recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
31°30′N 113°48′W﻿ / ﻿31.5°N 113.8°W﻿ / 31.5; -113.8
 Puerto Peñascotik Adair badira doan itsas ertza.
**Adair badia**, baita **Aduar badia** ere, Mexikoko Sonora estatuan dagoen badia bat da.  Kaliforniako golkoan dago. Badia honetako hezeguneak 2009tik Ramsar hitzarmenaren barruan daude. Badia Puerto Peñasco herri turistikotik gertu dago.

Hiru dira ikus daitezkeen habitat nagusiak:

* Zingirak
* Artesiar putzuak edo pozaderak
* Gatzagak

Zonaldean desagertzeko zorian dauden zenbait animalia ikus daiteke, besteak beste, *Cyprinodon macularius* endemismoa. Itsas dortokek presentzia ere garrantzi handia du: *Caretta caretta*, *Chelonia agassizi*, *Chelonia mydas*, *Dermochelys coriacea* eta *Lepidochelys olivacea*. Arrainen artean Kaliforniako golkoaren iparraldean hiru espezie endemikoak daude: *Gillichthys seta*, *Anchoa mundeoloides* eta *Leuresthes sardina*. Floran bi espezie endemikoak aipatzen dira: *Distichlis palmeri* eta *Suaeda puertopenascoa*.

Hidrologiaren ikuspuntutik Adair badiaren balore nagusia lur azpiko akuifero baten presentzia da, Sonoyta-Puerto Peñasco. Akuifero honek milaka urte ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  México designa su sitio Ramsar No. 113

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281942

 |

* Wd Datuak: Q281942
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cambridge da. 2010eko zentsuaren arabera 50.486 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 2.138,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,88 ura dira. Beste 2.131,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 50.486 pertsonetatik 48.895 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.402 dira. 762 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 183 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 561 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486328
* Commonscat Multimedia: Henry County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153617018
* LCCN: n81096302
* NARA: 10039206
* **Lekuak**
* OSM: 1800721
* TGN: 2000511

 |

* Wd Datuak: Q486328
* Commonscat Multimedia: Henry County, Illinois
Lerro diagonalak paraleloak dira
**Ilusio optikoa** ikusmenaren zentzumenean sortzen den ilusioa da errealitate bat hainbat formetan ikustea egiten duena. Hauek burmuinetan lotutako efektu fisiologiko bat izan daiteke (argitasuna, kolorea, higidura... argi distiratsua ikusi ondoren) edo kognitiboa, gure munduaren ezagutza inplikatuta badago (du Rubinen kopa bertan bi aurpegi edo kopa bat ikus daitezke).

Giza garunak soilik gauzaki batean kontzentratu daiteke, beraz, bi formak irudi bakar batean aurkezten direnean, irudiaren nahasmena garuneko  nahasmena eragiten du eta horrek errealitatearekin zerikusirik ez duen beste ikuspegi bat sortzen du.

Ilusio optikoak ez dira nahimenaren menpe sortzen eta pertsona batetik bestera sortzen duten efektuak aldatu egiten da.

Artista askok hartu dute ilusio optikoak aukera bat bezala bere obrei sakonera edota kontrastea emateko.

Ilusio optikoa fisiologikoki eskuineko hemisferioan eta ezkerreko garunaren konexioetan gertatzen da, horri esker pertzepzio-gaitasuna daukagu.

Ilusio optiko batzuk
--------------------

* Grid ilusioa
* ispilatze
* holograma
* estereograma
* irradiazio

Ilusio optikoekin lan egin duten artistak
-----------------------------------------

*All is Vanity*, Charles Allan Gilberten lana, 1902an.
* Octavio Ocampo
* Maurits Cornelis Escher
* Salvador Dalí
* Giuseppe Arcimboldo
* Marcel Duchamp
* Oscar Reutersvär
* Charles Allan Gilbert

Iruditegia
----------

* Ebbinghaus ilusioa: Ezkerreko laranja koloreko zirkuluak eskuinekoa baino txikiagoa ematen du baina berdinak dira.Ebbinghaus ilusioa: Ezkerreko laranja koloreko zirkuluak eskuinekoa baino txikiagoa ematen du baina berdinak dira.
* Kafe hormako ilusioa: Paraleloak diren marra horizontalek irudi honetan makurtuta ematen dute.Kafe hormako ilusioa: Paraleloak diren marra horizontalek irudi honetan makurtuta ematen dute.
* Mugimenduaren ilusioa: koloreen kontrasteak mugimenduaren ilusioa sortzen du.Mugimenduaren ilusioa: koloreen kontrasteak mugimenduaren ilusioa sortzen du.
* Ilusio optikoaren diskoa. Giratzerakon diskoan dauden pertsonaiek mugitzen diren irudia sortzen dute, 1833.Ilusio optikoaren diskoa. Giratzerakon diskoan dauden pertsonaiek mugitzen diren irudia sortzen dute, 1833.
* Spinning Dancerrek ezkerretara zein eskuinetara egiten duela ematen du.Spinning Dancerrek ezkerretara zein eskuinetara egiten duela ematen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Ilusio optikoak.
* **(Gaztelaniaz)**:15 ilusio optiko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174923
* Commonscat Multimedia: Optical illusions

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11938445g (data)
* LCCN: sh85095148
* NDL: 01105716
* NKC: ph211778
* AAT: 300056335
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009903

 |

* Wd Datuak: Q174923
* Commonscat Multimedia: Optical illusions
**Absurduaren antzerkia** 1940, 1950 eta 1960ko hamarkadetan zehar hainbat europar eta estatubatuar antzerkigileek idatzitako antzezlan multzo bat da. Existentzialismo eta surrealismoaren eragina du. Bere ezaugarri nagusiak istorioek itxuraz inongo esanahirik ez izatea, solasaldi errepikagarriak, eta maiz giro onirikoa sortarazten duen drama sekuentzia gabeziak dira. Umorea eta mitifikazioaren baitan artearekiko jarrera zorrotza zeukaten. Inkoherentzia, zentzugabekeria eta logika eza ere antzezlan guzti hauen ezaugarri amankomunak dira.

Absurduaren antzerkiaren ordezkari nabarmenenak Eugène Ionesco, Antonin Artaud, Samuel Beckett, Arthur Adamov, Tom Stoppard, Harold Pinter, Sławomir Mrożek, Jean Genet, Miguel Mihura eta Fernando Arrabal antzerkigileak izan dira.

