde bakoitzetik. LPek hamar eta hamabi kantu artean izaten dituzte, kantuen iraupenaren arabera. Ohi 33 eta 1/3 erreboluzio minutuko abiaduran grabatuak daude, 16 RPM eta 45 RPMkoak ere badauden arren.

Iraupen luzeko lehen diskoak 1948 inguruan grabatu ziren. Disko mota hau musika grabatua argitaratzeko modu nagusia izan zen 1950eko hamarkada, 1960ko hamarkada, 1970eko hamarkada eta 1980ko hamarkadan zehar.

1980ko hamarkadaren erdialde ingurutik, LPak protagonismoa galtzen hasi ziren disko konpaktuen mesedetan, txikiagoak eta erresistenteagoak zirena. 2000ko hamarkadaren erdialde ingurua amaitzean bildumagile eta audiofiloentzat oso kotizatuak izan diren arren.

DJren batzuk binilozko diskoak goragokotzat hartzen dituzte, eta formatu hau erabiltzen dute euren nahasketak egiteko singlek baino erresistentzia handiagoa dutelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841983
* Commonscat Multimedia: Vinyl records

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300265802
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q841983
* Commonscat Multimedia: Vinyl records
**Savai'i** Samoakoa eta Samoa uhartediko uharterik handiena eta garaiena da. 1.694 km²2ko azalera du eta uharteko punturik garaiena, Silisili mendia, itsas mailatik 1.858 metro gora dago. Horrez gain, Polinesiako bosgarren uharterik handiena da Zeelanda Berriko bi uharte nagusien eta Hawaii eta Maui uharteen ondotik.

2006ko erroldaren arabera 43.142 biztanle ditu, Samoako biztanleen %24 inguru.

Geografia
---------

Savai'i Upolu uhartetik ipar-mendebaldean dago, 8 km ingurko zabalera duen Apolimako itsasarteak bereizirik. Samoako bi uharte nagusion artean askoz txikiagoak diren Manono eta Apolima uharteak daude. Savai'i uharteak jatorri bolkanikoa du eta barnealde menditsua oihan itxiek estaltzen dute.

### Klima

Klima ozeaniko tropikala du, beroa eta hezea. Euriterik handienak azaroa eta apirila bitartean izan ohi dira. Zikloiak ere ohiko fenomenoak dira eta litekeena da sasoi horretan gertatzea.

### Geologia

Savai'i uhartea Hego Pazifikoko ezkutu-sumendirik handiena da, azaleraren %3a baino ez duela uraren gainetik. Sumendi aktibo bat da eta azken erupzioa 1905 eta 1911 urteen bitartean gertatu zen. Uhartea itsas-hondotik azaleratzen den ezkutu-sumendi basaltiko batez osatuta dago.

Samoa uhartediaren ekialdean dagoen Samoako puntu beroak azal lezake uhartediaren sorrera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** FAO. *Samoa.*  (Noiz kontsultatua: 2018ko uztailaren 7a).
2. ↑   **(Ingelesez)** Rottman, Gordon L..  (2002). *World War 2 Pacific island guide.* , 88 or. ISBN 978-0-313-31395-0. (Noiz kontsultatua: 2018ko uztailaren 7a).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337519
* Commonscat Multimedia: Savai'i

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315528746
* GND: 4663581-6
* LCCN: sh00004742
* NARA: 10036955
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1874071

 |

* Wd Datuak: Q337519
* Commonscat Multimedia: Savai'i
kotoi organiko ardazkatua
**Kotoi organikoa,** oro har, India, Turkia, Txina herrialde subtropikaletan eta AEBetako zenbait eskualdeetan modu organikoan hazten den kotoia da, genetikoki eraldatu gabeko landareekin, eta nekazaritzako produktu kimiko sintetikorik erabili gabe, hala nola ongarriak edo pestizidak , ziurtagiri organikoak onartzen dituztenak izan ezik. Bere ekoizpenaren helburua biodibertsitatea eta ziklo biologikoak sustatzea eta hobetzea da. Estatu Batuetan, kotoi-ustiategiek USDAren Programa Organiko Nazionalaren (NOP) baldintzak bete behar dituzte organikotzat hartzeko. Erakunde horrek zehazten ditu izurriteen kontrolerako, hazteko, ongarritzeko eta labore ekologikoen kudeaketarako baimendutako praktikak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *CCVT Sustainable.* .
2. ↑  AMSv1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7101837
* Commonscat Multimedia: Organic cotton

---

 |

* Wd Datuak: Q7101837
* Commonscat Multimedia: Organic cotton
**Parentalia** edo **Parentes festa** Antzinako Erromako hileta-ospakizuna zen. Otsailaren 13tik 21era familia baten (*parentes*) edo, batzuetan, herri baten hildakoen alde sakrifizioak eta zeremoniak antolatzen ziren.

Ohiturak
--------

Egun horietan hilen ahaideak, senideak eta lagunak biltzen ziren hilobiak bisitatzeko eta bertan sakrifizioak egiteko. Halaber, eskaintzak (esnea, ardoa, eztia eta irina) eta oturuntzak egiten ziren.

Festen lehenengo egunean, otsailaren 13an, Vestaren birjin batek Tarpeyako Vestaren birjinaren hilobian erromatar *parentes* guztien erritu publikoen irekiera egiten zuen. Gainontzeko zeremoniak familia giroan egiten ziren.

Ovidiok egiten ziren eskaintza sakratuak deskribatu zituen (*sacrificia*). Hirietatik kanpoko nekropolietan, familien hilobien aurrean, loreen sortak, garia, gatza, ogia ardoaz bustita eta bioletak jartzen ziren. Produktu horiek "hilen itzalentzako" ziren (*manes* edo Festusen, *di manes* - "onak"); horrela hilen eta bizien arteko loturak eta elkarrekiko betebeharrak indartu nahi zituzten. Hau guztia *paterfamilien* (familia-buruen) betebehar legala zen..

