recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sidney Janis** (Buffalo, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1896ko uztailaren 8a - New York, 1989ko azaroaren 23a) arte-bildumagilea izan zen.

Biografia
---------

Familia aberatsean jaio zen. 1920an New York hirian kokatu zen, eta bere garaiko artea ezagutzen eta abangoardia jaio berrien historiaz gogoeta egiten hasi zen. Fauvismoa, kubismoa, futurismoa, abstrakzioa eta surrealismoa aztertu zituen sormen artistikoaren bide posibleak sumatu nahirik. Aldi berean, bilduma bat egitea erabaki zuen, eta 1926an hasi zuen, Parisen Kahnweilerri erosi zizkion Henri Matisseren eta Juan Grisen margolan banarekin. Oso denbora laburrean, arte modernoaren margolari garrantzitsuenen lan-multzo bikaina bildu zuen (Picasso, Mondrian, Léger...), eta XX. mendeko estatubatuar arte-bildumagileetan lehenetakoa izan zen. Itzal handia lortu zuen, eta 1934tik 1948ra bitartean, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoko batzorde aholku-emailearen kide izan zen. Bitarte horretan, Picassoren *Gernika* MoMAra eramateko txostena egin zuen, eta estatubatuar artisten belaunaldi berriak babestu zituen. Bere emazte Harrietekin batera, oso lan garrantzitsua idatzi zuen, *Abstract and surrealist Art in America* (*Arte abstraktua eta surrealista Ameriketan*), eta bera izan zen Pollocken, Rothkoren, Albersen, Hofmannen eta abarren inguruko gogoeten aitzindaria.

1948an arte-galeria bat zabaldu zuen New Yorken, Ameriketako artearen nortasunaren alde egiteko. Bere erakusketetan historia eta berritasuna batu zituen: Les Fauves (1950), Henri Rousseau (1951), Dada (1953), eta Futurism (1954); Pollocken sei erakusketa 1952tik 1958ra bitartean, eta De Kooning, Kline, Rothko, Guston, Gottlieb eta Baziotesen ingurukoak. Baina bere galeriaren historian New Realists erakusketa izan zen ziur asko garrantzitsuena, 1962an, pop art joerari eskainia. 1967an Sidneyk eta Harrietek beren bildumaren ehun bat lan New Yorkeko Arte Modernoaren Museoari eman zizkioten. 1970etik aurrera, seme-alaben esku utzi zuen galeria.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1606720
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20478804
* ISNI: 0000 0001 1488 5143
* GND: 118902598
* LCCN: n80097580
* SNAC: w62524fd
* ULAN: 500056074
* Open Library: OL2143731A
* RKD: 347822
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03219/eu\_j\_0274/j0274

 |

* Wd Datuak: Q1606720
**Klaudio Gallastegi Zenarrutzabeitia** (Elorrio, Bizkaia, 1906ko azaroaren 8a - Plentzia, Bizkaia, 1988ko urtarrilaren 28a) euskal idazlea, Bilboko San Antoneko parrokoa izan zen eta Vatikanoko II. kontzilioaren ostean euskaraz lehen meza eman zuen Bilbon.

Garai hartan euskaraz meza bat izatea ez-ohiko arrakasta zen. Izan ere, **don Klaudioren** mezak euskaldunentzat elkarrekin arriskurik gabe biltzeko toki eta esperantzarako leiho ere baziren. Bestelako euskal kultur ekintza publikorik ez zegoenean, Bilboko euskaltzale asko -fededunak eta fedegabeak- hantxe elkartzen ziren, eta San Antongo euskal mezaren ondoan, eliz atarian Boni Fernandez eta bere lagunei esker txistu-kontzertua entzun, klandestinitateko azken berriak elkarri konta, eskuz esku isilpeko paperak pasa eta lehen euskaldun taldetxoak eratzen ziren, eta Bilbo Zaharreko tabernetatik zehar, txikito batzuk edaten ziren bitartean, garai hartako euskaldun berriek euskaraz praktikatzeko aukera izaten zuten. 

Gallastegiren omenez, Bilbon, San Anton elizara doan bide nagusia bere izena darama  Kale honen izena ofizialki "On Klaudio Gallastegi" kalea izena dauka. Elorrioko kale batek ere bere izena darama.

Lanak
-----

### Poesia

* *Galburutan* (1968, *S. Anton Katekesia*)
* *Amets eta egi* (1973, *S. Anton Katekesia*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Kintana, Xabier.  (1994). *Bilbao, euskararen bizitzan. X. Kintanaren Euskaltzaindian sartzea.*  Euskaltzaindia.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «On Claudio Gallastegi Kalea - Callejero de Bilbao - Callejero.net» *bilbao.callejero.net* (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Klaudio Gallastegi Kalea - Callejero de Elorrio - Callejero.net» *elorrio.callejero.net* (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).

Kanpo estekak
-------------

* Klaudio Gallastegi literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261505
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 513
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 55925

 |

* Wd Datuak: Q12261505
**Sidenor** industria siderurgikoan aritzen den bizkaitar enpresa bat da. INIk 1990ean sortu zuen enpresa publiko gisa, Forjas y Aceros de Reinosa eta Grupo Acenorren (Aceros de Llodio, Pedro Orbegozo, Forjas Alavesas eta Aceros Echevarría) bategitearen bidez. 1995ean pribatizatua, egun Basaurin (Bizkaia) du egoitza, eta lantegiak Basaurin (Bizkaia), Gasteizen (Araba), Azkoitian (Gipuzkoa), Reinosan (Kantabria) eta Polinyàn (Bartzelona). Gainera, metalak biltzeko eta prozesatzeko bi unitate ditu Azuqueca de Henaresen (Guadalajara) eta Sagunton (Valentzia). Erakundea Europako liderra da altzairu luze berezietan.

2018an 1794 langile zituen, eta 807 milioi euroko salmentak egin zituen, aurreko ekitaldian baino %21,77 baino gehiago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Lo que nunca se ha contado del paso de Gerdau por Sidenor» *El Correo* 2015/10/26.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92979126
* Commonscat Multimedia: Sidenor

---

 |

* Wd Datuak: Q92979126
* Commonscat Multimedia: Sidenor
**Khan** (mongolieraz: хаан, *xaan*) jatorriz enperadorearen baliokidea zen titulu turko-mongola da, eta "goreneko gobernaria" esan nahi du. Gerora, Ekialdeko zenbait printze eta agintarik erabili zuten.

