recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alejandra Bueno** (Gasteiz, 1987) artista bisuala, ikertzailea eta kultura-kudeatzailea da.

Biografia
---------

Arte Eder gradua gauzatu zuen Euskal Herriko Unibertsitatearen Leioa-Erandioko kanpusean eta Ikusizko Arteei eta Multimediari buruzko masterra egin zuen ondoren Valentziako Unibertsitate Poiteknikoan. Gainera, artean doktoratua da unibertsitate berean, *Experiencias artísticas en el espacio público* izenburua duen tesiarekin.

Bere ibilbide artistikoan zehar, nazioarteko arte erakusketa eta jaialdi ugaritan parte hartu du eta, gaur egun, bideo, argazki eta performance irakaslea da Ekuadorreko Arteen Unibertsitatean. Gainera, *Fem Tour Truck* jaialdiaren sortzailea eta zuzendaria da, 2016. urtetik aurrera martxan dagoen bideoarte feministaren inguruko jaialdi ibiltaria. Era berean, *Gerrilla Kulturala* plataformaren sortzaileetako bat ere bada. Halaber, esperientzia handia du ikus-entzunezko ekoizpenean eta arte eta teknologia bidezko hezkuntza didaktikoan.

Bere proiektuen baitan, gizartearen eta genero-ikasketen alde eratutako ekimenak nabarmentzen dira, besteak beste. Horrela, artea eraldaketa sozialerako tresna gisa erabiltzea da Alejandra Buenoren xedea.

Irudi galeria
-------------

* Alejandra Bueno, Manual para mujeres subversivas, 2021Alejandra Bueno, *Manual para mujeres subversivas*, 2021
* Alejandra Bueno, Manual para mujeres subversivas, 2021Alejandra Bueno, *Manual para mujeres subversivas*, 2021
* Alejandra Bueno, "Cuerpxs", 2012Alejandra Bueno, "Cuerpxs", 2012
* Alejandra Bueno, "I stay I remain", 2012Alejandra Bueno, "I stay I remain", 2012

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Mujeres en las Artes Visuales, MAV.  (2020). *cv - Alejandra Bueno.* .
2. ↑   Bueno de Santiago, Alejandra.  (2018-04-12). *EXPERIENCIAS ESTÉTICAS EN EL ESPACIO PÚBLICO. Viviendo y educando a través del lenguaje audiovisual, el arte, y la tecnología en favor de la sociedad y los estudios de género.*  Universitat Politècnica de València (Noiz kontsultatua: 2021-09-10).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fem Tour Truck» *Fem Tour Truck* (Noiz kontsultatua: 2021-09-10).
4. ↑   «Alejandra Bueno de Santiago» *gizartesarea.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-10).

Kanpo estekak
-------------

* Alejandra Buenoren webgunea
* Alejandra Bueno OKELA espazioaren *Artisten Meeting Pointa* sarean
* *Fem Tour Truck* jaialdiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108099459

 |

* Wd Datuak: Q108099459
***The Outsider*** (euskaraz *Kanpotarra*), 2018ko Stephen King estatubatuarraren beldurrezko eleberri bat da. 2018ko maiatzaren 22an argitaratu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEB, Oklahoma, Flint City udalerria, hamaika urtetako mutiko bat basatiki bortxatua eta eraila agertu da. Froga guztiek herritar estimatuenetakoa dena erruduntzen dute: Terry Maitland, literatura irakaslea, haur ligaren entrentzailea, senar ona eta bi alaben aita. Ralph Anderson poliziaren detektibeak haren atxiloketa aginduko du. Maitlandek erailketa jazo zen unean beste hiri batean zegoelako koartada irmoa du, baina gertakariaren kokalekuan aurkitutako ADN probek bera erruduna dela adierazten dute. Justizia et iritzi publikoaren aurrean Terry Maitland hiltzailea da eta kasua argitua gelditu da. Baina Anderson detektibea ez da gustura gelditu. Maitlandek tipo zintzoa dirudi, herritar eredugarria, agian bi aurpegi izango ote ditu? Eta, nolatan da posible une berean bi lekuetan egotea? Erantzuna, Stephen Kingen lumatik aterata espero liteken bezala, galdera hori egin ez izana desiatuko dizu.
**Manuel Olaguer Feliú y Azcuénaga** (Madril, 1808 - Coruña, 1857ko ekainaren 5a) Espainiako armadako koronel eta Filipinetako Hego Camarines probintziako gobernadorea izan zen.

Biografia
---------

Antonio Olaguer Feliúren (Leongo Bierzokoa (Espainia) jaiotzez, Rio de la Platako seigarren erregeordea eta Carlos IV.aren Estatu eta Gerra Bulegoko idazkaria) eta Buenos Aireseko Ana de Azcuénagaren (Vicente Azkuenaga Durangon (Bizkaia) jaiotako merkatariaren alaba) semea.

1825eko urtarrilean Espainiako armadan sartu zen, Errege Infanteria Guardian.

1834an Flecheros erregimentuko teniente koronela izan zen, sarjentu Nagusi izendatu zuten. 1838an Errege Infanteria Guardiako lehen erregimentuko lehen batailoiko bigarren komandante izan zen.

1840an, Manuel Olaguer Feliú koronela Fernando VII.a Erregimentuko buru izendatu zuten, Lerroko 2.a, eta Filipinetara bidali zuten.

1846an Karlos III.aren Ordeneko Gurutzea eman zioten.

1847an Filipinetako Camarines Sur probintziako gobernadore politiko-militar izendatu zuten.

1856an Olaguer Feliú koronela Espainiara eraman zuten eta 39. Zk. Cantabriako Infanteria Erregimentuko buru izendatu zuten.

Coruñan hil zen 1857an.

Kanpo estekak
-------------

* «Noticias de Manila y de la China» *El Heraldo* (Madrid) (1629): 2..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16598617

 |

* Wd Datuak: Q16598617
Natalia Yevguénievna Gorbanevskaia (1936ko maiatzaren 26a, Mosku - 2013ko azaroaren 29a, Paris) errusiar poeta izan zen, baita Poloniako literaturaren itzultzailea eta eskubide zibilen aldeko aktibista ere. Samizdat egunkari klandestinoaren sortzaile eta lehen zuzendarietako bat izan zen.

Biografia
---------

1953an Moskuko Estatu Unibertsitatean hasi zen filologia ikasten, eta 1963an Leningradoko Unibertsitatean lizentziatu zen. Ikasketetan ari zen bitartean, mugimendu demokratikoan sartu zen, eta hori dela eta bere inguruko agintariek bereganako jazarpena pixkanaka areagotuz joan ziren.

