recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ikasbide Ikastola** Donostiako Amara auzoan dagoen ikastetxe publiko bat da. Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntza eskaintzen ditu. Bere hizkuntza eredua "D" da. Egun Loiolako Erriberak auzoan kokatuta dago.

Sorrera eta historia
--------------------

1960an Donostiako Amarako guraso talde batek beren seme-alabei euskal irakaskuntza eskaini nahian eta garai hartako egoerari aurre egiteko euskaraz irakasten zen eskola bat sortu zuten, Amarako Ikastola. Hasierako egoitza Olazabal kalean zegoen (Santo Tomas Lizeoko geletan), ondoren 1965-66an Baleazaleen kaleko pisu batetara pasa ziren eta 1966-67an Felipe IV hiribidean zeuden geletara.

Ikasbide Kultur Elkartea (Donostia)
1967an Ikasbide ikastola bihurtu zen eta egun Ikasbide Kultur Elkartearenak diren lokaletan hartu zuen ostatu. Hasiera bertatik, garai hartako ikastolen mugimenduarekin bat etorri zen honek zekarren Pedagogi Berrikuntzarekin bat eginez.

1979. urtean Lehen Hezkuntzakoak Txuri Urdin Izotz Jauregian zeuden gela batzuetara pasa behar izan ziren. 1984/85 ikasturtean, berriz, taldeak gehitzen joan zirenez gela aurreprefabrikatuetan ere eskolak ematen hasi ziren. 1985ean Udaletxeak Amezketa plazako eraikina utzi zienean Haur Hezkuntzakoak bertara joan ziren.

Ikasbide Ikastola Txuri Urdinen
Une horretan, Isabel IIeko lokalak hutsik geratu zirela aprobetxatuz hainbat gurasok Ikasbide Kultur Elkartea sortu zuten auzoan ere euskara eta Euskal kultura sustatzeko asmoz.

1989an "Alkano" izeneko eraikinera joan ziren (Zorroagan), Gurutze Gorriarekin negoziatu ondoren.

Ikasbide Ikastola (Donostia) Alkano eraikina
Hasiera batean, Ikasbidek, ikastolen federazioen babespean, dagozkion guraso eta irakasleen ordezkarien batzordeekin ikastola pribatu gisa funtzionatu zuen eta Arantzazuko Ama, Orixe, Zurriola eta Jakintza ikastolekin batera Barandiaran Lizeoa sortu zuten beraien proiektuari Bigarren Hezkuntzan jarraipena emateko.

1993an Euskal Eskola Publikoaren legeari buruzko hausnarketa eta erabaki beharra etorri zen eta Ikasbide Ikastola sare publikora pasa zen.

Ikasbide Ikastola. Loiolako Erriberetako egoitza
2011/12 ikasturtean eraikin berria inauguratu zuten, Loiolako Erribera auzo berrian.

Ikastetxearen historiaren ondorio da gurasoek zeresan handia izatea kudeaketan eta urte hauetan guztietan komunitatearekin erakutsi duen konpromezua, auzoko zenbait erakunderekin harreman zuzena izanik eta Amaran antolatu diren euskal kultur girotze ekimenak eta ekintza kultural askoren hedatzaile eta antolatzaile izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Hezkuntza Eskaintza» *www.ikasbideikastola.hezkuntza.net* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
2. ↑    «Ikasbide ikastola. Donostia - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
3. ↑   «Historia» *www.ikasbideikastola.hezkuntza.net* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los 50 años de la ikastola Ikasbide» *El Diario Vasco* 2017-02-03 (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92280527
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154445

 |

* Wd Datuak: Q92280527
**Joan Francesc Baixas i Arias** (Bartzelona, 1946ko azaroaren 6a) margolari, antzerki zuzendari eta txotxongilolaria da.
1964ean El barco blanco konpainia sortu zuen eta 1967ko urrian – profesionalki 1968ko abuztuan- Teatre de la Claca, Teresa Calafell-ekin batera, 1988ra arte zuzendu zuelarik. Konpainiak hamabost ikuskizun egin eta antzeztuko ditu, horietako batzuk beste artista edo margolari batzuekin, adibidez, «Morí el Merma» Joan Mirorekin, «Peixos abissals» Antonio Saurarekin, «Laberint» Roberto S.Mattarekin eta beste batzuk Viladecans i Mariscalekin. Konpainiak Ponpidou Zentrora eta Sydneyko Opera Teatrora bidaiatuko du, antzerki bisualeko proposamen batekin, arte plastiko eta eszenikoen arteko elkarketa moduan. El teatre de la Claca 1988an itxi zen eta ikerketa piktoriko eta antzerkira arituko da aurrerantzean. Els Joglars, Circus Oz eta Albert Pla bezalako konpainien ikuskizunen zuzendaritza artistikoan laguntzen aritu da. Bartzelonako Antzerki Institutuko irakaslea izan zen (1989), Bartzelonako Txotxongiloen Nazioarteko Jaialdiko zuzendaria eta Txotxongiloen Artearen Ikerkuntzarako Nazioarteko Zentroko kide izan zen. .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28791873
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304841246
* BNE: XX991457
* CANTIC: a10044929

 |

* Wd Datuak: Q28791873
**Jacopo Barozzi da Vignola** (Vignola, Emilia-Romagna, 1507ko urriaren 1a - Erroma, 1573ko uztailaren 7a), gehienean ***il Vignola*** deitua, italiar arkitekto manierista izan zen.

Bizitza
-------

Ikasketak Bolonian egiten ari zenean, San Petronio elizaren aurrealdearen eraikuntzan parte hartu zuen. 1541ean Frantziara joan zen eta Fontainebleauko jauregiko lorategietako eskultura batzuk zizelkatu zituen. 1543-1550. urteetan Bolonian egon ondoren, Erroman hartu zuen bizilekua, eta Farnese familiaren arkitektoa izan zen.

Julio III.a aita santuarentzat lan egin zuen Villa Julian, aurretik eginda zeuden proiektuak berregiten. Lan horretan trebetasun handiz lotu zituen oin laukizuzena zuten eraikinaren atalak eta atal erdi biribilak (eskailerak eta lorategiko eserlekuak). Joera hori sakondu egin zuen, bestalde, Caprarolako Villa Farnesen. Bagnaiako Villa Lanten (Viterbo) era organikoan bateratu zituen eraikinak, lorategia eta parkea.