Kanpo estekak
-------------

* Patri Urkizuren artikulua *Literatura Terminoen Hiztegia*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191760
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX549476
* BNF: 120486794 (data)
* GND: 4141169-9
* LCCN: sh85134575
* NKC: ph118247
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191760
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paris da. 2010eko zentsuaren arabera 32.330 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 1.536,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,12 ura dira. Beste 1.455,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.330 pertsonetatik 29.075 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 553 dira. 2.578 beltzak edo afroamerikarrak. 93 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 465 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Henry County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489007
* Commonscat Multimedia: Henry County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127867199
* LCCN: n82120714
* NARA: 10040060
* **Lekuak**
* OSM: 1847628
* TGN: 2001876

 |

* Wd Datuak: Q489007
* Commonscat Multimedia: Henry County, Tennessee
Hemolisia agertzen duten odol zelulak eskuineko saio hodian eta hemolisirik gabeak ezkerrekoan eta erdikoan.
**Hemolisia** eritrozitoen (globulu gorri edo hematien) deusezte ekintza da. Eritrozitoak ez du ez nukleo, ez organulurik, eta beraz, degradatzen denean hemoglobina irteten da likido estrazelularrera.

Hemolisiaren gorputzaren barnean gertatzen denean, anemia ager daiteke. Gorputzetik kanpo gertatzen denean ordea, proba biokimikoen emaitzak alda ditzake. Hau zelularen barnean potasio kontzentrazioa handiagoa delako gertatzen da eta eritrozitoak deuseztean potasio hau kanpora ateratzen da proben emaitzak aldatu eta baliogabetuz.

In vitro ematen den hemolisi honen arrazoi nagusienak odol-ateratzean dute oinarria: aspirazio indartsuegia, kutsatutako xiringen erabilera, antikoagulatzaileen proportzio desegokia... Lortutako odol lagina denbora luzean gordetzea analisiak egin aurretik, hemolisia agertzearen arrazoia izan daiteke baita ere.

Estreptokokoek burututako hemolisia, ezkerretik eskuinera: alfa, beta eta gamma hemolisiak.
Zenbait mikrobio patogenok, esaterako estreptokokoek, odol-agarra duten petri kutxatiletan eritrozitoen hemolisia burutzeko gaitasuna dute. Hemolisi hau mota desberdinetakoa izan daiteke:

* **Alfa hemolisia**. Bakterio kolonien inguruan halo berde bat agertzen da, eritrozitoen hemoglobina eta metahemoglobinaren oxidazioaren emaitza da.
* **Beta hemolisia**. Bakterio kolonien inguruan halo argi bat agertzen da, eritrozitoen hemolisi osoaren ondorioz.
* **Gamma hemolisia**. Ez da odolaren dekoloraziorik ikusten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q471706
* Commonscat Multimedia: Hemolysis

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph804777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002372
* MeSH: D006461

 |

* Wd Datuak: Q471706
* Commonscat Multimedia: Hemolysis
**Kataluniako Kultur Enpresen Institutua** (katalanez: *Institut Català de les Empreses Culturals, ICEC*) Kataluniako Generalitateko Kultura Sailaren erakunde publiko bat da. Kultura-sektorea garatzeko eta finkatzeko lan egiten du, kulturaren enpresen eta profesionalen lehiakortasuna eta profesionalizazioa hobetzeko asmoz.

ICECek sektore guztietako kulturaren arloko enpresa, profesionalak laguntzen eta aholkatzen ditu, beraien artean, arte eszenikoak, ikusizko arteak, ikus-entzunezkoak, kultura digitala, liburua eta musika. Halaber, finantzaketarako laguntzak eta tresnak eskura izateko aukerak ematen ditu.

Bere ekintzen bidez, ICECek kalitatezko kultura-sare lehiakorra eraikitzen laguntzen du eta kontsumo-ohiturak eta publikoaren sorrera ere sustatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «Qui som» *Institut Català de les Empreses Culturals* (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12270288
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305878604

 |

* Wd Datuak: Q12270288
Ekorketazko mikroskopio elektronikoaren bidez egindako giza odolaren argazkia. Globulu gorriak, globulu zuri mota batzuk (linfozitoak, monozito bat eta neutrofilo bat), eta disko-formako plaketa batzuk ageri dira.
**Hemograma** odoleko zelula-elementuen kopurua edota kontzentrazioa adierazten dituen analisia da. Hainbat hemograma-mota erabiltzen dira medikuntzan, baina gehien erabiltzen denak adierazten ditu odol mm3 batean dauden hemati-, leukozito- eta plaketa-kopuruak, globulu-balioa eta globuluen jalkiera-abiadura.

**Formula leukozitarioak** globulu zuri mota bakoitzaren portzentaia adierazten du eta baita adierazten du heldu gabeko edo normalak ez diren zelulen agerpena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886518
* Commonscat Multimedia: Complete blood count

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 167640639 (data)
* GND: 4146064-9
* LCCN: sh85014967
* SUDOC: 17820711X
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003642

 |

* Wd Datuak: Q886518
* Commonscat Multimedia: Complete blood count
**Indeterminismoa** determinismoaren aurkako jarduera filosofikoa da.
Indeterminismo joera filosofikoak defendatzen du giza jokaera ez dagoela kausaltasun naturalaren menpe, gizakia askea dela. Kausaltasunaren printzipioak baieztatzen du gertakari guztiak lege aldaezinen menpe daudela, hau da, gertakari jakin bati, ezin bestean, lege aldaezin batek agintzen duen efektuak jarraitzen dizkiotela.

Gizakiak bere buruaren jabetasuna baduela, norberak bere nahierara joka dezakeela, defendatzen du indeterminismoan sinesten duen filosofoak.

Gatazka filosofikoa Indeterminismoaren (askatasunaren izatea) eta determinismoaren (askatasun gabezia) artean, bi aurkako gertakari motaren arteko kontraposizioa dakar: gertakari natural baten premiagatik, mundu fisiko eta biologikoko gertaerak urrikigabeko modu batean zuzentzen dituena; eta askatasuneko gertakari bat, ez dago lotuta lege fisiko edo biologikoetara, eta giza legearen autodeterminazioa baimentzen duenari ordez,"*Irizpide askea*"
Askatasunaren defentsa indeterminismoaren defentsa batera garamatza, hau da gure erabakiak eta gure ekintza ez daude determinatuak, kondizionatuak baizik.

