recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Faktore anitzeko kautotzea** —ingelesez: *Multi-factor authentication (**MFA**)*— kautotze metodo bat da zeinean ordenagailu erabiltzaile batek identifikazio mekanismo batean gutxienez bi froga edo faktore aurkeztu behar ditu sarbidea lortzeko. Faktoreak hiru motakoak izan daitezke: **ezagutza** (erabiltzaileak eta erabiltzaileak soilik dakien zerbait), **edukitzea** (erabiltzaileak eta erabiltzaileak soilik duen zerbait), eta **izatea** (erabiltzailea eta erabiltzaileak soilik den zerbait).

Bi faktoreko edo urratseko autentifikazioa (**2FA**) da zabalduen dagoen modalitatea eta bertan bi froga edo faktore eskatzen dira identitatea egiaztatzeko. Norberaren nortasuna frogatzeko beharrezkoak diren bi faktore aurkeztu behar dira. Identifikazio saiakera batean, gutxienez osagai bat falta bada edo osagaia zuzena ez ba sarbidea ukatu egiten da. Delako sarbidea eraikin baten sarrera fisikoa izan daiteke, webgune baten saio-hasiera, erosketa edo bestelako eragiketa baten balidazioa...

Autentifikazio faktoreak
------------------------

Faktore anitzeko autentifikazio-eskemaren kautotze faktoreak honakoak izan daitezke:

EzagutzaErabiltzaileak eta soilik erabiltzailea dakien zerbait: pasahitza (karaktere-katea), **PIN**a edo identifikazio pertsonaleko zenbakia, datu pertsonal baten galdera...
EdukitzeaErabiltzailea eta soilik erabiltzaileak daukan zerbait: banku txartelaren datuak, segurtasun-tokena, erabilera bakarreko esteka, txarteleko erreferentzia zenbakiak, mugikorrera SMS bidez bidalitako kodea... Hainbat webgunek eta lineako zerbitzuek kontuak babesten dituzte mugikorrerako sortutako behin behineko kode baten bidez (TOTP edo *Time based One-Time Passcode*); gehienetan 30-60 segundo irauten dute eta jasotzean erabiltzaileak idatzi behar du kodea sarrera balidatzeko.
IzateaErabiltzailea eta soilik erabiltzailea den zerbait, berezkoa duena, gehienetan faktore biometriko bat: hatz-marka, aurpegia, irisa edo portaerazkoa, hala nola tekleatze biometrikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7878662

 |

* Wd Datuak: Q7878662
**Freightliner Trucks** Estatu Batuetako kamioi, txasis eta semi-trailer kamioi ekoizlea da. Konpainia hau 1942. urtean sortu zen Freightliner Inc. izenarekin eta, gaur egun, Daimler Trucks North America-ko dibisio bat da, hau da, Daimler AGren menpeko konpainia bat. Freightliner ingelesezko *freight* eta *liner* hitzen lotura da. Nolabait, "merkantzia garraioa" esatera dator.

Freighliner taldearen markak
----------------------------

* Detroit Diesel Corporation
* Freightliner Custom Châssis Corporation
* Freightliner Trucks
* Freightliner Market Development Corporation
* Sterling Trucks
* Thomas Built Buses
* Unimog
* Western Star Trucks

Hasierako urteak
----------------

SNC Century
XX. mendeko 30eko hamarkadan, Consolidated Freightways konpainiak berezko kamioiak eraikitzea erabaki zuen, AEBetako mendietako aldapa handiak igo zitzakeen kamioi handirik ez zegoela ohartu zenean. Banaketa gaitasun murritza zela eta, Consolidate Freightways konpainiak White Motor Companyrekin hitzarmen bat sinatu zuen. Helburua salmenta bolumen handitzea eta kostu murrizketa izan zen. Konpainia bien arteko harremanak mende laurdeneko biziraupena izan zuen eta Amerikako errepideetan zehar, euren kamioiak hedatzea ahalbidetu zuen.

70ko hamarkada
--------------

White Motor Company-k izandako arazoak zirela eta, aurreko urteetako hitzarmena bertan behera gelditu zen. 1979. urtean, North Carolinan bi ekoizpen zentro eraiki zituzten. Urte berean, Jimmy Carter presidenteak desarauketa edo desregulazio legeak indarrean jarri zituen, errepide zein hegazkin enpresetan eragin zuzena izan zutenak.

