**Rose Wilder Lane** (De Smet, Hego Dakota, AEB, 1886ko abenduaren 5a – Danbury, Connecticut, AEB, 1968ko urriaren 30a) estatubatuar kazetaria, eleberrigilea, bidaia-idazlea eta teorialari politikoa izan zen. Laura Ingalls Wilder idazlearen alaba. Ayn Rand eta Isabel Paterson beste bi idazlerekin batera, Lane estatubatuar libertariarismo mugimenduaren sortzaileetako bat da.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Laneren jaioterria markatzen duen errepideko kartela.
Wilder landetxearen kokalekua: De Smet, Hego Dakota. Hantxe jaio zen Lane.
Laura Ingalls Wilderren idazlearen eta Almanzo Wilderren lehen alaba izan zen Lane eta helduarora heldu zen alaba bakarra. Bere bizitzako lehen urteetan, gurasoek garai latzei aurre egin zieten uzta txarrak, gaixotasunak eta zailtasun ekonomikoak zirela medio. Haurtzaroan zehar, familia hainbat aldiz aldatu zen lekuz, eta Minesotan eta gero Floridan senideekin bizi izan zen. Denbora labur batean, De Smet, Hego Dakotara itzuli ondoren, 1894an Mansfielden, Misurin, finkatu zen. Han, gurasoek, aldi baterako, esne-granja bat eta fruta-baratzeak sortu zituzten. Lane bigarren hezkuntzako eskolara joan zen Mansfielden eta Crowley-n Luisianan. Eskolan jardun zuen bitartean izeba Eliza Jane Wilderrekin bizi izan zen, eta 1904an graduatu zen zazpi ikasleko gela batean. Haren adimena eta ikasi nahia agerian geratu ziren latinarekin trebetasun handia erakutsi ondoren —hiru urteko ikaskuntza batean konprimitu zuen— eta Crowley-n bere bigarren hezkuntzako klasearen kalifikaziorik altuena lortu ondoren. Lorpen akademikoak izan arren, Lane ezin izan zen unibertsitatera joan, gurasoen egoera ekonomikoa zela eta.

### Karreraren hasiera, ezkontza eta dibortzioa

Bigarren hezkuntza amaitu ondoren, Lane gurasoen etxera itzuli zen Mansfieldera, eta telegrafia ikasi zuen hiriko tren-geltokian. Herrian berak bezalako emakume gazteek zituzten lan-aukerekin ados ez zegoenez, 1905. urtearen hasieran Western Union enpresarako lan egitea erabaki zuen Lanek Sedalian, Misurin. Urtebete geroago, Kansas Cityko Midland hotelean hasi zen telegrafista lanean. Hurrengo bost urteetan, Lane telegrafista aritu zen Misuri, Indiana eta Kalifornian.

1908an, Kaliforniako San Frantziskora bizitzera joan ondoren, Lane telegrafista izan zen Fairmont hotelean. 1909ko martxoan, Gillette Lane saltzaile, sustatzaile eta kazetariarekin ezkondu zen. Itxuraz, Lanetarrak Kansas Cityn ezagutu zuten elkar, eta Kansas Cityko egunkariak zioen San Frantziskora joateko arrazoia berarekin elkartzeko izan zela. Ezkondu eta gutxira, Lanek uko egin zion Western Unioneko postuari, eta bikoteak bidaia batzuk egin zituen Estatu Batuetan zehar. Lane laster geratu zen haurdun, eta Salt Lake Cityn zegoen bitartean, hurrengo azaroko erregistro publikoek adierazten dute Lanek haur goiztiar bat izan zuela, eta hilda jaio zela. Gerora, Kansas Cityn egindako kirurgia batek, itxuraz, seme-alabak izateko ezgaitasuna utzi zion. Lanek urte batzuk geroago hurbileko lagunei idatzitako gutun sorta batean baino ez zuen aipatu. Gutun horiek seme edo alaba baten galera izan zutenei idatzitakoak izan ziren, bere ulermena eta elkartasuna adierazteko.

Handik urte gutxira, Lanetarrek beren bizimodu nomada luzatu zutenean, Misuri, Ohio, New York eta Maine bisitatu zituzten, sustapen eta publizitate proiektuetan elkarrekin eta bereizita lan egiteko. Lanek gurasoei gutunak idazten zizkien gutunetan, bizitza zoriontsua eta axolagabea islatzen zuen. Baina idazten zuen egunerokoan eta aldizkari autobiografikoetako artikulu ugaritan gerora egindako oharrek erakusten dute, bien bitartean, Lanek jarrera depresiboa eta etsipena zuela bere ezkontza zela eta. Funtsean, Lanek sentitu zuen bere interes intelektualak ez zirela bateragarriak senarrarekin zuen bizitzarekin. Bada kontakizun bat ere, esanez kloroformoz drogatzean bere buruaz beste egiten saiatu zela, baina buruko minez eta bizitzeko asmo berriaz esnatu zela.