Indeterminsimoaren ordezkari garrantzitsuenetako batzuk hauek dira:

* Baruch Spinoza
* Arthur Schopenhauer
* Karl Marx
* Friedrich Nietzsche

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q876695
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q876695
Ilargi-erlojua Queens' College-n, Cambridge-n, ilargiaren faseko zuzenketen taula erakusten duena 
**Ilargi-erlojuak** eguzki-erlojuen antzeko piezak dira. ilargi-erloju oinarrizkoena, eguzki-erlojuaren berdina dena, ilbetearen gauean baino ez da zehatza. Gero, gauero, 48 minutuko atzerapen gehigarria gertatzen da (batez beste); ilargi betearen aurreko gau bakoitza, berriz, 49 minutu azkarragoa da (berriro ere batez beste), irakurtzeko argi nahikoa dagoela suposatuz. Beraz, aste bat ilargi betearen alde bakoitzean, ordu egokia baino 5 ordu eta 36 minutu lehenago edo beranduago irakurriko du ilargi-erlojuak.[erreferentzia behar] Ilargi-erloju aurreratuenek ordu egokia lortzeko kalkulu zehatzak erakusten dituzten grafikoak izan ditzakete, baita latitudea eta longitudea kontuan hartuta diseinatutako dialak ere.

Ilargi-erlojuak oso lotuta daude ilargiko lorezaintzarekin (gauez loratzen diren landareak) eta lorezaintzako liburu oso batzuk aipa ditzakete.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956774
* Commonscat Multimedia: Moondials

---

 |

* Wd Datuak: Q956774
* Commonscat Multimedia: Moondials
La Línea de la Concepcióngo jaietatik ospetsuena **Igande Rozieroa** da. Beti ospatzen da feriako lehenengo igandean. Aurreko larunbatean "Gran Cabalgata"-ren eguna izaten da eta feria-eremuko ekintzak egin eta geroko egunean ospatzen da Igande Rozieroa. Kuriosoa da feriaren barruan jai berrietariko bat izan arren, esponente maximoetariko bat izatea.

Jai hauek La Linea de la Concepcionera diru asko eramaten dutenez, bertoko merkatariek asmatuta-edo, feria honi "*La Salvaora*" esaten diote, hau da Salbatzailea, diru horrekin kezka ekonomikoak gutxitzen omen direlako.

Ospakizunaren jatorria
----------------------

XX. mendeko 70. hamarkadako amaieran, feriako igandearen goizak zeukan atrakzio nagusia Zaldunen Ibilaldia izaten zen, Errege Kaletik. Epaimahai bat existitzen zen, Merkatarien Zirkulu sarreran. Igande guztietako ohiko meza, gero eta *rozieroago* bilakatu zen denborarekin, data hauen jai ezaugarriengatik eta urte horietan eratzen ari zelako La Lineako Ermandade Rozieroa izango zena.

Meza amaitzen zenean, festa Errege Kalera leku-aldatzen zen. Urtetik urtera, gero eta jende gehiago eta gero eta giro hobea lortu zuten. Villar izeneko familia bati bururatu zitzaion pasatzen ziren pertsona guztiei ardo kopa bana ematea. Ospakizun hau esportatu zen inguruko lokalitateetara. Gaur egun ospatzen jarraitzen da oso modu antzekoan.

Igande Rozieroa XXI. mendean
----------------------------

Jai guztiak bezala, Igande Rozieroa eboluzionatzen joan da urtez urte eta, esentzia originala kontserbatzen duen arren, aldatu da gaur egun ezagutzen dugun eredura ailegatu arte. Igande Rozieroa urteko egunetako itxaronetariko bat da Cadizeko ingurune hauetan, non gazteak eta nagusiak bizikidetasuneko jornada handi batez gozatzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477045

 |

* Wd Datuak: Q25477045
**Heinrich Friedrich Emil Lenz** (errusieraz: Эмилий Христианович Ленц; Dorpat, 1804ko otsailaren 24agreg./otsailaren 12ajul. - Erroma, 1865eko otsailaren 10a) fisikari errusiar bat izan zen, Baltikoko alemaniarra hain zuzen, 1833an bere izenez ezaguna den Lenzen legea argitaratzeagatik ospetsua. Lenz-en legeak ondorengoa dio:

*"Induzituriko korrontearen noranzkoa korronte hori sorrarazten duen kausaren aurka egiteari dagokiona da."*

Gorputzek beren tenperaturaren arabera duten eroankortasunari buruz ere ikerketa esanguratsuak egin zituen eta 1843an bi hauen arteko erlazioa aurkitzea lortu zuen, beranduago James Prescott Joule fisikari ingelesak zabaldu eta osatuko zuena. Hori dela eta, Joule efektua izenez da ezaguna.

Gaur egungo Estonian jaioa, 1820an bigarren hezkuntza amaitu ondoren, kimika eta fisika ikasteari ekin zion Tartuko Unibertsitatean, bere jaioterrian. Otto von Kotzebuerekin egin zuen bere hirugarren munduan zeharreko bidaia 1823tik 1826ra bitartean. Bidaian zehar, Lenzek baldintza klimatikoak eta itsasoko uraren propietate fisikoak ikasten jardun zuen, eta 1831. urtean elektromagnetismoa ikasteari ekin zion. Bidaiaren ostean, Lenz San Petesburgoko Unibertsitatean hasi zen lanean, Matematika eta Fisikako Dekano bezala 1840 eta 1863 urteen artean.

Jada izendatuta dagoen Lenz-en Legearen ondorioz Faradayren legea osatu zen. Hori dela eta, Faraday-Lenz legea bezala ere ezagutzen da, arazoaren aurrean eginiko esfortzuari ohore eginez.

Ikus, gainera
-------------

* Elektrizitatea
* Elektrizitatearen historia
* Faradayren legea
* Lenzen legea
**Hirota santutegia** (japonieraz: 廣田神社, *Hirota-jinja*?)
 Nishinomiyan dagoen santutegi xintoista nagusia da, Japoniako santutegirik zaharrenetakoa.

Historia
--------

Nihon Shoki liburuak dioenez Hirota santutegia Jingū enperatrizak III mendearen hasieran eraikitako hiru santutegietako bat da. Heian Aroaren hasieran enperadoreak bere babesean hartu zuen eta 965ean Murakami enperadoreak mezulariak bidali zituen 16 santutegietako bat izan zen. XI mendean inperioko 22 santutegien multzoan sartu zuten.

