recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Roger Idiart** (Azkaine, Lapurdi, 1931ko urtarrilaren 15a - 2009ko abuztuaren 27a) euskal idazlea eta apaiza zen. Euskaltzain urgazlea ere bazen. Kantuak, bertsoak eta pastoralak idatzi zituen.

1955. urtean apaiztua, Idiart Oloroen, Hazparnen eta Ustaritzeko apaiztegi txikian irakasle egon zen. Horrez gain, hainbat urte eman zituen Zuberoan Zalgizeko erretore bezala. Ondoren, Lapurdira itzuli zen eta Zuraideko erretore izan zen bere heriotzara arte.

1963-64 ikasturtean, Baionan egindako Euskara batuari buruzko bileretan parte hartu zuen.

Zuberoan urte askotan bizi ondoren, zuberera bikaina hitz egiten zuen eta bi pastoral idatzi zituen. Lehenengoa *Xalbador pastorala* 1991. urtean antzeztua izan zen. Bigarrena, berriz, *Etxahun Iruri: pastorala* 2001. urtean. Horrez gain, *Herria*, *Sud-Oest*, *Basque-Eclair*, *Enbata* eta *Otoizlari* agerkarietan eman ditu argitara bere lanetako batzuk.

Lanak
-----

### Pastorala

* *Xalbador pastorala* (1991, *Imprimerie del Gaves*)
* *Etxahun Iruri: pastorala* (2001, *Ideki*)

### Abestiak

* *Oriko xoria*
* *Basabürüan Montori*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Euskaltzaindia: Euskaltzain urgazleen zerrenda*
2. ↑  **(Frantsesez)** *le journal du Pays Basque - Euskal Herriko kazeta*
3. ↑  *Zuzeu: Batua Baionan sortu zen*
4. ↑   *Berria*[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Roger Idiart literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266655
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87612914
* Literaturaren Zubitegia: 277
* BNE: XX823193
* BNF: 127363267 (data)
* SUDOC: 059411961
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72807
* Lur: 02948/eu\_i\_0246/i0246

 |

* Wd Datuak: Q12266655
**Diego Martinez de Alaba** (Gasteiz?, XV. mendea – Gasteiz, 1533ko azaroaren 16a) arabar aitoren seme eta politikaria izan zen.

Biografia
---------

1501etik hil arte Arabako Ahaldun Nagusia eta Epaile Betearazlea izan zen. Bere agintaldia luzea izan zen eta historialariek tokiko nobleziaren aurka borrokatzerakoan eta bere pribilegio feudalei oztopo bat jartzen zien Ermandadearen garapenean izan zuen trebeziagatik goraipatu dituzte. 1520an, Gaztelako Komunitateen Gerrak irekitako krisialdian, Petri Lopitz Aiarakoa Aguraingo kondea matxinatuekin bat egin zuen ahaldunaz mendekatzeko saiakera batean. Diego Martinez de Alaba erresistentzia monarkikoaren burua izan zen eta 1521eko apirilean Agurainen galera eragotzi zuen, adibidez. Ekintza honetatik egun gutxira, tropa errealistek erabateko arrakasta lortu zuten, bai Araban, bai Gaztelan bertan.

Bere agintaldiko azken urteetan, Gasteizek bere agintaldiaren biziarteko izaeraren aurrean kezka handiak azaldu zituen, baina oposizioak ezin izan zuen aurrera egitea lortu. 1533an hil zen, Batzar Nagusietan Martin Martinez de Bermeo ordezkatzailea izanda.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bere kaleak izen hori dauka: Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2007]
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez Díez, Gonzalo.  (1973). «La Hermandad Alavesa» *Anuario del Estudio del Derecho Español* 43.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Espainiako Historiaren Errege Akademia. *Diego Martínez de Álava.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48627822
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q48627822
**Vera Klimentsieuna Slutskaia** edo **Vera Klimentievna Slutskaia** (bielorrusieraz: Вера Кліменцьеўна Слуцкая; errusieraz: Ве́ра Климе́нтьевна Слу́цкая; 1874eko irailaren 17a - 1917ko azaroaren 12a) bielorrusiar boltxebikea izan zen.

Biografia
---------

Ogibidez haginlaria zen, eta 1898an jada protesta iraultzaileetan parte hartzen zuen, urte horretan lehen aldiz atxilotua izan zelarik. 1901an, *Bund* judutarraren kide egin zen, eta 1902an, Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokratako (marxista) kide egin zen. 1903an, alderdi hau bitan zatitu zenean, boltxebikeen alde egin zuen. 1905ko iraultzan parte hartze garrantzitsua izan zuen, alderdiaren adar militarraren kide izan zelarik. 1909an erbestera egin zuen, Alemanian eta Suitzan bizi zen eta 1912an, berriz itzuli zen.

Errusian zela, hainbat aldiz atxilotu zuten. Otsaileko Iraultzaren ostean, Petrogradeko Udal-Dumako kide aukeratu zuten boltxebikeen aldetik. Petrogradeko "*Vasilevski Uhartea*" auzoko komite boltxebikearen burua izan zen. Uztaileko Egunetan, alderdiak manifestazioak zuzentzearen aldeko boltxebike apurrenetakoa izan zen. 1917ko uztail bukaeran Alderdi Boltxebikeak egin zuen VI. Biltzar Nagusian, alderdiaren ezker muturrean kokatu zen, altxamendu armatuaren alde eginez. 

John Reedek honela deskribatu zuen: "emakume txiki eta betea, grisez jantzia", "ahots metaliko latza", Vera Slútskaya Urriko Iraultzaren protagonista eta Petrogradoko Udal Dumako kidea izan zen. Petrogradoren Sobietak boterea hartu ondoren, Kerenski-Krasnov matxinada erreprimitu zuen. Misio horretan, kosakoen tropek hil zuten, urriaren 30ean su-eten batean, Petrogradeko fronteko guardia gorriei osasun-hornigaiak garraiatzen ari zela. Haren gorpuzkiak San Petersburgoko Preobrazhenskoe hilerri juduan daude.

