recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**The Lonesome Boatman** (euskaraz *Txalupazain Bakartia*) The Fureys irlandar folk musika taldearen abesti eta disko bat da. Jatorriz, 1969ean gerora talde horretako sortzaileak izango ziren Finbar & Eddie Furey musikari bikoteak izen berdineko *The Lonesome Boatman* diskoaren barnean argitaratu zuten.

Bere doinu lasai eta epikoan tin whistle txirularen soinua nagusi da, abestia Carnlough Bay irlandar balada herrikoian oinarritua dago.

Oraintxuki Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC futbol taldeko zaletuek bere egin dute eta Celtic Park zelaian entzutea ohikoa izaten da.

Kanpo estekak
-------------

* *The Lonesome Boatman* abestiaren The Fureys taldeko jatorrizko abestia entzungai. Youtube.com
* *The Lonesome Boatman* abestiaren Charlie and the Bhoys taldeak moldatutako bertsioa entzungai. Youtube.com
* Celtic FC futbol taldeko zaletuak *The Lonesome Boatman* abestia abesten. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7748152

 |

* Wd Datuak: Q7748152
**San Miguel de Lillo** Asturiasen (Espainian) dagoen eliza da, arkitektura asturiarrekoa. Ramiro I.aren garaian eraiki zuten, 848 inguruan, eta berez jauregiaren errege kapera izan zen. Oviedo hiriburuaren inguruan kokatzen da.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1985ean.

Arkitektura
-----------

Oinaldea bakarrik iritsi zaigu. Bertikaltasuna da ezaugarririk garrantzitsuena eraikin honetan. Lehenengo aldiz, koloma erabiliko dute, berriztapen handi izan zen. Guztiz gangatua zegoen. Nabe nagusian, luzetarako kanoi ganga zen eta alboetakoetan zeharkako kanoi ganga (Tourus-eko S.Filibert-en ere). Sarrera oinaldean dugu eta alboetako nabeen bukaeran baoak ditugu argia sartzen uzteko, haietan saretak ikus ditzakegu.

Atariaren gainean, tribuna palatinoa kokatzen da. Kantzelen arrastoak ere badira. Oinaldeak izaera monumentala da; atea+tribuna+beste gela bat (beste adib. Karolingiar Westwerk eta San Giao). Hormabularrek protagonismo handia du eta bolumetria argiko eraikina da orokorrean. Burualdea segur aski hirukoitza izanen zuen.

Barrualdean tribunan bao bat daukagu, honela, argia sartzen da efektu eszenografiko bat sortuz. Tribuna honen aurrekaria batzuen ustez S. Giao-n ikusten dute. Oinaldearen monumentalitatea da elementu garrantzitsuena.

Apaindura
---------

Margotua zegoen barrualdea, erromatar tradiziozko freskoarekin. Ramirokin izan zen lehen aldia irudi figuratiboak azaltzen direla arte asturiarrean. Oso zaila da interpretazio bat egitea, oso gutxi iritsi baitzaizkigu. Gangako motiboak Santullanon azaltzen zaizkigu. Distira eta fintasuna izango ziren nagusi. Musikari bat eta pertsonai bat eserita azaltzen dira. Hegoaldeko murruan bi elementu iritsi zaizkigu.

Atezangoetan bi la eskultoriko garrantzitsu ditu. Bidimentsionalak dira. Goizerdi aroan, atezangoetan eskultura azaltzen den lehen aldia da. Bertan kontsula ikusten dugu eta honen alboetan bi pertsonai. Kontsula eseria dago zetroan eta eskuan zapi bat dauka. Frontaltasuna da nagusi. Ikonografia guztiz profanoa da. Korda dekorazioa ikus daiteke. Bete aldetik, hezitzailea, ekilibrista eta lehoia ditugu. Eskultura hauen aitzindaria Bizantzioko bolizko diptiko batean topa dezakegu. Diptiko hauek, kontsula izendatzen zutenean honek, bere lagunei oparitzen zizkien. Zirku jokoari, kontsulak hasiera ematen zion zapi batekin. Beste eskulturan, tetramorfoa azaltzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Arte asturiarra
* Santa María del Naranco
* Santa Cristina de Lena

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** San Miguel de Lillo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1812874
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel de Lillo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265247476
* GND: 7550595-2
* LCCN: nr96009314
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 312-001
* BIC: RI-51-0000046
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q1812874
* Commonscat Multimedia: Church of San Miguel de Lillo
**San Millan eliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Beire udalerrian kokatutako XIV. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

XIV. mendean gotiko estiloan eraikia eta 1817 inguruan gurutzadura eta burualdearekin handitua, Leon Gomezen planoekin. Erdi Aroko habeartea kontserbatzen da, hiru ataleko gurutze-ganga bakunarekin, giltzarri apainduekin, orbelezko kapitelak dituzten pilareetan eta ebanjelariekin egindako mentsuletan bermatuta. Atea ere jatorrizko fabrikari dagokio, Done Miliagako bizitza kontatzen duten baketoi eta kapitelen gainean jarritako sei arkiboltako arku zorrotzarekin. Eskultura hau Uxueko tailerrarekin erlazionatu da, nahiz eta bere teknika apur bat zakarragoa izan.

Erretaulen artean, Mariaren Bihotza nabarmentzen da, XVIII. mendearen erdialdera ematen baitu errokoko itxurako trazak, eta bertan hainbat elementu daude, hala nola girlandak eta arrokailazko plakak zeharkatzen dituzten zutabeak, Jose Ramirez eskultore aragoiarraren tailerrera igortzen dutenak. Erretaula hau eta Jesusen Bihotzarena Olibako Monasteriotik ekarri ziren. Jatorriari eta egileari dagokionez, Francisco Rosa urregilea, Rivello hiri napolitarrekoa, 1851n neoklasiko estiloan landutako gurutze prozesionala aipatu behar da, inskripzioak dioenez.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BEIRE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Beire
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111748129

 |

* Wd Datuak: Q111748129
**Urola** Gipuzkoako erdialdea hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen ibai bat da. 64,5 kilometro luze da. Arro estua du, batez ere sorburuan. Sortzen duen haranak hiru eskualde nagusi ditu: Urola Garaia, Urola Erdia eta Urola Kosta.

Ibilbidea
---------

Aizkorriren magalean sortu eta Zumaian itsasoratzen da, Bizkaiko golkoan.

