recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Garapenerako lankidetza** edo **garapenerako laguntza** eragile publiko eta pribatuek egindako jardueren multzoa da, garapen ekonomiko eta sozial globala sustatzeko, jasangarria eta bidezkoa izan dadin.

Eragileei dagokienez, garapenerako lankidetzaren sistema hainbat mota eta funtziotako eragileek osatzen dute, eta hainbat herrialdetako erakunde publiko eta pribatuak, orokorrak eta espezializatuak daude, ekintza-modu eta -estrategia desberdinekin. Oro har, erakunde publikoak eta pribatuak bereizi behar dira. Lehenengoen artean daude erakunde multilateralak, herrialde emaile eta hartzaileetako gobernuak, eskualdeko eta tokiko administrazio publikoak, unibertsitateak eta abar.

Erakunde pribatuen barruan, hauek bereiz daitezke: irabazi-asmoa dutenak – enpresak, adibidez – eta irabazi-asmorik ez dutenak, hala nola garapenerako gobernuz kanpoko erakundeak (GGKE) eta beste kolektibo sozial batzuk (sindikatuak, oinarrizko erakundeak, elkartasun-batzordeak, etab.).

Garapenerako lankidetza terminoa ez da garapenerako laguntza ofizialaren sinonimoa, nahiz eta kasu askotan berdin erabili. Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundearen (ELGA) Garapenerako Laguntza Batzordearen (CAD) arabera, agentzia ofizialek – Estatuko eta tokiko gobernuak barne – edo agentzia exekutiboek garapen-bidean dauden herrialdeetara eta erakunde multilateraletara bideratzen dituzten fluxuek osatzen dute AOD, eta eragiketa bakoitzean honako baldintza hauek betetzen dituzte: a) garapen ekonomikoa eta garapen bidean dauden herrialdeen ongizatea sustatzea dute helburu nagusi, eta Emakida-izaerakoak dira, eta gutxienez honako dohaintza-elementu hau dute: Gainera, garapenerako lankidetzaren kategorian beste lankidetza-modalitate batzuk ere sartzen dira, hala nola hego-hegoaldeko lankidetza, lankidetza triangeluarra, lankidetza deszentralizatua eta sektore pribatuko lankidetza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q865909
* Commonscat Multimedia: Development aid

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119499052 (data)
* GND: 4014957-2
* LCCN: sh85067385
* NKC: ph125279

 |

* Wd Datuak: Q865909
* Commonscat Multimedia: Development aid
**Gartxot**, (Itzaltzu, Zaraitzu, XI. mendea - Itzaltzu, 1110) Nafarroako Erdi Aroko euskal poeta edo bardoa izan zen. Gartxoten bizitza eta heriotza ahozko tradizioaren bidez transmititu zen.

Biografia laburra
-----------------

XII. mende hasieran Orreagako fraideek Mikelot, Gartxoten semearen ahots ederraren berri izan zutela, beren abade-etxean nahi izan zuten, bere ahots ederraz eta kantaz gozatzeko. Gartxotek ordea ez zuen onartu bere semea galtzea eta abade-etxetik Itzaltzuko mendietara ihesi eraman zuen. Zaraitzuko jaunak aginduta, soldaduek preso hartu zituzten aita-semeak. Haurra fraideen eskuetan erortzea jasan ezinik, Gartxotek semea hil egin zuen, eta ondorioz, sutara kondenatua izan zen. Kondena haren ordainean, bost urteko itxi zuten Gartxot, Abodi mendiko Elkorreta bortuan eraiki zuten dorre batean. Usoek mokoaz gari aleak eramaten zizkioten gosez hil ez zedin. 1110eko apirilean hil zen.

Gaur egungo aipamenak
---------------------

Arturo Kanpion, XIX. mendean sortu zen nafar idazleak ezagutarazi zuen bere *El bardo de Itzaltzu* lanaz 1917an, eta Benito Lertxundik 1981ean kaleratutako *Altabizkar/Itzaltzuko bardoari* diskoan "Itzaltzuko bardoa" eskaini zion. Azkenik, Asisko Urmenetak 2003an *Gartxot* komiki liburua argitaratu zuen Jokin Larrea eta Marc Armspachekin batera. 2011ko azaroan *Gartxot, konkista aitzineko konkista* helduentzako marrazki bizidun filma estreinatu zen Asisko Urmeneta eta Juanjo Elordik zuzendurik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Elkorreta (1.313 m) y la cueva de Gartxot» *navarrincon.com* (Noiz kontsultatua: 2019-01-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Sendero de Gartxot - Izalzu» *www.turismo.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2019-01-08).

Kanpo loturak
-------------

* **Ibilbidea: Gartxoten bidea**
* Benito Lertxundiren *Itzaltzuko Bardoa*
* *Itzaltzuko Bardoa* elezaharra Zaraitzuko ibarreko webgunean
* Benito Lertxundiren *Itzaltzuko Bardoa* entzun
* Benito Lertxundiren *Itzaltzuko Bardoa* letra
* Gartxot filmaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258234

 |

* Wd Datuak: Q12258234
**Garapen ekonomikoa** herrialde edo eskualdeen diru-sarrerek aberastasuna sortzeko duten gaitasuna da, bertako biztanleen oparotasuna edo ongizate ekonomiko eta soziala mantentzeko. Pentsa liteke garapen ekonomikoa jauzi kualitatiboen emaitza dela, hazkunde-tasek emandako sistema ekonomiko baten barruan. Tasek gora egin dute denboran, eta kapitala metatzeko prozesuei eustea ahalbidetu dute. Jakina, jauzi kualitatiboak ez dira ematen soilik aldagai bakar baten metaketa kuantitatiboak gertatzen badira, jauziak kanpokoak ere izan baitaitezke, eta ez soilik herrialde baten barne-baldintzen araberakoak.

Garapen ekonomikoaren azterketa-eremuari garapen-ekonomia deitzen zaio. Politika publikoak, oro har, hazkunde ekonomiko etengabea eta iraunkorra adierazten du, baita ekonomia nazionalaren hedapena ere, "Garapen bidean dauden herrialdeak herrialde garatuak" izan daitezen. Garapen ekonomikoaren prozesuak lege-doikuntzak eta doikuntza instituzionalak eskatzen ditu, berrikuntzak eta inbertsioak sustatzeko pizgarriak emateko, ekoizpen-sistema eraginkor bat eta ondasun eta zerbitzuetarako banaketa-sistema bat sortzeko.

