recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Xabier Olano Jauregi** (Altzo, Gipuzkoa, 1959ko abuztuaren 30a) gipuzkoar politikaria da.

Biografia
---------

Enpresa zientzietan lizentziatua da Deustuko Unibertsitatean (1982), ikasketak Donostiako *Escuela Superior de Técnicos de Empresa* (ESTE) ikastetxean eginez. Ogasun eta finantza publikoetan aditua da.

Hiruerrietan (Gipuzkoa) idazkari kontu-hartzailea izan zen 1982tik 1989ra, Usurbilgo udaleko idazkaria 1989tik 1992ra, eta udal bereko kontu-hartzailea 1992tik 2011ra. Altzoko alkatea izan zen 1987tik 1991ra. Gipuzkoako Batzar Nagusietan Batzarkidea, hiru legealdiz (Herri Batasunako batzarkidea 1991-1995 eta 1995-1999 legealdietan eta Euskal Herritarrok alderdikoa 1999-2003 legealdian).

Gipuzkoako Foru Aldundiko Ogasun Zuzendaria izan zen 2011tik 2015era. Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko EH Bilduren hautagaia izan zen 2015eko foru hauteskundeetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Gipuzkoako Diputatu Nagusirako hautagaia aurkeztu dugu: Xabier Olano Jauregi»[*Betiko hautsitako esteka*], *EH Bildu*, CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  «Xabier Olano, Gipuzkoako ahaldun nagusi izateko EH Bilduren hautagaia», *EiTB*, 2014-10-04

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Xabier Olano*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19924211
* Commonscat Multimedia: Xabier Olano

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 116419

 |

* Wd Datuak: Q19924211
* Commonscat Multimedia: Xabier Olano
**Freud Museoa** (ingelesez: *Freud Museum*) Londresko Hampstead barrutian kokaturik dagoen museoa da, Camden udalerrian. Sigmund Freud mediku ezaguna bizi izan zen bertan bere bizitzako azken urtean. Ondoren Anna Freud alabaren etxebizitza izan zen.

Historia
--------

Sigmund Freud austriarra zen baina Nazien jazarpenagatik, 1938an familia hartu eta ihes egin behar zuen Frantziara, eta handik Ingalaterrara. 1939ko irailaren 23an hil zen bertan, minbiziak jota.

Anna Freud alaba ere psikoanalista ospetsu bat izan zen eta etxe honetan bizi izan zen 1982an hil zen arte. Etxea museo bihurtu zedin eskatu zuen eta bere nahia betez 1986an ireki zituen ateak.

Museoa
------

Beheko solairuan Sigmund Freuden estudioa eta liburutegia daude, bain eta jangela ere. Goiko solairuak Anna Freuden gela dago eta honekin bideogela bat eta sasoiko erakusketak egiten diren aretoa.

Sigmund Freudek austriako etxeko altzariak ekarri zituen Londresera, bai eta etxeko objetu eta tresna ugari ere. XVIII eta XIX mendeko austriar altzari margotuak daude ikusgai, Biedermeier garaiko mahai, armairu eta kutxak eta antigoaleko objetu ugari, ejipziarrak, greziarrak, erromatarrak eta ekialdekoak.

Iruditegia
----------

* Museoa.Museoa.
* Sarrera.Sarrera.
* Freuden estudioa.Freuden estudioa.
* Sigmund Freud-en estatua.Sigmund Freud-en estatua.
* Anna Freud-en plaka.Anna Freud-en plaka.

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: 20 Maresfield Gardens, Hampstead, London NW3 5SX
* Ordutegia: asteazkenetik igandera 12:00-17:00
* Metro geltokia:   Finchley Road

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1455777
* Commonscat Multimedia: Freud Museum, London

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133804699
* ISNI: 0000 0001 2288 0246
* BNF: 137535258 (data)
* GND: 5027998-1
* LCCN: n88284896
* SUDOC: 080170919
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1113113

 |

* Wd Datuak: Q1455777
* Commonscat Multimedia: Freud Museum, London
***Megalochelys*** Testudinidae familiako dortoka genero desagertu bat da, zeinaren fosilak Indiatik datozen. Inoiz izan den lurreko dortokarik handiena da; 2,5 metroko luzera zuen (gaur egungo dortoka erraldoien luzera halako bi baino gehiago) eta 4 tonako pisua. Bere hankak, elefante baten antzera, gorputzaren alboetan proiektatzen ziren eta atzealdeko oskol astunari eusten zioten. Bere hanka trinkoen oinplanoko kuxinek hanka bakoitzaren bost behatzen artean banatzen zuten pisu handia, azazkal sendoak izanda. Egungo ahaideak bezala, litekeena da belarjalea izan izana. Arrisku baten aurrean, burua eta hankak bere hezur-oskol astunean sar ditzake babesteko.

Pleistozenoko dortoka bat da, duela 2 milioi urteko. Indiako mendebaldetik eta Pakistandik (segur aski mendebalderago ekialdeko eta hegoaldeko Europaraino) Sulawesi eta Timorreraino zihoan banaketa-eremu bat zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paul, G.S. and Leahy, G.D. (1994). Terramegathermy in the time of the titans: Restoring the metabolics of colossal dinosaurs. Paleontol. Soc. Spec. Publ. 7, 177-198
2. ↑  Bakker, Robert. The Dinosaur Heresies. 1. New York: Zebra, 1996

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19848678
* Commonscat Multimedia: Megalochelys
* Wikispecies Espezieak: Megalochelys

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 2441679
* Paleobiology Database: 375518

 |

* Wd Datuak: Q19848678
* Commonscat Multimedia: Megalochelys
* Wikispecies Espezieak: Megalochelys
**Zeo** (antzinako grezieraz: Κοῖος, adimena), adimenaren titana zen. Titanak, Urano eta Gearen seme-alabak ziren.

Bere arreba Feberekin batera, distira eta ilargiaren titanidea zena, Zeo, Leto eta Asteriaren aita izan zen. Zeusek, Letorekin, Apolo eta Artemisa jainkoak izan zituen.

Zeok, izarren bitartez igartzea ordezkatzen zuen, baita zeruaren iparraldeko ardatza ere, noren inguruan izarrak biraka ari ziren, Polo izena jaso zuena beragatik (Πολος Polos, Zeoren epitetoetako bat zen).