1980ko hamarkada: Daimler-en bereganatzea
-----------------------------------------

Carter-en desregulazioak kamioien dimentsioetako mugak lausotu zituen. Consolidated Freigtways-ek aldaketetara egokitu behar izan zuen eta Freightliner marka Daimler-Benz etxeari saldu zion, ohiko kamioigintzako kudeaketa eta finantza alorretan zentratu ahal izateko. 2002. urtean desagertu egin zen. 1989.an, Freightliner-ek produkzio planta berri bat erosi zuen, zeinak MAN-eko autobusak ekoizten zituen.

Suhiltzaileentzako unitatea, 2004ko Freightliner txasisean oinarritua.

90 hamarkada eta XXI. mende hasiera
-----------------------------------

Daimlerren eskutik erosketa ugari burutu ziren sektore bereko enpresa ugari bereganatuz. Mexikora ekoizpen-lantegiak eraman ziren kostuak murrizte aldera. Esanguratsua da, 2007an, Daimlerrek uko egin ziola Chryslerren zuen parte hartzeari, baina Freightliner-eko negozioa mantendu zuela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Freightliner konpainiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1420724
* Commonscat Multimedia: Freightliner trucks

---

 |

* Wd Datuak: Q1420724
* Commonscat Multimedia: Freightliner trucks
Eguzkia lehen mailako energia-iturri bezala Lurreko bizitzarako.
**Faktore abiotikoak** inguruneko eragile fisiko eta kimikoak dira, organismoei eragiten dietenak. Faktore biotikoak ez direnei erreferentzia egiten die; hau da, izaki bizidunen parte ez dena edo hauen produktu ez dena. Biologia eta ekologia eremuan erabiltzen da. ,

Ekosistemen deskribapenean faktore abiotikoak eta biotikoak bereizten dira. Lehenengoa, biziduna ez dena da, osagai fisiko-kimikoak; bigarrenaren jatorria, aldiz, bizitzari erlazionatuta dago (osagai bizidunak). Era berean, osagai abiotikoek biotopoa osatzen dute eta biotikoek biozenosia. Gainera, izaki bizidunak agertu aurreko eboluzio fisiko-kimikoko faseei erreferentzia egitean, eboluzio abiotikoari (prebiotikoa) buruz hitz egiten da.

Faktore abiotiko garrantzitsuenak
---------------------------------

### Lehorrekoak

* Argia
* Hezetasuna
* Tenperatura

### Uretakoak

* Argia
* Gazitasuna
* Uraren mugimendua
* Sakonera
* Tenperatura
* Oxigeno kantitatea

Ikus, gainera
-------------

* Faktore biotiko

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Masson, Estanislao Navarro-Beltrán Iracet: *Diccionario terminológico de ciencias médicas*, 1992, Elsevier. ISBN 84-458-0095-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461335
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph170652

 |

* Wd Datuak: Q461335
**Funkwhale** Interneteko streaming sistema bat da audio bildumak modu federatuan kudeatzeko. Streaming bidezko musika libreko zerbitzariak sortzeko euskarria eskaintzen du Funkwhale, auto-ostatua eta federatua den sistema bat sortzeko. Agate Berriot-ek 2015. urtean sortu zuen, Grooveshark auto-ostatatzeko alternatiba gisa.

**Funkwhale** audioak entzun eta partekatzeko sare libre eta deszentralizatua da. Fedibertsoaren parte da.

Erabiltzaile bakoitzak bere liburutegia du audioak gehitzeko eta, nahi izanez gero, instantzia bereko edo beste bateko beste erabiltzaile batzuekin partekatzeko.

2018az geroztik, *Activity Pub* protokoloa du oinarri proiektu honek, eta, horri esker, musika-liburutegiak truka daitezke erakundeen artean, sistema federatua da. Nahiz eta hasiera batean ez zegoen aurreikusita, —liburutegiak instantzia bateko administratzaileek kudeatzen zituzten hasiera batean—, baina orain kontu zehatz bati atxikitzen zaizkio. 2019an zerbitzuak ez du oraindik audio-fitxategiekin etiketak erabiltzeko aukerarik ematen, nahiz eta aurreikusita egon. Irakurketa publikoa ere ez da posible instantzia batean konturik sortu gabe.