Khan batek khanerri bat gobernatzen du, eta khan handia enperadorearen baliokidea litzateke. Khan titulua izan duten pertsona ospetsuenak Genghis Khan eta bere biloba Kublai Khan izan ziren. Lehenak Mongolen Inperioa fundatu zuen, eta bigarrenak Txinako Yuan dinastia. Terminoa azken aldiz Bogd Khan, Mongoliako azken enperadoreak, erabili zuen.

Sultan otomandarrek erabili zituzten tituluetako bat da; Urrezko Hordako buruzagiek eta beren ondorengoek ere erabili zuten. Turko seljuktarren artean, tribu, klan edo nazioko buruzagiek erabiltzen zuten, eta *atabeg* mailaren azpitik zegoen.

Khan abizen gisa
----------------

Gaur egun, khan titulua abizen edo goitizen bihurtu da zenbait lekutan. Goitizen gisa, paxtunen artean —Afganistango, Pakistango eta Indiako zona batzuetan bizi den herria— dezente erabiltzen da, batzuetan, *paxtun* hitzaren sinonimo izateraino. Zona horretan bertan, maiz agertzen den abizena da; sarritan, Raj-aren garaian khan titulua izan zuten pertsonen ondorengo familiak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Mongolen Inperioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181888
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300389764
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181888
Filipo II.a Mazedoniakoaren erresumaren mapa hil zenean, K.a. 336an, Korintoko Liga horiz adierazia dagoelarik.
**Korintoko Liga** (jatorrian *Liga Heleniarra*) Filipo II.a Mazedoniakoa erregeak K.a. 338 eta K.a. 337 artean iraun zuen Keroneako guduaren ondoren sortu zuen estatu greziarren federazio bat izan zen.

Korintoko Liga, hasiera batean, bake hitzarmen bat zen, gero Persia inbaditzeko eta Mediar Gerretan greziar tenpluen profanazioa mendekatzeko aliantza bat izan zelarik. Liga Dario III.aren akemenidar inperioaren aurkako gerran indar militarren erabilera errazteko sortu zen. Korintoko Liga, gainera, bake orokorra (koine eirene) mantendu eta bermatzeko asmoa zuen erakunde bat zen.

Klausula nagusiak honakoak ziren:

* Estatu kideen konstituzioak bermatzen ziren batzean.
* Sinedriona edo ordezkarien kongresua, Korinton biltzen zen.
* Ligak beste edozein estatu kideren aurkako edozein eraso edo matxinada eragozteko lan egingo zuen.
* Ligak estatu kideek euren tamainen araberako proportzioan ezarritako armada bat mantenduko zuen.
* Filipo izango zen Ligako armadaren komandante edo *hegemon* izendatua.

Orotara, Ligako klausulekin, Filipok Korinton, Tebasen eta Artan izango zituen soldaduak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332337
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85032603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332337
**Seston** itsasoko uretan esekita dagoen partikula-multzoa da, bizidunek zein bizigabeek osatzen dutena (dela organismo planktoniko biziak eta hilak, dela materia minerala eta detritu organikoak). Planktonak, pleustonak eta triptonak osatzen dute sestona.

Ur guneetan igerian edo flotatzen multzo bat osatzen dute elkarrekin hainbat organismok (**bioseston**) eta materia organiko bizigabeak (**abioseston** edo **tripton**).

Biosestona plankton-tzat hartzen da. Hala ere, planktonez gain nekton ere izaten da barruan. Abiosestonak detrituak ere barne hartzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Seston - ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Elhuyar) (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
2. ↑  Allaby, A. & M. Macmillan. 1994. Dictionary of the Environment. 4th Edition. Macmillan Reference Books

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3180532
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85120379

 |

* Wd Datuak: Q3180532
Koriolano Obertura
**Koriolano Obertura** op. 62 (alemanez *Ouvertüre Coriolan*) 1807an Ludwig van Beethovenek sortutako lan bat da. Askotan esan izan da William Shakespearen Koriolano izeneko lanean oinarritu zela konposatzaile alemaniarra, baina, benetan, Heinrich Joseph von Collinek idatzitako izen bereko tragediarako idatzi zuen.

Obertura honen egitura eta gaiek, oso modu orokorrean jarraitzen dute lana. Gai nagusiak, do minor tonalitatean, modu ilunean, Koriolanok Erroma inbaditzea erabakitzen duen zatia irudikatzen du, eta Mi bemol nagusian idatzitako gaiaren leuntasunak, bere amak, halakorik ez egiteko erregutzen dion zatia irudikatzen du. Koriolanok, amore ematen du bere amaren erreguaren aurrean, baina bere aliatu ziren bere antzinako etsaiak, erabaki horregatik haserretu eta Koriolano hiltzen dute.

Grabazioak
----------

Obertura honen hoberen onarturiko grabazioetako bi, Wilhelm Furtwänglerrena Berlingo Orkestra Filarmonikoa zuzentzen 1943an eta Fritz Reinerrena Chicagoko Orkestra Sinfonikoa zuzentzen, 1959an dira. Bi grabazio hauetako bate ere ez ditu Beethovenek eginiko denbora oharrak jarraitzen.

Beste grabazio garrantzitsu batzuk, Herbert von Karajanena Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin, Karl Böhmena Vienako Orkestra Filarmonikoarekin, Karlos Kleiberrena Bavariako Estatu Orkestrarekin eta Bruno Walterrena Kolunbiako Orkestra Sinfonikoarekin dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132968
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182059092
* BNE: XX2091317
* BNF: 14813817z (data)
* GND: 30001502X
* LCCN: n81078569
* NLA: 35283514
* SUDOC: 168023172

 |

* Wd Datuak: Q1132968
**Kevin Edward McHale** (Hibbing, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko abenduaren 19a) saskibaloi jokalari ohia da.

Biografia
---------

McHale 1,75 metro garai zen institutua hasi zenean, eta institutua amaitu zuenean 2,08 metro neurtzen zuen. Bere institutuko saskibaloiko entrenatzaileak, Gary Addingtonek, McHale gazteari lagundu zion orekarekin eta koordinazioarekin. Gero, buruz buruko ariketan hobetzen lagundu zion.

Minnesotako institutuan jokatu zuen Michael Thomsonekin. Senior kategorian zegoenean, bere lehenengo urtean, partida batean, 17 puntu, 8 errebote eta % 57 asmatze estatistikak lortu zituen jaurtiketetan.

