recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sor María Jesús de Ágreda museoa** eliza batean antolatu den erlijiozko museoa da. Museoa Ágredan dago, Soriako probintzian, Gaztela eta Leon erkidegoan (Espainian).

Ezaugarriak
-----------

Komentuan zein elizan ikusteko gauza dezente daude. Esaterako, erretaulak XVII. mendekoak dira. Dena dela, museoaren elementu nagusiak Maria Jesusena Ágredakoarekin lotuta daude, adibidez Filipe IV.a Espainiakoarekin izan zuen korrespondentzia, idatzi zituen lan batzuk eta erregeak santuari egin zizkion zenbait opari: Velazquez eskolako erretratuak, zilarrezko garbiontzia.

Bisitak
-------

Museoa bakarrik udan irekitzen da, uztailatik iraila arte. Ordutegia, astelehenetan izan ezik, 11:00tik 13:00ra eta 17:00tik a 19:00etara. Helbidea: Vozmediano 29. Telefonoak: 976-647095 (komentua) edo 976/192714 eta 976/647190 informazio orokorra jasotzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Museos de Soria

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Ágredako webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2919256

 |

* Wd Datuak: Q2919256
Magna Graecia
**Sosistrato** (grezieraz Σωσίστρατος) … K.a. 276 ondoren). Tirano honek Siziliako beste 30 hiritan gobernatu zuen ere K.a. 277-279 bitartean, Agrigento barne.
Sosistrato I.aren biloba zen, Sirakusako oligarkiaren burua, Timoleon eta Agatokles tiranoen artean.
Hizetas erbestera joan eta gero, Toinonek Aretusako gobernua eskuratu zuen. Laster Sosistrato etorri zen eta elkarrekin gobernatu zuten. Bakoitzak mertzenarioen armada batean oinarritu ziren eta honela jarraitu zuten haien arteko aliantza apurtu zenean.

Guda zibila hasi zenean, Ortigia Toinonen eskuetan eta kontinenteko eskualdea Sosistratoren koltrolpean geratu ziren. Sosistratok, 10.000 soldaduk lagunduta, Toinon irabazi zuen eta Siziliako 30 hiri koltrolatu zituen baita Agrigento ere.
Guda zibilaz baliatuta, kartagotarrek Sirakusa itsasoz eta lehorrez setiatu zuten. Egoera hain larria zen, non bi fakzioek Pirro Epiroko erregeari laguntza eskatu baitzioten. Sirakusarrek Pirrori hiriko gobernua emateaz gain, beste Sirakusako hiriren laguntza ziurtatu zioten. Bere aldetik, Sosistratok Agrigento Kartagotik berreskuratu zuen.
Pirrorekin adiskidetuta, mertzenarioen buruzagia izendatu zuen, baina gerra gehiegi luzatzen zenez eta Afrikan jarraitu behar zutenez, Toinonekin matxinatu zen. Biak kondenaturik izan ziren baina soilik Toinon exekutatu zuen, Sosistratok Sirakusatik alde egin zuelako eta gero matxinadak zuzendu zituen mamertinoen eta kartagotarren laguntzarekin.

Ikus, gainera
-------------

Sirakusako tiranoak


| Aurrekoa | Sirakusako tiranoa | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
|  Hizetas II.a |  K.a. 279-277 Toinonekin batera | Epiroko gobernua  Hieron II.a karguaz jabetu zen berriro K.a. 275ean |

Bibliografia
------------

* BRACCESI, Lorenzo eta MILLINO Giovanni: *La Sicilia Greca*, Roma, Carocci editore, 2006. ISBN 8843017020

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24938568

 |

* Wd Datuak: Q24938568
**Sevier konderria** (ingelesez: *Sevier County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua De Queen da. 2010eko zentsuaren arabera 17.058 biztanle zituen, Sevier kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sevier konderriak 1.505,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,83 ura dira. Beste 1.463,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.058 pertsonetatik 15.636 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.220 dira. 717 beltzak edo afroamerikarrak. 324 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 62 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 298 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61384
* Commonscat Multimedia: Sevier County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123169725
* LCCN: n81134712
* NARA: 10038639
* **Lekuak**
* OSM: 1820239
* TGN: 2000171

 |

* Wd Datuak: Q61384
* Commonscat Multimedia: Sevier County, Arkansas
|  |  |
| --- | --- |
| **Sienita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Sienita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | Ortosa*Plagioklasa**Hornblenda* |
| Maximoa | 2,8 g/cm3 |
| Minimoa | 2,7 g/cm3 |

**Sienita** batez ere ortosaz osatutako arroka igneo plutoniko faneritiko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Sienitaren kokapena QAPF diagramanSienitaren kokapena QAPF diagraman
Ia-ia ez du kuartzorik, eta izatekotan %5a baino gutxiago izango da.

Feldespatoan, normalki, ortosa izango da, nahiz eta beste feldespato alkalino batzuk ere izan daitezkeen. Plagioklasa normalean %10 baino gutxiago izaten da. Mineral ferromagnesianoak agertzen direnean hornblenda izaten da eta gutxietan piroxeno edo biotita.

Eraketa
-------

Sienitak intrusio magmatiko alkalinoetan sortzen dira, lurrazal kontinentala lodia den lekuetan edo subdukzio eremu orogenikoetan. Sienita lortzeko granito baten urtze partzial oso txikia egin behar da, potasioa ez urtzeko.

Etimologia
----------

Egiptoko Aswan (garai hartan *Syene*) eskualdean deskribatu zen lehen aldiz.

Aztarnategi nagusiak
--------------------

Sienita ez da ohiko arroka. Ondorengo tokietan agertzen da:

* **Europan:**  Suitza,  Alemania,  Norvegia,  Bulgaria eta  Errumanian.
* **Amerikan:** Ameriketako Estatu Batuak Estatu Batuak: Arkansas eta Montanan bereziki. Ingalaterra Berrian ere bai.
* **Afrikan:**  Egipto (Aswan) eta  Malawin.