Funkwhalek eskaintzen dituen aukeren artean, abesti gogokoenak markatzeko eta erreprodukzio-zerrenda pertsonalizatuak sortzeko aukera nabarmentzen da. Instantzia batean konektatuta zaudenean, instantzia federatu guztien pistak entzun ditzakezu instantziaren cache memorian dagoen biltegiratze-sistema baten bidez.

Zerbitzua bateragarria da *APS Subsonic* protokoloarekin. Protokolo hau onartzen duten aplikazioetako audioak entzuteko eta telefono adimendun batean, multimedia-zentro batean edo aplikazio bateragarri bat funtziona dezakeen beste edozein gailutan, linean edo lineatik kanpo, entzuteko aukera ematen du.

Funtzionamenduari dagokionez, Python eta Django programazio lengoaiak erabiltzen ditu. Interfaze lehenetsia Javascript eta Vue.js-ekin dago idatzita. Federazioak *Activity Pub* protokoloa du oinarri. Eta API REST batek musika-liburutegia eta erabiltzaile-kontuak kudeatzen ditu.

Euskal Herrian
--------------

***Baleafunk.eus*** izan da euskaraz iAmetza-koen eskutik sortu den lehen Funkwhale instantzia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Baleafunk» *Baleafunk - Funkwhale* (Noiz kontsultatua: 2020-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Fedibertso.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58070309
* Commonscat Multimedia: Funkwhale

---

 |

* Wd Datuak: Q58070309
* Commonscat Multimedia: Funkwhale
**Finlandiako Armada Zuria** (finlandieraz: *Suojeluskunta*) Alemaniaren laguntzaz 1918ko Finlandiako Gerra Zibila irabazi zuen armada izan zen. Antzeko armadak izan ziren Estonian, Letonian eta Lituanian ere, baina hiru herrialde horietakoek SESBen aurkako gerra galdu zuten eta hiru herrialdeak haren menpe gelditu ziren.

Finlandiako Armada Zuriak Bigarren Mundu Gerra arte iraun zuen. Lapua Mugimenduan parte hartu zuen, eta mugimenduak hondoa jo zuenean Armada Zuria desagertu zen.

Finlandiako Gerra Zibila
------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Finlandiako Gerra Zibila»
Errusia egoera politiko nahasian zegoen, eta Finlandiako burges, dirudun eta eskuindarrek beren polizia bat eratzea pentsatu zuten 1918. urtean. Nahiz eta, Armada Gorriak baina indar txikiago izan, eskuinekoak boterera iritsi zirenez, Armada Zuria Finlandiako polizia nagusia bilakatu zen. Horrek bi armaden arteko desadostasunak ekarri zituen, bai eta istiluak ere. Armada Zuriak Alemaniaren laguntza jasotzen zuen, Finlandian boterea bereganatu nahi baitzuen Alemaniak. Eskuinekoek, independentzia nahian, Armada Gorriaren aurka jo zuten, eta Alemaniaren laguntzaz Finlandiako Gerra Zibila irabaztea lortu zuten.

Armada Zuriak, behar zituen soldaduak lortzeko, nekazariei 10 urte baino gehiagoko semeak erosten zizkien, eta gerrara bidaltzen zituen.

Gerra Zibilaren ondoren
-----------------------

Ondoren, Armada Zuria polizia nagusi eta bakarra bilakatu zen Finlandian, eta Lapua Mugimendu antikomunistan sartu zen. Mugimenduak porrot egiteak Armada Zuriaren gainbehera ekarri zuen, eta 1932. urtean desagertu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2014199
* Commonscat Multimedia: Suojeluskuntajärjestö

---

 |

* Wd Datuak: Q2014199
* Commonscat Multimedia: Suojeluskuntajärjestö
Fakoia (ganibeta gautxoa)
Gautxoen fakoidun borroka baten dramatizazioa
**Fakoia** (edo **ganibet gautxoa**) gautxoek, Argentinako Pampako biztanleek, eraikitako tresna bat da. Ebakitzeko lan tresna izateaz gain, animaliak hiltzeko eta larrutzeko, larrua eta zura lantzeko... ere erabiltzen da. Babes pertsonalerako arma gisa ere garatu da, esgrimaren estilora, Pampa aldean babesteko. Bere pontxoa eta bere zaldiarekin batera, gerta daitezkeen erasoetaz babesteko, aliantza hoberena osatzen dute, euren lege eta filosofia propioen arabera erabiliz, arte martzialetan gertatzen den bezala.