McHale profesional gisa Boston Celtics taldean hasi zen jolasten seigarren jokalari moduan. Hor lortu zuen 81. urteko eraztuna. Rookie moduan, 10 puntu, 4 errebote eta 2 txapel ipini zituen.

Bi urte eta gero, partida batean, 36 minutu jolastu zuen, eta denbora horretan 18 puntu, 7 errebote eta %56 asmatze-estatistika jaurtiketetan lortu zituen eta zenbaki horiekin All-Start Gamen atera zen. Denboraldi honetan, Celticsek beste eraztun bat irabazi zuen, Los Angeles Lakersen kontra

Baina, McHalen aurrerapena ez zen gelditu. Hobetzen jarraitu zuen. Hurrengo denboraldian, 1984-85 urtean, partida batean, 20 puntu eta 9 errebote lortu zituen, eta denboraldi hartan bere taldeak 63 garaipen lortu zituen. Hurrengo denboraldian, batez beste 26 puntu eta 10 errebote partidako lortu zuen.

Hurrengo denboraldian, lesionatzen hasi zen. 1987an Lakersen kontrako final bat jokatu zuen baina Kevin ezegonkor zegoen. Finala amaitu zenean, min handia zuen eta joko-aretotik ateratzeko muletak eta gurpil-aulkiak erabili behar izan zituen. Hala eta guztiz ere, egun hartan 40 minutu jokatu zituen. Gero ebakuntza egin zioten eta badirudi ez zela inoiz berriro %100 egon.

Hurrengo urteetan, lesioen aurka borratu egin zuen. Gero, halako batean, Larry Bird eta Kevin McHale batera lesionatu egin zirenean, Detroit Pistons eta Chicago Bulls izeneko bi taldeak NBAko garaileak bihurtu ziren.

1989-90 denboraldian berriro ere Kevinek gora egin zuen, batez beste 20 puntu eta All-Star Gamera igo zen berriz.

1992-93 denboraldian bere azken denboraldi izan zen; 35 urterekin erretiroa hartu zuen.

1994ko martxoaren 30ean, Celtics taldeak McHalen kamiseta baztertu zuten. Eta hor amaitu zen Kevin McHalen karrera.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40444
* Commonscat Multimedia: Kevin McHale (basketball)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43518901
* LCCN: n93097424
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q40444
* Commonscat Multimedia: Kevin McHale (basketball)
**Korintoko istmoa** (grezieraz: Ισθμός της Κορίνθου) Peloponesoa, Heladearekin, Grezia kontinentalarekin lotzen duen lur eremu bat da Itsaso Jonikoak eta Egeo Itsasoak bustitzen dute. Bere tokirik estuenean, istmoak, 6 kilometroko zabalera du. XIX. mende amaieratik, Korintoko kanalak zeharkatzen du, egitasmo honi buruzko lehen planoak, antzinaroan datatuak daudelarik.

Greziar mitologiaren arabera, Helios eta Poseidon jainkoen artean lehiatu zuten toki hau. Egeon, Egeo itsasoko itsas jainko bat, gatazkan epaile izatera deitua izan zen. Arrazoia, Poseidoni eman zion.

Historikoki, istmoan, jendea, Neolito eta Brontze Arotik bizi izan da. Berehala gotortu zuten korintoarrek, K.a. XI. mendean, inbasioetatik babesteko. Beste harresi lerro berri bat eraiki zen K.a. 480an, persiar eraso bat geldiarazteko, azkenean, gertatu ez zen erasoa. Hirugarren lerro bat, K.a. III. mendean altxatu zen, galiarren aurka.

Antzinatean, istmo hau zeharkatzeko, diolkos delakoa erabiltzen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215200
* Commonscat Multimedia: Isthmus of Corinth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315942892
* BNF: 125132076 (data)
* GND: 4096929-0
* LCCN: sh92003490
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215200
* Commonscat Multimedia: Isthmus of Corinth
Ile beltzeko txinatar neska.
**Ile beltza** gizakion ilearen kolorerik ilunena eta ohikoena da. Eumelanina gehien duen ilea da.

Ile beltza oso gaztainkara ilunaren mugatik itxuraz urdinxka den beltzeraino alda daiteke.

*Homo sapiens*aren lehen ile kolorea, ziuraski, beltza izan zen, honegatik, Afrika Beltzean hedatua dago, Mediterraneo inguruan (hegoaldeko Europan, Ekialde Hurbilean eta iparraldeko Afrikan), hegoaldeko Asian, Ekialde Urrunean eta amerindiarren artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  How Many People In The World Have Black Hair? 2021 WorldAtlas
2. ↑   **(Ingelesez)** Frost, Peter.  (2006). «Why Do Europeans Have So Many Hair and Eye Colors?» *Evolution and Human Behavior* in: *European hair and eye color - A case of frequency-dependent sexual selection?*. (27): 85-103..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1922956
* Commonscat Multimedia: Black hair

---

 |

* Wd Datuak: Q1922956
* Commonscat Multimedia: Black hair
**Kumba Ialá Embaló** (Bula, Ginea Portugesa, 1953ko martxoaren 15a - Bissau, 2014ko apirilaren 4a) gineabissautar politikaria izan zen. Ginea Bissauko 3. presidentea izan zen.

Balanta etniaren kidea izan zen. Teologia ikasi zuen Portugalgo Unibertsitate Katolikoan eta filosofia eta zuzenbidea Bissaun. Ikasketak amaitu ondoren, filosofia eta psikologia irakatsi zituen Lizeo Nazionalean.

PAIGCko kide izan zen eta 1989an alderditik bota zuten demokrazia gehiago eskatzeagatik. 1991n Fronte Sozialdemokrata sortu zuen eta 1992an Berrikuntza Sozialaren Alderdia. 1994an bigarren geratu zen João Bernardo Vieirak irabazi zuen hauteskunde presidentzialean.

Ialák 2000ko hauteskunde presidentziala irabazi zuen eta otsailaren 17an karguaren zina egin zuen. Bere agintaldian harreman zailak izan zituen Ansumane Mané jeneralarekin. 2002ko azaroan legebiltzarra desegin zuen, baina hauteskundeak hainbat aldiz atzeratu zituen.