Bidean, ondoko udalerri hauek zeharkatzen ditu:

* Legazpi
* Zumarraga
* Urretxu
* Azkoitia
* Azpeitia
* Zestoa
* Aizarnazabal
* Zumaia

Halaber, ibaia bertatik igaro ez arren, badira Urola bailaran zatiren bat duten beste udalerri batzuk: Antzuola, Ezkio, Errezil, Beizama, Aia, Deba eta Getaria.

Ibaiadarrak
-----------

Bere ibaiadar nagusienak hurrengoak dira: Ibaieder, Aratzerreka, Errezil, Granadaerreka eta Arroaerreka.

Itsasoratzea
------------

Urola Zumaian itsasoratzen da, San Pedro elizaren oinetan.
Azken kilometroetan, Zumaia eta Zestoa artean, bokalearen goialdean Bedua izeneko meandro gunea eta bertan dauden uharteak ditugu. IV. mendean *Chronographus anni 354* idazlanak azaltzen duenez, Urola egungo Zestoaraino zen nabigagarria, bokaletik 10 kilometrora.

Bokalean bertan, bestela, eskuinaldean kirol portua dago gaur egun. Ezkerraldean, itsasadarretik ez urrunegi, Zumaiako flyscha famatua dago, Debarantz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. ↑  "153. Alearen Gehigarria" p.21、p.22 (1999.08.12)
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Urzainqui, Tomás.  (1998). *La Navarra marítima.*  Pamiela, 201 or. ISBN 84-7681-284-1..

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako ibaiak
* Urolako trena

Kanpo estekak
-------------

* Urola ibaia Gipuzkoako aldundiaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204073
* Commonscat Multimedia: Urola

---

 |

* Wd Datuak: Q204073
* Commonscat Multimedia: Urola


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**St David's Hall**, galesez **Neuadd Dewi Sant**, Galesko Cardiff hiriburuan dagoen kontzertu areto bat da. Galesko kontsertu emanaldi eta ekitaldietarako zentro nazionala da.

1982an Seymour Harris Partnership ingeles arkitektura estudioak eraiki zuen eta 2.000 ikusleentzako edukiera du. Hiriaren erdigunean dago, izen berdineko merkataritza-gunearen alboan.

Galesko abesgintza eta abesbatzen usadio handiari jarraituz bertan urtero "BBC Cardiff Singer of the World Competition" abeslarien lehiaketan ospatu ohi da, bere mailako munduko lehiaketa garrantzitsuenen artean dagoelarik. Lehiaketak "baritonoen gudua" ezizena jaso zuen, urte batez Bryn Terfel galestar tenorea eta Dmitri Hvorostovsky errusiar tenorea lehiatu eta azkena irabazle suertatu zenean. Galesko prom musika ospakizunen eta unibertsitate ekitaldien kokalekua ere bada.

* Kanpoaldetik.Kanpoaldetik.
* Barnealdetik.Barnealdetik.
* Aireko ikuspegia.Aireko ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

* St David's Hallen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3361612
* Commonscat Multimedia: St David's Hall

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 172705954
* LCCN: no2011103073

 |

* Wd Datuak: Q3361612
* Commonscat Multimedia: St David's Hall
***The terror*** (euskaraz *Izua*), 2007ko Dan Simmons estatubatuar idazlearen historia eta fantasiazko film bat da. Ipar-mendebaldeko Pasaia topatzeko 1845eko Sir John Franklinen britainiar espedizio galduan oinarritua dago, baina suspense eta fantasiazko elementuak gehituz.

Eleberriko pertsonaia gehienak espedizio horretako benetakoa pertsonaiak dira, tartean Sir Johan Franklin espedizio burua eta HMS Erebus ontziko kapitaina, Francis Crozier HMS Terror ontziko kapitaina, James Fitzjames komadantea eta Harry Goodsir doktorea.

2018an AMC TV estatubatuar telebista kate taldeak eleberri honetan oinarritutako *izenburu berdineko telesaila* ekoitzi eta aireratu zuen, ikusle kopuru eta kritikei dagokionez arrakasta handiz, best sellerra bilakatu baitzen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa 1847ko neguaren hastapenean hasten da, Ipar-mendebaldeko Pasaia topatzeko helburuz Sir John Franklin kapitainaren gidaritzapeko espedizioa osatzen duten Britainiar Itsas Errege Armadako HMS Erebus eta HMS Terror ontziak Artiko itsasoko izotzetan harrapatuak gelditzen direnean. Honela, Ipar-mendebaldeko Pasaiaren bilaketak porrot egin duela dirudi.

Aurrerantz egin ezinik eta espedizioa gauzatzeko gai ez, izugarrizko hotz polarraz, munduaren azken txokoan, guztiz isolatuak eta arrisku hilgarri ugariz inguraturik, ihesbideren bat irekiko dien izotzaren urtzea itxarotea beste aukerarik ez dute. Piskanaka-piskanaka, egunak igaroz eta biziraupen baldintzak gogortuz joango dira, tenperatura 50 gradu zero azpitik behera, jangaiez urri, ontziak gero eta kaltetuagoak, eta gaixotasunen agertzeak eskifaiaren itxaropenak zapuzten joango dira.

Hori gutxi balitz, *Tuunbaq* deritzon izaki basati eta misteriotsuaren agerpen bitxiak ontzietako kideak baldintza naturalez gain unetik-unera beren sinismen eta arrazonamendua gaindituko dituzten egoerei aurre egitera derrigortuko ditu.

Denborarekin lehenbiziko heriotzak jazoko dira, eta egoera laztuz eta muturrera doan heinean matxionadaren mamua eta kanibalismoa, betiere *Tuunbaq* izakia atzetik gupidarik gabe eta ankerki jarraitu eta erasotzen dituela.

Pertsonaia nagusiak
-------------------

* Francis Crozier kapitaina
* James Fitzjames komadantea
* Harry Goodsir doktorea
* John Irving tenientea
* Cornelius Hickey, bikeztatzaile laguntzailea
* Magnus Manson marinela
* Thomas Blanky izotz maisua
* Harry Peglar, Crozier kapitainaren laguntzailea
* Robert Golding txoa
* Lady Silence (Silna), neska gazte eskimala
* Sir Johan Franklin
* *Tuunbaq* izakia

Telesaila
---------

* *The Terror* (2018)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1991597
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL1963316W

 |

* Wd Datuak: Q1991597
**Tat Ton parke nazionala** (thailandieraz: อุทยานแห่งชาติตาดโตน) Thailandian dagoen naturgune garrantzitsua da. Chaiyaphum probintzian dago, Laen Kha mendilerroan. Ur-jauziak eta mendi-lautadako paisaiak ditu. 1980ko abenduaren 31n, Tat Ton Thailandiako 23. parke nazional izendatu zuten.