Hitzaren etimologia
-------------------

"Faca" portugesezko hitzetik dator eta ganibeta edo aiztoa esan nahi du. Beharbada, ohiko ganibeta edo aiztoa baino handiagoa denez, fakoi deitu izan zaio

Fakoi mota ezberdinak
---------------------

Euren formatua oso aldagarria da. Oso xumea izan daiteke, edo luxuz beterikoa, bai erabilitako materialen aldetik (zilarra, urrea...), baita langintza aldetik ere.

Borrokan erabiltzeko modua
--------------------------

Gautxoak esku batean fakoia daraman bitartean, beste besoan pontxoa biltzen du, ezkutu gisa egin dezan.

Mantenua
--------

Ezinbesteko beharra zen gautxoarentzat bere fakoiaren ahoa ondo zorroztua egotea, baita armaren orria ondo olioztatua ere, arma osoa hobeto mantendu ahal izateko.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ganibet gautxoa
* **(Gaztelaniaz)** Fakoi gautxoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752584

 |

* Wd Datuak: Q3752584
**Falarika** zurezko lantza bat zen, punta, metalezkoa zuena eta 90 zentimetroko luzerakoa zena. Sekzio karratukoa zen, piluma bezala. Punta, iztupa eta bikearekin edo beste substantzia erregarri batekin estaltzen zen. Falarika, piztu eta jaurti egiten zen. Honek, batez ere, bi xede zituen: Lehenik, etsaien aurka jaurtitzen bazen, armajantzia kendu behar izatea eragiten zuen, larru eta metalezkoa zen eta piztu egiten baitzen. Ezkutuarekin geratua bazen, orokorrean zurezkoak eta larruzkoak zirenak, metala izan arren, erasoa jasaten zuenak ezkutua ere kendu behar izatea eragiten zuen. Honela, suak zuen eragin psikologikoaz gain, erasoa jasaten zuena babesik gabe geratzen zen. Bigarrenik, setio makinen aurka piztuta botatzen ziren, hauek ere zurezkoak baitziren.

Testu batzuetan, jatorri erromatarreko arma bezala adierazten den arren, dirudienez, bere jatorria iberiarra da eta badaude erreferentziak kartagoarren aurka Saguntoko setioan erabili izanarenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175310

 |

* Wd Datuak: Q175310
**Fabulous Trobadors** 1986an Okzitaniako Tolosan sorturiko musika talde bat da. Claude Sicre eta Ange B musikariek sortu zuten eta Tolosa hiriko Saint Bernard auzoari oso lotua da.

Ibilbidea
---------

Lehen diska 1992an kaleratu zuten, *Èra pas de faire*, Ròker Promocion disketxearen eskutik. 1995ean Mercury Recordsekin aurkeztu zuten bigarren diskoa, *Ma ville est le plus beau park* izenekoa. Hurrengo diskoa 1998koa da, *On the linha Imaginòt* izenarekin kaleratua. Bost urte beranduago aurkeztu zuten *Duels de tchatche et autres trucs du folklore toulousain*, Tôt ou tard disketxearekin.

Estiloa
-------

Fabulous Trobadors taldearen eragin nabarmenenak ragga eta hip-hopa dira. Honi okzitaniar musikaren erroak eta Brasilgo musikari loturiko ezaugarriak gehitzen zaizkio. Instrumentu tradizionalak erabiltzen dituzte, panderoak batez ere, baina baita txirula, akordeioa... ere, batzuetan instrumentu elektronikoekin nahasiz.

Frantsesez abesten dute gehien bat, baina zenbait kantu okzitanieraz abesten dituzte. Gaiei dagokienez gizartea izaten dute aipagai: arrazismoa, bazterkeria, politika, kontrabotereari loturiko mugimenduak eta tokiko kulturak, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Fabulous Trobadors - Biographie, discographie et fiche artiste» *RFI Musique* 2011-03-03 (Noiz kontsultatua: 2021-07-26).
2. 1 2   «Fabulous Trobadors» *www.totoutard.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3064050
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123325681
* ISNI: 0000 0001 0680 5545
* BNF: 139634424 (data)
* GND: 5526118-8
* LCCN: no2005072262
* SUDOC: 13669344X

 |

* Wd Datuak: Q3064050
***Fabulous Disaster***, 1998an Kalifornian (Ameriketako Estatu Batuak) sortutako punk-rock taldea zen, denak emakumeak zirelarik.

