recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lúcio Rodrigo Leite Barreto de Lara** (Caála, 1929ko apirilaren 9a - Luanda, 2016ko otsailaren 27a) angolar fisikari, matematikari, politikari eta irakaslea izan zen. Angolako jarduneko presidentea izan zen Agostinho Neto hil zenetik José Eduardo dos Santosek kargua hartu zuen arte.

Angolaren Askapenerako Herri Mugimenduaren sortzaileetako bat eta presidentea izan zen. Angolako Independentzia Gerran eta Angolako Gerra Zibilean Mugimenduko idazkari nagusia izan zen.

1979ko irailaren 11n Agostinho Neto hil ondoren, herrialdeko behin-behineko presidente bihurtu zen. José Eduardo dos Santos aukeratzeko maniobrak egin zituen eta boterea eman zion irailaren 20an. 1985ean, MPLAko Buro politikoko kide kargutik kendu zuten, eta bizitza publikoa utzi zuen 1992an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1479462
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78430524
* ISNI: 0000 0000 6782 155X
* GND: 1056457244
* LCCN: no2001050293
* SUDOC: 05908278X

 |

* Wd Datuak: Q1479462
**Graça Maria da Fonseca Caetano Gonçalves** (Lisboa, 1971ko abuztuaren 13a) portugaldar soziologo eta politikaria da. Portugalgo Kultura ministroa izan zen XXI. Gobernu Konstituzionalean (2018tik 2019ra) eta XXII. Gobernu Konstituzionalean (2019tik 2022ra).

Bizitza
-------

Lisboan jaio zen 1971n. Zuzenbidean graduatu zen Lisboako Unibertsitatean, gero masterra egin zuen Coimbrako Unibertsitatean eta soziologiako doktoretza lortu zuen ISCTE - Lisboako Unibertsitate Institutuan.

1996 eta 2000 artean, Coimbrako Unibertsitateko Ekonomia Fakultateko Gizarte Ikasketen Zentroko ikertzailea izan zen, eta 2000 eta 2002 artean, Justizia Ministerioko Legegintza eta Plangintzako Bulegoko zuzendariordea.

Portugalgo Alderdi Sozialistako kidea, 2009tik 2015era Lisboako Udaleko zinegotzia izan zen.

2018ko urriaren 14an António Costa lehen ministroak Kultura ministro izendatu zuen. 2018ko azaroan, Évorako Museoa "Sadotik hegoaldeko lehen museo nazional" bihurtuko zela iragarri zuen.

### Bizitza pertsonala

2017ko abuztuaren 22an, bere homosexualitatea publikoki adierazi zuen *Diário de Notícias* aldizkariari egindako elkarrizketa batean. Lehen aldia zen Portugalen karguan zegoen politikari batek bere homosexualitatea aitortzen zuela.

Kritika
-------

2020ko uztailean, kazetari batek COVID-19 pandemiaren ondorioz kultura-langileek jasaten zuten presioari buruz galdetuta, *drink* anglizismoa erabili zuen erantzunean, eta zenbait kritikarik hori sentikortzat jo zuten.

Sariak
------

* 2017: ILGA Portugal erakundearen Ortzadar Saria

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Portugesez)** «Graça Fonseca» *Governo de Portugal* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
2. ↑   **(Portugesez)** Serrano, Augusta. «Museu de Évora vai "tornando-se no primeiro Museu Nacional a Sul do Sado", anuncia Graça Fonseca» *Rádio Campanário* 2018-11-06 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
3. ↑   **(Portugesez)** «Secretária de Estado assume homossexualidade com declaração política» *Expresso* 2017-08-22 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
4. ↑   **(Portugesez)** «Graça Fonseca, a primeira política portuguesa que assume a homossexualidade» *PTJournal* 2017-08-22 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
5. ↑   **(Portugesez)** «"Vamos beber o drink de fim de tarde". A resposta da ministra aos problemas na Cultura» *Sic Notícias* 2020-07-28 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
6. ↑   **(Portugesez)** Tavares, João Miguel. «Um drink de fim de tarde» *Público* 2020-08-01 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
7. ↑   **(Portugesez)** Sociro, José. *O drink de fim de tarde.*  (argitaratze data: 2020-08-01) (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
8. ↑   **(Portugesez)** Cachão, Fernanda. «Um drink de fim de tarde» *CM Jornal* 2020-07-31 (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).
9. ↑   **(Portugesez)** «Prémios 2017» *ILGA* (Noiz kontsultatua: 2024-01-11).

Kanpo estekak
-------------
*Lactarius atlanticus*

Usain txarra du, jangarritasuna zalantzazkoa, hobe ez jatea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta inbutu forman (batzuetan titi batekin), ertz ildaskatu gabea, inkurbatua, irregularki izurtua. Azal distiratsua, lehorra, zimurtsu samarra, teila kolorekoa (adreilu-gorria).

**Orriak:** Adnatuak edo zertxobait dekurrenteak, anastomosatuak (elkarri itsatsita), hori-laranja kolorekoak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, kapelaren kolorekoa, zilindrikoa, kurbatua, oinarri bereizgarriarekin, ile gorri txikiz (1-3 mm) eta pruina zuri-okrez estalita dagoelako. Latex zuria, urtsua, urria, mikatza 

**Haragia:** Zurixka. Txikoriaren, zimitzen edo untzaren usain txarra izaten du, zaporea gozoa. Espora-jalkina okre-krema kolorekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean

Jangarritasuna
--------------

Kalitate txikiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Lactarius mitissimus* delakoarekin nahas daiteke, honek hostogalkorretan irteten du. Baita *Lactarius aurantiacus* espeziearekin ere, hau koniferoetan hazten da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan. Faszikulatuak hazten dira (oinak elkartuak). Arteen eta artelatzen azpian, sastrakadietan, baso baxuetan. Klima atlantikoetan eta mediterraneokoetan. Oinarrizko lurzoruetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 98 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Joan Tarazonakoa** (Nafarroako Erresuma, ? - Erroma, 1211ko irailaren 2a) nafar elizgizona izan zen.

Gazte-gaztetik Iruñeko katedralean hezia, Petri Artaxoakoa apezpikuaren idazkaria izan zen eta baita Done Mikel in Excelsis santutegiaren abadea eta artxidiakonoa ere. Martin Tafallakoa apezpikuaren alde eta Antso VI.aren kontra egin zuenez, erregearekin harreman txarrak izan zituen.

Erregea hilda, 1205ean Antso VII.ari esker, Iruñeko apezpiku hautatu zuten, elizbarrutiaren zorrak kitatzeko helburuarekin hautatua ere. Kabildoak ez zuen bere izendapena begi onez ikusi eta simoniaren akusaziopean salatu zuen. Inozentzio III.ak kabildoaren alde egin zuen baina kabildoak, erregeak mehatxatuta, ez zuen ordezko bat hautatu

Tartean apezpikuak kabildoren oniritzirik gabe erabakiak hartu zuen: 4.000 oboloen truke Martin Perezi artxidiakonotza eta Elizaren hainbat lur saldu zituen, tartean Deio eta Uharteko gazteluak erregeari emanez.

