recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rosie King** britainiar gidoilaria, ahots-aktorea eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

Bizitza
-------

10 urterekin konturatu zen autista zela *Little Rainman: Autism - Through the Eyes of a Child* liburua irakurri ondoren, gurasoek bere nebaren diagnostikoa hobeto ulertzeko lortu zutena. Urtebeteko prozesu baten ondoren Asperger eta Tourette sindromeak diagnostikatu zizkioten ofizialki. Eskolan jazarpena pairatu zuen bere neurotipoagatik.

2010ean, Rosieren amak, Sharon Kingek, pertsonaia autista bat duen ipuina argitaratu zuen eta Rosiek marrazkiak egin zituen. Honek 2012ko BBC Newsrounden *My Autism and Me* dokumentalean agertzea ekarri zuen. Urte hartan, dokumentalak Emmy Kids nazioarteko saria eta Erresuma Batuko Royal Television Society Craft & Design saria irabazi zituen. King berari Yorkshire Children of Courage saria eman zioten dokumentalean agertu ostean. Aktibismoan aritzeko gogoa indartu egin zaio ikasketa eta lan aukerak bilatzean diskriminazioa jasan zuenean.

TEDMED Konferentziaren 2014ko edizioan autismoari buruz hitz egitera gonbidatu zuten. Bere neurotipoa abantaila gisa ikusten zuela esan zuen.

2017an, *Pablo* telesailaren gidoiak idaztean parte hartu zuen. Gainera, Llama pertsonaiari ahotsa eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Dalton, Nia. «'Bullies threw rocks at me for being autistic - what I wish my younger self knew'» *Mirror* 2023-05-17 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** Stokes, Paul. «Girl diagnoses herself with Asperger's after reading book» *The Telegraph* 2008-11-17 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Fairy tale success for the book illustrator aged 12» *The Yorkshire Post* 2010-12-17 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
4. ↑   **(Ingelesez)** «/ Awards» *Enter Yes™* (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
5. ↑   **(Ingelesez)** «How teen Rosie earned place among Yorkshire’s Children of Courage» *The Yorkshire Post* 2014-09-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
6. ↑   **(Ingelesez)** Bushak, Lecia. «TED Speaker Rosie King Explains How Autism 'Freed' Her To Be Herself And Allowed Her To Be Creative» *Medical Daily* 2015-09-30 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).
7. ↑   **(Ingelesez)** «Pablo: A Look at CBeebies’ and RTEJr’s Autie-Friendly Animation» *East of the M60* 2017-10-02 (Noiz kontsultatua: 2024-03-23).

Kanpo estekak
-------------
**Talbot Horizon** auto modeloa 1977ko urrian Marokon aurkeztu zen 1978ko urtarriletik merkaturatu zen automobil trinkoa da. Simca 1100 aurrekoaren arrakastarako errezetak erabiltzen ditu. Chrysler Europa autogileak ekoitzi zuen, gero PSA taldeak honek aurrekoa absorbitu ondoren. **Chrysler Horizon** eta **Simca Horizon** izenekin hasi zen merkaturatzen Europan, baina 1979ko uztailetik aurrera Talbot Horizon izan zen. Estatu Batuetan ere ekoitzi eta saldu zen **Dodge Omni** eta **Plymouth Horizon** izenekin.

1979ko otsailean Europako Urteko Autoaren garaikurra irabazi zuen, baina testuinguru ekonomiko goibelaren biktima izan zen. : salmentak pixkanaka eta etengabe gutxizen joan ziren, zentzu komertziala galdu zuen arte, 1985ean Frantzian lehenik, 1987an Espainian gero. Haren ordezkoari, Talbot Arizona deitu behar zitzaion, baina 1985ean merkaturatu zenean Peugeot 309 jarri zioten. Izan ere, PSAk Talbot marka behin betiko gaitzestea erabaki zuen bitartean. 

Carrières-sous-Poissy- ko Chrysler France ikertegia izan zen Horizonaren sortzearen arduraduna. Chryslerrek Volkswagen Golf gogoko zuen, zeinaren proportzioak eta diseinuak inspirazio gisa balio izan zuten auto honentzat. Garapen fasian 100 Golf erosi zituen Chryslerrek.

1. ↑  Le Youtubeur MyOldCar parle ici de « reverse engineering »
**D eredua** hezkuntzako hizkuntza nagusi moduan euskara erabiltzen duen hezkuntza eredua da, gaztelera ikasgai bat dela. Ipar Euskal Herrian Seaskaren bitartez antzeko ereduan ikasten da eta bertan frantsesa da bigarren hizkuntza. 2005ean ikasleen % 32 zegoen eredu honetan ikasten. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle hauetatik % 32k ez du lortzen euskararen ezagutza maila egokirik.

Euskal Autonomia Erkidego osoan eta Nafarroako Foru Erkidegoko eremu euskaldunean eskola publikoetan aukera daiteke eredu hau. Gainera, Euskal Herri osoan ikastoletan ere ikas daiteke. 2014ko urriaren 20an, PSNk, Geroa Baik eta Ezkerrak D eredua sare publiko osora zabaltzeko eskaera aurkeztu zuten Parlamentuan. Bilduren eta Aralar-NaBairen botoekin legea aldatzearen aldekoak gehiengoa ziren Nafarroako Parlamentuan.

Ikus, gainera
-------------

* Euskara hezkuntza sistemetan

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bai eskolak euskalduntzeari![*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  «PSNk, Geroa Baik eta Ezkerrak D eredua sare publiko osora zabaltzeko eskaera aurkeztu dute Parlamentuan», *Berria*, 2014-10-20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256051

 |

* Wd Datuak: Q12256051
**Egear zibilizazioa**, edo **Egeoko zibilizazioa**, Greziako Brontze Aroan Egeo itsasoaren inguruan sortutako zibilizazioa izendatzeko termino orokor bat da. Haren barruan hiru eskualde geografiko sartzen dira, ezberdinak baina harremanak eta elkarrekiko eraginak zituztenak: Kreta, Zikladak eta kontinenteko greziarrak. Kreta Brontze Aroko Lehen Aroko zibilizazio minoikoarekin lotua dago. Zikladen zibilizazioak kontinentearekin bat egiten du aro heleniko goiztiarrean ("minoikoan") eta Kretarekin aro minoiko ertainean. K.a. 1450etik aurrera, greziar Mizenastar zibilizazioa Kretara hedatzen da, ziurrenik konkista militarragatik.