*Parentaliak* otsailaren 21ean bukatzen ziren baina beste bertsioen arabera 22an zen azken egun hori. Amaiera gauerdiko errituekin ematen zitzaien; erritu horiek Feralia izena zuten; Feralia benetako hilen festa zen. Erromatarrek uste zuten egun horretan hilen arimak bizien artean libreki ibil zitezkeela.
Orduan paterfamiliek *manes*en alde gaiztoa azaltzen zutenean. Feralia hauek lasaitzeko konjurua zen. Ovidioren iritziz erritu hauek jatorria nekazari munduan zuten eta *Parentalia* bera baino zaharragoak ziren. Modu batez garbiketa erritua zen, hurrengo egunean Caristia festa ospatzeko: familia osoa biltzen zen oturuntza informala egiteko eta, horrela, hildakoenganako adiskidetasuna ospatzeko.

*Parentaliatik* *Caristia* arte tenplu guztiak ixten ziren, ezkontzak debekatuta zeuden eta magistratuek haien domeinik gabe agertzen ziren, horrela lan ofizialak egin ezin zirela adierazteko. W. Warde Fowler-en iritziz *Parentalia* "hileten errituaren urteroko berritzea zen."

Festen azken egunean manesak omentzen ziren (arbasoen espirituak) eta Mania Larunda jainkosari sakrifizioa eskaintzen zitzaion; jainkosa hori, nolabait, heriotzaren anderea zen. *Parentalia* zela eta, otsailean aktibitate alaiak egitea ez zen batere egokia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  W. Warde Fowler, *The Roman festivals of the period of the Republic*, Macmillan, 1899: 306.
2. ↑  Beard, North, Price, *Religions of Rome, volume 1, a History*, Cambridge University Press, 1998, 50.
3. ↑  W. Warde Fowler, *The Roman festivals of the period of the Republic*, 306.
4. ↑  W. Warde Fowler, *The Roman festivals of the period of the Republic*, 309
5. ↑  W. Warde Fowler, *The Roman festivals of the period of the Republic*, 308.
6. ↑  *Diccionario Enciclopédico Gaspar y Roig*, 1870.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q543274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q543274
Kapitelak interesgarriak dira.
**Santo Cristo de Miranda baseliza** Santa María de las Hoyas herrian dago, Soriako probintzian, Espainian. XIII. mendeko eraikina da baina oso berritua.

Ezaugarriak
-----------

Garai batean gaur egun baseliza dagoen inguruan desagertutako Miranda herria zegoen. Baseliza herri horren azken aztarna da. XIII. mendean eraikia, mende horren azken aztarna atelada da. Baselizaren gainontzeko eraikina XVIII. mendekoa da.

Arkiboltak interesgarriak dira, bereziki erakusten duten apaingarriei esker: elementu begetalak eta xake taularen itxurakoak. Kapitelal, bestetik, oso hondatuta daude baina, hala ere, oraindik zenbait elementu ikus daitezke: bi gladiadore borroka ondoren elkar eskua ematen, eta animalia mitologikoak.

Baselizaren barruan XIV. mendeko tailu polikromatu erromanikoa ikus daiteke, *Mirandako Kristo Santua*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836636
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santo Cristo de Miranda

---

 |

* Wd Datuak: Q5836636
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santo Cristo de Miranda
**Pablo Lagarde Wilson** (Uruguai, 1919ko abuztuaren 20a, 2001eko otsailaren 6a) Uruguaiar irrati eta zinema aktore eta antzerki zuzendaria izan zen, bere karreraren zati handi bat Argentinan egin zuena.

Karrera
-------

Lagarde irratiko aktore eta galai garrantzitsua izan zen, eta zineman *La chismosa*, *Embrujo* eta *Noche de bodas* filmetan parte hartu zuen. Zinemako pertsonaia ospetsuekin partekatu zuen eszena: Ricardo Passano, Enrique Chaico, Perla Grecco, Alicia Barrié, Alicia Aderius, Sara Barrié, Fernando Borel, Miguel de Grandi, Héctor de Antón eta Carlos Langlemey bezalako zinemako pertsonaia ospetsuekin partekatu zuen eszena. 

Bere herrialdean ere aritu zen SUAko (Uruguaiko Aktoreen Elkartea) buru eta Casa del Actor-eko kudeatzaile gisa. 

### Filmografia

* 1938: *La chismosa*
* 1941: *Embrujo (1941eko filma)|Embrujo*
* 1942: *Noche de bodas (1942ko filma)|Noche de bodas*
* 1946: *Lauracha*
* 1948: *Compañeros de aventuras|Compañeros de aventura* .
* 1996: *Ojos de amatista*

### Irratia

Irratian, Violeta Amoretti eta Rosario Ledesmarekin batera irrati-nobela batean aritu zen, eta interpretazio-triangelu ezagun bat osatu zuten.

1942an Radio Splendid telenobela bat grabatu zuen Aurelia Ferrer, Tito Alonso, Horacio Priani, Adela Peña, María Duval, Carlos Hugo Christensen, Zita Rosas eta Pepe Herrerorekin batera.

Nella Calo, Juan Carlos Chiaino, Aníbal Pardeiro, Mauro Cartagena eta Juan Casanovas aktoreekin ere kartela partekatu zuen irrati-kanal batzuetan.

Argentinan, *Volcán Misteriozko Antzerkia*n parte hartu zuen *Los crimes científicos del Dr. Van Dine* atalean, Enrique Roldán, Queca Herrero, Meneca Norton, Américo Acosta Machado, Juan Siches de Alarcón eta Ricardo Passano antzezleekin. Poesia ere errezitatu zuen "Gazte Arte Konpainia"ren eskutik, *Reviviendo la emoción de los más bellos poemas* izeneko irratsaioan, Delia Garcés, Alita Román, Hugo Pimentel, Queca Herrero, Mario Lugones, Pepe Herrero, Inés Edmonson eta Elda Christierekin batera. .

### Antzerkia

Antzerkian, Mecha Ortizen Antzerki Konpainiako kide izan zen. Julián Bourges eta Jorge Lanzarekin batera, lehen gizonezkoetako bat izan zen.

1950ean, *En un viejo patio porteño* antzezlanean jardun zuen, Sara Barrié, Olga Mom, Rita Montero, Perla Grecco, Fernando Borelekin, besteak beste.

Hainbat komedia eta obra dramatikotan antzeztu zuen, hala nola *Despierta y Canta*, Fanny Yest eta Marga de los Llanosekin batera. Aroldo Lópezekin batera, *El conventillo de la Paloma* (Alberto Vaccarezarena) antzezlana ere zuzendu zuen 1960an .