Iruditegia
----------

* Errusian aurkituriko sienita.Errusian aurkituriko sienita.
* Quebec-en aurkituriko sienita.Quebec-en aurkituriko sienita.
* Sienite arrokak ibaian.Sienite arrokak ibaian.
* Sienitazko eskultura egiptiarra.Sienitazko eskultura egiptiarra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q329118
* Commonscat Multimedia: Syenite

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph135052
* AAT: 300011220
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q329118
* Commonscat Multimedia: Syenite
**Soran jauregia** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da. Elizaren ondoan kokaturik dago. **Indianokoa** izena ere ematen zaio.

Historia
--------

Antzinako Soran jauregia XVI. mendean eraiki zen eta bi dorrek osaturiko jauregi ederra zen. Errege-erreginak Leintz Gatzagatik igarotzen zirenean beren segizioak Soran jauregian hartzen zuen ostatu. Soran familiaren ondorengo batek ordea jauregia eraitsi eta harriz harri Nafarroan berreraiki zuen.

1764 urtean gaur egungo Soran jauregia altxatu zen zaharra egon zen tokian.

2006 eta 2007 urteen artean eraikina berriztu egin zuten eta gaur egun hotela dago bertan.

Egitura
-------

Estilo barrokoa duen eraikina da. Beheko solairuaz gain bi solairu ditu. Fatxada nagusiari dagokionez lehenengo solairuan hiru balkoi ageri dira, baina erdikoa besteak baino handiagoa da. Bigarren solairuan hiru lehio ditu.

Atzealdera Deba ibaiaren haranari begira egurrezko balkoi batek zeharkatzen du aurpegi guztia eta azpiko solairuan begiratoki ederra dauka.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Leintz Gatzaga» *www.leintzgatzaga.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-19).
2. ↑    *www.goiena.eus.* .
3. ↑   «Soran | Euskal-Herria.Org» *www.luberri.net* (Noiz kontsultatua: 2019-09-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65920517
* Commonscat Multimedia: Hotel Palacio Soran

---

 |

* Wd Datuak: Q65920517
* Commonscat Multimedia: Hotel Palacio Soran
**Sierpinskiren tapiza** lehen aldiz Wacław Sierpińskik 1916an deskribatu zuen multzo fraktal bat da. Cantorren multzoaren bi dimentsiotarako orokortze bat da. Honekin zenbait propietate komun ditu: hau ere multzo trinko bat da, ez zenbakarria eta neurri hutsekoa. Bere Hausdorff-Besicovitchen dimentsioa {\displaystyle \log(8)/\log(3)\approx 1,892789...} da.

Ez da Cantorren hautsa bezalako beste orokortze batzuekin nahastu behar.

**Unibertsala** da planoko objektu trinko ororentzat. Honela, planoan, nahi ditugun elkar gurutzatze guztiekin marraztutako edozein kurba, den konplexuena ere, Sierpinskiren tapizaren azpimultzo batekiko homeomorfoa izango da.

Eraikuntza
----------

Sierpinskiren tapizaren eraikuntza modu errekurtsiboan definitzen da:

1. Karratu batekin hasten gara.
2. Karratua 9 karratu kongruentetan mozten da eta erdiko karratua ezabatzen dugu.
3. Aurreko pausua errekurtsiboki aplikatzen zaio beste zortzi karratuetako bakoitzari.

Sierpinskiren tapiza prozesu honen muga da iterazio kopuru infinitu baten ondoren.

|  |
| --- |
| Sierpinskiren tapizaren eraikuntza: |
|  |  |  |  |  |  |
| 1. pausua | 2. pausua | 3. pausua | 4. pausua | 5. pausua |

Ikus, gainera
-------------

* Cantorren multzoa
* Mengerren belakia
* Kochen elur maluta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280081
* Commonscat Multimedia: Sierpinski carpets

---

 |

* Wd Datuak: Q280081
* Commonscat Multimedia: Sierpinski carpets
Arrasateko Santa Barbara parkea
**Santa Barbara** Arrasateko (Gipuzkoa) parkea da, erdialdetik gertu kokatuta, garai batean herria babesteko erabiltzen zuten mendixka. Beronen gailurrean, *Goikobalu* izeneko gunean, Nafarroako Erresumaren gaztelu bat zegoen antzina, zeinaren lau dorre aurkitu zituzten 1994an. Bertan Arrasateko kondairan azaltzen den herensugearen eskultura ere dago ikusgai.

Kondaira
--------

Arrasateko dragoia, Santa Barbara parkean
Kondairak dioenez, *Mondragon* izena aspaldian herritarrak beldurtzen zituen *Santa Barbara* mendiko herensugean oinarritzen da. Eskualdeko olagizonek garaitu zuten dragoi hau, eta honenbestez jaso zuen izen hau herriak. Alfontso X.a Jakitunak egindako hiri-gutunean irakur daiteke hurrengo esaldia:

*por fabor que avemos de fazer bien e merced a todos los pobladores de la puebla que es en Leniz, que avie ante nombre Arressate, a que Nos ponemos nombre Montdragon*
Historialariek diotenez, ordea, *Montdragon* izena ez dago kondairan oinarrituta. Beraien ustez, kondaira ondoren asmatutakoa da, izena arrazoitzeko, eta berau erregearen burutaldia baino ez zen izan.

Ikus, gainera
-------------

* Murugain

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266981

 |

* Wd Datuak: Q12266981
**Sosifanes** (**Σωσιϕάνης**, latinez **Sosiphanes**, Sirakusa, K. a. 357 – Atenas, K. a. 313) Antzinako Greziako poeta eta antzerkigilea izan zen. Alexandriako Pleiadearen partaidea izan zen, horien arteko zaharrena.

Biografia
---------

Oso albiste nahasiak daude garai helenistikoaren poeta honetaz. Hefestionek aipatu zuen eta, X. mendeko *Suda*, Bizantzioko entziklopedia historikoaren arabera, Sosiklesen semea, Sirakusan jaioa eta Atenasen Filipo II.a Mazedoniakoaren eta Alexandro Handiaren erregealditan bizi izandakoa zen. Ikerlari batzuen arabera, beste bi Sosiphanes izan ziren ere bai, bat lerro hauen protagonistaren denbora gutxi pasa ondoren. Sosifanese heritoz data *Parosko Kronika* jaso zen. Alexandriako Pleiadearen zerrenda batzuetan bere izena Eantidesenarekin ordezkatua izan da.