### Aitortzak

Vera, 1917anVera, 1917an
1918 eta 1944 artean, Leningradetik gertu dagoen Pavlovsk hiria "*Slutsk (Pavlovsk)*" deitu zen bere omenez, errusiar iraultzaile baten omenez izena aldatu zuen lehen hiria izan zen Pavlovsk. Bi kalek eta lorategi batek San Petersburgon eta kale batek Minsk jaioterrian haren izena daramate.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.*  Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).
2. 1 2 3  Slutskaia, Vera, *K17*, 2017-07-31. CC0 Domeinu Publikoa
3. ↑   «Women Fighters in the Days of the Great October Revolution November 1927» *www.marxists.org* (Noiz kontsultatua: 2023-12-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1969808
* Commonscat Multimedia: Vera Slutskaya / Q1969808

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1339155286583187180003

 |

* Wd Datuak: Q1969808
* Commonscat Multimedia: Vera Slutskaya / Q1969808
|  |
| --- |
| **Lamuko alde zaharra**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Itsasladea |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iv, vi |
| **Erreferentzia** | 1055 |
| **Kokalekua** |  Kenya |
| **Eskualdea2** | Afrika |
| **Koordenatuak** | 02°17′27″S 40°54′44″E﻿ / ﻿2.29083°S 40.91222°E﻿ / -2.29083; 40.91222 |
| **Izen ematea** | 2001 (XXV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Lamu** hiria Kenyako Lamu uhartean dagoen herri txiki bat da. Lamu uhartea halaber izen bereko artxipelagoan dago kokatuta, Indiako ozeanoan. Hiri hau Gizateriaren Ondare izendatua da. Gaur egun Lamu polemikaren erdian dago inguruan Txinak eta Kenyako Gobernuak egin nahi duten portu erraldoiaren erruz, Afrika ekialdeko handiena.

Historia
--------

Lamu jarraian bizirik egon den Kenyako hiri zaharrena da eta Afrikako ekialdearen kostaldean aurreneko swahilitarren hiria da. Hiriaren inguruko aurreko testigantza 1441koa da; urte horretan Abu-al-Mahasini bidaiari arabiarrak Lamuri buruzko informazioa jaso zuen. Urte horietako tradizioen arabera garai hartan, urperatze baten ondorioz, txinatarren populazio bat bizi izan zen uharte horietan. Egin diren DNA probek eta aurkitutako aztarna batzuek hori baieztatu dute. Gaur egun, oraindik orain, bertako poluzioan hazpegi txinatarrak ikus daitezke. 1506an portugaldarrek uhartea konkistatu zuten. Urte horietan Lamuk garrantzi handia izan zuen Indiako ozeanoaren komertzio sareetan.

Arkitektura
-----------

Koral harriaz eta mangladien egurrez eraikita hiriak XIX. mendeko herri arabiar baten antolaketa du: kale estuak, barruko patioak... Uharte osoan errepiderik ez dago eta garraio lanak astoak erabiliz egiten dira. Astoa Lamuko ikur bat da.
Lamuko Museoa oso ospetsua da. Gaur egun bertako gazteluan dago kokatuta. Hirian 40 meskita daude.

Ekonomia
--------

Lamuren boterea esklaboen merkatuaren gainean eraiki zen. Animalien maskorrak, bestetik, adarrak, bolia, egurra izan ziren beste garaietako komertzio gaiak baina gaur egun guztiek garrantzia galdu dute. Horren ordez artxipelago osoan turismoak indar handia hartu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.nytimes.com
2. ↑  ke.china-embassy.org

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Javier Martínez Reverte eta Dennis Lakin: *Destino Keia*. Madril: Anaya Touring, 1993. ISBN 84-207-4906-0.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Lamuren gida turistikoa
* **(Ingelesez)** Lamuren inguruko informazioa[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272799
* Commonscat Multimedia: Lamu / Q272799

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3927167025400653390008
* NKC: ge1153437
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1055

 |

* Wd Datuak: Q272799
* Commonscat Multimedia: Lamu / Q272799
**Pedro Garmendia Goietxe** (Sara, 1890reko Otsailaren 15a - Bilbo, 1945eko Azaroaren 29a) Saratar ilustratzailea izan zen, aita nafarra zuen (Orotz-Betelu), eta ama, berriz, lapurtarra.

Ipar- eta Hego-Euskal Herrian aritu zen ilustratzaile. Bilbon lan egin zuen urte askotan. Gerra hasi ostean, Lapurdira joan zen, eta bertan egon zen 1937ra arte. Bilbora itzuli zen Teofilo Guiarden laguntzaile bihurtuta, Bilboko udal-artxiboko eta -liburutegiko lanetan. Gerora, Guiard erretiratu zenean, artxibozain eta liburuzain bihurtu zen **Garmendia**. Gainera, Bizkaiko Kultura Batzordeko eta Monumentuen Batzordeko idazkaria ere izan zen.

Ilustratzailea
--------------

Ipar- eta Hego-Euskal Herriko argitalpenetan eta aldizkarietan parte hartu zuen: beste batzuen artean, *Bulletin du Musée Basque*-n eta *Revue Internationale d'Études Basques*-en parte hartu zuen. Argitaratu gabeko lan ugari egin zituen horientzat, eta, askotan, lumaz eta akuarelaz egindako marrazkiak eta zurean egindako grabatuak sartzen zituen. 1920an hasi zen Hegoaldeko egunkarietan parte hartzen. 

*Gure Herria* bilduma, Euskal Museoko bildumaren artikulu ainitz ilustratu zituen eta gehienik 1920ko hamarkadan. 

Liburu batzuk ere ilustratu zituen: *Tales of a Basque grandmother* (Frances Carpenter, 1930), *La Pelote Basque (*Edmond-Joseph Blazy*,* 1929) eta *Alegiak* (Oxobi, 1936), *St. Jean de Luz* (Pierre Dop, 1925) ,*Petit Paris...* lanetan eta *L'incursión espagnole du 8 Octobre 1811 dans le village de Sare* (Henrie Dop, Argaine) lanean.

Argazkilaria
------------

Argazkiak ere argitaratu zituen.

Artxibozain
-----------

Zenbait euskal erakundetan artxibozain, liburuzain edo idazkari gisa ere aritu zen. Baionako museoan eta liburutegian ordenazio- eta katalogazio-lanak egin zituen. Eusko Ikaskuntzako idazkari-kudeatzaile izendatu zuten 1932an; gerra hasi eta geroagora arte jardun zuen lan horretan. Luis Luciano Bonapartek Gipuzkoako Foru Aldundiari utzitako dokumentuen eta paperen katalogoa ere egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Cortabarría Igartua, Germán; Desport, Gilbert. «Garmendia Goyetche, Pedro - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-04-01).
2. ↑   Crespo, Publicado por Juan. *Lavandera en Sara..*  (Noiz kontsultatua: 2024-04-01).
3. ↑   Garmendia, Pedro. *CAMINO EMPEDRADO QUE LLEVA A LA ENTRADA DE LA IGLESIA DE SARA, ANTE LA CUAL PODEMOS VER UNA MUJER VESTIDA TOTALMENTE DE NEGRO. ESTA FOTOGRAFÍA ES UN DETALLE AMPLIADO DE LA FOTOGRAFÍA Nº DE REGISTRO 249, DE DON PEDRO GARMENDIA..* .
4. ↑   Garmendia, Pedro.  (1920-1934). *Vista Panóramica de Sara.*  Euskonews.