Urte horietan, Lanek, ikasketa formalik ez zuela ohartuta, asko irakurtzen zuen eta bere kabuz hainbat hizkuntza ikasi zituen. 1908. urtearen inguruan hasi zuen idazle ibilbidea, presazko diru-sarrerak lortzen laguntzen zioten kazetari independente gisa aldi baterako lanak eginda. 1913an eta 1914an, Lanetarrek laborantzako lurra saldu zuten (gero San Jose/Silicon Valley eremua), Kaliforniako iparraldean. Askotan bizi-baldintzak zirela eta, bananduta lan egin behar izan zuten komisio gehiago sortzeko, eta, bien artean, Lane zen saltzaileena. Senar-emazteek porrot egin zuten banantze-aldi ugariren eta dibortzio onaren ondorioz. Laneren egunkariek dibortzioaren ondorengo urteetan maitasun-harreman berriak izan zituela adierazten dute, baina Lane ez zen sekula berriz ezkondu, eta ezkongabe eta lotura erromantikorik gabe egotea aukeratu zuen.

#### Hasierako idazle lanak

Estatu Batuak Lehen Mundu Gerran sartzeko mehatxuak izugarri ahuldu zuen ondasunen merkatua, eta, beraz, 1915. urtearen hasieran, *San Francisco* Bulletineko erredakzio langileen laguntzailea izateko behin-behineko lan-eskaintza onartu zuen Lanek. Lan horretan hastea erabakigarria izan zen Lanerentzat. Berak berehala erakarri zuen bere erredaktoreen arreta, ez bakarrik idazle gisa zuen talentuarengatik, baizik eta beste idazle batzuentzat erredakzio-ahalmen izugarria erakutsi zuelako. Handik gutxira, haren argazkia eta sinadura zuten lanak idatzi zituen *Bulletin* egunkarian, esaterako, fikzio erromantikoko eleberri estereotipatuak sortuz, astero banan-banan agertu zirenak. Henry Ford, Charlie Chaplin, Jack London eta Herbert Clark Hooverren bizitzari buruzko lehen eskuko kontakizunak argitaratu ziren liburu-formatuan.

Gero, 1915ean, Laneren ama San Frantziskora joan zen hilabete batzuez. San Frantziskoko Erakusketa Unibertsalera joan ziren elkarrekin. Bisita horren xehetasunak eta Wilderrek 1915ean izan zuen eguneroko bizitza Wilderrek senarrari bidalitako gutunetan daude gordeta, *West from Home* (1974) lanean. Laneren egunkariek 1915ean senarrarengandik bananduta zegoela adierazi arren, amaren gutunak kontraesanean daude: Wilderren bisitan, Lane eta senarra elkarrekin bizi izan ziren eta senarra langabe eta lan bila zebilela zioen eta. Banantzea, antza, sekretu bat zen orduan, edo artean ez zuten aurkitu etxe bat bakoitzarentzat.

Idazle independente ibilbidea
-----------------------------

Laneren ezkontza 1918an amaitu zen ofizialki, Fremont Older editore nagusiak uko egin ondoren *San Francisco Bulletin*eko lanari uko egin zion urte berean. Une horretan hasi zen Lane idazle independente gisa. Garai hartatik 1940ko hamarkadaren hasierara arte, bere lana maiz agertzen zen *Harper's*, *Saturday Evening Post*, *Sunset*, *Good Housekeeping and Ladies' Home Journal* argitalpenetan. Haren ipuin asko Ameriketako Estatu Batuetako O. Henry sarietarako izendatu ziren eta horietako gutxi batzuk salduenetakoak bihurtu ziren.

1920an, *Sunset* aldizkariaren editorea zen Charles K. Fieldekin batera, *The Making of Herbert Hoover* idatzi zuenean, Lane Herbert Clark Hooverren lehen biografoa bihurtu zen. Lan hori Hoover-ek 1929an Estatu Batuetako lehendakaritza irabazi baino askoz lehenago argitaratu zen. Hoover-en lagun eta defendatzailea izan zen betiko. Laneren dokumentu pertsonal asko West Branch-eko (Iowa) Herbert Hoover liburutegiko Rose Wilder Lane Bilduman daude gordeta. Dokumentu horiek elkarrekikotasun gutxi badute ere, Hoover Post-Presidential Individual serieak Laneren korrespondentziaren artxibo bat du, 1936tik 1963ra bitartekoa.