Geografia
---------

Tat Ton Parke Nazionala Mueang Chaiyaphum barrutiko Chaiyaphum herritik 23 kilometro iparraldera dago. Parkearen azalera 217 kilometro koadrokoa da.

Parkeak Laen Kha mendietako hiru gailur biltzen ditu: Phu Kaset, Phu Dee eta Phu Youk.

Turismoa
--------

Parkeko elementu erakargarririk ezagunena Tat Ton ur-jauzia da. Ur-jauzia 6 metroko altuera ditu baina 50 metroko zabaleraraino hedatzen da maiatzetik urrira bitartean euri-denboraldietan. Parkeko beste ur-jauzi batzuk Tat Fa, Pha Lang eta Pha Song Chan dira.

Flora eta fauna
---------------

Parkeko basoetan *Dipterocarpus* generoko espezieak dira nagusi (*Dipterocarpus tuberculatus* eta *Dipterocarpus obtusifolius* barne), hosto iraunkorreko zuhaitz lehorrak dira. Beste zuhaitz espezie batzuk *Shorea obtusa*, *Shorea siamensis* eta *Pterocarpus macrocarpus* dira.

Animalia-espezieen artean, oreinak zaunkalariak, basurdeak, mangostak eta Siamgo erbiak daude.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Vasa, Sutthipibul; Ampholchantana, Chantanaporn; Dulkull Kapelle, Peeranuch; Charoensiri, Vatid; Lukanawarakul, Ratana, eds. (2006). «Tat TonNational Park». *National Parks in Thailand*, 146-147 or. ISBN 974-286-087-4.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13024191
* Commonscat Multimedia: Tat Ton National Park

---

 |

* Wd Datuak: Q13024191
* Commonscat Multimedia: Tat Ton National Park
Mompracemeko Tigrea liburuaren azala.
**Sandokan** Emilio Salgari idazle italiarrak idatzitako zenbait eleberriren protagonista nagusia da.

Sandokanen abenturak, Asia hegoekialdean gertatzen dira (nagusiki India, Borneo eta Malasian) XIX. mendearen erdialdean (eleberriek data zehatzak ematen dituzte). Sandokan, britainiarretaz mendekatzea zin egin duen Borneoko printze bat da, britainiarrek, tronutik kendu eta bere familia hil baitzuten. Horregatik, piraterian aritzen da, *Malasiako Tigrea* ezizenarekin. Horretarako, Borneoko daiakarrez eta malasiarrez osatutako tripulazio baten erabateko leialtasuna du.

Sandokanen lagunik nagusienak Yañez portugaldarra, Tremal-Naik bengalarra eta Kammamuri mahratarra dira.

Sandokan protagonista den Salgariren eleberriak
-----------------------------------------------

* *Sandokan (lehen liburukia)*
* *Sandokan (bigarren liburukia)*
* *Emakume Pirata*
* *Oihan Beltzeko misterioak*
* *Raimangalaren misterioa*
* *Tremal-Naiken mendekua*
* *Malasiako piratak* (1896)
* *Sarawakeko Rajah*
* *James Brooken porrota*
* *Surama baiadera*
* *Itotzaileak*
* *Bi arerioak* (1904) Bi tigreak bezala ere ezaguna.
* *Malasiako tigreak*
* *Itsasoko erregea* (1906)
* *Suyodhanaren semea*
* *"Salagram"eko harria*
* *Inperio baten konkistara* (1907)
* *Assameko Rhania*
* *Sandokanen mendekua* (1907)
* *Kini-Balluko Rajah*
* *Arjeleko panterak*
* *Kalifen iragazkia*
* *Kontinente misteriotsua*
* *Faraoien alaba*
* *Ptahren apaizak*
* *Monprazemeko birkonkista* (1908)
* *Piraten garaipena*
* *Gezurrezko brahmana* (1911)
* *Inperio baten erorketa* (1911)
* *Indiako oihanetan*
* *Yañezen mendekua* (1913)
* *Infernuko Labirintoa*
* *Vindhyetako Pantera*

Moldaketak
----------

Sandokanen eleberriak komikietara eta zinemara askotan moldatu izan dira.

Bereziki, nabarmentzekoak dira *Sandokan eta Malasiako Tigreak* izeneko film luzea (italiarra, frantziarra, espainiarra eta estatubatuarra), Steve Reeves protagonista zuena, eta 1976ko *Sandokan* italiar telesaila. Sail hori ordu erdiko hamabi atalekoa da, Sergio Sollimak zuzendua, eta protagonistatzat Kabir Bedi indiar aktorea duena. 1970eko hamarkadan, sailak arrakasta handia izan zuen Espainia eta Italian.

1996an eta 1998an, telesail horren jarraipenen protagonista ere izan zen Kabir Bedi.

Ikus, gainera
-------------

* Sandakan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831605

 |

* Wd Datuak: Q831605
**Stanovoi** (errusieraz: Станово́й хребе́т; txinera tradizionalez: 外興安嶺; pinyinez: *Wài xìng'ān lǐng*) Siberiako hegoaldean dagoen mendikatea bat da, Errusia asiarrean.

Administratiboki Errusiar Federazioko Sakha errepublika eta Khabarovsk kraian daude.

Geografia
---------

Stanovoi mendiak 720 kilometrotan hedatzen dira orokorrean mendebaldetik ekialderako norantza bat mantenduz, Olyokma ibaiaren haranetik (Baikal lakutik gertu) mendebaldean Mayar ibai laburraren haraneraino ekialdean, ia Okhotskeko itsasoan. Iparraldean dagoen Lena ibaiaren arroa hegoaldean dagoen Amur ibaiarenagandik banatzen dituzte. Yablonovy mendikatea batzuetan Stanovoi mendikatearen hego-mendebaldeko hedapentzat hartzen dira.

Tontorrik garaiena Skalisty mendia da, 2482 metro dituena eta mendikatearen erdian kokatua dagoena. Stanovoi mendietako glaziar ugariak dira Lena ibaiaren iturri nagusia.