Bibliografia
------------

* Ybarra y Berge, Javier. La obra de Pedro de Garmendia. La Editorial Vizcaína. 1950

Ikus, gainera
-------------

* Gure Herria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56597648
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61743

 |

* Wd Datuak: Q56597648
Frantziako biztanleria piramide honetan (2018) ikus daiteke 45 urte lehenago jaiotze tasa handi bat egon zela.
***Baby boom*a** jaiotza tasaren hazkunde itzeleko aldi bat da. Ingelesezko izen horrek «haurtxoen eztanda» esan nahi du, eta Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondoren sortutako izena da, Ameriketako Estatu Batuetan aldi hartan jazo zen jaiotza tasaren hazkunde itzela aipatzeko.

Baby booma 1945-1975 bitartean izan zen Mendebaldeko herrialde gehienetan. Hego Euskal Herrian, 1957tik 1977ra doan jaiotza tasa hazkunde handienaren aldia deitzeko erabiltzen da. Izan ere, Frankoren diktaduraren ondorioz, Hego Euskal Herrian eta Espainian prozesu hori atzeratu egin zen. Ipar Euskal Herrian eta Frantzian berriz, jaiotza tasaren hazkunde biziaren aldia 1947tik 1963ra gertatu zen.

Aldi horretan jaiotakoei *baby boom belaunaldia* edota *baby boomerrak* deritze.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q610548

 |

* Wd Datuak: Q610548
**Neda Razavipour** (Iran, 1969) argazkilari eta performer irandarra da. Luzernan eta Teheranen bizi eta lan egiten du.

Biografia
---------

Neda Razavipour 1969an jaio zen, eta Parisko École Nationale Supérieure des Arts Décoratifs eskolan ikasi zuen. Luzernan eta Teheranen bizi eta lan egiten du.

2012an, Parisko Nazioarteko Unibertsitate Hirian bizi zen. Ordena eta kaosa elkarrekin existitzen diren une zehatzaz agertzen du interesa, egonkortasunaren eta ezegonkortasunaren mugez.

2014an, *Oscillation*-ek egunerokoaz dihardu. Baxera ederra du inguruan: opalina, zeramika, portzelana, beira, kristala, horien hautsak kendu eta komodan gordetzen ditu. Apurketaz, kraska-zartaz egindako soinu-banda batek gero etorriko dena iragartzen du. Neda Razavipourrek kontu handiz ixten ditu ateak, komoda hartu, altxatu eta kraska sorgor batean botatzen du. Gero, hondarrak bildu, sailkatu eta komodan jartzen ditu berriz. Agertoki bera errepikatzen da.

2007 eta 2009 artean egindako *L'Ange écorché* serierako, biluzik agertzen da, bizkarrean finkatutako aingeru-hego gorriak edo zuriak dituela. Abiarazgailua dauka eskuan. Argazki bakoitza errealitatearen eta ametsaren artean kokatzen da, doi-doi ukituz apaindura, ikonoa .

2023ko *l’Espace entre deux* eta *Edge of Chaos* lanetan, soineko orbangabe bat erabiltzen du obra-hondakinak, baxera hautsia dituela: iraganeko performanceetako objektuak.

Erakusketak
-----------

* *Notes* *of* *A* Housewife, Iranian Artists Forum, Teheran, 2005
* *Flayed* *Angel*, Igreg Gallery, Teheran, 2011
* *Edge of Chaos*, Etemad Gallery, Teheran, 2014
* *Oscillation*, Etemad Gallery, Teheran, 2015
* *Daily Notes* *2007-2010*, Dastan's Basement Gallery, Teheran, 2018

* *Musical* *Chairs*, Performance, Kulturhaus Helferei, Zurich, 2021

* *Gestures not to be forgo\en*, series of Performances, Lucerne and Zurich, 2022
* *Les Trésors du Temps*, Trudelhaus, Baden, 2022
* *l’Espace entre deux*, Salon/H, Paris, 2023

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Neda Razavipour - Biography» *Ab-Anbar Gallery* (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
2. ↑   «Neda Razavipour | IFFR» *iffr.com* (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
3. ↑    «Neda Razavipour» *Bing* (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *News – Neda Razavipour.*  (Noiz kontsultatua: 2023-12-27).
5. ↑    *Neda Razavipour.* .
6. ↑    *Neda Razavipour | Darz.* .
7. 1 2 3   Teillard, Esther.  (2023-10-27). *Neda Razavipour "Du corps à l’âme".* .
8. ↑   Sara, Kamalvand.  (2014-05-12). *Bonus : Les Oscillations de Neda Razavipour.* .

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**art contemporain** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123258915

 |

* Wd Datuak: Q123258915
Etnia desberdinen mapa. Suabiarrak arrosaz agertzen dira.
**Danubioko suabiarrak** (alemanez: *Donauschwaben*) Europako hego-ekialdeko herrialdeetan, bereziki Danubio ibaiaren bailaran, bizi diren populazio aleman hiztunak dira. Gehienak Otomandar Inperioa kanporatzeak utzitako lurrak birpopulatzeko XVIII. mendean erabili ziren kolono-immigranteen ondorengoak dira.

Ezarri ziren lurraldeen garapen historiko desberdina dela eta, Danubioko suabiarrak ezin dira herri bakar bat bezala ikusi. Gaur egungo edo iraganeko estatuetatik ateratako alemanak dira: Hungariako alemanak; Satu Mare suabiarrak; Banat suabiarrak eta Serbiako Vojvodinako alemanak, bere burua *Schwowe* deitzen dutenak; Kroaziako Eslavonia (batez ere Osijek eskualdea). Karpatoetako alemanak eta Transilvaniako saxoiak ez dira sartzen Danubioko suabiarrak taldean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Suaboen historiaren laburpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q699958
* Commonscat Multimedia: Danube Swabians / Q699958

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4012719-9

 |

* Wd Datuak: Q699958
* Commonscat Multimedia: Danube Swabians / Q699958
*Tricholoma bufonium*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, lau-ganbila, titi apur batekin, lehenengo zetadun samarra, gero leuna, opakua; arre-purpura ilun kolorekoa edo alutazeoa.