Erlijiozko eraikinak ere egin zituen, eta horien artean aipatzekoak ditu Sant'Andreako oratorioa (1553), eta Sant'Anna dei Palafrenieri (proiektua 1570ean egina). Dena dela, erlijiozko eraikinen artean maisu lana Erromako Gesu eliza du (1568an hasia): areto bakarrekoa da, Kontraerreformaren eta, batez ere, jesuiten behar liturgikoetara eta deboziozkoetara egokitua. Eliza horretako transeptua estu-estua da, eta alboetara kaperak ditu. Eraikin horretan bildu zituen batetik Pizkundean nagusitu zen oin zentrala eta, bestetik, kristau tradizio antzinakoaren luzetarako oina. Gesuko elizaren bidez (fatxada Giacomo della Portak egin zuen) Kontraerreformako elizen tipologia zehaztu zuen, eta erraz kopia zitekeen eredu bat utzi zien bere ondorengoei.

Bestalde, arrakasta handia izan zuen arkitekturari buruzko *Regola delli cinque ordini d´architettura* (1562, *Arkitektura bost ordenei buruzko tratatua*) lan teorikoak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jacopo Barozzi*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q297565
* Commonscat Multimedia: Jacopo Barozzi da Vignola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 56637758
* ISNI: 0000 0001 2134 1099
* BNE: XX928085
* BNF: 120950564 (data)
* BNC: 000488645
* CANTIC: a11043313
* GND: 11925011X
* LCCN: n82222501
* NDL: 00459756
* NKC: ola2005262644
* NLA: 35133234
* CiNii: DA01974717
* SNAC: w6ht2tvn
* SUDOC: 029293189
* ULAN: 500024808
* BIBSYS: 4018715
* UB: a1009009
* ICCU: CFIV053440
* Open Library: OL19511A
* KulturNav: id
* RKD: 80971
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05980/eu\_v\_0387/v0387
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11738

 |

* Wd Datuak: Q297565
* Commonscat Multimedia: Jacopo Barozzi da Vignola
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Oiongo eliza nagusia da. Kanpandorrea Arabako Errioxako ederrena kontsideratua dago. Arabako ondasun arkeologiko izendaturik dago.

Historia
--------

XV edo XVI. mendeko eliza baten gainean eraiki zen gaur egungo Andre Mariaren Jasokundearen eliza, 1744 eta 1748 artean. Aurreko elizaren aztarna gutxi batzuk gelditzen dira oraindik, atari gotiko-pizkundetarra eta koro platereskoa. Absidea erdizirkularra da eta kontrafuerteen bidez lau eremutan banaturik dago. Erretaula nagusia pizkundekoa da baina barrokoaren zantzuak ere baditu. Egurrezko aulkiteria ere barrokoa da. Kanpandorre barrokoak *Giralda* ezizena du, puntan duen haizeorratzarengatik. Haizeorratzak irule bat eta gorua irudikatzen ditu.

Elizako organo berria 1995eko apirilaren 29an inauguratu zen eta beraz Arabako organo modernoena da. José Antonio Santos de la Iglesiak diseinatu zuen iparraldeko estiloan, XVII. mendean Alemania iparraldean garatu zen estiloan oinarriturik dago.

Galeria
-------

* Eliza herriko plazatik ikusita.Eliza herriko plazatik ikusita.
* Kanpandorre barrokoa.Kanpandorre barrokoa.
* Ataria.Ataria.
* Erretaula nagusia.Erretaula nagusia.
* Organoa.Organoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iglesia de Santa María. Ondarea. Sistema de información del Patrimonio Cultural Vasco» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
2. 1 2   «Ayuntamiento de Oyón - Oion - Iglesia de Santa María de la Asunción» *ayuntamientodeoyon.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Iglesia parroquial de la Asunción en Oyón ( Oion ), Álava» *Clubrural.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Repsol, Guía; Repsol, Guia. «Iglesia de Santa María de la Asunción | Guia Repsol» *Guía Repsol* (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89888946

 |

* Wd Datuak: Q89888946
*Artikulu hau bertsolari luzaidarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Etxamendi».*

**Joan Etxamendi Larralde**, ezizenez ***Borddel*** (Luzaide, Nafarroa, 1792ko urtarrilaren 7a - 1879ko maiatzaren 30a) bertsolaria izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak Pedro Etxamendi -aita Mendibekoa zuena- eta Josefa Larralde Luzaide; Frantziako Iraultzan Luzaide okupatu eta bertako etxeak erre zituztenez hiru urtez familia Auritz eta Erroibar aldean bizi izan zen. Itzuli zirenean bertsolariari ezizena eman zion Bordelia etxea berreraiki behar izan zuten; herriko lehen hamalau etxeetakoa da. Sendiak ostatu batean egiten zuen lan. Lanbidez laboraria zen.

Arnegiko Baxoa auzoko Joana Harrietekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten: Aña Kosepa, Frantzizko, Maria eta Migel. Borddelenia baserrian bizi izan ziren. Aña Kosepa Eiheralarreko Arrosagarairekin ezkondu eta bikoteak etxe berean bizitzeari ekin zionean etxeak ere *Arrosagarai* izena hartu zuen.

Erlijiosoa, antimonarkiko eta antikarlistatzat jotzen zuen bere burua. Nafarroa Garaian, Nafarroa Beherean eta Lapurdin oso bertsolari ospetsua izan zen. Juan Cruz Arrosagarai *Borddel II* bere birriloba izan zen.

Lanak
-----

Bat-batean zein bertso jarriekin aritu izan zen. Bere bertso ezagun batzuk hauexek dira:

* *Mendekoste bestetan*
* *Ene Andregaiari*
* *Ene izpirituan bazen zenbait bertsu*
* *Karlisten gerlako kantiak*
* *Donostian soldado*

Omenaldiak
----------

Luzaide jaioterriak birritan omendu du **Borddel**, 1970eko abuztuaren 16an eta 1985eko urriaren 22an; azken egun honetan oroitarria ezarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iturri zenbaitetan *Juan* eta *Jean* grafiak ere aurki daitezke.
2. ↑  Beñat Soulé: *Neurtizlari Bertsulari Iparraldez*, Euskaltzaleen biltzarra-Erroteta, 2011. 32-33. or.

Bibliografia
------------

* Jose Maria Satrustegi (1965): *Bordel bertsularia*, Auspoa, 1965.