Obra
----

*Suda*ren arabera Sosifanes hirurogeita hiru tragedien egilea eta hiru lehikatetan garailea izango zen. Dena dela, bere lan gehienak galdu dira: gure eskuetara zati batzuk eta izenburu bat (*Μελέαγρος / Meleagro*) besterik ez dira heldu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  August Immanuel Bekker (ar.), *Suidae Lexicon: ex recoginitione Immanuelis Bekkeri*, II.liburuki, Berolini, Typis et impensis G. Reimeri, 1854, 1003 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2303706
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2858400
* ISNI: 0000 0004 4885 7695
* GND: 102406391

 |

* Wd Datuak: Q2303706
**Skálholt** (antzinako islandieraz *Skálaholt*) Islandia hegoaldeko toki historikoa da, Hvítá ibaiaren gainean kokatuta. Bláskógabyggð udalerriaren barnean dago.

Skálholt izeneko herria, nahiko handia den eliza batez eta etxe gutxi batzuz baino ez dago osatua. Baina, herrialdearen historiarentzat oso garrantzitsua izan da. Erdi Arotik 1785 arte, Hólarrekin batera, Islandiako bi gotzaindegietako bat izan zen, aldi berean, gune kultural eta politiko ere bihurtuz. Herrialdeko lehen eskola Skálholten sortu zen. Eta, 1550ean, azken gotzain katolikoa, Jón Arason, Hólarrekoa, bertan exekutatua izan zen, bere bi semeekin batera.

Bere elizaren tamainak, ez ohikoa dirudi Islandiako elizen tamaina estandarrarekin alderatuz gero. Izan ere, 1956 eta 1963 bitartean eraikitako elizaren luzera 30 metrokoa da. Baina bere aurreko eliza asko, askoz luzeagoak izan ziren, batzuk, 50 metroko luzera ere izan zutelarik. Beste herrialde eskandinaviar batzuk ere lagundu dute eliza honetako egungo barnera iritsi arte.

Adam Bremengoak, 1075 inguruan, Skálholt (Scaldholz), Islandiako hiririk handiena bezala deskribatu zuen idatziz.

Kanpo estekak
-------------

* Skálholt.is

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831538
* Commonscat Multimedia: Skálholt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123299937
* GND: 4267207-7
* LCCN: n93002966
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q831538
* Commonscat Multimedia: Skálholt
**Sosistrato I.a Sirakusakoa** (antzinako grezieraz: Σωσίστρατος, Sostratus, Sustratos) haren bilobaz bereizteko (Sosistrato Agrigentokoa edo Sosistrato II.a Sirakusakoa). Politikari sirakusarra honek, alderdi oligarkikoko kide zena, Timoleonen heriotzaren eta Agatoklesen sorreraren artean hiria gobernatu zuen, Heraklidesekin boterea partekatuz.

Lehenengo urteak
----------------

Diodoro Sikuloren ustez, traidore, odolzalea eta kriminala zen. Ez dago jakiterik nola eskuratu zuen boretea, atal hori galdu delako. Heraklidesekin batera zuzendu zuen Sirakusak bidalitako espedizioa Crotona laguntzeko brutziarren kontra, eta gero beste bigarren batean, Reggio setiatzeko. Armadako jeneral gisa ziurrenik hiriko tirano izendatu zuen bere burua.

Magna Graecia

Boterean
--------

Sosistratok agintaritza gorena izan eta gero, Sirakusako tiranoa bilakatu zen. Dirudienez, hiriko alderdi oligarkoaren garaipenaren ondoren. Laster, alderdi demokratikoak Sosistrato eta 600 jarraitzale hiritik egotzi zituen, baina azken hauek kartagotarren laguntza bilatzean gerra zibila piztu zuten. Azkenean, erbesteratuak Sirakusara itzuli ziren. Litekeena da Sosistrato itunetik baztertua izatea. Egia da geroko gobernu oligarkikoan haren izena agertzen dela, baina ez da berriz aipatzen Agatoklesek, K.a. 317an, boterea eskuratu zuenean. Badakigu K.a. 314an Agrigenton zegoela beste erbesteratutako sirakusarrekin. Handik Agatoklesen kontrako erasoak antolatu zituen. Akrotato espartarraren etsaia izan zenez, honek agindu zuen Sosistrato erailtzea.


| Aurrekoa | Sirakusako oligarkiaren burua | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
| Timoleon |  K.a. 337-317 | Agatokles |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diodoro Sikulo: *Biblioteka Historikoa*, XIX. liburukia

Ikus, gainera
-------------

* Sirakusako tiranoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24938554

 |

* Wd Datuak: Q24938554
**Adobe Flash** aplikazio informatiko bat da, animazioak, eduki interaktiboak eta web interfazeak sortzeko. Macromediak sortutako teknologia da, eta, egun Adobe Systems enpresak garatzen eta argitaratzen du.

Adobe Flash grafiko bektorialekin zein bitmap motakoekin lan egiten du. Horrez gain, testua, bideoa, soinua eta beste eduki mota asko erabil ditzake. Adobe Flash-ek bi artxibo mota erabiltzen ditu gehienbat: Alde batetik, .FLA formatoa, Flash-en bertan garatzeko eta editatzeko balio duena eta, beste aldetik, konprimituta eta web-ean argitaratzeko zuzenduta dagoen .SWF formatoa. Azken formato hau bistaratu ahal izateko, Flash Player software-a instalatuta egon beharko du web nabigatzaile batean.

Hasieran, Flash web-erako animazio xumeak egiteko erabiltzen zen, publizitatea eta aurkezpenak garatzeko batez ere. Urteekin, Flash-en funtzionalitateak aldatu eta handitu dira eta, egun, eduki interaktiboak eta web interfazeak ekoizteko prestatuta dago gehienbat.