Stanovoi mendikatearen eskualdean ia ez da inor bizi.

Historia
--------

Stanovoi mendiak historian 1689an sartu ziren, Nertxinskeko hitzarmenaren bidez Errusiar Inperioa eta Txinaren arteko muga bezala adierazi zenean. 1858an, Aiguneko hitzarmenaren bidez, aipaturiko bi herrialdeen arteko muga izateari utzi zioten eta erabat Errusiaren barnean geratu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214284
* Commonscat Multimedia: Stanovoy Range

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243871643
* GND: 4663523-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214284
* Commonscat Multimedia: Stanovoy Range
**Sandra Prunella Mason** dama (East Point, Saint Philip, Barbados, 1949ko urtarrilaren 17a) barbadostar abokatua, epaile eta politikaria da. 2018ko urtarrilaren 8tik 2021eko azaroaren 30ra Barbadosko gobernadore nagusia izan zen. 2021eko azaroaren 30an Barbadosko lehenbiziko presidente izendatu zuten, herrialdea errepublika bilakatu ostean.

Biografia
---------

Bere heziketa amaitu ondoren, Princess Margaret bigarren hezkuntzan irakasten hasi zen 1968an. Hurrengo urtean, Barclays Banken hasi zen lanean, langile gisa. Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean (UWI) matrikulatu zen, eta Zuzenbideko lizentziatura lortu zuen. UWIko Zuzenbide Fakultateko lehen graduatuetako bat izan zen, Cave Hillen, eta 1973an osatu zuen bere hezkuntza. Abokatuen elkargoan onartu zuten, 1975,6ko azaroaren 10ean praktikatzen hasteko, eta Barbados Bar Association-eko lehen emakume kide bihurtu zen.

1975ean, Fideikomisoen Administrazioan lan egin zuen Barclaysentzat, eta konpainiaren barruko hainbat postutara transferitu zen 1977ra arte. 1978an, Gazte eta Familia Gorteko magistratu gisa hasi zen lanean, eta, aldi berean, familia-zuzenbideko tutore gisa UWIn. 1983an eskolak emateari utzi eta magistratu gisa jarraitu zuen. 1988an, Administrazio Judizialari buruzko ikastaro bat egin zuen Londresen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Agard, Rachelle; Lynch-Foster, Amanda.  (2018-01-08). «New Governor General Dame Sandra Mason installed» *The Daily Nation* (Noiz kontsultatua: 2020-09-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9333540
* Commonscat Multimedia: Sandra Mason

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16163874385645722413
* GND: 1246781409

 |

* Wd Datuak: Q9333540
* Commonscat Multimedia: Sandra Mason
**Ternuako Banku Handiak** (ingelesez: *Grand Banks of Newfoundland*; frantsesez: *Grands Bancs*) Ozeano Atlantikoan dagoen Ipar Amerikako plataforma kontinentalaren zati da, bertan eman ohi diren baldintzek mundu osoko arrantza eremu handiena bilakatzen dutelarik.

Ternua uhartearen hego-ekialdean dago, iparraldetik hegoaldera 560 km luze, eta ekialdetik mendebaldera 675 km zabal hedatu eta mundu osoan hagitz ezaguna den arrantza-eremua delarik, denera 282.500 km²-ko azalera du. Sakonera gutxiko urak dira (25-100 metro artean, gehienera 200 metro), eremu hotz horretan Labradorreko itsaslasterra eta Golkoko itsaslasterra, ondorioz bertan maiz laino itxia jazo ohi delarik.

1498an Joan Cabotok Banku Handiak lehenbiziko aldiz deskribatu zituen. XVI. eta XVIII. mendearen artean euskal baleazaleen ohiko arrantza eremua izan zen. 1977an Kanadak eskualde honetan ahal zen eremu handienera heldu nahizik bere arrantza baimena edo eskaera handitu zuen, ordutik aurrera beste herrialde batzuen arrantza eskubideak eremu honetan asko murriztu zirelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Silva, A. J. M..  (2015). Barata, F. T; Rocha, J. M. eds. (PDF) *The fable of the cod and the promised sea. About portuguese traditions of bacalhau.*  in: *Heritages and Memories from the Sea, Proceedings of the 1st International Conference of the UNESCO Chair in Intangible Heritage and Traditional Know-How: Linking Heritage, 14-16 January 2015*. Évora: University of Evora, 130-143 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q913793
* Commonscat Multimedia: Grand Banks of Newfoundland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240075581
* NKC: ge1147666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q913793
* Commonscat Multimedia: Grand Banks of Newfoundland
**Stanley konderria** (ingelesez: *Stanley County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Pierre da. 2010eko zentsuaren arabera 2.966 biztanle zituen, Stanley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stanley konderriak 3.929,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 188,38 ura dira. Beste 3.741,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.966 pertsonetatik 2.677 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 196 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 80 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495280
* Commonscat Multimedia: Stanley County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159500012
* LCCN: n84180333
* **Lekuak**
* OSM: 1739854
* TGN: 2001828

 |

* Wd Datuak: Q495280
* Commonscat Multimedia: Stanley County, South Dakota
**Sangay Tenzin** (2003ko irailaren 7a) Bhutango igerilaria da, eta estilo libreko esprint lasterketak ditu espezialitate. Tokioko Olinpiar Jokoetan (2020), Tenzinek, Karma emakume arkulariarekin batera, bere herrialdeko bandera zeramala desfilatu zuen inaugurazio ekitaldian.

Kirol ibilbidea
---------------

FINA garapen programari esker hasi zen igerian Tenzin; horri esker, herrialde azpigaratuetako talentu handiko igerilari gazteek igeriketa trebetasunak hobetu ditzakete mundu osoko FINA garapen kanpamentuetan trebatuz. Tenzin, Landup bere herrikidearekin batera, 2019ko apirilean hasi zen Phuketeko (Thailandia) kanpamentu batean igeri-entrenamenduak egiten, eta hiru hilabete geroago, gonbidapen berezi bati esker, bi igerilariek munduko txapelketa batean aritu ziren lehen aldiz. Gainera, Bhutanek nazioarteko igeriketa lehiaketan esku hartzen zuen lehen aldia izan zen.
Tenzin bi diziplinatan lehiatu zen 2019ko Munduko Txapelketan, Gwangju-n (Hego Korea). Lehenik, 100 estilo librean, azken postua erdietsi zuen sailkapenetan, 120.a, hain zuzen; ondoren, 50 estilo librean, 130 igerilarirekin lehian, 125. postua lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2019-08-31n FINA erakundeak sartuta

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Pofila Eurosport webgunean
* **(Ingelesez)** Profila collegeswimming.com webgunean
* **(Ingelesez)** Kirol biografia the-sports.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106510642

 |

* Wd Datuak: Q106510642
**Terra Galega** hainbat zentro-eskubiko galiziar alderdi politikoz osatutako koalizioa da, 2005eko azaroaren 4an sortu eta erregistratu zena. Koalizio hau Centro Democrático Independente (CDI), Iniciativa Galega, Coalición Galega, Unidade por Narón eta bertako zenbait indar politiko txikik osatzen dute, koalizioaren sortze unean denera 4 alkate eta 32 udalerritako 64 errejidore zituen.