Historia
--------

**Fabulous Disaster**, San Franciscon sortu zen 1998an eta urte berean Pretty Killers diska kaleratu zuten Evil Eye diskoetxearekin. 2000. urtean, Fat Wreck Chords diskoetxearekin sinatu zuten eta Put Out or Get Out diska kaleratu zuten.

2003an Panty Raid! beraien hirugarren lana grabatu zuten eta mundu osoko bira bat burutu zuten. Bira honetan, NOFX, Mad Caddies, The Briefs edota The Dickies taldeekin jotzeko aukera izan zuten. 2004an, I´m a Mess izeneko EP bat kaleratu zuten, formazio berriarekin.

Honen ondoren, beste bi EP kaleratu zituzten, baina oraingo honetan elkarbanaturiko lanak izan ziren. Lehena, OC Toons taldearekin izan zen eta bigarrena, Madrilekoak diren Zinc taldearekin kaleratu zuten.

2007ko maiatzean, Love At First Fight diska kaleratu zuten. Urte berean ordea, taldearen desagertzeaz informatu zuten beraien web orrian. Nofx taldeko Fat Miken iritziz, Fabulous Disaster, 2000ko hamarkadako emakume punk talderik onena izan zen.

Taldekideak
-----------

* Lynda Mandolyn - Ahotsa eta gitarra 1998 eta 2003 urte artean
* Sally Disaster - Bateria
* Squeaky - Gitarra eta ahotsa
* Lizzie Boredom - Bajua
* Cinder Block - Ahotsa
* "Mr Nancy" Kravitz - Bajua
* Laura Litter - Ahotsa

Diskografia
-----------

* Pretty Killers (1999)
* Put Out Or Get Out (2001)
* Panty Raid (2003)
* Im A Mess (2004)
* Love At First Fight (2007)

Kanpo Loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Fabulous Disaster taldearen webgunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142536
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123958904
* ISNI: 0000 0001 1481 2374
* GND: 10327438-8
* LCCN: n2008053069

 |

* Wd Datuak: Q1142536
Everglades, Floridako penintsularen hegoaldean.
**Everglades** Floridako penintsularen hegoaldean kokaturik dagoen hezegune subtropikal zabala (11.100 km²ko azalera) da. Arro hidrologiko zabal baten hegoaldeko erdia hartzen du. Orlandotik hurbil jaio eta Okeechobee aintzirara isurtzen den Kissimmee ibaiak eratzen du hezegune-sistema hau. Eurite sasoian aintzirak gainezka egiten du, 97 km zabal eta 160 km luze den ibai geldo eta sakontasun gutxiko (gehienean 0,3 m baino gutxiago) bat sortuz. Ibai hau penintsulako hegoaldean, Floridako badian, itsasoratzen da.

Garrantzi ekologiko handiko eremua da. Ekosistema nagusiak *Claudium* generoko ziperazeoz estalitako zingirak, belardi hezeak eta ur irekiko ubide naturalak dira. Uharteetan *"hammock"* deitutako oihan tropikalak daude, eta pinu (*Pinus elliottii*) sailak inguru lehorrenetan. Ur gezako zingira batzuetan nekostak hazten dira eta itsas ertzean mangladiak. Galzoriko espezie ugari bizi dira bertan, hala nola, Floridako pantera, *Crocodylus acutus*, *Trichechus manatus* eta *Picoides borealis*.

1947an sortutako Evergladesko Parke Nazionalak (*Everglades National Park*) 6.104 km²ko azalera du. 1979tik UNESCOren Gizateriaren Ondare da.

Ikus gainera
------------

* Bayou

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau idazteko Ingelesezko Wikipediako Everglades artikuluaren informazioa erabili zen.