1968ko abuztuaren 25ean, Varsoviako itunean, armada Txekoslovakian sartzea adostu zen, eta horren aurka Moskun egindako manifestazio baten antolatzaile gisa, ikerketaren ondorengo hilabeteetan atxilotu zuten Gorbanevskaya. Horren ondoren, 1970eko apirilean eskizofrenia progresiboa diagnostikatu zioten, eta ondoren espetxeratu egin zuten, 1972ko otsailaren 22an, lehenik Kazango ospitale psikiatriko batean, eta gero Butirka espetxean, Moskun.

1975eko abenduan herrialdea utzi behar izan zuen, eta Parisera joan zen. Bertan, kazetari gisa lan egin zuen Errusiako emigrazioaren hainbat argitalpenetan, baita Radio Liberty-n ere.

2005eko apirilean Poloniako nazionalitatea jaso zuen.

Parisko bere etxean hil zen 2013ko azaroaren 29an, eta Père-Lachaise hilerrian lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Martin, Douglas.  (2013-12-02). «Natalya Gorbanevskaya, Soviet Dissident and Poet, Dies at 77» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** «1968-1969 (e)» *A Chronicle of Current Events* 2013-09-20 (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Arrest of Gorbanevskaya, 24 Dec. 1969 (11.9)» *A Chronicle of Current Events* 2013-10-07 (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
4. ↑   «Wyborcza.pl» *wyborcza.pl* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
***Gizon barregarriak*** liburua 2024.urtean Joxean Agirrek plazaratutako eleberria da. Umorezko eleberria da non trama desberdinak nahasten diren: batetik, gaztetako ekintzak antzeztera jolasten den ETAkide eta ertzain ohien taldea dugu; bestetik, Maria Mendizabal Antropologiako ikaslea dago, uniformedunen usainei buruzko tesia egiten diharduena. Narrazioa ironiaz eta parodiaz josita dago.

Gertakizunak
------------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Gaztetako ekintzak antzeztera jolasten den etakide eta ertzain ohien taldea dugu,erretreta hartuta, nolabait, galduta daue. Biktimen elkarte batek salatuak terrorismoa goratu dutelakoan. Beste aldetik, Maria Mendizabal Antropologiako ikasle gaztea dago, uniformedunen usainei buruzko tesia egiten diharduena, baita sexu kasualari buruzko ikerketa bat ere. Militante jubilatu ohietako bat da protagonista eta Mariarekin harremanetan hasiko da Ibaetako campuseko kafetegian topo egin eta gero. Gizonak akuilatuko du neska sexuari buruzko lana argitaratzera, nobela itxura emanda, finean Antropologia Literatutatik ez dago oso urruti. Euskal literaturan sekulako zalaparta eragingo du liburuak zeren haren narrazioan neskak izan dituen harremanak agertuko baitira. Epaiketa batekin askatuko da korapiloa, eta horren narrazioak hartuko du liburuan toki gehien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Axier Urkizaren komentarioa *Berria*n, 2024/03/24.
**Victoria Lomasko** (errusieraz: Виктория Валентиновна Ломаско) (Sérpujov, 1978) artista grafiko eta ekintzaile errusiarra da.

Biografia
---------

Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren parte zen Sérpujoven jaio zen, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren barruan. Hemeretzi urterekin Moskura joan zen bizitzera eta 2003an arte grafikoetan eta liburuen diseinuan graduatu zen, Moskuko Arte Ederren Estatuko Unibertsitatean. Erreportaje grafikoetan espezializatu zen, eta Leningradeko Setioan, gulagean eta Armada Gorriaren garaiak errusian erabiltzen zen marrazkigintza tradizionala berreskuratu zuen. Izan ere, errusiako hainbat espetxetan boluntario gisa ibili zen eta presoei marrazketa-eskolak ematean haien estiloaren eragina jaso zuen.

Errusiako zein nazioarteko erakusketetan parte hartu du, baina bereziki ezaguna izan zen *Other Russias* argitaratzean. Espainian, hogeita hamar bat artistaren erakusketa kolektibo batean parte hartu zuen Sofia Erregina Museoan. Errusiako Kandinsky saria irabazi zuen 2018an, baita ingelesezko liburu itzuli eta argitaratu onenaren Pushkin House saria ere, gaztelaniaz *Otras Rusias* (2020, Godall Edicions) eta katalanez: *Altres Russies* (2020, Godall Edicions).

2022ko martxoan Belgikara erbesteratu zen, Putinek Ukrainako gerran zuen politika militarrarekin zuen desadostasuna zela eta. Egun, Alemanian bizi da, Jean Jacques Rousseau bekarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Victoria Lomasko.* .
2. 1 2 3 4 5    *Victoria Lomasko.*  29 de mayo de 2020 con **licencia CC-BY-SA, vía OTRS**.
3. 1 2   «Victoria Lomasko: the brutally funny artist no gallery in Russia will touch» *The Guardian* 2 de marzo de 2018.
4. ↑    *Victoria Lomasko: Drawing Lessons at a Juvenile Prison.*  15 de enero de 2015.
5. ↑    *Un saber realmente útil.*  2014.
6. ↑    *Un saber realmente útil.*  2014-2015.
7. ↑    *Otras rusias, Victoria Lomasko (2020).*  portalcomunicación.com 3 de julio de 2020.
*Russula luteotacta*

Ez da jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3,5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lau-ganbila, pixka bat hondoratua, nahiko mehea, ia beti likatsua, oro har, gorri bizia, baina sarritan koloregabetua eta zurixka, gutxi-asko arrosaz lausotua. Glabroa, ertz mehea, biribildua eta hauskorra, labur-labur ildaskatua; herenean bereiz daitekeen azala.

**Orriak:** Batzuetan estu eta beste batzuetan ia zabal, nahiko lodiak, zabal samarrak, biribilduak muturrean, oinari itsatsiak eta batzuetan koska batez dekurrenteak; hauskorrak, zuri-krema zikin kolorekoak, hori bizi kolorez orbantzen dira (hemendik datorkio izena)

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, zuria edo arrosaz lausotua, betea gero barrubetea; ukitzean hori biziz zikintzen da.