2006ko maiatzaren 20an, alderdiaren batzar nagusia egin zen. Han, 500 alderdikidek Galiziako Xuntako osasun kontseilari-ohia izandako Pablo Padín presidente hautatu zuten, eta Narón udalerriko (Coruña) alkatea zen Xoán Gato koordinatzaile nagusi hautatu zuten. 2007ko Espainiako Udal Hauteskundeetan Terra Galegak Galizia osoko botoen %2,05 lortu zuen, ondorioz, 29 udalerritako 69 errejidore bereganatu zituen eta Galiziako laugarren alderdi bozkatuena bilakatu zen. Hiru udalerrietan alderdirik bozkatuena izatea lortzen du (Narón eta Neda, Ferrolgo eskualdean, eta Os Blancos, Ourenseko probintzian). Udalen osatzean, Terra Galega alderdia Neda, Narón, Valdoviño eta Os Blancos udalerrietako udaletan sartuko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Terra Galega laugarren alderdia bihutu da, IU eta Partit Galleguistaren aurretik

Kanpo estekak
-------------

* Terra Galegaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3053985
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4590760

 |

* Wd Datuak: Q3053985
**Stanly konderria** (ingelesez: *Stanly County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Albemarle da. 2010eko zentsuaren arabera 60.585 biztanle zituen, Stanly kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stanly konderriak 1.048,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,26 ura dira. Beste 1.023,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 57,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 60.585 pertsonetatik 52.043 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.166 dira. 6.590 beltzak edo afroamerikarrak. 175 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.108 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 47 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 612 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507798
* Commonscat Multimedia: Stanly County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158285385
* LCCN: n81067838
* NARA: 10039431
* **Lekuak**
* OSM: 2528744
* TGN: 2001540

 |

* Wd Datuak: Q507798
* Commonscat Multimedia: Stanly County, North Carolina
**Nesut Bity izena** edo **Tronu izena**k, literalki, *Erlearena eta ihiarena* esan nahi du, eta bere itzulketa fidagarria, *Bi Lurren Jauna* da, hieroglifoek erleari erreferentzia egiten baitiote, Behe Egiptoko ikur bezala, eta ihiari, Goi Egiptoko ikur bezala. Ohi, *Goi eta Behe Egiptoko Errege* bezala itzultzen da.

Tutmosis II.aren Nesut Bity izena Deir el-Baharin.
II. dinastiaren erdialdera agertzen da, Sened, Neferkasokar eta Peribsenekin, III. dinastian ere erabili izan zen, Nebka eta Hunyrekin, bere erabilera, IV. dinastiatik aurrera bakarrik ohikoa egin zen arren. Snefruk, IV. dinastiako lehen erregeak, kartutxoaren erabilera sustatzen du, benetako izena inguratzen; ordutik aurrera, Nesut-Bityren izenak, kartutxoaren barnean, Horusen izena ordeztu zuen faraoiaren titulu nagusi bezala.

Egiptoko inperio ertainean, XI eta XII. dinastiak, faraoiek bost titulu jasotzen zituzten tronura igotzen zirenean, jaiotza izenari beste lau izen gehituz. Honako hauek ziren: Horusen izena, Nebtyren izena, Urrezko Horusen izena, **Tronu izena** eta Jaiotza izena.

Errege izen bat irudikatzeko modurik ohikoena izan zen, kartutxoaren barnean sartuz, muturrak lotuta zituen soka obalatu batek osatutako ikurra. Nesut-Bityren izena, sarriago erabiltzen da Egiptoko errege zerrendetan.

"Nesut Bityren titulua, edozein sinesmen erlijiosotik at dago: izaera geografiko bat du, erregea Goi eta Behe Egiptoren bereizgarri diren bi espezieei lotuz, erregearen domeinuak osatzen dituztenak, aurkakoen loturatzat". F. Raffaele.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1413565
* Commonscat Multimedia: Nesut-bity

---

 |

* Wd Datuak: Q1413565
* Commonscat Multimedia: Nesut-bity
**Sangricesko dorrea** Karrantzan (Bizkaia) izen bereko auzoan dagoen dorretxea da.

2002ko urtarrilaren 14ean, Eusko Jaurlaritzak monumentu izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Gaur egun Sangricesko Dorre izenarekin ezagutzen dena San Julian Elizaren iparraldean dagoen eraikin txiki bat da.

Oinplano karratuko eraikina da eta jatorrian zertxobait altuagoa bazen ere, altuera ertaina du. Zenbait gela eta balkoi bat dituen bolumen bat gehitu zaio aurrealdean.

Harlangaitzean aparejatua dago eta akabera handirik eman ez zaien harlanduzko sendogarriak ditu baoetako ertz eta azpaduretan, baita murruzko zenbait horma-atal ere leihoen inguruan.

Hasiera batean bi solairu gehi ganbara zituen. Gaur egun solairu horiek ditu baina besta banaketa batekin: beheko solairuak altuera galdu du eta horrekin batera, solairu noblea eta ganbara behera ekarri dira. Hori horrela izanik, dobela luzeko erdi-puntuko arku zabal bat zeukan beheko solairuak, gaur, ezkerreko aldean eta leiho bilakatua. Gainera, 1540tik aurrera hedatutako eredu errenazentistei jarraitzen dien kartoi-zapata bat ikus daiteke oraingo atzealdeko fatxadan.

Lehenengo solairuan, gaur egungo ezkerreko fatxada (jatorriz nagusia) aurrekoa eta eskuinekoa zulatzen dituzte hiru leiho handik. Horien kanoiak eskartzanoak ziren eta asentuak zituzten, baina takatuta eta zarpeatuta daude.