2004ko irailaren 14an Veríssimo Correia Seabra jeneralak estatu-kolpe bat zuzendu zuen eta Ialá kargutik kendu zuen.

2005eko eta 2009ko hauteskundeetan aurkeztu zen, baina ez zuen arrakastarik izan. 2008an islamera bihurtu zen Mohamed Ialá Embaló izenarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336238
* Commonscat Multimedia: Kumba Yalá

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q336238
* Commonscat Multimedia: Kumba Yalá



| * i
* e
* a
Ginea-Bissauko presidenteak |
| --- |
| 
* Cabral
* Vieira
* C. Pereira\*
* Vieira
* Mané†
* Sanhá\*
* Ialá
* Seabra†
* Rosa\*
* Vieira
* R. Pereira\*
* Sanhá
* R. Pereira\*
* Kuruma†
* Nhamadjo\*
* Vaz
* Embaló

 | Ginea-Bissauko bandera |
| 
* \* bitartekaria
* † militarra

 |
Kuadrizikloa erromboaren antolamenduarekin (1886). 
**Kuatrizikloa** lau gurpileko pedal-ibilgailua da.

Lehen lurrun-auto esperimentalei lurrun-kuatrizikloak deitu zitzaien, eta barne-errekuntzako lehen autoetako batzuei kuatriziklo motordunak. Automobil, auto eta berebil hitzak unibertsalak bihurtu ziren, erabilera hori ordezkatuz. Gaur egun, jolas-helburuekin fabrikatzen dira kuatrizikloak jolas-parkeetarako edo trenbide-lineen mantentze-lanetarako (dresina). Erregaien garestitzearekin batera, enpresa ausartagoak giza propultsioa duen ordezko ibilgailu bat ekoizten saiatzen ari dira.

Pedal-kuatrizikloa paseatzeko hiri-ibilgailu bat da, hiri batean zehar aisialdian ibiltzeko aukera ematen duena.

Eredu desberdinak daude eserleku kopuruaren arabera, ohikoenak bi eta lau eserlekukoak dira, baina eserleku bakarrekoak ere badaude. Ibilgailu mota horrek pedaleko beste ibilgailu batzuk baino egonkortasun handiagoa du, bi ardatz eta lau gurpilen gainean daudelako. Normalean, gidaria eserita egoten da eta oinak pedaletaraino zabaltzen ditu; bizikletetan, berriz, gidaria koadroaren gainean ibiltzen da eta pedalak zapaltzen ditu; Lerratze-trizikloetan (*drift trike)*, berriz, erdi-etzanda egoten da pedaletara iristeko.

* Kuatrizikloa Buenos Airesen, Argentinan (2012) Kuatrizikloa Buenos Airesen, Argentinan (2012)
* Kuadrizikloa Ottawa-n (Ontario) aparkatuta. Kuadrizikloa Ottawa-n (Ontario) aparkatuta.
* Pedal-ibilgailua Bartzelonako (Katalunia) haurrentzako zirkuitu batean (2010). Pedal-ibilgailua Bartzelonako (Katalunia) haurrentzako zirkuitu batean (2010).
* Alokairu komuneko kuatriziklo bat: 2008 Surrey Company dx Surrey eredua, 3 heldu eta 2 haur txikirentzat diseinatua, 7 abiaduraz hornitua. Alokairu komuneko kuatriziklo bat: 2008 Surrey Company dx Surrey eredua, 3 heldu eta 2 haur txikirentzat diseinatua, 7 abiaduraz hornitua.
* Haurra pedalen autoan. Haurra pedalen autoan.
* 1945ko Mochet Velocar eredua. 1945ko Mochet Velocar eredua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1754713
* Commonscat Multimedia: Quadricycles

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300211842

 |

* Wd Datuak: Q1754713
* Commonscat Multimedia: Quadricycles
**Sebastian eta Kiteria Saintuen eliza** Urraulbeitiko Geretz lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko-gotiko estilokoa.

Eraikina
--------

Gotikorako trantsizio-estiloko Erdi Aroko eraikuntza da (XIII. mendekoa), harlangaitzez egina, baina ondorengo eranskinek ez zuten aldatu jatorrizko itxura. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzena, eta kanpandorrea, itxura militarrekoa, nabearen lehen atalaren gainean. Epistolaren aldeko horman irekitako erdi-puntuko ate sinple batetik iristen da barrura. Molduraren azpian hormari atxikitako mentsuletan bermatzen diren fajoien gainean dagoen kanoi-ganga zorrotzak estaltzen du. Bere apaingarririk onena, Irunberriko tailerreko maisuek egindako erromanista estiloko erretaula nagusia -Joan Ereta mihiztatzailea eta Gaspar Ramos eskultorea XVII. mendearen lehen erdialdean-, gaur egun izan zenaren oroitzapen tristea da, elizan berriki izandako lapurreten ondorioz, bere dekorazio landuaren zati handi bat desagerrarazi baitzuten (erliebeak eta fardelaren irudiak), eta bere edertasun originala, berriz, polikromia oldarkorra. Erretaularen goiko atala bakarrik kontserbatzen da, hiru kaletan eta bi kaleartetan banatuta, baita teilatupea ere, beheko gorputza eta euskarri gisa erabiltzen zen banku bikoitza galdu zirelako. Kanpoko kaleetako erliebeak kontserbatzen dira, Donostiako bizitzako eszenekin (bere Predikazioa eta Atxiloketa Dioklezianoren aginduz), teilatupeko Kalbarioko hiru irudiekin -gaur egun leku berean bereiz dago- eta erretaularen erdiko aldeko kalearteetan egon ziren bi apostolurekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GERETZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Geretz
* Urraulbeiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110278882

 |

* Wd Datuak: Q110278882
**Serafima Ilinitxna Hopner** (errusieraz: Серафима Ильинична Гопнер, ukraineraz: Серафи́ма Іллі́вна Го́пнер *Serafima Illivna Hopner*; 1880–1966) Ukrainan jaiotako militante boltxebike judua izan zen.

Biografia
---------

1901tik zirkulu marxisten kide, eta 1903tik Alderdi Komunistako militantea izan zen. Odesan eta Nikolaieven lan politikoa egindakoa. 1910an erbestera egin behar izan zuen, Parisera. Lehen Mundu Gerran zehar, posizio internazionalistan lerratu zen, eta Frantzian gudaren kontrako propaganda egin zuen. 1916an Errusiara ilegalki itzuli zen, eta bere lan politikoa zela eta, noizbait-nonbait atxilotua izan zen.