Flash-ek ActionScript programazio lengoaia erabiltzen du interaktibotasuna eta animazio eta interfazeen funtzionalitateak garatzeko. Lengoaia hau ECMAScript estandarrean oinarrituta dago, eta bere azken bertsioan (3.0) objektuei orientatutako programazio lengoaia bihurtzeko bidea hartu du.

Flash-ek egundoko eragina izan du Internet-eko arlo askotan:

* Web diseinuan, Flash-en bidez egindako interfazeak sari ugari eta ospe handia lortu dituzte beraien interaktibotasunagatik eta bere diseinu ikusgarrietatik.
* Animazioan, Flash izan da gehien erabilia izan den teknologia, eta bere "estilo bektoriala" eragin izugarria izan du.
* Bideoan, Flash formatoa bihurtu da azken urtetan Internet-eko estandarra, YouTube eta antzeko webguneak erabilitako formatoa izan baita.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165658
* Commonscat Multimedia: Adobe Flash

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph135669
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165658
* Commonscat Multimedia: Adobe Flash
**Alicia Asconeguy Avegno** (Montevideo, 1949ko azaroaren 19a - Montevideo, 2020ko ekainaren 22a ) uruguaiar margolari eta artista bisuala izan zen.

Biografia
---------

1975ean graduatu zen Artigasko Irakasleen Institutuko (IPA) Ikus-entzunezko Komunikazioko irakasle gisa. Instituto Nacional de Bellas Artes-en ere ikasi zuen (egungo Arte Ederren Eskola Nazionalean). Francisco Musetti, Fernando García Esteban eta Miguel Battegazzorerekin egin zituen ikasketak.

IPAko, Bigarren Hezkuntzako, eta Errepublikako Unibertsitateko Arkitektura Fakultateko Unibertsitate Eskolaren Diseinu Zentroko irakasle izan zen, eta Kolorearen Teoria, Artearen Historia, Ikusizko Komunikazioa eta Heuristika eskolak eman zituen.

Bere lanaren ezaugarria kolorea eta collagea erabiltzea izan zen. Bere lan gehienak mihise gaineko olioan egin zituen nagusitasun figuratiboan. Beste teknika batzuekin ere esperimentatu zuen: akuarelak, akrilikoak, batik, grabatua eta pastela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2646983
* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 1445

 |

* Wd Datuak: Q2646983
*Artikulu hau **Erakundeetako adiministrazioari** buruzkoa da. Administrazio publikoari eta informatikako administratzaileari buruzko adierak dagokien artikuluetan azaltzen dira.*
Erakundeetan, **administrazioa** edo **arduralaritza** zuzendaritzak bere kudeaketa-jardueran jarritako helburuak lortzeko eta emandako bitartekoak modu eraginkorrenean erabiliz, erakundeko pertsonak, baliabide eta sistemak koordinatu, helburuak lortzeko hartu behar diren erabaki zehatzak hartu eta abiarazi egiten dituen funtzioa edo jarduera da. Horrela, kudekaeta erabaki estrategikoetaz arduratzen den bitarteaz, administrazioa eguneroko zereginetaz arduratzen da, zuzendaritzatik ezarritako politikak eta programak martxan jarriz. Horrela, administrazioaren funtzioa exekutiboa da batik bat, kudeaketan ezarritako irizpideak aplikatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2043282
* Commonscat Multimedia: Business administration

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120423190 (data)
* GND: 4069402-1
* LCCN: sh85018279

 |

* Wd Datuak: Q2043282
* Commonscat Multimedia: Business administration
**Aleneko Estazio Megalitikoa**, Arritzabalagan, Bizkaiko aztarnategi megalitiko garrantzitsua da. Orain arte hogeita bat monumentu aurkitu dira, barietate handiaz: tumuluak, trikuharriak, menhirra, egitura bat... Kantabriako Castro Urdiales herritik gertu, hiru herrien lurraldetan dago: Artzentales, Sopuerta eta Turtzioz.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Mendi hauetan abelazkuntzak tradizio luzea izan du eta, jakina denez, aktibitate horrek eraikin megalitikoekin lotura handia du. Egun, oraindik orain, abere asko ikus daiteke. Aurkitutako materialen arabera garai hartan zonalde honetan jarduera handia zegoela baiezta daiteke. Monumentuekin batera harrizko material ugari topatu da eta horiek izan ziren bizilekuen testigu izan daitezke.

Kokapen geografikoa
-------------------

Udalerriak: Artzentales, Sopuerta eta Turtzioz. Kantabriako mugan dagoen estazioa da, Aguera, Brazomar eta Barbadun ibaien banalerroetan. Altura nagusia Alen mendia da, 804 m; 600 eta 700 metro arteko tontor batzuk badira. Material geologikoak hareharriz osatuta daude, eta, zenbaitetan, kareharri kretazeoz.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak

Hamar katalogatu dira:

* Arroyuelos II
* Campo Ventoso I
* Campo Ventoso II
* Campo Ventoso IV
* Campo Ventoso VI
* Campo Ventoso VII
* Geretalanbre
* Laherrera III
* Perutxote
* Tres Piquillos

Tumuluak
--------

Bederatzi dira:

* Arroyuelos I
* Betaio
* Campo Ventoso III
* Campo Ventoso V
* Campo Ventoso VIII
* Geretalanbre 2
* Laherrera I,
* Laherrera II
* Latrabe.

Menhir
------

Bakarra da:

* Ilso Perutxote

Egitura
-------

Lausez egindakoa da:

* Perutxote

Egoera legala
-------------

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.[1]

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.
**Alicia Ghiragossian** (Córdobako probintzia (Argentina), 1936ko uztailaren 13a-Los Angeles, 2014ko maiatzaren 22a, jatorri armeniarreko emakume idazle eta itzultzaile argentinarra izan zen. Hirurogei baino gehiagoko poesia liburuen egilea, bere lanak hizkuntz askotara itzulia izan da.