Bere emaztearekin batera, Lurraren erdialdea ordezkatzen zuena (disko lau bat bezala ulertua), lehen jainko profetikoetako bat bezala nabarmendu zen, Zeo, bere aita Uranoren jakinduriaren bozeramalea, eta Febe bere ama Gearenarena izanez. Zentzu honetan, bere bi alabek, argikusmenaren bi adarrak ordezkatzen zituzten: Letok eta bere seme Apolok, argia eta zeruaren botere profetikoa presiditzen dute, Asteriak eta bere alaba Hekatek, gauekoarekin, iluntasun ktonikoarekin eta hilen izpirituekin beste horrenbeste egiten duten bitartean. Gainera, Apolok, bere denbora, Delfoseko orakulua, bere amamak presiditzen zuen Lurraren erdialdean, eta, neguan, lurralde hiperboreoetan, bere aitona Zeok ordezkatzen zuen poloaren artean banatzen zuen. Bi tokiak, herensugeek zainduak zeuden, Piton Delfosen eta Drako konstelazioa ardatzaren iparraldean, hauek, Titan bikotea ere ordezka zezaketelarik. Bertsio honen arabera, Zeo, Atenea jainkosak, Titanomakian, zerura bota zuen herensugea izango litzateke.

Gainontzeko titanekin batera, Zeusek eta gainontzeko olinpiar jainkoek bota zituzten, Tartaroan giltzaperatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182837

 |

* Wd Datuak: Q182837


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
**Yukiyo Mine**, japonieraz 峰 幸代, *Mine Yukiyo,* (Fukuoka, Japonia, 1988ko urtarrilaren 26a) softbol jokalari japoniarra da, eta harrapaitzaile gisa jokatzen du. 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen.

Olinpiar Jokoak
---------------

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Beijing 2008 Japoniako selekzioarekin parte hartu, eta urrezko domina irabazi zuen, AEBren selekzioaren (zilarrezko domina) eta Australiakoaren (brontzezkoa) aurretik. 

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan Japoniako urrezko domina irabazi zuen taldeko kide izan zen. Urrezko dominaren partidako 6. sarreran, enbrage-joko bikoitzean lagundu zuen talde amerikarraren aurka, Japoniaren 2-0eko markagailuari eusteko.
AEBk (zilarrezkoa) eta Kanadak (brontzezkoa) eskuratuko zituzten. Hauek osatu zuten Japoniako taldea: Haruka Agatsuma, Mana Atsumi, Yamato Fujita, Miu Goto Nodoka Harada, Yuka Ichiguchi, Hitomi Kawabata, Nayu Kiyohara, Yukiyo Mine, Sayaka Mori, Minori Naito, Yukiko Ueno Saki Yamazaki, Eri Yamada eta Yu Yamamoto-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2008 | BeijingTxinako Herri Errepublika Txina
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Softbolaemakumezkoa. |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Softbolaemakumezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Blum, Ronald.  (July 27, 2021). «Japan beats US 2-0, turns incredible double play to win Olympic softball gold» *Santa Cruz Sentinel*.
2. ↑  «Yukiyo Mine» *olympedia.org* 2022-03-28an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Yukiyo Mine»[*Betiko hautsitako esteka*] Olympics.com 2022-03-28an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Softbola, emakumezkoa, emaitzak 2008" olympedia.org **(Ingelesez)**
5. ↑  "Softbola, emakumezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509066

 |

* Wd Datuak: Q509066
Kintoek fisikoki ezaugarri batzuk izan behar zituzten, esaterako gutxieneko altura bat. Argazkian, altura neurtzeko tresna.
2019ko kintoak Espainiako Pinilla de Toro herrian.
**Kintoak** ziren urtean derrigorrezko soldaduskara joan behar ziren herri baten gazteak. Tradizioa, berez, Espainiarra da. Espainian soldadutza desagertu den arren (benetako azken kintoak 1982an izan ziren), leku askotan kintoak jai-tradizio bihurtu dira, eta, horren ondorioz, gazteek, adin-nagusitasuna betetzean, antzinako kintoak gogoratzeko, festa moduko bat egiten dute. Euskal Herriko zenbait herritan ere tradizio hori gorde egin da.

Adin nagusitasunera heltzean kultura indigenetan ugaritzen den "iragate-ohikune" antzekotzat ere har daiteke kintoena. Kintoa izatea nagusi berri izatea zen, "gizona" garaiko hizkuntzan. Adin nagusitasun horrek kintoei zenbait pribilegio ematen zizkien: herriko festak antolatzen zituzten, erokeriak egiteko ahalbidea, errito batzuk beetetzea... Gazteentzat oso une garrantzitsua zen. 

Urte bereko kintoek lotura berezia zuten haien artean eta, urtero, biltzen ziren bazkaria ospatzeko. Soldaduskara gizonezkoak bakarrik joaten ziren baina, gaur egun, festa ospatzen den tokietan, normalean, urte bereko emakumeek ere parte hartzen dute.

Hitzaren jatorria
-----------------

Izena kintetatik dator, lehenik Gaztelan eta gero Espainian, 1730 eta 1912 bitartean indarrean egon zen armadarako jendea errekrutatze sistema diskriminatzailea, Gaztelako Joan II.aren erregealdian (1406-1454) sortua zen, non bost gizonetik batek (hortik "kintoa") armadan zerbitzatu behar zuela ezarri zen; Filipe V.a Espainiakoak 1705ean berriz berritu zuen xedapen hori.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  José Canga Argüelles: *Diccionario de hacienda*, 190.or. (1827).

Ikus, gainera
-------------

* Inutilaren eguna, Etxarri Aranatzen egiten den festa kritikoa.
* Iragate-ohikune

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9065393
* Commonscat Multimedia: Quintos

---

 |

* Wd Datuak: Q9065393
* Commonscat Multimedia: Quintos
*Artikulu hau ibaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Wabash».*
**Wabash** (ˈwɔːbæʃ ahoskatua) Estatu Batuetako ibaia da, Ohio ibaiaren adar nagusienetariko bat dena. 810 kilometroko luzera eta 103.500 km²ko arroa ditu.