Kyotoko aristokraziak tenplua *Nishi no miya* izenaz ezagutzen baitzuen, "mendebaldeko santutegia" eta bere inguruan hasi zen eratzen Nishinomiya hiria.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1466105
* Commonscat Multimedia: Hirota Shrine

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00633827

 |

* Wd Datuak: Q1466105
* Commonscat Multimedia: Hirota Shrine
**Igariko monasterioa** (izen osoa: *Igariko Done Bikendi monasterioa*) Nafarroa Garaiko Zaraitzu ibaxako Gorza udalerriko Igari kontzejuan dagoen monasterio zahar bat da.

Kokapena
--------

Gaur egungo Done Bikendi eliza, XIII. mendekoa, Eulogio Kordobakoak aipatu eta bisitatu zuen San Benito ordenako monasterio honetakoa izan liteke.

Historia
--------

IX. mendea baino lehenagokoa. Eulogio Kordobakoak bisitatu zuen eta Semeno abadea izan zen, 846an santuak eta martiriak Wilesindo Iruñeko gotzainari bidalitako gutunean agurtzen duena. Geroago, 1085ean, Iruñeko errege Antso V.a Ramiritz Leireko monasterioan sartu zuen. Donejakue bideko urrats garrantzitsua izan zen. Leire gutxiagora datorrenean, Igari ere desagertzen da bizitza monastikotik.

Erreferentziak
--------------

* «IGARIKO DONE BIKENDI MONASTERIOA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).

Ikus, gainera
-------------

* Igari
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110917584

 |

* Wd Datuak: Q110917584
**Hiroshimako gaztelua** (japonieraz: 広島城, *Hiroshima-jō*?)
 Japoniako Hiroshima hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da. XVI mende bukaerakoa zen baina 1945eko abuztuaren 6an jaurtitako bonba atomikoak suntsitu zuen eta gaur egungo eraikina 1958an altxatutakoa da.

Historia
--------

Mōri Terumoto daimyoak Hiroshima 1589an fundatu zuen eta gaztelua eraiki zuen 1592 eta 1599 artean. Hasierako gaztelua egurrezkoa zen eta batez ere pinua erabili zuten egiteko. Mōri Terumotok gaztelu hartatik bederatzi probintzia gobernatzen zituen baina 1600ko Sekigaharako borroka galdu ondoren Tokugawa shogunerriaren esku gelditu zen eta hauek Fukushima Masanori ezarri zuten bertako gobernadore.

1619an uholdeak izan ziren Hiroshiman eta gaztelua kaltetua izan zen. Garai hartan debekaturik zegoen Tokugawatarren baimenik gabe gazteluak eraikitzea baina Masanorik gaztelua berreraikitzea erabaki zuen. Berehala kendu zuten kargutik eta Asano Nagaakira bihurtu zen daimyo berri. Bere leinuak gobernatu zuen Hiroshima harik eta 1868ko Meiji berrezarkuntzak sistema feudala desegin zuen arte.

Meiji enperadoreak funtzio militarra ezarri zion gazteluari eta 1894-95eko Txinaren aurkako gerra zen bitartean enperadorea bertan bizi izan zen. Aurrez esan bezala 1945ean bonba atomikoak suntsitu zuen eta 1958an berreraiki zen.

Egitura
-------

Gazteluak bost solairu ditu eta 26'6 metrotako altuera. Oinarria harrizkoa du eta honek beste 12'4 metrotako altuera du lurretik hasita. Lautada baten erdian egonik hiru putzu ditu inguruan babes gisa. Gazteluaren lurraldearen barnean Hiroshima Gokoku santutegia ere badago, bonbaren leherketaren aurretik ordea eraikin gehiago zeuden.

Iruditegia
----------

* Gaztelua eta lorategia.Gaztelua eta lorategia.
* Ninon-maru.Ninon-maru.
* Taiko-yagura eta Hon-maru.Taiko-yagura eta Hon-maru.
* Omotegomon atea.Omotegomon atea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Hiroshimako gazteluaren informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41977
* Commonscat Multimedia: Hiroshima Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260017043
* LCCN: n2016040354
* NDL: 00955698

 |

* Wd Datuak: Q41977
* Commonscat Multimedia: Hiroshima Castle
**Henrike I.a Borboikoa** (La Ferté-sous-Jouarre 1552ko abenduaren 29a - Saint-Jean-d'Angély, 1588ko martxoaren 5a), **Condéko II. printzea**, protestanteen liderretako bat izan zen Frantziako erlijio gerretan.

Bizitza
-------

Luis I.a Borboi-Condékoa, Condéko lehen printzearen semea, Henrike, Nafarroako erregearen lehengusua zen (Henrike IV.a Frantziakoa izango zena), eta honen ondoan borrokatu zuen. Maria Clevesekoarekin ezkondu zen 1572an, Blandyn, bere lehengusua, Margarita Frantziakoarekin ezkondu baino aste batzuk lehenago. San Bartolomeko sarraskia gertatu zenean, Parisen zegoenez, Henrike, bere erlijioari uko egitera behartu zuten.

Gortetik ihes egin ondoren, protestanteen armadaren buru jarri zen laugarren, bosgarren eta seigarren erlijio gerretan. Nafarroako erregea baino sartuago kontu erlijiosoetan, Condé, protestanteen benetako lider bezala agertzen da, bere lehengusuarekin arazoak sortzen dizkiona. Pikardiako gobernaria, Condéko printzea ez zen eskualde horretako katolikoen aldetik estimatua, oposizioz, liga propioak eratzen dituztenak.

Bere bigarren ezkontzan, Charlotte de La Trémoillekin ezkondua, 1588an hil zen, bere emaztearen maitale baten esku. Bere oinordekoa, bere seme Henrike II.a Borboi-Condékoa edo Henrike Borboi eta La Trémoillekoa izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q430973
* Commonscat Multimedia: Henri, Prince of Condé (1552–1588)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39532126
* ISNI: 0000 0000 7991 7364
* BNE: XX5671283
* BNF: 13496661f (data)
* GND: 124896251
* LCCN: nr93019180
* NLA: 49784751
* SUDOC: 034339892
* PARES: 136784
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01314/eu\_c\_0848/c0848
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q430973
* Commonscat Multimedia: Henri, Prince of Condé (1552–1588)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luis I.a Borboi-Condékoa** | **Condéko printzea**1569-1588 | Ondorengoa**Henrike II.a Borboi-Condékoa** |
Hozkailu irekia.
**Hozkailua** janari galkorrak, hoztu nahi diren edariak, eta abar tenperatura jakin batean gordetzeko tresna da, hotza artifizialki sortzeko gailu bat duen armairu-moduko batez osatua. Munduan gehien erabiltzen diren etxetresna elektrikoetako bat da.