1917an *Zvezda* ("Izarra") aldizkariko langile egin zen, eta Alderdi Boltxebikearen Zazpigarren Biltzar Nagusiko ordezkari izan zen. Urriko Iraultza Sozialistaren ostean, Ukrainan botere sobietara sendotzen egin zuen lan. 1918ko irailean, aste batzuez Ukrainako Alderdi Boltxebikearen buru izan zen, eta Ukrainako Armada Gorrien hezitzaile politiko baita. 1920 eta 1925 artean agitazioan lan egin zuen hainbat hiritan eta 1925 eta 1927 artean Zhetnodelen Prentsa departamenduaren burua izan zen.

1927 eta 1928 artean Ukrainako Alderdi Komunistako Komite Zentraleko kide izan zen; eta Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako hainbat Biltzar Nagusitarako ordezkari ere izan zen. 1927 eta 1929 artean Ukrainako *Vseukrajinski Proletarii* ("Ukraina Osoko Langileak") eta *Kommunist* aldizkariak ateratzen lagundu zuen. Internazional Komunistan ere lan egin zuen, 1935ean, Kominternen VII Biltzar Nagusiko ordezkari izan zen.

1934an Historia Doktore titulua lortuta, 1938 eta 1945 atean *Istoritxeskogo Zhurnal* ("Historia-Kazeta") aldizkarian lan egin zuen. 1933an Leninen Ordenaren Saria irabazi zuen, eta 1960an Lan Sozialistaren Heroi izendatua izan zen. 1966an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Hopner, Serafima, *K17*, 2017-08-12. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4143353
* Commonscat Multimedia: Serafima Gopner

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15812580
* ISNI: 0000 0000 1820 642X
* GND: 128093048
* LCCN: no2004091287
* NDL: 00522066
* NKC: uk2013770103

 |

* Wd Datuak: Q4143353
* Commonscat Multimedia: Serafima Gopner
**Seth Aaqen** edo **Set I.a**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen. Bere erregealdia, K.a. 1709, K.a. 1740 edo K.a. 1749an izan zen. Turineko Errege Kanonaren arabera, dinastia honetako hamargarren faraoia izan zen.

Gobernari hau, Turineko Errege Kanonaren zati batean baino ez da aipatzen ib...Seth "Sethen...bihotza" bezala, VI 23 erregistroan. Bere izena, Medamudeko inskripzio batzuetan eta Abidoseko estela batean ere agertzen da.

Intef IV.ari emandako estatua baten oinarrian izena inskribatuta duen erregea izan daiteke, Intefen tituluen ondoren.

Jürgen von Beckerathen arabera, Set I.ak, izen bezala, Aaqen zuen "Animalia ausarta (Seth)", Menfiseko apaisen zerrenda batean grabatua dagoen bezala.

Interes handikoa da Seth jainkoaren izena faraoi honen titulaturan agertzea, Hiksoen nagusitasunaren garaian garrantzi handia izango duen jainkoa, nortzukin, ziuraski, Set I.a bizi izan zen.

Bibliografia
------------

* Franke, Detlef Altägyptische Verwandtschaftsbezeichnungen im mittleren Reich 1983 ISBN 3-921598-13-3 Ed. Borg
* Ryholt, Kim The Political Situation in Egypt During the Second Intermediate Period 1997 ISBN 87-7289-421-0 Ed. Museum Tusculanum Press
* von Beckerath, Jürgen Untersuchungen zur politischen Geschichte der zweiten Zwischenzeit in Ägypten, pp. 53–54 1964 ISBN 3-87030-059-0 Ed. J.J. Augustin
* Schneider, Thomas Lexikon der Pharaonen 2002 Ed. Albatros}}

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Intef IV.a** | **Egiptoko faraoia**XIII. dinastia | Ondorengoa**Sebekhotep III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q712524
* Commonscat Multimedia: Seth Meribre

---

 |

* Wd Datuak: Q712524
* Commonscat Multimedia: Seth Meribre
**Sebastiano Vassalli** (Genoa, 1941eko urriaren 24a - Casale Monferrato, 2015eko uztailaren 26a) italiar idazlea izan zen. 63ko taldeko idazle gazteenetako bat.

Bere lehenbiziko obrak, neoabangoardiazkoak, esperimentu linguistiko eta estruktural deigarriez beterik daude: *Narziso* (1968), *Hiltzeko garaia* (1970), *Lozioaren helduera* (1976). Gero trantsizio aldi bat sumatzen da *Haizean bizi* (1980) eta *Itsas urdina* (1982) eleberrietan, hizkuntza eta erretorika konkomitantziei propio asmatutako gertakizuna gehituta. Vassalliren eleberrigile karreran aldaketa nabarmena gertatu zen *Kometaren gaua* (1984) obraz gero. Dino Campama poetaren bizitzan oinarrituriko eleberri horretan, gertaera historikoaren ikerkuntza bizipenen, pertsonaien eta giroaren narrazioaren eragile nagusi bihurtzen da. *Odola eta lurra* (1985) Adige Garaiko bortxakeriari buruzko ikerkuntza-eleberria eta *Logela elektrikoa* (1986) XX. mendearen hasierako abangoardiazko Florentziako literatura giroko historia sarkastikoa eta mingotsa eleberrien ondoren, esperimentalismo linguistikoa alde batera utzita, eleberri historikoaren bidea hartu zuen, Manzoniren hizkuntza-eredua hartuta: *Munduko urrea* (1987), *Ametsa* (1990, XVII. mendean sorginkeriaz akusatu eta suan erretzera kondenatutako gazte baten historia), *Marco eta Mattio* (1992), *Beltxarga* (1993), *3012. urtea* (1995), eta *Harrizko bihotza* (1997).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1243368
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 112059077
* ISNI: 0000 0001 0936 2225
* BNE: XX1147719
* BNF: 12144074z (data)
* GND: 119372568
* LCCN: n86067902
* NKC: jo20000076525
* NLA: 35694414
* CiNii: DA0587205X
* SUDOC: 029916402
* BIBSYS: 90087737
* ICCU: CFIV007958
* Open Library: OL76847A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05961/eu\_v\_0193/v0193
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1243368
**Francisco Sebastián Córdova Reyes**, (Aguascalientes (Mexiko), 1997ko ekainaren 12a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sebastián Córdova» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sebastián Córdova» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26838665

 |

* Wd Datuak: Q26838665
**Juan Sebastián Garay** (j. Guaymallén, Mendoza, 1983ko ekainaren 1a) Argentinako folklorearen abeslari, musikari, musikagile eta interpretatzailea da.