Ikus, gainera
-------------

* Mañex Etxamendi (argipena)
* Etxamendi eta Larralde

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Joan Etxamendi*** |

* Juan Etxamendi, Literaturaren Zubitegian.
* Luzaidarra *Bertsulari.com* webgunean.
* Bertsozale.com: Jean Etxamendi
* Joseba Aurkenerena: Bordel bertsolaria Donostian soldadu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260418
* Wikisource Jatorrizko testuak: Egilea:Joan Etxamendi

---

* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 567
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 28117
* Lur: 02036/eu\_e\_4274/e4274
* GEN: 5830

 |

* Wd Datuak: Q12260418
* Wikisource Jatorrizko testuak: Egilea:Joan Etxamendi
**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko Eristain etxaldean kokatutako X. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Agian, zati batean, haranean kontserbatzen den eraikinik zaharrena izango da. Zaharberritu zen arte, duela urte gutxi batzuk, XII. mendearen amaierakoa zela uste zen, baina iparraldeko fatxadako harlanduzko lan motagatik ikus daitekeenez, baita gaur egun itsututa dauden bao posibleengatik ere, bertan ikusten direnak, eta era berean horma pikoaren harlanduak eta bertan irekitzen den leihoa, esan dezakegu Ebanjelioaren aldea eta nabearen oinaldea, gutxienez, X. mendeko edo XI. mendeko eraikuntza direla.

Geroago, XII. mendearen amaieran, harlangaitzezko absidea gehitu zitzaion, askoz ere txikiagoa, aurreko garaiko harriak berrerabiliz egindako zutabetxo batez zatitutako ardatz-leiho batekin, eta sakristia ere gehitu zitzaion, eta Epistolaren aldeko fatxadaren berreraikuntza garrantzitsua egin zen, aurreko harlanduen zati bat berrerabiliz. Geroago, XVI. mendean, hilarri batzuk dituen hilarri bat gehitu zen.

Hegoaldeko hormaren paramentuan erromatar hilarri bat dago enkastratuta, ziur aski erromatarren "fundus" bat egon zen lekuan zeuden hondakinetatik aprobetxatu zena. Era berean, gaur egun ikusten dugun aldarearen aroa erromatar harri batetik berrerabiltzen da, azken zaharberritzea egin zenean absidean enkastratuta aurkitu zen "sol invictus" delakoari egindako sakrifizioetatik.

Barrualdean, atal bakarreko nabeak egurrezko estalkia du. Absideari bide emateko ireki zen lekuan arku zorrotz handi bat eraiki zen, kapiteldun zutabeetan bermatzen den arku askoz baxuago eta zorrotzago baten aurrekoa. Ezkerreko kapitelak oso pertsonaia zakarra du, eta esku bien artean liburu bat du, landu gabeko bi pinabururen eta eliztarrei begira dagoen burutxo baten artean markatua; eskuinekoak, berriz, bi pinaburu ditu izkina bakoitzean, eta zirkulu batzuk, bola batzuk gordetzen dituen kapitelaren lepokoari lokarri batez lotuak. Absidea labe-gangaz estalita dago.

Barnealdeko zati bat luzituta dago eta absidean eta presbiterioan Bianako Printzea Erakundeak XIV. mendean datatutako pinturak gordetzen ditu (ziur asko, aurrekoak izango dira), erromaniko batzuen gainean. Bitxia bada ere, arkuari bide ematen dion arkuan pintura bat dago, eta haren pigmentu naturalek gainerako pinturen oso aurrekoa dela adierazten dute. Giza burua da, eta zurtoin batzuk ateratzen dira, alboetako pilareetatik jaisten diren xirripa eta mahatsondo-hosto gisa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ERISTAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Eristain
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112677374

 |

* Wd Datuak: Q112677374
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Bujanda herriko parrokia-eliza da, Kanpezu udalerrian.

Eraikina
--------

Portikoak erdi-puntuko arkua du, eta itxita dago burdinazko erreja baten bidez. Portadak arku zorrotz eta tolestua du (XIII. mendekoa). Errektangulu-itxurako oinplanoa du elizak, lau zatitan banatuta eta ganga nerbioduna. Baliteke lehen zatia eta presbiterioa aurreneko elizaren arrastoak izatea, hurrengo bi zatiak 1620. urtean gehitu zituztelarik.

Kanpandorrea barrokoa da, XVII. eta XVIII. mende bitartean egin zuten. Bi atal ditu, eta bigarrenak oktogono-itxura du kanpaiengatik; kupula erdi-esferikoa dago dorrearen goialdean.

Plazatxo bat dago elizaren ondoan *kanposantua* esaten diotena, hilerritarako erabiliko baitzen.

Barrualdea
----------

Pedro de Arenalde arkitektoak eta Francisco de Jiménez eskultoreak egin zuten erretaula nagusiak (XVIII. mendekoa). XVII. mendeko sagrario bikaina ere du elizak. Erretaularen erdian, aingeruz inguratuta, Andre Mariaren Jasokundearen eskultura nagusitzen da. Alboetan, San Antonio eta San Josefen irudiak. Goialdean, Kalbarioa eta aingeruak apaingarri dituzten pilastrak.

### San Fausto ustelgabea

XVIII. mendearen hasierako hesia duen aldare erlikitegi batek San Fausto Nekazariaren gorpu ustelgabea gordetzen duen ontzia dago. Kondairaren arabera, San Fausto Katalunian hil zen 600. urtearen inguruan, baina haren aginduak betez, gorpua asto baten gainera igo zuten, eta astoak eraman zuen Bujandaraino: herriko aldapetan, hiru aldiz belaunikatu zen astoa, eta hirugarrenaren tokian, 21. mendean gurutze batek markatzen duen tokian, hantxe geratu zen santuaren gorpua, eta bertan eraiki zen eliza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Bujanda – Ayuntamiento de Campezo · Kanpezuko Udala» *www.kanpezu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).
2. 1 2    Abaitua, Joseba; Fernandez, Luistxo.  (2021-04-01). «Kanpezura bisita (eta Sabandora, bide batez)» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108923282
* Commonscat Multimedia: Jasokundearen eliza, Bujanda

---

 |

* Wd Datuak: Q108923282
* Commonscat Multimedia: Jasokundearen eliza, Bujanda
***Americano*** (euskaraz *Amerikarra*) 2005eko Kevin Noland estatubatuar zinema zuzendariaren filma bat da. Bertan, Joshua Jackson, Leonor Varela, Timm Sharp, Ruthanna Hopper eta Dennis Hopper aktoreek antzeztu zuten.