Greziako Egeo Neolito Aroko lehen nekazaritza-populazioek nekazaritza Europa mendebaldera eraman zuten K.a. 5.000 urteak baino lehen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192530
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00561767
* NKC: ph119776
* AAT: 300106927
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192530
**Hansle Parchment** (1990eko ekainaren 17a) atleta jamaikarra da, 110 metro hesietan aditua dena.  Proba horretako olinpiar txapelduna da. 2021ean lortutako garaipenarengatik 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Parchment Kingston-eko West Indies Unibertsitateko ikasle ohia da eta 2011ko Udako Unibertsiadetan urrezko domina irabazi zuen, orduan 13.24ko marka pertsonala eginez Jamaikarentzat titulua irabazteko.

2012ko ekainean, Jamaikako proba olinpikoak irabazi zituen orduko 13.18ko marka pertsonalarekin 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan Jamaikarren talderako sailkatzeko.  2012ko abuztuaren 8an, brontzezko domina irabazi zuen 110 m hesietako finalean. Jamaikako 13.12ko errekorra egin zuen orduan hirugarren postua lortzeko, Aries Merritt eta Jason Richardsonen atzetik.

Pekinen 2015eko Munduko Txapelketan, Parchmentek zilarrezko domina lortu zuen 110 m hesietako finalean. Aries Merritt munduko errekorduna eta txapeldun olinpikoa, David Oliver txapeldun defendatzailea eta Sergey Shubenkov Europako txapeldunaz osatutako kalitate handiko finalean, Parchment-i Shubenkovek bakarrik irabazi zion, 13.03s-ko denbora eginez.

2021eko ekainean, Parchment hirugarren sailkatu zen Jamaikako Olinpiar Probetan 13.18ko denborarekin 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako sailkatzeko. Olinpiar Jokoetako 110 m hesietako finalean, urrezko domina irabazi zuen 13.04ko denborarekin, Grant Holloway eta Ronald Levy-ri irabazita.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2012 | Londres  Erresuma Batua | 03 !3. postua, brontzezko domina | 110m hesiak |
| 2020 | Tokio  Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | 110m hesiak |
| Munduko txapelketak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2015 | Pekin  Txina | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | 110m hesiak |
| Commonwealth Jokoak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Gold Coast  Australia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | 110m hesiak |
| NACAC Txapelketak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2018 | Toronto  Kanada | 01 !1. postua, urrezko domina | 110m hesiak |
| Unibertsiadak |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2011 | Shenzhen  Txina | 01 !1. postua, urrezko domina | 110m hesiak |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hansle Parchment London 2012 Profile.*  London 2012.
2. ↑    *Hansle Parchment records PB to snatch 110m title.*  The Gleaner 30 June 2012.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1687
* Commonscat Multimedia: Hansle Parchment / Q1687

---

* **Kirolariak**
* COI: hansle-parchment
* IAAF: 14325570

 |

* Wd Datuak: Q1687
* Commonscat Multimedia: Hansle Parchment / Q1687
*Russula violacea*

Sinonimoa: *Russula cavipes*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ez da oso hauskorra, ertza ia ildaskatu gabea, berdea edo moretik lila kolorera, batzuetan eremu zentrokideetan, berdea nagusituz erdigunean.

**Orriak:** Krema kolorekoak, pixka bat horitu egiten dira, nahiko zabal.

**Hanka:** 4 cm inguruko garaierakoa eta cm 1 inguruko lodierakoa, biguna, horitu egiten da.

**Haragia:** Horitu egiten da, fruta usaina du, pelargonioaren antzekoa eta zapore akrea. Guayakoarekin erreakzio positiboa (ahuletik sendora).

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Cavipes epitetoa ere latinetik dator, barnehutsa esan nahi duen "cavus" hitzetik eta hanka esan nahi duen "pes" hitzetik. Oin barnehutsa duelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Russula pelargonia* eta Russula clariana, delakoekin nahas daiteke. Habitata eta usain bereizgarriak partekatzen dituzte.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Zenbait zuhaitz hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 72 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 136 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 355 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Gomez Addams** *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da, Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko gizona.

Historia
--------

Charles Addamsen marrazki bizidunetan, Gomezek —familiako kide guztiek bezala— ez zuen izenik. *The Addams Family* telesaila garatzen ari zirenean, Charles Addamsek pertsonaia *Repelli* edo *Gomez* izendatzea proposatu zuen. Addamsek John Astin erretratulari utzi zion azken aukera eta hark Gomez aukeratu zuen.

Latinoamerikako munduan "Gómez" zorrozki abizena denez, pertsonaiaren izena "Homero" bihurtu zen Latinoamerikako itzulpenetan. Espainian, Gómez deitzen da.

Pertsonaia
----------

Gomez aberats xelebre bat da. Morticia Addams emazteaz oso maiteminduta dago, eta emakumeak frantsesez hitz egiten duenean, ezin du kontrolatu musu emateko bulkada (eskuetatik besaurreetaraino). Gomez espainiarra da, gaztelaua. Bere amarekin bizi da, Grandmama Addamsekin (filmen egokitzapenean bere amaginarreba den arren) eta Fester Addamsekin, jatorrizko seriean Morticiaren osaba zena baina beste bertsio guztietan Gomezen anaia dena. Abokatua den arren, bere ondasun handiak lan xelebreetan aritzeko aukera ematen dio. Inbertsioak ditu mundu osoan (krokodilo haztegi bat barne) baina inoiz ez dio axola burtsako bajak, nahiago du bere zaletasunetan aritu; jostailuzko trenak jo, lehoiak eta beste basapiztiak hezi, esgrima, tangoa eta zartailua erabili (askotan bere emazte Morticiarengan kidetasun sadomasokistatzat har daitekeena). Gomezek gaitasun atletiko handiak ditu eta akrobazia oso aurreratuak egiteko gai da; gainera, habanoak erretzea gustatzen zaio.

Aktoreak
--------

Morticia Addams aktore desberdinek antzeztu dute:

* John Astin: 60. hamarkadako telebista sailean. *The New Scooby-Doo Movies* marrazki bizidunetan (1. denboraldi, 3. kapituluan) ahotsa jarri zion.
* Raúl Juliá: *"The Addams Family*" filman (1991) eta haren jarraipena izan zen *Addams Family Values* (1993) filman.
* Tim Curry: *Addams Family Reunion* (1998)
* Glenn Taranto: *"The New Addams Family"* (1998)
* Oscar Isaac: The Addams Family moldaketan (2019).
* Luis Guzmán: Netflixen "Wednesday" (2022).
* Lucius Hoyos: Netflixen "Wednesday" (2022); gazte garaietako uneetan (flashbackak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Morticia Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams
* Thing

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500477
* Commonscat Multimedia: Gomez Addams / Q500477

---

 |

* Wd Datuak: Q500477
* Commonscat Multimedia: Gomez Addams / Q500477
San Isidro otoitztegia
San Isidroko zizelkadura karlistada batek egina 1874an
Gure Ama Fatimakoako zizelkadura eta inguruan Ramiro Arrueren Pintura
Gure Ama Fatimakoako iratzearen sinbolo zizelkatua ( Sarako monumentu ainitzetan atzemana)
Sarako otoitztegiak Sarako monumentu historikoak eta erlijosak dira.