Biografia
---------

Juan Sebastián Garay Guaymallén departamenduko Bermejo herrian jaio eta hazi zen, Mendozako hiritik zortzi kilometrora. Lau urterekin tangoak abesten eta errezitatzen hasi zen aitaren aldetik. Hamabost urte zituela, gitarra ikasketak autodidakta gisa hasi zituen eta bere lau anaia txikiekin batera *Sol Soberano* folklore taldea sortu zuten. Bere eraginen artean Kantutegi Berriko bertako artistak daude, hala nola: Armando Tejada Gómez, Tito Francia, Mercedes Sosa, etab. Musika ikasi zuen Cuyoko Unibertsitate Nazionalean.

Karrera
-------

 Sebastián Garay *Folclor o no folclor* aurkezten 2015eko urrian.
Argentina ordezkatu zuen, 2005ean, OTIk Concepción hirian (Txile) antolatutako *Nazioarteko Folklore Jaialdian* parte hartuz, hainbat herrialdetako artistak bilduz, hala nola Mexiko, Brasil eta Pazko Uharteko ordezkariak.

2008an, bere debut diskografikoa egin zuen eta *Piel y Barro* izenekoa kaleratu zuen, non "Flor de la frontera", "Estrella", "He visto a la intemperie" eta "Piel y barro" (diskoari izenburua ematen dion abestia) bezalako konposizioak biltzen dituena. Abesti guzti horien egilea bera da, Pocho Sosa, Franco Luciani, Teresa Parodi, Abel Pintos eta Mercedes Sosaren tamainako artistek lagunduta. Disko hori *DDF* disketxe berriak ekoitzi zuen, Argentinako talentu berriak grabatzen ari dena. 

2015eko abuztuan, bere bigarren diskoa kaleratu zuen *Folclor o no Folclor* izenarekin, hamar abesti biltzen dituena eta modu independentean argitaratua. Material horretatik abesti hauek nabarmentzen dira: "Los Hermanos del Sol", "Una década más", "Cae la noche" eta Charly Garcíaren "Inconsciente colectivo-ren" bertsio bat.   Diskoa urte bereko urriaren 16an aurkeztu zuten ofizialki, Independencia Antzokian. 

Gaur egun bere hirugarren diskoa ekoizten ari da, *Animalidad* izenburua izango duena.

Diskografia
-----------

* *Piel y barro* (2008)
* *Folclor o no Folclor* (2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Biografía de Sebastián Garay.* .
2. ↑   Diario Los Andes. *El fin de semana ideal de Juan Sebastián Garay.* .
3. ↑    *Sebastián Garay: "Somos un acorde de todo lo que suena en el universo".* .
4. ↑  Sebastián Garay prepara su disco «Folclor o no Folclor» Consultado el 3 de octubre de 2014
5. ↑  ¿Dónde nacen las canciones?: Entrevista a Sebastián Garay Consultado el 3 de octubre de 2014
6. ↑    *Sebastián Garay se debate entre "folclor o no folclor".* .[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16494601
* Commonscat Multimedia: Sebastián Garay

---

 |

* Wd Datuak: Q16494601
* Commonscat Multimedia: Sebastián Garay
**Kumasko gudua** K.a. 474an gertatutako itsas-gudu bat izan zen. Alde batetik, Sirakusaren eta Kumasen konbinaturiko ontziteria zegoen eta beste aldetik etruriaren itsas-armada.
Kumas greziar hiria K.a. VIII. mendean fundatu zen etruriar mugaren hegoaldean. K.a. 504an, Kumasko armadak etruriarrena irabazi zuen, nahiz eta hauek oraindik indar boteretsua izan. K.a. 474an, gai izan ziren flota bat osatzean, zuzeneko eraso bat egin zuten Kumasen kontra eta Kumasek laguntza eskatu zion Sirakusari. Hieron I.a Sirakusakoa, etruriar hedapena mozteko, aliatu zen Aristodemorekin (Kumasko tiranoa) eta Italiaren hegoaldeko beste itsas ondoko greziar hiriekin. K.a. 474an, greziarrek Kumasen (Napoliko golkoan) garaitu zuten etruriar flota. Porrotaren ostean, etruriarren eragin politiko gehiena desagertu zen Italian. Itsasoen kontrola galtzean, erromatarrek, samnitek eta galiarrek etruriarren lurraldeak menperatu zituzten. Sirakusarrek Olinpiako santutegi panhelenikoan etruriar kasko bat eskeini zuten, non indusketa batean alemaniarrek armadura bat aurkitu baitzuten.
K.a. 415ean, etruriarrak atenastarren espedizioarekin joan ziren Sirakusaren kontra, beren gainbehera areagotzeko balio zuena.
Pindarok, lehenengo Pitiar odan goraipatu zuen gudua.

Erreferentziak
==============

1. ↑  BONFANTE, Larissa (1986): ''Etruscan life and afterlife: A handbook of Etruscan Studies''. Wayne State University Press. 75 orr. ISBN 0-8143-1813-4
2. ↑  (www.historyofwar.org)
3. ↑  (LEE L. Brice (2004.04.21): *Wafare in the Roman Republic: From the Etruscan wars to the Battle of Actium.* ABC-CLIO. 277 orria- ISBN 978-1-61069-299-1.)
4. ↑  Diodoro Sikulo: XI, 51
5. ↑  Pindaro: Pitika I, 140
6. ↑  www.historyofwar.org
7. ↑  The Cambridge Ancien History Cambridge University Press. 1923, 152 orria. ISBN 978-0-521-23347-7.
8. ↑  TUNNER, Andrew J. Tunner; K. O. Chong-Gossard; Frderik Juliaan Vervaet (2010): *Privat and Public Lies: The Discourse of Despotism and Deceit in the Graeco-Roman World.* BRILL. 55. orria, ISBN 90-04-18775-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1892581
* Commonscat Multimedia: Battle of Cumae 474 BC

---

 |

* Wd Datuak: Q1892581
* Commonscat Multimedia: Battle of Cumae 474 BC
**Khivako Khanerria** edo **Khwarezm** (uzbekeraz Хорaзм (*Khorazm*), errusieraz Хорезм, (*Khoriezm*), persieraz خوارزم, arabieraz خوارزم, txineraz 花剌子模), Amu Daria ibaiaren deltan sortutako estatu bat izan zen, Aral Itsasoaren ondoan.