**Orriak:** Subdekurrente-okertuak, ez oso estu, hori-krema zurbil kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, barrubetea, horixka, lehenik, kapelaren kolore bereko flokositatez estalia.

**Haragia:** Horixka, gas usain usain handiarekin, *Tricholoma sulphureum* delakoak duen antzekoa.

Etimologia: *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Bufonium* epitetoa latinetik dator, apo esan nahi duen "bufo" hitzetik. Zapoari dagokiona?

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Tricholoma sulphureum* delakoaren aldaera bat kontsideratzen da, eta honen bereizgarriak dira, kolorea, orriak apur bat dekurrenteak dituela eta oina apainduagoa duela.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen mendiko basoetan.

### Banaketa eremua

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 152 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 341 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Quisqueya Henríquez** (Habana, 1966 – Santo Domingo, 2024ko martxoaren 30a) kubatar-dominikar artista eta irakaslea izan zen. Collagea, instalazioa, bideoa eta soinu-artea bezalako teknikak landu zituen.

Bizitza
-------

Francisco Alberto Henríquez Vásquez dominikar historialariaren eta Angélica Cruz kubatarraren alaba, Habanan jaio zen 1966an. Umea zenetik, Santo Domingon bizi izan zen.

1987tik 1992ra Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan eta Habanako Artearen Goi Institutuan ikasi zuen.

Dominikar Errepublikako eta Kubako artea eta kulturan hartzen zuen inspirazioa, eta mundu mailako artearekiko loturei buruz hausnartzen zuen. Henríquezen ekintza artistikorik garrantzitsuenetakoa *Helado de agua de mar Caribe* da, non itsasoko urez, gurin-esnez, ronez, koko-olioz, margo urdinez eta estabilizadorez egindako izozkia urtu zuen.

Bere lanak museo eta bilduma publikoetan aurki daitezke, besteak beste, El Museo del Barrion (New York), Arte Garaikidearen Museoan eta Pérez Art Museum Miamin (Miami), Rhode Islandeko Diseinu Eskolako Museoan (Providence) eta Ninart Kultur Zentroan (Mexiko Hiria).

Pedro Catrain senatari dominikarrarekin ezkondu zen.

Santo Domingon hil zen 2024ko martxoaren 30an, 58 urte zituela, urdaileko minbiziak jota. Blandino hilerrian lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** «Falleció la artista visual Quisqueya Henríquez, esposa del senador Pedro Catrain» *Diario Libre* 2024-03-30 (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Quiñones, Alfonso. «Quisqueya Henríquez, entre los 25 artistas más influyentes del mundo» *Diario Libre* 2008-06-27 (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
3. ↑   **(Ingelesez)** Johnson, Ken. «Minding the Gap Between Rarefied and Local Art Culture» *The New York Times* 2007-10-26 (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
4. 1 2   **(Ingelesez)** «Quisqueya Henriquez» *Davidoff Art Initiative* (Noiz kontsultatua: 2016-10-22).
5. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Helado de agua de mar Caribe» *Centro León*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2020-08-14) (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Henríquez, Quisqueya» *Cintas Foundation* (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).
7. ↑   **(Ingelesez)** «Quisqueya Henríquez. Helado hecho de agua de Mar Caribe (Ice Cream Made from Water from the Carribean Sea)» *RISD Museum* (Noiz kontsultatua: 2024-04-02).

Kanpo estekak
-------------
**Daniel Eugenio Aranguren Echeverría** (Santa Clara, 1946ko maiatzaren 13a) kubatar ingeniaria eta Habanako Euskal Etxeko lehendakariordea da.

Bizitza
-------

1946ko maiatzaren 13an jaio zen Kubako Santa Clara hirian Daniel Aranguren Mendizabal eta Emilia Etxeberria Murgiondo gipuzkoarren familian. Haren aita Legazpiko alkatea izan zen 1931tik 1933ra eta Gerra Zibila zela eta erbestera jo zuen. 

Lau anai-arreba ditu: Libe, Begoña, Antonieta (Ameriketako Estatu Batuetan bizi direnak) eta Emilio (gaur egun Holguíngo apezpikua dena).

Gaztetan kirola egin zuen eta Kubako saskibaloi selekzioko kide izan zen. 1965ean ingeniaritza ikasten hasi zen, baina ez zituen ikasketak amaitu eta topografo gisa hasi zen Nekazaritza Erreformaren Institutu Nazionalean. 1976an itzuli zen Habanako Unibertsitatera eta 1981ean graduatu zen.

Nekazaritza Ministerioko Proiektu eta Ingeniaritza Enpresan lan egin zuen.

2015ean, 11. Euskal Herria Mugaz Gaindi Kuban mintegian eta argazki erakusketan parte hartu zuen. Urte bereko urrian Euskal Herria bisitatu zuen Kanpoan diren Euskal Gizataldeen VI. Mundu Batzarra zela eta. Harrera ofiziala izan zuen Legazpiko udaletxean. Horrez gain, 1990ean, 1997an eta 2001ean bisitatu zuen Euskal Herria.

Gloria Elena Gonzálezekin ezkondu zen. Alaba bat eta hiru biloba ditu.

Lanak
-----

* *Proceso Inversionista en la Tecnología de Cultivo Protegido* (*Manual práctico para la producción protegida de hortalizas en Cuba* liburuaren parte gisa, 2007)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7   **(Gaztelaniaz)** Francos Lauredo, Aurelio, ed. «Daniel Aranguren Echeverría» *Los puentes de la memoria: Vascos en Cuba.*  6 Fundación Fernando Ortiz, 239-271 or. (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Iturria Savón, Miguel. «Una aventura peligrosa» *Cubanet* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
3. 1 2 3    «Harrera ofiziala Daniel Aranguren jaunari, Legazpiko lehen alkate errepublikanoa izan zenaren semea» *Legazpiko Udala* 2015-10-15 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Aranguren Echeverría, Daniel. «Proceso Inversionista en la Tecnología de Cultivo Protegido» in Casanova Morales, Antonio S.; Hernández Salgado, Julio C. *Manual práctico para la producción protegida de hortalizas en Cuba.*  Editorial Liliana, 24-28 or. ISBN 978-959-7111-71-9. (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
5. ↑    «11. Euskal Herria Mugaz Gaindi Kuban 2015» *Euskal Kultura* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** Limia, Cristina. ««Mi padre vivió toda su vida pensando en este pueblo»» *El Diario Vasco* 2015-10-15 (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).