Ulertzeko zergatik orain munduko 1/5 bakarrik jotzen den "garatutzat" (batez ere Japonia, Mendebaldeko Europa, Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Australia, Zeelanda Berria, Hego Korea eta beste gutxi batzuk), kontuan hartu behar da mundua, herrialde garatu baten ikuspuntutik, pobrezia- eta urritasun-mundu bat dela, eta, beraz, funtsezkoa dela aitortzea ez dagoela munduko beste 4/5 horiek atzeratuta, lehen mundua dela garapen ekonomikoa izan duena baizik. Britainia Handian XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran sortu zen garapen industrial-kapitalistaren ondorioz hedatu zen munduaren zati bat besteak baino gehiago, batez ere hazkuntza ekonomikoa lotuta dagoelako esplotazio eta inperialismo harremaneikin.

Hazkunde ekonomikoak biztanleriaren diru-sarrerak handitzea dakar, kontsumo- eta ongizate-maila baten erreferente gisa. Hazkundea neurtzeko modua Barne Produktu Gordina (BPG) da, baina Amartya Senek adierazi zuen bezala, "Hazkunde ekonomikoa garapen ekonomikoaren prozesuaren alderdi bat da". Horregatik, ordezko adierazleak diseinatu eta aplikatu dira, hala nola Giza Garapenaren Indizea eta Aurrerapen Sozialaren Indizea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Identificador de objeto digital.*  2020-09-14 (Noiz kontsultatua: 2021-01-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4530482
* Commonscat Multimedia: Economic development

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119313205 (data)
* GND: 4066442-9
* LCCN: sh85040804
* NDL: 00565444
* NARA: 10639698
* AAT: 300055432
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D057217

 |

* Wd Datuak: Q4530482
* Commonscat Multimedia: Economic development
**Garate anaiaren etxea** edota **Errekarte baserria** Gipuzkoako Azpeitia udalerrian dagoen eraikin bat da. Loiolako Santutegitik hurbil dago, Aizpuru auzora doan bidearen hasieran.

Anaia Frantzisko Garate jesuita dohatsua (Juan Pablo II.ak 1985an beatifikatua) bertan jaio zen 1857an. Gaur egun, bertan, Deustuko Unibertsitatean urte luzetan atezain izan zenaren oroimenez irekitako museo-santutegi txikia dago.

Eraikina ohiko baserri gipuzkoarra da. Behe solairuan sukaldea, ukuilua eta bodega txiki bat daude, bi logelarekin batera. Eraikina museo bilakatzean kapera txiki bat jarri zen garai bateko ukuiluan. Lehen solairuan jangela eta logela nagusiak daude, hauetako batean jaio zen Frantzisko Garate Anaia 1857an. Logela hauen aldamenean lastategia aurkitzen da, kanpotik ere irisgarria dena, bidearen altuera berdinera gelditzen baita. Lastategi honen azpian aurkitzen da ukuilua eta tranpa baten bitartez lotzen dira, lastoa animaliei bota ahal izateko.

1964ean Gipuzkoako kultura ondasun bezala izendatua izan zen.

Garate Anaiaren Etxea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Santuario de Loyola Caserío Beato Gárate.» *web.archive.org* 2008-09-08 (Noiz kontsultatua: 2019-09-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473829
* Commonscat Multimedia: Casa del Hermano Gárate

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001479

 |

* Wd Datuak: Q25473829
* Commonscat Multimedia: Casa del Hermano Gárate
**Garate mendia** Gipuzkoako Getaria udalerriko lursailetan dagoen mendi bat da. Eitzaga eta Meaga auzoen artean dago, bi auzoen arteko errepidea igarotzen den Garateko mendatea gailurretik oso hurbil. Garate mendilerroko gailur nagusia eta izena ematen diona da. Gailurretik so egin ezkero Getaria eta Kantauri itsasoaren ikuspegi bikainak daude.

Bere inguruan dauden Urgullmendi (226 m.) eta Artiaga (209 m.) mendien antzera garaiera apaleko gailurra da eta magalean txakolia ekoizten den mahasti ugari daude.

Leku interesgarriak
-------------------

Bestalde, mendin honetan Arriaundi izeneko eremua dago, bertan eremu hau jada Historiaurrean gizakien bizileku izan zenaren aztarnak ikusgai daude.

XIX. mendean karlistek eraikitako Garate gotorlekua ere mendi honetan dago.

Igoera
------

Bai Zarautz (5 metro) nahiz Zumaiatik eta G.R.-120 ibilbidea jarraituz gailurrera zailtasun handirik gabe iritsi daiteke. Getariatik (17 metro) atera eta Lasalde eta Usategi auzoak igaroz, aldapan gora egin eta mendi pista batzuetatik oinez ibili ondoren gailurrera iristen da.

Ikus gainera
------------

* Arriandi
* Garate gotorlekua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473928

 |

* Wd Datuak: Q25473928
Haurra
**Garapen kognitiboa** pertzepzioa eta beharraren artean jokatzen duen faktore psikodinamikoa da.

Adina eta ezaugarriak
---------------------

### 0-1 urte

Jaiotakoan erreflexu batzuk ditu; hartzeko, xurgatzeko... hauen bidez ikasten hasiko da.
Hasieran objektu distiratsuak, kontrasteak, mugimenduak, koloreak eta soinuak gustatzen zaizkio.
Estimulu horiek amarengandik edota zaintzen duen pertsonarengatik datozkio. Denbora asko pasatzen du horiei begira; begien distira, aurpegiaren itxura, ilearekiko kontrastea, buruaren, begien eta ahoaren mugimendua...

Modu horretan, bere inguruko estimuluen bidez, ikasi egiten du eta bere adimena garatu. Munduarekiko erlazioa bere zentzumenen eta mugimenduaren bidez mantentzen du. Bere ekintzen ondorioz ohartzen da, nahiak garatzen ditu eta bere buru eskemak koordinatzen ditu.

### 1-2 urte

Egindako ekintzak nahita burutzen ditu eta egoera ezberdinez primeran konturatzen da.
Egin nahi duena lortzen ez badu, berriz saiatzen da.
Bistan ez dituen objektu eta pertsonetan pentsatzen du eta ikusten ez dituen ereduak imitatzen hasten da.

Jolas sinbolikoan jolasten hasten da.

### 2-3 urte

Ingurukoen rolak hartuz jolastea asko gustatzen zaio eta sentimenduak azalerarazten ditu.
Funtzio sinbolikoa eta jolas sinbolikoa agertzen direnean, haurrari oraindik kostatzen zaio errealitatea eta fantasia bereiztea. Pentsamendua garatzeko, berak sortutako «errealitate»ko ideiak erabiltzen ditu.

### 3-6 urte

Garapen kognitiboaren eboluzioa eta deszentrazio-prozesua aldi berean gertatzen dira.
3 urteko haurrak begiak estaltzen ditu eskuekin, horrela inork ikusiko ez duelakoan 4 urteko haurra ezkutatu egiten da, bere bila dabilen laguna ez ikusteko moduko leku batean 5 urteko haurra gai da erabat ezkutatzeko.