1209an kabildoko kanonikoek erregearen aurka egin zutenez, honek gehienak erbestearazi zituen. 1210ean apezpikua Erromara joan zen epaimahaiaren aurrean izateko baina epaia eman baino lehen hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1704an José Moretek (*Anales de Navarra*, XX. lib. IV. kap, § III Tarazonakoa familiaren abizena besterik ez zela adierazi zuen
2. 1 2 3   Goñi Gaztanbide, José. *Los obispos de Pamplona del siglo XIII.* , 56-64 or..
3. 1 2   Fernández Pérez, Gregorio.  (1820). *Historia de la iglesia y obispos de Pamplona.*  I, 296-307 or..

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gartzia Fernandez** | **Iruñeko apezpikua**1205 - 1211 | Ondorengoa**Espareg de la Barca** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9016164
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 12264

 |

* Wd Datuak: Q9016164
**Eneritz Azpitarte** **Aranzabal** (Zaldibar, Bizkaia, 1985eko uztailaren 8a) kimikaria eta politikaria da.

Zaldibarko alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Biografia
---------

### Lan ibilbidea

Eneritz Azpitarte Analisi eta Kontroleko eta Ingurugiro kimikan goimailako teknikaria da. Azken urteetan laborategi teknikari lanean ibilia enpresa pribatuan. Astarloa Kulturgintzako administrari lanetan ere aritu da. 

### Politikari

2015-2019 legegintzaldian Zaldibarko Udalean EH Bilduko zinegotzia izan zen eta 2018ko urtarriletik 2019ko hauteskundeetara Zaldibarko alkate jardun zuen.

2022ko Urriaren 15etik 28ra bitartean egindako prozesu parte-hartzailean, Eneritz Azpitarte izan zen Zaldibarko EH Bilduren alkategai izateko hautagai bakarra. Hautatua izateko beharrezkoak diren abalak aurkeztu zituen eta, Barneko Hauteskunde Prozesuaren Jarraipen Batzordeak baldintza eta berme guztiak betetzen zirela egiaztatu ostean Eneritz Azpitarte izan zen Zaldibarko EH Bilduren alkategaia 2019ko udal-hauteskundeetan.

Azpitartek "ilusioz" hartu zuen zetozen udal hauteskundeetara begira EH Bilduren hautagaitzaren lidergoa. Alkategaiak gaineratu zuen "zinegotzi eta alkate bezala esperientzia zuela eta lanean jarraitzeko gogoa eta motibazioa. Proiektu garrantzitsuak garatzeko asmoa aurreratu zuen, Kultur Etxearen proiektua bereiziki.

2023ko ekainaren 17an Zaldibarko udal eraketan botere aldaketa egon zen. Azken legegintzaldian alkate izandako Jose Luis Maiztegik (EAJ) aginte makila trukatu zion Eneritz Azpitarteri (EH Bildu). Azpitarte lehenago ere kargu horretan izandakoa da, 2015etik -2019era arteko legealdian. 

Bere hitz hartzean Zaldibarko auzoak izan ditu berbagai. Eitzagakoak batez ere, 2020ko otsailean hango zabortegian izandako lur-jausia gogoan hartuta. Herriko plazara jaistean herritar talde batek txaloka hartu zituen Azpitarte eta udal gobernu talde berria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «[ZALDIBAR: EH Bilduko Eneritz Azpitartek Zaldibarko alkatetza berreskuratu du - Zaldibar»] *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
2. ↑    «Eneritz Azpitarte da Zaldibarko alkate berria - Zaldibar - Anboto.org» *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
3. 1 2   «Eneritz Azpitarte izango da Zaldibarko EH Bilduren alkategaia 2019ko udal-hauteskundeetan» *MugaKultura* 2018-11-21 (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).
4. ↑    «[ARGAZKI GALERIA: EH Bilduko Eneritz Azpitartek Zaldibarko alkatetza berreskuratu du - Zaldibar»] *Anboto.org* (Noiz kontsultatua: 2023-06-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119701081

 |

* Wd Datuak: Q119701081
**Jevgenia Jakovlevna Bugoslavskaia** (Mosku, 1899ko abenduaren 21a-*ib*. 1960ko maiatzaren 20a) sobietar astronomoa eta geofisikaria izan zen.

Biografia
---------

1924an, fisikako lizentziatura lortu zuen Moskuko Estatuko Unibertsitatean. 1925etik 1928ra, Institutu Astronomiko eta Geodesikoan lan egin zuen, eta gradu-ondoko ikastaroak egin zituen goi-ikasketen etxe berean. Eta 1928tik 1932ra SAI konpainia geodesikoan lan egin zuen. 1934an, Moskuko Estatuko Unibertsitatean eman zituen eskolak, eta 1949az geroztik irakasle titularra izan zen.

Astrometria fotografikoan eta eguzki-ikerketan espezializatu zen. 1936tik 1937ra bitartean, Perseoren nebulosa ilunaren eta Taurus-Orionen ekialdeko adarrean aurkitu zituen izarren mugimenduak. Izar bikoitzak behatzen zituen, 38 cm-ko astrografoarekin, eta eguzki-koroaren zaintza integratuaren liderretako bat izan zen SESBeko hainbat puntutan, 1936ko ekainaren 19ko eguzki-eklipse osoan zehar. Jasotako datuak prozesatzen parte hartu zuen, eta, hala, koroaren egitura eta errotazioa ezarri zituen. Eguzkiaren eklipse osoetan ere behaketen buru izan zen 1941ean, 1945ean, 1952an eta 1954an. Eguzki-koroaren egitura fina eta haren barne-mugimenduak aztertu zituen, 1887 eta 1941 arteko eklipseetan oinarrituta, eta eguzki-jardueraren faseko koroaren fluxuen eta latitude heliografikoaren mende zegoela ulertu zuen.

Argitalpena
-----------

Liburu honen egilea da"*«Фотографическая астрометрия» (Astrometría fotográfica)*".

Eponimia
--------

* Bugoslavskaya krater venusinoa bere omenez izendatu zuten.·

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Academia de Ciencias de Ucrania SSR, 1919-1979: 1980
2. ↑
3. ↑   FindTheData : *Where does the name for the astrogeological feature Bugoslavskaya come from?*

Kanpo estekak
-------------

* Egilearen biografia eta irudia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3061591
* Commonscat Multimedia: Evgeniya Yakovlevna Bugoslavskaya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9041164963977624300009
* ISNI: 0000 0004 9016 9466

 |

* Wd Datuak: Q3061591
* Commonscat Multimedia: Evgeniya Yakovlevna Bugoslavskaya
Berlioz, Signolen margolana, 1832
Schubert, Riederren margolana
**HoliiiiiErromantizismoko musika** XVIII. mende bukaeran abiarazi eta XIX. mendean zehar garatu zen musika-mugimendua da, erromantizismoaren printzipioetan oinarritu zena. Garai hartan, garrantzi handia eman zitzaion musikari. Giza banakoaren berezitasuna eta orijinaltasuna azpimarratu ziren, emozioen adierazpena, eta formaren askatasuna.