Biografia
---------

Aliciaren gurasoek Argentinara emigratu zuten armeniarren genozidiotik ihes egiten. Alicia Cordoban jaio zen. Buenos Airesko Unibertsitatean Zuzenbidean graduatu zen, eta poesia lan ugari argitaratu zituen armenieraz, espainieraz eta ingelesez. Armenian, Estatu Batuetan eta beste herrialde batzuetan hitzaldi eta poesia errezitaldietara gonbidatu zuten. 2008an Armeniako Akademia Filosofikoaren sari bat jaso zuen. Armeniako Zientzien Akademia Nazionaleko ohorezko kidea izan zen. Gai metafisikoei eta armeniar nortasunari buruz idatzi zuen. Estatu Batuetara emigratu zuen, eta han ezkondu eta alaba bat izan zuen, Lara. Garagossian Los Angelesen hil zen, Kalifornian, 2014an.

Garrantzia
----------

Ghiragossianen poesia oso baloratua izan da. 1997ko Nobel Saria literatura arloan jasotzeko izendatu zuten; azkenik, saria Dario Fo italiar antzerkigileari eman zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Alicia Ghiragossianen lanak WorldCatean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13050740
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22159553
* ISNI: 0000 0000 0079 0090
* BNA: 000038101
* BNF: 12040266r (data)
* GND: 1053551363
* LCCN: n82079112
* SUDOC: 229567312

 |

* Wd Datuak: Q13050740
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

*Artikulu hau Anomalia genetikoari buruzkoa da; Italiako herriari gaitzat duena beste hau da: «Albino (Italia)»*
**Albinismoa** melanina pigmentuaren ezak sortzen duen anomalia genetikoa da, gizakiak ez ezik, animaliek eta landareek ere izan dezaketena.

Gizakiarengan pigmentaziorik eza begietan, larruazalean eta ilean azaltzen da. Horren ondorioz albinoek larruazal eta ile oso zuria dute, eta begietako irisa arrosa kolorekoa.

Albinismoa hereditarioa da eta bi alelo azpirakor daudenean agertzen da. Mendelen legeen arabera transmititzen da ondorengoei. 20.000 pertsonatik batek pairatzen du.

Mutazio baten ondorioz ere ager daiteke.

Albinoek ikusmen arazoak dituzte eta gainontzeko gizabanakoen aldean larruazaleko minbiziarekiko sentikorragoak dira (eguzki-izpietatik babestu behar dira).

Melanina da larruazalari, ileari eta erretinari kolore iluna ematen dion pigmentua. Tirosina aminoazidotik sortzen da bide metaboliko batean. Albinismo dutenak ez dira gai bide metaboliko horretan parte hartzen duen funtsezko entzima bat (tirosinasa) sintetizatzeko, eta ondorioz melanina ez da sortzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Witkop, CJ.  (1979ko urria). «Albinism: hematologic-storage disease, susceptibility to skin cancer, and optic neuronal defects shared in all types of oculocutaneous and ocular albinism» *The Alabama Journal of Medical Sciences* 16 (4): 327–30. PMID 546241..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81867
* Commonscat Multimedia: Albinism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12226784f (data)
* GND: 4304941-2
* LCCN: sh85003229
* NDL: 00562856
* NKC: ph1178285
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* OMIM: 203100
* DiseasesDB: 318
* MedlinePlus: 001479
* eMedicine: 1068184
* MeSH: D000417

 |

* Wd Datuak: Q81867
* Commonscat Multimedia: Albinism
**Aliloa** kimika organikoan CH2=CH−CH2− formula duen talde erradikal monobalente asegabea da, alil alkoholari hidroxilo taldea kenduta lortzen dena. 

Sintesi kimikoan alilo taldea oso erabilia da. Substratu batean alilo taldea txertatzeari ***alilazio*** esaten zaio. Nomenklaturan alilo taldeak *alil* forma hartzen du, etsenplurako, alil ioduro edo alil kloruro.

Alilo taldea

Historia
--------

Alilo izena baratxuriaren izen zientifikotik eratorria da: *Allium sativum*. Izan ere, Theodor Wertheim kimikari austriarrak baratxuri-oliotik alil konposatu bat isolatu zuen eta *Schwefelallyl* izena jarri zion, hots, sufre-aliloa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Alilo.*  .
2. ↑   **(Alemanez)** Wertheim, Theodor.  (1844). «Untersuchung des Knoblauchöls» *Annalen der Chemie und Pharmacie* 51 (3): 289–315. doi:10.1002/jlac.18440510302. (Noiz kontsultatua: 2022-12-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q423777
* Commonscat Multimedia: Allyl group

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4348522-4
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 30361

 |

* Wd Datuak: Q423777
* Commonscat Multimedia: Allyl group
**Agustín Gómez Arcos** (Enix, Almeria, Espainia, 1933ko urtarrilaren 15a - Paris, Frantzia, 1998ko martxoaren 20a) espainiar antzerki-idazlea izan zen.

Biografia
---------

Sorterrian bizi izan zen haurretan, artzain-lanetan, besteak beste; baina Bartzelonara aldatu zen geroago, zuzenbideko ikasketak egitera. Orduan hasi zen, hain zuzen ere, antzerkiaren munduarekin harremana edukitzen.

1967an Frantziara joatea erabaki zuen. Bere antzerki-lanetan tolerantziarik eza eta zapalkuntza politiko eta erlijiosoa salatu zuen. Horretarako, antzerkigintza esperimental eta marjinalaren alorrean murgildu zen, eta baliabide esperpentikoak eta espresionistak erabili zituen, sarritan ametsa eta irrazionaltasuna gogoratuz. Frantziara joan aurreko urtean, Lope de Vega Saria irabazi zuen *Queridos míos, es preciso contaros ciertas cosas* ("Nire maiteak, zuei zenbait gauza kontatu beharrean nago") lanarekin, baina garai hartako espainiar antzerkigintzan horrek ez zuen balio handirik, garai hartan egile ez komertzialak ez baitziren begi onez ikusiak, eta ikusleek zein kritikariek gutxietsi egiten baitzituzten, oro har, bestelako lanak. Horrez gainera, eta sariak sari, arazoak izan zituen zentsurarekin ere. Frantziara joan ondoren, bi aldiz izan zen Goncourt Sarian finalista, eta Arteen eta Letren Errepublikako Zaldun izendatu zuten, 1985ean.