Administratiboki, ibaia Illinois — Edwards, White, Crawford, Wabash eta Lawrence konderriak —, Indiana — Huntington, Wabash, Cass, Fountain, Gibson, Posey, Knox, Sullivan, Vigo, Vermillion, Parke, Warren eta Tippecanoe konderriak — eta Ohio -Mercer konderria- estatuetatik igarotzen da.

Wabash ibaia Indiana estatuko ibaia da, eta Paul Dresserren *On the Banks of the Wabash, Far Away* (euskaraz: «Wabash ibaiaren ertzean, urrun») abestiaren gaia.

Historia
--------

Wisconsin glaziarra duela 14.000 urte urtu zenean, urtzearen uren zati batek Maumee aintzira proglaziala osatu zuen, Erie aintziraren aurrekoa. Azkenik, urtzeak Fort Waynetik (Indiana) gertu zegoen glaziar mutur bat gainditu zuen eta Maumee Torrenten hego-mendebalderantz drainatu zuen hondamenez. Uholdeak Wabash ibaiak gaur egun erabiltzen duen alubioi-haran handia zizelkatu zuen.

«Wabash» izena «Ouabache» ibairako toponimo frantsesaren transkripzio ingelesa da. Merkatari frantsesek ibaiari Miami amerindiarrek ibaiari ematen zioten izenaren arabera deitu zioten, «waapaahšiiki» (euskaraz: «distira egiten duen zuria»). Izenak ibaiaren argitasuna islatzen du Huntington konderrian (Indiana), non ibaiaren hondoa kareharrizkoa den. Bitxikeria historiko bat da hori, gaur egun ibaiaren hondoa jada ez baita ikusten, urak duen nekazaritza-kutsadura eta sedimentazioa direla eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  U.S. Geological Survey. National Hydrography Dataset high-resolution flowline data. The National Map **(Ingelesez)**
2. ↑  Bright, William *Native American Placenames of the United States*. 2004. Norman: University of Oklahoma Press, 537. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q196183
* Commonscat Multimedia: Wabash River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526648
* GND: 4395397-9
* LCCN: sh85144491
* NKC: ge652169
* NARA: 10043959
* SUDOC: 196241162
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2248546

 |

* Wd Datuak: Q196183
* Commonscat Multimedia: Wabash River
*Europaren bahiketa*, Tiziano, ca. 1560 (Isabella Stewart Gardner Museoa) Boston).

  

Greziar mitologian, **Europa** (antzinako grekoa: Εὐρώπη, *Eúrṓpē*), Tiroko emakume feniziar bat zen, Europa kontinenteari bere izena emango ziona.

**Europa**ri buruzko bi mito daude greziar mitologian. Baten arabera, Zeus jainkoak, zezen bihurturik, Europa limurtu zuen, eta Kretara eraman; orduan, Zeusek bere jainkotasuna azaldu zion, eta Europa Kretako lehenengo erregina bilakatu zen. Beste mito baten arabera (Herodoto Halikarnasokoaren arabera), berriz, minostarrek bahitu eta Kretara eraman zuten.

Iturrien arabera, datuak ez dira beti berdinak, baina puntu batzuetan bat datoz: Europa feniziarra zen, eta haren leinuaren jatorrian Io printzesa mitikoa zegoena. Bestela, Agenor feniziar erregearen eta Tiro hiriko Telefasa erreginaren alaba zela ageri da iturrietan. Iliadan, berriz, Agenorren semearen alaba zela ageri da. Bi anaia zituen: Kadmo (berarekin eraman zuen alfabeto grekoa Greziara) eta Zilix, Zilizia eskualdeari izena eman ziona.

Kretara iritsitakoan, Zeusengandik hiru seme izan zituen: Minos, Radamantis eta Sarpedon.

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165170
* Commonscat Multimedia: Europa (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43147663085660552198
* GND: 118531409
* LCCN: nb2016018029
* NKC: jo2016908813
* SUDOC: 02975755X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165170
* Commonscat Multimedia: Europa (mythology)
**V&A Dundee** Eskoziako Dundee hiriko diseinu museoa da. Victoria and Albert Museum Dundee du izen ofizial osoa, era Londrestik kanpo dagoen Victoria and Albert Museum delakoaren lehen adarra da.

Arkitektura
-----------

Kengo Kuma arkitektoak diseinatutako eraikin bat da, 2018an eraikia. Zurez estalitako paretak nabarmentzen dira barrualdean, eta kanpotik itxura bertsuko plakak, baina kasu 

honetan prezeski prozesatutako porlan grisezkoak dira plakok (2.500 ale guztira).

Porlanezko plakek ematen diote labar forma kanpoaldeari.
Dundeeko kaian kokatua, formak itsasontzi bat ekar dezake gogora, baina Kumak esana da Eskoziako ekialdeko itsaslabarrek inspiratutako labar artifiziala bat egin nahi izan zuela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Waite, Richard.  (2018-09-12). «V&A Dundee: First look inside Kengo Kuma’s ‘stunning’ museum» *The Architects’ Journal* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43674688
* Commonscat Multimedia: Victoria and Albert Museum, Dundee

---

 |

* Wd Datuak: Q43674688
* Commonscat Multimedia: Victoria and Albert Museum, Dundee
**Huron herria**, **huronak** edo **huroiak**, baita **wyandot** edo **wendat** izenez ezagunak ere, Ipar Amerikako herri irokes hiztun bat da. Irokes herrien barnean sailkatua dago.

Izena
-----

Beren izendapenari buruzko hainbat teoria daude:

* Batzuen ustez, euskal baleazaleek eman omen zieten, gainean jantziak zeramazkiten hudo edo huroien larruazaleak zirela eta.
* Beste batzuen arabera, frantsesezko *hure* ("arlote") hitzetik omen dator, alegia, mespretxuzko izendapena.

Lurraldea
---------

Jatorriz Ontario aintziraren iparraldeko kostaldean bizi zen, Kanadaren hegoaldean, baina denborarekin gaur egungol Michigan, Wisconsin eta Ohio estatuen lurraldetara hedatu ziren.

Bizimodua
---------

Mila lagun inguruko komunitateetan bizi ziren, irokesen antzera beren bizimodua nagusiki arto, babarrun eta kalabaza ereinketan oinarritzen zen, horri ehiza eta arrantza gehituz. Egurrezko kanoak eraikitzen oso trebeak izaki, beren lurraldeen mugetatik haratagoko merkatal harremanak ezarri zituzten.