1920ko hamarkadaren amaieran, Lanek Estatu Batuetako ondoen ordaindutako emakumeetako bat zen fama zuen, eta, Hooverrekin batera, Sinclair Lewis, Isabel Paterson, Dorothy Thompson, John Patric eta Lowell Thomas lagun ezagunak zituen. Arrakasta izan arren, familiarekin eta lagunekin zuen eskuzabaltasun konpultsiboak dirurik gabe uzten zuen askotan, eta, egoera horrek, beraz, ondo ordaintzen zioten zerbaitetan lan egitera behartzen zuen, baina ezin zuen bere interes handienak ziren teoria politikoan eta munduaren historian jardun. Lanek segurtasunik eza eta depresioa jasan zituen aldizka eta bere buruari nahaste bipolarra diagnostikatu zion. Depresio-aldi horietan, berak ezin zuen idazle gisa jarraitu, baina erraz aurkitzen zuen idazle 'mamu' edo editore isil gisa beste idazle ezagun batzuentzat lan egiteko. 1928an, Lane Estatu Batuetara itzuli zen gurasoen etxean bizitzeko. Ziur zen bere liburu eta ipuinen salmentaz eta baloreen merkatuan gero eta inbertsio handiagoak egiteaz, berak libreki inbertitu zuen, gurasoentzako etxe berri bat eraikiz jabetzan, eta, horrez gain, etxea modernizatu zuen beretzat eta hura bisitatzen zuten literatura-eremuko zenbait lagunentzat.

Lanek gerrako korrespontsal bidaiari gisa egindako lana Amerikako Gurutze Gorriaren Publizitate Bulegoan hasi zen, Lehen Mundu Gerraren ondorengo Europan. Berak Gurutze Gorriarekin jarraitu zuen 1965ean, eta Vietnamdik 78 urterekin idazten jarraitu zuen *Woman's Day* aldizkarirako, "emakume baten ikuspegia" sustatzeko. Gurutze Gorriarekin Europan eta Asian ibili zen. 1926an, Lane, Helen Dore Boylsyon eta haren neskame frantsesa Frantziatik Albaniara joan ziren 'Zenobia' izena eman zioten autoan. 1983an argitaratu zen *Travels With Zenobia: Paris to Albania by Model T Ford* izenburuko bidaiaren kontakizuna. Lane oso gustura sentitu zen Albanian, eta bertan bizi izan zen 1920an, denboraldi askotan. Gainerakoan, Parisen egon zen, eta Misurin, gurasoen etxean. Berak modu informalean hartu zuen Rexh Meta izeneko mutiko albaniarra, mendiko ibilaldi arriskutsu batean salbatu zuena. Geroago, Ingalaterrako Oxfordeko Unibertsitatean ordaindu zizkion ikasketak.

Lankidetza literarioa
---------------------

Ez dago argi zer rol izan zuen Lanek amaren *Little House* liburu-sortan. Gurasoek Laneren aholkua jaso ondoren, agentearekin inbertitu zuten eta merkatuak gainbehera egin zuenean, Wilder familiak garai zailak bizi izan zituen. Lane 46 urterekin joan zen baserrira, dibortziatuta eta seme-alabarik gabe, eta mantentzeko beste diru apurrarekin.

1930. urtearen amaieran, Laneren ama lehen pertsonan idatzitako eskuizkribu zakar bat bidali zion Laneri eta *Pioneer Girl* lan horretan haurtzaro gogorra nabarmendu zuen. Lane konturatu zen eta bere harremanak erabiltzen hasi zen argitaletxeen munduan. Lanek bere harremanen bidez *Pioneer Girl* lana merkaturatzeko ahaleginak egin arren, eskuizkribua behin eta berriz errefusatu zuten. Editore batek hasieratik gomendatu zuen haurrentzako eleberri bat egitea. Wilder eta Lanek ideia hausnartu eta emaitza *Little House in the Big Woods* (*Etxe txikia baso handietan*) izan zen. *Harper and Brothers*ek onartu zuen liburua 1931ren amaieran, eta 1932an apalak bete zituen. Liburuaren arrakastaren ondorioz, Laura txiki baten bizitzaren segidako seriearekin jarraitu zuen. *The First Four Years* eskuizkribu gisa aurkitu zuten 1968an Lane hil ondoren. Wilderrek idatzia zuen ezkontzaren lehen lau urteei eta mugako zailtasunei buruzko eskuizkribua, baina berak ez zuen inoiz argitaratu nahi izan. Hala ere, 1971n argitaratu zen eta *Little House* seriearen bederatzigarren alea bihurtu zen.