Beethoven eta Schubert izan ziren zubi klasizismoaren eta erromantizismoaren artean; forma klasikoak erabili bazituzten ere, haien musikaren indar bereziak eta manifestu gisako elementuen erabilpenak eredua eman zien XIX. mendeko musikari erromantikoei. Adierazpen dramatikorako aukerak zabaldu egin ziren bai tresnen errepertorioaren aberastearekin, bai musika forma berriak (lied, intermezzo, preludio, mazurka) sortzearekin. Musika sarritan oinarritzen zen poesian, elezaharretan, herri ipuinetan, eta hitzaren eta musikaren arteko lotura arreta handiz zaindu zen.

Erromatizismoaren lehen aroko musikari nagusiak Hector Berlioz, Frédéric Chopin, Felix Mendelssohn eta Franz Liszt dira; haien lanaz orkestrak oso adierazkortasun handia lortu zuen, eskala kromatikoa osoa erabili zuten, eta musikaren eta giza ahotsaren arteko harremanak ikertu zituzten. Geroxeago nabarmentzekoak dira Antonín Dvořák, Edvard Grieg eta Piotr Ilitx Txaikovski. Erromantikoek beren aberrien musika gauzatzeko egin zituzten ahaleginak Bohemiako Dvořák eta Smetanaren obretan ageri dira batez ere, eta baita Errusiako, Frantziako eta Eskandinaviako zenbait musikarirengan ere.

Opera erromantikoak emaitza ezin hobeak eman zituen Italian, Gaetano Donizetti, Vincenzo Bellini era Gioachino Rossiniren lanekin; Giuseppe Verdiren operetan jo zuen gorena. Alemanian Karl Maria von Weberrekin hasi zen opera erromantikoa lantzen, eta Richard Wagnerrek eraman zuen gailurrera, erromatizismoaren ezaugarriak eta abertzaletasun sutsua elkartuz.

Musika erromantikoaren azken aroan XIX. mendearen bukaerako eta XX.aren hasierako musikagileak aipatu behar dira: Gustav Mahler, Richard Strauss, Sir Edward Elgar eta Jean Sibelius.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/8/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207591
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX550004
* NKC: ph125201

 |

* Wd Datuak: Q207591
Patricia Kraus Juan Beldarekin
**Patricia Kraus** **Ley** (Milan, Italia, 1964ko urtarrilaren 4a) abeslari, musikagile eta ekoizlea da, Alfredo Kraus tenorearen alaba.

Biografia
---------

Patricia Kraus Ley Milanen jaio zen, baina bere familiarekin Espainian bizi izan da haurtzarotik. Bederatzi urterekin hasi zituen musika-ikasketak, eta, geroago, Lina Huarte-Mendikoa sopranoarekin eta haren aitarekin, Alfredo Kraus tenorearekin, bokal-prestakuntza handitu zuen. Prestakuntza klasikoa izan arren, musika modernoaren alde egin zuen, eta, laurogeiko eta laurogeita hamarreko hamarkadetan, hainbat lan argitaratu zituen pop-munduan.

1987an, Espainia ordezkatu zuen Bruselako Eurovisióneko Kanta Jaialdian, «*No estás solo*» gaiarekin. Hura da letraren egilea, eta orduantxe agertu zen lehen aldiz telebistan. Etapa horren ondoren, beste eredu musikal batzuetara eboluzionatu zuen, eta batez ere, ahotsaren eta erritmoen ikerketaz arduratu zen. Bi lan argitaratu zituen Daniel Assante bateriaren ondoan, esperimentalak, zirkuitu komertzialetik urrunduz. Tarte horretan, musika alternatiboko jaialdi batzuetan aritu ziren Espainian zehar.

Patriciak eta Danielek, Juan Belda produktore eta teklista ezagutu eta lankidetza estuari ekin zioten. Juan Belda eta Juan Gómezekin batera, *Wax Beat* taldea osatu zuen 1998an, tresna elektronikoekin eta ahotsarekin konbinatuz. 2007an, hainbat etapa eta musika-talde egin ondoren, bakarkako bideari ekin zion, eta *Alma* argitaratu zuen, Efeeme musika espezializatuko aldizkari entzutetsuak urteko diskorik onenetakotzat jo zuena. Gainera, irakasle gisa parte hartu zuen Telecincoren Operación Triunfo musika-programan. 2008an Gherardo Catanzaro piano-jole italiarrarekin kontzertu batzuk eman zituen. Besteak beste, Madrilgo Jazzaldian, Kanariar Uharteetako Jazzaldian eta Heineken Jazzaldian, Jazz Lucenan parte hartu zuen. 2011n eta 2013an argitaratu zituen bere lan berriak.

Diskografia
-----------

* Bakarrean
	+ *Patricia Kraus* (Zafiro, 1987)
	+ *Animalienak eta* oihanarenak (WEA, 1989)
	+ *Bateria eta ahotsa bi mugimendutan* (Alía Disco, 1996)
	+ *Atlanterra* (Alía Disco, 1998)
	+ *I am* (1998)
	+ *Alma* (egile lantegia, 2007)
	+ Vintage fun club 2009 (autoprod.)
	+ 2011ko atzerako irakurketa (autoebaluazioa)
	+ Divazz 2013 (autoprod)
	+ Ecos (2016)

* Wax beat-ekin
	+ *Laba lanp* (2000)
	+ *Go outside and play* (Boa Records, 2003)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Solana, Almudena.  (1995-03-13). «"Tengo todo por hacer y voy a dar guerra"» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-06-20).
2. ↑   «No estás solo - lyrics - Diggiloo Thrush» *www.diggiloo.net* (Noiz kontsultatua: 2022-06-20).
3. ↑   «Eurovision Song Contest : Spain 1987 : Patricia Kraus, No Estás Solo : ESC-History» *www.esc-history.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-20).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «bio» *Página Jimdo de patriciakraus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-20).

Kanpo estekak
-------------

* Orrialde ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q460761
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86612122
* BNE: XX1036607

 |

* Wd Datuak: Q460761
Irango petrolio findegia
**Petrolio-fintzea** petrolioaren zatikatzea eta eraldaketa kimikoak barne hartzen dituen prozesu bat da, deribatu komertzialak ekoizteko.