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  [

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16614827

 |

* Wd Datuak: Q16614827
**Pasai San Pedroko hilerriko portada erromaniko eta gotikoa** Gipuzkoako Pasai San Pedro herriko hilerriaren sarreran dauden portada erromaniko eta gotiko bana dira. Gipuzkoako kultura ondasunak izendatuta daude eta Pasai San Pedro udalerriaren ondare-hondar historiko zaharrenak dira.

Historia
--------

Egun kanposantua dagoen lekuan jatorrizko San Pedro eliza zegoen leku berean dago. Eliza hau 1450. urtean eraiki zen eliztarren eskaeraren ondorioz, ordurarte Donostiako San Bizente elizakoak zirenak San Pedro Donostiako barruti bat izan baizen XIX. menderarte. Portada gotikoa 1457-1458 urte bitartean eraiki zuten. Eliza hau XVIII. mendearen lehenengo erdialdera suntsitu zuten eta bere elementuak aprobetxatuz beherago portuaren mailan dagoen San Pedro eliza 1774an eraiki zuten..

Erdi Aroan hildakoak elizan ehorzten ziren eta hau dirudi eliza suntsitu ostean lekua hilerri bihurtzeko arrazoia. Orduko elizako harearrizko horma landuak dira gaur eguneko hilerriko kanpo itxiturako hormak eta portadak, XII. eta XV. mendekoak, elizako ateak ziren.

Ezaugarriak
-----------

Jatorrizko elizatik sarbide bezala erabiltzen den portada gotiko bat eta beste portada erromaniko bat baino ez dira geratzen. Portada erromanikoa hormatuta dago lau arkiboltek osatzen dute. Arkuak kapitel moduko kolometatik jaiotzen dira. Hilerrian sartzeko erabiltzen den portada gotikoaren arku zorrotzak hiru arkibolta ditu. Barruko bi arkuetako giltzarrietan erliebean zehaztasunak zeuden, bat desagertu bada ere. Portada hareharri-harlanduzko horma irregular samar batean sartuta dago.

  

* Portada gotikoa (XV. mendekoa)Portada gotikoa (XV. mendekoa)
* Portada erromanikoa (XII. mendekoa)Portada erromanikoa (XII. mendekoa)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jonathan.  (2008-06-25). «Cementerio de San Pedro (Pasajes)» *Historia de Guipúzcoa* (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).
2. ↑   «Pasaia (udalerria) - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2019-02-02).
3. 1 2   «Kanposantuko portada Erromanikoa eta Gotikoak - Oarsoaldea Turismo» *www.oarsoaldeaturismoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).

Kanpo estekak
-------------

* Portada erromanikoaren 1976ko argazkia: Garai bateko Pasai San Pedroko elizaren hormaturiko portada erromanikoa
* Portada gotikoaren 1976ko argazkia: Garai bateko Pasai San Pedroko elizaren hormaturiko portada erromanikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43093522
* Commonscat Multimedia: Gates of San Pedro cemetery

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001552

 |

* Wd Datuak: Q43093522
* Commonscat Multimedia: Gates of San Pedro cemetery
Paolo Girardi XIV. mendeko Florentziako txanponen ekoizpenean eta metaletan espezialista izan zen. Nafarroako Erresuman bizi zen.

Biografia
---------

Girardiri buruzko informazio gutxi ezagutzen da. 1340an Filipe III.a Nafarroakoak, Frantziako Evreuxen bizi zela, gobernuko ekimen berriak jarri zituen martxan. Helburu horrekin hiru erreformatzaile izendatu zituen eta Nafarroara bidali zituen; hirurek botere handia zuten. Funtzionario horiek ekimen desberdinak abiatzen saiatu ziren: burni eta kobre meategi berriak irekitzea eta txanponak sortzea, besteak beste. Azken hau egiteko Nafarroako Gorteekin negoziazioetan hasi ziren. Egoera horretan Paolo Girardi florentziarra deitu zuten, tartean Urrobin aurkitutako zilar-meategietan lan egiteko; horretarako dirutza eskaini zioten, 200 libera urteko. Girardi Nafarroan 1343 arte egon zen; azkenik, ezkutuan, alde egin zuen.

Girardiren txostena
-------------------

Paolo Girardiren ospea Filipe III.a Nafarroakoarentzat prestatu zituen txosten bikoitz batean oinarritzen da. Dokumentu horiek Nafarroako errege-erreginen jauregian dagoen Nafarroako Artxibategian gordetzen dira. Txostenean bi atal daude:

* Meategien ustiatzeari buruzkoa: horretan Nafarroako erregeari aholku batzuk ematen dizkio ustiapen hori hobetzeko.
* Txanpon irartzeari buruzkoa: atal hau ezagunena da. Jakintsu florentziarrak hiru txanpon mota desberdinak proposatu zituen gizarte mailaren araberakoak: nobleentzat, merkatarientzat eta behe herrirarentzat. Peter Spuffordek (1934-2017) Erdi Aroko txanponen gaineko liburuan proposamen hau jaso zuen.

Bibliografia
------------

* Iñigo Mugueta Moreno:*Política monetaria en Navarra bajo el reinado de los primeros Evreux (1328-1349) en la España Medieval*, 27, 2004, 77-104 or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Iñigo Mugetaren artikulua Nafarroako Erresumaren txanponen inguruko politikari buruzkoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5478415

 |

* Wd Datuak: Q5478415
**Paola Guevara** (Cali, 1977) kazetari, editore eta idazle kolonbiarra da, eta El Tiempo, El País, Cambio, Credalidad eta Cromas bezalako egunkariekin egindako lankidetzagatik ezaguna da. Planeta argitaletxeak *Mi padre y otros accidentes* eta *Horóscopo* eleberriak argitaratu zituen.

Biografia
---------

Guevara Calin jaio zen 1977an. Bogota hirira joan zen Pontificia Universidad Javeriana unibertsitatean kazetaritza ikastera. Graduazioaren ondoren, El Tiempo argitaletxean sartu zen editoria- eta zutabe-egile. 2007an, El País egunkarian ekin zion bere ibilbideari. Bertan, entretenimenduaren, joeren eta kulturaren editore gisa aritzen da, baita egunkari berean zutabegile gisa ere.