Eleberri arrakastatsuak
-----------------------

Mansfieldeko (Misuri) Wilder baserritik distantzia laburrera dagoen Rock House-a Lane-k erosi zuen bere gurasoentzat, 1930eko hamarkadaren zati handi batean han bizi izan baitziren.Zenbait historialari literariok uste dute bien arteko lankidetzak mesede egin ziola Laneren eta haren amaren karrerari. Laneren ipuin ezagunenak, arrakasta komertzial handieneko bi eleberriak barne, denboraldi horretan argitaratu ziren, eta Wilderrek Ingalls-Wilder familiaren folkloreari buruz egindako memoria batzuen edukiaz elikatzen dira zuzenean. Bi lanak, *Let the Hurricane Roar* (gero *Young* *Pioneers*) eta *Free Land*, XIX. mendearen amaierako Dakotetan asentatzeko zeuden oztopoak eta izatezko "lur libre" zeritzonak erosteko baserritarrei betiko aurrezkiak gastatu beharraren ironia aztertzen dituzte. *The Saturday Evening Post*-ek eskubide handiak ordaindu zizkion Laneri bi eleberriak serializatzeko, eta gero irratiko herri-interpretazioetara ere egokitu ziren. Bi liburuek Laneren sormenezko eta literaturako goraldia irudikatzen dute. Azkenik, *The Saturday Evening Post* egunkariak 30,000 $ ordaindu zizkion 1938an, *Free Land* nobelarik salduena serializatzeko (544,894$ egun). *Let the Hurricane Roar* lanaren salmenta etengabe handitu zen, Helen Hayes protagonistaren irrati-dramatizazio herrikoi egokituari esker.

1938an, *Free Land* lanarekin lortutako irabaziekin, metatutako zor guztiak ordaintzeko gai izan zen Lane. Danburyra (Connecticut) joan zen bizitzera, eta landa-etxe bat erosi zuen han. Hiru baso akre zituen, eta hantxe bizi izan zen hil arte. Garai hartan bertan, *Little House* liburuek diru-sarrera seguru eta nahikoa ematen zieten Laneren gurasoei, eta Laneren familiarentzako laguntza-iturri bakarra izateko beharra arindu zion. Lanek auto bat erosi zien gurasoei, eta, gainera, Rock House izeneko eraikuntza finantzatu zuen Wilder baserritik hurbil. Gurasoak luzaroan bizi izan ziren Rock Housen 1930eko hamarkadan.

Kazetaritzara eta gizartearen ikuspegietara itzultzea
-----------------------------------------------------

Rose Wilder Lane 1933an.Bigarren Mundu Gerran, Lanek idazle etapa berria bizi izan zuen. 1942tik 1945era, garai hartan *The Pittsburgh* *Courier* egunkari afroamerikar irakurriena zen eta zutabe bat idazten zuen astero bertan.

#### Askatasuna, arrakasta

*Laissez-faire* ikuspegia ezkutatu edo doitu beharrean, Lanek irakurleei 'saltzeko' aukera aprobetxatu zuen. Bere publikoarentzat interes berezia zuten gaiak bilatu zituen. Lehen artikulua V. Bikoitzaren Kanpainari buruzkoa izan zen, Estatu Batuetan norbanakoaren askatasuna lortzeko borroka orokorrago baten parte gisa, eta hauxe idatzi zuen: 

> "*Hau, azkenean, nire lekua da. Hemen daude berdintasunaren eta askatasunaren balioa ezagutzen duten estatubatuarrak"*. 
> 
> 

Haren zutabeek beltzen historia arrakastatsuak nabarmendu zituzten, ekintzailetzari, askatasunari eta sormenari buruzko gai zabalagoak erakusteko. Zutabe batean, Robert Lee Vann-en eta Henry Forden lorpenak alderatu zituen. Vann pobre izatetik aberats izatera igaro zen, eta horrek berretsi egin zituen "gizarte kapitalista" baten onurak; izan ere, gizarte hartan, mespretxatutako gutxiengo bateko umezurtz batek *The Pittsburgh Courier* sortu eta gehiengoaren iritzia publikoki, kementsu eta seguru eraso zezakeen. Bestalde, Fordek erakutsi zuen mekanikari pobre batek ehunka lanpostu sor zitzakeela, [...] eskaleak ere autoetan jarriz.