Gaur egun
---------

Gaur egun AEBetako Michigan, Wisconsin eta Ohion 5.900 kide eta Kanadako Quebeceko erreserbetan 3.000 kide inguru bizi dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213396
* Commonscat Multimedia: Huron

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85063182
* NKC: ph1107634
* AAT: 300017583
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213396
* Commonscat Multimedia: Huron
*Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako amerindiar herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Cheyenne».*
**Txeieneak** Ameriketako Estatu Batuetako Zabaldi Handietan bizi den amerindiar herri bat da.

Txeiene herria bi tribu edo taldetan banaturik dago: Sotaeo'o tribua (Sutaioak) eta Tsétsêhéstâhese (Tsitsistak). Txeiene hitza sioux hizkuntzatik eratorria da eta "Cree Txikia" esan nahi du. Erreserbetan sartu aurretik arapaho eta lakota (siux) herrien aliatuak izan ziren. Garai hartan txeiene herria Zabaldi Handietan barna hedatzen ziren hamar taldetan banatzen zen. Hasi hegoaldetik Colorado estatuan, eta iparraldeko Hego Dakotako Black Hills mendilerroa arte. XVII. mendearen erdialdera talde hauek elkarbanatzen hasi ziren, batzuk Black Hills mendietan mantendu ziren, beste batzuk ordea, Colorado estatuaren erdialdean dagoen Platte ibaiaren inguruan mantendu zirelarik.

Gaur egun iparraldeko txeieneak Montana estatuko hego-ekialdean dagoen euren erreserban bizi dira. Aldiz, hegoaldeko txeieneak eta arapahoak Oklahoma estatuko erdialdean bizi dira. Gaur egun denera 20.000 lagun inguru dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

* Iparraldeko txeieneen webgunea **(Ingelesez)**
* Txeiene-Arapaho webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322951
* Commonscat Multimedia: Cheyenne

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85023188
* NKC: ph128062
* NARA: 10637182
* AAT: 300017644
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q322951
* Commonscat Multimedia: Cheyenne
**Zmapp** ebolaren birusaren kontrako tratamendu bat da. 2014an hasi ziren gizakietan probatzen.

ZMappa hiru antigorputz monoklonal dituen serum esperimentala da, ebolaren birusari aurre egiteko eta horrek sortzen duen sukar hemorragikoa geldiarazteko sortu dena. Txertoekin ez bezala, ZMappa kutsatuta dauden pertsonei ematen zaie.

Produkzioa
----------

Mapp Biopharmaceutical Inc. enpresa estatubatuarrak egin duen medikamentua da, LeafBiorekin (Mapp Biopharmaceutical enpresaren merkaturatzerako filiala), Defyrus Inc.-ekin (Toronto), AEBko Gobernuarekin eta Kanadako Osasun Agentzia Publikoarekin batera.

Konposizioa eta produkzioa
--------------------------

Transgenikoki produzitutako eta *Nicotiana benthamiana* espezieko tabako landareetan kultibatutako hiru antigorputz monoklonalek osatzen dute tratamendua.

Lehenik, nahi diren antigorputzen geneak *Nicotiana benthamiana* landarearen bi birusetan jarri behar dira. Ondoren agrobacteriumarekin horren zelulak kutsatzea lortzen da. Hala, landareak antigorputzak sortzen ditu, ondoren erauzi eta purifikatuko direnak. Prozesuaren ziklo honek bi aste inguru irauten ditu. Hala ere, produkzio ziklo osoa egiteko hainbat hilabete behar dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  «Zer da ZMapp?»[*Betiko hautsitako esteka*], *EiTB*, 2014-08-21

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17486688

 |

* Wd Datuak: Q17486688
**Euridize**, (grezieraz Ευρυδίκη) greziar mitologian, Traziako ninfa auloniade bat zen. Egun batean, Orfeok ezagutu eta elkar maitemindu ziren. Euridize eta Orfeoren arteko ezkontza egunean, Aristeo neska bahitzen saiatzen da, Orfeoren arerioa zen artzain bat. Euridizek ihes egiten du, baina, korrikan doala, oharkabean, sugegorri bat zapaltzen du, eta honek, oinean horzka egiten dio, Euridize hilez.

Orfeok, desesperaturik, Hadesera jaistea erabakitzen du, bere maitearen bila. Iristerakoan, Karonteri, bere txalupan, Estigia aintziraren beste aldera eramateko eskatzen dio, baina Karontek, ezezkoa ematen dio. Orfeo, bere lira jotzen hasten da, txaluparia liluratuz, nork, azkenean, beste ertzera eramatea onartzen duen. Modu berean konbentzitzen du Hadeseko zaindaria den Zerbero zakurra, ateak ireki diezazkion. Jada Hades jainkoaren aurrean, honi, bere maiteagatik erregutzen dio, eta honek ere, Orfeoren lirak liluraturik, onartu egiten du, baina baldintza batekin: Orfeok ez du Euridizeren aurpegia ikusi behar Infernutik irten arte.

Orfeok Hades osoa zeharkatzen du bere irteera bidaian, baina, azken atera iristear zegoela, bere egonezina baretu ezinik, bere burua biratzen du, Euridizeren aurpegia ikusteko. Une horretan, Orfeok Euridize betirako galtzen du, eta berriz itzal bihurtua da neska, Orfeo, infernutik kanporatua den bitartean, betirako, bere maiteagandik banandua geratuz.

Orfeo eta Euridizeren istorioa, zenbait operen argumentua da, Jacopo Perik 1600ean idatzitako Euridize, Claudio Monteverdik 1609an idatzitako Orfeo eta Christophe Willibald Gluckek 1762an idatzitako Orfeo eta Euridize operena horien artean.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Euridize, Iloren emaztearen eta Laomedonteren amaren izena ere bazen, biak Troiako erregeak.
* Euridize, Tebaseko errege zen Kreonteren emaztearen izena ere bazen. Bere seme Hemonek bere buruaz beste egin zuela jakin zuenean, bere buruaz beste egin zuen.
* Iturri batzuek, Euridize izena, Eneasen emazteari ere ematen diote
* Euridize, iturri batzuek, Nestorren emazteari ematen dioten izena ere bada.
* Euridize, Athenaren zalduna den Lira konstelazioko Orfeoren maitea ere bada Saint Seiya edo Zodiakoko Zaldunak izeneko animean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208588
* Commonscat Multimedia: Eurydice

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42649968
* GND: 119507706
* LCCN: n2014043595
* NKC: jo20231181788
* SUDOC: 030162211
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208588
* Commonscat Multimedia: Eurydice
Herrialde ezberdinetako zotzak:
  
• Taiwango melaminakoak
  
• Tibeteko banbuzkoak
  
• Vietnamgo palmondozkoak
  
• Koreako altzairuzkoa, sujeoan erabiltzen den goilararekin
  
• Japoniako bi pare eta umeentzako parea
  
• Banbuzko erabilera bakarrekoak (paperean bilduta).