### 14 otoitztegi

Saran 14 otoitztegi badira:

1. San Inazio
2. Santa gurutz
3. san eloi
4. San Isidro
5. San Pedro
6. San Nikolas
7. Santa maria Imakulatua
8. San Miguel edo San Mixel
9. San Juan Batista
10. San Fransisko Xabier
11. San Antonio
12. San Anton
13. Gure Ama Fatimakoa
14. Santa Maria Jainkoaren Ama

### Galtzadaren bazterrean

Sarako otoitztegi ainitzek Sarako galtzadaren bazterrean dira. Batzuetan Jondoni Jakobeko erromesen saintua ziren: San Eloi edo San Nikolas, erromesak hor pasatzen zirelako baita prosezioetan otoitzleku otoitzlekuz pasatzen zirelako ere.

### Itsagizonentzat

Otoitztegi ainitzek itsasgizonak eskertzeko eta ohoratzeko eginak ziren, Saran itsasgizon ainitz bazirelako.Bestenaz Sorgin edo Lamiak beldurtzeko eginak ziren, horregatik ainitz erreken bazterrean dira.

### San anton eta bere iturria

San Anton otoitegia Sarako Iturri Miragarri baten ondoan eraikia izan da. Iturri hau begien eritasuna eta ekzema saintzen zuela erraten zen. San juan egunetan eriek iturrian joaten ziren eta San Anton otoitztegian joaten ziren jainkoa eskertzeko.

### Otoitztegirik gehiena

Erraten da Sara Euskal Herrian baden Otoitztegi gehien duen herria dela.
**Arropa-lehorgailua** etxetresna elektriko bat da, eta arropa garbitu ondoren lehortzeko erabiltzen da. Oinarrizko funtzionamendua da edukiera aldakorreko danbor birakari baten barruan aire beroa sartzea. Danbor horren barruan, arropa hezea astiro biratzen da. Danbor hori herdoilgaitza, zineztatua, esmaltatua eta abar izan daiteke. Kasu batzuetan, aire beroaren sarrerako hodiak danborra biratzen den aldi berean biratzen dira, eta beste batzuetan finkoak dira, eta arropa bakarrik biratzen dute.

Arropa-lehorgailu guztiek iragazkia izaten dute, eta hor jasotzen dira arroparen zati txiki galduak, baita iragazki horren asetasunari buruzko abisu optiko edo akustikoren bat ere.

Bi lehorgailu mota nagusi daude, hezetasunez kargatuta ateratzen den airearen norakoaren arabera:

* Ebakuazio-lehorgailua: Aire hezea kanporatzen da 12 cm inguruko diametroa duen hodi zabalgarri baten bidez. Hodi hori lehorgailuaren gelatik kanpo eraman behar da, bai horman zehar, bai leiho erdi-ireki baten bidez. Hodi horren gehieneko luzera ezin da bi metro baino gehiagokoa izan, irteerako hodi berean lurruna ez kondentsatzeko.

* Kondentsazio-lehorgailua: Aire hezea kondentsadore batera bideratzen da, eta han bat-batean hozten da. Hala, ur likido bihurtzen da, eta depositu irisgarri batean jasotzen da. Makina erabili ondoren, depositua hustu egin behar da. Sistema honen abantaila da ez duela inolako instalaziorik behar, ezta kanporako hodi lodirik ere, entxufe elektriko bakarra. Inoiz, hustubide egoki batera konekta daiteke, garbigailura, erabilera bakoitzaren ondoren depositua hustu nahi ez bada. Kondentsazio-lehorgailuaren prezioa ebakuazioarena baino handiagoa da.

Bi motek tenporizazio-sistema bat (nahi den funtzionamendu-denbora jartzen duen dialaren bidez) edo sentsore elektroniko batzuk izan ditzakete, (automatikoki arroparen hezetasun-maila detektatzen dute eta programatutako lehortze-gradura iristean funtzionamendua eteten dute).

5 edo 6 kiloko karga duten lehorgailuek 85x60x60 neurriko neurri estandarizatua dute, eta zuzenean jar daitezke garbigailu baten gainean. Hala ere, badira neurri txikiagoko lehorgailu batzuk (3 kiloko edukierakoak), eta paretatik zintzilik ere jar daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «assecadora» *GEC*.
2. ↑
3. ↑   *«Eixugar» i «assecar» / «eixut» i «sec»* , EUGENI S. REIG, Llengua Nacional
4. ↑    Donostia.eus.  (2022). *Arropa-garbigailua eta lehorgailua, Bazenekien...?.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496334
* Commonscat Multimedia: Clothes dryers / Q496334

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4326775-0
* NKC: ph126290

 |

* Wd Datuak: Q496334
* Commonscat Multimedia: Clothes dryers / Q496334
J.R.R. Tolkien idazlearen Gandalf pertsonaiaren *fan art* bat
**Fan art** edo **fanart** ingelesetik datorren hitza da, beste baten lanean oinarriturik sortzen diren artelanak adierazteko erabiltzen dena. Beste horrek sortu duen unibertsoko pertsonaiak, garaiak, janzkera edo beste edozer imitatzen du. Normalean hedabideetan oihartzun handia izan duten lanak hartzen dira, telebista, liburuak, bideo-jokoak, komikiak zein anime bezalakoetatik. Helburua narrazio berriak sortzea da, komikien, irudien edo argazkien bidez.

Zehatz mehatz, *fan art* hitzak "zaleek sortutako artea" esan nahi du, beraz zerbait bisuala dela adierazten du, baina ez derrigorrez oinarri bisual batekin, komikiak, liburuak edo filmak, esaterako. Gainera, artelan hauen sorkuntza bitarteko batek aurretik sortu duen unibertso bateko elementu batek baldintzatzen du, zaleak edo *fan*-ak moldatua, eta sortuko duen obra berrian arau zein hasiera-puntu dena.

Batzuek fanart hitza estilo jakin bateko lanak izendatzeko baino ez dute erabiltzen, manga edo anime estiloko irudiak adibidez. Hau ez da erabilera zuzena, *fanart*-ak edozein estilo baimentzen baitu.

Itxura
------

*Fan art* bat era askotakoa izan daiteke. Ohiko marrazki eta pinturez gain, artistek bannerrak, pertsonaiak, animazioak, collageak, posterrak eta lanen bateko aipu baten adierazpen artistikoak sor ditzakete.
Internetek eta irudien prozesaketa digitalaren presentzia zabalak eraldaketa nabarmena eragin du *fan art*-ak sortzeko orduan, askoz ere aukera gehiago eskainiz.