#### Arrazismoa

Lanek *laissez faire* eta antirrazismoaren alde egin zuen. Berak arrazari buruz esaten zituen ikuspuntuak Zora Neale Hurston idazle indibidualista afroamerikarraren antzekoak ziren. Haren zutabeek arraza kategorien arbitrariotasuna azpimarratzen zuten, eta gizabanakoaren zentraltasuna azpimarratu zuten. Berak uste zuen "arrazaren falazia barregarri, lotsati eta tragikoa, non munduko populazioaren gutxiengo batek bere burua engainatu baitzuen aurreko mendean", Lanek uste zuen ordurako bazela garaia estatubatuar, beltz eta zuri guztientzat "bere arrazari uko egiteko". Azalaren koloreagatik epaitzea komunistekin aldera zitekeen, klasearen arabera errudun edo errugabea nor zen esaten zuten eta. Laneren ikuspegitik, arrazaren eta klasearen kontuek "Ingalaterra zaharreko klaseen bereizketa feudala" jarraitzen zuten. Hark, gainera, uste zuen kolektibistek, Franklin Delano Roosevelten *New Deal* onartu zutenek barne, Determinismo Ekonomikoa edo Gizartea edo Gobernua izeneko jainko paganoek kontrolatzen zituzten 'arraza', 'klase' eta 'masei' buruzko fantasiekin jende gaztea betetzearen errudunak zirela.

Hurston eta Patersonekin batera, Lanek Roosevelt kritikatu zuen bere kanpo-politikan, eta gazteak atzerriko gerra batera sartzearen aurka zegoen.

Jarduera politikoa
------------------

1940an, hilabete gutxi batzuez, Lanek libertarismorako zuen grinak John Patric idazle independentearekin elkartu zuen. Antzeko ideien pentsalari politikoa zen John Patric, eta gai askatzaileen alde egin zuen *Yankee Hobo in the Orient* lanak. Haiek hainbat hilabete eman zituzten Patric-en autoan bidaiatzen, Depresio Handiak nazioan izan zituen ondorioak behatzeko eta ideiak trukatzeko. Bidaia bi hilabeteko egonaldi batean amaitu zen, Bellinghamen (Washington).

1940ko hamarkadaren hasieran, nahiz eta berriro hasi ziren fikziozko nahiz ez-fikziozko materialeko editoreen eskaerak, Lane urrundu egin zen fikzio komertzialeko idazketatik, amarekin egindako liburuetan izan ezik. Garai horretan, libertarioen artean, mugimenduan eragina zuen norbait zen. Bera *New Deal*en aurka agertu zen erabat, "sozialismo narrasa", gizarte-segurantza, gerra-denboren arrazionalizazioa eta era guztietako zergak saihestu zituen. Lanek ongi ordaindutako fikzio komertziala idazteari utzi zion diru-sarreren gaineko zergen ordainketa protestatzeko. Bere egunkari-zutabean soldata txiki bat izan arren eta gurasoen edo adoptatutako seme-alaben laguntza gehiago behar ez zuenez, ahalik eta gasturik txikienak egitera mugatu zen. Danburytik gertu bizi izan zen bere landa-eremuko aurrekoen bizitza aitzindariaren bertsio modernoa biziz. Emakumeak arreta pixka bat jaso zuen, arrazionalizazio-kartilla onartzeari uko egiteagatik, eta landa-eremuko bizilagunekin lan egitea erabaki zuen, frutak eta landareak hazten eta zaintzen, baita oiloak eta txerriak hazten ere. Isabel Paterson literaturaren eta idazlearen kritika politikoak urte askoan lagun izan zuen Laneri eskatu zion Connecticutera bizitzera joateko, han, Patersonengandik kilometro gutxira egoteko.

Laneren lehen testuak, indibidualismoari eta gobernu kontserbadoreari buruzkoak, 1930ean sortu ziren, artean fikzio herrikoia idazten zuen bitartean, eta *Askatasunaren aurkikuntzarekin* (1943) amaitu zen. Horren ondoren, Lanek norbanakoaren askatasuna eta horrek gizaterian zuen eraginari buruz idatzi zuen. Urte horretan bertan, Paterson-en *El dios de la máquina* eta Ayn Randen *El manantial* nobelaren lanaren lekuko izan zen. Testu horien ondorioz, hiru emakumeak mugimendu libertario estatubatuarraren sortzailetzat hartzen dira.

Albert Jay Nock idazleak baieztatu zuenez, Lane eta Patersonen ez-fikziozko lanak "*Estatu Batuetan mende horretan idatzitako indibidualismoen filosofiari buruzko liburu ulergarri bakarrak"* ziren. Bi emakumeek "*garai hartako gizonezkoei nola pentsatu irakatsi zieten. [...] Haiek ez zuten itxaroten eta ez zuten bueltarik ematen – tiro bakoitza zuzenean joaten* *zen erdi-erdira"*. John Chamberlain kazetariak kreditua eman zien Rand, Peterson eta Laneri sozialismoaren "behin betiko" "filosofia amerikar zaharra" deitu zion libertarismoari eta ideia kontserbadoreei.