**Zotzak** sukalde tresneria gisa erabiltzen diren luzera berdineko makil pare batzuk dira. Ekialdeko Asiako herrialde gehienetan hiru milurtekoz erabili dira. Esku nagusiz eusten zaie, atzamarrez bermaturik eta eskuaren luzapen gisa, janari zati txikiak jasotzeko.

Txinatarrek erabili zuten lehen aldiz, geroago, zotzak Ekialdeko Asiako euren esfera kulturaleko beste herrialde batzuetara zabaldu ziren, Japonia, Korea, Vietnam eta Taiwanera, besteak beste. Txinatar etnikoak emigratu ahala, zotzak zenbait elikagai etnikotarako tresna gisa erabiltzen hasi zen Hego eta Hego-ekialdeko asiar herrialdeetan, hala nola Kanbodia, Laos, Nepal, Malaysia, Myanmar, Singapur eta Thailandian. Laos-en, Myanmarren, Thailandian eta Nepalen, oro har, zotzak fideoak kontsumitzeko baino ez dira erabiltzen. Era berean, zotzak lotuak izan dira Hawaiiko asiar janariarekin, Ipar Amerikako mendebaldeko kostarekin, eta mundu osoko asiar komunitateekin.

Zotzak leunduta daude, eta sarritan grabatuak izaten dituzte. Normalean egurrez, banbuz, metalez, boliz eta zeramikaz eginak daude. Baina gaur egun, gero eta eskuragarriagoak dira material ez-tradizionaletan, hala nola plastikoan, altzairuan eta titanioan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81980
* Commonscat Multimedia: Chopsticks

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15093145p (data)
* LCCN: sh88007029
* NDL: 00562990
* NKC: ph879249
* AAT: 300200657
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81980
* Commonscat Multimedia: Chopsticks
**Eraulgo artea** Nafarroako Deierri udalerrian Eraul kontzejuan dagoen arte erraldoi bat da, Quercus ilex espeziekoa. 1991an Nafarroako Monumentu Naturala izendatua izan zen, eta hain zuzen ere, zerrendako lehenengo zuhaitza da.

Kokalekua
---------

**Eraul** herriko kaletatik ikusten da ekialdera 500 metrora, Abartzuzara doan pistan, San Pedro ermitako errebueltaren parean.

Ezaugarriak
-----------

Zuhaitza 11 metro luze da eta 1,30 metro zabal enborreko diametroan. Nafarroako zuhaitz zaharrenetakoa da eta 500 urte baino gehiago ditu. "Gaztetxo" bat zen Gaztelak Nafarroa Garaia konkistatu zuenean. Aspaldiko enbor indartsutik hiru adar nagusi ateratzen ziren, orain dela 20-30 urte artean bi adartza zituen. Gaur egun bakarra geratzen zaio eta desoreka horren ondorioz enborra zabal eta hustua erabat zabalduta dago eta okertuta geratzen den adar nagusi horren aldera. Hala ere zutik eta sendo dirau.

* 
*

Audio-ipuina eta ilustrazioa
----------------------------

Eraulgo artearen ilustrazioa (Deierri, 2022)

2022ko ekainaren 4an "Eraulgo artea" izeneko audio-ipuina eta ilustrazioa estreinatu ziren. Bai ipuina eta baita ilustrazioa ere Eraulgo artearen inguruan ardazten dira, eta protagonista ditu Patxo, Eraulgo haur bat, eta Basajaun. 

> "Aspaldi-aspaldian, urtxintxak Nafarroa mutur batetik bertzera lurra ukitu gabe gurutzatzen zuelarik, Eraul basoz inguraturik zen. Eta oihan haietan animalia anitz zegoen: untxiak, saguak, hontzak, erbiak, azeriak, otsoak… Herrikoek, hala ere, erraten zuten Basajauna ere bazela. Egia da ordura arte inork ez zuela ikusia; baina ilargi beteko gauetan —otsoak uluka hastean—, bertzelako orroak aditzen ziren, eta, guzien erranetan, Basajaunarenak bide ziren. Horregatik, ez zen inor basora bakarrik sartzen, are guttiago gauez."
> 
> 

Ipuina Ines Bengoa ipuin kontalariak sortu eta grabatu zuen, eta ilustrazioa Irati Fernandez ilustratzaileak. Ekimenaren bultzatzaileek, Deierriko udalak eta Irantzu euskara zerbitzuak, gurasoentzako aholku sorta prestatu zuten ipuinari eta ilustrazioari are eta xuku gehiago ateratzeko, besteak beste ipuina artean bertan entzutea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nafarroako Gobernuaren 165/1991 Foru Dekretua, 1991eko apirilaren 25ekoa, Nafarroako zenbait zuhaitz aparteko *monumentu natural*izendatzekoa. *Nafarroako Aldizkari Ofiziala*, 6. zenbakia, 1991-05-17.
2. ↑   Inaxio, Inaxio.  (2010-10-19). «Eraulgo artea | Euskal-Herria.Org» *luberri.net* (Noiz kontsultatua: 2019-05-14).
3. ↑    C.C. Montalban G.E. (Ayto. Yerri-Deierriko Udala).  (2022-06-04). *Eraulgo artea audio-ipuina.*  eranafarroa.eus, Deierriko Udala.
4. ↑    C.C. Montalban G.E. (Ayto. Yerri-Deierriko Udala).  (2022-06-04). *Eraulgo Artea (ilustrazioa).*  eranafarroa.eus.
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Kisulabeko haritza (Jaunsarats, Basaburua, Nafarroa)
* Beheitikolandako haritza (Jaunsarats, Basaburua, Nafarroa)
* Zuhaitz apartekoak
* Monumentu naturalak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106874897

 |

* Wd Datuak: Q106874897
V-Cube 6a ebatzia
**V-Cube 6**, Rubiken kuboaren 6x6x6 bertsioa da. Panagiotis Verdesek asmatu zuen eta Verdes Innovations SA izeneko bere konpainiak ekoizten du.