Khivako Khanerria, Khwarezmgo Estatua ere deitua, 1512 eta 1920 bitartean Aral Itsasoaren hegoaldean existitu ziren hiru khanerri uzbekiarretatik antzinakoena izan zen. Bere hiriburua, hasiera batean, Urgench izan zen, baina, Amu Daria ibaiaren ibilbidean 1598an gertatutako berebiziko aldaketa baten ondoren, ondorio asko izan zituen aldaketa, Khorezmak, bere hiriburua Khivara aldatu zuen, garaiko gotorleku txiki bat zena. Zenbait mendez, Khiva, mundu islamiarreko guneetako bat izan zen, 1873an Errusiar Inperioaren zati izatera pasa aurretik.

Ikus, gainera
-------------

* Kokandeko khanerria
* Bukharako emirerria
* Uzbekistango historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nancy Rosenberger (2011), *Seeking Food Rights: Nation, Inequality and Repression in Uzbekistan*, p.27

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491106
* Commonscat Multimedia: Khanate of Khiva

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137434990
* GND: 4230778-8
* LCCN: n2008074111
* SUDOC: 150909950
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q491106
* Commonscat Multimedia: Khanate of Khiva
**Komandantea**, **gudalburu** edo **maior**, gudaroste, itsas gudaroste, guardia nazional edo aireko armada bateko graduazio militar altua duen pertsona da, batailoi edo gudaroste baten burua. Hegazkin batean edo itsasontzi batean agintzen duen pertsonari ere komandante esaten zaio.

Komandantea maila altuko ofizier bat da. Jeneral baten menpeko, hierarkia militarrean gailurrean dago, goi mailako ofizialen taldean, lotinant koronel eta koronelekin batera.

Komandanteak maila ertaineko ofizier guztien gainean dago hierarkian —lotinantordeak, lotinantak edo lotinantordeak, kapitainak, Itsas Gudarostean fragatako lotinantordeen gainean, ontzi-lotinantordeen gainean, eta ontzi-lotinanteen gainean dago, eta, hurrenez hurren, ofizierordeko eta soldadu edo itsastar guztien gainetik.

Espainako intsignia batzuk
--------------------------

* Gudarosteko intsignia.Gudarosteko intsignia.
* Itsas gudarostekoa.Itsas gudarostekoa.
* Aire indarretakoa.Aire indarretakoa.
* Goardia zibilekoa.Goardia zibilekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11247470
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300236474

 |

* Wd Datuak: Q11247470
**Khoisana** hegoaldeko Afrikako etnia-multzoa da, khoi eta san herriak biltzen dituena.

Historia
--------

Goi Paleolitotik, Sangoan kulturako ehiztari-biltzaileak finkatu ziren hegoaldeko Afrikan. Gaur egungo san eta khoi herrietako ezaugarri fisikoek bat egiten dute sangoan kulturetako hezurrekin. Biek itxura fisikoa eta hizkuntza-familia antzekoak dituzte. Argi dirudi khoiak sanengandik urrundu zirela aldameneko bantuen abeltzaintza (behiak eta ahuntzak) bereganatuta. Khoisan herriak, beraz, hegoaldeko Afrikako jatorrizko biztanleak izan ziren, bantuen migrazioek hegoaldera jo baino lehenagokoak eta, jakina, europarren kolonizazioaren aurretik ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q459387
* Commonscat Multimedia: Khoisan

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4264416-1
* LCCN: sh99013810
* NKC: ph117672
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q459387
* Commonscat Multimedia: Khoisan
**Khonsu**, ilargi jainkoa egiptoar mitologian, medikuntzarekin lotua gaixoen babesle bezala, eta *izpiritu txarrak* uxatzen zituena. Lurraren emankortasuna ere irudikatzen zuen, ugalkortasunaren boterea eta jaiotzak. Denboraren igaroarekin lotu zen.

Izen egiptoarra: **Khonsu** (ḫnsu) (beste idazkera batzuk: *Khonshu, Chonsu, Khensu, Khons*).

Ikonografia
-----------

Gizon bizarduna ibiltze posizioan (Antzinako Inperioa), momia itxurako ume batean bihurtzen dena, ilgora eta ilargi diskoaz koroatua, uraeus eta alboko mototsarekin, gaztetasunaren ezaugarri bezala, Uas zetro bat darama, Djed pilarea, ankh, *heqa* (bastoia) eta *nenekh*arekin (maiala), eta, batzuetan, menat lepokoa darama paparrean edo eskuetan.

Belatz burudun gizon bezala ere irudikatu zen, ilargi diskoa eta ilgorarekin koroatua, baita beste aldaera batzuekin ere, babuino bezala (ilargi jainkoa), zezen edo zezen bikoitz bezala (bere ugalkortasun aktibitatean eta Duatean).

Mitologia
---------

Piramideetako Testuetan agertzen da izaera oldarkorreko eta jainko krudel bezala, jainkoak elikatzeaz arduratzen dena ere baden arren, baita faraoiari ehizan laguntzeaz ere, eta jeinu gaiztoen aurka babesle bezala agertzen da. Khonsu, ilargi jainko bat da, zerutik bidaiatzen duena bere txalupan.

Sinkretismoa
------------

Iah jainkoarekin batzen da, bere itxura berria eta ilargi funtzioak hartuz. Posible da Inperio Ertainean Gebelein eta Tebasen sartu izana, Osiris, Ptah, Hathor eta Toten ezaugarriak hartuz, Inperio Berrian sendotuz, tokiko mitologian barneratuz. Iparraldean, Herishef izan zitekeen Khonsuren forma bat.

Epitetoak
---------

"Gaztetasunaren giltzarria", "Zeharkatzen duena" edo "Bidaiaria" (ilargi jainko bezala) epitetoak ematen zaizkio.

Gurtza
------

Bere tenplu nagusia Karnaken dago, Amonen tenpluaren barruti barnean.