Zentratzea eta atzeraezintasuna direla eta, haurrak arrazoibide ilogikoa erabiltzen du, harentzat guztiz erreala da eta. Adibidez: arreba duen mutil bati arrebarik ote duen galdetuz gero, baietz erantzungo du berehala; aldiz, arreba horrek anaiarik ote duen galdetuta, ezetz erantzungo digu.
Apurka-apurka, haurrak, hazteaz batera, erabateko egozentrismoa baztertzen duen neurrian, identitateak eta funtzioak ulertzeko gaitasuna garatzen du: gauza batzuek, itxuraz edo tamainaz aldatu arren, gauza bera izaten jarraitzen dutela ulertzen du; eta bi gertakariren arteko oinarrizko erlazioez jabetzen da. Pentsamendu logiko-matematikoa garatzen ari dela adierazten du horrek.

Kanpo estekak
-------------

* Hik hasi-ko artikulua
* Beste artikulu bat

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2910672
* Commonscat Multimedia: Cognitive development

---

 |

* Wd Datuak: Q2910672
* Commonscat Multimedia: Cognitive development
**Gefjun** ("emalea"; Gefjon, Gefyon eta Gefn ere bai), eskandinaviar mitologian, jainkosa eta igarle bat zen, Vanir zein Æsirretako partaidea. Birjina hiltzen ziren emakume guztiak, bere geletara bidaliak ziren, eta, honegatik, bertutearen jainkosa bezala irudikatzen zen, baina ugalkortasunaren jainkosatzat ere hartzen zen.

Gainera, Gefn, Freyjaren beste izenetako bat ere bada, ugaltzearen jainkosa eskandinaviarra. Zentzuzkoa da Gefjun, Freyjaren alde soil bat baino ez dela pentsatzea, zeltar mitologian, Morriganek alde ugari dituen bezala.

Goldea, birjinekin eta zorte onarekin lotua zegoen. Birjina hiltzen ziren neskak, beste bizitzan bere zerbitzari bihurtzen ziren.

Bere senarra, Skjöld erregea zen, Odinen seme bat. Elezaharretako daniar errege askok, Gefjunen ondorengo zirela argudiatzen zuten.

Gylfi suediar erregeak, gau batean goldatu ahal zuen haina lur agindu zion, eta berak, bere lau semeak idi bihurtu zituen, eta Sjælland daniar uhartea sortzeko haina lur hartu zuen, Mälaren suediar lakua utziz. Elezahar hau, Anders Bundgaardek 1908an zizelkaturiko Kopenhageko brontzezko Gefjun Iturriak ospatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746235
* Commonscat Multimedia: Gefjun

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q746235
* Commonscat Multimedia: Gefjun
|  |
| --- |
| **Peterhof jauregia**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Jauregiaren aireko ikuspegi orokorra. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | i, ii, iv, vi |
| **Erreferentzia** | 540 |
| **Kokalekua** |  Errusia |
| **Eskualdea2** | Europa eta Ipar Amerika |
| **Koordenatuak** | 59°53′08″N 29°54′14″E﻿ / ﻿59.8856°N 29.9039°E﻿ / 59.8856; 29.9039 |
| **Izen ematea** | 1990 (XIV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Peterhof jauregia** (errusieraz Петерго́ф) Errusiako San Petersburgo hiritik 29 kilometro mendebaldera dagoen hainbat jauregiz eta lorategiz osatutako multzo bat da, Petergof hirian eta Finlandiako golkoaren ertzean. Gaur egun, UNESCOko Gizateriaren Ondare izendatutako San Petersburgoko Alde Zaharraren multzoaren barne dago.

1705ean Pedro Handiaren erregealdian eraikitzen hasi eta 1755ran amaitu zen. 1917ko Urriko Iraultza arte Errusiako Tsarren egoitza nagusia zen, eta iraultza ostean museo bilakatua izan zen. Bigarren Mundu Gerran Alemaniar Armadak okupatu eta ia osoko suntsitu zuten. Aurrez, sobietarrek jauregi-dekorazioko 8.000 objektutik gora eta 50 estatua inguru heurekin eraman eta salbatzea lortu zuten. Behin gerra amaitu eta gero, 1946an iturriak zaharberritu ziren, eta 1952tik aurrera jauregia berreraikitzeari ekin zitzaion. 1964an museoko aretoak jendeari ireki zitzaizkion.

Iruditegia
----------

* Jauregi Handiko eliza.Jauregi Handiko eliza.
* Ikuspegia Sansonen iturritik.Ikuspegia Sansonen iturritik.
* Sansonen iturria eta ur-jauzi handia.Sansonen iturria eta ur-jauzi handia.
* Lorategiak.Lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Errusieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1258473
* Commonscat Multimedia: Palaces of Peterhof

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156622683
* ISNI: 0000 0001 2231 1481
* GND: 7556135-9
* LCCN: n92058026
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 540-018

 |

* Wd Datuak: Q1258473
* Commonscat Multimedia: Palaces of Peterhof

59°53′08″N 29°54′14″E﻿ / ﻿59.8856°N 29.9039°E﻿ / 59.8856; 29.9039
Egunero hildakoen eta espero ziren heriotzen arteko aldea Hego Euskal Herrian 2018ko martxotik 2020ko azarora bitarte. Neguan ohikoa da gripearen ondorioz jende gehiago hiltzea. Kasu honetan COVID-19 pandemia Euskal Herrian gehitu behar zaio, 2020ko udaberrian eta udazkenean gehiegizko hilkortasuna eragin zuena.
**Gehiegizko hilkortasunak** populazio jakin bateko hilkortasun-tasa (heriotza-kopurua) aldi baterako handitzea adierazten du. Ingurumen-fenomenoei —hala nola bero-boladei edo hotz-boladei—, epidemiei eta pandemiei —batez ere gripearekin zerikusia dutenei—, goseteei edo gerrari egozten zaie.

Bero-boladetan, adibidez, sarritan heriotza gehiago izaten dira biztanlerian, eta bereziki eragiten diete helduei, zaharrei eta gaixoei. Hala ere, gehiegizko hilkortasuna izan duten aldi batzuen ondoren, hurrengo asteetako hilkortasun orokorra ere murriztu egin dela ikusi da. Heriotza-tasan epe laburrera gertatutako aldaketa horri «uzta-efektua» ere esaten zaio. Hilkortasunaren ondorengo konpentsazio-murrizketak adierazi lezake, bero-boladak eragin berezia izan zuela ordurako osasuna konprometituta zutenengan, zeinak «hala ere, hil egingo ziren epe laburrean».