Legeari dagokionez
------------------

Herrialde gehienen jabetza intelektualen legeen arabera, copyrighta duten iruditan oinarritutako *fan art*-ak (manga, anime edo bideojokuetako pertsonaiak, baita telebista edo filmetako aktoreak ere) lan eratorritzat hartzen dira eta euren banaketa edo erakusketa **ez da legezkoa** egilearen baimenik gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1053619
* Commonscat Multimedia: Fan art / Q1053619

---

 |

* Wd Datuak: Q1053619
* Commonscat Multimedia: Fan art / Q1053619
**Sylvia Iparraguirre** (1947) argentinar eleberrigile eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Sor Juana Inés de la Cruz saria jaso du .

  

She was born in Junín, Buenos Aires. Her novel *Tierra del Fuego: Una Biografia del Fin del Mundo* won the 1999 Sor Juana Inés de la Cruz Prize for women writers in Spanish. It is a fictionalised account of the life of Jemmy Button.

Ikuspegi biografikoa
--------------------

Buenos Airesen, Junínen jaio zen. *Tierra del Fuego: Una Biografia del Fin del Mundo* eleberriak 1999ko Sor Juana Inés de la Cruz saria irabazi zuen gaztelaniazko emakume idazleentzat. Jemmy Buttonen bizitzaren fikziozko kontakizuna da.

Liburuak
--------

Bere liburuak honako hauek dira:

* *En el invierno de las ciudades* (1988), Editorial Galerna,ISBN 950-556-218-7
* *Probables lluvias por la noche* (1993) Emecé Editores,ISBN 950-04-1246-2
* *El Parque* (1996)
* *Tierra del Fuego* - tr. Curbstone Press (2000), (frantsesera eta alemanera ere itzulia) - ingelesez berrikusia  helbidean
*

Irakurketa gehiago
------------------

* Argitaletxearen webgunea

Kanpo estekak
-------------

* Bio xehetasunak eta bibliografia, Buenos Airesko Gobernua
* Bio xehetasunak, literatura.org
**Maria Itziar Arana Iraola** (Donostia, 1905eko ekainaren 23a – *ibidem*, 2001) gipuzkoar irakasle eta politikaria izan zen. 1933an Legazpiko alkate hautatu zuten, eta urtarriletik maiatzera egon zen kargu horretan.

Bizitza
-------

Inazio Arana eta Eusebia Iraola mutrikuarren alaba, Donostian jaio zen 1905ean. Neba bat zuen, Joakin izenekoa. Aita eta neba ere irakasleak ziren.

Maistra moduan trebatu zen jaioterrian eta 1931ean Legazpira bidali zuten Felicitas Oñativia irakaslearen laguntzaile gisa. Bi urte eman zituen bertan Donostiara itzuli arte.

1933ko urtarrilean, 27 urte zituela, Legazpiko alkate hautatu zuten. Herriko lehen emakume alkate bihurtu zen. Urtarrilaren 24tik maiatzaren 10era arte egon zen kargu horretan. Alkatetza utzi ondoren, maistra lanetan jarraitu zuen.

1936an Legazpin eskolak emateari utzi zion eta urte berean Bizkaira alde egin zuen. Hurrengo urtean jaioterrira itzuli zen, baina bertan atxilotu eta epaitu zuten, eta lanik gabe utzi zuten urtebetez. 1940ra arte, Baionan bizi zen. 1975ean erretiroa hartu zuen, baina euskara klaseak ematen jarraitu zuen AEKn. 

Donostian hil zen 2001ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5    Ibañez de Garatxana, Aitor.  (2018). «Itziar Arana Iraola, Legazpiko lehen emakumezko alkatea» *Txinpartak* (Legazpi: Burdinola elkartea) 37: 28-29. (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).
2. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Arozamena Ayala, Ainhoa. «Arana Iraola, María de Itziar» *Auñamendi Eusko Entziklopedia* (Eusko Ikaskuntza) ISSN 2444-5487. (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).
3. 1 2    Artano Izeta, Jon. «Maistraren esana lege» *Argia* 2007-05-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).
4. 1 2    «Legazpin emakumea alkate» *GoiBerri* 2012-02-27 (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «...y dicieron las urnas» *Kontsejutik* 0: 12-13. (Noiz kontsultatua: 2024-03-30).

Kanpo estekak
-------------
***Eguzki-argia gela urdinean*** (danieraz: *Solskin i den blå stue*:) Anna Ancherren 1891ko pintura da. re kolore urdin ugariekin eta leihoan zehar eguzkiak ematen duen argiarekin, pintura Ancherren obra gorenetako bat da.

Margoak Annaren ahaba Helga irudikatzen du amonaren gelan. Ekintzarik gabe, gaia funtsean argiak gelan egiten duen jokoa da. Kanpoko munduaren adierazpen bakarra leihotik sartzen den argia da. Mette Bøgh Jensen Skagens Museoko adituak dioen bezala, Anna Ancherren barruko pinturak "beste ezerri buruz baino gehiago koloreari eta argiari buruz" dira. Artistaren interes nagusia ez da "gelaren edo hormaren errealitatea erreplikatzea, ezta argia propio ere, baizik eta gauza horiez hustutzen duzunean begirada, eta kolorea eta forma baizik ez direla geratzen".


1. ↑    *Anna Ancher: Sunlight in the blue room – 1891.*  Skagens Museum.
2. ↑    *Shedding Light: A Curator's Perspective on Anna Ancher.*  Broad Strokes 9 May 2013.
3. ↑    *The Innovative Anna Ancher.*  Broad Strokes 15 February 2013.
*Artikulu hau interneteko zerbitzuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gizarte-markatzaile (argipena)».*
Laster-marken bilduma bat egiten Firefox 3.0 nabigatzailea erabiliz
**Gizarte-markatzaile** zerbitzuak interneten, --edo intranet batean--, nabigatzen duten erabiltzaileei gustuko **estekak** edo **laster-markak**, --gustuko helbideak--, gordetzeko, etiketatzeko, sailkatzeko, editatzeko, bilatzeko eta partekatzeko aukera ematen duen *online* zerbitzuak dira.

1996. urtetik aurrera hasi ziren horrelako zerbitzuak interneten hedatzen. 2003. urtean Yahoo enpresak Delicious sortu zuen, hasieran *del.icio.us*. Delicious horrek arrakasta handia izan zuen eta **etiketatzeko** sistema interneteko komunitatean hedatzen asko lagundu zuen. Erabiltzaileak gero eta gehiago hasi ziren gustuko webguneen URL helbideak etiketatzen, eta etiketa horiek editatzen, gordetzen, sailkatzen eta modu askotan partekatzen.