Izen teoforoak
--------------

Bere izena, Tebasen Amonen Apaiz Goren izan zen Diedkhonsuefankh bezalako pertsonaien izenen zati da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190521
* Commonscat Multimedia: Khonsu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316451215
* BNF: 16659121g (data)
* SUDOC: 241473381
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190521
* Commonscat Multimedia: Khonsu
**Keith konderria** (ingelesez: *Keith County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ogallala da. 2010eko zentsuaren arabera 8.368 biztanle zituen, Keith kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Keith konderriak 2.874,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 124,67 ura dira. Beste 2.749,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.368 pertsonetatik 8.202 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 474 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 92 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489659
* Commonscat Multimedia: Keith County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143059742
* LCCN: n79151169
* **Lekuak**
* OSM: 1425448
* TGN: 2001366

 |

* Wd Datuak: Q489659
* Commonscat Multimedia: Keith County, Nebraska
Giuseppe Garibaldiren omenezko monumentua Italia Plazan.
**Italia Plaza**, Buenos Aireseko Palermo auzoko Santa Fe etorbidean dago, Sarmiento etorbidea amaitzen den tokia adieraziz. Hain zuzen ere, azken honekin dituen izkinetan daude Buenos Aireseko Zoorako eta La Rural erakusketagunerako sarrerak. Buenos Aires osoko garraio eta jende mugimendu gehien duen tokietako bat da.

Deskribapena
------------

Bere erdian dago Giuseppe Garibaldi iraultzaile italiarraren omenezeko monumentua, 1904ko ekainak 19an inauguratua. Plazaren inguruan gelditzen dira mateoak, ibilaldi turistikoak egiten dituzten zalgurdiak. Gainera, zenbait kolektibo edo autobus ibilbideren geltokia da.

Bertan dago Italia Plaza geltokia, Buenos Aireseko metro sarearen D ibilbidearen zati den geltoki bat.

Sarmiento etorbidea Italia Plazatik
Hiriko lehen tranbia elektrikoaren abiatzea gogoratzen duen mosaikoa

Historia
--------

Antzina, *Atetzarren Plaza* deitzen zen, egungo Sarmiento etorbidean aurkitzen ziren bi atetzarrengatik, baina, Buenos Aireseko udalerriaren arau baten ondorioz, 1909an egungo izena jaso zuen.

Bertatik abiatu zen, 1894an, Buenos Airesek izan zuen lehen tranbia elektrikoa. Gertaera hau, Tranbiaren Lagunak Elkarteak, Santa Fe etorbidearen iparrekialdeko zatian jarritako mosaiko baten bidez gogoratzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Buenos Aireseko Zooa
* La Rural
* Italia Plaza
* Italia Plaza geltokia
* Mateo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2532668
* Commonscat Multimedia: Plaza Italia (Buenos Aires)

---

 |

* Wd Datuak: Q2532668
* Commonscat Multimedia: Plaza Italia (Buenos Aires)
**Kristiane Etxaluz** (Domintxaine, Zuberoa, 1941 -) ezker abertzaleko militante historikoa da. Alfonso Etxegarai urte luzeetan deportatuta egon zen bikotekidea. Zuberoa eta São Toméren artean bizi da.

Biografia
---------

Domintxainen jaio zen; gaur egun ere, Euskal Herrian denean, herri hartako Sorhabilia etxaldean bizi da.

Medikuntza, Biologia eta Kazetaritza ikasketak egin ditu eta Espainierazko Filologian lizentziatua da. Hazparneko Lanbide eskolan irakasle aritu zen gaztetan.

Abertzaletasunarekiko lehen loturak 1961-1962an Bordelen ikasle zebilela izan zituen. 1963an Enbata mugimenduaren sorreran esku hartu zuen. 1965ean Dantxarinean atxilotu eta Iruñean kartzelaratu zuten, ETAren aldeko postari lanak egin zituelako. Taldeko kidea izanik 1967an Enbatako hautagaia izan zen; kanpaina arrakastatsua izan bazen ere, espektatibak ez ziren bete eta ez zen % 5era heldu.

Politika arloan egin duenaz gain antzerki eta kultura munduak ere jorratu ditu aspalditik. 1968an Matalas antzezlanean eta 1969an Piarres Larzabalek idatzitako *Ibañeta* izenekoan parte hartu zuen; 2008an obra beraren berrantzezpenean ere parte hartu zuen. Geroago tobera herri antzerkiaren berreskurapena ekarri zuen *Lurra gurea da* lanean aritu zen; Iholdin egin nahi zuten urtegi baten gaineko problematikari buruzkoa izan zen. Bigarren tobera Baigorrin egindako *Etxe sartzea* izan zen.

1985an Frantziako gobernuak Alfonso Etxegarai senarra Baionan atxilotu eta Ekuadorrera deportatu zuen; han bahitu eta torturatu egin zuten, eta argitu gabeko gertaera batzuen ondoren, São Tomén azaldu zen. Politikaren eremuan zenbait urtetan Herri Batasunaren ekitaldietan esku hartu zuen. AB eta Batasunaren arteko hausturaren aurrean, ezker abertzalearen batasunaren alde atera zen.

1990eko hamarkadan nekazaritzan aritu zen Domintxaine jaioterrian eta, horretaz gain, Ekin aldizkarian ere idazten zuen.

Argitalpenak
------------

* Alfonso Etxegarai: *Regresar a Sara. Testimonio de un deportado vasco* liburua, Txalaparta, Tafalla, 1995.
* Manu Robles-Arangiz Fundazioaren *Sustraiak* aldizkarian *Iparraldeko mugimendu abertzalearen Historiaren haritik* argitaratu zuen 2008an; liburuko lehen kapitulua (*Les tout débuts (1960-1975)*) **Etxaluzek** egina da.
* *Sagarren denbora* filma, 2010; zuzendariak: Josu Martinez eta Txaber Larreategi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frantsesezko grafian *Christiane Etchalus* edo *Etchaluz*, euskararako **Kristiane Etxaluz** sarritan aurki daiteke; Xipri Arbelbidek *Enbata* bere liburuan **Kristiana Etxaluz** erabiltzen du.
2. ↑  Liburua Fundazioaren webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Enbata
* São Tomé eta Príncipe
* Sagarren denbora

Kanpo estekak
-------------

* *Herraren gainean ez dugu herria eraikitzen ahal*, elkarrizketa Larrunen.
* **(Gaztelaniaz)** Elkarrizketa Garan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261648
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232329910
* ISNI: 0000 0003 6778 8595
* BNE: XX5178010

 |

* Wd Datuak: Q12261648