Batez ere sukalde eta laborategietan erabiltzen dute, zatitze nagusian 2 eta 6 °C tenperatura du eta urtze-puntu azpiko tenperatura (normalean -18 °C) duen izozkailu izeneko zatitze ere badu.

Europan hozkailuen kalitatea izarren arabera ikusten da:

* \*\*\***\*** –30 °C (izozkailua)
* \*\*\* –20 °C (izozkailua)
* \*\* 0 °C
* \* 4 °C

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Hozkailu.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37828
* Commonscat Multimedia: Domestic refrigerators

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4133461-9
* LCCN: sh85112294
* NDL: 00569362
* NKC: ph119178
* AAT: 300215748

 |

* Wd Datuak: Q37828
* Commonscat Multimedia: Domestic refrigerators
**Afrin** (arabieraz: عفرين‎‎, *ʿAfrīn edo ʿIfrīn*; kurdueraz: *Efrîn* edo Afrîn‎; asiriera klasikoz: ܥܦܪܝܢ‎‎) Siriako iparraldeko hiri eta barruti bat da. Siriako Arabiar Errepublikaren barruti (*mantiqah*) gisa Alepo eskualdearen parte da. 2005ean 172.095 pertsona bizi ziren, horietatik 36.562 Afrin hirian bertan. Hiriak zein barrutiak Afrin ibaiaren izena daramate, eta hiria Alepora doan errepidearen zubi baten ondoan dago. Ibaiak hiria bi zatitan banatzen du.

Siriako gerra zibilaren baitan, Turkiak operazio militarra egin zuen. Kurduek zuzendutako YPG eta YPJ taldeek hiria utzi zuten 2018ko martxoaren 17an. Hiria Turkiak babestutako Siriako Armada Askeak inguratu zuen egun horretan eta martxoaren 18an Turkiaren esku geratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q302268
* Commonscat Multimedia: Afrin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140934074
* GND: 1059928590
* LCCN: n2006014195

 |

* Wd Datuak: Q302268
* Commonscat Multimedia: Afrin
**Holandarren garaipenaren alegoria espainiar ontzidiaren aurka Gibraltarren, 1607ko apirilaren 25ean** (nederlanderaz: *Allegorie op de overwinning van de Hollandse op de Spaanse vloot bij Gibraltar, 25 april 1607*), Adam Willaerts herbeheretar margolariaren olio koadroa da, gaur egun Rijksmuseumen gordetzen dena, Amsterdamen. 1615 eta 1630 bitarte margotu zen Ultrechten.

Deskripzioa
-----------

Margolana herbeheretarrek Gibraltarreko guduan espainiarren aurka lortutako garaipenaren alegoria da, 1607ko apirilaren 25ean gertatu zena, Laurogei Urteko Gerraren barruan. Margolanaren lehen planoan ikusi daiteke herbeheretar bat eta espainiar bat makil bat bereganatzeko borrokan, ingeles bat eta veneziar bat begira ari diren bitartean. Atzean, itsasontzi-bataila ikusten da Gibraltarko haitzaren inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Rijksmuseum.nl.*  (Noiz kontsultatua: 2016-6-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17338051
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q17338051
**Indepentziaren Etxea** (gaztelaniaz: *Casa de la Independencia*), 1965eko maiatzaren 14az geroztik **Independentziaren Etxea museoa** (gaztelaniaz: *Museo Casa de la Independencia*), Paraguaiko eta Asuncion hiriko historian balio handia duen eraikina da. Bertan 1811ko maiatzean Paraguai Espainiatik independizatu zuten protagonista nagusiek ezkutuko bilkurak egiten baitzituzten.

Independentziaren Etxea Asunciongo erdialde txikian (gaztelaniaz: *Microcentro*) dago, *Presidente Franco* eta *14 de Mayo* kaleen izkinean. 1965az geroztik museo bihurtua, agiri eta objektu historikoak gordetzen ditu.

Historia
--------

Etxea Antonio Martínez Sáenz espainiarrak eraiki zuen 1772an. Honek Petrona Caballero de Bazán paraguaitarrar zuen emazte. Etxeak hormak adobezkoak ditu; sabaia teilaz estalita dago; eta oinarria palmondoz eta guaduaz eraikita.

Martínez Sáenz anaien orubean Pedro Juan Caballerok ostatu hartzen zuen Tobatí jaioterritik hiriburura joaten zenean.

Martíneztarren etxearen aurrean Juana María de Lararen etxea zegoen. Vicente Ignacio Iturbe, haren biloba, haren etxean ostatu hartu ohi zuen. Juan Bautista Rivarola kapitaina, Barrero Granden bizi zena, hirira joaten zenean bere amaginarrebaren etxean geratzen zen, etxartearen ondoan zegoena. Fulgencio Yegros itzaltsuak eta Mariano Recalde tenienteak Martíneztarren etxera joaten ziren maiz, nondik Facunda Speratti eta Virginia Marín gorteatzen baitzituzten hurrenez hurren.

Martínez Sáenz anaien egoitza espainiarren mendearen aurka konspiratzeko leku ezin hobea izan zen. Maiatzaren 14ko gauean Pedro Juan Caballero buru zuen gizon-talde bat aldameneko etxartetik irten eta handik etxadi gutxira zegoen Espainiako gobernadorearen etxera zuzendu zen. Koartelak hartu ondoren, maiatzaren 15eko gauerdian Bernardo de Velazco y Huidobro gobernadoreak agintea matxinoei eman zien, horrela Paraguai herrialde burujabe bihurtuz.