Historia
--------

Freelish sistemarekin egindako etiketa berrien hodeia
Fitxategiak partekatzen ibiltzen ziren batzuk azkar konturatu ziren nahikoa zela fitxategiaren kokapena partekatzea, fitxategia non zegoen adieraztea. Parteka zitezkeen fitxategiak edo aplikazioak osorik elkarri igorri beharrean, haien kokapena, haiek topatzeko edo deskargatzeko laster-markak edo laster-bideak elkarri igortzea nahikoa zen. Baina interneten eta intranetetan hamaika kontu interesgarri eta guztien kokapenak gordetzeko, deskribatzeko, sailkatzeko eta partekatzeko sistema gero eta hobeak behar ziren. Bildutako gustuko webguneen kokapenak eta beste datu jakingarriak gordetzeko eta partekatzeko sortu ziren gizarte-markatzaileak.

Badirudi 1996. urteko apirilean aurkeztu zen *itList* izeneko aplikazioa izan zela laster-markak modu pribatuan zein publikoan gordetzeko, sailkatzeko eta partekatzeko lehen aplikazio hedatua. Hurrengo hiru urteetan lehia egon zen ea zerbitzu onena nork eskaintzen zuen eta *Backflip, Blink, Clip2, ClickMarks, HotLinks* bezalako enpresak, hortxe ibili ziren lehia horretan baina inork ez zuen lidergoa argi eskuratu.

2003. urtean *del.icio.us* sortu zen, geroago Delicious izenarekin hedatu den zerbitzua. Delicious izan zen laster-markak biltzeko lana etiketatzeko sistema arrakastatsu batekin bideratu zuen lehen zerbitzua. Etiketak editatu, sailkatu eta gorde egiten dira handik aurrera, horixe bihurtu da sistemarik hedatuena. Etiketak modu pribatuan gorde daitezke edo publikoak bihurtu eta hainbat modutan partekatu.

Egun interneten arrakasta gehien daukaten aplikazioen artean, hainbat bilatzaile eta nabigatzaileekin batera, gizarte-markatzaile zerbitzu batzuk daude. Ikus Gizarte-markatzaileen zerrenda.

Ikus, gainera
-------------

* Etiketa.
* Gizarte-markatzaileen zerrenda.
* Gizarte-sareak.
* Gizarte-sofwarea.
* Laster-markak.
* Web semantikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216177
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph553931

 |

* Wd Datuak: Q216177
**Hildrun Laufer-Claus** (1939ko maiatzaren 13a -), Ekialdeko alemaniar atleta ohia da, luzera-jauziko proban espezializatutakoa. 1960an brontzezko olinpiar domina lortu zuen, eta ia urtebetez munduko plusmarkista izan zen, 1960ko abuztuaren 7tik 1961eko uztailaren 16ra.

Bizitza
-------

Claus Dresdenen jaio zen, baina Ekialdeko Berlinera joan zen bizitzera. Peter Lauferrekin ezkondu zen, polo olinpiko alemaniarra, eta 1964ko Jokoetan Hildrun Laufer-Claus bezala lehiatu zen. Paisaiaren diseinatzaile titulua du. 1995ean, kirol istripu baten ondorioz elbarri geratu zen. Gielsdorfen bizi da, Strausbergetik gertu (Brandenburg), eta lorezaintza eta paisajistarako bokazio-eskolako irakasle gisa lan egin zuen.

Kirol ibilbidea
---------------

Luise Krügerrek, 1936ko txapeldun olinpikoak, atletismoko talentu gisa aurkitu zuen Dresden, xabalina jaurtiketan. 18 urterekin, RDA txapelketako bere lehen titulua irabazi zuen 1957an (5,99 m). Talde olinpiko erabat alemaniarrarentzako kanporaketetan, 1960ko abuztuaren 7an egin zuen munduko lehen errekorra, 6,40 metrorekin. 1961eko ekainaren 23an hobetu zuen hau, RDAren nazioarteko partidan, RSFSRren aurka, Berlinen, 6,42 metrora. 

1960ko Erromako Olinpiar Jokoetako luzera jauzian, Laufer hirugarren izan zen eta diziplina honetako lehen domina alemaniarra jaso zuen. 1962ko Europako Atletismo Txapelketan seigarren sailkatu zen (6,25 m). Tokioko Olinpiar Jokoetan, 1964an, luzera jauzian (zazpigarren postuan, 6,24 m) eta pentatloian (lehen egunaren ondoren utzi zuen) parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Olympics Site Closed | Olympics at Sports-Reference.com» *www.sports-reference.com* (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).
2. ↑   **(Alemanez)** «DeWiki > Hildrun Laufer» *DeWiki* (Noiz kontsultatua: 2021-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463123
* Commonscat Multimedia: Hildrun Claus / Q463123

---

* **Kirolariak**
* COI: hildrun-claus

 |

* Wd Datuak: Q463123
* Commonscat Multimedia: Hildrun Claus / Q463123
**Harriti andra proba taldea** 500 kiloko harriari tira egiten dion andra taldea da.

Herri-kirol talde federatua da. Andra probak egiten dituzte, 500 kiloko harria mugitzen dute 8 nesken artean. Zeanurin / Artean ?elkartzen dira astean behin entrenatzeko. Euskal herrian 3 talde baino ez dabiltza Andra probak egiten, erakustaldiak egiten dituzte baina plaza gutxi dituzte.

30 metroko probaleku baten aritzen dira. Apustuak zenbat buelta zenbat untze.Talde lanean harriari tiraka erakustaldiak eskaintzen dituzte. Indarra behar da, baina gakoa koordinazioan dago.

**Aurrekariak**

Baserrietan gero eta idi edo mando gitxiago dagoanez, herri kirol hau ez galtzeko, idi-proben alternatiba moduan giza probak sortu ziran; idien ordez, jente talde batek harriari tira eginaz. Haseran gizonezkoak aritzen ziren, baina apurka emakumeak ere hasi ziren taldeak sortzen.

### Sorrera

2014an, Harriti giza-proba emakumeen taldea sortu zuen Irati Astondoak Arkaitz Aranarekin batera, Gure Esku Dago ekitaldirako.

**Helburuak**

Helburuetako bat andran artean saretu eta elkarlanean jardutea da. Ez da talde profesionala. Astero biltzen dira entrenamentzeko

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ARRATIAKO HARRITI ANDRA PROBA KIROL KLUBA» *www.euskadi.eus* 2019-08-29 (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).
2. ↑    *Harriti andra proba taldea.*  Bilbo Hiri Irratia 2017/02/15.
3. ↑    «Taldea handitu gura dabe Harriti taldeko harri-tiratzaileak - Artea» *Begitu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).
4. ↑   «500 kiloko harriari tiraka» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-05-03).