Helburu horren arabera, oro har, prozesu horiek batera egiten dira findegi batean merkataritza-frakzioak ateratzeko.

Petrolioa hainbat hidrokarburoren nahasketa bat da, eta hainbat tratamendu egin behar zaizkio errekuntzako motorretan eta industriaren adar desberdinetan erabili ahal izateko. Askotan, petrolioaren kalitatea jatorriaren oso mende dago. Jatorriaren, kolorearen, biskositatearen, sufre-edukiaren, jariakortasun-puntuaren edo mineral-edukiaren arabera ezberdina da. Beraz, findegiek faktore horiek hartzen dituzte kontuan.

Findegi bat petrolio gordin-sorta zabala maneiatzeko diseinatu behar dute. Jakina, findegi batzuk petrolio gordin bakarra prozesatzeko diseinatuta daude, baina kasu berezi horietan zenbatetsitako baliabide gordina oso garrantzitsua da.

Findegi sinpleak eta konplexuak daude. Findegi sinpleek prozesamendu-unitate gutxi batzuk baino ez dituzte, findegi konplexuek askoz gehiago dituzten bitartean.

Horiek dituzten herrialdeetan, findegiak batez ere kostaldean kokatzen dira, garraio-gastuak eta oliobideak eraikitzeko gastuak aurrezteko.

Findegia dagoen lekuaren arabera, bai eta prozesatutako petrolio gordinaren izaeraren arabera ere (adibidez, BTS edo HTS gordina, aromatikoa edo gordin naftalenikoa), findegiaren helburua eta egitura desberdina da; baita tokiko behar posibleen arabera ere, findegia oso sinplea edo oso konplexua izan daiteke. Askotan, Europan, Estatu Batuetan eta, oro har, erregai-premiak handiak diren eremuetan, findegien egitura konplexua da. Garapen-bidean dauden herrialdeetan, aldiz, egitura hori nahiko sinplea da.

Petrolio gordina, findegira iritsitakoan, biltegi handietan biltegiratzen da. Oro har, gordina sufre-edukiaren arabera biltegiratzen da, eta eduki txikikoa (BTS) sufre-eduki altutik (HTS) bereizita biltegiratzen da. Berdin gertatzen da tratamenduan. Merkatuaren eskariaren arabera, lehenik BTSa tratatzen da ziklo batean, HTS ziklo bat tratatu aurretik, BTSko produktuak HTSkoekin kutsa ez daitezen. Bestela, produktuak prozesatzen direnetik ordu gutxi batzuk igaro ondoren, hala badagokio, HTS produktuen edukiontzietara joaten dira birprozesatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214261
* Commonscat Multimedia: Petroleum refining

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4152697-1
* LCCN: sh85100456
* NDL: 00570610
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214261
* Commonscat Multimedia: Petroleum refining
| Piramide pentagonala |
| --- |
| Piramide pentagonala |
| Taldea | Johnsonen solidoakJ1 – **J2** – J3 |
| Aurpegi kopurua | 5 hiruki + pentagono bat |
| Ertz kopurua | 10 |
| Erpin kopurua | 6 |
| Erpin-konfigurazioa | 5(32.5)(35) |
| Simetria-taldea | *C*5v |
| schläfli sinboloa | { } v {*5*} |
| Propietateak | Ganbila |
| Poliedro duala | Autoduala |
| Piramide pentagonalaGarapena |

Piramide pentagonal baten 3D eredua
Geometrian, **piramide pentagonala** oinarritzat pentagono bat eta beste aurpegiak triangeluarrak dituen poliedroa da. Alde triangeluarrek erpin komuna dute, *goierpin* deiturikoa, eta ez dago oinarriaren plano berean.

Johnsonen solidoak (J2)
-----------------------

Piramidearen alboko alde guztiak hiruki aldeberdinak badira, piramidea Johnsonen solidoetako bat da (J2). Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

Johnsonen piramide pentagonalaren alboko ertza {\displaystyle a} bada, garaiera ({\displaystyle H}) (oinarriaren erdigunetik kuspiderainoko distantzia), gainazalaren azalera ({\displaystyle A}) (sei aurpegiak barne) eta bolumena ({\displaystyle V}) formula hauen bidez kalkula daitezke:

{\displaystyle H={\sqrt {\frac {5-{\sqrt {5}}}{10}}}\,a\approx 0,5257\,a}
{\displaystyle A=\left({\frac {\sqrt {25+10{\sqrt {5}}}}{4}}+5{\frac {\sqrt {3}}{4}}\right)a^{2}\approx 3,8855\,a^{2}}
{\displaystyle V={\frac {5+{\sqrt {5}}}{24}}\,a^{3}\approx 0,3015\,a^{3}}
### Poliedro duala

Piramide pentagonala topologikoki poliedro autoduala da.

| Piramide karratuaren duala | Dualaren garapena |
| --- | --- |
|  |  |

Ikus gainera
------------

| Tetraedroa | Piramide karratua | Piramide hexagonala |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Pentagonal pyramid" MathWorld-en.
* **(Ingelesez)** Virtual Reality Polyhedra www.georgehart.com: The Encyclopedia of Polyhedra (VRML model)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154713
* Commonscat Multimedia: Pentagonal pyramids

---

 |

* Wd Datuak: Q1154713
* Commonscat Multimedia: Pentagonal pyramids
Neska bat elur-aingerua egiten (Texas, 2010)
Bi elur-aingeru
**Elur-aingerua** aingeru baten formako aztarna da, elurretan dagoen pertsona batek sortutakoa.

Elur-aingeruak egitea aire zabaleko haur-jolas ezaguna da, elur ugari dagoen Ipar Amerikako eskualdeetan oso hedatua. Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan elur-panpinak edo elur-pilotak egitearen antzeko garrantzia du, eta haur zein heldu askok elur-aingeruak egiten dituzte.

Elur-aingeru bat egitea oso erraza da. Lehenengo urratsa elur-gainazal lau eta ukigabea aurkitzea da. Norbait elurretan etzaten da, besoak alboetan luzatuta, eta besoak eta hankak gora edo behera mugitzen ditu. Horrela, aingeruaren «hegoak» eta «jantzia» sortzen dira elurretan.

Errekorrak
----------

Errekorren Guinness Liburuaren arabera, Ipar Dakota estatuak munduko errekorra du leku berean eta aldi berean sortutako elur-aingeru kopuru handiena dela eta. 2007ko otsailaren 18an, 8.962 elur-aingeru egin ziren Bismarck hirian.

Aurretik, 2006an, errekorra Michigango Unibertsitate Teknologikoak lortu zuen, ikasleek eta bertako biztanleek futbol zelaian 3.784 elur-aingeru egin zituztenean.