Solairu horren goiko zatian Matienzotarren armak dituen armarri bat dago. Armarria ertzean egotea modernitatearen erakusgarri nabaria da, eta horren dekorazio-detaileek hori baieztatzen dute. Horrela XVI. mendeko azken herenean kokatzen da eraikina.

Dena dela, argi-sistema guztiz aldatuta dago, dinteldutako leiho handien azpian beste txikiago batzuk baitaude. Ganbarari dagokionez, hau ere behera ekarri da -ganbarako leihatilen eskubanda gisa zeuden harlanduak ikus daitezke oraindik.

Barneko egitura duela gutxikoa da.

Sangricesko dorrea egia esan, XVI. mendeko azken herenean eraikitako jauregi-dorrea da eta beraz, guztiz errenazentista den une batekoa. Horren itxura orokorra bat dator gotiko berantiarreko jauregi-dorreekin, baina bere argi-sistema jatorrian, erdi-puntuko sarrera ikaragarri handi eta dinteldutako leiho handietan oinarritua zegoen, ohitura guztiz errenazentista dena.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28323943

 |

* Wd Datuak: Q28323943
**Steventon** herrixka bat da, eta 250 biztanle inguru ditu Hampshireko iparraldean, Ingalaterran. Basingstoke hiritik 7 milia hego-mendebaldera, Overton, Oakley eta North Waltham herrien artean, M3-ko 7. bidegurutzetik gertu dago.

Historia
--------

Komunitatea 1086ko Domesdayren liburuan ageri da *manor* gisa, baina elizarik ez da aipatzen.

Jane Austen idazlearen jaioterria da Steventon. Idazlea 1775etik 1801era bizi izan zen han, bere bizitzako lehen urteetan, gurasoekin. Gero, gurasoekin Bath-era bizitzera joan zen. Errektoretza, bere garaian, 1824. urtean, eraitsi zuten. Bertan bizi izan zen Jane Austen bere familiarekin, bere aita erretorea baitzen. Ama etxeko andre izan zen, ahizpa nagusi bakarra Cassandra margolari amateurra eta sei neba izan zituen. Zortzi seme-alaben artean Jane zazpigarrena zen. Errektoretzan idatzi zituen, *Harrotasuna eta aurrejuzguak*, *Northanger-en Abadia* eta *Zentzua eta Sentsibilitatea*. Erretoretza 1824 inguruan behera bota zuten arren, lekua oraindik ezki zahar ikusgarri batek markatzen du, eta uste da James anaia zaharrenak landatu zuela, aitaren parrokia oinordetzan hartu zuenak. 2011n egindako indusketa batek antzinako erretoretzaren lekua aurkitu eta mapatzeko gai izan zen, eta bere garaiko hainbat tresna berreskuratu ziren. Hesitutako eremu batek eta ohartarazteko seinale batek izendatzen dute gunea gaur egun.

Gobernantza
-----------

Herria, gaur egun, parrokia zibila da eta Overton, Laverstoke eta Basingstokeko Steventon pabiloien eta Deaneko Udalaren parte da. Hampshire Konderriko Kontseiluko barruti ez-metropolitar bat da udal-kontseilua.

Iruditegia
----------

* Steventon-eko San Nikolas eliza.Steventon-eko San Nikolas eliza.
* Jane Austen omenezko idazkuna. ("Jane Austenek hemen egin zuen otoitz").Jane Austen omenezko idazkuna. ("Jane Austenek hemen egin zuen otoitz").
* Gaur egun gehien bisitatzen diren lekuak San Nikolas eliza eta Jane Austenen etxea.Gaur egun gehien bisitatzen diren lekuak San Nikolas eliza eta Jane Austenen etxea.
* Jane Austen etxe-museoa.Jane Austen etxe-museoa.

Herritar ezagunak
-----------------

* Cassandra Austen, (1773 – 1845), margolaria, Jane Austen idazlearen ahizpa eta erretratugilea.
* Jane Austen, idazlea, (1775-1817).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «The Village» *Steventon Village Hampshire* 12 June 2019.
2. ↑   «Unlocking secrets from Jane Austen's Steventon home» *BBC News* 26 December 2012.
3. ↑   «historical walk - Destination Basingstoke» *Basington Stoke* 15 October 2015.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1231836
* Commonscat Multimedia: Steventon, Hampshire

---

* **Lekuak**
* OSM: 3811715

 |

* Wd Datuak: Q1231836
* Commonscat Multimedia: Steventon, Hampshire
**Treutlen konderria** (ingelesez: *Treutlen County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Soperton da. 2010eko zentsuaren arabera 6.885 biztanle zituen, Treutlen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Treutlen konderriak 524,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,81 ura dira. Beste 516,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.885 pertsonetatik 4.569 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 103 dira. 2.239 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 52 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503071
* Commonscat Multimedia: Treutlen County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134882920
* LCCN: n81140582
* NARA: 10039229
* **Lekuak**
* OSM: 1074318
* TGN: 2000431

 |

* Wd Datuak: Q503071
* Commonscat Multimedia: Treutlen County, Georgia
**Stewart konderria** (ingelesez: *Stewart County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lumpkin da. 2010eko zentsuaren arabera 6.058 biztanle zituen, Stewart kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Stewart konderriak 1.200,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,64 ura dira. Beste 1.188,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.058 pertsonetatik 3.109 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.454 dira. 2.833 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 51 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491543
* Commonscat Multimedia: Stewart County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140731721
* LCCN: n81110639
* NARA: 10045859
* **Lekuak**
* OSM: 1059840
* TGN: 7014543

 |

* Wd Datuak: Q491543
* Commonscat Multimedia: Stewart County, Georgia
**Trần Thiện Khiêm** (ʈəŋ˨˩ tʰiəŋ˨˩˨ kʰim˧˧ ahoskatua; Saigon, 1925eko abenduaren 15a - San Jose, Kalifornia, 2021eko ekainaren 24a) hegovietnamdar militar eta politikaria izan zen. 1969tik 1975era Hego Vietnamgo lehen ministroa izan zen.

Vietnamgo Akademia Nazional Militarrean ikasi zuen eta Vietnamgo armadan aritu zen Bảo Đại enperadorearen erregimenean. Ameriketako Estatu Batuetan ikasketa militarrak zabaldu ondoren, Vietnamgo armadaren dibisio baten agintea jaso zuen.