Deskribapena
------------

Buruhausgarria, kuboaren azalean ikusgai dauden 152 atalez osatua dago. Badaude, baita ere, 60 atal mugikor kuboaren barnean ezkutatuak, eta beste 6 atal erdiko egiturari erantsita daudenak. Buruhausgarri honek, V-Cube 7aren mekanismo berbera erabiltzen du, azken honetan, ezkutatutako atalak ikusgai egiten diren arren.

Ebazpenak
---------

V-Cube 6 desmuntatua
V-Cube 6 ebazteko erabil daitezkeen metodo ugari daude. Geruzaz geruzako metodoa, 3x3x3ko kuboa ebazteko erabiltzen dena ere erabil daiteke V-Cube 6arentzat. Beste metodo bat, kolore bera duten erdiko atalak elkartzea da, eta, ondoren, elkartutako erdiko atalen kolore bera duten ertzekin bat egitea. Behin hau egin ondoren, kubo hau, 3x3x3ko ohiko kuboa bailitzan ebaz daiteke, soilik kanpoko geruzak mugituz. V-Cube 6a honela ebaztean, ohiko 3x3x3ko kuboarekin ebaz ezin daitezkeen posizio batzuk lor daitezke. Adibidez, ertz pare bakar bat, alderantzikatua gera daiteke, edo, kuboak, permutaketa bakoiti bat izatearen itxura izan dezake, hau da, bi atal, itxura batean, euren posizioak aldatuta egotea (3x3x3 kuboan ezinezkoa dena). Egoera hauek, paretze akats bezala ezagutzen dira, eta V-Cube 6an sekuentzia berezi baten bidez ebaz daitezke.

Antzerako buruhausgarriak
-------------------------

* Rubiken kuboa
* V-Cube 7
* Skewb
* Dogic
* Square One
* Irakaslearen kuboa
* Kuboku
* Sakelako kuboa
* Rubiken mendekua
* Skewb diamantea
* Skewb Ultimate
* Pyraminx
* Megaminx

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2357537
* Commonscat Multimedia: V-Cube 6

---

 |

* Wd Datuak: Q2357537
* Commonscat Multimedia: V-Cube 6
Horiz markatua: administradore baten atzeko ateko pasahitza kodean ezkutatuta.
**Atzeko atea** (ingelesez: *backdoor*) programa edo sistema baten edozein ahulgunea da, zeinaren bidez baimenik gabeko pertsona batek haren segurtasun-murrizketak eta -neurriak saihestu ditzakeen eta hara sartzeko aukera izan dezakeen. Aplikazio baten hasierako diseinuan aurreikusitako mekanismo bat izan daiteke, haren mantentze-lanak egiteko pentsatua dagoena, edo aplikazioaren diseinatzaileek aurreikusi gabeko ahultasun ezezagun bat izan daiteke. Kasu batean zein bestean, hirugarren pertsonek aurkitutakoan legez kontrako helburuetarako erabil daitezke.

Atzeko ate ezagunak
-------------------

Atzeko aterik ezagunenak Back Orifice eta NetBus dira, atzeko lehen ateetako bi, gaur egun ere indarrean daudenak, baina kopuru txikiagoan, antibirus gehienek detektatzen baitituzte. Oso ezaguna den beste bat SubSeven da, munduan milioika ordenagailutan ere sartu zena.

netcat hackingerako eta sareak administratzeko tresnetako bat da, atzeko ateak irekitzeko eta horietatik babesteko erabil daitekena. Hasiera batean Unix sistemetarako garatua, gaur egun Microsoft Windowserako ere eskuragarri dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [SPRI. Industria Berriaren Hiztegia] [2020]
2. ↑   **(Ingelesez)** Richtel, Matt.  (1998-8-4). «Hacker Group Says Program Can Exploit Microsoft Security Hole» *The New York Times*.
3. ↑   **(Suedieraz)** «Offer för porrkupp» *Expressen* 2004-11-28.
4. ↑   **(Ingelesez)** Vacca, John R..  (2006). *Guide to Wireless Network Security.*  Springer Publishing, 266 or. ISBN 978-0387954257..
5. ↑  GNU Netcat **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau Euskal Herria eta Kataluniako espainiar mugimendu nazionalistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Unionismo».*
Espainiako Monarkia, gaur egungo espainiar unionismoaren ikur nagusia.
**Espainiar unionismoa** Espainiako Erresumaren batasuna defendatzen duen ideologia da. Espainiar nazionalismoaren barneko adar edo azpi-ideologia bat da.

Eusko abertzaletasunaren eta kataluniar nazionalismoaren edota kataluniar independentismoaren guztiz aurka dago, Hego Euskal Herriak eta Hego Kataluniak Espainiar Erresumaren batasunaren barnean iraun behar dutela jotzen baitu. Euskal Herriaren, Kataluniaren eta Katalan Herrien autodeterminazio eskubidea ukatzen du.

Sorrera
-------

Izendapen hau 2000ko hamarkada aldera Hego Euskal Herrian sortu edo agertu zen, eta Hego Euskal Herrian espainiar nazionalismoak Espainiako Erresumaren batasuna defendatzeko eta Irlandan britainiar unionismoak Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batuaren batasuna defendazeko bi joeren parekidetasuna azpimarratzeko sortua izan zen. Maiz, "unionismoa" edota "unionistak" euskal abertzaleek espainiar nazionalistek erabiltzen dituzten "konstituzionalismoa" edota "konstituzionalistak" izendapeneei kontrajartzeko aipatzen dituzten izendapenak dira.