1943an, Lanek arreta nazionala jaso zuen gizarte-segurantzari buruzko irrati-inkesta bati emandako erantzunagatik. Berak posta-txartel bat bidali zuen esanez gizarte-segurantzako sistema Ponzi eskemaren antzekoa zela, eta hark, sentitzen zuela, azkenean Estatu Batuak suntsituko zituela. Gerra-garaiko postaren jarraipenaren ondorioz, Connecticuteko polizia bere etxera joan zen bere arrazoaik zalantzan jartzeko. Bere adierazpen libreko eskubidean arau-hauste horri emandako erantzun sendoa egunkarian artikulu-sorta bat eta panfleto bat argitaratzea izan zen: "*Zer da hau, Gestapo?* ", gerra-garaian eskakizun handiak izan arren, estatubatuarrei beren eskubideekin erne egotea gogoratzea zen helburua. Denbora-tarte horretan, FBIk Laneri buruzko espedientea ireki zuen.

Urteak igaro ahala, Laneren iritzi politikoak, libertario fundamentalista batenak bezala, finkatu egin ziren. Edozein oposizioren aurrean Laneren askatasun oinarrizko printzipioak defendatzeko modua, batzuek zakarrak eta latzak zirela esaten zuten. Dokumentatuta dago garai hartan, 1946an, Isabel Paterson lagun eta aliatu politikariarengandik urrundu zela. 1950eko hamarkadan, Max Eastman idazlearekin ere harreman gatazkatsua izan zuen Lanek.

Hurrengo urteak eta heriotza
----------------------------

Lanek rol praktikoa izan zuen 1940ko eta 1950eko hamarkadetan mugimendu libertarioa sustatzen eta DuPont Jasper Crane idazlearen, Frank Meyer idazlearen eta haren lagun eta lankide Ayn Rand-en arteko korrespondentzia zabalari ekinda. Berak National Economic Council-en eta, ondoren, Volker Fund-en (Institute for Humane Studies) liburuak idatzi zituen. Ondoren, Robert LeFevre libertarioak zuzendutako Freedom School-en hitzaldiak eta finantza-euskarria eman zituen.

Ama 1957an hil ondoren, Rocky Ridge Farm-en etxearen titulartasuna, bizitza osorako errentamendu batean jabetza erosi zuen pertsonari pasatu zitzaion, eta bertan bizitzen jarraitzeko aukera eman zion. Herriko biztanleek irabazi asmorik gabeko korporazio bat osatu zuten etxea eta lurrak erosteko, eta museo bihurtzeko. Etxea Laneren amaren santutegi gisa ikusi ordez etxea ikustearen nozioaren aurrean errezelo pixka bat izan ondoren, Lanek uste izan zuen museo bihurtzeak liburuen arreta iraunkorra jasoko zuela, eta berak eta bere amak telesailean irudikatu zuten indibidualismoaren gaia babesten lagunduko zuela. Berak eman zuen etxea erosteko eta museo bat egiteko behar zen dirua. Gainera, urtero ekarpen garrantzitsuak egitea erabaki zuen etxea mantentzeko, eta familiaren hainbat gauza oparitu zituen. Lanek Wilderren *Little House* lanarengatiko herentzia diru-iturria gero eta handiagoa jaso zuen, eta, ondorioz, amaiera eman zion azken urteetan zuen bizitzeko modu xumeari. Ondorioz, berriro ere asko bidaiatzen hasi zen, Connecticuteko etxea goitik behera berritu eta birmoldatu zuen. 1960ko hamarkadan ere, berak bere idazle-ibilbide komertziala berpiztu zuen, aldizkarirako hainbat serie ezagun argitaratu zituelako; besteak beste, 1965eko amaieran Vietnamgo gerran egindako birari buruzko bat.

Hurrengo urteetan, Lanek liburu bat idatzi zuen Emakumearen Egunerako Estatu Batuetako bordatuaren historia azaltzeko. Berak *On the Way Home* editatu eta argitaratu zuen, 1894ko bere amaren jatorrizko egunerokoaren inguruan marko autobiografikoa emanez Hego Dakotatik Misurirainoko egin zuen sei asteko bidaiari buruz. Little Houseren telesailari azken ukitua emateko asmoz, Wilderren *fan* delakoen emaitza izan zen liburua. Fan horiek Laneri idatzi zioten *"zer gertatu zen gero?*" galdetzeko". Berak lagundu zion William Volkerren liburuaren aipamenez, eta Askatasunaren Aurkikuntzaren berrikuspenetan lanean jarraitu zuen, berak inoiz osatu ez zuena. 1976an Alderdi Libertarioaren lehendakaritzarako hautagaia izan zen Roger Lea MacBrideren amona adoptatzaile eta aholkularia izan zen. Editoreetako baten semea zen, eta Roger haurra zenean, harekin harreman hurbila sortu zuen. Geroago, Lanek esan zuen bera pentsamendu libertarioaren lider izateko prestatzen aritu zela. Hurbileko laguna izateaz gain, MacBride abokatu, merkataritza-administratzaile eta, azkenik, *Little House* telesailaren oinordeko bihurtu zen, baita Lane hil ondoren haren inguruan sortu zuen frankiziarena ere.