Bere testuak Kolonbiako hedabideetan agertu dira: Cambio, Cromo, Carrusel, Credalidad, *Star*, *Shock* eta DonJuan. Kazetaritza-kronikak eman zituen El género del coraje, Cuerpo eta Esto que hemos heredado liburuetan. Planeta argitaletxeak argitaratutako *Mi padre y otros accidentes* eta *Horoscopo* eleberriak idatzi ditu.

2016. urtean, Kolonbiako «urteko 21 pertsonaien» zerrendan sartu zen Credalidad aldizkarian eta Noticias Caracoleko «urteko 100 pertsonaien» zerrendan.

Bibliografia
------------

* *Mi padre y otros accidentes* (Planeta, 2016)
* *Horóskopo* (Planeta, 2018)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Paola Guevara: la mujer que da golpes de boxeo en sus letras» *Periódico El Giro* 2020-10-16.
2. 1 2 3 4   «Paola Guevara» *Planeta de Libros*.
3. ↑   «Una historia de ausencias y heridas familiares» *El Tiempo* 2016-03-06.
4. ↑   «Crónica: El ángel que murió tres veces» *El País*.
5. ↑   «Conocer a tu verdadero padre» *El Espectador* 2020-04-13.
6. ↑   «Paola Guevara en: "Al encuentro con el escritor" de la Biblioteca Comfenalco» *El Quindiano*.
7. ↑   «La historia de la periodista que conoció a su padre a los 30 años» *Semana* 2016-04-29.
8. ↑   «La nueva novela de Paola Guevara, explora el Horóscopo como género literario» *El País*.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108558397

 |

* Wd Datuak: Q108558397
1588ko **Pasaiako leherketa handia** urte horretako urriaren 24an gertatu zen hilabete bat lehenago Miguel Okendok agintzen zuen *Santa Ana* galeoia ezustean zartatu zenean, Itsas Armada Garaiezinaren kanpainatik itzuli eta gutxira. Une horretan, itsasontzia Pasaiako portuan pausatuta zegoen, eta leherketa itsasontziko bolbora leherkariak su hartzean gertatu zen. Ondorioz, 200 marinel eta herritarretik gora hil ziren. Orduko lekukoek adierazi zuten eskualdean gogoratzen zen inoizko eztanda handiena izan zela.

Gertaerak
---------

Filipe II.a erregeak Ingalaterraren kontra igorritako Itsas Armadaren porrotaren ondoren, Miguel Okendo buru zuen itsasontzia sorterrira itzuli ahal izan zen, Pasaiara, orduan Donostiako udalerrian. 600 pertsonatik gora, gerlari, marinel eta langileak, zama lanetan jarri ziren alimaleko 1.200 tonadun itsasontziko hornigaiak lehorreratzeko. Batzuk Pasaiako herritarrak ziren, beste batzuk Filipe II.a erregearen artilleroak, eta beste batzuk, berriz, marinelak, hala gipuzkoarrak nola Gaztelako Koroako beste batzuk; marinel gehienak, hala ere, donostiarrak ziren. Itsasontziaren jabea donostiarra zen.

300 pertsona itsasontzi barnean omen zirela, ezustean, su hartu zuen bodegan biltegiratzen zen bolborak, eta izugarrizko leherketa bat piztu. Leherketak bete-betean harrapatu zituen zama lanetan ziren artillero, marinel eta langileak, eta eztandaren indarrak Pasaiako bazter guztietara jaurti zituen. Batzuk Pasaiako badiako uretan ito ziren; beste batzuk mendietan agertu ziren, baita horietako baten bat bizirik atera ere; Pasaiako itsasarte kanpoan ere gorpuak aurkitu ziren. Leherketak eta hilketak espantua eragin zuten Donostian, hildako gehienen sorterri. Guztira 200 pertsonatik gora hil ziren.

Ondorioz, hiletak hainbat egunez luzatu ziren, hildakoen gorpuak Pasaiako inguruetan agertu ahala. Hildako pasaitarren artean Martin Anoeta eta Juan Eskortza aipatzen ziren. Gorpuak Pasaian hilobiratu ziren Donibane elizan, eta haren hilerrietan.

Oharrak
-------

1. ↑  Egungo Bonantzako Kristoren Basilika ("San Juan de la Rivera" izenaz aipatua).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Miguel de Oquendo | Real Academia de la Historia» *dbe.rah.es* (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).
2. 1 2 3 4 5   Azpiazu Elorza, José Antonio. *Y los vascos se echaron al mar.* , 128-130 or. ISBN 978-84-9843-649-5. PMC 976470600. (Noiz kontsultatua: 2020-12-28).

Ikus, gainera
-------------

* 2020ko Beiruteko leherketak
* Arma
* Albaola Itsas Kultura Erakundea
* Magallaes-Elkano espedizioa

Kanpo estekak
-------------
Adam Smith (1723-1790) izan zen esamoldea hedatu zuena geroago hainbeste aipatuko zen liburuan.
***Laissez faire*** esapidea (***laissez faire, laissez passer*** esaldiaren laburdura, frantsesezko *"Utzi egiten, utzi pasatzen"*) XVII eta XVIII. mendeko zenbait ekonomilari frantsesek erabili zuten esapidea da, gobernuak merkataritzan esku hartzearen kontra. Gaur egun edo merkatu libreko ekonomia edo merkatuko ekonomia zorrotzaren sinonimo da. Adam Smith izan zen *laissez-faire* leloaren aldeko teoria ekonomikoak zabaltzen zutenen artean nabarmendu zenetariko bat. Esaldia lehenbizikoz XVIII. mendeko Vincent de Gournay frantziar fisiokratak gobernuaren interbentzionismo ekonomikoaren aurka erabili zuen.

Jatorrizko esaldi osoa honako hau da: *Laissez faire et laissez passer, le monde va de lui même*, "Utzi egiten eta utzi pasatzen, mundua bere kaxa baitoa".