Gómez Arcosen antzerki-lanen artean, aipagarriak dira *Elecciones generales* (1960, "Hauteskunde orokorrak"), *Diálogos de la herejía* (1964, "Heresiaren elkarrizketak"), *Los gatos* (1965, "Katuak") eta *Interview de Mrs. Muerta Smith por sus fantasmas* (1972an argitaratu eta 1991. urtera arte estreinatu ez zena, "Mrs. Hildako Smith bere fantasmek elkarrizketatua").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2740907
* Commonscat Multimedia: Agustín Gómez-Arcos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39346921
* ISNI: 0000 0001 1828 0790
* BNE: XX3901120
* BNF: 11905353g (data)
* CANTIC: a11376016
* GND: 11922755X
* LCCN: n83800101
* NKC: xx0015079
* SUDOC: 032608012
* BIBSYS: 90093401
* UB: a1276185
* Open Library: OL483800A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02503/eu\_g\_2496/g2496
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2740907
* Commonscat Multimedia: Agustín Gómez-Arcos
**St. Louis konderria** (ingelesez: *St. Louis County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. Louis da. 2010eko zentsuaren arabera 998.954 biztanle zituen, St. Louis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Louis konderriak 1.354,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 39,41 ura dira. Beste 1.315,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 737,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 998.954 pertsonetatik 713.008 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 25.024 dira. 231.801 beltzak edo afroamerikarrak. 1.632 amerikar natiboak ziren eta 273 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34.466 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.187 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16.587 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498034
* Commonscat Multimedia: St. Louis County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150098598
* GND: 16047310-X
* LCCN: n80123431
* NARA: 10046472
* **Lekuak**
* OSM: 1180456
* TGN: 7016167

 |

* Wd Datuak: Q498034
* Commonscat Multimedia: St. Louis County, Missouri
**Agüera** edo **Riomayor** (gaztelaniaz: *Agüera*) Iberiar Penintsulako iparraldeko ibaia da, Ordunteko mendilerroan jaioa eta mendebaldeko Bizkaia eta ekialdeko Kantabria zeharkatzen duena.

Bere iturria Ordunteko mendilerroan dagoen Burgüeno mendian, 600 metroko altuerara eta Villaverde Turtzioz eta Artzentales artean. Kantabrian sartuta, ahoa Oriñóngo itsasadarran du (Guriezo eta Castro Urdiales udalerrien artean). 2006an Kantabriako Gobernuak Batasunaren Garrantzizko Leku izendatu zituen bere ibilgune nagusiaren behe eta erdialdea Bizkaiko mugaraino. Eremu horretako espezie garrantzitsuenak kolaka (*Alosa alosa*), loina arrunta (*Chondrostoma miegii*) eta ibai-karramarro arrunta (*Austropotamobius pallipes*) dira.

Agüeraren ibaiadar nagusiak Remendón, Andino eta Rioseco ibaiak dira. Urteko emaria 112 hm³koa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. ↑  Ley de Cantabria 4/2006, de 19 de mayo, de Conservación de la Naturaleza

Ikus, gainera
-------------

* Asón-Agüera eskualdea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q955283
* Commonscat Multimedia: Agüera River

---

 |

* Wd Datuak: Q955283
* Commonscat Multimedia: Agüera River
**Seeland barruti administratiboa** (alemanez: *Seeland*) Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Aarberg da. 335 kilometro koadroko azalera du eta 71.126 biztanle.

Udalerriak
----------

Aarberg  
Arch (Suitza)  
Bangerten (en) Itzuli  
Bargen (BE)  
Brüttelen  
Büetigen  
Bühl  
Büren an der Aare  
Diessbach bei Büren  
Dotzigen  
Epsach  
Erlach (en) Itzuli  
Finsterhennen  
Gals  
Gampelen  
Grossaffoltern  
Hagneck  
Hermrigen  
Ins (en) Itzuli  
Jens  
Kallnach  
Kappelen  
Leuzigen  
Lüscherz  
Lyss  
Meienried  
Merzligen  
Müntschemier  
Oberwil bei Büren  
Radelfingen  
Rapperswil (BE)  
Rüti bei Büren  
Schüpfen  
Seedorf (BE)  
Siselen  
Studen (BE)  
Täuffelen  
Treiten  
Tschugg  
Vinelz  
Walperswil  
Wengi  
Worben

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660822
* Commonscat Multimedia: Seeland (administrative district)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 046795
* **Lekuak**
* OSM: 1684810

 |

* Wd Datuak: Q660822
* Commonscat Multimedia: Seeland (administrative district)
**St. Lucie konderria** (ingelesez: *St. Lucie County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Pierce da. 2010eko zentsuaren arabera 277.789 biztanle zituen, St. Lucie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Lucie konderriak 1.782,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 300,91 ura dira. Beste 1.481,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 277.789 pertsonetatik 216.027 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 45.995 dira. 51.373 beltzak edo afroamerikarrak. 664 amerikar natiboak ziren eta 127 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.226 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 845 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.527 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494564
* Commonscat Multimedia: St. Lucie County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145417493
* ISNI: 0000 0004 0631 9768
* LCCN: n80123531
* **Lekuak**
* OSM: 1210696
* TGN: 7016124

 |

* Wd Datuak: Q494564
* Commonscat Multimedia: St. Lucie County, Florida
**Silver Bow konderria** (ingelesez: *Silver Bow County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Butte da. 2010eko zentsuaren arabera 34.200 biztanle zituen, Silver Bow kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Silver Bow konderriak 1.862,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,49 ura dira. Beste 1.860,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.200 pertsonetatik 32.768 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.253 dira. 103 beltzak edo afroamerikarrak. 587 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 161 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 546 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484513
* Commonscat Multimedia: Silver Bow County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132535384
* LCCN: n81101033
* NARA: 10039451
* **Lekuak**
* OSM: 1740649
* TGN: 2001306

 |

* Wd Datuak: Q484513
* Commonscat Multimedia: Silver Bow County, Montana
**Alderdi Federalista** Ameriketako Estatu Batuen errepublikako lehen gobernua eratzean George Washingtonen inguruan sortutako alderdi politikoa izan zen. 1824an desegin zuten. Estatu Batuetako lehenengo alderdi sisteman kokatzen da (1820 arte).