**Haragia:** Gutxi, zuria (arrosa azalaren azpian), usaingabea, zapore berantiarra, baina mina. Erreaktiboak: Guayako: azkarra eta indartsua (G); sulfato ferroso: arrosa laranja sendoa; KOH: gorria horitzen den zatietan.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Luteolata* epitetoa ere latinetik dator, horia, esan nahi duen "luteus" hitzetik eta ukitua, esan nahi duen "tactus" hitzetik. Oinean dituen orbanengatik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Espezie hau erraz ezagutzen da, kapela koloregabetzen zaiolako eta haragia horitu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 70 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 353 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AVM Asociacion Vallisoletana de Micologia 1986.
Shashlik edo kebab plater herrikoia da, parrillan egina haragi-kuboekin.

Mediterraneoko sukaldean aurki daiteke, eta Kaukason dauden shish kebabs eta khorovats izeneko plateren antzekoa edo sinonimoa da.

Kebabs mota ugarietako bat da, Ekialde Hurbilean jatorria duten haragi plateren barietate bat.

Ingelesez, "kebab" hitza shish kebab bati dagokio askotan, nahiz eta Ipar Amerikatik kanpo "kebab" hitzak "doner kebab" esan nahi duen.

Tradizioz arkumearekin prestatzen da, baina badira haragi, hegazti eta arrain barietatedun bertsioak ere.

Türkiyen, brotxetak eta barazkiak bereizita erretzen dira, normalean ez brotxeta berean. 

Kebab turkieraren ingelesezko itzulpena da: «ezpata edo brotxeta» eta «kebap» (haragi frijituko platera), gutxi gorabehera 20. mendearen hasierakoa.

Oxford English Dictionary-ren arabera, ingelesez ezagutzen den lehen argitalpena Our Mister eleberria da.

Sinclair Lewisen Renn, 1914an argitaratua.

Erreferentziak
--------------

1.John Ayto (18 October 2012). OUP Oxford. pp. 192–.

2.  Davidson, Allen, "The Oxford Companion to Food", p.442.

3.Ozcan Ozan (13 December 2013).  Tuttle Publishing. pp. 146–.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20655532
* Commonscat Multimedia: Şiş kebap / Q20655532

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q20655532
* Commonscat Multimedia: Şiş kebap / Q20655532
*Dantxariak*, Juanito Lope 1976.
Eskultura hau Juanito Lope-k (Tolosa, Gipuzkoa, 1917ko irailaren 12a —- 1981eko irailaren 1a), egin zuen 1976. urtean. Tolosan oso famatua zen, horregatik, Juanitoren eskultura eta marrazkiak eskertzeko omenaldi asko egin zaizkio, adibidez, Iñaki Moyuak, buruhandia egin zion,  eta horrelako beste hainbat omenaldi izan ditu.

Osaera
------

Kare harrizko bloke bat da eta aurrean erliebean brontzez egindako irudia du. Zezen plaza eta Tolosako futbol estadioaren artean kokatzen da. Irudi honetan txistulariak dantzariekin azaltzen dira eta dantzarien omenez eginda dago. 

*Dantxariak*, azalpen bideoaLoperen erliebean ikus daiteke danbor-txistulariaren garrantzia, dantza eta dantzen musika egiteaz arduratzen dela, bai ekitaldi ofizialetan, bai ekitaldi erlijiosoetan, jaietan edo bestelakoetan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «P�gina Danza» *web.archive.org* 2017-02-15 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).

Kanpo estekak
-------------

* Bideoa
* Escultura urbana
**Euskal Herriko bake prozesua** 2009 eta 2018 artean euskal gatazka konpontzeko saiakera izan zen, Euskadi Ta Askatasunaren desegitearekin amaitu zena. Prozesuaren inguruan interpretazio bat baino gehiago daude, joera politikoen arabera, euskal gatazkaren izaeraren inguruan dauden bezala. Prozesu hau aurreko prozesu negoziatzailearen porrotaren ondoren abiatu zen eta nazioarteko parte hartze handia izan zuen. 

Bidean, Ezker Abertzalearen hainbat bake ekimen izan ziren, tartean Gernikako Akordioa. Gatazkaren konponbidea sustatzeko nazioarteko konferentzia egin zen Aiete jauregian eta Harremanetarako Nazioarteko Taldeak bultzatuta ETAk Bakegileak talde zibilarekin amaitu zen armagabetzea egin zuen. Bide horretan Oslon hitzaldi saiakerak izan ziren, eta nazioarteko eragileen inplikazioa nabarmena izan zen.

Prozesuaren amaieran ETAk bere egitura guztiak desegin zituen, baina beste hainbat gai ebatzi gabe amaitu zutela salatu dute ezker independentistaren inguruko taldeek, tartean Euskal Preso Politikoen Kolektiboaren egoera, eragindako biktima guztien aitortza eta talde independentistentzat gatazkaren muinean dagoen autodeterminaziorako eskubidea. ETAren biktima izan direnen aldetik ere, oroimenari buruzko kexak mantentzen dira, eta ETAk eragindako hainbat biktimen inguruko egia aitortzea.

Kanpo estekak
-------------

* Naiz egunkariaren webgune berezia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108974121

 |

* Wd Datuak: Q108974121
*Artikulu hau Landan barna egiten den oinezkoen lasterketari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kros (argipena)».*
Kros-lasterkariak.
**Cross-country**a, maiz **kros**a izenaz laburtua, atletismoko modalitate bat da, XIX. mendean Ingalaterran sortua. Landa eremuko zirkuitu edo ibilbideetako lasterketetan korrika egitean datza, funtsean hiri edo herrigunetatik kanpo, larre, baso, erreka eta muinoetan barna.

Ez da olinpiarra eta ohiko espezialitateetatik kanpo geratu da, nahiz eta urte-sasoi jakin batzuetan arrakasta handia lortu, Munduko Txapelketa eta guzti.

Txapelketa nagusiak
-------------------

* Munduko Kros Txapelketa
* Europako Kros Txapelketa

Euskal Herriko nazioarteko krosak
---------------------------------

* Donostiako Nazioarteko Krosa (Lasarte-Oria, Gipuzkoa)
* Zornotzako Nazioarteko Krosa (Zornotza, Bizkaia)
* Juan Muguerza Nazioarteko Krosa (Elgoibar, Gipuzkoa)
* Laudioko Nazioarteko Krosa (Laudio, Araba)
* Erregetako Nazioarteko Krosa (Donostia, Gipuzkoa)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]

Kanpo estekak
-------------
Espainiar Inperioaren merkatal itsas ibilbide nagusiak. Gorriz espainiarrak eta berdez portugaldarrak.
**Indietako Ontziteria** edo **Espainiar Altxorraren Ontziteria**, gaztelaniaz: *Flota de Indias* edo *Flota del Tesoro Español*, Espainiar Inperioaren barnean, Espainia eta Amerikako merkatal monopolioa ahalbideratzeko ontziteri sistema zen. Alegia, Espainiako nabigazioan oinarritutako ekonomia motorra eta Amerikaz gain beste hainbat munduko lekuetako ondasuank Espainiaratzeko modua ere, tartean Filipinak.