Kultura modernoan
-----------------

* 1989an, Jonas Fjeld eta Lynni Treekrem norvegiar abeslariek elur-aingeruei buruzko abesti bat grabatu zuten: *Engler i sneen / Angels in the Snow*.
* Leslie Feinbergen *Mari-mutil handi baten bluesa* eleberrian (1993) Kimek elur-aingeruak egiteko proposatzen dio Jessi.
* *The Simpsons* marrazki biziduneko atal batean, Homer Simpsonek elur-aingeru bat egiten du, eta honek elur-deabru bihurtzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Thousands flap for snow angel record» *NBC News* 2007-02-19 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «N.D. claims record for snow angels» *Sun Journal* 2007-03-29 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
3. ↑   **(Norvegieraz [bokmål])** Øyvind Schou, Av. «Fjelds punktum for «Engler i sneen»» *Drammens Tidende* 2012-05-11 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
4. ↑    Feinberg, Leslie.  (2018). *Mari-mutil handi baten bluesa.*  Iruñea: Katakrak, 255 or. ISBN 9788416946167. (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Make snow angels to keep kids warm» *Ottawa Citizen* 2021-01-26 (Noiz kontsultatua: 2024-01-12).

Kanpo estekak
-------------
**Tian Shan** edo **Tian mendiak** (txinera sinplifikatuz: 天山; pinyinez: *Tiān Shān*, "mendi zerutiarrak"; kirgizeraz: Теңир-Тоо / Ала-Тоо, *Tengir-Too* / *Ala-Too*; kazakheraz: Тәңіртауы / Алатау, *Táńirtaýy* / *Alataý*; turkieraz: *Tanrı Dağı*; mongolieraz: Тэнгэр уул) Erdialdeko Asiako mendilerro handia da, Kazakhstan, Kirgizistan eta Txina arteko mugan kokaturik dagoena. Jengish Chokusu (7.439 metro) da mendirik garaiena.

Geografia
---------

Tian Shan Taklamakan basamortuaren iparraldean eta mendebaldean dago, eta Tarim arroaren iparraldean, Kazakhstan, Kirgizistan, Uzbekistan eta Txinako Xinjiang lurralde autonomoaren arteko mugan. Hego-mendebaldean Pamir dauka, eta iparraldean eta ekialdean Mongoliako Altai mendiak.

Mendirik garaiena Jengish Chokusu mendia da (7.439 metro), Kirgizistango gailurra, Txinako mugatik gertu dagoena. Bigarren mendirik garaiena Khan Tengri da (tatareraz eta mongolieraz "Izpirituen jauna" erran nahi duena), 7.010 metroko garaierarekin; Kazakhstanen eta Kirgizistanen arteko mugan dago. Torugart pasabidea (3.752 metro), Kirgizistanen eta Txinako Xinjiang eskualde autonomoaren arteko mugan dago. 

Mendilerroan jaiotzen diren ibai nagusiak Sir Daria eta Tarim dira.

Geologia
--------

Mendi hauek Zenozoiko aroan India eta Eurasiako plaken artean gertatu zen talkaren ondorioz sortu zen Himalaia mendikatearen gerrikoaren zati dira.

Biztanleria
-----------

Tian Shan mendilerroan, besteak beste, kirgiz eta uigur etnietako turkiar herriak bizi dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
2. ↑   Torner Zabala, Jon. *Tian Shan mendilerroa, sagarrondoaren "sorleku".*  *Argia*, 2021eko abenduak 26, CC BY-SA 4.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-1-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5474
* Commonscat Multimedia: Tian Shan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239483485
* BNF: 12480628t (data)
* GND: 4106333-8
* LCCN: sh85135294
* NDL: 00642031
* NKC: ge310940
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1109724

 |

* Wd Datuak: Q5474
* Commonscat Multimedia: Tian Shan
1910eko erroldaren arabera, aleman hiztunak bizi ziren Europa eremuak ikusgai.
**Pargermanismoa** (jatorria grekerazko *pān-* aurrizkia, "dena" eta *Germania* hitzan du; alemanez: *Pangermanismus* edo *Alldeutsche Bewegung*) germaniar jatorriko herrialdeen bateratzearen aldeko mugimendu politiko eta ideologikoa da. Batasun honi alemanez **Grossdeutschland** deritzo ("Alemania Handia"), Volksdeutsche kontzeptuarekin ere parekatu ohi izan da.

Ideologia honen jatorria XIX. mendean Napoleondar Gerren garaian ezarri ohi da. XX. mendearen 1920eko hamarkadatik aurrera aldiz nazionalsozialismoari estuki lotu zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155812
* Commonscat Multimedia: Greater Germany

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11954257c (data)
* GND: 4173176-1
* LCCN: sh85097432
* NDL: 00562929
* NKC: ph123926
* SUDOC: 027519732
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 017464
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155812
* Commonscat Multimedia: Greater Germany
Himnoaren grabaketa instrumentala
***Riegoren ereserkia*** (gaztelaniaz: *Himno de Riego*) Rafael del Riego teniente koronelaren zutabe hegalariak abesten zuen ereserkiaren izena da, azken honek Fernando VII.a Espainiako erregearen aurka 1820ko urtarrilaren 1ean Las Cabezas de San Juanen matxinatu zenean. Ereserkiaren hitzak Evaristo Fernández de San Miguelenak dira, eta musika egile ezezagun batena (hala ere, badaude José Melchor Gomisena zela esaten dutenak).

Espainiako ereserki nazional gisa erabili zuten Hirurteko Liberalean (1820-1823), Lehen Errepublikan (1873-1874) eta Bigarren Errepublikan (1931-1939). Erbesteko Espainiako Bigarren Errepublikak ere bere erabilerari eutsi zion desegin zuten arte.

Hitzak
------

Jatorrizko hitzak bederatzi estrofa dituzte eta honako leloa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Soldados, la patria,*
*Nos llama a la lid.*
*Juremos por ella,*
*Prefiero vencer o morir* |  » |

Hala ere, Bigarren Errepublika garaian, joera antiklerikala zuen bertsio alternatibo bat ospetsu bilakatu zen. Hona hemen bertsio horren hasiera:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Si los curas y frailes supieran,*
*la paliza que les van a dar,*
*subirían al coro cantando:*
*"¡Libertad, libertad, libertad!"* |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dowling, John.  (1973). *José Melchor Gomis, compositor romántico.*  Madril: Castalia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q992460
* Commonscat Multimedia: Himno de Riego

---

 |

* Wd Datuak: Q992460
* Commonscat Multimedia: Himno de Riego
Eskema piramidal baten estruktura klasikoa.
**Salmenta piramidala** besteak erakartzearen truke mozkinak hitzematen dituen negozio-eredua da. Eskema hauek eutsiezinak dira eta iruzurtzat jotzen dira, izan ere, parte-hartzaile berriak dauden heinean baino ez dute funtzionatzen.

Piramide-formako eskema bat mantendu ahal izateko, beharrezkoa da parte-hartzaile berrien jario jarraikortua.