Kanpo estekak
-------------
**Nafarroa, orain ala inoiz ez**, 2016an Berria egunkariko Ion Orzaiz eta Joxerra Senar kazetariek argitaratutako kazetaritza liburu bat da. Liburuak 2015ean Nafarroako Foru Erkidegoan jazotako botere aldaketa aztertzen du, bai eta ordurarte erkidego honetan nagusi zen errejimen politikoaren aginte kudeaketaren kritika zorrotza egin ere.

UPN alderdiak liburuaren hedapena gaizki hartu eta beraren aurkako erasotzat jo zuen. 2018ko apirilaren 18an, UPNren Iruñeko Udal taldearen arabera liburuak "karga politiko erradikala" omen zuen. Gainera, Aranzadi alderdi politikoari era honetako liburuak erosiz liburutegi "populistak eta muturreraino ideologizatuak" eratu nahi izatea ere leporatu zion.

Argumentua
----------

2015eko maiatzaren 24an, Nafarroa Garaiaren, zehazkiago Nafarroako Foru Erkidegoan, historia garaikidean ezagutu gabeko ezagutu gabeko aldaketa politikoa eman zen. Egun hartan, azkenik denbora luzez lurraldea nahieran kudeatu zuten eliteek toki egin behar izan zieten ordurarte erakundeetan ordurarte baztertutako alderdi politiko zein sektore sozialei. Geroztik, aldaketak bere zailtasun, argi-ilun eta arriskuekin aurrera egin du, eta liburuak patxadaz aztertzen du egindako bidea zein aurrean dituen erronka nagusiak. Orekariaren tankeran urratsez urrats bide eginez eta erortzeko bertigoa gaindituz, herritarren mandatu argia du aldaketak: ez hutsik egin, Nafarroa aldatzeko ordua da... Orain ala inoiz ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  'Nafarroa orain ala inoiz ez' liburuak "karga politiko erradikala" duela deritzo UPNk. 2018ko apirilaren 19a. Berria.info

Kanpo estekak
-------------

* Amazon.es

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364713

 |

* Wd Datuak: Q61364713
Ameriketako Estatu Batuetako armadako kapilau bat.
Bill Devine kapilaua, marinesen 7. erregimentuan, Tikriten, Iraken.
**Kapilau** parrokia ez duen apaiz kristaua eta beste instituzio partikular batean edo fededun multzo batean bere funtzioak betetzen dituen erlijiozko pertsona da.

Ezaugarriak
-----------

Kapilaua kleroko partaidea da baina instituzio askotan ari daiteke: kapera pribatu batean, ikastetxeetan, armadan, itsasontzietan, espetxeetan, ospilatetan, unibertsitateetan, legebiltzarretan, e.a. Tradizionalki, katolizismotik kanpoko beste erlijio kristauetan ere, esaterako artzain protestanteen artean, "kapilauak" aipatutako instituzioetan sermoiak ematen zituzten apaizak dira. Batzutan ere apaiza gisa meza ematen dute otoiztegietan; kasu horietan kapilau sari baten eliz-onurak jaso ditzakete (errentak) edota, egindako zerbitzuen ondorioz, diru-sari bat jaso dezakete.

Kapilau motak
-------------

Asko dira, izan daitezkeen instituzioak bezainbeste. Hona hemen batzuk:

* Ohorezko kapilau: erregearei eta nobleziako parataideei meza ematen ziena.
* Abesbatzaren kapilaua
* Erregearen kapilau nagusia
* Militar kapilaua
* Mojen kapilaua
* Aitasantuaren kaperaua
* Espetxeko kapilaua
* Eskola kapilaua

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Imam
* Apaiz
* Errabino

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: *El País* egunkariko artikulua egungo kapilauei buruz, 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208762
* Commonscat Multimedia: Chaplains / Q208762

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10638850
* AAT: 300025759
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208762
* Commonscat Multimedia: Chaplains / Q208762


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kapilau*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Galizia-Leongo mendigunea** (galizieraz: *Macizo Galaico*; gaztelaniaz: *macizo Galaico-Leonés* edo *macizo Galaico-Duriense*; portugesez: *maciço Galaico-Duriense*) Ourense eta Leongo eta Zamorako probintzien artean dagoen mendi multzoa da.

Tontorrak
---------

Pena Trevinca (2.127 m), Pena Negra (2.121 m) eta Pena Surbia (2.116 m) dira mendirik altuenak. Aipatzekoak dira O Mustallar (1.935 m), Penarrubia (1.822 m), Pico dos Tres Bispos (1.794 m) Cabeza de Manzaneda (1.781 m), Montouto (1.541 m),​ Formigueiros (1.643 m) eta Pía Paxaro (1.610 m), halaber.

Mendilerroak
------------

**Macizo Central ourensán** mendiguneak, bestela, serra de Queixa, serra de San Mamede, serra do Fial das Corzas eta Montes do Invernadeiro barne hartzen ditu. O Bolo, Chandrexa de Queixa, Laza, Manzaneda, A Pobra de Trives, Viana do Bolo, Vilariño de Conso, Quiroga, Larouco, Vilar de Barrio, Baños de Molgas, Maceda, Castro Caldelas eta Montederramo udalerrietan zabaltzen da. Cabeza de Manzaneda da tontorrik altuena.

**Serra do Eixe**, Ourense eta Zamora artean, Pena Trevincako mendigunea barne hartzen du, baita Pena Negra eta Pena Surbia ere. Xares eta Sil ibaien arroak banatzen ditu. A Veiga eta Carballeda de Valdeorras udalerrietan zabaltzen da.

Iparralderago, Ourense eta Leon artean, Serra dos Ancares dugu, Pico Cuíña, Miravalles, O Mustallar, Pico de Lagos, Pena Longa, Penarrubia eta Pico dos Tres Bispos tontorrak bertan daude. Honen hegoaldean Serra do Courel dago, Montouto,​ Formigueiros eta Pía Paxaro mendiekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-12).

Ikus, gainera
-------------

* Galiziako geografia

Irudi galeria
-------------

* Trevincako mendigunea.Trevincako mendigunea.
* Pena Trevinca.Pena Trevinca.
* Sanabriako lakua.Sanabriako lakua.
* O Courel.O Courel.
* Etxola tradizionala.Etxola tradizionala.
* O Mustallar elurtuta.O Mustallar elurtuta.
* Tres Bispos.Tres Bispos.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3327031
* Commonscat Multimedia: Macizo Galaico-Leonés / Q3327031

---

 |

* Wd Datuak: Q3327031
* Commonscat Multimedia: Macizo Galaico-Leonés / Q3327031
**Leire Malkorra** **Renobales** (Tolosa, Gipuzkoa, 1988) arkitektoa eta arkeologoa da. 2015etik, Aranzadi Zientzia Elkartearekin lanean dihardu, boluntario gisa. Orain arte egin duen aurkikuntzarik garrantzitsuena Irulegiko eskua da.