XVI-XVIII. mendeetan Indietako Ontziteriak Ameriketako espainiar erregeordetzetako aberastasunak Gaztelako Korora garraiatzen zituen. Garraiatutako produktuak zilarra, urrea, harribitxiak, espeziak, kakaoa eta bestelakoa ziren. Galeoiak Mexikoko golkoan dagoen Veracruz hiriko portutik itsasoratu eta Guadalquivir ibaian sartuz Sevilla hirira iristen ziren, beranduago Cádiz hirira.

Indietako Ontziteriek Espainia Berria (gaur egungo Mexiko) eta Filipinen arteko merkatal itsas ibilbidea zuten, Manilako galeoia bezala ezaguna.
**Luziano Samosatakoa** —grezieraz: *Lukianos*— (Samosata, egungo Turkian, 125 – Egipto, 192) greziar idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Erretorika- eta lege-ikasketak egin zituen Antiokian, baina dena utzi zuen, sofista gisa munduan barrena ibiltzeko. Jonia, Grezia, Italia eta Galia ezagutu ondoren, Atenasen finkatu zen, 165ean; han egon zen hurrengo hogei urteetan, eta han idatzi zituen obra gehienak. Egiptoko lurretan hil zen, Erromako funtzionario zela.

Idazlanak
---------

Haren lantzat hartu diren laurogeita sei obretatik hirurogeita hamar dira berak eginak, zalantzarik gabe: poemak, elkarrizketak, panfletoak, satira-eleberriak eta abar. *Hildakoen elkarrizketak* eta *Ametsa eta oilarra* dira haren elkarrizketa ospetsuenak. Satira guztiz zorrotzak idatzi zituen, eta aberatsak, gizartearen bizioak, filosofo sofistak eta zinikoak (*Ikaromenipo*; *Sektak enkantean*), erlijio paganoa (*Jainkoen elkarrizketak*; *Prometeo*; *Zeus tragikoa'*), kristautasuna (*Peregrinoren heriotza*), literatura-modak, hitz batean, bere garaiko ideologia eta gizarte-agerkari eta gertakari guztiak izan zituen kritikagai. Kritika ezkorra eta joera guztiz eszeptikoa nagusitu ziren Luziano Samosatakoaren lanetan, baina estilo argi-zorrotzak eta bere errealismoaren irudimen indartsuak (Menipposen bufoi-satiraren ildotik) gar guztiz biziz jantzi zituzten haren obrak.

Luziano Samosatakoaren eragina garai modernoetara iritsi zen, Rabelais, Erasmo, Fénélon, Quevedo, Jonathan Swift, Voltaire eta Giacomo Leopardi idazleen satira lanetan nabari daitekeenez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177847
* Commonscat Multimedia: Lucian of Samosata / Q177847

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100218901
* ISNI: 0000000449276796
* BNE: XX1039016
* BNF: 119135930 (data)
* BNC: 000047883
* CANTIC: a1032236x
* GND: 118575228
* LCCN: n79073533
* NDL: 00470722
* NKC: jn19981001791
* NLA: 36555895
* CiNii: DA01026327
* SNAC: w63r1015
* SUDOC: 026997460
* ULAN: 500321727
* BIBSYS: 90145938
* UB: a1090856
* ICCU: CFIV010826
* Open Library: OL44109A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03948/eu\_l\_2913/l2913
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1738
* Gutenberg proiektua: 1997

 |

* Wd Datuak: Q177847
* Commonscat Multimedia: Lucian of Samosata / Q177847
**Valentina Babor** (Munich, Alemania, 1989ko uztailaren 8a) alemaniar piano-jotzaile klasikoa da. Umetan hasi zen jendaurrean jotzen, eta interpretazio-lehiaketak irabazten. 12 urte zituela, Karl-Heinz Kämmerling-ek onartu zuen Mozarteum-en, eta "Hochbegabten-Förderung" ekimenean parte hartu zuen. Gaitasun handiko ikasleentzako programa da. 2009an Rachmaninoffen Pianorako 2. kontzertua jo zuen kontzertuan.

Biografia
---------

Valentina Babor Munichen jaio zen arte-familia batean. Bost urterekin hasi zen pianoa, biolina eta ahotsa ikasten. Jugend musiziert lehiaketa irabazi zuen sei urte zituenean. Ludmila Gourari piano-jole errusiarra piano-irakasle izan zuen zazpi urtetik hamabi urtera. Denboraldi horretan Europan jarduten zuen eta nazioarteko gazte-lehiaketak irabazten zituen. Arteetan espezializatutako Gymnasium Max-Josef-Stift ikastetxera joan zen, 2002an, Karl-Heinz Kämmerlingek "Jungstudentin" gisa onartu zuen Salzburgeko Mozarteumean, eta Hannoverko Hochschule für Musik, Teatro und Medien, ere irakasten zuen. Vassilia Efstathiadou Kämmerlingeko laguntzailearekin aritu zen bereziki. 2007tik Elisso Virssaladze eta Gerhard Oppitzekin ikasi du Hochschule für Musik und Teatro München delakoan.

Emanaldiak
----------

2005ean, Gasteigen, *Chopinen 1.Piano Kontzertua* jo zuen Münchener Kammerorchesterrekin, Christoph Poppenek gidatuta. 2008an, Baborrek Beethoven, Prokófiev, Schubert eta Ginasteraren obrak jo zituen Ushuaiako Zinemaldian, eta *22.Pianorako kontzertua,*,Mozarten K. *482*. 2009an, Musik Werkstatt Jugend proiektuan parte hartuz (gazteriaren musika-tailerra), Rachmaninoff-en 2.pianorako kontzertua eta Ensemble Interculturel, Municheko Herkulessaaleko eta Roueneko kontzertuetan. Franz Liszten "Bachen BWV 12 kantataren bariazioak" obra jo zuen 2011ko unibertsitateko kontzertu batean. 2011ko urriaren 22an, Gasteigeko kontzertu bateko piano-jolea izan zeno, eta Franz Liszten 200. mendeurren omenezko jaialdiari amaiera emateko. *Liszten omenaldia* programak Liszten eta Graham Waterhouseren ganbera-musika jaso zuen, baita *Rhapsodie* *Macabre* lanaren estreinaldia ere, Baborrek bakarlari jo zuena.