Hainbat erakundek eta ekimenek asteroko datuak eskaintzen dituzte gehiegizko hilkortasuna monitorizatzeko. Ahalegin handiak egin dira 2020an epe laburreko hilkortasun-datuak atzemateko, Koronabirusaren pandemiaren (COVID-19) eta haren mundu mailako efektuen baitan.

Gehiegizko hilkortasunaren adibide batzuk
-----------------------------------------

### COVID-19 pandemia Euskal Herrian

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikusi edo aldatu grafifa honetako datuak prozesatu gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Huynen, M M; Martens, P; Schram, D; Weijenberg, M P; Kunst, A E.  (2001-5). «The impact of heat waves and cold spells on mortality rates in the Dutch population.» *Environmental Health Perspectives* 109 (5): 463–470. ISSN 0091-6765. PMID 11401757. PMC 1240305. (Noiz kontsultatua: 2020-11-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6914399
* Commonscat Multimedia: Excess mortality

---

 |

* Wd Datuak: Q6914399
* Commonscat Multimedia: Excess mortality
**Panda Security SA**, Panda Software izenekoa, segurtasun informatikoaren konpainia multinazionala Mikel Urizarbarrenak sortu zuen Bilbon 1990. urtean. Antibirus softwareen produkzioan zentratua, spam eta spyware aplikazioak detektatzeko, ziberkrimenak prebenitzeko eta beste segurtasun tresnak eta enpresa eta etxe erabiltzaileen kudeaketarako sortua izan zen.

Panda produktuak etxeko eta enpresetako erabiltzaileentzako segurtasun tresnak daramatza. Patentatua duen teknologia, TruPrevent izenekoa, birus ezezagunak eta kanpotarrak blokeatzeko proaktibo izateko ahalmena duen multzoa da. "Meda Detección" izeneko programa berri bat ere sortu du, ohizko antibirusak baina babes handiago bat eskaintzen omen duena.

Konpainia
---------

### Deskripzio orokorra

Panda Security munduko laugarren antibirusen saltzaile handiena da. Konpainia, Urizarbarrenak 100% akzioak zuela, 2007 urteko apirilaren 24ean akzioetako 75% Investindustriak ikerketa taldeari saldu zizkion. 2007ko uztailaren 30ean Panda Software konpainia bere izena aldatu zuen eta Panda Security deitzera pasatu zen. Urizarbarrena Jorge Dinaresengandik ordezkatua izan zen. Ia urte bat geroago, 2008ko ekainaren 3an, Dinares bota zuten eta Juan Santanari eman zioten aginte makila.

Kritikak
--------

Erabiltzaile batzuk Panda bidaltzen dien eskatu gabeko posta elektronikoengandik kexatu dira eta esan dute korreo elektroniko gehiago ez jasotzeko edo enpresarekin kontaktuan jartzeko ahaleginak ez dute ezertarako balio izan. 2008ko apirilean Wininet.dtl Windows Vista Panda antibirusak detektatu zuen. Erabiltzaile asko Internet gabe geratu ziren. Hurrengo egunean arazoa konpondu zen.

TruPrevent teknologia
---------------------

TruPrevent teknologiak, 2003tik panda produktuetan sartuta, panda Securitygandik garatutako teknologien multzoa da ordenagailuen babes proaktiboarentzako. Antibirus produktu tradizionalak babes erreaktiboa ematen ziguten.

TruPrevent teknologiak mehatxu askoren aurkako babes generiko bat ematen digu eta politika eta arauak egunero ateratzen diren zaurgarri berrietan oinarrituta daude.

Kanpo estekak
-------------

* Panda Securityren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666869
* Commonscat Multimedia: Panda Security

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128299386
* BNF: 15921025d (data)

 |

* Wd Datuak: Q666869
* Commonscat Multimedia: Panda Security
**Gia Carangi** (Filadelfia, Pennsylvania, AEB, 1960ko urtarrilaren 29a - *ibidem*, 1986ko azaroaren 18a) modelo estatubatuarra izan zen 1970. eta 1980. hamarkadetan.

Biografia
---------

Gia Carangi Filadelfiako auzo pobreetako familia gatazkatsu batean jaio zen 1960an. Gurasoen dibortzioa eta gero aitarekin bizitzera joan arren, ama izan zen 16 urterekin modelo izaten saiatzera bultzatu zuena. Hurrengo urtean, Wilhelmina Cooper modelo agenteak Carangiren argazki batzuk jaso zituen, eta berehala New Yorkera ekarrarazi zuen modelogaia. Wilhelminaren eskutik, sei hilabetean Filadelfiako neska errebelde beltzaranak begi argidun modelo ilehori klonikoen eredu estetikoa hautsi zuen. Carangi ez zen diseinatzaile handien jantziak erakusteko bitarteko anonimoa; bera zen izarra, moda aldizkarietako protagonista. Hala, urte batzuk geroago iritsiko zen top model belaunaldiaren aitzindaria izan zen: Naomi Campbell, Claudia Schiffer, Cindy Crawford....

Moda munduan sartu baino lehen ere Carangik drogak hartzen omen zituen noizean behin, baina arrakasta lortutakoan menpekotasuna areagotu egin zen. Eta 1980ko martxoan minbiziak Wilhelmina Cooper hil zuenean, modeloak iparra galdu zuen. Gero eta zailagoa zen harekin lan egitea, agentzietatik bota zuten eta lanik gabe geratu zen. Hainbatetan abiatu zituen desintoxikazio tratamenduak, baina azkenekoa burutu eta hiru hilabetez "garbi" egon ondoren, Atlantic Cityra alde egin eta heroina hartzen hasi zen berriro, gaixotu eta ospitalean sartu zuten arte.

1986ko azaroaren 18an, Gia Carangi modeloa hil zen 26 urte zituela, hiesak eragindako pneumonia batek jota. Ezjakintasunak hiesa zuten gaixoak isolatzen eta baztertzen zituen garai horietan, kameraz inguratuta bizi izan zen Carangik ama soilik zuen alboan hil zenean. Handik bost egunera egin ziren hiletetan ere ez zen moda arloko inor agertu. Francesco Scavullo argazkilariak bidalitako dolumin txartela besterik ez zuten jaso.