Eraketa
-------

1787an Ameriketako Estatu Batuetako konstituzio liberala aldarrikatu zen eta, berehala, George Washington izendatu zuten lehenengo presidente. Estatu berria eratzeko orduan, gobernu zentrala indarrez eta eskumenez betetzearen auzia piztu zen. Horretarako, berriz, garrantzizkoa zen finantzabideen kontrola izatea, eta Alexander Hamiltonek, gobernuko Diruzaintza Idazkariak, banku zentral bat sortzea proposatu zuen. John Adamsek ere bat egin zuen harekin.

Alexander Hamilton, konstituzioaren defendatzaile izandakoa, bere aldekoak bilatzen hasi zen errepublika berri osoan zehar, eta bereziki banku-gizonetan, aristokrazian eta merkatari handietan aurkitu zuen babesa. Era horretan sortu zen Alderdi Federalista, nahiz eta garai hartan alderdiaren ideia errepublika berrirako finkatu gabe zegoen (prentsa 1794an hasi zen "federalista" izena erabiltzen). Batez ere Ingalaterra Berrian aurkitu zituen jarraitzaileak, iparraldean alegia, eta gutxi, berriz, hegoaldeko estatuetan.

Printzipio nagusiak
-------------------

John Adams, alderdikidea eta Estatu Batuetako bigarren presidentea
Alderdi Federalista banku zentralaren aldekoa zen, baita produktuen gaineko zergen eta Britainiar Inperioarekin harreman onetan izatearen aldekoa. Horrenbestez, Jay Hitzarmena sinatu zuten britainiarrekin 1794an, Alderdi Errepublikano berriak guztiz gaitzetsitakoa, errepublikar balioak saldu zituelakoan. Elitistak ziren, eta demokraziaren kontrakoak, ulertuz herrian oinarritutako gobernua ezjakintasunaren, jendailaren boterea zela (*mob rule*). Hain zuzen, errepublikazaleei 'demokrata' eta 'jakobino' deitzen hasi zitzaizkien, asmo ezkor batez. Hori dela eta, herritik urruti zirelako irudipena handituz joan zen, eta indarra galtzen joan ziren behin gobernua galdutakoan (1801).

Azken urteak
------------

Behin gobernua Thomas Jeffersonek hartutakoan, Alderdi Federalista indarra galtzen joan zen, eta Britainiar Inperioarekin piztutako gerran (1812), gerraren kontra agertu ziren. Horren arrazoi nagusietako bat zen britainiarrek, itsas blokeoa ezarrita, itsas merkataritza zapuzten zietela, bereziki iparraldeko estatuei (federalisten gune sendoena). Bestalde, Bankuaren auzian, federalistek aliatu hartu zuten Britaniar Inperioa, eta ez etsai. Behin Alexander Hamilton hildakoan (1804ko uztailean), alderdia erreferentzia garbirik gabe geratu zen eta, Alderdi Errepublikanoa New Orleanseko guduko balentriekin puztua zela (1815), Alderdi Federalistarenak egin zuen gerraosteko giroan (1816tik aurrera).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42189
* Commonscat Multimedia: Federalist Party (United States)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138421697
* LCCN: n84044605
* SUDOC: 027380475
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q42189
* Commonscat Multimedia: Federalist Party (United States)
**Alemaniar Badia** (alemanez: *Deutsche Bucht*; danieraz: *Tyske Bugt*; nederlanderaz: *Duitse Bocht*; frisieraz: *Dútske Bocht*; iparraldeko frisieraz: *Sjiisk Bocht*; ingelesez: *German Bight*) Ipar Itsasoaren hego-ekialdean dagoen badia zabala da, Herbehereak eta Alemania hegoaldean eta Danimarka eta Alemania ekialdean (Jutlandiako penintsula) mugakide dituena. Iparraldean eta mendebaldean Dogger bankuak mugatzen du. Badian, Frisiako uharteak eta Daniar uharteak daude. Wadden itsasoak hamar-hamabi kilometroko zabalera du Alemaniako itsas arroaren kokapenean. Frisiako uharteak eta inguruko kostaldeak Frisia izenez ezagutzen dira kolektiboki. Arroaren hegoaldeko zatiari Helgolandeko badia ere esaten zaio. 1949 eta 1956 artean, BBCren *Shipping Forecast*-ek "Heligoland" izena erabiltzen zuen, gaur egun Alemaniar Badia bezala ezagutzen den eremurako izendapen gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Hogan, C. Michael.  (2011). P.Saundry & C.Cleveland ed. *Wadden Sea.*  in: *Encyclopedia of Earth*. Washington Hiria: National Council for Science and the Environment.
2. ↑   Drower, George.  (2011). *Heligoland: The True Story of German Bight.*  The History Press.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321837
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315126206
* GND: 4011618-9
* LCCN: sh85059988
* **Lekuak**
* TGN: 7196338

 |

* Wd Datuak: Q321837
**Silver Blaze**, jatorrizko ingelesezko izenburua *The Adventure of Silver Blaze*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1892an kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1893an, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen memoriak* liburuan argitaratu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Sherlock Holmes eta Watson doktorea trenez joan dira Dartmoorera, *Silver Blaze* lasterketa-zaldi ospetsuaren desagertzea eta John Straker zaldiaren entrenatzailearen hilketa ikertzeko. *Silver Blaze* Ross koronelarena da, King's Pyland-eko ukuilu famatuen jabea. John Straker, zintzotasun frogatuko gizona omen dena, prestatzaile gisa aritzen da. Handik bi miliara, Capletonen ukuiluak daude, Lord Backwaterrenak. Hori *Desborough* zaldiaren jabea da, Wessex Kopako *Silver Blazeren* aurkari handiarena. Fitzroy Simpson izeneko apustu-artekari bat atxilotu dute ustezko errudun gisa.