Diskografia
-----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Urtea** | **Albuma** | **Zigilua** |
| 2012 | Russian Soul | Ars Produktion |
| 2013 | Piano Princess | Ars Produktion |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Valentina Babor
2. 1 2  "Großer Auftritt für Valentina Babor im Gasteig" (en alemán).
3. ↑  Festival Internacional de Ushuaia 2008
4. ↑  Gerhard Oppitz[*Betiko hautsitako esteka*]" (PDF) (en alemán).
5. ↑  Hommage à Liszt Txantiloi:Wayback

Kanpo estekak
-------------

* Valentina Baborren webgunea (biografia)
* Valentina Babor musikwerkstattjugend.de (**(Alemanez)**)
* Hommage à Liszt Gasteig (**(Alemanez)**)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97634
* Commonscat Multimedia: Valentina Babor / Q97634

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 287782160
* ISNI: 0000000393480025
* BNF: 16694711f (data)
* GND: 102897275X
* LCCN: no2015062673
* NKC: xx0233848

 |

* Wd Datuak: Q97634
* Commonscat Multimedia: Valentina Babor / Q97634
**Martxoaren 1eko mugimendua**, **Sam-il** **Mugimendua** (3-1) izenaz ere ezaguna (Hangul: 3·1 운동 ), 1919an korearrek egindako protesta-mugimendu esanguratsua izan zen. Mugimendu honek Koreako japoniar okupazioaren aurrean independentzia eskatzen zuena eta Japoniar kulturaren asimilazio behartuarekin amaitzea. Korearen independentziaren aldeko mugimendu zahar eta handienetakotzat hartzen da, eta etorkizuneko independentzia ekimenetarako katalizatzailetzat hartzen da. Hogeita hamahiru buruzagi kultural eta erlijioso korearrek aldarrikapen bat egin zuten Seulen milaka ikasle eta herritarren babesarekin. 1.000 mobilizazio baino gehiago izan ziren beste hiri askotan. Hauek bortizki erreprimitu zituzten; Park Eun-sik historialari korearraren arabera, 7.500 hildako eta 16.000 zauritu eta 46.000 atxilotu inguru izan ziren.

Koreak hamarkada batzuk beranduago lortu zuen independentzia, Bigarren Mundu Gerraren amaieran Japonia errenditzean. Gaur egun, martxoaren 1a jai nazional gisa ospatzen da Hego Korean, baina ez Ipar Korean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «South Korean Independence Movement Day 2014» *web.archive.org* 2013-05-01 (Noiz kontsultatua: 2024-03-02).
2. ↑   Kim, Hyeon-gyeong.  (1 March 1997). «In North Korea, March 1st is distortedly taught as being caused by the Kim Il-sung family» *MBC News*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q482525
* Commonscat Multimedia: March 1st Movement / Q482525

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85073039
* NDL: 00570144
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q482525
* Commonscat Multimedia: March 1st Movement / Q482525
*Russula aquosa*

Sinonimoak: *Russula carminea*, *Russula fragilis var. carminea,* *Russula emetica var.* *acquosa*

Haragi hauskorra, urria, zapore txarreko orriak. Ez du balio janaria prestatzeko.

Deskribapena
------------

Atala:*Atropurpurinae/violaceinae*.

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, erdiesferikotik ganbilera, zapala, eta, azkenik, oso deprimitua erdian, ertz ildaskatua, erdiraino bereiz daitekeen azala, mamitsua, uhindua, hezea, distiratsua, purpura-arrosa kolorekoa ilunagoa erdian.

**Orriak:** Adnatuak, zabal, hauskorrak, orrien arteko zainekin, urkilatuak oinaren ondoan, zuriak.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, zimurtsua, hauskorra, zuria (grisa lehorrean), oinarrira mehetua eta ildaskatua.

**Haragia:** Gutxi, hauskorra, zuria (kapelaren azpian gorrizta), fruta usaina du eta zapore gozoa (min-mingotsa orrietan). Sulfato ferroso erreaktiboarekin, arre zurbil kolorekoa bihurtzen da. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

Jangarritasuna
--------------

Ez du balio sukaldaritzarako 

### Nahasketa arriskua

*Russula fragilis* delakoarekin nahas daiteke, honek orri krenulatuak ditu (tolesturak edo oskarratua). Sulfato ferroso-rekin arrosa-krema kolorea hartzen du.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenaren hasieran. Espezie urria. Lurzoru oso hezea duten mendiko basoetan (urkia, pinua)

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 72 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
***Torchwood*** zientzia-fikziozko telesaila britainiarra da. BBC Three kanalean emititu zen hasieran Erresuma Batuan, baina, audientzia handia zuela eta, bigarren denboraldian BBC Two eta hirugarrenetik BBC One ikusi zituen. *Doctor Who* zientzia-fikziozko klasikoaren spin-off bat da, eta telesailaren izena bera anagrama bat da aurrekoaren izenarena.

2006 eta 2011 bitartean lau denboraldi egin ziren, 41 atal guztira.

Torchwood Institutua gobernu britainiarraren agentzia sekretu bat bat da. 1879an sortu zuen Victoria Erreginak (Doctor Who telesaileko atal batean hala agertzen da), eta Erresuma Batuan gertatzen diren naturaz gaindiko edozein fenomeno bilatzeaz, hura aztertzeaz eta sor daitekeen edozein mehatxu neutralizatzeaz arduratzen da. Cardiff hirian (Gales) gero eta handiagoa den arraildura dimentsionala dagoenez, Torchwooden oinarrietako bat han dago. Oinarri hori, *Torchwood* Tres izenekoa, Roald Dahl plazaren azpian dago (seriean), Cardiffeko badian. Han dago Millenium Center ere, hiriko aireko hartuneetan erraz ikus daitekeen eraikin berezia. *Torchwood* Tres taldeak bost kide ditu, Jack Harkness kapitain misteriotsua buru dutela.

1. ↑   James, David.  (17 de abril de 2006). *Dr Who spin-off based in Bay.*  South Wales Echo.
**Zeleta Berri** edo **Villa Munda** Gipuzkoako Zarautz udalerrian kokatzen den etxalde bat da. XIX. mendean eraiki zen. Gaur egun musika-etxea den palazioa lorategi batez inguratuta dago.

Historia
--------

Hilerri zaharreko lurretan eraikitzeko agindua Pedro Gonzalez de Velasco doktore jaunak eman zuen, historiak eman duen anatomistarik handienetarikoa eta Antropologiako Museo Nazionalaren sortzailea. 14.500 erreal ordaindu zituen, eta gorpuak hobitik ateratzeak eta egungo hilerrira eramateak ekarri zituen gastuak gehitu behar zaizkio kopuru horri. Diotenez, etxearen jabeak hildako alaba baltsamatu egin zuen, eta paseatzera ateratzen zuen.