Horrenbestez, lehen top modela HIESaren ondorioz hildako lehen emakume ezaguna ere izan zen. Gia Carangiren azken nahia haurrentzat drogaren kalteei buruzko bideo bat grabatzea izan zen, baina, ironikoa bada ere, ez zuen kamerarik lortu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Irazustabarrena, Nagore.  (2011-11-20). *Lehen top modelaren itzaltze tristea.*  Argia.eus. CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q230824
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27878375
* ISNI: 0000 0000 3075 6301
* GND: 119292750
* LCCN: n92069926

 |

* Wd Datuak: Q230824
**Gia Ketaro Ichikawa** (Carpentersville, Illinois, 1990eko maiatzaren 10a), ezagunagoa **Gia Gunn** ezizen artistikoaz, estatubatuar drag-antzezle eta abeslari transgeneroa da. Hainbat telebista-lehiaketatan parte hartzeagatik ezaguna da, besteak beste, *RuPaul's Drag Race*-n seigarren denboraldian, *The Switch Drag Race*-n bigarren denboraldian eta *RuPaul's Drag Race All Stars*-en laugarren denboraldian.

Bizitza
-------

Ichikawa 1990eko maiatzaren 10ean jaio zen Carpentersvillen, japoniar-estatubatuar familia batean. Gizonezko generoa esleitu zioten jaiotzean.

Gunnek drag ikuskizunak egiten ditu. 2017ko martxoaren 31n, Transgeneroen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Egunarekin batera, bere burua emakume transgenerotzat aitortu zuen Instagram sare-sozialean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Besanvalle, James.  (2017ko apirilaren 1a). «Rupaul's Drag Race star Gia Gunn comes out as transgender» *Gay Star News* (Noiz kontsultatua: 2019ko otsailaren 2a).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gia Gunnen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54994240
* Commonscat Multimedia: Gia Gunn

---

 |

* Wd Datuak: Q54994240
* Commonscat Multimedia: Gia Gunn
Garrapatea baten irudikapena.
Garrapatea isiltasunaren irudikapena
**Garrapatea** musikan biribil baten ehun eta hogeitazortzirena irauten duen musika irudi bat da. Fusaerdi baten erdia da.

Plikatik bost kortxete edo neuma irtetzen zaizkio, eta neuma horiek dituzten gainontzeko musika irudiak bezala, zenbait garrapatea bata bestetik gertu eta konpas berean daudenean, neumak bost lerro paraleloren bidez elkartu egiten dira.

Barrokoko musikan erabili zen, baina interpretatzeko zaila zenez, musika idazterakoan erabiltzeari utzi zitzaion. Horren ordez, konposatzaileek euren lanen tempoak bikoiztu eta, garrapateen ordez, erdikortxe irakurterrazagoak erabili zituzten. Garrapateaerdi izeneko musika irudia ere badago, garrapatearen erdia dirauena, biribil baten berrehun eta berrogeitamaseirena, beraz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2339972
* Commonscat Multimedia: Semihemidemisemiquaver

---

 |

* Wd Datuak: Q2339972
* Commonscat Multimedia: Semihemidemisemiquaver


| * i
* e
* a
Musika-notazioa |
| --- |
| Pentagrama | Armadura •  Bekoadro •  Bemol •  Bitarte •  Bostun  •  Bostunen zirkulua  •  Da capo •  Dal segno •  Diese/Sostenitu •  Eskala •  Errepikapen-zeinu •  Fermata/Kalderoi •  Klabe •  Konpas •  Hitzak •  Lerro gehigarriak •  Modu •  Tempo •  Tonu •  Tonuerdi •  Tonalitate •  Transposizio •  Transposizio-instrumentu |  |
| Nota-irudiak | Alterazio •  Beltz •  Biribil •  Fusa  •  Fusaerdi •  Garrapatea •  Garrapateaerdi  •  Isilune •  Karratu •  Kortxea •  Kortxeaerdi •  Ligatura •  Puntu •  Zuri |
| Adierazpen-markak | Akorde •  Apaindura •  Arpegio •  Artikulazio •  Dinamika •  Harmonia •  Tempo •  Zortzidun |
**Georges Mathieu** (Boulogne-sur-Mer, 1921eko urtarrilaren 27a – Boulogne-Billancourt, 2012ko ekainaren 10a) frantses margolaria izan zen. Lehenengo olio-margoa 1942an egin zuen, eta 1944an hasi zen margolan abstraktuak egiten. 1947an *L'Imaginaire*, abstrakzio geometrikoaren kontra zeuden artista abstraktuen obrak biltzen zituen erakusketa antolatu zuen; Mathieu abstrakzio lirikoaren aitzindaria izan da, eta estasi-egoeran bat-batean margoturiko zeinu kosmikoen adierazpentzat definitu zuen abstrakzio hori. 1951. urte inguruan *gestalt* teoriarekin zaletzen hasi zen, eta zeinuaren pintura gauzatu zuen, esanahiaren aurretik zeinua jarriaz. Horrela, Arte Informalaren aitatzat hartua izan da. Lehen Mundu Gerra amaierako lanetan ikus daitekeenez, estilo kaligrafikoa erabili zuen, lerro zipriztinduekin, keinu oldarkorrei jarraituz eginiko marrazkiekin (*Painting*, 1953). Bestalde, ikuskizun eta performanceekiko zaletasun handia zuen, eta horrela, 1952. urtean jendaurreko margolaritza-saioa egin zuen Studio Paul Facchettin. 1953an *United States Lines Paris Review* aldizkaria eman zuen argitara, eta haren zuzendari izan zen hamar urtez. 1960ko hamarraldiaren hasieran eskultura monumentalak paratu zituen, eta artistak gizarte bizitzako eguneroko afera guztietan esku hartzeko duen beharraz jabetzen hasi zen; 1971n artistak gizartean duen zereginaren inguruko hitzaldi ospetsu bat eman zuen Nazio Batuen Zirkuluan, Bruselan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q834939
* Commonscat Multimedia: Georges Mathieu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20744
* ISNI: 0000 0001 1019 6797
* BNE: XX1189195
* BNF: 11998380z (data)
* GND: 118937332
* LCCN: n50043743
* Tabakalera ID: 83302
* SNAC: w6474fnw
* SUDOC: 028076443
* ULAN: 500029225
* RKD: 53967
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04093/eu\_m\_1385/m1385
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q834939
* Commonscat Multimedia: Georges Mathieu
**Georges Dargaud** (Paris 1911ko apirilaren 27a - *ibidem*, 1990ko uztailaren 18) argitaratzaile frantsesa izan zen, komikien edizioan espezializatua.

Biografia
---------

Dargaudek lehendabizi Parisko publizitate mundua ezagutu zuen; 1943an *Éditions Dargaud* lantegia sortu zuen. 1949an *Le journal de Tintin* aldizkaria plazaratu zuen eta hogeita zazpi urtetan argitaratu zuen. 1959tik, bestetik, *Pilote* argitaratu zuen. Dargaudek, Dupuisekin batera, komikia zabaldu zuen Frantzian, besteak beste, Asterix, Lucky Luke, Achille Talon... argitaratuz. Berari esker Moebius, Jean-Michel Charlier (Blueberry), Pierre Christin, Jean-Claude Mézières, Annie Goetzinger, Bilal eta beste egile askoren lanak ezagutu ziren Frantzian. 1988an, krisi ekonomikoa zela eta, komikien edizioa utzi behar izan zuen, nahiz eta argitararatzaile bezala jarraituz. Bi urtetara, 1990an, hil egin zen.