Ikus gainera
------------

* Unionismo (Irlanda)
* Euskal abertzaletasuna
* Nabarrismoa
* Euskozaletasuna

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7573482

 |

* Wd Datuak: Q7573482
**María Belmonte Barrenechea** (Bilbao,1953) idazlea, itzultzailea eta ikertzailea da. Katalanezko eta gaztelaniazko interprete gisa lan egiten du.  Bere literatur lanen artean, honako hauek nabarmentzen dira: *Peregrinos de la belleza* (2009)*, Viajeros por Italia y Grecia* (2015)*, Los Senderos del mar* (2017)*, En tierra de Dioniso* (2021)*.*

Ibilbidea
---------

Euskal Herriko Unibertsitateko Gizarte Antropologiako Departamentuak doktore titulua eman zion 1995ean, Erlijioen Historian oinarritutako tesiarekin. Harrezkeroztik, ikertzaile eta itzultzaile lanetan aritu da gaztelania eta katalanez. Literatura-idazle gisa egindako ibilbidean, bere lana mundu klasikoaren kulturak markatu du: Greziak eta Erromak. Honez gain, *Leonard Cohen*, *Henry Miller*, *Vernon Lee* eta beste idazle batzuen eragina izan du.

María Belmontek *En Tierra de Dioniso* liburuan egindako prosa *Diario de Mallorca* egunkariko partaidea den Biel Mesquidak honela katalogatu du:

*[...] oroitzapenez, tokiz eta pertsonaiaz beteriko Mazedonia grekoaren ikuspegi pertsonala, besterenezina, jakituna, poetikoa eta entretenigarria.*

*FanFan* aldizkariko *Alfredo Urdaci* kazetariak berriz honela dio:

*[...] ikusezina* *argitzeko irrikaz dago, eta, hori lortzeko, historiako pertsonaiei eta beste bidaiari batzuei dei egiten die leku bakoitzaren arima bereganatzeko. Horrek denbora eta dedikazioa eskatzen ditu.*

Idazlanak
---------

* *Peregrinos de la belleza* (2009)
* *Viajeros por Italia y Grecia* (2015)
* *Los senderos del mar. Un viaje a pie* (2017)
* *En tierra de Dioniso* (2021)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Belmonte, María» *datos.bne.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «María Belmonte: "Hay una inmensa poesía en las historias que cuentan las ruinas"» *El Español* 2021-02-23 (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Maria Belmonte» *www.acantilado.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** FLM - CONACULTA. «María Belmonte» *Enciclopedia de la Literatura en México*.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valenzuela, Alfredo. «Belmonte: "Las humanidades ayudan a conocer la urdimbre de la vida"» *elobrero.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «En tierra de Dioniso» *www.acantilado.es* (Noiz kontsultatua: 2023-05-10).
7. ↑   «En tierra de Dioniso | Editorial Acantilado» *ACANTILADO*.

Kategoriak
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106263872
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306348713
* ISNI: 0000 0004 1647 8623
* BNE: XX4419753
* BNF: 177167107 (data)
* CANTIC: a11765926
* LCCN: n96065358
* UB: a1328876

 |

* Wd Datuak: Q106263872
**Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo Nazioarteko Aireportua** (gaztelaniaz: *Aeropuerto Internacional Capitán de Corbeta Carlos A. Curbelo* (IATA: **PDP**, ICAO: **SULS**) **Laguna del Sauce Nazioarteko Aireportua** izen ofizial ohiarekin ere ezaguna eta **Punta del Este Nazioarteko Aireportua** bezala ezagutzen dena, Uruguaiko Punta del Este zerbitzatzen duen aireportu bat da, ondoko Maldonado udalerrian kokatua. Consorcio Aeropuertos Internacionales SA (CAISA) enpresak kudeatzen du. Aireportuak 14 kilometres (8.7 mi) Maldonadoren ipar-mendebaldean. cc vv bb nn mm

Carlos Ott arkitektoak diseinatutako terminalaren eraikina 1997an inauguratu zen. Gabriel Gurméndez Armand-Ugon Uruguaiko Garraio eta Herri Lan ministro ohia aireportuko zuzendari nagusia izan da.

Aireportua zibila eta militarra da. Uruguaiko Armada Nazionalak bere base nagusia (eta bakarra) du hemen itsas hegazkinaren armarako.

Trafikoa
--------

Aireportuak ondoko Punta del Estera doazen bidaiariei ematen die zerbitzua batez ere, nahiz eta Maldonado inguruetako hirietara ere ematen duen.

Aireportuak normalean bidaiari kopurua hazi egiten du hego hemisferioko udako hilabeteetan. Aireportura hegan egiten duten bidaiari gehienak Buenos Airesetik datoz. Nazioarteko zerbitzua Argentina, Brasile eta Paraguaitik ere eskuragarri dago.

Aireportuak hegazkin mota asko kudeatu ditzake gorputz zabalak barne, nahiz eta normalean Boeing 737 eta Airbus 320 bezalako tamaina ertaineko hegazkinak eta ATR 42 bezalako turbo-hegazkinak erabiltzen diren aireportu honetan.

Hegazkinak eta helmugak
-----------------------

Txantiloi:Airport-dest-list

Estatistikak
------------

Aireportua gaur egun Uruguaiko bigarren aireportu jendetsuena da, bai bidaiarientzako zerbitzuan, bai hegaldi erregularretan.

| Trafikoa | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 | 2004 | 2003 | 2002 | 2001 | 2000 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bidaiariak | nd | 210.988 | 217.006 | 228.401 | 230.649 | 174.167 | 150.394 | 210.671 | 225.968 |
| Karga (tonak) | nd | nd | 285 | 361 | nd | nd | nd | 11 | 13 |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Airport information for Capitán Corbeta C.A. Curbelo International Airport at Great Circle Mapper.
* Current weather for the Maldonado area at NOAA/NWS
* Accident history for Punta Del Este Airport at Aviation Safety Network
**Union konderria** (ingelesez: *Union County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jonesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 17.808 biztanle zituen, Union kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Union konderriak 1.093,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,5 ura dira. Beste 1.070,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.808 pertsonetatik 17.317 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 863 dira. 151 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 52 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 216 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Union County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486458
* Commonscat Multimedia: Union County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159442216
* LCCN: n80034214
* NARA: 10039297
* **Lekuak**
* OSM: 1800900
* TGN: 2000534

 |

* Wd Datuak: Q486458
* Commonscat Multimedia: Union County, Illinois
Aparkalekuan gorde diren hormak.
**Iruñeako maqbara** edo hilerri musulmana 2002an aurkitu zuten Gazteluko plazan aparkaleku bat eraikitzeko egindako lanetan, baina ez dago erabat zulatuta. Iberiar penintsulan identifikatutako zaharrena da, eta VIII. mendean erabili zen, gerora dokumentatutako erabilerarik izan gabe; horren arabera pentsatzekoa ondoren musulmanen presentzian gutxitu egin zen Iruñean. Aztarnategia ez zen gorde.