1. 1 2  Everglades Britannica.com
2. ↑  Wetland Tourism Case Study: USA - Everglades National Park Ramsar.org

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Evergladesko Parke Nazionalaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597281
* Commonscat Multimedia: Everglades

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236376857
* LCCN: sh85045981
* NARA: 10042636
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* WWF: NT0904

 |

* Wd Datuak: Q597281
* Commonscat Multimedia: Everglades
**Fosfatasa alkalinoa** osteoblastoek eta kartilago eta periostioko zelula proliferatzaileek jariatzen duten entzima da. Umeetan, odol-plasman aurkitzen da, eta haren kantitatea balio normaletatik gora igotzeak (5-12 Bodansky unitatetik gora serumeko 100 ml-ko) osteoblastoen gehiegizko lana susmarazten du (Pageten eritasuna, metastasiak, errakitismoa, eta abar), edo buxaduragatiko min horia. Fosfatasa alkalinoak organismoaren ia ehun guztietan agertzen diren entzimak dira, bereziki hezurretan, gibelean, plazentan, hesteetan eta giltzurrunetan altua delarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2012]
2. ↑  Euskalterm: [Traumatologia Hiztegia] [2017]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24769688
* Commonscat Multimedia: Alkaline phosphatase

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000469

 |

* Wd Datuak: Q24769688
* Commonscat Multimedia: Alkaline phosphatase
**Fase kontrasteko mikroskopioa** zelula biziak aztertzeko erabili ohi den mikroskopioa da, hots, "in vivo"ko prestakinak behatzeko mikroskopioa da.

Zelulak gardenak direnez, mikroskopio optikoarekin ikusita ahal izateko tindatu behar dira, tindatzaile bereziak erabiliz. Tindatzaileek zelulak hil eta haien egiturak ere aldatzen dituzte. Fase kontrasteko mikroskopioarekin, aldiz, zelula eta bere inguruaren arteko kontrastea areagotzen da, zelula bizien behaketa errazten duena 

Frits Zernike fisikari nederlandarrak mikroskopio mota hau asmatu zuen 1932an, eta aurkikuntza horrek Fisikako Nobel Saria ekarri zion 1953an.

Oinarria
--------

Mikroskopio optikoa bezala, fase kontrasteko mikroskopioa argiaz ere baliatzen da. Bere funtzionamendua, funtsean, argiaren difrakzio prozesuan datza. 

Argi erradiazio batek objektu garden eta ez-xurgatzaile bat zeharkatzen badu, objektua zeharkatu ondoren, zeharkatu aurretik zuen uhin-luzera eta anplitudea bera mantentzen ditu, baina erradiazio hori atzeratuta dago objektu hori zeharkatu ez duten erradiazioekiko. Hau da, atzerapen edo fase-aldaketa bat gertatzen da, baina erradiazioak uhin-luzera eta anplitudea mantentzen ditu. Kasu honetan, giza begiak ez du inolako aldaketarik antzematen objektua zeharkatu duten uhinen eta ez dutenen artean, hau da, ez dago kontrasterik bien artean.

Fase-kontrastearen mikroskopioak kontraste hori sortzea lortzen du, eta, horretarako, objektuak zeharkatzen dituen uhinen anplitudea aldatzen du. Uhinen anplitudearen aldaketa horrek erradiazioaren intentsitatean aldaketa bat dakar, giza begiak detektatzen duena.

Laburbilduz, errefrakzio-indize ezberdinak sortzen ditu mikroskopio mota honek zelula eta bere inguruaren artean. Horretarako, objektibo eta kondentsadore bereziak baditu fase kontrasteko mikroskopioak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aldaba, J. Lopez, P. Pascual M.M. Urzelai, A.: Biologia Batxilergoa, Elkar (2006), 71 orr. ISBN: 84-9783-222-1
2. ↑   Ingraham, J. Ingraham, C.: Introducción a la Microbiología Vol. II, Ed. Reverté (1998), 59 orr. ISBN: 84-291-1869-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898815
* Commonscat Multimedia: Phase contrast microscopy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q898815
* Commonscat Multimedia: Phase contrast microscopy
**Frantzisko Frantziakoa** (*Hercule François*; Fontainebleauko jauregia, 1555eko martxoaren 18a - Château-Thierry, 1584ko ekainaren 10a) Alençon, Château-Thierry, Anjou, Berry eta Touraineko dukea izan zen.

Biografia
---------

Henrike II.a Frantziakoaren eta Katalina Mediciren laugarren eta azken semea izan zen. Haurtzaroan harrapatu zuen baztangaz aurpegia desitxuratua eta gorputza maker zituen. 1570eko hamarkadaren hasieran Katalina Medici Elisabet I.a Ingalaterrakoarekin ezkontzen saiatu zen. Hasiera batean, adin alde handia eta erlijio ezberdintasuna zirela eta, Elisabetek ezezkoa eman zion arren, Frantzisko hil zen arte negoziatzen jarraitu zuten.