1943an Paraguaiko Gobernuak etxea erosi zuen. 1961ean Monumentu Historiko Nazionala deklaratu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Independentziaren Etxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3300187
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8179152744547927850001
* LCCN: no2018068377

 |

* Wd Datuak: Q3300187
**Nasiruddin Muhammad** ezizenez **Humayun** (Kabul, 1508ko martxoaren 6a - Delhi, 1556ko urtarrilaren 27a), Indiako Mogol Inperioaren bigarren gobernatzailea izan zen. Bere aita Baburrek antolatzeko astirik izan ez zuen inperio baten buru izan zen.

Historia
--------

1530eko abenduaren 30ean koroatu zuten eta berehala hasi behar uen noble afganiarren erasoetatik babesten. Ekialdeko Bihar estatuan zegoen Sher Shah Suriren armadaren erasoak izan ziren lehenengo. 1532an hauek garaitu zituenean mendebaldetik Bahadur Shahek eraso zion eta hauen kontra borrokan ari zela aprobetxatuz Sher Shahek Bengala eremu osoa eskuratu zuen. Humayunek Bengala berreskuratu nahi izan zuenean porrot handia jasan zuen 1539an eta Agrara erretiratu zen. Ondorengo porrotek gero eta mendebalderago eraman zuten Sindheraino iritsi arte. bertan jaio zen bere seme eta ondorengo Akbar.

Atzerakada horretan Persiara iritsi zen. Persiako Shak tropak eskaini zizkion India berreskuratu ahal izateko eta 1544ean birkonkistari ekin zion. 1545ean Sher Shah Kalinjarreko setioan hil zen eta bere seme Islam Shah Suri-k hartu zuen inperioaren tronua. 1554ean Humayun Indian sartu zen eta hurrengo urtean Lahore eta Delhi eskuratu zituen berriz ere enperadore bihurtuz.

Hainbeste gerratan ibili ondoren bere liburutegiko eskaileretatik erortzean hil zen Humayun 1556an, enperadore urtebete eskas egina zuenean. Hamida Begum alargunak mausoleoa eraiki zion Delhin.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Humayun*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Mogol Inperioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486188
* Commonscat Multimedia: Humayun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11090963
* ISNI: 0000 0000 9722 2603
* BNF: 15029392r (data)
* GND: 121823423
* LCCN: n50034146
* NKC: jo2009330670
* SUDOC: 124023789
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q486188
* Commonscat Multimedia: Humayun
**Independentzia aldarrikapena** nolabaiteko subiranotasuna suposatzen zaion entitateren batek (taldeak edo pertsonak) beretzat arrotza zaion Estatu baten zati zen lurralde jakin baten independentzia formalki aldarrikatzea da. Beste modu batera esanda, independentzia testu juridiko baten bidez aldarrikatzen da. Kasu gehienetan independentzia aldarrikapenak lurralde independizatu berri horien dagokien Estatuen onarpenik gabe burutzen dira, hortaz, maiz aldebakarreko independentzia aldarrikapena bezala izendatzen zaie, batez ere aldarrikapen horren zilegitasuna edo baiozkotasuna zalatzan jartzen dutenen aldetik.

Kasu batzuetan, independentzia ez da aldarrikapen soil batekin lortzen, bi aldeen arteko adostasun batekin baizik. Britainiar Inperioaren antzinako kolonia askok bere independentzia honela lortu zuten, hots, negoziazioaren bidez. Bestalde, zenbait lurraldek euren independetzia *de facto* lortu duten kasuak ere badaude, baina ez dute independetzia aldarrikapenik egin, adibidez Taiwan.

Jurisprudentzia - Nazioarteko Justizia Auzitegiaren Irizpena
------------------------------------------------------------

2010eko uztailaren 22an Nazioarteko Justizia Auzitegiak Kosovoren Independentzia Aldarrikapenari buruzko irizpena onartu zuen:

"Auzitegiak nazioarteko zuzenbideak orokorrean independentzia aldarrikapenen inguruko debekurik ez duela onesten du. Hortaz, 2008ko otsailaren 17ko aldarrikapenak nazioarteko zuzenbide orokorra ez duela hausten ondorioztatzen du" (Nazioarteko Justizia Auzitegia, 2010eko uztailaren 22a, 84 paragrafoa).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  International Court of Justice (2010): Accordance with international law of the Unilateral Declaration of Independence respect of Kosovo
2. ↑  CORTADA, Jordi; TORRA, Quim (eds.) (2011): "La porta de la gàbia". Barcelona: A Contravent.

Ikus gainera
------------

* Autodeterminazioa
* Independentziaren Eguna
* Independentzia galdeketa
* Independentismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1464916
* Commonscat Multimedia: Declarations of independence

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186822-5

 |

* Wd Datuak: Q1464916
* Commonscat Multimedia: Declarations of independence
**Horsens** Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdearen erdialdean dagoen hiria da, hirugarren handiena Århus eta Randersen atzetik.

Geografia
---------

*Horsens fiordo*ko hiria da. Glaziarren morrenek sorturiko muino eta ibar apalen gainean kokatzen da. Århustik 50 kilometro hegoaldera dago.

Historia
--------

Badirudi Horsens izena aintzinako danierazko *hors* (zaldia) eta *næs* (lurraldea) hitzen elkarketak sortu zuela, XII menderako jadanik *Horsenes* izena agertzen baita. X mendeko herri jentilak hiriko lege kodea eratu zuen 1200 urte inguruan. Garai hortan Sven III.ak eta Valdemar I.ak txanponak egin zituzten hirian.

1300 urtean harresietatik at zabaltzeari ekin zion eta hiria eta kaia lubaki batek inguratu zituen. Hiriaren oparoaldi honek ordea atzerakada izan zuen suediarren aurkako gerrak zirela eta.

XVIII mendearen bukaeran Katalina II.ak Errusiatik kanporatutako printzeak bizi izan ziren Horsensen 28 urtez.

XIX mendean industrializazioa iristearekin batera populazioa nabarmen handitu zen. Gaur egun Danimarkako bederatzigarren hiri handiena da.

Kultura
-------

Azken hamarkadan Horsenseko udalak ahalegin handia egin du kulturaren alde. Bertan izan dira hainbat musika talde internazional, hala nola, Madonna, Iron Maiden, Joe Cocker, Elton John, Bob Dylan, Bryan Adams, David Bowie, R.E.M. Paul McCartney, The Rolling Stones, AC/DC eta U2.

Bestalde urtero abuztuko azken astebukaeran **Europako Ertaroko Jaialdia** antolatzen dute (danieraz *Europæisk Middelalderfestival*). Horsens Europa iparraldeko ertaroko merkatu handiena bihurtzen da.