1960ko azaroan Ngo Dinh Diem presidentearen alde jarri zen estatu-kolpe saiakera batean. Hala ere, Diem boteretik kendu zuen 1963ko azaroko estatu-kolpean parte hartu zuen. 1964ko urtarrilean, agintean zegoen Junta Militarraren aurkako beste estatu-kolpe batean parte hartu zuen.

Militarren arteko hilabete batzuetako barne borrokaren ondoren, Nguyễn Khánh nagusitu zen eta Trần Thiện Khiêm Estatu Batuetara bidali zuen enbaxadore gisa. Ameriketako Estatu Batuen ondoren, enbaxadore izan zen Taiwanen 1965etik 1968ra.

1968an Hego Vietnamera itzuli zen eta Barne ministro izendatu zuten. Lehen ministro izan zen 1969ko abuztuaren 22tik 1975eko apirilaren 5era. Estatu Batuetara erbesteratu zen komunistek Vietnamen boterea hartzean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1937110
* Commonscat Multimedia: Trần Thiện Khiêm

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28640417
* LCCN: n88276142
* SNAC: w6fs3sz0

 |

* Wd Datuak: Q1937110
* Commonscat Multimedia: Trần Thiện Khiêm
**San Román de Moroso baseliza** Kantabriako Bostronizo (Arenas de Iguña) herrian dagoen X. mendeko baseliza mozarabiarra da.

Historia
--------

Eraikuntza mozarabiar txiki hau X. mendean datatu da. Jatorriz, Goi Erdi Aroan garrantzi handia izan zuen Morosoko monasteriaren eraikuntza bat zen. Baselizaren berrikuntza lanak aurrera eramaten ari ziren,garai bereko nekropoli]]a aurkitu zen; bertan harri xahalez eta sarkofagoetan egindako ehorzketak aurkitu ziren. Kanpandegia askoz beranduago egin zen, XVIII. mendean inguruan.

Deskribapena
------------

Baseliza nahiko kalitatezko materialekin egina dago eta erikuntza itxura noblea de. Harlanduak oso ondo jarrita daude. Hormek 60-70 zm. artean dute. Habearte eta abside laukizuzen bakarrekoa da eta ataria iparraldera begira dago kokatuta; azken hau ez da oso ohikoa, normalean hegoaldera begira egoten baitira. Ornikuntzaren ikuspuntutik deigarriak dira ikusten diren modilioi handiak hormak burutzen; modiloi horiek lau zein sei hostoen loreen eta esbastikeen errepresentazioak dira.

Baseliza aurre aldetik ikusita.

Bibliografia
------------

* Campuzano Ruiz, E.: *Catálogo monumental de Cantabria. II. Valles del Saja y Besaya*. Santander 1991, 341-342 or.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Turismo Prerrománico webguneko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836197
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Román de Moroso

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000858

 |

* Wd Datuak: Q5836197
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Román de Moroso
***Tríptico del Buen Pastor*** (euskaraz, *Artzain Onaren Triptikoa*) Jesus Guridiren organoarentzako obra da. Organoa izan zen Guridiren instrumento kutuna. Bilboko Donejakue eta gero Madrilgo San Manuel eta San Benito elizetan izan zen organista. Irakasle bezala, Bernardo Gabiola berriztarraren ondoko izan zen Madrilgo Kontserbatorioko organo katedradun. Entzutekoa zen inprobisatzen zuenean: denbora pasatzen zitzaion berari eta entzuteko zortea zuenari. Ez zuen organorako asko idatzi baina Triptico del Buen Pastor eta Variaciones Sobre un Tema Vasco aipatzekoak dira..
*Triptikoa* Donostiako Artzai Onaren katedraleko organo inauguratzean jo zuen Guridi berberak 1954ko urtarrilaren 20an; hiru zati ditu obrak: *Artaldea*, *Ardi galdua* eta *Artzai Ona*; musika deskriptiboa eta arduraz idatzia, zati bakoitzak bere esangura ezin obeki adierazten du; lehen saria merezi izan zuen 1953an Organeria Española-k iragarritako konkurtsoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268208

 |

* Wd Datuak: Q12268208
**Santa María de Santa Cruz de la Serós** eliza bat da da, Huescako Pirinioetan kokatua, antzina beneditarren komentu izandakoa. Kokatzen da Jaka udalerrian, Santa Cruz de la Serós herrian, eta herri honen aragoierazko izenak adierazten duen bezala (Santa Cruz d'as Serors) *serors* horiek serorak dira, emakumezko mojak baitziren ez bakarrik bizilagunak, baizik eta kudeatzaileak ere.

Arkitektura
-----------

Eliza erromanikoa da. Seguruenik eraikin multzo handiago batetik geratzen den azken aztarna besterik ez da.

Latindar gurutzeko planta du elizak. Kanpoaldea harlanduzko harri-horma da. Barruan kapitel zizelkatu ederrak ditu. Nabe nagusiak kanoi ganga du sabaitzat, abside semiziekularrarekin. Transeptuaren gainean dorre garai bat altxatzen da, tronpa erako kupularekin koroatua. Arkitekturako elementu askok polikromia aztarnak dituzte, garai batean kolore biziz margotuak egon ziren seinale.

Semeno leinu nafarrarekin lotura
--------------------------------

11. mendean eraiki zen. Hasieran, Aragoiko errege familiako emakumeen familiako monasterio bezala funtzionatu zuen. 1059. urtean bertan sartu zen Ramiro I.aren alaba gazteena, Urraka, eta 1070. urtekoa da hurrengo aipu dokumentatua, zeinean Antsa Oibarkoak, Ramiro I. erregeren ama nafarrak, lur batzuk ematen dizkion Ramiroren alaba eta bere biloba Antsa Remiritz Aragoikoari, Santa Maria edo Andre Mariaren elizarentzat izan daitezen hil ondorenean. Pertsonaia hauek Semeno leinu nafarrekoak ziren, Iruñeko erresuma eta Aragoikoa oso lotuak zeudelarik monasterio hau sortu zen garaian.

Monasterio eta elizan egon zen, hain zuzen, Antsa Remiritzen sarkofago ederra, zeina 1622 urtean Jakara eraman zuten, Las Benitas monasteriora. 21. mendean sarkofagoan egindako ikerketa genetiko batean deskubritu zen bederatzi pertsonaren gorpuzkinak zeudela sarkofagoan, eta haien artean identifikatu ahal izan zituzten Antsa Oibarkoa eta bere biloba Antsa Remiritz.