Biografia
---------

Arkitektura ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, baina betidanik historia eta arkeologia gustatzen zaizkio. Karrera bukatu zuenean, Aranzadiko indusketa arkeologikoetan boluntario gisa izena eman zuen. 2015ean, Amaiurren jardun zuen lehenengoz, eta harrezkero, horretan urtero-urtero segitu du.

Aranguren bailarako Irulegi mendian, Aranzadi Zientzia Elkarteak, indusketa sakon bati esker, mendiko tontorreko Erdi Aroko gaztelua berreskuratu zuen. 2021eko ekainaren 18an, Malkorrak geroago *Irulegiko eskua* izena eman zitzaion pieza ikusi zuen lehenbizi, eta bere poltsan sartu zuen, idazketa estaltzen zuen sedimentuarekin. 

> *Lurretik ateratzean poltsan sartu nuenean, eskua estaltzen zuten sedimentuak ukitu gabe, eta Nafarroako Gobernuko Zaharberritze Departamentuan utzi genuen, gainerako materialekin batera.* 
> 
> 

Malkorrak hala ekarri zuen gogora aurkezpenaren egunean. Indusketa bideoan grabatu zen eta kokaleku topografikoan erregistratu, gainerako material arkeologikoak bezala.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Jaurena, Isabel. ««Emozio puntu bat nuen, zer izango ote zen jakiteko»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).
2. ↑    «Irulegiko eskua, euskararen aurrekari idatzi zaharrena» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).
3. ↑    Aranzadi. «Idatzitako eskua» *Aranzadi* (Noiz kontsultatua: 2022-11-15).

Kanpo estekak
-------------

* Leire Malkorrak, brontzezko pieza aurkitu zuenak, bere esperientziaren berri ematen duen bideoa EITB, 2022-11-14
* Leire Malkorrak hizkuntza baskonikozko idazkunik zaharrena aurkitu du bideoa, *Berria*, 2022-11-15

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115210278

 |

* Wd Datuak: Q115210278
**Nimr Baqr al-Nimr**, **Nimr xekea** bezala ezaguna, (arabieraz: نمر باقر النمر‎, edo **Nimr Baqir al-Namr**, **Nimr Bakir al-Nimr** eta **Nemr Baqir al-Nemr** (1959ko ekainaren 21a - 2016ko urtarrilaren 2), al-Awamiyahko (Arabia Saudi) kleriko xiita, bertako monarkiaren oposatzaile ezaguna zen. XXI. mendearen lehenengo hamarkadetan xiitek jasan duten bazterketa historikoaren aurkako ahots nagusietariko bat. Horregatik, behin baino gehiagotan atxilotua izan zen eta, azkenik, 2014ean, terrorismo akusaziopean eta inongo garantiarik gabe epaituez gero, 2016an, exekutatuta beste 46 pertsonekin batera. Amnistia Internazionalak kontzientzia preso moduan defenditu zuen azken momentu arte. Haren iloba, Ali Mohammed al-Nimr, heriotza zigorrera kondenatua dago baita ere, 2011ko protestetan parte hartzeagatik; urte hartan adin txikikoa zen.

Ideologia
---------

Saudi Arabiako aktibistek pertsona moderatua bezala deskribitzen dute nahiz eta sermoietan erretorika sutsua erabili. Dena dela, inoiz ez zuen estatuaren aurka biolentziaren aldeko jarrera hartu. Haren ideia nagusietariko bat xiitak nagusiak diren "Ekialdeko Probintziaren" independentzia erreibindikatzea izan zen. Ohikoak ziren Arabiako monarkiaren eta ustelkeriaren aurkako kritikak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Exekuzioen berri, Jon Fernandezek Berrian, 2016/01/03.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1992645
* Commonscat Multimedia: Nimr al-Nimr / Q1992645

---

 |

* Wd Datuak: Q1992645
* Commonscat Multimedia: Nimr al-Nimr / Q1992645
{{eraikin infotaula
| izena = Ibarretxe Kultur Etxea 
| irudia = 
| irudi-oina = 
| herria = [[IurretaIurreta]]
| helbidea = Bentak ingurubidea
| herrialdea = EH
| lekua = Bizkaia
| lurraldea =  Bizkaia
| jabea = Iurretako Udala
}}

Historia
--------

Iurretako kultur etxea1
**Ibarretxe Kultur Etxea** Bidebarrietan kokatuta dago. Areto nagusi batek eta funtzio anitzeko gelak osatzen dute. Eraikuntza berean umeen Ludoteka, KZ Gunea eta Udal Liburutegia daude.

Ibarretxe eraikin hau 1998. urtean erosi eta konpondu zuen Iurretako Udalak, kultur etxea eta arestian aipatutako zerbitzuak herritarrei eskaintzeko asmoz.

2000ko abenduaren 31n inauguratu zen eta 2001eko urtarrilean ireki zituen ateak.

Eskaintzen dituen zerbitzuak jarraian zerrendatuta ageri dira:

* KZgunea: Interneterako gunea.
* Umeentzako ludoteka: Haurren aisialdirako gunea.
* Azpiegiturak: Herritarrek areto-nagusia, bilera gelak eta bestelakoak erabiltzeko aukera
* BIblioteka: Irakur-zaletasuna bultzatzeko ekintzak antolatzen ditu.
* Gizarte-Ongizate saila: Emakumeari, etorkinei eta hirugarren adinekoei zuzendutako hainbat ekintza alntolatzen ditu.
* Kultura, kirola, hezkuntza eta aisialdi zerbitzuen kudeaketa.

Ekintzak
--------

Ibarretxe Kultur etxean hainbat ekintza eskaintzen dira herritarrentzak. Orokorrean aipatzeko, hurrengoak nabarmendu daitezke

Kultur tailerrak: ume eta helduek zuzendutako hainbat kultur tailer eskaintzen dira.

Kultura-, kirol-, hezkuntza- eta aisialdi-zerbitzuen kudeaketa: Zuzenean antolatzen diren jarduerez gain, erreferentziazko eta harremanetarako gunea ere bada, bai klub edo ikastetxeekin batera jarduerak antolatzeko, bai horretarako dirulaguntzak kudeatzeko. 