Batzuetan maila anitzeko marketin planak eskema piramidalak dira.

Iruzur piramidala
-----------------

Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Iruzur piramidala** azaltzen duen bideo azalpena.
Biktima produktu esklusibo baten saltzaile bihurtzen da, eta produktu hori merkatuan atzeko produktuek balio dutena baino askoz garestiago saldu behar du. Iruzurgileek proposatzen duten negozioa ez da biktimak produktuak zuzenean saltzea, baizik eta biktimak saltzaile gehiago aurkitzea, eta biktima berri horiek saltzaile gehiago aurkitzea; horretarako, gainerako saltzaileek lortzen dituzten etekinen ehuneko bat hitzematen diete biktimei.

Legez kanpokoa
--------------

Sistema mota hau legez kanpokoa da hurrengo herrialdeetan: 

* Espainian
* Frantzian
* Erresuma Batuan
* Amerikako Estatu Batuetan
* Alemanian
* Kanadan
* Errumanian
* Kolonbian
* Malaysian
* Norvegian
* Bulgarian
* Australian
* Zeelanda Berrian
* Japonian
* Nepalen
* Filipinetan
* Hegoafrikan
* Thailandian
* Txinan
* Mexikon
* Venezuelan
* Ekuadorren

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Carroll, Robert Todd.  (2003). *The Skeptic's Dictionary: A Collection of Strange Beliefs, Amusing Deceptions, and Dangerous Delusions.*  Wiley, 235 or. ISBN 0-471-27242-6..
2. ↑   Coenen, Tracy.  (2009). *Expert Fraud Investigation: A Step-by-Step Guide.*  Wiley, 168 or. ISBN 0-470-38796-3..
3. ↑   Barakaldoko Udala. *Herritarrentzako aholkuak: Iruzurrak eta maulak.* .

Ikus, gainera
-------------

* Maila anitzeko marketina
* Kriptodiru
* Ponzi eskema
* Iruzurra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214242
* Commonscat Multimedia: Pyramid and Ponzi schemes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4138446-5

 |

* Wd Datuak: Q214242
* Commonscat Multimedia: Pyramid and Ponzi schemes
Mexikoko droga kartelen mapa, 2010eko maiatzeko Stratfor azterlana oinarri hartuta.
     Tijuanako kartela
     Beltrán Leyva kartela
     Sinaloako kartela
     Juárezko kartela
     La Familia Michoacana
     Golkoko kartela
     Los Zetas
     Kontrolik gabeko lurraldea
**Sinaloako Kartela** (gaztelaniaz: *Cártel de Sinaloa* edo *CDS*) drogen trafikoko talde kriminala da. Taldeari **Guzmán-Loera erakundea** edo **Pazifikoko Kartela** ere deitzen zaio.

Mexikoko Kalifornia Beherea, Durango, Sonora eta Chihuahua estatuetan aritzen da batik bat eta Urrezko Triangeluarekin lotzen da (Sinaloa, Durango eta Chihuahua estatuak), non opioa eta marihuana ugari sorteen baita.

AEBetan Sinaloako Kartela munduko droga trafikatzaile boteretsuentzat jo dute, eta, AEBetako Fiskaltza Nagusiaren arabera, Sinaloako Kartelak ia 200 tona kokaina inportatu eta banatu zituen AEBetan 1990etik 2008ra bitartean.

Historia
--------

Pedro Avilés Pérez izan zen Sinaloako lehen droga trafikatzaile handia. Marihuana eramaten zuen AEBetara 1960ko hamarkadaren bukaeratik aurrera. Bigarren belaunaldiko trafikatzaileek (Rafael Caro Quintero, Ernesto Fonseca Carrillo, Miguel Ángel Félix Gallardo) aitortzen zuten Avilesen agindupean ikasi zituztela ikasi beharreko guztiak.

Felix Gallardo atxilotu ondoren, Arellano Félix anaiek kartela utzi zuten berea sortzeko (Tijuanako kartela). Sinaloako karteleko burutzan, berriz, Héctor Luis Palma Salazar (El Güero), Adrián Gómez González eta Joaquín Guzmán Loera (El Chapo) kokatu ziren. El Chapo 1993an atzitu zuten, Guatemalan, eta El Güero 1995ean. Nolanahi ere, Chapo Guzmánek 2001ean egin zuen ihes espetxetik, eta karteleko burutza berreskuratu zuen, Ismael Zambada García (El Mayo) eta Ignacio Coronel Villareal laguntzaile zituela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1586503
* Commonscat Multimedia: Sinaloa Cartel

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1586503
* Commonscat Multimedia: Sinaloa Cartel

1. ↑
2. ↑    *Free Article for Non-Members.*  Stratfor (Noiz kontsultatua: 2011-03-28).
**Jon Manteca Cabañes**, ezizenaz **El Cojo Manteca** (1967, Arrasate, Gipuzkoa - 1996ko maiatzaren 25a, Orihuela, Alicante) 1980ko hamarkadan Espainian ospetsu egin zen arrasatear bat izan zen.

1983ko urtarrilaren 23an argindar dorre batetara igo eta elektrizitate deskarga bat jaso ostean erori ondoren, hanka bat galdu eta buruan zauri larriak jasan zituen. Ondoren, etxerik gabe, punk janzkeraz, eta hara-hona ibili zen.

1987ko urtarrilaren 23an Madril hirian ikasleen manifestazio batean zehar telebistako irudietan kaleko hainbat seinale apurtuz agertu ondoren estatu mailan nahiz nazioartean ospetsu bilakatu zen, eta ordudanik *El Cojo Manteca* ezizena bereganatu zuen. Ironikoki, bera ez zen ikaslea, baina une hartan manifestazioa piztu zenean bera kale haietan bertan zebilen.

1996ko maiatzaren 25ean Orihuela udalerriko Vega Baja ospitalean 28 urte zituela eta HIESaren ondorioz hil zen.

Ikus gainera
------------

* Punk

Kanpo loturak
-------------

* *El Cojo Manteca*ri buruzko dokumentala. TVE1 katea. **(Gaztelaniaz)**
* Jesus Quintero kazetariak *El Cojo Manteca*ri eginiriko elkarrizketa ikusgai. **(Gaztelaniaz)**
* *El Cojo Manteca*ri buruzko dokumentala. Jesus Quinteroren saioa. **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9012544

 |

* Wd Datuak: Q9012544
**Robert Thorburn Ayton Innes** (Edinburgo, 1861eko azaroak 10 - Londres, 1933ko martxoak 13) britainiar astronomo bat izan zen.

Innesek ikasketak 12 urterekin utzi zituen, baina astronomia interesatu zitzaion, Royal Astronomical Societyko kide 17 urte zituenetik izan zelarik. Australian errotua Marte eta Artizarraren orbiten perturbazioei buruzko behaketak egin zituen.