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Laissez faire et laissez passer, le monde va de lui même*, "Utzi egiten eta utzi pasatzen, mundua bere kaxa baitoa". |  » |
| —Vincent de Gournay (XVIII. mendeko fisiokrata). |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171990
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q171990
Sagu arrunt bateko kurtsorearen aurkezpen grafikoa.
**Kurtsorea** Informatikan, pantailan ageri den adierazle berezi bat da, kliska egiten duen marra edo laukizuzen itxurakoa, eta tekleatzen diren karaktereak non ageriko diren adierazten duena. Beste batzuetan, erabiltzailearen interfaze grafikoetan adibidez, marra bertikalean agertzen da, eta dokumentuan grafiko edo testuak non itsatsiko diren adierazten du; txertatze puntua deritzo horri. Horrez gainera, datuak sartzeko erabiltzen den arkatz optiko edo erakusleari ere kurtsore deritzo, eta sagua darabilten aplikazio edo sistema eragileetan, baita sagua mugitzearekin batera pantailan lekuz aldatzen den gezi edo bestelako ikurrari ere.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017-04-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107602
* Commonscat Multimedia: Cursor

---

 |

* Wd Datuak: Q107602
* Commonscat Multimedia: Cursor
**Kota Batu** Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarrutietako bat da. Barrutiaren hegoekialde inguruan kokatua dago.

Mugak
-----

Mentiri mukim edo azpibarrutiarekin egiten du muga iparraldean, ekialdean, Bruneiko Badiarekin, Malaysiako Sarawak estatuan dagoen Pulau Limpaku Pinang herriarekin, honekin ere ekialdean, Lumapas mukim edo azpibarrutiarekin, hegoaldean eta mendebaldean, eta Kianggeh eta ur azpibarrutiekin mendebaldean.

Brunei ibaia
------------

Ibai honek, Kota Batu mukim edo azpibarrutia Pulau Berambangengandik banatzen du. Ibaiak Bruneiko Badiatik Kianggeh, Lumapas eta ur azpibarrutietaranzko bidea egiten du. Kasualitatez, Pulau Berambang, Kota Batu mukim edo azpibarrutiaren zati da.

Herrixkak
---------

* Kampong Sungai Lampai
* Kampong Pintu Malim
* Kampong Kota Batu
* Kampong Datu Gandi
* Kampong Sungai Matan
* Kampong Serdan/Sungai Belukut
* Kampong Pelambayan
* Kampong Sungai Besar
* Kampong Subok
* Kampong Belimbing
* Perpindahan Tanjong Semasta
* Kampong Sungai Bunga
* Kampong Pudak
* Kampong Berambang
* Kampong Buang Kepayang
* Kampong Riong
* Kampong Menunggol
* Kampong Pulau Baru-Baru (dan Berbunut)
* Kampong Tanjong Cendana?

Beste toki batzuk
-----------------

### Uharteak

* Pulau Sibungor
* Pulau Berambang
* Pulau Berbunut
* Pulau Baru-Baru
* Pulau Pepatan
* Pulau Chermin
* Pulau Kaingaran

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2365632
* Commonscat Multimedia: Mukim Kota Batu

---

 |

* Wd Datuak: Q2365632
* Commonscat Multimedia: Mukim Kota Batu
22°18′40.8″S 56°41′44.6″W﻿ / ﻿22.311333°S 56.695722°W﻿ / -22.311333; -56.695722
**Kururu Kua** (euskaraz: Apo habia) Paraguain dagoen dolina bat da. Amambayko departamenduan dago Bella Vistatik 57 kilometrora.

Kururu Kua dolina berezia da hareharrian aurkitutako halako lehenengo egituretako bat delako eta barnean ura gordetzen duelako.

Historia
--------

Ojo de Marrera zihoan espedizio batek aurkitu zuen lekua 2007an, bertako herritarretatik Ojo de Marretik 4 kilometroa hondorik gabeko osin bat zegoela zioen zurrumurrua entzun ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Filippi, Victor; Molinas, Sonia.  (2014). «Primer registro de dolinas en areniscas del Paraguay y su importancia hidrogeológica y turística para la región.» (pdf) *Reportes Científicos de la FACEN* (San Lorenzo) 5 (2): 32-38. ISSN 2078-399X..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Kururu Kua: La caverna acuática que se ocultaba en el Amambay» *Última Hora* 2013ko azaroaren 25a (Noiz kontsultatua: 2018ko abuztuaren 8a).

Ikus, gainera
-------------

* Ojo de Mar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56121246

 |

* Wd Datuak: Q56121246
**L'Arcusgi** folk musika talde polifoniko korsikarra da, 1984an sortua, Bastian eta Luccianan jatorria duena.

L'Arcusgi, korsikeraz, Pasquale Paoli korsikar abertzalearen armadak XVIII. mendean erabiltzen zituen arkabuzen izena da. Izenak berak agerian jartzen du taldeak haren abestiei eman nahi dion zentzu politikoa.

Kideen kopurua aldatu egin da urteen poderioz. Gaur egun 9 abeslarik eta 5 musikarik osatzen dute (2016an).

Korsikar hizkuntza eta identitatearen aldeko jarrera garbia hartzen dute haien abestietan. Horretaz gain, haien eskubide nazionalak aldarrikatzen dituzten beste herriei aipamena ere egiten diete sarri. Taldeak, bereziki, harreman estuak mantendu ditu beti Euskal Herriarekin

Diskografia
-----------

* 1989 - *Resistenza*
* 1993 - *So Elli*
* 1995 - *Scrittori*
* 1998 - *Testimone à l'eternu*
* 2002 - Compilation des 4 premiers albums
* 2002 - *In vivu à fianc'a voi...*
* 2005 - *L'arcusgi di Pasquale*
* 2008 - *voce ribella*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Corse-matin: Musique L'Arcusgi : le retour des « Basques corses », 2011ko ekainean

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Taldearen aipamena
* Askatasunera abestia entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2282380
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316657867

 |

* Wd Datuak: Q2282380
**Kurunta** errege familia hititako partaide bat izan zen. Ustez, K. a. 1228an, estatu kolpe bat eman zuen, bere lehengusu Tudhalia IV.aren aurka.