Ia osoki 2003ko udan Iruñean filmatua eta Sanferminetan girotua izan zen, bai eta Nafarroako Zubieta udalerrian ere (hainbat eszena), zubietarrek etxra modura jardun zutelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Chris, Ryan eta Michelle (Joshua Jackson, Timm Sharp eta Ruthanna Hopper) Europan barna oporrak pasatzera etorri diren hiru gazte estatubatuar dira. Euskal Herrira iristean Chrisek bere maleta galdu eta horrek bere herrialdera itzulera atzerarazi eta kasik ezagutzen ez duen Adela (Leonor Varela) izeneko iruindar emakume misteriotsuaren atzetik abiatzeko aitzakia izango du, horretan ari dela australiar bat eta Riccardo (Dennis Hopper) izeneko gizon probokatzaile bat ere ezagutuko ditu. Bestalde, Ryan eta Michellek bidaia euren bikote harremanari buruz gogoeta egiteko aprobetxatuko dute, jada AEBtako "mundu errealera" itzultzeko unea iristear baidute, biak berriz ere egunerokotasunean murgilduz...

Aktoreak
--------

* Chris McKinley: Joshua Jackson
* Adela: Leonor Varela
* Ryan: Timm Sharp
* Michelle: Ruthanna Hopper
* Riccardo: Dennis Hopper

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kevin Noland zuzendariaren *Americano* filma pantaila handira iritsi berri da, de Kevin Noland, Zubieta eta Iruñean filmatutako eszenekin

Kanpo estekak
-------------

* *Americano* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *Americano* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4745596

 |

* Wd Datuak: Q4745596
**Ikas-Bi** Ipar Euskal Herriko irakaskuntza publikoko adar elebidunetako gurasoen elkarte bat da, 1986an sortua. Egoitza Donibane Lohitzunen du eta azken 20 urteetan bezala elkartearen burua Thierry Delobel urruñarra da.

Izaera
------

Eremu horretan ari den guraso elkarterik zaharrena, Biga Bai beste guraso elkarteak ez bezala frantses estatuko beste hizkuntza gutxituetako hezkuntza elebiduna bultzatzen duten elkarteekiko harremanak lehenesten ditu..

2014ko azaroaren 26an, korsikarren bidea «jarraitu» behar zela esan zuen Ikas-Bi elkarteak.

### FLAREP

**Ikas-Bik** FLAREP (*Fédération pour les langues régionales dans l'enseignement public*, "hezkuntza publikoaren barruko eskualde-hizkuntzen aldeko federazioa") izeneko elkartea hasieratik bultzatu du, 1987an Baionan sortu eta bilgune honen presidentea Thierry Delobel bera delako. Bertan Alsazia, Mosela, Bretainia, Ipar Katalunia, Okzitania, Reunion Uhartea, Savoia, Antillak, frantses estatuko Flandria eta Korsikako hainbeste elkarte biltzen dira.

Hezkuntza publiko elebiduna Ipar Euskal Herrian
-----------------------------------------------

Aldeak alde Hegoaldeko B ereduaren antza duen eredua garatu nahian, Iparraldean lehen eskola elebiduna 1983an zabaldu zen Saran. Urtero, emeki-emeki bada ere, hazkundea izan duen sarea da, ikasle zein adar elebiduna duen eskola kopuruen aldetik; gauzak horrela, 2009-2010 ikasturte hasieran ama-eskola eta lehen hezkuntzan 4 360 ikasle biltzen ditu (Iparraldeko ikasleen % 24,7) 86 ikastetxetan (eskoletako % 48).

Bigarren hezkuntzan sare guztiak (publikoa, Euskal Haziak eta Seaskakoak) kontatuta 3 585 ikaslek segitzen dute euskarazko irakaskuntza, elebiduna zein inmertsio-eredua.

Ikus, gainera
-------------

* Biga Bai

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Itxaso Cuevas, «Korsikarren bidea «segitu» egin behar dela dio Ikas-Bi elkarteak», *Berria*, 2014-11-27
2. ↑  **(Frantsesez)** FLAREPeko kideen zerrenda frantsesezko wikipedian

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Elkarteko webgunea.
* **(Frantsesez)** Elkartearen orria FLAREPeko webgunean.
* **(Frantsesez)** Eskuorria elkarteaz EKEko webgunean.[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Frantsesez)** FLAREP elkarteko webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259494

 |

* Wd Datuak: Q12259494
**Ilunpeko Itsasoa**, "Mare Tenebrosum" latinez, "Bahr al-Zulumat" arabieraz) Ozeano Atlantikoaren izenetariko bat izan zen Erdi Aroan. Paul Lunde historiagilearentzat izen horren zergatia Portugaletik mendebaldera ikusten ziren hodei multzo trinkoetan bilatu behar da. Izen horrek kristauentzat deabruaren beraren irudia zekarren lotuta. Atlantikoak ere beste izen batzuk izan zituen, besteak beste, "Itsaso Iluna", "Bahr al-Muslim" arabieraz. Dena dela, beste izen batzuk ez ziren hain ezkorrak izan: Al-Masudi historiagile eta geografo arabiarrak "Itsaso Berdea" eta "Inguratzen duen Itsasoa", "Bahr al-Muhit" arabieraz, esan zion; azken izen hau ohikoena bihurtu zen.. Itsasgizonentzak itsaso hori garaiezina zen.

Ilunpeko Itsasoaren denominazioa aurkikuntzekin batera hurrundu joan zen. 1434.urtean Gil Eanes nabegatzaile portulgaldarrak egun osoa eman zuen Atlantikoan sartzen. Datuak garrantzi berezia izan zuen ezen geroztik beste nabigatzaileak ozeano horretan saiatu baitziren. XV. mendearen hasieran beldurraren muga Bojador muturrean kokatu zen: aizeen eta itsas korronteen eraginez haratago ezin zela jo pentsatzen baitzen.

Gil Eanesen erretratua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Gloria Latasa Gloriameteoren artikulua *Gara*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3306229

 |

* Wd Datuak: Q3306229
**Ana Urruti** (Zuberoa, XIX. mendea) misiolari protestante eta euskal idazlea izan zen.

1850 inguruan Bordelera Alphonse de la Harpe artzain protestantearen etxera neskame joan eta fede protestantea onartu zuen. Misio ebanjelikoetako baten deiari men eginez, misiolari bihurtu zen, lehenik Parisko alderdi xumeenetan eta gero Bearno eta ingurumarietan, non ez omen zuten batere ondo hartu.

*Ebanjelio Saintia Jesus-Kristena jondane Johanaren arabera* (1873) eta *Jondane Phetiriren gutunak* (1873) itzuli eta bere kontura argitaratu zituen, biak Baionako P. Cazals-en etxean (130 eta 35 orrialde, hurrenez hurren). Itzulpena frantsesetik egin omen zuen, De Sacyk itzuli eta Ostervaldek berrikusitako itzulpena baliatuz. Biak ala biak Londresko Biblia Elkarteak ordaindurik berrargitaratu ziren: Done Petriren gutunak 1887an Baionan eta Jondone Joanen ebanjelioa 1888an Orthezen.