Bizitza osoan anaia Henrikeren (1574tik aurrera Henrike III.a, Frantziako erregea) lehiakidea izan zen. San Bartolome gaueko sarraskiaren ondoren Arroxelako setioan (1573) parte hartu zuen. Han bere koinatu Henrike Nafarroakoaren adiskide bihurtu zen. Harekin batera erregeren politikaren aurka zeuden aristokrata katoliko eta higanotek eratutako Deskontenten alderdiko (frantsesez *Parti des Malcontents*) buruzagia izan zen. Karlos IX.a Frantziakoa aspalditik eri handi zegoenez gero, haren ondorengoa Alençongoa izan zedin konspiratu zuten. Baina konplotak huts egin zuen eta bi buruak espetxeratuak izan ziren.

1575eko irailean Alençongo dukeak, Henrike Nafarroakoarekin batera, ihes egitea lortu zuen. Frantziako 5. Erlijio Gerran Henrike III.a Frantziakoaren errege armadaren aurka borrokatu ziren. Gerrari amaiera eman zion Beaulieuko ediktua (1576) oso mesedegarria izan zen bai higanotentzat nola Frantziskorentzat. Hau erregerekin adiskidetu eta bere handinahia Flandesen asetzen saiatu zen. 1579an Gilen Orangekoak Herbehereetako errege izateko proposatu zuen. Ondoko urtean Probintzia Batuek *Herbehereetako askatasunaren babesle* izendatu zuten eta 1582an Brabanteko duke. Bere aginpideari jartzen zitzaizkion mugak onartzen ez zituenez, 1583ko urtarrilean Anberes armaz hartzen saiatu zen, baina porrot egin zuen.

1584ko ekainaren 10ean hil zen, tuberkulosiak eta bere bizimoduaren gehiegikerien ondorioek joa. Heriotz honek Henrike Nafarroakoa Frantziako koroaren oinordeko bilakatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Jokinen, Anniina: Biography of François, Duke of Alençon and Anjou *Luminarium Encyclopedia*
2. 1 2 3  François d’Anjou Henri IV, le règne interrompu

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Frantzisko Frantziakoa (1555-1584)*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Fasciola hepatica** Trematodoen klaseko platelmintoa da, animalia belarjale batzuen (eta baita gizakiaren ere) parasitoa dena. Hosto itxurako har parasito hau txikia da (2-3 cm-ko luzeera) eta bi bentosa ditu: bat aho aldean eta bestea sabelaldekoan.

Bizkarroi moduan kalte handiak sortzen ditu abereengan, ardiengan eta behiengan, batez ere. Izan ere, fasziolosi gaitza eragiten die. Harrak gibela eta behazun xixkua kaltetzen ditu, eta gizakia ere gaixotu dezake. Hainbat herrialdeetan izurrite latzak sortzen ditu Fasciola hepaticak, eta abeltzainei galera handiak dakarzkie.

Hermafrodita da. Gibelean dagoenean arrautzak jartzen ditu, behazunbideen bidez gorozkiekin kanporatuak direnak. Arrautz horietatik jaiotzen diren harrek uretan eta belarretan bizirauten dute. Animalia belarjaleek ur edo belarra irensten dutenean infektatzen dira, parasitoaren bizi-zikloa itxiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334149
* Commonscat Multimedia: Fasciola hepatica
* Wikispecies Espezieak: Fasciola hepatica

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 24375
* BioLib: 43829
* Dyntaxa: 6006129
* EOL: 590853
* Fauna Europaea: 390143
* GBIF: 6475141
* ITIS: 56135
* NCBI: 6192
* WoRMS: 486753
* Zoobank: DB79D055-72AC-4001-BE2B-84BD0F42DAD6
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005210
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: DT53URI4O9

 |

* Wd Datuak: Q334149
* Commonscat Multimedia: Fasciola hepatica
* Wikispecies Espezieak: Fasciola hepatica
**Frantzisko Fernando Isidro Austriakoa** (Madril, 1626ko maiatzaren 15a - Eibar, 1634ko martxoaren 11) Espainiako Filipe IV.aren sasiko semea izan zen, haurra zela hil zena, bizitako urte gutxien erdiak Euskal Herrian (Eibarren) igaro zituena.