1896an David Gillek Hegoafrikara gonbidatu zuen Lurmutur Hiriko Errege Behatokian soldatu xume batekin liburuzain eta idazkari bezala lan egiteko. 1903 eta 1927 artean Transvaalgo Meteorologia Departamenduko lehen zuzendaria izan zen, bere betebeharra geroz eta anitzagoa izan zen eta ondoren soilik behaketa astronomikora dedikatutako meteorologia estazio bat, hurrenez hurren Transvaalgo Behatokia eta ondoren Union Observatory edo Union Behatokia deituz.

Izar bikoitzen behatzaile nekaezina, 1600 inguru aurkitu zituen, 1894ko abenduan bere lehen zerrenda argitaratuz. Kliskatze alderatzaile gehitu zuen, 1915ean Alfa Centauriren bikotea den Proxima Centauri aurkitzeko erabili zuena. Zeru mekanikan ere ekarpen garrantzitsuak egin zituen. Thorvald Nicolai Thiele (1838-1910) daniar astronomoarekin batera, gaur egun *Thiele-Innesen konstanteak* bezala ezagutzen diren izar bikoitzentzako orbita parametruak gehitu zituen. C/1910 A1 kometa 1910eko urtarrilak 12an ikusi zuen lehena ere izan zen.

Bere omenez jasotzen dute euren izena 1658 Innes asteroideak eta Ilargiaren alde ezkutuan dagoen Innes ilargi kraterrak. 1923an Honoris Causa Doktore izendatu zuen Leidengo Unibertsitateak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q363965
* Commonscat Multimedia: Robert Thorburn Ayton Innes (astronomer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 782478
* ISNI: 0000 0000 2009 9280
* GND: 117139645
* NLA: 49169109
* SUDOC: 081927258
* Open Library: OL2517790A

 |

* Wd Datuak: Q363965
* Commonscat Multimedia: Robert Thorburn Ayton Innes (astronomer)
**Bernard Noël *Banjo Barney* McKenna** (1939ko abenduaren 16a, Donnycarney, Dublin – 2012ko apirilaren 5a, Howth, Dublin) irlandar banjojotzaile bat izan zen, musika tresna horretaz gain mandolina eta akordeoia ere jotzen zituelarik, halere banjoa jotzen agitz trebea zen. Zalantzarik gabe, nazioartean *The Dubliners* irlandar folk musika taldeko kide izateagatik ospetsua zen.

Biografia
---------

Barney McKenna musikaria 1939ko abenduaren 16an Irlandako Dublin hiriko Donnycarney auzoan jaio zen, musikari familia batetan hazi zelarik. Hasiera batetan mandolina oso gustukoa zuen musika tresna izan zenez eta hura erosteko aukerarik ez zuzenez, banjoa jotzen ikasi eta musika tresna hau jotzen benetazko maisu bilakatu zen.

MacKenna Irlanda nahiz mundu osoko banjojotzaile onenetakoen artean sailkatu ohi zen, jada 12 urterekin Dublingo kabaret eta musika kontzertuetan jo ohi zuen.

1962. urtetik aurrera *The Dubliners* musika taldearekin O'Donoghue's Pub tabernan jotzen hasi eta Ronnie Drew, Luke Kelly, John Sheahan eta Ciaran Bourkerekin batera taldekide nabarmena bilakatu zen.

The Dubliners taldearekin jotako irlandar musika herrikoietik at, Barney noizbehinka jazz musika ere jo izan zuen.

2012ko apirilaren 5an goizaldean eta ustekabean Dublin hiriko Howth auzoko bere etxean zendu zen.

Izaera
------

Barneyk izaera oso umoretsu eta lasaia zuen, patxadaz solasteko beti prest eta xelebrekeri edo txantxaren bat kontatzeko gaitasun paregabea zuen. Barneyri jazotako gertaera, ateraldi eta pasarteei The Dubliners taldeko gainontzeko kideek *Barneykeriak* (*Barneyisms*) izenez bataiatu zituzten, musika taldeko zaletu eta jarraitzaileen artean mitikoak eta ospetsuak bilakatu zirelarik.

Aipagarria da Barneyren taldekidea eta lagunmina izan zen Jim McCann musikariak *Barneykeria* horiek bildu eta liburu batetan argitaratu zituela.

Iruditegia
----------

* Barney McKenna 2005an.Barney McKenna 2005an.
* The Dubliners taldea 2010an Alemanian, McKenna ezkerraldean ikus daiteke.The Dubliners taldea 2010an Alemanian, McKenna ezkerraldean ikus daiteke.
* The Dubliners taldeko kideak (ezkerretik eskuinera: Eamonn Campbell, John Sheahan, Barney McKenna, Séan Cannon eta Patsy Watchorn).The Dubliners taldeko kideak (ezkerretik eskuinera: Eamonn Campbell, John Sheahan, Barney McKenna, Séan Cannon eta Patsy Watchorn).

Ikus gainera
------------

* The Dubliners
* O'Donoghue's Pub

Kanpo loturak
-------------

* Barry McKenna, Micko Russell eta Tony MacMahon musikariak Ennis udalerriko kalean dantzari eta musika joz ikusgai eta entzungai **(Ingelesez)**
* Barney McKennaren banjojotze erakustaldia ikusgai
* Barney McKennaren heriotzari buruzko albistea eta 2002an eginiriko elkarrizketa ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q723053
* Commonscat Multimedia: Barney McKenna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5380154198323420230001
* LCCN: n2018063691

 |

* Wd Datuak: Q723053
* Commonscat Multimedia: Barney McKenna
*Artikulu hau kolpistari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Manuel Pavía».*

**Manuel Pavía Rodríguez de Alburquerque** (Cádiz, 1827ko abuztuaren 2 - Madril, 1895eko urtarrilaren 4a) espainiar jenerala izan zen, estatu-kolpe baten bidez Espainiako Lehen Errepublikarekin bukatu zuena.

Biografia
---------

1886ko urtarrilaren 3an, Juan Primen agindupean, Villarejo de Salvanésen altxaldian hartu zuen parte. Altxamenduak porrot egin zuen eta Pavía erbesteratu behar izan zen. Elizabet II.a tronutik kendu zuen 1868ko iraultzarekin Espainiara itzuli zen.

Lehen Errepublikan karlistak Nafarroan eta kantonalistak Andaluzian borrokatu zituen. Ondoren, Emilio Castelarrek haren presidentzia garaian Gaztela Berriko kapitain nagusi izendatu zuen.