Laneren hilobia, gurasoen ondoan, Mansfieldeko hilerrian, Misurin.
*As Told To* Charlie Chaplinen erretiratutako biografia (1916).
Bere azken dizipulua Vietnamgo interpretearen arreba izan zen. Neska gaztearen adimenak hunkituta, Estatu Batuetara bidaiatzen lagundu zion, eta unibertsitate batean izena emateko finantzatu zion.

Lane 1968ko urriaren 30ean, 81 urte zituela, lo zegoela hil zen, hiru urteko mundu-bira batean hasteko zorian zegoenean. Bere gurasoen ondoan lurperatuta dago Mansfieldeko hilerrian, Misurin.

Hedabideetan
------------

*Little House on the* *Prairie* *(Larreko Etxe Txikia**)* telebista seriearen moldaketetan Lane interpretatu zuten:

* Jennifer eta Michele Steffin
* Terra Allen eta Skye McCole Bartusiak (1. zatia), Christina Stojanovich (2. zatia), *Beyond the Prairie* miniseriean: *The True Story of Laura Ingalls Wilder.*

MacBridek idatzitako zortzi eleberri daude, Laneren haurtzaroa eta nerabezaroa hizpide hartuta. Leku, data eta pertsona horien zehaztasunari buruzko baieztapenak egin arren, eztabaida handia dago benetakotasun-mailari buruz. Gertaera batzuk behintzat ondo irudika daitezke, bera hurbileko laguna izan baitzen.

*Pioneer Girl* eleberrian, Bich Minh Nguyenm, Lee Lien izeneko gazte vietnamdar-estatubatuarra, Laneren bizitza ikertzen aritu da, familiaren historia zahar batean oinarrituta. Leeren aitonak zioen Lane bere familiaren lagun bihurtu zela, Lane 1965ean Vietnamera joan zenean eta urre-koloreko lepoko bat eman ziela opari. Susmoa du Almanzok Laneren amari eman ziola, *These Happy Golden Years* lanean dioenez.

Susan Wittig Albertek idatzitako *A Wilder Rose* eleberrian, *Little House* liburuetan eta Wilder baserrian (1928-1935) egindako lanaren historia kontatzen dio Lanek Norma Lee Browningi, lagun gazteari. Amarekin trukatu zituen gutunez gain, garai hartako Laneren eguneroko eta argitalpenetan oinarrituta dago eleberria.