Bonapartek, haren zubererari eredugarri iritzita (Intxausperi egindako 1889-02-08ko gutunean), Arxuren itzulpenak begiratzeko ardura eman zion, eta honen ondorioz argitalpen bat egin zuen Londresko Biblia Elkarteak: *Ruthen Libria. Salomounen Kantiken Kantika. Jonasen Libria* (1888). Izan ere, besteak beste Arxuk lapurteraz zipriztindutako zuberera bat erabili ohi zuen, dirudienez Urrutik ez bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Roque Egusquitza, Iñigo.  (2013-03-08). *Ana Urruti.* .. Kontsulta: 2013-03-13. Lan honetan bilduta daude Ana Urrutiri buruzko xehetasun eta aipu ezagun guztiak.
2. ↑   Arana Martija, J.A. (1990), *Bibliografía bonapartiana*, Euskaltzaindia, Azkue Biblioteka, 912. zb.
3. ↑   Cid, Jesús Antonio (2010), "Archu frente a Bonaparte. Modelos antagónicos de aproximación a la lengua", *Idatz & Mintz* 50, 66-70.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516128

 |

* Wd Datuak: Q16516128
Ikaburuko leizearen eguna, 2016-07-16.
**Ikaburuko leizeak**, **Urdazubiko leizeak** ere deituak, Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean dauden haitzulo batzuk dira. Zehazki, Leorlaz auzoan daude, Urdazubiko erdigunetik 1,3 kilometrora. Urtxuma errekak sortu zituen, higaduraren higaduraz, orain dela 14.000 bat urte. Batik bat ezagunak dira beste garai batean handik pasatzen zuten kontrabandoagatik.

Ikaburuko leizeetako sarrera.
Leize hauek urte osoan bisita daitezke, beti ere gidari espezializatuekin. Ibilbide batek (S.L NA-16 "Lezeetako bidexka") Xaretako haitzulo guztiak lotzen ditu: Urdazubikoak, Sarakoak eta Zugarramurdikoak.

2015. urteaz geroztik, uztailean **Ikaburuko leizearen eguna** ospatzen da, familia guztiarentzako jarduera ugarirekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bertizko Partzuergo Turistikoa: Lezeetako bidexka[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  «Ikaburuko Lezearen Egunaren bigarren edizioa ospatu dute uztailaren 16an», *Ttipi-ttapa*, 2016-07-18.

Kanpo estekak
-------------

* Urdazubiko leizeen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268630
* Commonscat Multimedia: Ikaburuko leizeak

---

 |

* Wd Datuak: Q12268630
* Commonscat Multimedia: Ikaburuko leizeak


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Herriko Wikiatlasa** |
Ilunki Kultur Elkartearen logoa
**Ilunki Kultur Elkartea** Amara Berriko Olaeta plazan dagoen elkarte kultural eta gastronomikoa da. Auzoko abertzale eta ezkertiarren topagune izateko helburuz sortu zen 1984an, Ilunbe Elkartea izenez. Gaur egun hainbat ekimen antolatzen ditu, hala nola, bertso bazkariak, mariskadak, poesia errezitaldiak, zinema-zikloak, ikastaroak, etab. Kultura jendartea eraldatzeko tresna gisa sustatu nahi du. Auzo mailako hainbat kultur ekimenetan ere parte hartzen du: Korrika Kulturala, Amara Berriko Euskara Batzordea...

Historia
--------

1984an Amara Berriko abertzale eta ezkertiarren bilgune gisa sortu zen Ilunbe Elkartea izenez. Izen bereko zezen plaza eta aisialdi gunea eraiki zirenean, bazkideek izena aldatzea erabaki zuten, Ilunki Kultur Elkartea sortuz. 1985etik Amara Berriko Jaiak antolatu zituen, Amara Berriko Jai batzordea sortu eta zeregin hau bere gain hartu zuen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493044

 |

* Wd Datuak: Q20493044
**Jedisan** (turkieraz: *Yedisan*; ukraineraz: Єдисан, translit.: *Jedisan*; errumanieraz: *Edisan*; errusieraz: Едисан, translit.: *Jedisan*) Ukraina hego-mendebaldeko eskualde historikoa da. Zelai Basatietako mendebaldean kokaturik, otomandarrek Nogai Hordaren kontrolpean utzi zuten XVII. eta XVIII. mendeetan zehar. Otxakiv eskualdeko hiriburua zenez, errusiarrek hartu zutenean Otxakiveko oblasta deitu zioten.

Jedisan nagusiki Itsaso Beltzaren iparraldean zegoen kostaldea izan zen, Dniester ibaiaren — mendebaldean — eta Dnieper ibaiaren — ekialdean — artean, mendebaldean Besarabia eta Bujak ibaiekin muga eginez, iparraldean Podolia eta Zaporizhiarekin eta, ekialdean, Tauricarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Errusieraz)** Tretiak, O.I..  (2004). *Рождение города.*  Odesa: Optimum.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1686170
* **Identifikadoreak**
* NKC: ge307203

 |

* Wd Datuak: Q1686170
Argizagi bat, eta, bereziki, eguzkia, **ilunabar**rean dago, zeruertzaren planoa igaro eta hemisferio ikusgarritik, ikustezinera pasatzen denean. Hau da, bere altuera hutsa denean, positibotik negatibora pasatuz. Eguzkiaren kasuan, horrek, egunaren amaiera adierazten du. Kontrakoa egunsentia da.

Izar zirkunpolarrek ez dute ilunabar edo egunsentirik.

* Ilunabarra Kontxako badian, Donostia.Ilunabarra Kontxako badian, Donostia.
* Ilunabarra Atturriren barran, Angelu.Ilunabarra Atturriren barran, Angelu.

Udaberrian eta udan iparraldeko hemisferiorako, mendebaldea eta iparraldearen artean sartzen da (deklinazio positiboa); udazken eta neguan, mendebaldea eta hegoaldearen artean (deklinazio negatiboa). Aldi berean, hegoaldeko hemisferioarentzako, udazkena eta negua da (sartzea mendebaldea eta iparraldearen artean) edo udaberria eta gaua (sartzea mendebaldea eta hegoaldearen artean).

Atmosferak eguzki izpiak errefraktatzeak eragiten du argia ikusi ahal izana ilunabarraren ondoren: arratsaldeko egunsentia. Errefrakzio horrek, eguna luzatu eta gaua laburtzen du.