### 1874ko Estatu-kolpea

1874ko urtarrilaren 3an Estatu-burua zen Emilio Castelarrek konfidantza-mozioa galdu zuen eta, ondorioz, federalismoaren aldeko zen Eduardo Palanca presidente hautatzekotan zeudela, Pavíak Gorteetako presidentea zen Nicolás Salmeróni Parlamentua husteko agindua eman zion. Parlamentariek ezetz erantzun zuten, bertan geldituz, eta lehen unetan militarrei atzera eragiten. Pavíak orduan Guardia Zibila bidali zuen eta, tiroka, barruan zeudenak kanporatu zituzten. Horrekin, Parlamentua deseginda gelditu zen eta erregimen errepublikanoari amaiera eman zitzaion.

Estatu-kolpearen ondoren, Pavíak alderdi desberdinak konbokatu zituen batasun-nazionaleko gobernua sortzeko; kanpoan karlistak, federalistak eta kantonalistak gelditu ziren. Serrano jeneralak, boterea hartuta, diktatura errepublikarra ezarri zuen Alfontso XII.a Espainiakoak boterea berreskuratu arte.

Pavíak Madrilen ospe handia zuen.

Kondaira
--------

Herrian irudipenean Estatu-kolpea eman zuenean gertatu ez zen irudia oso zabalduta gelditu da. Horren arabera,Pavía zaldi baten gainean, Pavíako zaldi gainean alegia, Parlamentuan sartu zen. Hau ez zen inolaz ere gertatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Manuel Pavía Rodríguez de Alburquerque*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q704603
* Commonscat Multimedia: Manuel Pavía

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65407574
* ISNI: 0000 0004 4460 4084
* BNE: XX1062833
* CANTIC: a10732664
* GND: 1104726602
* LCCN: n84090192
* SUDOC: 182352544
* PARES: 47215
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 123080
* GEN: 16392
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q704603
* Commonscat Multimedia: Manuel Pavía
**Joakin Berasategi Mendizabal** (Olaberria, Gipuzkoa, 1939 - Donostia, Gipuzkoa, 2012ko martxoaren 31) argitaratzailea, Sendoa argilatxearen sortzailea eta bertsolaritzaren bultzatzailea izan zen.

Joakin Berasategi beti itzalean egon den kulturgile garrantzitsua izan da, batez ere gerraondoko urteetan. Batxilergoa Madrilgo El Escorialen egin zituen eta bertako eskolanian abestu zuen. Ondoren irakasle ikasketak egin zituen baina berehala argitaletxeen munduan sartu zen. Bertsozale amorratua eta 1980an Sendoa argitaletxearen sortzailea, Oiartzunen, haren bitartez Antonio Zavalari erabateko laguntza eman zion "Auspoa" proiektua aurrera eramateko. "Auspoa" 1961an sortu zen eta bertan bertsolaritzaren izen nagusien lanak jaso ziren. Urteak aurrera joan ahala Biblioteca de Narrativa Popular zelakoa bultzatu zuen; proiektu honek Auspoarekin lotura zuzena zuen baina Espainiako nekazaritza inguruko sortzaileei eskainita. Auspoaren beste argitalpen ezagunak Sabino Arana, Jose Antonio Agirre eta Jesus Maria Leizaolaren idazlan guztiena izan zen. 1984an Euskal Editoreen Elkartearen sorreran parte hartu zuen. 2008an Sendoa itxi eta jubilatu egin zen. 2009an Durangoko Azokan omenaldi xume bat eskaini zioten.

Mila Asurabarrenarekin ezkondua, hiru sema-alabak zituen.

Ideologikoki tradizionala, hala ere oso gizon irekia zen. Gerraondoko giro kulturalean buru-belarri ibili zen, besteak beste, Jorge Oteiza, Manuel Lasarte, Txomin Garmendia, Jose Mari Iriondo, Pello Esnal eta beste askoren laguna izan zen. Hil baino lehen (2004an) Auspoaren liburutegi osoa Urepeleko Xalbadorren adiskideei eskaini zien.

Bibliografia
------------

* Felix Maraña: "Joaquin Berasategui, valedor de la cultura popular". Bilbo: *Bilbao* aldizkariaren Pergola gehigarria, 229.zk. 2012 ekaina. 14.or.
* Jose Luis Padrón: "Hotzikara sendoa". Bilbo: *Bilbao* aldizkariaren Pergola gehigarria, 228.zk. 2012ko maiatza. 2.or.

Kanpo estekak
-------------

* Argia aldizkarian 1995an argitaratutako elkarrizketa.
* Euskal Editoreen Elkarteak Berasategi hil eta gero kaleratutako oharra.
* Joakin Berasategi hil da

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3179537

 |

* Wd Datuak: Q3179537
**Alfredo Baeschlin** (1883ko apirilaren 28a, Schaffhausen, Schaffhausen kantonamendua - 1964ko urtarrilaren 29a, Schaffhausen, Schaffhausen kantonamendua) suitzar arkitekto, margolari, eskultore, olerkari eta idazle bat izan zen.

Biografia
---------

Basilean bigarren mailako heziketa ikasi zuen. Zurich hirian arkitektura ikasi zuen, ondoren baita Alemanian ere, oraindik gazte zela Bernako kantonamenduko Arte eta Lanbide Eskolako zuzendaria izendatu zutelarik. Bere herrialdeko kultur aldizkarietan idatzi zuen. Suitza herrikoiaren kontserbazioarako Ligaren sortzaileetako bat izan zelarik, bai eta Suitzar Arkitektoen Federazio Berriarena ere. Alemania, Herbehereak, Suedia, Frantzia eta Espainian barna hainbat ikerketa bidai egon zituen. Parisen bizitzeaz gain, bertan landetxe ugari eraiki zituen.

Lehen Mundu Gerra hastean, Bartzelonara lekualdatu eta Suitzar Eskola eta hainbat landetxe eraiki zituen, denak ere eskualdeko arkitektura herrikoian eginak.

Euskal Herriak asko erakarri zuen. Batez ere Biarritz hiriak, bertan euskara ikasi zuelarik. Bilbo bizitzeaz gain, euskal baserriari buruzko idazlana argitaratu zuen (*"El caserío vasco"*, Bartzelona, 1930), honetan baserria eta bere arkitektur mota ezberdinei buruz idatzi zuelarik. Eskualdeetako nahiz euskal arkitekturaren defendatzaile sutsua, neoeuskal estiloaren belaundaladiarekin bat lan egin zuen eta 1920an Gasteizko Ajuria Enea jauregia eraiki. *La tarde* bilbotar egunkariarentzat ere lan egin zuen, arkitektura herrikoian sakonduz artikuluak idatziz. 1927-1952 bitartean Euskal Herriari buruzko beste hainbat artikulu idatzi zituen.

Kanpo estekak
-------------

* Alfredo Baeschlin arkitektoaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1652670
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65345812
* ISNI: 0000 0000 8145 2287
* BNE: XX1120352
* GND: 1136280065
* LCCN: n82037513
* SUDOC: 191623482
* Open Library: OL5399794A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 10118

 |

* Wd Datuak: Q1652670