Hiritar ezagunak
----------------

* Vitus Bering (1681-1741), itsasgizon eta esploratzailea.

Iruditegia
----------

* Kai aldeko etxeorratzak.Kai aldeko etxeorratzak.
* Sønder Vissing eliza.Sønder Vissing eliza.
* Erdiko kalea.Erdiko kalea.
* Europako Ertaroko Jaialdia.Europako Ertaroko Jaialdia.

Hiri senidetuak
---------------

* Blönduós (Islandia)
* Moss (Norvegia)
* Nokia (Finlandia) (Finlandia)
* Karlstad (Suedia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Hiriko webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Ingelesez)** Turismo bulegoko webgune ofiziala
* **(Danieraz)** Ertaroko merkatuaren webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190235
* Commonscat Multimedia: Horsens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249121053
* BNF: 13511859r (data)
* GND: 4312779-4
* NKC: ge342284
* SUDOC: 050384678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190235
* Commonscat Multimedia: Horsens
***Agave palmeri*** Agave generoko landarea da, Asparagaceae familian. Arizonako hegoaldekoa, Mexiko Berriko hego-mendebaldekoa, Sonorakoa eta Chihuahuakoa da. Landarea maiz apaingarri-espezie gisa landatzen da beste eskualde batzuetan.

Ezaugarriak
-----------

*Agave palmeri* Estatu Batuetan hazten den Agave espezierik handiena da. Hosto basal, haragitsu, berde eta tenteko erroseta sortzen du, 120 cm luze artekoa, ertz horzduna eta hezur lodiak dituena, 3 eta 6 cm artekoak. Loreak horiak eta berdeak dira, 4 eta 5 zm. artekoak gutxi gorabehera, eta adarretan hazten dira mahats-sortaren goiko herenean, 5 metroko altuerara irits daitekeena.

Laborantza
----------

Landareak loreontzi handi bat behar du, eta baldintza ugari onartzen ditu, baita – 10 ° C.7 inguruko tenperaturak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Zdenek Jezek eta Libor Kunte: *Complete Encyclopedia of Succulents*.

Ikus, gainera
-------------

* Agave

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q391834
* Commonscat Multimedia: Agave palmeri
* Wikispecies Espezieak: Agave palmeri

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1083967
* GBIF: 2766739
* GRIN:
* IPNI: 62167-1
* ITIS: 182682
* UICN: 115689468
* NCBI: 1485086
* PlantList: kew-294062
* W3TROPICOS: 1200678
* USDA Plants: AGPA3

 |

* Wd Datuak: Q391834
* Commonscat Multimedia: Agave palmeri
* Wikispecies Espezieak: Agave palmeri
**Indibidualismo metodologikoa**, gizarte zientzien paradigma bat da, eta haren arabera, fenomeno kolektiboak azalduak eta esplikatuak izan daitezke gizabanakoen ezaugarri eta ekintzen arabera, eta beren arteko elkarrekintzen arabera (behetik-gorako ikuspegia). Ikuspuntu hau holismoaren kontrakoa da, zeinaren arabera, gizabanakoaren ezaugarriak ezin dira ulertu parte diren osotasunaren ezaugarrian kontuan izan gabe (goitik-beherako ikuspegia).

Ez dira nahastu behar indibidualismo metodologikoa indibidualismoaren aldaera moral eta politikoarekin: ez du inongo hipotesirik edo preskripziorik ezartzen gizabanakoen motibazio edo ekintzen inguruan. Soilik zera adierazten du, gizabanakoak direla entitate kolektiboen eragile bakarrak, eta posible dela, beraz, ezaugarri kolektiboak eratzea ezaugarri indibidualetan oinarrituta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1538883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1538883
Deikundearen katedraleko ikonostasia, Kremlinean (Mosku).
**Ikonostasi** bat (grezierazko εἰκονοστάσι(-ον), *eikonostási(-on)*, *"ikono tokia"*) erlijiozko margolan eta ikonoz osatutako horma da, eliza batean nabea eta santutegia banatzen dituena. Bizantziar errituko elizetan erabiltzen da, batez ere Eliza Ortodoxoan.

Aldarea eta eukaristiaren ospakizuna ezkutatzen ditu elizan bildu direnengandik, eta ikono sorta erakutsi ordena jakin bat jarraituz.

Historia
--------

Jatorrian, Antzinaro Berantean, balustrada txiki batek banatzen zituen presbiterioa (aldarea) eta nabea, batzuetan gortina batek estalia. 843tik aurrera, irudien gurtza berrezartzean, balustrada honen gainean ikonoak ipintzen hasi ziren.

Baina badirudi ikonostasiaren garapena geroago izan zela, Eskandinaviako eta Errusiako zurezko elizak eraiki ahala. Eliza hauek ezin zuten Bizantzion garatutako fresko edo mosaiko lanak zurezko hormetan jaso, harrizko eta adreiluzko hormetarako pentsatuak. Horrela, programa teologiko nagusia ikonostasian biltzen hasi zen.

XIV eta XIX. mende artean, ikonostasiak asko garatu ziren, batzuetan hamabost ikono errenkada izateraino. Egun ordean, hiru errenkada da ohikoena, nahiz eta bakarreko ugari ere izan.

Egitura
-------

Ikonostasian hiru ate daude:

* Erdiko atea, *Ate santua* edo *Erregezko atea* deitua
* Alboko ateak, *Ate diakonalak* deituak:

Ikonostasi bakoitzean, Kristo eta Ama Birjinaren ikonoak agertu behar dira gutxienez.