Ordu angelua
------------

Eguerditik neurtua, ilunabarra, {\displaystyle \phi \,} ordu angelu bategatik bereizten da, non:

{\displaystyle \cos {\phi }=-\tan {\lambda }\tan {\delta }\,}
{\displaystyle \lambda \,}, tokiaren latitudea izanik eta {\displaystyle \delta \,}, eguzkiaren deklinazioa.

Egunsentia, {\displaystyle \phi \,} ordu angelu batean gertatzen da.

  


| * i
* e
* a
Egunaren zatiak |
| --- |
| Egunsentia Taritarin (Venezuela) | Egunsentia – Krepuskulua – Eguzki-irteera  •  Goiza  •  Eguerdia  •  Arratsaldea  •  Eguzki-sarrera – Krepuskulua – Ilunabarra  •  Gaua  •  Gauerdia | Ilunabarra Knysnan (Hego Afrika) |
Jean Amadoren *De la mer, le passage...* eskultura.
**Jean Amado** (Aix-en-Provence, Frantzia, 1922ko urtarrilaren 27a - 1995eko urriaren 16a) frantses eskultorea izan zen. Diseinatzaile handia izan zen.

Biografia
---------

Lehenengo urteetan zeramika-lanak egin zituen batez ere, bere emazte Jo Steenackersekin batera. 1954. urtean Fernand Pouillon arkitektoak Aljerreko dorre bateko aurrealdeko dekoratua egin zuen; dorreak 40 metro zituen garai eta 6 metro zabal; era horretako eraikin batek beste klima batzuetako herrialdeetan erabiltzen den terrakota baino gai iraunkorragoa behar zuen, eta 1957an Amadok *cerastone* gaia sortu zuen, basalto harez eta zementu urtuz osatutako nahasketa.

1960ko hamarraldian zehar masaren pigmentazioaz arduratu zen batez ere Amado. Bestalde, garai horretan Jeanne-Bucher galeriak Amadoren lana erakutsi zuen Parisen eta asko zabaldu zen Amadoren ospea. 1970ean egin zuen bere lehen erakusketa Jeanne-Bucher galerian; 1980an Grenobleko Eskultura- eta Pintura-museoan erakusketa bat antolatu zuen eta baita Otterloko Rijksmuseum Kröller-Müller museoan ere; 1985ean Parisko dekorazio-arteen museoan erakusketa bat antolatu zuen. 1989an Marseillan *Hommage à Rimbaud* ("Omenaldia Rimbaudi") eskultura-lana prestatu zuen. Poliki-poliki Amadoren lanak Frantzia osoan ikusi ziren, iturriak batez ere.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jean Amado*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2682485
* Commonscat Multimedia: Jean Amado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39385789
* ISNI: 0000 0001 1442 278X
* BNF: 11939956r (data)
* GND: 118846639
* LCCN: n80038508
* SUDOC: 027335534
* ULAN: 500063108
* RKD: 132405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00277/eu\_a\_2773/a2773

 |

* Wd Datuak: Q2682485
* Commonscat Multimedia: Jean Amado
**Anne Franken etxea** (nederlanderaz: *Anne Frank Huis*), Amsterdamgo Prinsengrachteko kanalean kokatua, Anne Frank idazle juduaren omenezko museoa da. Neskatoa eta bere familia, naziengandik ezkutuan, bertako etxe osteko gela batean bizi izan ziren pasabide sekretu baten atzean.

Ateak 1960ko maiatzaren 3an zabaldu zituen harpidetza publikoaren laguntzarekin, bere sorkuntzatik 3 urte igaro zirenean garatzaileei jabetza babesteko sortu zen, nortzuk blokea eraitsi nahi izan zuten.

Historia
--------

Ezkutuan zeudenak harrapatu ondoren, ezkutalekua hustu zuten eta baina bertan geratu ziren Frank familiaren eta beraien lagunen gauza guztiak (arropa, altzariak eta objektu pertsonalak). Gobernuaren ondasun bihurtu ziren eta beste Alemaniako familia bonbardatu batzuei banatu zizkieten. Eraikina garbitua izan baino lehen, Miep Giesek eta Beb Voskuijl-ek, zeintzuk familia ezkutuan mantentzen lagundu zuten, bertara itzuli ziren polizia holandesen aginduen aurka eta objektu pertsonal batzuk berreskuratu zituzten. Haien artean, *Anne Franken egunkaria* zegoen.

Liburua argitaratu eta denbora gutxira, bisitariak agertu eta gela sekretua ikusi nahi izan zituzten, hasiera oso modu informalean bazen ere. Baina 1955an, bertako enpresa lokal berrietara eraman zen eta bloke osoa saldu zen. Eraikina higiezinen agente batengana iritsi zen, non eraisteko asmoa izan zuen fabrika bat eraikitzeko. Eraikina babesteko kanpaina bat hasi zen, bere egoeran gorde ahal izateko, *Het Vrije Volk* egunkari holandesaren bitartez. Babesa 1955eko azaroaren 23an lortu zen. Anne Frank fundazioa, bere aita, Otto Frankek eta Johannes Kleimanek sortu zuten 1957ko maiatzaren 3an, diru bilketa egiteko eta horrela eraikina erosi eta leheneratzeko. Urte horretako urrian, eraikin hori zeukan enpresak fundazioari eman zion, borondate ona agertzeko asmoz. Bildutako diru hori alboan zegoen etxea erosteko erabili zuten, 265 zenbakiarekin blokean zeuden eraikinak eraitsi baino lehen.

Azkenik eraikina jendaurrean 1960an ireki zen.

Ikus, gainera
-------------

* Anne Franken egunkaria

Kanpo estekak
-------------

* Anne Franken etxea, gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165366
* Commonscat Multimedia: Anne Frank House

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134238814
* ISNI: 0000 0001 2162 1170
* BNF: 12088321t (data)
* GND: 2147169-1
* LCCN: n2002020032
* NDL: 001310877
* NKC: kn20051202002
* NLA: 66254850
* SUDOC: 029208769
* BIBSYS: 6019108

 |

* Wd Datuak: Q165366
* Commonscat Multimedia: Anne Frank House
**Jedburgheko abadia** (ingelesez: *Jedburgh Abbey*) Eskoziako Jedburgh herriko abadia da, Scottish Borders eskualdean dagoena, Ingalaterrarekiko mugatik 16 kilometrotara.