### Ordutegia

- Neguko ordutegia: astelehenetik ostiralera

Goizez: 9:00etatik 13:30era

Arratsaldez: 15:00etatik 20:00etara

- Udako ordutegia: astelehenetik ostiralera

Goizez: 8:00etatik 13:30era

Erreferentziak
--------------

1. ↑    r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f, r01etpd158aa64558419b9ec5ed77644af02263cda.  (2015-09-29). «Ibarretxe Kultur Etxea (Iurreta)» *www.kulturklik.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
2. ↑   «El Ayuntamiento de Iurreta reabrirá la Ludoteca de Ibarretxe Kultur Etxea el próximo lunes | dotb Durangaldeko Telebista» *dotb.eus* 2022-04-19 (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
3. ↑   Doyle, K..  (2022-09-10). «La kultur etxea de Iurreta ofrece treinta talleres» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
4. ↑   DURANGON.  (2022-09-10). «Iurreta ofrece talleres de escritura creativa, ilustración, baile moderno, fotografía móvil y kreateka» *durangon.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
5. ↑   «Ibarretxe kultur etxea tokiko agenda - Anboto.org» *anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2024-03-14).
6. ↑   Doyle, K..  (2024-01-12). «Iurreta apuesta por el teatro gratuito infantil y para adultos con ‘Antzerkia bultzatuz’» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).

Kanpo estekak
-------------
**Euskal Herriko Kontseilu Sozialista** Mugimendu Sozialistaren parte den erakunde politiko komunista da. Mugimendu Sozialistaren erreferente politiko eta bozeramaile nagusi gisa jarduten du.

Historia
--------

2018an, Ikasle Abertzaleak antolakundeak, ordura arte ezker abertzaleko ikasle-sindikatu erreferenteak, Ernairekin eta ezker independentistaren inguruarekin hautsi zuen. Hurrengo urteetan, erakunde eta tresna berriak sortu ziren ikasleen antolakundearen inguruan, hala nola GKS eta Gedar, eta Euskal Herriko Mugimendu Sozialista deritzona sortu zen.

2023ko abenduaren 16an Euskal Herriko Kontseilu Sozialista aurkeztu zen Eibarko Astelena pilotalekuan. *Estrategia Sozialista Berria* deritzona aurkeztu zuten, Mugimendu Sozialista gidatuko duen estrategia definitzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Euskal Herriko Kontseilu Sozialista.  (2023). *Estrategia Sozialista Berria.* .
2. ↑   «Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2024-02-22).
3. ↑    Gedar. «Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua» *Gedar: Langile kazeta* (Noiz kontsultatua: 2024-02-22).
4. ↑    Gedar. «Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute» *Gedar: Langile kazeta* (Noiz kontsultatua: 2024-02-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123864014

 |

* Wd Datuak: Q123864014
*Tricholoma fracticum*

Sinonimoa: *Tricholoma bastschii*

Ez da jangarria, oso mingotsa baita, eta denbora luzez egosita ken daiteke, baina ez du merezi, kalitate txikiko jangarri bat besterik ez baitugu lortuko.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 8 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, sendoa, mamitsua, ganbila, lau-ganbila, azkenean pixka bat deprimitua, ertza biribildua, izurtua eta leuna. Azal leuna, eguraldi hezean pixka bat likatsua, distiratsua, zetaduna, haritsu samarra, arre-gorrixka koloretik gaztaina kolore ilunera doana.

**Orriak:** Ugari, estu, eskotatuak, zuriak, ale zaharretan orban arre-gorrixkekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Lodia, haragitsua, nahiko laburra, zilindrikoa, haritsua, okertua eta sustrai antzekoekin, erliebe txiki batez ondo markatutako eraztun itxurako zuria goialdean, eraztun eremuaren azpia, kapela bezala, arre-gorrixka kolorekoa da.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, irin usainekoa eta zapore mikatzekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* hitza grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Tamainagatik pinudietako azikulen artean nabarmentzen den espeziea da, eta oso hurbil dauden beste espezie batzuetatik bereizten da, ale gazteek ongi markatutako eraztun-eremu zuria dutelako.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean sortzen da, *Pinus pinaster*-reko pinudietako pinu-lumen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 160 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
**Libertate Nafarra** 2014an Nafarroan sortutako alderdi politikoa da. Mikel Iriarte alderdiko presidentea da eta zerrendaburuak Mikel Los Arcos eta Gaizka Basaldua dira.

Pentsamoldea
------------

Nafarroa "bere askatasuna, eskubideak eta herritarren politika aktiboa berreskuratu nahi duen estatu" gisa ulertzen du alderdiak. Nafarroa ez da "soilik Euskal Herri barneko probintzia bat", ezta "zazpi herrialdeetako bat" ere, baizik eta "estatu gisa" ulertzen dute lurraldea. Foru erkidegoa "belauniko" dagoela uste dute, eta herritarrek "euren eskubideen eta askatasunaren defentsan bat egitea" da euren asmoa.

Hauteskunde emaitzak
--------------------

Lehen aldiz 2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan aurkeztu ziren eta 955 boto eskuratu zituzten, %0,28a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Libertate Nafarra alderdia sortu dute, "nafar patriotismoaren botoa mobilizatzeko"», *Berria*, 2014-10-24
2. ↑    *Elecciones 2015 al Parlamento de Navarra - Resultados finales.*  Nafarroako Gobernua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492329

 |

* Wd Datuak: Q20492329
**Zergatik** izenburuko eskultura Donostiako Añorga Txiki auzoan dago eta metalezko irudi bat da. 1979an inauguratu zen. Añorga Txiki kaleko goiko errebueltan kanpoko aldean parketxo batean. Egilea Josean Jadiku Díez de Quevedo da.

Garaia
------

Añorga Txikiko auzo elkartea sortu zuten. Era berean, Cementos Rezola fabrikarekin harreman zuzenagoa izateko tresna izatea nahi zuten. Jadiku izendatu zuten presidente, eta, hasieratik, auzuneko «arazo esanguratsuena» konpontzen ahalegindu zen: Rezolak asko kutsatzen zuen Añorga osoa. Irtenbide baten bila, fabrikarekin bilera batzuk egin zituen auzo elkarteak. Hori dela eta, auzo elkarteak Donostiako Udalarengana eta Eusko Jaurlaritzarengana jo behar izan zuen baina arazoa ez zen konpondu. 