L. Neil Smith idazleak idatzitako *The Probability Broach* eleberri alternatiboan 1794an AEB estatu libertarioa bihurtu zen, Rebelión del whisky delako arrakastaren ondoren, eta George Washingtonek traizioa zela eta, fusilamendu-pelotoi batek exekutatu ondoren, Lane Ipar Amerikako Konfederazioko hogeita batgarren presidentea izan zen 1940tik 1952ra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Powell, Jim.  (Mayo, 1996). *Rose Wilder-Lane, Isabel Paterson, and Ayn Rand: Three Women Who Inspired the Modern Libertarian Movement.* .
2. ↑  *The Crowley Signal* 26 de marzo de 1904, página 5 y 30 de julio de 1921, página 2.
3. 1 2  Rose Wilder Lane, "Woman's Place Is in the Home," Ladies Home Journal (octubre de 1936).
4. ↑  *The Sedalia Democrat*, 5 de octubre de 1905, p. 5, y 12 de julio de 1937, p. 1.
5. ↑  *The Sedalia Democrat*, 2 de febrero de 1906, p. 5.
6. ↑    *Pioneering Journeys of the Ingalls Family Mansfield, Missouri: Rose.*  Herbert Hoover Presidential Library and Museum.
7. ↑  Rose Wilder Lane, "I, Rose Wilder Lane, Am the Only Truly Happy Person I Know, and I Discovered the Secret of Happiness on the Day I Tried to Kill Myself," Cosmopolitan, 80 (junio de 1926)
8. ↑  *The Ups and Downs of Modern Mercury* (20 de septiembre de 1908, p. 4) y *The Constantly Increasing Wonders in the New Field of Wireless* (22 de noviembre de 1908) *The San Francisco Call*.
9. ↑   «A Noted Writer» *Mansfield Mirror* 29 de julio de 1915.
10. ↑   «Kin in War Zone» *Evening Courier* 8 de abril de 1939.
11. ↑
12. ↑   Thurman, Judith. «'Little House On The Prairie's' Wilder Women» *National Public Radio* (National Public Radio).
13. ↑
14. ↑  Beito, David T. and Linda Royster Beito. "Isabel Paterson, Rose Wilder-Lane, and Zora Neale Hurston on War, Race, the State, and Liberty." *Independent Review*, 12. Spring 2008).
15. ↑  Beito, David T. and Linda Royster Beito. "Selling Laissez-faire Anti-Racism to the Black Masses" Rose Wilder-Lane and the Pittsburgh Courier." Txantiloi:Wayback *Independent Review*, 15. Fall 2010).
16. ↑
17. ↑    *The Ghost in the Little House.* .
18. ↑  Cox, Stephen, *The Woman and the Dynamo: Isabel Paterson and the Idea of America*, 2004, Transaction Books, pgs. 216–18.
19. ↑   Powell, Jim.  (Mayo de 1996). *Rose Wilder-Lane, Isabel Paterson and Ayn Rand: Three Women Who Inspired the Modern Libertarian Movement.* .
20. ↑  Nock citado en *Radicals for Capitalism: A Freewheeling History of the Modern American Libertarian Movement* de Brian Doherty, Public Affairs, 2007; y *A Life with the Printed Word* de John Chamberlain, Regnery, 1982, p. 136.
21. ↑   «New Deal Gag Moves Defied by 2 Women» *Chicago Daily Tribune* 10 de agosto de 1943.
22. ↑  Cox, *Dynamo*, p. 335
23. ↑  Correspondencia en los manuscritos de Eastman. en la *Lilly Library* de la Universidad de Indiana Bloomington.
24. ↑  Jennifer Burns, *Goddess of the Market: Ayn Rand and the American Right*, Cambridge Univ. Press, 2009, pp. 119–22.
25. ↑  Beito, David T. and Linda Royster Beito. "Isabel Paterson, Rose Wilder-Lane, and Zora Neale Hurston on War, Race, the State, and Liberty." *Independent Review*, 12. Spring 2008).
26. ↑  Holtz, William, *The Ghost in the Little House*, University of Missouri Press, 1995, p. 340, recuperado el 12 de enero de 2009.
27. ↑   Alexander, Holmes.  (10 de agosto de 1976). «Libertarians Believe Government Is Humbug» *Lebanon Daily News*.
28. ↑    ISBN 0-8262-1015-5..
29. ↑  Nguyen, Bich Minh. (2014). *Pioneer Girl.* New York, NY: Viking. ISBN 9780670025091 ISBN 0670025097 Txantiloi:OCLC

Bibliografia
------------

* The Story of *Art Smith* (1915) (biografia)
* *Charlie Chaplin's Own Story* (1916) (biografia)
* *Henry Ford's Own Story* (1917) (biografia)
* *Diverging Roads* (1919) (fikzioa)
* *White Shadows on the South Seas* (Frederick O'Brien) (1919) (fikziozko bidaia)
* *The Making of Herbert Hoover* (1920) (biografia)
* *The Peaks of Shala* (1923) (fikziozko bidaia)
* *He Was A Man* (1925) (fikzioa)
* *Hill-Billy* (1925) (fikzioa)
* *Gordon Blake* (1925) (fikzioa)
* *Cindy; a romance of the Ozarks* (1928) (fikzioa)
* *Let the Hurricane Roar* (1932) (fikzioa), gero *Young Pioneers* bezala ezagunagoa
* Old Home Town (1935) (fikzioa)
* *Give Me Liberty* (1936)
* *Give Me* Libertyren bertsio laburragoa (1936), Saturday Evening Post egunkarian argitaratua
* *Free Land* (1938) (fikzioa)
* The Discovery of Freedom (1943) (historia politikoa), 1947an egokitua *The Mainspring of Human Progress* gisa
* "*What Is This: The Gestapo?*" (1943) (panfletoa)
* "*On the Way Home"* (1962)
* *The Woman's Day Book of American Needlework* (1963)
* *Travels With Zenobia: Paris to Albania by Model T Ford* (1983) (Helen Dore Boylstonekin), ed. William Holtz ISBN 978-0-8262-0390-8 ί0-8262-0390-8
* The Rediscovered Writings of Rose Wilder-Lane, Literary Journalist (2007) (arg. Amy Mattson Lauters)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q438558
* Commonscat Multimedia: Rose Wilder Lane

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17353819
* ISNI: 0000000110218888
* BNF: 129517842 (data)
* GND: 119020904
* LCCN: n50038738
* NDL: 00470083
* NKC: vse2010558409
* NLA: 35798693
* CiNii: DA04758026
* NARA: 10581647
* SNAC: w6x0884b
* SUDOC: 032463235
* BIBSYS: 3020202
* Open Library: OL396281A
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 43619

 |

* Wd Datuak: Q438558
* Commonscat Multimedia: Rose Wilder Lane