Sanz Enearekin batera Zarautzen geratzen diren XIX. mendearen amaierako udaldiko jauregien adibide bakarrenetarikoa da, nahiz eta garai hartatik hona aldaketak izan dituen. Esaterako, hegoaldeko fatxadan, "U" formako patio txiki bat osatzen duten beste bi atal ageri dira, garaiera gutxiagokoak; atal horiek eraikina egin eta gero erantsi zituzten.

Monumentua
----------

Jauregi honen lorategian Francisco Escudero konposatzaile zarauztarraren omenezko monumentu bat kokatzen da.

Iruditegia
----------

* Hegoaldeko ikuspegia.Hegoaldeko ikuspegia.
* Pedro González de Velasco jauna.Pedro González de Velasco jauna.
* José de Murga y Reolid, Linaresko markesa.José de Murga y Reolid, Linaresko markesa.
* Zeleta Berriko hegoaldeko ikuspegia eta bere lorategia.Zeleta Berriko hegoaldeko ikuspegia eta bere lorategia.
* Zeleta Berriko lorategian dagoen Francisco Escudero konposatzailearen monumentua.Zeleta Berriko lorategian dagoen Francisco Escudero konposatzailearen monumentua.

Kanpo estekak
-------------

* Villa Munda edo Zeleta Berriko historia. Gurezarautz.net
* Zeleta Berri edo Villa Mundako argazkiak. Zarauzko Udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11705106
* Commonscat Multimedia: Villa Munda / Q11705106

---

 |

* Wd Datuak: Q11705106
* Commonscat Multimedia: Villa Munda / Q11705106
**Viljandi** (estonieraz ˈʋilʲˑjɑnʲˑdi ahoskatua; alemanez: *Fellin*; polonieraz: *Felin*) Estonia hegoaldeko hiri bat da, Viljandi konderriko hiriburua. Hiri ederra izateaz gain, kultura-ondare aberatsa dauka.

14,6 km²-ko azalera dauka Viljandik; 2010. urtean 19.150 biztanle zituen, Estoniako seigarren hiririk handiena biztanleriari dagokionez.

Historia
--------

Agirietan 1283. urtean jaso zuten lehenengoz Viljandiren berri, Gilen Endorpekoak hiri-izaera eman zionekoa. Herria bera lehenagotik ere bazen: 1211. urtean, alemanek, letoniarrek eta livoniarrek osatzen zuten armadak Viljandiko estoniarren gotorlekua setiatu zuten. 1223. urtean Ezpataren Anai Livoniarrek gotorlekua eskuratu zuten, estoniarrei eta errusiarrei kenduta. Hurrengo urtean gotorlekuaren beste aldean gaztelua eraiki zuten: eskualde Baltikoko gaztelurik handienetarikoa zen: hurrengo mendeetan moldatzen joan ziren, zaharberrituz eta berreraikiz.

Viljandi Hansako Ligan sartu zen XIV. mende hasieran, eta gaur egun ere, Ligako Estoniako bost udalerrietariko bat da.

1783. urtean, Iparraldeko Gerra Handiaren ostean, errusiarrek hiriari autonomia kendu zioten, eta Viljandi barruti bihurtu zuten. Garrantzia hartzen hasi zen, bai politikoki, bai ekonomikoki: eskulanak, merkataritza eta kultura sustatu zituzten.

Herri eta hiri senidetuak
-------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Alemania Ahrensburg, Alemania
* Suedia Eslöv, Suedia
* Ameriketako Estatu Batuak Frostburg, AEB
* Suedia Härnösand, Suedia
* Lituania Kretinga, Lituania
 | * Finlandia Porvoo, Finlandia
* Ukraina Ternopil, Ukraina
* Letonia Valmiera, Letonia
* Ameriketako Estatu Batuak Cumberland, AEB
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Suedieraz)**  *Kunskapsresa till vänorten Viljandi.* .
2. ↑   «Cumberland Establishes Sister City In Estonia» *Cumberland Times-News* 2013-6-20.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Turismo Buleoa
* Musika Folklorikoaren Jaialdia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44840
* Commonscat Multimedia: Viljandi / Q44840

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126563033
* BNE: XX458995
* GND: 4581329-2
* LCCN: n85090895
* NKC: ge1020868
* **Lekuak**
* TGN: 1061230

 |

* Wd Datuak: Q44840
* Commonscat Multimedia: Viljandi / Q44840
**Abarrán mendiko guda** Maroko iparraldeko izen bereko tokian gertatu zen, 1921eko ekainaren 1ean, Rifeko Gerra barruan. Borroka horretan espainiarrak galtzaileak atera ziren Abd el-Krimen Rifeko tropen aurrean.

Kokapena
--------

Abarrán mendia, baita ere **Dar Uberran** edo **Adha Obarane** Maroko iparraldeko mendia da. 525 metroko garaiera du eta Annualetik bederatzi kilometrotan dago.

Gertaerak
---------

Ekainaren 1an espainiarrek mendia hartu zuten. Baina egun berean mendia zaintzen zuen bereiziriko tropak rifertarren erasoa jasan zuen. Erasotzaileek mendia hartu zuten eta lau kainoiko bateria hartu zuten. Ekintzan 24 soldadu espainiarrak hil ziren eta 59 zaurituak izan ziren. Gertaera honek Annualgo guduaren lehen erasoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Luis Miguel Franciscoː *Morir en África: La epopeya de los soldados españoles en el desastre de Annual*. Tiempo de Historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5778556

 |

* Wd Datuak: Q5778556
**Elkarrekin Ahal Dugu** (Nafarroa Garaian **Ahal Dugu-EB-Equo-Batzarre** eta Euskadin **Ahal Dugu-EB-Equo**), gaztelaniaz *Unidos Podemos (Podemos-IU-Equo)* 2013ko maiatzaren 13an sortu eta Ahal Dugu, Ezker Batua, Equo eta beste zenbait alderdiek osatzen duten ezkerreko koalizio bat da, Nafarroa Garaiaren kasuan baita Batzarre alderdia ere. Koalizioa osatzen duten alderdien helburu nagusia 2016ko Espainiako hauteskunde orokorretan elkarrekin aurkeztea izan zen.

* Koalizioaren ikurra.Koalizioaren ikurra.
* Bozka paperetan egongo den ikur legala.Bozka paperetan egongo den ikur legala.
* Ikur legalaren koloredun bertsioa.Ikur legalaren koloredun bertsioa.