Ikus, baita ere
---------------

* Tintin
* Asterix
* Lucky Luke
* Achille Talon
* Blueberry

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**: Dargaud Encyclopaedia Universalis webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1508858
* Commonscat Multimedia: Georges Dargaud

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78768256
* ISNI: 0000 0000 5492 1113
* BNE: XX1614767
* BNF: 10819035k (data)

 |

* Wd Datuak: Q1508858
* Commonscat Multimedia: Georges Dargaud
Bedoñan egindako karapaixoa (Debagoienan).
**Pazko-opila** ogi edo opil berezi bat da, amabitxiak edo aitabitxiak Pazkoz besoetakoari oparitzen diona. Eskualdearen arabera, itxura ugari ditu, nahiz eta gehienetan hiruki itxurakoa eta barnean arrautza oso bat ala gehiago eduki.

Izenak
------

Askotariko izenak ditu:

* **mokotsa** (eta horren aldaera, *morkotsa*) Durangaldean
* **karapaixoa** (eta horren aldaerak *garapaioa* zein *garipaua*) Debagoienean
* **pazkopila**, Bermeo eta Busturian
* **morrokotea** Arratian, **morrodua** Izpuran, **morrokua** Donoztirin
* **adar-opila**, Beran
* **aitatxi-opila** edo **amatxi-opila**, Bortziri eta Baztanen
* **arrautz-opila** Zerainen eta **arranzopila** (*ranzopila*) Arabako Lautadan.

Opila
-----

Baserriko ogiaren ore bera eramaten du baina barnean arrautzak eta txorizoak sartzen zaizkio. Ogiak hiruki itxura izaten du, Hirutasuna oroitaraziz. Labean sartzen da ondoren eta bertan arrautza egosten da eta txorizoa egiten. Txorizo eta arrautza kopurua alda daiteke.

Azken urteotan era berriak ere egiten hasi dira, arrautzen ordez sagarra erabiliz, adibidez. Haurrentzako litxarreriazko karapaixo gozoak ere egiten dira, brioxa-opilarekin eta txokolatezko arrautzekin.

* Karapaixo bat, hiru punta eta arrautzadunaKarapaixo bat, hiru punta eta arrautzaduna
* Karapaixo bat, hiru punta eta arrautzadunaKarapaixo bat, hiru punta eta arrautzaduna

Ohitura
-------

Durangaldean *mokotsa* edo *morkotsa* esaten zaio eta Pazkoan oparitzen da. Horren ezaugarri bereziena opilaren erdian eramaten duen arrautza egosia da.

Debagoienan (Gipuzkoako mendebaldean) eta Aramaion (Araba) *karapaixo* edo *garipaua* izenarekin ezagutzen da eta Garizuma garaian izaten da. Arrautza egosiaz gain, txorizoak ere edikitzen ditu barnean. Amabitxi edo aitabitxiak urtero oparitzen dio besoetakoari, ezkontzen den arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Zergatik oparitzen dira pazko-opilak?.*  Diario Vasco egunkaria 24-3-2016.
2. ↑  Kaixo, karapaixo![*Betiko hautsitako esteka*] artikulua Berrian.
3. ↑   Arana Murillo, Anuntxi.  (01.06.16). *Jaietako eskeen erredundantziaren zentzua.*  Eusko Ikaskuntza, 232 or..
4. ↑   Antxon Agirre Sorondo.  (2010 / 03-26 / 04 - 09). *Aste Santuko jakiak Euskal Herrian.* .
5. ↑    «Karapaixoa egiten Urkimendi baserriko Joseba Aranarekin, Arrasateko Bedoña auzoan» *Debagoiena Zuzenean* 2014-04-02 (Noiz kontsultatua: 2018-02-25).
6. ↑     *Karapaixo, Garipaua, Mokotza..*  2010-04-02 (Noiz kontsultatua: 2018-02-25).

Ikus, gainera
-------------

* Errege-opila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3034906
* Commonscat Multimedia: Mona de Pascua

---

 |

* Wd Datuak: Q3034906
* Commonscat Multimedia: Mona de Pascua
Herman Moll-ek egindako mapa (Londres, 1729), Piperbeltz Kosta erakusten duena
**Piperbeltz Kosta** Europako merkatariek Mesurado lurmuturraren eta Palmas lurmuturraren arteko Mendebaldeko Afrikako itsasaldeari emandako izena izan zen. Gaur egungo Liberia errepublika da. Bere izena melegueta piperbetzetik atera zen. Piperbeltza paradisuaren alea bezala ere ezaguna da, izen alternatibo bat sortuz, *Ale Kosta* ("Grain Coast" ingelesez). Espeziearen garrantzia Saint John ibaitik (gaur egungo Buchanan) Liberiako Harperrerainoko *Ale Kosta* eremuaren izendapenak erakusten du, paradisuko aleei dagokionez. Zenbait kasutan (mapan agertzen den bezala), terminoak Sierra Leona eta Boli Kosta barne hartzen duen eremu zabalagoa hartzen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1184899
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1184899


1. ↑   Euskaltzaindia. *168. araua: Afrika kolonialeko toponimia.* .
Marte orbitatzen ari den espazio-estazio baten ikuspegi artistikoa. Espaziontzi bat estaziotik banandua da, anezka gisa erabilia izan dadin.
**Planetarteko bidaia** espazioan barna planeta batetik bestera egiten den bidaia da. Praktikan, gure eguzki-sistemaren planeten arteko bidaia da, gizakiak ez baitu harago bidaiatzerik lortu, hau da, ez baitu izarrarteko bidaiarik egitea lortu. Bere ezaugarriengatik, izarrarteko bidaiek milaka eta milaka urte iraungo lukete; izan ere, denbora hori laburtuko lukeen hiperespazioaren kontzeptua eta enparauak gaurko egunez zinema eta zientzia-fikzioren sailera mugatuak daude.

Aldiz, planetarteko bidaiak gaur egungo teknologiarekin gizakiaren gaitasunen mugen barnean daude. Gizakia Ilargira iritsi zenetik, beste planetetara espazio zundak bidali izan ditu, bai eta robot bat Martera ere. Horregatik guztiarengatik, izarrarteko bidaiak ez bezala, planetarteko bidaiak zientzia fikzio gogorraren oinarrietako bat dira.