Historia
--------

XI mendean bi herri zeuden sei kilometrotako distantziara eta biei *Gedworth* izena eman zitzaien eta hegoaldekoan eliza bat eraiki zen. Dabid printzeak (gerora errege izango zenak) agustindarren eliza bat ezarri zuen 1118an, ondoren monasterio bihurtu zen eta 1147 inguruan prioratoa.

XIII mendean habeartea eta koroa eraiki ziren eta bertan ezkondu zen 1285 urtean Alexandro III.a. *Abbey Church of St. Mary of Jedeworth* izenarekin garrantzia hartuz joan zen hurrengo urteetan eta XIV eta XV mendeetan hainbat eraso jasan zituen, 1346, 1410, 1416 eta 1464an.

Abadiaren bukaera 1560an iritsi zen Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren. Monjeei bertan egoten utzi zitzaien eta meza ere eman zuten XIX mende bukaerararte, izan ere eraikinaren egoera txartzen joan baitzen eta 1871ean segurtasun arrazoiengatik abadia utzi eta eliza berria eraiki zuten. 1917an Historiz Scotland erakundeak bere gain hartu zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotlanden webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1344789
* Commonscat Multimedia: Jedburgh Abbey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143238153
* LCCN: n97012578

 |

* Wd Datuak: Q1344789
* Commonscat Multimedia: Jedburgh Abbey
Murad II.a sultanak 1430. urtean jaulkitako Akçe-ren aurkia. 
**Akçe** 2,9 g-ko turkiar zilarrezko txanpon bat zen. Osman I.a sultan otomandarraren aginduz egin zen lehen aldiz, Trebizondako enperadoreen txanpon batean eredua izanik, Asper izenekoa, eta zerga pertsonal bat jasotzeko xedea zuen. Zerga hori berrikuntza gaitzesgarri bat izan zen ortodoxia musulmanaren ikuspuntutik, pertsona guztiei aplikatzeagatik. Mende bat baino gehiago izan zen Otomandar Inperioko zilarrezko txanpon bakarra.

Suleiman I.aren meskitak 1550 akçes balio omen zituen 1550ean .

1454an, Mehmed II.ak unitate berria jaulki zuen, **altun-a** 60 akçe-ko balioa zuena. 1700. urtearen inguruan, 300 eta 400 akçe artean balio zuen. Ahmed III-ren diru-erreformarekin (1703 - 1730), akçe batek 3 *para balio zuen*, eta 1800. urtean, 0,1 para besterik ez*.* Akçeak balioa galtzen jarraitu zuen, 0,1 g zilar bakarrik eduki arte. Zirkulaziotik erretiratu zuten Mahmud II.aren sultangoan zehar (1808 - 1839).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q424754
* Commonscat Multimedia: Akçe

---

 |

* Wd Datuak: Q424754
* Commonscat Multimedia: Akçe
Ales harriak
Ales harriak
**Ales harriak** (suedieraz: *Ales stenar*) Suedia hegoaldeko Eskaniako konderrian dagoen harrespila ezaguna da.

Historia
--------

Karbono 14 datazio sistemarekin zazpi ikerketa egin dira eta hauetako batek duela 5.500 urtekoa dela dioen arren, gainerako seirek k.o. 600 urtearen inguruan kokatu dituzte, Iparraldeko Burdin Aroaren amaieran egina izango litzateke beraz.

Egitura
-------

Harrizko itsasontzia itxurakoa da, muturretako harriak handiagoak izanik. 59 harriz osaturik dago eta 67 metrotako luzera hartzen du. Harri bakoitzak 1'8 tonako pisua du.

Ikus, gainera
-------------

* Harrizko itsasontzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q686510
* Commonscat Multimedia: Ales stenar

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10113600200001

 |

* Wd Datuak: Q686510
* Commonscat Multimedia: Ales stenar

55°22′51″N 14°03′28″E﻿ / ﻿55.38083°N 14.05778°E﻿ / 55.38083; 14.05778
|  |
| --- |
| **Al-Bara**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Barako hondakinak. |
| **Mota** | Kokaleku |
| **Kokalekua** |  Siria |
| **Eskualdea2** | Herrialde arabiarrak |
| **Koordenatuak** | 35°41′N 36°32′E﻿ / ﻿35.68°N 36.53°E﻿ / 35.68; 36.53 |
| **Izen ematea** | 2011 (XXXV. bilkura) |
| **Arriskuan** | 2013 |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Al-Bara**, **Bara**, **El-Bara** edo **Albara** (arabieraz: بارة‎ *bāra*) Siria Ipar Siriako antzinako herrietariko bat da. Zawiya mendietan kokatuta (Jebel Riha), Maarrat al-Numantik 25 kilometrotara, Hamatik 65 kilometrotara eta Alepotik 80 kilometrotara dago.

Historia
--------

Antzinako herri horietatik Al-Barakoa handiena da. Bertan ezagutzen dira gutxienez bost eliz, hiru monasterio, eraikin desberdinak, bi hilobi-piramide eta lur azpiko hilobi bat. Aztarna horiek hau bide komertzial baten gainean sortutako herri garrantzitsua izan zela erakusten dute; bide horrek Antiokia eta Apamea lotzen zituen. Lehenengo aztarnak IV. mendekoak dira. Halaber, lurren kalitateari esker ardoa eta oliba olioaren ekoizpena handia zen. Ondorioz, V. mende eta VI. mendetan 5000 biztanle izan zituen landa-hiri aberatsa zabaldu zen. Urte horietan, heldu ziren monjeei esker, elizak, monasterioak eta hilobi-piramideak eraiki ziren.

Musulmanen etorrerak bide komertzialak moztu zituen eta inguruko beste herri eta hiri abandonatuak izan ziren, baina ez Bara non biztanleak gelditu ziren eta kristauak izaten jarraitu zuten. Gutxi izango balitz, hiria Bizantzio menpeko apezpikutza izan zen. XI. mendearen amaieran Gurutzatuak heldu ziren eta turkierrei eraso egin zieten eta 1097ko abenduaren 31an, borrokatu ondoren, Bohemundo I.a Antiokiakoa eta Roberto II.a Flandeskoa tropen aurrean turkiarrek ihes egin zuten. 1098an Raimundo IV.a Tolosakoak hiria hartu zuen.

1232an Alepoko emirrak, Balak, Al-Bara konkistatu zuen; Balakek gotorlekua eraiki zuen, Abu Safyan. Gurutzatuek berriro ere ezagutzen ez den urtean hiria berreskuratu zuten baina 1148an Nur ad-Dinek behin-betiko konkistatu zuen. 