Kanpo estekak
-------------

* facebook https://www.facebook.com/Harriti-giza-proba-taldea-1228975363795348/
* Harriti: Tradizioa beste esku batzuetan Youtube.
* Harriti. Ane Elordi Bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111240726

 |

* Wd Datuak: Q111240726
**Hannibal Lecter doktorea** fikziozko psikopata bat da, Thomas Harris nobelagileak asmatua, giza haragia jateagatik ezaguna. *The Red Dragon* (1981) eleberrian agertu zen lehen aldiz. Haren bizipenek *The Silence of the Lambs* (1988) lanean jarraitzen dute (Jonathan Demmek zinemara eramana), eta *Hannibalen* amaitzen dute (1999). 

2006ko abenduan, *Hannibal* argitaratu eta zazpi urtera, Harrisek argitaratu zuen, oraingoz, pertsonaiari buruzko azken eleberria: *Hannibal Rising*. Nobela honek hiltzaile ezagunaren haurtzaroa eta gaztaroa kontatzen ditu, 6 eta 20 urte bitartean. Beraz, zabalik uzten da Lecter Estatu Batuetan dagoen kokalekutik Baltimoreko Ospitale Psikiatrikoan sartu eta harrapatu arteko tartea. Zinemara ere eraman zuten (*Hannibal Rising*), emaitza apalagoekin. 

Hannibal Lecter hiltzaile nobelagileak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan, Jonathan Demmek *The Silence of the Lambs* filmeko zinemara eraman zuenean. Anthony Hopkinsek antzeztu zuen pertsonaia. Zinemara ere eraman zituzten gainerako eleberri-sagak. *Hannibal Rising* da filmik berriena. 2007ko martxoaren 16an estreinatu zen, eta Peter Webberrek zuzendu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211013
* Commonscat Multimedia: Hannibal Lecter / Q211013

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311727755
* ISNI: 0000000443522183
* GND: 106258757X
* LCCN: no2017112147

 |

* Wd Datuak: Q211013
* Commonscat Multimedia: Hannibal Lecter / Q211013
*Artikulu hau fikziozko pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fausto (argipena)».*
**Fausto** Alemaniako elezahar klasiko baten protagonista da. Fausto gizon argia eta arrakasta handikoa da, baina bere bizitzarekin asegaitza. Itun bat egingo du deabruarekin, eta bere arima emango dio mundu mugagabeko jakintzaren eta plazeren truke. 

Hainbat artelanetan agertzen den fikziozko pertsonaia XV. eta XVI. mende bitartean bizi izan zen azti batean oinarritua omen da. Jakinduriaren truke, arima deabruari saldu ziola aldarrikatzen omen zuen.

Fausto historikoa
-----------------

Fausto historikoa 1480an jaio omen zen Alemaniako Baden-Württembergeko Knittlingen herrian. Kolonian, Leipzigen eta beste hiri alemaniar batzuetan bizi izan omen zen. Esan ohi da 1540an hil zela Staufen im Brisgau herrian, substantzia kimikoekin esperimentatzen ari zela gertatutako eztanda medio. Georgius Faustus zuen izena. Luterok, Erreforma Protestantearen sortzaileak, deabru-botereak egotzi zizkion.

Fausto literaturan
------------------

### Spiesen Faustoa

1587an Johann Spies liburugileak *Historia von D. Johann Fausten* liburu anonimoa argitaratu zuen. Literatura kalitate handiko lana ez bazen ere, harrera ona izan zuen irakurleen artean. Hori dela eta, laster itzuli zuten hizkuntza askotara. Liburuan, Johann Fausten doktoreak, magia beltza baliaturik, deabrua deitzen du bere esanetara makurrarazteko, eta paktu bat sinatzen du haren morroiarekin, Mefistofelesekin: 24 urtez, deabruak Faustoren jakin-nahi guztiak aseko ditu, haren arimaren truke. 24 urte horiek igaro ondoren, Faustok infernuan bukatuko du, tonu moralistako lan horretan.

### Marloweren Faustoa

1592an Christopher Marlowe idazleak *The Tragicall History of Dr. Faustus* argitaratu zuen, Spiesen Faustoaren itzulpen ingelesean oinarrituta. Lan psikologikoagoa izanagatik, Spiesek bezala, Marlowek ere Infernura bidali zuen Fausto.

### Goetheren Faustoa

1808an Goethek bere *Fausto* ezagunaren lehen atala argitaratu zuen. Bigarrena, idazlea hil ondoren argitaratu zuten, 1832an. Bertsio guztien artean, Goetheren hauxe izan da eragin handiena izan duena. Batzuek Alemaniako literaturaren idazlan gorena jotzen dute. Goetheren obrak hainbat gai jorratzen ditu, besteak beste, betiereko gaztetasuna, askatasuna, ongiaren eta gaizkiaren arteko harremana, moralaren edota giza-izaeraren mugak. Fausto, oraingoan, infernutik libratu zuen Goethek.

Fausto musikan
--------------

1831n, Richard Wagnerrek Goetheren *Fausto*ren lehen zatirako zazpi kanta konposatu zituen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** *EL FAUSTO DE GOETHE: LA REFRACCIÓN DE UN MITO* artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332885
* Commonscat Multimedia: Faust / Q332885

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20151776730818010648
* NDL: 00956680
* NKC: jo2016908734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332885
* Commonscat Multimedia: Faust / Q332885
**Lila Avilés Solís** (Mexiko hiria, Mexiko, 1982) zinema-zuzendaria, antzerki-zuzendaria eta aktore mexikarra da, *La camarista* film luzeagatik ezaguna.

Ibilbidea
---------

Arte Eszenikoak, Eszena Zuzendaritza eta Gidoi Zinematografikoa ikasi zituen.

Bere lehen film luzea, *La camarista*, 2018ko Torontoko Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zen. Film honekin, Avilések Ariel opera prima saria eta Zuzendari Onenaren izendapena lortu zituen. Pelikulak Mexikoko film luzearen Begia ere irabazi zuen 2019ko Moreliako Nazioarteko Zinemaldian. 2019ko irailean, Mexikoko Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademiak *La camarista* aukeratu zuen Mexikoko ordezkari gisa Goya Sarien 34. ediziorako eta Óscar sarien 92. ediziorako. Mundu osoko 60 jaialditan baino gehiagotan hartu zuen parte *La camarista* filmak, eta nazioartean eta Estatuan sari ugari jaso zituen; prentsak ere oso ongi hartu zuen. Epaimahaiko izan zen 2021eko Donostiako Zinemaldian, Moreliako Nazioarteko Zinemaldian (Mexiko 2019), FICUNAMen (Mexiko 2020), Limako Nazioarteko Jaialdian (Peru 2020), Antofacine Jaialdian (Txile 2020), Nespresso Talents 2019an (Morelia 2022 Jaialdia).

*Ojo dos vez boca* film laburra zuzendu zuen, Women's Tales-en parte gisa, Miu Miuk eta Cine CANIBALek ekoitzia. 