Ikus gainera
------------

* Izarrarteko bidaia
* Galaxiarteko bidaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q834235
* Commonscat Multimedia: Space exploration by astronomical object

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00574797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q834235
* Commonscat Multimedia: Space exploration by astronomical object
Jeanclosek eginiko Saint-Ayoul elizako *Tinpanoa*, Provinsen (Frantzia).
**Georges Jeanclos** (Paris, Frantzia, 1933ko apirilaren 9a - 1997ko martxoaren 30a) eskultorea izan zen. Haren eskultura-lana oso berezia da, bere garaiko akademizismo guztietatik apartekoa. Israeldar jatorrikoa izanik, juduen tradizioa Ekialdeko artearekin eta antzinako kristau artearekin nahastu zuen.

Bizitza
-------

Parisko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, 1959an Erromako saria irabazi zuen eta Villa Medicin egonaldi bat egin zuen gero, Balthus zuzendari izan zen garaian. 1972tik aurrera, Sevresko lantegiko ikerketa-lantegiko buru izan zen eta 1976tik aurrera, Arte Ederretako Eskolako irakasle.

*Urnes Kaddish* (1978-1980) eskulturek, semeak aita hilari egiten dion *Kaddish* otoitzarekin dute zerikusia; *Kamakura* (1988) eskulturek, piramide bitxietatik ateratzen diren fraide japoniarrak gogorarazten dituzte eta *Les Barques* (1988) eskulturek, berriz, hilen erresumarako bidaiaren gaia berreskuratzen dute. Neurri txikiko eskultura horiez gainera, eta enkargu publikoei esker, obra handiak ere egin ditu, esate baterako, *Monument à la mémoire de Jean Moulin* (Champs-Élysées, Paris, 1984), Bercyko Finantza ministerioko *Atea* (Paris, 1989) edota Saint-Ayoul elizako *Tinpanoa* (Provins, 1990). Heldutasun garaiko lan horiek estilo pertsonalean berreginiko tradizio ikonografikoan koka daitezke.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Georges Jeanclos*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3083937
* Commonscat Multimedia: Georges Jeanclos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 89652870
* ISNI: 0000 0001 2102 9732
* BNF: 11908727r (data)
* GND: 122109295
* LCCN: n92020322
* SUDOC: 026937069
* ULAN: 500222201
* RKD: 294088
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03248/eu\_j\_0567/j0567

 |

* Wd Datuak: Q3083937
* Commonscat Multimedia: Georges Jeanclos
**Georges Lampin** (San Petersburgo, 1901eko urriaren 14a–Pauen, 1979ko maiatzaren 6a) frantziar nazionalitatea zuen zuzendari, produkzio-zuzendari eta gidoilari zinematografikoa izan zen.

Biografia
---------

San Petersburgon (Errusian) jaio eta hazi zen, Georges Lampin hogei urterekin Frantziara emigratu zuen, eta lehen René Clair eta Abel Ganceren laguntzaile gisa aritu zen (Joseph Bonaparteren papera egin zuen *Napoleon* 1927ko filmean). 1930eko hamarkadan, Pierre Billon, Marcel L'Herbier, Maurice Gleize eta Jeff Mussoren filmen ekoizle gisa ezaguna egin zen. Garai hartan bere ekoizpen ezagunenetako bat Viviane Romance protagonista zuen *Angélica* abentura-filma izan zen, Jean Chouxek zuzendua. 1946an, Dostoievski idazle errusiarraren eleberrian oinarritutako *L'Idiot* literatur moldaketarekin egin zuen debuta zuzendari gisa. Aktore nagusiak Edwige Feuillère, Lucien Coëdel eta Gérard Philipe izan ziren.

Georges Lampinek hamar film baino gehiago zuzentzen zituen ondorengo hamarkadetan, besteak beste, Serge Reggianirekin batera Bizitza itzulia edo Ginette Leclercekin batera *La Maison dans la dune*  bezalako dramak. La Tour, prends garde! gisako abenturazko filmetan ere saiatu zen, Jean Maraisekin.

Filmografia
-----------

Zuzendaria
* 1946 : *L'Idiot*
* 1948 : *Éternel conflit*
* 1949 : *Le Paradis des pilotes perdus*
* 1949 : *Retour à la vie*
* 1950 : *Les Anciens de Saint-Loup*
* 1951 : *Passion*
* 1952 : *La Maison dans la dune*
* 1953 : *Suivez cet homme*
* 1956 : *Rencontre à Paris*
* 1956 : *Crime et Châtiment*
* 1957 : *La Tour, prends garde !*, Jean Maraisekin
* 1963 : *Mathias Sandorf*

Zuzendariaren laguntzailea
* 1927 : *Die Apachen von Paris*, zuzendaria: Nikolai Malikoff
* 1929 : *Les Deux Timides*, zuzendaria: René Clair
* 1930 *Le Parfum de la dame en noir*, zuzendaria: Marcel L'Herbier
* 1931 : *Le Bal*, zuzendaria: Wilhelm Thiele
* 1948 : *Arch of Triumph*, zuzendaria: Lewis Milestone
* 1966 : *The Poppies Are Also Flowers*, zuzendaria: Terence Young

Aktorea
* 1926 : *Carmen*, zuzendaria: Jacques Feyder
* 1927 : *Napoleón*, zuzendaria: Abel Gance

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Georges Lampin IMDbn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3103031
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51875862
* ISNI: 0000 0000 5937 8500
* BNE: XX1589150
* BNF: 13896301f (data)
* GND: 1061628477
* LCCN: n2007044652
* NKC: xx0161498
* SNAC: w6b41qzx
* SUDOC: 117717649

 |

* Wd Datuak: Q3103031
Papera mozteko gillotina.
**Papera mozteko gillotina** bulegoetan, eskoletan eta inprimatze lantegietan erabiltzen den tresna da. Hau erabiliz eta tamainuaren arabera paper mordoak moz daitezke.

Historia
--------

Papera mozteko gillotinen lehenengo patenteak Guillaume Massiquot 1844an eta 1852an por Guillaume Massiquot. Dena dela, 1830tik erabiltzen ari ziren, Thirault-ek gainalde baten gainean mozteko aizto finkoa sortu zuenean. XIX. mendean lantegi desberdineak hasierako asmakizunari hobekuntzak egin zizioten, besteak beste, Ameriketako Estatu Batuetako Oswego and Seybold, Alemaniako Fomm and Krause de Alemania eta Ingalaterrako Furnival lantegia.

Deskribapena
------------

Tamainu desberdinak markatuta egoten dira.
Papera mozteko gillotinek oso tamainu desberdinetan komerazializatzen dira, 30 zm-tik 85 zm-ra. Zabaleran koadrikula bat marraztua eta erregela bat izaten dute. Gillotina gehienek, tresna hauek erabiltzeko unean istripuak saihesteko, erabiltzailearen behatzak babesteko sistemak izaten dituzte. Dena dela, arreta handia eskatzen du.