Beraz, Ingalaterrako lasterketa-zaldi ezagunenetako bat desagertzeak eta haren prestatzailearen hilketak zaldi-tradizio horretako herrialde bat hunkitu dezakete. Kontakizuna Sherlock Holmesek eta Watson doktoreak Scotland Yardeko Gregory inspektorearen eskaerari erantzutea erabakitzen dutenean hasten da. Holmesek honela definitzen du Gregory: "gaitasun izugarriko gizona da, eta, asmamen handiago izate hutsarekin, ibilbide aparta egingo luke bere lanbidean".

Holmesek irtenbide azkar eta harrigarria emango dio kasuari. Izan ere, *Silver Blaze* lasterketara itzuliko da eta John Straker bere konplotaren biktima izan dela argituko du.

Ikus, gainera
-------------

* *Sherlock Holmesen memoriak* (1893)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1151761
* Commonscat Multimedia: Silver Blaze

---

 |

* Wd Datuak: Q1151761
* Commonscat Multimedia: Silver Blaze
**Amniota** tetrapodo ornodunen talde bat da. Lehorrean bizitzeko arrautza garatu dute. Gaur egungo animalien artean synapsidoak (ugaztunak), sauropsidoak (narrasti eta hegaztiak) eta euren arbaso fosilak biltzen ditu. Enbrioia arrautza batean doa edo emeak garraiatzen du eta hainbat mintzaz babestua hazten da. Eutheriaren barruan (gizakia, adibidez) mintza hauek umekia babesten duen poltsa amniotikoa izan daitezke. Amniotek ez dute larba egoerarik.

Lehen amniotek, adibidez Casineria musker txikien itxura zuten, eta anfibio reptiliomorfoetatik garatu ziren, orain dela 340 milioi bat urte. Haien arrautzak uretik kanpo biziraun zitezkeen eta, beraz, leku lehorretara migratzeko gaitasuna garatu zuten. Amniota lurreko ornodun nagusiak bilakatu ziren honela. Garai hartan jada bi klado ezberdin sortu ziren: Synapsida eta Sauropsida. Bi taldeak gaur egun bizirik daude. Ezagutzen den Synapsida fosilik zaharrena *Protoclepsydrops* da, orain dela 320 milioi urtekoa. Sauropsikorik zaharrena *Paleothyris* izan daiteke, Pennsylvaniar garaikoa, orain dela 306-312 milioi urtekoa.

Taxonomia
---------


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Diadectomorpha † |
|  |
| Amniota | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Synapsida | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Pelycosauria\*† |
|  |
| Therapsida | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Dicynodontia† |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Cynodontia† |
|  |
|  | Mammalia |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| Sauropsida | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Anapsida | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mesosauridae† |
|  |
|  | Testudines |
|  |

 |
|  |
| Diapsida | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Lepidosauromorpha |
|  |
|  | Archosauromorpha |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Amniota*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181537
* Wikispecies Espezieak: Amniota

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13743392n (data)
* LCCN: sh96009544
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Amniota
* EOL: 3014446
* NCBI: 32524
* Paleobiology Database: 53189
* uBio: 5304987

 |

* Wd Datuak: Q181537
* Wikispecies Espezieak: Amniota
Aljebran, multzoan definitutako eragiketa biderketa denean, **alderantzizko elementua** elementu baten simetrikoa da; {\displaystyle a\,} elementuaren alderantzizko elementua {\displaystyle a^{-1}\,} da hau betetzen badu:

{\displaystyle a\cdot a^{-1}=a^{-1}\cdot a=e}
{\displaystyle e\,} multzoaren elementu neutroa izanik (alegia, **1**) eta {\displaystyle a^{-1}={\frac {1}{a}}}.

Adibideak
---------

* {\displaystyle 2\,} zenbakiaren alderantzizkoa zenbaki arrazionalen multzoan {\displaystyle {\frac {1}{2}}\,} edo 0,5 da.
* *i* zenbaki irudikariaren alderantzizkoa -*i* da, zeren *i*·(-*i*)=1 baita.
* *f* funtzio baten alderantzizkoa, bijektiboa bada, *g* funtzioa da, *f*·*g* = *g*·*f* = *I* bada, non *I* identitate funtzioa den.

Eragiketa batuketa denean, aurkako elementu izena ematen zaio.

Elementu simetrikoa
-------------------

Aljebra abstraktuan, {\displaystyle A\,} multzo batean {\displaystyle \circ } eragiketa definiturik badago, honela adierazita: {\displaystyle (A,\circ )\,}, {\displaystyle \circ } eragiketa {\displaystyle A\,} multzoko barne-eragiketa izanda:

{\displaystyle \forall a,b\in A:\quad a\circ b\in A}
eta {\displaystyle e\,} elementu neutroa badago,

{\displaystyle \forall a\in A,\quad \exists e\in A:\quad a\circ e=e\circ a=a}
Esaten da {\displaystyle a\in A} elementuak daukala:

**elementu simetriko ezker aldetik** {\displaystyle \circ } eragiketarekiko, hau betetzen bada:

{\displaystyle a\in A,\quad \exists {\overrightarrow {a}}\in A:\quad {\overrightarrow {a}}\circ a=e}
**elementu simetriko eskuin aldetik** {\displaystyle \circ } eragiketarekiko, hau betetzen bada:

{\displaystyle a\in A,\quad \exists {\overleftarrow {a}}\in A:\quad a\circ {\overleftarrow {a}}=e}
**elementu simetrikoa** {\displaystyle \circ } eragiketarekiko, elementu simetriko ezker aldetik eta eskuin aldetik existitzen bada, hau da:

{\displaystyle a\in A,\quad \exists {\bar {a}}\in A:\quad {\bar {a}}\circ a=a\circ {\bar {a}}=e}
{\displaystyle A\,} multzoko elementu simetriko bat {\displaystyle {\bar {a}}} simetrikoa da {\displaystyle a\,} elementuaren eskuin aldetik eta ezker aldetik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q338057

 |

* Wd Datuak: Q338057