Aurkitutako gorpuak
-------------------

Landutako eremuan 172 hilobi islamiko identifikatu ziren, eta horietan 177 hezurdura berreskuratu ziren kontserbazio-egoera desberdinetan. Pertsona helduak zein adin desberdinetako haurrak ziren, eta, beraz, baztertu egiten da gerra zehatz batekin lotutako hileta-espazioa izatea, baizik eta lurraldean finkatutako populazio musulman baten hilerria. Identifikatutako hileta-errituala argi eta garbi islamiarra zen Patxuka de Miguel eta Lara Fontecha ikerlariek egindako azterketen arabera.

Gorputzek ez zuten ostilamendurik, eraztun bat, brontzezko plaka bat eta adar-zati bat aurkitu zituzten arren. Hau ohikoa da maqbaraetan.

Gorpuzkinek batez beste 167 zentimetroko altuera zuten gizonen irudia uzten dute, eta emakumeen kasuan 156koa zen. Lurperatutako pertsonen artean, 1-4 urte bitarteko hezurdurak nagusi ziren argi eta garbi, eta behera egin zuten ondoz ondoko adinetan; datu hori espero zitekeen, garaia kontuan hartuta. Azterketa genetikoak honako hau erakusten du: biztanleriaren konplexutasun handia, aztertutako gizonen bi herenek gurasoen markatzaile afrikarrak dituzte, eta emakumeen kasuan txikiagoa da. Beraz, genetika afrikarra, lokala eta mistoa zuten gizon eta emakumeak bizi ziren bertan; horrek Afrika iparraldetik Iruñean bizi izan ziren biztanleen lehen belaunaldia irudikatzen du. Datu horrek Iruñea «mairuen hiri» gisa aipatzen zuten iturri idatzietan jasotakoa baieztatuko luke, 714 edo 715 urteen inguruan penintsularen inbasio islamiarra baskoien hiriburura iritsi ondoren.

Datu bitxta da hildako batzuek hortz limatuak dituztela. Goiko ebakien limatze estetikoa, ordura arte penintsulako biztanlerian ezezaguna zena, batez ere emakumeetan ematen zen. Osteoarkeologiak erakusten du, bestetik, borrokara ohituta zeuden pertsonak zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Pello Guerraren erreportaia naiz.eus agerkari digitalean, 2023/08/27.
**Union konderria** (ingelesez: *Union County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monroe da. 2010eko zentsuaren arabera 201.292 biztanle zituen, Union kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Union konderriak 1.656,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,74 ura dira. Beste 1.635,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 121,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 201.292 pertsonetatik 171.065 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20.967 dira. 23.134 beltzak edo afroamerikarrak. 605 amerikar natiboak ziren eta 58 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.243 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 415 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.772 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508247
* Commonscat Multimedia: Union County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146581063
* ISNI: 0000 0004 0400 9707
* LCCN: n80104003
* NARA: 10039458
* **Lekuak**
* OSM: 2528750
* TGN: 2001546

 |

* Wd Datuak: Q508247
* Commonscat Multimedia: Union County, North Carolina
**Jeronimo Aiantz Beaumont** (\*Gendulain, Nafarroa Garaia 1553- †Madril, Espainia 1613ko martxoaren 23a) nafar militarra izan zen. Lagun polifazetikoa, margolari, kosmografo, musikari eta, batez ere, asmatzailea izan zen. Lurrun-makinaren erabileraren aitzindaria, instrumentu zientifikoak hobetu eta haize-errotak sortu zituen. Urpekaritza egiteko kanpaia asmatzeaz gain, 1606an lurrun-makinaren lehendabiziko patente erregistratu zuen.

Amaren partez, Leringo kondearen familiakoa izan zen eta haurtzaroa jaioterrian eman ostean 1567an Madrilera joan zen Filipe II.a Espainiakoaren paje izateko. Italiako gerretan aritu zen, soldadu moduan nabarmendu. Lope de Vegak bere balentriak *Lo que pasa en una tarde* izeneko komedian azaldu zituen. 1587an Meategien Administratzaile Nagusi bilakatu eta asmakizunak egin zituen ekoizpena hobetzeko.

Bibliografia
------------

* García Tapia, Nicolás: Un inventor navarro: Jerónimo de Ayanz y Beaumont (1553-1613). Nafarroako Gobernua, Iruñea, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753261
* Commonscat Multimedia: Jerónimo de Ayanz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62485174
* ISNI: 0000 0000 5434 2461
* BNE: XX1556618
* BNF: 16547314w (data)
* GND: 12456884X
* LCCN: no2004041398
* SNAC: w6n60b38
* SUDOC: 164312706
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 150158
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3753261
* Commonscat Multimedia: Jerónimo de Ayanz
*Chalciporus rubinus*

Sinonimoak: *Rubinoboletus rubinus,* *Xerocomus rubinus*, *Suillus rubinusboleto rubí*, *Boletus rubinus*

Ez du balio sukalderako.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Belusatua; hori-arre kolorekoa. Ertza arrosa.

**Tutuak:** Poroak bezala gorriak 

**Poroak:** Poligonalak edo biribilak, zertxobait dekurrenteak, gorri-karmin kolorekoak, ondoren gorri likatsua edo arrosak.

Poro dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten poroak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 1,2 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Laburra, oinarrira mehetua, gorri-karmin kolorekoa eta horia.

**Haragia:** Kolore argikoa, zurixka. Ia gozoa eta usaingabea.

**Etimologia:** *Rubinus* epitetoa latinetik dator, errubi kolorea, esan nahi duen "rubinus" hitzetik. Bere koloreagatik.

Jangarritasuna
--------------

Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua

Zapore oso mineko *Chalciporus piperatus* delakoarekin nahas daiteke, honek kanela-kobre koloreko poroak ditu edo gorri-burdintsu kolorekoak. *Chalciporus* *hypochryseus* espeziearekin ere bai, honek poro horiak ditu (ez gorrixkak). Koniferoetan ateratzen den *Chalciporus amarellus* ere antzekoa da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Hostozabalen azpian. Oso urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 44 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 487 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..