Bibliografia
------------

* Gitlitz, David M.; Davidson, Linda Kay (2000). The Pilgrimage Road to Santiago: The Complete Cultural Handbook. St. Martin's Press.
* González Miranda, Marina (1956). "La condesa doña Sancha y el Monasterio de Santa Cruz de la Serós". Estudios de edad media de la Corona de Aragón. 6: 185–202.
* Mann, Janice (2009). Romanesque Architecture and Its Sculptural Decoration in Christian Spain, 1000–1120: Exploring Frontiers and Defining Identities. University of Toronto Press.
* Ubieto Arteta, Antonio, ed. (1966). Cartulario de Santa Cruz de la Serós. Valencia.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14912618
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Santa Cruz de la Serós

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001074
* SIPCA: 7-INM-HUE-001-209-001

 |

* Wd Datuak: Q14912618
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Santa Cruz de la Serós



1. ↑  Gitlitz & Davidson 2000.
2. ↑   «Monasterio de Santa María de Santa Cruz de la Serós (Huesca)» *Monasterios de España / Arteguías* (Noiz kontsultatua: 2018-09-07).
3. ↑   .
4. ↑    *Identificada genéticamente la primera dinastía de los Reyes de Aragón.* .
**Urd**, **Urð** edo **Urðr**, eskandinaviar mitologiako hiru norna nagusietako bat zen, Verðandi eta Skuldekin batera. **Urðr**rek, antzinako eskandinavieraz, "patu" kutsua darama. Izan ere, suediera modernoan patu esan nahi duen hitza, *öde*, alegia, honengandik dator. Bere etimologia, *verða* aditza "etorkizuna"ren lehenaldia da, hau da, "gertatu zena edo gertatu dena". Antzinako saxoieraz (alemaniera), hitz baliokidea **wurth** da. Anglosaxoieraz (antzinako ingelesa), hitz baliokidea **wyrd** da, gaur egungo ingeleseko *weird* hitza sortzen duena (arraroa, bitxia). Hitzaren jatorrizko esanahia, Shakespeareen Macbeth antzezlaneko sorginen izenetan ikus daiteke, *The Weird Sisters*, hain zuzen ere, nornen papera betetzen dutelarik. Patuaren kontzeptuari lotutako beste eskandinaviar hitz batzuk örlog, orlög eta örlög dira, non *ör-* erroa patuarekin lotuta dagoen (*urðr*), baita jatorrizko zerbaitekin ere (ur-), hitz hauek, beraz, "jatorrizko borroka, legea (*log/lög/lag*) edo patuaren legea" esan nahi dute.

*Verða*/*urðr*ren etimologiaren ondorioz, ohi, iraganarekin zerikusia duten patuaren arloekin lotuta dagoela interpretatzen da. Beste egile batzuk, aldiz, Eddek, nornak, denboraren garai ezberdinen arduradun esklusibo diren disir bezala ez dituztela bereizten diote. Aldiz, materialak, guztiak patuarekin lotuta daudela iradokitzen du, eta iragana, oraina eta etorkizuna, nornek ezin banatuko moduan lotuta daudela. Interpretazio honek *Urðr*/*Wyrd*ek, iraganak nola etengabe eragina duen eta etorkizuna baldintzatzen duela kontutan hartzen du, aldi berean, etorkizunak, iragana moldeatzen duelarik.

Testuinguru honetan, Urd, ehungailuko hariak haritzen dituen norna da (gertatutakoa), bere ahizpek albaindu eta horrekin, izaki guztien bizitzen forma ehun dezaten (gertatzen dena eta gertatu beharrekoa dena). Urden putzuak bere izena hartzen du, eta bertatik lortzen dute hiru ahizpek, Yggdrasil lizarra ureztatzeko ura eta buztina.

Etimologia, xeheago
-------------------

*Urðr* zein *Wyrd*, \**wurþiz* proto-alemanieratik datoz, hau, aldi berean, \**wrti* protoindoeuroparretik datorrela, \**wert-* erroaren aditz forma abstraktu bat. Erro hau *vertere* hitz latindarrean eta antzinako ingelesezko *weorþan* edo *weorðan* aditzean dago, "bihurtu edo izatera iritsi" esan nahi duena (gaur egungo alemanierazko *werden* aditzarekin alderatu "gertatu" esan nahi duena).

Beste norna baten izenak, Verðandik, alegia, etimologia berbera duela nabarmendu behar da, kasu honetan, izena *verðande*tik datorren arren, *verða* antzinako eskandinavierako aditzaren indikatiboko orainaldia edo orainaldi etengabea, hau da, "une honetan bertan egiten edo gertatzen ari dena", orainaldian islatzen diren patuaren arloak, alegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q946913
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q946913
**Santa Engrazia baseliza** Gipuzkoako Zestoa udalerriko Aizarna auzoaren lursailetan dagoen baseliza bat da. Aizarnako herrigunetik urrun dago, Santa Engrazia muino edo mendiaren tontorrean. Bertatik, Ernio nahiz Izarraitz, Pagoetako Kurutzea eta Erlo mendien ikuspegi paregabea dago. 507 metrotako altueran dago kokatuta.

Euskal Herrian auzolanean eraikitako baseliza askoren antzera itxura eta egitura xumea ditu. Gaur egungo baseliza 1600ean eraiki zen, aurrekoa tximista batek jo eta bertan kiskaldu baitzuen.

Natura aldetik Santa Engrazia basaeliza Pagoetako natura parkean kokatzen da eta Parke Naturalaren gaineko ikuspegi onak daude bertatik.

Konfirmatu gabeko zenbait kontakizunen arabera, basaeliza gaztelu txiki bat izan zen ertaroan.

Erlojua
-------

1914koa da baselizan dagoen erlojua, Yeregitarrek egindakoa. 2017an, auzolanean, berriztatu zuten. Gaur egun puntutan eta erdietan jotzen du kanpaiak, birritan.

Argazki galeria
---------------

* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* 
* BeirateaBeiratea

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Santa Engraziko erlojuaz (Aizarna.com).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Mendiari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20872495
* Commonscat Multimedia: Santa Engrazi (Zestoa)

---

 |

* Wd Datuak: Q20872495
* Commonscat Multimedia: Santa Engrazi (Zestoa)