*Tótem* bere film berriena Berlingo 2023ko Nazioarteko Zinemaldiko lehiakide izan zen selekzio ofizialaren parte izan zen, non Film Onenaren Sari Ekumenikoa lortu baitzuen. Filma Film Luze Onenaren Sariarekin kondekoratu zen Moreledoko Nazioarteko Zinemaldian. Egun arte, bi aldiz sari hori irabazi duen lehen zinemagile bilakatu zen Avilés.

Filmografia
-----------

* *La camarista* (2018)
* *Ojo dos veces boca* (2023) - film laburra
* *Tótem* (2023)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Festival Internacional de Cine de Morelia. *Avilés Solís, Lila.* .
2. ↑   Juárez, Alfonso.  (11 de septiembre de 2018). *La camarista inicia camino en Toronto.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑    *Ellos son los ganadores de los Premios Ariel 2019.*  24 de junio de 2019.
4. ↑   Huerta, César.  (27 de octubre de 2018). *"La camarista" gana como mejor película mexicana en el FICM.* .
5. ↑    *La camarista | Película seleccionada para representar a México en los 92 Premios Oscar y en los 34 Premios Goya.*  12 de septiembre de 2019.
6. ↑   Digital, Milenio.  (2023-02-25). «'Tótem' dirigida por una mexicana gana Premio en la Berlinale» *Grupo Milenio*.
7. ↑   Rodríguez, Andrés.  (2023-10-28). «‘Tótem’ gana el premio a Mejor Largometraje en el Festival de Cine de Morelia» *El País México*.

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa Lila Avilési (Cineteca Nacional)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76352744
* Commonscat Multimedia: Lila Avilés / Q76352744

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26152930830409670939
* LCCN: no2018079409
* Tabakalera ID: 119120

 |

* Wd Datuak: Q76352744
* Commonscat Multimedia: Lila Avilés / Q76352744
**Chrysler PT Cruiser** modeloa auto konpaktu bat izan zen Chrysler konpainia estatubatuarrak eraiki zuen 2001etik 2010era bitartean. Bost ateko modelo bat izan zen, bi ateko aldaera kabriolet bat ere egin zen 2005etik 2008ra.

Plymouth markako modelo gisa aurreikusi zen hasieran, baina Chrysler bezala merkaturatu zen, Plymouthen produkzioa eten zenean. PT Cruiser-en kanpoaldea Bryan Nesbittek diseinatu zuen, 1930eko hamarkadako estetikari keinu argi bat eginez.

PT Cruiser Mexikon egin zuten Toluca Car Assembly lantegian eta Austrian ere bai Eurostar Automobilwerk lantegietan. 2010eko uztaileko produkzioaren amaierara iristean, munduan 1,35 milioi auto eginak ziren.

1. ↑   Brandt, Eric.  (26 March 2018). «If the PT Cruiser Was a Plymouth, It Would Have Saved the Brand» *Autotrader*.
2. ↑   Neil, Dan. «Bob Lutz's hits and misses at GM» *Los Angeles Times*.
3. ↑   Phelan, Mark.  (29 June 2010). «Last PT Cruiser will roll off assembly line July 9» *Detroit Free Press*.
4. ↑   Vijayenthiran, Viknesh.  (12 July 2010). «Chrysler PT Cruiser Will Cruise No More» *MotorAuthority*.
**Dubna** (errusieraz: Дубна́) Errusiako hiri bat da, Moskuko oblast-ekoa. Bigarren Mundu Gerraren ostean garatu zen hiria, ikerketa nuklearraren munduko gune garrantzitsuenetariko batetik abiatuta. 2010. urtean, 62.500 biztanle zituen.

Geografia
---------

Ivankovoko urtegia
Hiria Moskutik 125 km ingurura dago, oblast-eko iparraldean. Volga ibaiak hiria zeharkatzen du Ivankovo urtegiaren azpiko aldetik: hain zuzen ere, urtegiaren horma da hiriaren bi aldeak lotzen dituen zubi-bide bakarra. Hiriaren mendebaldera Moskuko kanala dago, eta ekialdera, Dubna ibaia.

Historia
--------

Gobernu sobietarrak 1946. urtean erabaki zuen ikerketa nuklearrerako protoi-azeleragailu bat egitea. Dubnako kokagunea aukeratu zuten Moskutik pixka bat urrun zegoelako eta Ivankovoko zentral elektrikoa zegoelako bertan. Ikerketa nuklearren esparruaz gain, hiria, Moskurainoko errepidea eta trenbidea ere egin zituzten: behartutako lanak, bortxaz agindutako presoek egin zituzten, eta hiru urteren buruan, 1949. urteko abenduaren 13an, azeleragailua inauguratu egin zuten.

Dubnako hiria, ostera, 1956. urtean inauguratu zuten, Ikerketa Nuklearren Institutu Zentralarekin batera. Institutuan nazioarteko ikerketak garatuz joan izan dira, batez ere partikulen fisika, ioi astunen fisika, elementu transuranidoen sintesia eta erradiobiologia landuz. Hainbat oinarrizko partikula han aurkitu edota ikertu izan dira, ununoktioa, esate baterako. 105. elementuaren izena ere, kasurako, hiriaren izenetik dator, *dubnioa*.

Biztanleria
-----------

|
|  |
Biztanleriaren bilakaera| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2008 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 000 | 43 700 | 54 900 | 65 805 | 60 951 | 62 232 | 72 357 |

Ekonomia
--------

Sobietar Batasuna desegin baino lehen, Ikerketa Nuklearren Institutu Zentrala eta MKB Raduga (gurutzaldi-misilak ikertu eta egiteko zentroa) ziren langile gehien zituzten entitateak. Zentro horien garrantzia gutxituz joan den neurrian, langabezia handituz joan da enpresa berriak sartu arren, batez ere informatika-zerbitzuetakoak, Luxoft adibidez.

Senidetutako hiriak
-------------------

* Ameriketako Estatu Batuak La Crosse (Wisconsin), Ameriketako Estatu Batuak
* Ukraina Alushta, Ukraina
* Israel Givat Shmuel, Israel

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Webgune ez ofiziala
* Hainbat informazio

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q135466
* Commonscat Multimedia: Dubna / Q135466

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge834492
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OKATO: 46418000000

 |

* Wd Datuak: Q135466
* Commonscat Multimedia: Dubna / Q135466
**Ansar al-Xaria** (*Euskaraz*: Lege Islamikoaren Aldekoak) Tunisian aritzen den talde islamiko erradikala da. 100.000 kidek osatzen dute taldea eta Tunisiako gobernuak talde terrorista kontsideratzen du.

Aurrekariak
-----------

Tunisiar iraultzaren ondoren, Zine El Abidine Ben Aliren erregimenpean preso zeuden hainbat preso islamista askatu ziren, hala nola Abu Ayadh al-Tunisi zeinek Tarek Maaroufirekin batera Tunisiako Borrokarako Taldea osatu zuen 2000ko ekainean.