Industria
---------

Paperaren industria handian paper eta kartoi multzo handiak mozteko makina handiak erabiltzen dira. Makina horiek mozteko bertikalki gora eta behera higitzen diren xaflak erabiltzen dituzte. Alemaniako Polar lantegiak, adibidez, 430 zentimetroko orri-multzoak ebakitzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑
3. ↑   Polar 176XT Guillotine

Ikus, gainera
-------------

* Gillotina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2205714
* Commonscat Multimedia: Paper cutters

---

 |

* Wd Datuak: Q2205714
* Commonscat Multimedia: Paper cutters
**Gilliam konderria** (ingelesez: *Gilliam County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Condon da. 2010eko zentsuaren arabera 1.871 biztanle zituen, Gilliam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gilliam konderriak 3.167,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,7 ura dira. Beste 3.120,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.871 pertsonetatik 1.813 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 88 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Gilliam County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484685
* Commonscat Multimedia: Gilliam County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148973041
* ISNI: 0000 0004 0448 2828
* **Lekuak**
* OSM: 1150096
* TGN: 2001707

 |

* Wd Datuak: Q484685
* Commonscat Multimedia: Gilliam County, Oregon
**Fernando eta Vicente Roscubas** (Palma Mallorcakoa, 1953ko abuztuaren 7a) Bizkaian errotutako pintoreak, anaia bikiak. Fernando eta Vicente Roscubas bost urte zituztela heldu ziren Bilbora bizitzera. Fernando Arte Ederretan lizentziatu zen eta irakasle aritu zen Bilboko Fakultatean. Elkarrekin egin zuten aurreneko erakusketa, 1975ean, Bizkaiko Aurrezki Kutxaren aretoan, Bilbon, eta orduz geroztik maiz aritu dira elkarlanean. Fernandok, pinturaz gain, argazkigintza eta espresiobide alternatiboak ere landu izan ditu (bideoak, *happening*ak...); eszenografia ere landu dute Roscubas anaiek. 1999ko otsailean Bilboko Rekalde aretoak *Idas y Avenidas* izeneko erakusketan bildu zituen Roscubas anaiek 1974tik 1998ra egindako lanik garrantzitsuenak. Bi alditan banatutako hogeita bost urteko ibilbidean (1974-1981 eta 1993-1998), umorea, teknika anitzen elkarketa eta inguruarekiko ikuspegi ironikoa izan dute bi anaiok ardatz nagusia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257860
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05153/eu\_r\_0909/r0909

 |

* Wd Datuak: Q12257860
*Ez nahasi Mirandako Gazteluko Andre Mariaren baselizarekin*.

**Gazteluko Andre Mariaren baseliza** (erronkaribarreraz: *Gaztuluko Andra Mariren baseliza*) Erronkariko ibaxako Burgi udalerrian XII. mendeko kristiau baseliza bat da, erromaniko estiloan.

Kokalekua
---------

Herrigunearen gainaldean dago, Nabaskoze eta Koronaseko mendatetik datorren errepidearen alboan.

Historia
--------

XII. mendearen amaieraldera eraiki zen, Zangozako eskolako erromaniko estiloan eraikia dago. Antzina eta Nafarroako konkistaren garaia arte, baseliza hau dagoen lekuan gaztelu bat zegoen, hortik bere izena.

Eraikina
--------

Oinplano laukizuzena du. Barnean Gazteluko Ama Birjinaren erromaniko estiloko irudia gordetzen da.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BURGI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Burgi
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479727

 |

* Wd Datuak: Q25479727
***Ospitalekoak*** 2010ean Mikel Antzak (Mikel Albisuren izengoitia) plazaratutako lehen eleberria da. Liburuan oroimen pertsonalak eta bizipenak jasotzen ditu preso baten inguruko eleberrian. Frantziako Fresnes espetxean (Fresnes (Val-de-Marne)) idatzi zuen; lan horretan hiru urtez aritu zen. Liburuaren zuzenketak baita preso dagoen Soledad Iparragirrek egin zituen, Mikel Antzaren neskalaguna.

Argumentua
----------

Preso bat bere neskalagunari idazten dio kartzela-ospitaletik, egoera horretara nola iritsi den azaltzen, argumentuak aurrera egin ahala gertakari estrainio eta ezustekoen kate bat bihurtzeraino. Oroitzapen eta sentiera barnekoiz bustitako eleberria da, gatibutasunari buruzko kronika zorrotza, ihes eta libertate desiraren aldarria bezain beste.

Horrela laburtu zuen argumentua Gorka Bereziartuak: "Mikel izeneko euskal preso politikoa da nobelako protagonista eta narratzailea ere. Kartzelako ospitalera eraman dute, puskatutako atzamarra birgaitzeko. Baina ospitalean dena okertuko da, eta gurpildun aulkian bukatuko du; ezinduta idazteaz aparteko zeregin guztietarako. Hori nola gertatu den jakin bitartean, beste istorio batzuk harilkatzen joango dira: arrebaren mutil-laguna hiltzeagatik kartzelan sartu duten Dimitrirena; 1936ko Gerran gudari ibilitako Xabierrena; eta, batez ere, Mikelen beraren iragana. Narratzailearen pentsamenduek ematen diete lotura istorio guztiei".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren aurkezpena Josu Landaren eskutik, 2010eko ekainaren 5ean, Larrabetzun, Literaturia 1011 jardunaldietan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57673437

 |

* Wd Datuak: Q57673437
*Gaztetasunaren Iturria*, 1546ko Lucas Cranach Zaharraren margolana.
**Gaztetasunaren Iturria**, ustez, bere uretatik edan ala bere uretan murgiltzen den edonor gaztetzen duen iturburua da. Iturri honi buruzko kondairak mundu osoan zehar eta milaka urteren buruan jaso izan dira, Herodotoren idazkietan (K.a. V. mendea), Alexanderren erromantzean (K.o. III. mendea) eta Prester Johnen kontakizunetan (lehen gurutzadak, XI-XII. mendeak).

Antzeko urei buruzko istorioak Karibeko herri indigenetan ere jaso izan dira. Kondairen arabera, XVI. mendean, Juan Ponce de León espainiar esploratzailea eta Puerto Ricoko lehen agintaria izan zena gaur egungo Floridara Gaztetasunaren Iturriaren bila aritu omen zen, bertako indigenek Biminin zegoela eta hartan murgiltzen zen edonor gaztetzen zela aipatu omen zioten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q775332
* Commonscat Multimedia: Fountain of Youth

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97008837

 |

* Wd Datuak: Q775332
* Commonscat Multimedia: Fountain of Youth