Kuruntaren aita zen Muwatallis II.ak, hiriburua Hattusasetik Tarhuntassara pasa zuen, baina erabaki hau laster aldatu zen, Muwatallisen beste semea eta Kuruntaren anaia zen Urhi-Teshubek, hiriburua, berriz Hattusasera eraman zuenean, baina Tarhuntassak, hartu berri zuen garrantzia galdu gabe. Honela, Muwatallisen anaia eta Kurunta eta Urhi-Teshuben osaba zen Hattusili III.a errege bihurtu zenean, Kuruntari eman zion Tarhuntassako gobernua. Gainera, Hattusili, Kuruntaren tutore izan zena hau gaztea zenean, Kurunta eta Tudhalia IV.aren artean, Hattusiliren seme eta oinordekoa izan zena, adiskidetasun handia sortzeaz arduratu zen.

Honela, Tudhalia errege bihurtu zenean, Kurunta bere karguan berretsi zuen. Baina, une jakin batean, Kurunta, ohi, soilik errege hititak erabiltzen zuen "Errege Handi" titulua erabiltzen hasi zen. Honek, froga arkeologikoekin batera, historialari batzuk, Kuruntak estatu kolpe bat jo zuela pentsatzera eraman ditu, baina, ziurrenik, arrakastarik gabekoa izango zena, Tudhalia IV.ak errege bezala jarraitu baitzuen.

Kolpearen ondoren, ziuraski Kuruntaren beste anaia bat izango zen Ulmi-Tessupek, Tarhuntassako gobernua mantendu zuen, eta, dirudienez, hiri hau, boterea zuen errege familiaren adarraren aurkako matxinada sorgune bihurtu zen. Hala ere, historialariren batzuk, Ulmi-Tessup, Kuruntarentzako beste izen bat dela diote, arrakastarik gabeko estatu kolpearen ondoren bere kargua berreskuratu zuena, edo sekula estatu kolperik jo ez zuela, baizik eta hititar inperiotik independente bezala aldarrikatu zela. Badago, oraindik beste teoria bat, Kuruntaren estatu kolpea, Tudhalia IV.a hil ondoren gertatu zela, eta Kurunta, Arnuanda III.ak tronutik bota zuela dioena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q552035
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15566680
* GND: 118844571
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q552035

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tudhalia IV.a** | **Errege hitita**K. a. 1228 | Ondorengoa**Tudhalia IV.a** |
**Kosme Duñabeitia Euba** (Bilbo, 1819ko irailaren 27a-1890eko urtarrilaren 18a) Argazkilari eta margolari ospetsua izan zen. Beste margolari ospetsuen irakaslea izan, besteak beste, Antonio Maria Lekuona eta Eduardo Zamacois. Erretratugile bezala ospe handia lortu zuen.

Biografia
---------

Gurasoak Juan Antonio Duñabeitia eta Josefa Antonia Euba ziren. Bost seme-alabak izan zituzten, tartean Kosme. Bilbon hasi zen margolaritza ikasten. 1840an Kosme Erromako Arte Ederren Eskolan zegoen ikasten. Erromatik bueltan Alemaniara joan zen. Berriro Euskal Herrian Iruñean margolaritza irakatsi zuen eta Natur Zientzien Museoan lan egin zuen. Carmen Delmas, Juan Barroeta, Antonio Lekuona eta Adolfo Guiardekin batera Nazaretarren izengoitia jaso zuen. Akademizismo joera barruan ere kokatu zitzaion.

1852ko apirilaren 7an Juana Metxaka Gurbistarekin ezkondu zen, Bilboko San Anton elizan. Hamar seme-alabak izan zituzten. Kosme Duñabeitia Irudi eta Apaingarri katedratiko izendatu zuten eta Bizkaiko Arte Ederren Akademiaren akademikoa izan zen. 1860ean Afrikara zihoazten euskal oinezkoo erregimenturarko bandera margotu zuen.

1882ko abuztuaren 11an Bizkaiko Lehiaketa ospatu zen eta Duñabeitiak zazpi lan aurkeztu zituen. Haietako bat, *La Jura de los Fueros*, Anselmo Ginea Saria jaso zuen.

Kosme Duñabetia 1890eko urtarrilaren 18an hil zen, bronkitis baten ondorioz. Emaztea, Juana, lau urte geroago hil zen.

Argazkilaria
------------

Cesar Estornesen arabera Duñabeitia argazkilaritzan hasiko zen 1870. hamarkadan.Duñabeitiak argazkilaritza tailerra ireki zuen Bilboko Gurutze kalean. Lan hau Instituto Vizcaínon marrazketa irakaslearen lanarekin eramaten zuen. Beste tekniken artean, argazkiak olio teknikaz errepasatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Cesar Estornesek prestatutako Kosme Duñabeitiaren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50621620

 |

* Wd Datuak: Q50621620
**Sanaga** Kamerungo ibai nagusia da, herrialdea ekialdetik mendebaldera igarotzen duena. 603 kilometro luze da, Djerem eta Lom ibaien elkargunetik Biafrako golkoraino.

Geografia
---------

Adamawa goi-ordokitik jaisten diren Djerem eta Lom ibaiek eratzen dute Sanaga, eta Edea hiria zeharkatu ondoren Biafrako golkora isurtzen da, Ozeano Atlantikora. 603 kilometro luze da, 918 kilometro luze Djeremekin batera, eta 132.990 kilometro koadroko arroa drainatzen du (Kamerungo azaleraren laurdena).

Ur-jauzi ugari daude ibaiaren ibilguan zehar, zentral hidroelektrikoek argindarra ekoizteko baliatzen dituztenak (Mbakauko eta Edeako urtegiak).

Hidrometria
-----------

Sanagaren emaria 1943-1980 bitartean neurtu zen Edean, ahoan bertan dagoen hirian. Ibaiak 131.520 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, ia arro osoa. Urteko batez besteko emaria 1.985 m³ segundoko da. Emari handiena urrian du (5.431 m³/s), eta txikiena, martxoan (517 m³/s).