Abu Ayadhek *Ansar al-Xaria* sortu zuen 2011ko apirilean. Taldeak, hainbat hedabidetan zabaldu zuten beraien ideiak, bai blogean, bai Facebookean ala aldizkarietan.

Ansar al-Shariak oraindik preso dauden preso islamiko askoren askatasunaren alde egin du, Omar Abdel-Rahman, Abu Qatada eta Al-Kaidaren alde Iraken borrokatu diren hainbat kide tunisiarrengatik. *Ansar al-Sharia*k konferentzia nazionala burutu zuen 2012an Kairuanen non Abu Ayadhek Tunisiako hedabide, irakaskuntza, turismo eta sektore komertzialen islamizazioarako deia zabaldu zuen.

*Ansar al-Xaria*ko kideak tarteko zeudenean biolentzia izan duten hainbat protestatan parte hartu izana leporatzen zaie, nahiz eta ez diren behar haina froga lortu eta antolakuntza ez den oraindik ilegalizatu.

Taldearen helburuak
-------------------

Ansar al-Xariak bereziki, buruzagi eta militante laikoei eraso izan zien, eta Mendebaldearen interesen kontra egin du. Mohamed Brahmi eta Xukri Belaid politikari aurrerakoien hilketak —gizartea ia zartatu zuten ekintzak— eta AEBen enbaxadaren kontrako erasoa —2012ko irailaren 11n— egozten zizkioten.

Ikus, gainera
-------------

* Islamiar Magrebeko Al Kaida
* Islamismoa
* Islamiar fundamentalismoa
* Jihada
* Ansar al-Sharia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  R. Gonzalez, «Alerta egoera gorenean, jihadisten mehatxuagatik», *Berria*, 2014-10-25

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13257444

 |

* Wd Datuak: Q13257444
**Home** (lit. etxea/herria) Pierce konderriko (Washington, AEB) erroldak izendatutako leku bat da. 2010eko erroldaren arabera, 1.377 biztanle zeuden. Komunitatea Key penintsulan dago, Carr Inlet-en urak mugatzen ditu eta Puget Sound-en hedapen bat da. Home hondartza-etxeen herri bat da nagusiki, nahiz eta XX. mendearen hasieran anarkisten komunitate utopikotzat jo zuten.

Hiru familik sortu zuten (George eta Sylvia Allen, Oliver eta Delana Verity, eta Frank eta Annie Odell) **Home Kolonia** 1896ko otsailaren 10ean. Taldea Glennis-en bizi izandu zen, Pierce konderriko ekialdeko Bellamite kolonia sozialista batean, koloniak behea jo arte. Gogobete gabe Glennis-en gertatutakoarekin, norbanako autonomia gehiago eredutzat izatea erabaki zuten.

26 akre lur bakoitza 7 dolarretan erosi ostean, taldeak, hamazazpi taldekideek, *Mutual Home Association* (lit. Etxe/Herri mutualistaren erakundea) gisa antolatu ziren 1898ko urtarrilean. Taldekideei 2 lursail akre saldu zitzaizkien haiekin nahi zutena egin zezaten, eta erakundeak lur gehiago erosteko erabili zituen irabaziak. Gainera, Martin Dadisman-ek 200 akre gehiago erosi zituen eta erakundeari dohaintzan eskaini zizkion. 1990ean, 91 biztanle zeuden Home-n, eta 155 1906an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Charles Pierce LeWarne, *Utopias on Puget Sound, 1885–1915*, Seattle, University of Washington Press, 1975; pp. 168-226.
2. ↑  J. W. Gaskine, "The Anarchists at Home, Washington," *The Independent*, Vol.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5887905
* Commonscat Multimedia: Home, Washington / Q5887905

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 264798839

 |

* Wd Datuak: Q5887905
* Commonscat Multimedia: Home, Washington / Q5887905
**Constance "Connie" M. Rockosi** (AEB, c. 1980) estatubatuar astronomoa da. Esnebidearen bilakaera aztertzen du.

Biografia
---------

### Ikasketak

Santa Cruzeko Kaliforniako Unibertsitateko Astronomia eta Astrofisika Departamentuko kidea da. 2001ean lortu zuen doktoretza, eta Sloan Digital Sky Survey-n (SDSS) erabili zen teleskopiorako kamera diseinatzen lagundu zuen.

### Ikerketak

Rockosik Esnebidearen bilakaera ikertzen du.
SDSS-IIren buru izan zen, halaber, Sloan zabaltzeko proiekturako, ulermen eta azterketa galaktikorako (SEGUE), eta SEGUEko ikertzaile nagusia da. Esne Bidea aztertzen du, batez ere egungo egoerara iristeko hartu zuen bilakaera. Berak uste du gure galaxiaren azterketaren bidez, eta hura sortzeko moduaren bidez, beste galaxia batzuen sorrera uler dezakegula bere sorkuntzaren gorriranzko lerrakuntza-fasean. Haren ikerketaren helburua da Esne Bidea eratzeko hartzekodun gertaera nagusien ondorioak aztertzea, galaxiaren zenbait propietate zergatik diren horrela ulertzeko.

Rockosik landu dituen aurreko ikerketa-proiektuak zeruaren eta izarren mapaketan oinarritu dira, izar-formazioak hobeto ulertzeko. Hari eta haren ikasleei gaur egun galaxia espiralak zergatik sortzen eta existitzen diren ulertzen laguntzeko jarraitu du ikerketak. 

2010ean, "*La alegría de las estadísticas*" izeneko dokumental batean agertu zen Rockosi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «UCO Lick Observatory» *ucolick.org*.
2. ↑   «Chemical Abundance Trends in the Milky Way Disk: Implications on the Origin of the Galactic Thick Disk» *eScholarship* (UC Santa Cruz) June 2012.
3. ↑   Koppes, Steve.  (15 de noviembre de 2007). «Sloan Digital Sky Survey: Universe of data changes face of astronomy» *Chronicle* (The University of Chicago) 27 (5).
4. ↑   Janek, Vanessa.  (6 de enero de 2015). *Hearing the Early Universe’s Scream: Sloan Survey Announces New Findings.*  Universe Today.
5. ↑   Moskowitz, Clara.  (10 de enero de 2012). *Milky Way Galaxy's Past Revealed Through New Star Census.*  Space.
6. ↑    *UCSC Faculty Pages.* .
7. ↑    *Dr. Rockosi's personal website.* .
8. ↑   Hillman, Dan.  (2010-12-07). *The Joy of Stats.*  Wingspan Productions (Noiz kontsultatua: 2022-09-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22096544
* **Identifikadoreak**
* MGP: 279964

 |

* Wd Datuak: Q22096544