2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetarako Ahal Duguk, Ezker Anitzak eta Equok koalizioa errepikatu zuten *Elkarrekin Podemos* izenpean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24039754
* Commonscat Multimedia: Unidos Podemos / Q24039754

---

 |

* Wd Datuak: Q24039754
* Commonscat Multimedia: Unidos Podemos / Q24039754
**Nadežda Petrović**, XIX. mende amaierako eta XX. mende hasierako serbiar margolari garrantzitsuentzat hartzen da , (serbiera zirilikoa: *НадеждаПетровић)* (Čačak, Serbiako Erresuma, 1873-Valjevo, Serbiako Erresuma, 1915). Serbiako fauvistarik ospetsuentzat ere hartzen da.

Biografia
---------

1884an, bere familia Čačaketik Belgradora aldatu zen, non Nadeždak 1891n goi mailako hezkuntza amaitu zuen. 1892tik 1897ra marrazketa ikasi zuen eta 1898an artea ikasten hasi zen Munichen (Alemania), Anton Ažbe eskola pribatuan. Bere lehenengo bakarkako erakusketa 1900. urtean egin zuen, Belgradon. Bere ekarpenak funtsezkoak izan ziren Jugoslaviako I. Arte Erakusketa antolatzeko. 1901 eta 1912 bitartean Liubliana, Paris, Zagreb eta Erroman erakutsi zituen bere lanak. 1912an bere ikasketa estudio propioa ireki zuen eta Jugoslaviako IV. Arte Erakusketan parte hartu zuen. Bere estudioak iraupen laburra izan zuen, zeren eta, 1914an Lehen Mundu Gerrara borondatezko erizain bezala joan zen, non, beste soldadu asko bezala, 1915ean sukar tifoideaz hil zen. Bere estudioaren bigarren aldian zehar, bere ikasleei elkartasun idealak eta bakearen aldeko borroka transmititzen saiatu zen.

Serbian bakarrik lan eginez, bere lana garaiko munduko artearen mailarik gorenera eraman zuen. Bere lana, Europako espresionismoarekin bat etorriz, bere lanean abstrakzioak sartzeagatik ere nabarmendu zen. Bere lanetan azalera handiak dira nagusi, eta kolore gogokoenak gorri beroa eta berdea izan zituen. Bere lana bere bizilekuaren araberako garaietan banatzen da: Municheko aroa (1898-1903), Serbiako aroa (1903-1910), Parisko aroa (1910-1912), eta gerraren garaia (1912-1915). Bere bizi-indarra eta kemena agerian geratzen dira bere obra askotan.

Bere aurpegia 200 dinar serbiarren billeteetan agertzen da, Serbian legezko billeteetan agertzen den lehen emakumea delarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *web.archive.org* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).
**María Esther Arizmendi Gutiérrez** (Madril, Espainia, 1956ko martxoaren 14a - 2017ko azaroaren 19a) abokatua eta legelaria zen. Ustelkeriaren aurkako Espainiako Gobernuaren Gardentasun eta Gobernu Onaren Kontseiluko lehen lehendakaria izan zen.

Bizitza
-------

1973an Zuzenbideko ikasketak hasi zituen Madrilgo Complutense Unibertsitatean eta 1978an lizentziatu zen. 1981an Administrazio Orokorreko teknikari eta Tokiko Administrazioko goi-teknikari tituluak lortu zituen oposizio bidez. 1982an, oposizioz orobat, Estatuko Administrazio Zibileko goi-teknikari kargua erdietsi zuen.

2014ko azaroaren 12an, Espainiako Gobernuak ustelkeriaren aurka egiteko sortutako Gardentasun eta Gobernu Onaren Kontseilua izeneko erakundeko lehendakari izendatu zuten Arizmendi.

Madrilen hil zen, 2017ko azaroaren 19an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Esther Arizmendi: "La ley de Transparencia ayuda a frenar la corrupción"» *ABC* 2015eko ekainaren 21a (Noiz kontsultatua: 2017ko azaroaren 20an).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43325408
* Commonscat Multimedia: Esther Arizmendi / Q43325408

---

* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3737662

 |

* Wd Datuak: Q43325408
* Commonscat Multimedia: Esther Arizmendi / Q43325408
**Maryse Urruty** (Martxueta, 1988ko abuztua) antzezle euskalduna da.

Sortzez, Martxuetakoa izan arren, gaur egun Baionan bizi da. Donibane Garaziko lizeoan zenean hasi zen antzerkigintzan, Antton Luku irakasle zuela. Okzitaniako Tolosan egin zituen Zientzia Politikoak. Halere, antzokiek gehiago erakartzen zutenez, Parisko l'*École du Jeu* antzerki eskolan izena eman eta hango ikasketak amaitu ostean, bere konpainia muntatu (13R3P izenekoa) eta beste konpainia batzuekin elkarlanean hasi zen. Orain, Euskal Herrira itzulita, elkarlanekin segitzen du eta antzerkian euskaraz aritzeko gogoz. Martxan jarri nahiko lukeen proiektu bat: euskaraz eta emakume askorekin eginiko obra bat.

Kanpo estekak
-------------

* "Antzerkia Mundua deskribatzeko, errateko modu bat da" elkarrizketa, *Euskal Kultura Erakundea (EKE)*, 2020-03-11n kontsultatua.
* "Internet, ipuin batek erranik" artikulua *Iparraldeko Hitza*, 2020-03-11n kontsultatua.
* "Orain" Maryse Urruty-ren eskutik bideoa, Kanaldude, 2020-04-30ean kontsultatua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87764599

 |

* Wd Datuak: Q87764599
*Psilocybe montana*

Sinonimoak: *Deconia montana*, *Psilocybe atrorufa*, *Psilocybe semilanceata*

Psilocibinarik ez duela dirudien arren, susmagarria da, hobe da ez biltzea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zabalera, titiduna, ertz ildaskatua. Kapelaren azala gelatinakara bereizgarria, glabroa, higrofanoa, erradialki ildaskatua, gorri–adreilu kolore bereizgarria, marroi iluna edo arre-gorrixka kolorekoa, ertzera argitu egiten da.

**Orriak:** Adnatu-subdekurrenteak, estu samar, sabeldunak, lamelulekin, gorrixkak, ertz zurixkak

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1,5 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, hauskorra, oinarrira zertxobait loditua, errezelaren hondar zurixkekin, hondo arre-gorrixkaren gainean.