**Sanagaren batez besteko emariak (m³/s), Edean neurtuak**  
**Datuak: 1943 eta 1980 artean**

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    *Sanaga Basin. Station: Edea.*  compositerunoff.sr.unh.edu (Noiz kontsultatua: 2022-3-6).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1250532
* Commonscat Multimedia: Sanaga River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237448132
* BNF: 119529314 (data)
* GND: 4548419-3
* SUDOC: 027504069
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1200379

 |

* Wd Datuak: Q1250532
* Commonscat Multimedia: Sanaga River
| Biten multiploak |
| --- |
| SI aurrizkia | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobit (Kb) | 103 | 210 | kibibit (Kib) | 210 |
| megabit (Mb) | 106 | 220 | mebibit (Mib) | 220 |
| gigabit (Gb) | 109 | 230 | gibibit (Gib) | 230 |
| terabit (Tb) | 1012 | 240 | tebibit (Tib) | 240 |
| petabit (Pb) | 1015 | 250 | pebibit (Pib) | 250 |
| exabit (Eb) | 1018 | 260 | exbibit (Eib) | 260 |
| zettabit (Zb) | 1021 | 270 | zebibit (Zib) | 270 |
| yottabit (Yb) | 1024 | 280 | yobibit (Yib) | 280 |

**Pb/s** edo **Petabit segundoko** segundo batean 10 15  bit adierazten du. Datu transferentziaren abiadura adierazten duen unitatea da. Telekomunikazioetan, elektronikan eta informatikan erabiltzen da.

PB eta Pb ez dira berdinak
--------------------------

Pb-k petabit (10 15 **bit**) adierazten du aldiz PB-k petabyte (10 15 **byte**). Halaber, ez da nahastu behar Pb/s edo Petabit segundoko, PB/s edo Petabyte segundokorekin.

Orokorrean esanda, byte segundoko konputagailuaren barruko komunikazioetan gertatzen da, aldiz bit segundoko konputagailutik kanpoko komunikazioetan.

**Azalpena**: 1024 byte adierazteko informazio unitatea Kibibyte da, bestela irakurri ***argipena***.

Ikus, gainera
-------------

* Megabyte segundoko
* Kilobit segundoko
* Kilobyte segundoko
* MB
* Mb
* byte

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265780

 |

* Wd Datuak: Q12265780
**Kontraktualismoa** filosofia politikoaren eta zuzenbidearen korronte bat da. Ez da doktrina politiko bakar edo uniforme bat, baizik eta lotura komun bat duen ideia-multzo bat, gizarte-hitzarmenari lotuta dagoena. Teoria politiko gisa, azken hirurehun urteetako nagusienetako bat izan daiteke, eta, neurri handiagoan edo txikiagoan, estatuen eta nazioen egungo egituraren oinarrian aurki dezakegu. Ez da demokraziarekin nahastu behar, teoria kontraktualista guztiek ez baitute eredu politiko demokratikorik definitzen. Nazionalismoarekin ere ez da nahastu behar; izan ere, bi mugimenduak eredu politiko nuklearrtzat har daitezkeen arren eta estatu modernoen oso aldi berekoak izan arren, baldintza desberdinak adierazten dituzte.

Kontraktualismoak teoria politikoen familia bati egiten dio erreferentzia, zeinak gizarte-kontratuari loturik baitaude. Teorialari ezagunenen artean ondokoak aurki ditzakegu: Hugo Grotius (1625), Thomas Hobbes (1651), Samuel Pufendorf (1673), John Locke (1689), Jean-Jacques Rousseau (1762) eta Immanuel Kant (1797).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Ashford, Elizabeth and Mulgan, Tim. 2007. 'Contractualism'. In Edward N. Zalta (ed.), *Stanford Encyclopedia of Philosophy* (accessed October 2007).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3782613
* **Identifikadoreak**
* GND: 4128260-7

 |

* Wd Datuak: Q3782613
***Lampides boeticus*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan, Afrika iparraldean eta Asian aurkitzen da, bai eta Australian ere. Espeziearen *boeticus* izenak Iberiar penintsula hegoaldeko Betika probintzia erromatarrari egiten dio erreferentzia.

Lineo naturalista suediarrak deskribatu zuen 1767. urtean, *Systema Naturae* liburuaren 12. edizioan.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 24-32 mm arteko hegal-zabalera dute arrek eta emeak zerbait handiagoak dira (24-34 mm). Arrek gainaldean hego urdin-moreak dituzte eta ertzak marroiak dira, emeen kasuan erdialdean pixkat urdinak dira baina gehiengoa marroia. Sexu-dimorfismoa dute beraz. Nabarmentzekoa da atzeko hegaletan duten luzakin fin luzea, eta haien alboan puntu beltz batzuk dituzte. 

  

Azpialdean hegal marroietan marra urdin argi ugari dituzte. Azealdean puntu beltzak dituzte eraztun laranja batez inguratuak.

Bizi zikloa
-----------

Hiru belaunaldi ere izan ditzaketenez otsailetik azarora ikusten dira tximeleta helduak. Migratzaileak dira gainera. 

Disko zapal itxurako arrautza berdexkak jartzen dituzte banan bana landaretan. Beldarrek hainbat fase izaten dituzte. Azkenengo fasean berdeak edo gorrixkak izaten dira eta marra dortsal iluna dute. 14-15 mm-tako luzera hartzen dute. Ondoren pupa gris-marroiak eratzen dituzte.

Australian batzutan gertatzen da inurriek beldarrak zaintzea.

Habitata
--------

Baso ertzetan ikusten da eta mendialdeko zelai garaietan ere bai, 2.700 metrotako altueraraino. Lore asko dauden eremu epelak atsegin ditu.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arra.Tximeleta arra.
* Tximeleta emea.Tximeleta emea.
* Arra eta emea elkarturik.Arra eta emea elkarturik.
* Arrautza.Arrautza.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lampides» *www.nic.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
2. ↑   «Lampides boeticus on euroButterflies by Matt Rowlings» *www.eurobutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
3. ↑   Braby, Michael F..  (2004). *The complete field guide to butterflies of Australia.*  CSIRO ISBN 0-643-09302-8. PMC 65193533. (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
4. ↑   «Lampides boeticus - Голубянка бетикская» *www-babochki--kavkaza-ru.translate.goog* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929463
* Commonscat Multimedia: Lampides boeticus
* Wikispecies Espezieak: Lampides boeticus