Errusiar Eliza Ortodoxoan ikonostasiak bost ikono ordena izatea da ohikoena:

* Aitalehenak
* Profetak
* Jaiegunak
* Santuak (*Deesis*, *"otoitza"*), Kristo Pantokratorraren inguran otoitzean
* Tokiko ikonoak (jaiegunaren arabera aldatzen doazenak)

iruditegia
----------

* Hosios Loukas, Distomo, GreziaHosios Loukas, Distomo, Grezia
* Parga, GreziaParga, Grezia
* San Sabbas, Nikosia, ZipreSan Sabbas, Nikosia, Zipre
* Santa Sofia, Salonika, GreziaSanta Sofia, Salonika, Grezia
* Elia profetaren eliza, JaroslavlElia profetaren eliza, Jaroslavl
* Lokartzearen katedrala, AstrakhanLokartzearen katedrala, Astrakhan
* Haitzetako eliza, BulgariaHaitzetako eliza, Bulgaria
* Mikel Goiaingeruaren katedrala, Kremlina, MoskuMikel Goiaingeruaren katedrala, Kremlina, Mosku
* Eliza ortodoxo Zaharra, SarajevoEliza ortodoxo Zaharra, Sarajevo
* Tornio, FinlandiaTornio, Finlandia
* San Eztebe eliza, IstanbulSan Eztebe eliza, Istanbul
* San Lazaro eliza, Larnaka.San Lazaro eliza, Larnaka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Ikonostasi* da, eta ez \**Ikonostasio* (ikus Euskalterm eta Zehazki hiztegiak).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Errusiar ikonostasioaren ikonografia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193073
* Commonscat Multimedia: Iconostases

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11963492d (data)
* GND: 4161252-8
* LCCN: sh85064082
* NKC: ph234795
* AAT: 300003784
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193073
* Commonscat Multimedia: Iconostases
**Hofbräuhaus am Platzl**, **Hofbräuhaus** edota **HB** Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko garagardotegi ospetsuenetako bat da. Hiri honetako alde zaharrean kokatzen da eta jatorria 1589. urtean du.

Historia
--------

1589an William V.a Bavariakoak Wittelsbach familia garagardoz hornitzeko sortu zuen. 1828 arte ez zen jende guztiarentzat zabaldu. 1896an garagardo lantegia Haidhausenera eraman ondoren eraikina berriztu eta handitu egin zen. Max Littmannek diseinaturiko etxea 1897an inauguratu zen. Eraikinaren gela nagusian 1.500 pertsona sar daitezke eta beheko solairuan beste mila.

XX. mendearen hasieran Municheko bizitza politiko eta sozialaren erdigune bilakatu zen. 1919an Lenin bertan aritzen zen eta "Municheko errepublika sobietikoa" izenaz ezaguna zen eta 1920an Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista ere bertan sortu zen. Bonbaketek erabat suntsitu zuten 1944 eta 1945 artean. 1958an berreraiki zen hiriaren zortzigarren mendeurrena ospatzeko.

Kalkulatzen da 35.000 pertsonak bisitatzen dutela urtero. Oktoberfest jaialdiaren erdigunea da.

Iruditegia
----------

* 1890 eta 1905 bitartean.1890 eta 1905 bitartean.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Mahaia.Mahaia.

Kanpo estekak
-------------

* Hofbräuhaus am Platzl garagardotegiaren webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152971
* Commonscat Multimedia: Hofbräuhaus am Platzl

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4213351-8

 |

* Wd Datuak: Q152971
* Commonscat Multimedia: Hofbräuhaus am Platzl
**Idoateko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Itzagaondoko Idoate herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Toki horretako jauregia armagintzako kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1532an Joan Hurtadori salbuespen-pribilegioa eman zitzaion, kalitate horretako bere etxea zelako. Bitxia bada ere, 1723an Nafarroako Kontuen Ganberak Madirillera bidalitako zerrendan ez da agertzen. Pedro Hurtado jaunarena zen 1745ean, eta kuartelei aurre egiteko eskatu zuen. Agurea 1759an hil zen. Handik gutxira, jauregia eraitsita zegoela adierazi zen. Armarriaren arabera, armarria XVI. mendekoa zen, zilarrezkoa, eta hiru zerrenda urdin zituen.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | IDOATE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Idoate
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110509818

 |

* Wd Datuak: Q110509818
**Ageltruda** (923. urtean hila) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriz ezkontidea eta Italiako erregina izan zen. Bere senarra izan zen Guy III.a Spoletokoa (erreinu-aldiaː 891 – 894), enperadore eta Italiako errege. Bien semea, Lamberto (894 – 898) enperadore eta Italiako errege izan zen jarraian. Lambertoren izenean erregina-ordea izan zen Ageltruda, eta postu horretan etsaitzat zituen karolingioak borrokatu zituen, eta Erromako aita santuaren aukeretan ere eragin politiko handia izan zen.

Ageltruderen gurasoak izan ziren Adelchis De Benevento eta Adeltruda. Guy III.arekin 880. urtean ezkondu zen, artean Spoleto eta Camerinoko duke eta margrave zela.

Enperadore eta aita santu izendapenetan eragina
-----------------------------------------------

Jean Paul Laurensen *Formoso aita santua eta Eztebe VI.a* margolana, 1870an egina, zeinean Ageltrudek behartutako aita santu hilaren epaiketa ageri den.
894. urtean, Guy enperadorea hiltzean, Lamberto semeari lagundu zion amak Erromara, orduko aita santuak, Formosok, baiezta zezan enperadore gisa. Baina Formosok karolingio alderdiko hautagaia hobetsi eta izendatu zuen, Arnulfo Karintiakoa. 896. urtean Arnulfo iristear zela Erromara, hiritik ihes egin zuen Ageltrudek semearekin eta Spoleton babestu zen. Baina zortea izan zuten handik gutxiraː Arnulfo istripu baten ondorioz perlesiak jota geratu zen, eta bere babesle Formoso aita santua hil egin zen.

Ageltrudak, orduan, Erromako politikaren kontrola hartu zuen berriroː Lamberto enperadore gisa ziurtatzeko, bere gustuko aita santu baten hautespena bultzatu zuen enperatrizak Eztebe VI.a. Areago, Formoso aita santuari zion herra halakoa zen, non behartu zuen aita santu hilaren epaiketa publiko batː Gorpuaren sinodoa izan zen hori, zeinean Formoso aita santuaren gorpua, hilkutxatik ateratakoa hil eta sei hilabetera, epaitu zuten (baita errudun aurkitu ere),

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bury, John Bagnell (1922). *The Cambridge Medieval History, Volume 3*. Macmillan.
2. ↑  Mann, Horace (1925). *The Lives of Popes in the Early Middle Ages, Vol. IV: The Popes in the Days of Feudal Anarchy, 891-999*. London, K. Paul, Trench, Trübner.
3. ↑  Partner, Peter (1972). *The lands of St. Peter : the papal state in the Middle Ages and the early Renaissance*. Berkeley [u.a.]: Univ. of California Pr. ISBN 0520021819

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515982
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 81099796
* GND: 136818099

 |

* Wd Datuak: Q515982