Testuinguru horretan, Jadikuk lorategietan eskulturak jartzeko proposamena luzatu zion auzo elkarteari: «Ideia ona iruditu zitzaien, eta lehenengoa nik egingo nuela esan nien. Ordurako, hainbat eskultura eta artelan eginak nituen», gogoratu du Jadikuk. Horrela sortu zuen Zergatik? eskultura 70eko hamarkadaren bukaeran: «Jesus Mari Ijurkoren eta Arturo Zelarainen laguntza izan nuen. Ijurkok Rezolan egiten zuen lan, eta soldatzailea zen. Haren bitartez lortu nuen materiala. Zelarainek, berriz, forja batean egiten zuen lan, eta han egokitu zituen eskulturaren pieza batzuk».

Deskribapena
------------

Erortzen ari den giza itxura duten forma batzuek bisitariari
galdera bat egiten diotela dirudi. "Zergatik" obrak jakin-mina sortzeaz gain bereizgarri sekretu bat gordetzen du. Díez de Quevedok oso material bereziak erabili baitzituen eskultura osatzeko: Cementos Rezola fabrikan egin zuten berrantolaketa batetik atera ziren hondakinak dira. Imajinazioaren bidez hondakin huts ziren turutak, hagatxoak, txapa eta txatarra gizaki metaliko bihurtu ziren.

Esanahia
--------

Artistaren esanetan Rezolaren kontrako eskultura bat da. Pertsonaia fabrikari begira kokatu zuen, ukabila altxata. Auzoari eragiten zion kutsadura salatzeko sortu zuen. Horregatik, Rezolaren desegiteko materiala erabili zuen: burdin zatiak, hegaxkak eta hodi zatiak. Hau da, beraien materiala erabili zuen haien aurkako eskultura bat egiteko». Garai hartan, Añorga Txikin bizi ziren auzotar batzuek esanahiaren berri bazutela aitortu zuen baina ezkutatzea erabaki zuen. «Egia esan izan banu, eskulturak ez zuen zutik egun bakar bat ere iraungo», nabarmendu du Jadikuk.

Iruditegia
----------

* Zergatik (2017)
* Gorputz osoaGorputz osoa
* Parkean erortzen ari da giza irudiaParkean erortzen ari da giza irudia
* **Zergatik** (1979)
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bestelako begiradak. Donostiako eskulturak Donostia turismo
2. ↑   «Zergatik - Donostiako eskulturak» *www.santelmomuseoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
3. ↑
4. ↑  Ibidem.

Ikus, gainera
-------------

* Toka (eskultura)

Kanpo estekak
-------------

* Iñaxio Esnaola Aranzadi: "Eskulturaren benetako esanahia, argitara", *Hirutxuloko Hitza*, 347.zk. 2023/02/24a.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37170496

 |

* Wd Datuak: Q37170496
**Sestao Sport Kluba** Sestaoko futbol taldea zen. 1916an sortua, arazo ekonomikoak zirela eta desagertu zen 1996ko udan, 80 urte pasa ondoren. 17 denboraldi egin zituen Bigarren Mailan. Desagertu zenean Sestao River Club taldea sortu zen.

Historia
--------

### Sorrera

*Sestao Sport Club* 1916an sortu zen. Hasieran, Erregional Mailan aritu zen baina Gerra Zibilaren ondoren Bigarren Mailako bost multzoetako batean kokatu zuten urtebetez. Bere multzoan laugarren egin bazuen ere berrantolaketa baten ondorioz hirugarren mailara itzuli zen.

### Bigarren mailan

Bigarren Mailako lehen aroa 1954ean hasi zuen eta emaitza aipagarririk izan ez zuen arren zazpi urtez egon zen bertan harik eta 1961ean eitsi zen arte. 1955ean Bigarren mailarako igoera hau gertatu zenean Buenos Airesko River Plate Europa mailan bira bat egiten ari zen eta kontinente guztia txunditu zuen. Haren indarra hartu nahian zaleek "River" deitu zioten taldeari.

1977an sortuberria zen Bigarren B Mailara igo zen eta 80. hamarkadaren hasieran emaitza txukunak lortu zituen. 1985ean txapelduna izan zen eta bigarren mailara itzuli zen. Hantxe 8 denboraldi eman zituen. 1986-87 denboraldian igotzekotan zegoen Javier Irureta entrenatzailea zela baina azkenean 6. postuarekin konformatu behar izan zuen. Hurrengo urtean, Errege Kopako Real Madriden aurkako partidan, Hugo Sanchez madrildarrak botilakada bat jaso zuen eta Las Llanas estadioak bi partida zigorra izan zuen.

### Elkarte anonimoa

1991-92 denboraldian, Sestao *kirol elakrte anonimoa* bihurtu zen. Hurrengo urtean, Bigarren B Mailara jaitsi eta arazo ekonomikoak izan zituen. 1995ean, berriro igo baina urtebete baino ez zuen eman Bigarren Mailan eta 1996an arazo ekonomikoak zirela eta kluba desagertu zen.

### Sestao River Club

Sakontzeko, irakurri: «Sestao River Club»
Sestao Sport desagertu zenean, Sestao River Club sortu zuten, *River* ezizenaz baliatuz.

Uniformea
---------

* **Lehenengoa**: Zamarra berde-beltza eta praka beltzak.
* **Bigarrena**: Zamarra txuria eta praka berdeak.

Futbol Zelaia
-------------

* Izena: Las Llanas Futbol Zelaia.
* Helbidea: Las Llanas zumarkalea, z/g - Sestao
* Telefono: 94 496 07 29
* Irekiera: 1923
* Edukiera: 8.905 ikuslea
* Neurriak: 103 x 65 metro

Jokalari eta entrenatzaile ezagunak
-----------------------------------

* Ernesto Valverde
* Jose Luis Mendilibar
* Javi Gonzalez
* Alberto Albistegi
* Hermenegildo Elizes
* Javier Irureta
* Blas Ziarreta
* Andoni Aspiazu
* Iñaki Villarejo
* Kali Garrido
* Jesús María Bastida

Datuak
------

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 17
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 10
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 30

Palmaresa
---------

* Bigarren B Mailako Ligako Kopa (1): 1985.
* Hirugarren Maila (1): 1954.
* Espainiar Federakuntzako Kopa
* Sestao Udala Saria
* Bizkaia Kopa
* Euskadi Kopa
* La Sardina Saria
* Barakaldo Saria

Ikus, gainera
-------------

* Sestao Sport eta River taldeen ibilbide historikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032444

 |

* Wd Datuak: Q1032444