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Lampides\_boeticus
* BOLD: 26301
* BioLib: 51410
* Catalogue of Life: 345747
* Dyntaxa: 216340
* EOL: 260817
* Fauna Europaea: 441146
* GBIF: 1924713
* ITIS: 117253
* UICN: 174427
* NCBI: 228011

 |

* Wd Datuak: Q929463
* Commonscat Multimedia: Lampides boeticus
* Wikispecies Espezieak: Lampides boeticus
Paper industrialaren aroaren aurretik paper berjuratuaren adibidea. Bertan *zirrikitu* horizontalen xehetasuna ikus daiteke.
**Paper berjuratua** kalitate oneko paperaren prestaketa berezi bat da, eta akaberan bereizten da bere gainazalean lodiera aldakorreko zeharkako marka txikiak agertzeagatik, argiaren aurka ere ikus daitezkeenak. Lerro horiek papera fabrikatzen den bitartean alanbrea daraman filigranazko zilindro batek (sare metalikoa) eragiten ditu.  Antzinako metodo baten arabera egindako papera da, eta K. o. XIX. mendearen hasieran, 1780ko hamarkadan asmatutako bitela-paperarekin ordezkatu zen. Gaur egun, paper berjuratua edizio mugatuko liburuen ekoizpenean eta arte ederretarako euskarri grafikoan erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ruari McLean, (1987), *Manual de tipografía*, Ed. Tursen Hermann Blumen, pág. 100

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1513685
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300014184

 |

* Wd Datuak: Q1513685
**Santsomaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Santsomain lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1568an, Graziau Donamaria eta Beatriz Soltxaga jabeek, hauek ere Benegorriko jauregia zutenek, auzia eraman zuten bi tokietako kontzejuen aurka, kuartelak jartzetik salbuetsita zeudelako. Haren oinordekoa Juan Donamaria izan zen, Maria Salvadorrekin ezkondua, eta 1599an testatu zuen. Lehentxeago, haren alaba Beatriz Donamaria Xerles Oloritzekin ezkondu zen, eta aurrerantzean bi jauregiak lotuta geratu ziren. 1712an Fernando Ibero jaunarenak ziren, Calatravako zalduna eta Iruñeko gotorlekuko erregeordea. Orduan, bertako elizan, jauregiko armez gain, zeinak lau kuarteletan zortzi otso baitziren, bakoitzean bi, hormatik zintzilik ikusten ziren, zoladurak eta banderak ikusten ziren, hilobiaren goiko aldean, arma eta armarri horiekin. 1800. urtean hiru jauregiak Juan Jose Salaberri jaunarenak ziren. XIX. mendean, Agustin Salaberri jaunak Zareko Manuel Urizi saldu zion jauregia, bere etxaldearekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SANTSOMAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Santsomain
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675440

 |

* Wd Datuak: Q112675440
**Kontrolaren teoria** sistema dinamikoen portaera aldatzeko helburuarekin sistema horiek aztertzen dituen ingeniaritzaren eta matematikaren atala da. Lortu nahi den sistemaren sarrerak erreferentzia izena du. Irteerako aldagai batek baino gehiagok denboran zehar erreferentzia zehatz bat jarraitzea nahi denean, kontrolatzaile batek sistemaren sarrera aldatzen du irteeran nahi den emaitza lortzeko.

PID kontrolaren animazioa
Kontrolaren teoriaren helburu nagusia kontrolatzaileak sistemaren egonkortasuna ziurtatuz sistemak portaera jakin bat eduki dezan kontrol legeak kalkulatzea da. Kontrol matematikoaren teoriaren aplikazio nagusietako bat kontrol-sistemen ingeniaritzan den arren, industriarako prozesuak kontrolatzeko sistemen diseinuaz arduratzen dena, beste aplikazio batzuk askoz haratago doaz. Atzeraelikadura-sistemen teoria orokor gisa, kontrol-teoria erabilgarria da, atzeraelikadura gertatzen den leku guztietan, eta, beraz, kontrol-teoriak bizitzako zientzietan, ingeniaritza informatikoan, soziologian eta eragiketen ikerketan ere baditu aplikazioak.

Bloke-diagrama izenez ezagutzen den estilo diagramatikoa asko erabiltzen da. Bertan, transferentzia-funtzioa, sistemaren funtzioa edo sare-funtzioa ere esaten zaiona, sistema deskribatzen duten ekuazio diferentzialetan oinarritutako sarreraren eta irteeraren arteko erlazioaren eredu matematikoa da.

Historia
--------

Kontrol-teoria XIX. mendekoa da, gobernadoreen funtzionamenduaren oinarri teorikoa James Clerk Maxwellek lehen aldiz deskribatu zuenean. Kontrol teoria Edward Routhek bultzatu zuen 1874an, Charles Sturmek eta 1895ean, Adolf Hurwitzek, zeinek lagundu zuten kontrol egonkortasunerako irizpideak ezartzen, eta 1922tik aurrera, Nicolas Minorskyk PID kontrol teoriaren garapena bultzatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6501221
* Commonscat Multimedia: Control theory

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4032317-1
* LCCN: sh85031658
* NDL: 00570298
* NKC: ph116433
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6501221
* Commonscat Multimedia: Control theory
**Otarrainxka arrunta** (*Melicertus kerathurus*) krustazeo espezie bat da, izkirak baino handiagoa dena. Sukaldaritzat oso aintzat hartua da.

Izena otarrainaren txikigarritik datorkio, espezie honen antza baitu.

Antzeko espezie ugari otarrainxka izena hartzen dute, gehienak *Penaeus* generokoak eta jateko onak.

Ezaugarriak
-----------

Otarrainxka arrunta Mediterraneoa bizi da. Beste krustazeoak bezala, gorputz osoa oskol batek babesten du. Gorputzaren aurrealdea, *zefalotaraxa*, buruaren eta toraxaren bategitea da eta organo garrantzitsuenak ditu: nerbio sistema, zakatzak, bihotza eta urdaila. Oskoletik antenak ateratzen dira, bibrazioak sumatzeko gai direnak. Oskoletik antenatxoak ere ateratzen dira, usaintzeko eta oreka mantentzeko erabiliak.

Jateko ona den gorputz atala abdomena da, sei ataletan banatua dagoena.

20cm luze izatera eta 100g pisatzera irits daiteke.

Ikus, gainera
-------------

* Otarrainxkak
* Otarrain

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1133806
* Commonscat Multimedia: Melicertus kerathurus

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Penaeus\_kerathurus
* BOLD: 105676
* EOL: 999884
* GBIF: 5178484
* ITIS: 551590
* WoRMS: 107104
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: P7C3R11XBC

 |

* Wd Datuak: Q1133806
* Commonscat Multimedia: Melicertus kerathurus