**Haragia:** Arre kolorekoa, hutsala, aromatikoa. Espora-jalkina gris-marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, bi hitz grekotik dator: biluzik esan nahi duen "psilos" hitzetik eta burua, esan nahi duen "kūbe" hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia.

Jangarritasuna
--------------

Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua

Bere gorri-adreilu koloreak beste espezie batzuetatik bereizten du, hala nola *Psilocybe semistriata*, *Psilocybe inquilina* …

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian edo edozein urtarotan. Bakarka edo taldeka. Baso hezeetan kota altuetan. Goroldioekin lotuta dago. Ondo drainatuak eta nutriente gutxi duten lurzoruetan. Belardietan, dunetan, sastrakadietan, zohikaztegietan …

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 254 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
Konstantin Makovskyren *Zaporozhskiy kazak-a* (1884)
Banda «Myklujo Maklái» — «Ой з-за гори, да ще й з-за лиману»
**Kanta kosakoak** kosakoek sortutako abestiak dira, gaur egun Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial gisa sailkatuak.

Dnipropetrovsk eskualdea, Ukraina
---------------------------------

**Dnipropetrovsk kosaokoen abestiak** (ukraineraz: Козацькі пісні Дніпропетровщини), Dnipropetrovsk eskualdeko Zaporozhian Cossacks-en abestiak premiazko babesa behar duten kultura-ondare ukiezintzat jotzen dira. Tradizioz, gizonezkoek abesten dute. Gaur egun, emakumeek dantzatzen dituzte, eta gutxitan talde mistoetan. UNESCOren zerrendan Krynytsia, Bohuslavochka eta Pershotsute ahozko taldeak aipatzen dira.

### Kultura-ondare ukiezinaren zerrenda

2014 Dnipropetrovskeko eskualdean hasi zen kosakoen abestiak UNESCOren Ondare Ukiezinaren Zerrendan sartzearen aldeko ekimen-taldea. 2016ko azaroaren 28an, kultura ondare ukaezina babesteko batzordeak, Dnipropetrovsk eskualdeko kanta zakarrak sartu zituen premiazko babesa behar duten Kultura Ondare Ukiezinaren Zerrendan. Komitearen arabera, lan horiek, eskualdeko komunitate kosakoek 

kantatzen dituztenak, gerraren tragediaz eta soldaduen esperientzia pertsonalez hitz egiten dute. Letrek lotura espiritualak dituzte iraganarekin, baina entretenigarriak ere badira.

### Ikerketa

Cossacken abestien transkribatutako lehen konplexua 1997an argitaratu zuen bandurako Victor Kyrylenko jokalariak. 2000ko lehenengo hamarkadako urteetan, Dnipropetrovsk-eko Unibertsitate Nazionaleko funtzionarioek espedizioak egin zituzten Dnipropetrovsk eskualdera herri-kanta gehiago transkribatzeko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Dnipropetrovsk Region-en Cossacken abestiak
**José Ignacio Gentile** (Montevideo, Uruguai, 1990eko uztailaren 27a), **Nate Gentile** izenez ezagunagoa, Uruguaiko youtuber bat da, eta ia hiru milioi harpidedun ditu bere kanalean, etxeko informatikari bideratua, bereziki ekipo eta osagai ahaltsuak aztertu eta muntatzeko. Forbes aldizkariak gaztelaniaz hitz egiten duten ehun youtuber garrantzitsuenetakotzat jo du. Eta Euskal Encounter-en antolatzaileek, gonbidatutako izarretako bat eta "modding-eko aditu nagusia" diren aldetik.

Biografia
---------

Uruguain jaioa, fisika, artea (marrazketa zein musika) eta informatika ditu zaletasun nagusiak. 11 urte zituela, Pythonekin programatzen hasi zen hobby gisa, Interneteko tutorialen laguntzaz, eta azkenean ikasi zuen horretan bilakatu zen.

Ingeniaritza-enpresa batean hasi zen lanean, baina utzi egin zuen, langileei ez zietelako ondo ordaintzen. 17 urterekin beste korporazio batean sartu zen, geroago utzi egingo zuena, soldata baxua zelako. Geroago, Gas Natural enpresako informatika departamentuan egon zen lanean denbora batez, baina lanpostua utzi egin zuen ez zelako bere gustukoa. Orduan, goi-mailako ikasketak egiten ari zela, hainbat enpresarentzat garapena egiten hasi zen bere kasa. Azkenean, Adam konpainian amaitu zuen, eta han asko ikasi zuela dio, baina urtebete egon ondoren utzi egin zuen.

Ondoren, StarLab, Bartzelonako enpresa txiki batek, kontratatu zuen, Django eta Pythonen gaineko ezagutzak zituen norbaiten bila baitzeuden. Bere hitzetan, «lan egin zuen enpresarik guaiena zen». Europako Espazio Agentziarekin batera lan egiten zuen konpainia bat zen, hainbat proiektu ikertu eta garatuz. Postua utzi zuen depresioa zuelako .'

Azkenean, Gameloftek kontratatu zuen, Minion *Rush* eta *Asphalt* 8 jokoak atera zirenean, on-line departamentura sartuz, "*anti-cheating*" mekanikak edo jokoen denda bezalako gauza garrantzitsuak garatzeko. Hiru urtez egon zen estudio horretan, baina utzi egin zuen, bere lana oso errepikakorra iruditzen zitzaiolako. Bien bitartean, YouTubeko kanala sortu zuen denbora pasatzeko.'

Denbora batez Danimarkara joan zen, eta bertan web-programatzaile autonomo gisa lan egin zuen, nahiz eta askotan startup batekin lan egiten zuen. Azkenean, startup horrek porrot egin zuen, eta alde batera utzi behar izan zuten. Ordutik, YouTubeko kanalerako lanaldi osoan lan egitea erabaki zuen.

Forbes-ek 2020ko, 2021eko eta 2022ko 100 "Influencer" (Best Influencers) onenen zerrendan izendatu dute.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Lista Forbes | Best Influencers 2022» *Forbes España*.
2. 1 2   Varios.  (12 de mayo de 2020). *Los 100 mejores influencers 2020.*  Nueva York: Forbes.
3. ↑   Varios. *EUSKAL ENCOUNTER 27: CUATRO DÍAS DE ACTIVIDAD INFORMÁTICA ININTERRUMPIDA A 60 GIGABITS POR SEGUNDO.*  Bilbao: Euskal Encounter.
4. 1 2   «Best Influencers 2021» *Forbes España*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111686858

 |

* Wd Datuak: Q111686858

[[Kategoria:1990} jaiotzak]]