Al-Bara hiriak 1157 eta 1170. urtetan lurrikarak pairatu zituen eta utzia izan zen. Hiriaren azken aipamena XII. mendekoa da. XX. mendearen hasieran beste herri bat eraiki zen inguruan.

XXI. mendean
------------

2011an, Siria iparraldeko 40 antzinako herrien arteko bat Unescoren Gizateriaren Ondarearen zerrenda sartua izan zen. 2013an Gizateriaren Ondarea arriskuan bezala izan zen katalogatua. 2015ean gerraren testuinguruan, Siriako Gobernuak lehergailuez eta makinez etxeen eta hilobien txikizioa Estatu Islamikoaren eskutik salatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "1148"&pgis=1&hl=es#search\_anchor
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Gotorlekuaren inguruko informazioa **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310049
* Commonscat Multimedia: Al-Bara

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 33189
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1348-004

 |

* Wd Datuak: Q310049
* Commonscat Multimedia: Al-Bara
*Artikulu hau Espainiako sor-markari buruzkoa da; Europakoa gaitzat duena beste hau da: «Jatorri deitura babestua»*
Nafarroako ardoaren JDB etiketa.
**Jatorri deitura** edo **jatorri deitura babestua** (gaztelaniaz *Denominación de origen* eta *Denominación de Origen protegida* hurrenez hurren Espainiako legediko sor-marka bat da, nekazal produktuak eta elikagaien kalitatea nabarmendu eta bermatzeko adierazgarria, bai eta eremu geografiko zehatz batean bakarrik ekoiztu eta lantzen delakoa ere. Hegoaldean aplikatzen den legedia izaki, bertako produktuak honela izendatu ahal dira.

Ez da nahastu behar Europar Batasunaren legediko *Jatorri deitura babestua* sor-markarekin, ezaugarri desberdinak baititu, nahiz eta harmonizazio tendentzia egon.

Terminoa
--------

Termino ugari erabiltzen dira euskaraz kontzeptu hau izendatzeko: *jatorri-deitura, jatorrizko deitura, jatorrizko izendapena, sor-marka* bera. Baina hedatuena ***jatorri deitura*** da. Horrela agertzen da Euskalterm eta Nola erran hiztegietan, jatorri deitura duten produktu batzuen webguneetan, Euskolabel webgunean (azken gehigarrietan), Eusko Jaurlaritzaren Euskadi webgunean eta Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariko adierazpen batean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm hiztegia
2. ↑  Euskal Sagardoa jatorri deitura
3. ↑  Idiazabal gazta jatorri deitura
4. ↑  Euskolabel webguneko Euskal Sagardoaren atala
5. ↑  Euskadi.eus sor-markei buruzko atala. Bertan termino ugari eta era nahastuan agertzen dira, baina erabiltzen den akronimo bakarra JD da, hots, *deitura*.
6. ↑  EHAO, AGINDUA, 2017ko uztailaren 13koa, Ekonomiaren Garapeneko eta Lehiakortasuneko sail- buruarena, zeinaren bidez onartzen baita «Euskal Sagardoa/Sidra Natural del País Vasco» jatorri-deitura babestua, eta babes nazional iragankorra ematen.
 (2017ko abuztuaren 4a, 148-149 or)

Ikus, gainera
-------------

* Jatorri deitura babestua
* Jatorri deitura kontrolatua (Frantzia)
* Euskal Herriko ardoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3139487
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4593

 |

* Wd Datuak: Q3139487
**Autoerretratua** Joaquín Sororolla y Bastida margolari valentziarrak 1904ean egindako erretratua da. Gaur egun Sorolla Museoan gordeta dago, Madrilen. Mugimendu postinpresionistaren margolana da.

Historia
--------

Sorollak autoerretratu asko margotu zuen, hamabost gutxienez, eta horietatik zortzi Sorolla museoan erakusten dira. Hemen jasotzen dugun margolan honetan bere ibilbidearen heldutasun eta arrakasta garai batean batean ikusten dugu, berrogei urte inguru zituenean, eta hori bere irduian adierazten da.

Ezaugarriak
-----------

Sorolla bere estudioan agertzen da hemen. Handik espektadoreari begira dago. Begirada tinkoa, desafiatzailea erakusten digu. Koloreak, orokorrean, ilunak dira, serioak, baita bere jantzia ere. Ingurua ez dago zehaztasun handiaz jasota, dena dela: margolanak izan daitezkeen elementuak ikusten dira baina zirriborro moduan. Margolanaren elementu garbiena eta nagusia margolariaren irudia bera da.

Interpretazio aldetik, lan honetan Velazquez margolariaren eragin zuzena ikusi egin da, zehaz-mehatz Meninak margolanean agertzen den autoerretratuarena. Asko dira Velazquezen margolaritzatik hartutako elementuak: koloreak, Espainiako Urrezko Aroaren ohikoak, espazioaren sakontasuna, azken hau ormetako mihiseekin adierazita, iluntasuna, argiaren biltzea aurpegiaren eta alkandoraren lepo gainean...

Antza inspirazioa Velazquezen lan honetan bilatu zuen Sorollak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Guía oficial Museo Sorolla*. Sorolla museoa. ISBN 9788480036771.

Kanpo estekak
-------------

* Sorolla museoaren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21045432

 |

* Wd Datuak: Q21045432
**Jairo Randolfo Arreola Silva** (1985eko irailaren 20a) Guatemalako futbolaria da, Liga Nacionaleko Xinabajul taldean aurrelari gisa jokatzen duena.

Klubaren ibilbidea
------------------

Klub mailan, Arreolak 2005eko urtarrilaren 31n hasi zuen bere ibilbidea Comunicaciones-en.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Arreolak Guatemalarekin debutatu zuen ordezko gisa 2007ko ekainaren 9an El Salvadorren aurkako CONCACAF Urrezko Kopako partidan.  2012ko ekainerako, guztira hamaika txapel lortu zituen, golik sartu gabe. 2016ko irailaren 6an, Arreolak bere lehen gola sartu zuen 2018ko FIFA Munduko Koparako sailkatzeko partida batean, Saint Vincent eta Grenadinen aurka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jairo Arreola quiere volar» *Prensa Libre* 2007-03-17.
2. ↑    *JUGADORES MAYOR. T.A. 08.*  LNF Guatemala.
3. ↑   «CONCACAF Championship, Gold Cup 2007 - Full Details» *RSSSF*.

Kanpo estekak
-------------

* Jairo Arreola profila Comunicaciones-en
* **(Ingelesez)** Jairo Arreola, *Soccerway* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3806205

 |

* Wd Datuak: Q3806205