Biografia
---------

Filipe IV.a Espainiakoak 17. mendearen lehen zatian ezkontzaz kanpo izandako seme-alaba ugarietako bat izan zen. Ama Catalina Manrique izeneko nerabe bat izan zen, eta haurra Manrique honen etxean, Charelako Markesen etxean, jaio zen Madrilen, Catalinaren gurasoak gorteko nobleak baitziren. Jatorri horrengatik *El Charelo* ezizenaz ezaguna izan zen mutikoa.

Haurra amarengandik banandu zuten erregearen aginduz, eta 4 urtez Madrilgo beste etxe noble batean egon zen, Ogasun Kontseilariarenean (Baltasar Álamos de Barrientos). Ama, bere aldetik, Burgosko monja konbentu batean sartu zuten.

Markeskua jauregia, erdian, Frantzisko Fernando Isidro bizi izan zen eta hil zen Eibarko etxea.
Ondoren, Juan Isasi Idiakez noble euskaldunarekin, Eibarren egoitza zuen Isasiko Markesarekin, akordioa erdietsi zen Isasik hezi zezan mutila. Dokumentua sinatu zen 1631ko ekainaren 1ean zaintza gortean hori ofizialki emanez, eta haurra erregeren seme zela ziurtatuz, sinatzaileak izan zirelarik erregea bera, Olivaresko Konde-Dukea, Isasiko markesa eta Jerónimo de Villanueva Erresumako Protonotarioa eta Estatu Idazkaria. Handik gurtxira Isasiren etxera joan zen bizitzera Frantzisko Fernando, Eibarko Markeskua jauregira. Haurtzaroko hurrengo urteak Eibarren bizi izan zituen, baina 8 urte bete aurretik Markeskuan bertan hil zen, 1634ko martxoaren 11n. 

Gorpua San Lorenzo de El Escorialera eraman zuten, non erregeak berak jaso zuen, eta bertako errege panteoian ehortzi zuten.

Ez dirudi Frantzisko Fernandoren heriotzak zalantzarik sortu zionik Filipe IV.ari Juan Isasik eman zion tratuaz, zeren haren legezko seme Baltasar Karlos printzearen irakasle eta zaindari izateko izendatu baitzuen Isasi, beste semea hil eta gutxira, 1634ko azaroaren 12an. Printze hau ere, oinordeko ofiziala eta Asturiasko Printzea, gazte hil zen (Zaragozan), 16 urterekin, baina gortera lotua bizi izan zen, ez Eibarren bere anaiordea bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Moreno Meyerhoff, Pedro.  (2008). «Ascendencia y descendencia de D. Juan de Isasi Idiáquez, I Conde de Pie de Concha» *Hidalguía: la revista de genealogía, nobleza y armas* (328-329): 469–518. ISSN 0018-1285. (Noiz kontsultatua: 2023-05-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118482372

 |

* Wd Datuak: Q118482372
**Frantzisko Egia Beaumont** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1602 – Napoli, c. 1652) militarra eta idazlea izan zen. Bi urtez Italian gerran aritu ondoren Frantziako eta Kataluniako borroketan jardun zuen, Espainiako erregearen zerbitzuan. Erregezalea zen; *Defensa de la verdad contra la proclamación y triunfos de la monarquía de Felipe IV* obra idatzi zuen katalanen erasoei aurre egitearren. Komediak ere idatzi zituen: *La fe en Pamplona y su primer obispo*; *Emblemas de San Fermín*; *Historias del Serenísimo Príncipe Don Carlos de Navarra*; *El monstruo español en minas y combates*, *Felice en armas y desgraciado en ellas*; *Guerras en España y Francia por la parte de Labort, Navarra, la Provincia y Perpiñán, 1634-1642*. Obra hauen aztarnarik ez da geratu ordea. Harena da, halaber, *Estrella cautiva o historia de la ciudad de Estella y su Merindad* obra luzea (1644); lan hau ez da oraindik argitara eman.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257949
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 37237
* Lur: 01667/eu\_e\_0586/e0586
* GEN: 8480
* **Bilduma digitalak**
* BVPB: 62865

 |

* Wd Datuak: Q12257949
**Eustat**, euskararen estatistiketan espezializatua ez den arren **Euskal Estatistika Erakundea** izen ofiziala duena, Eusko Jaurlaritzaren erakunde autonomoa da, estatistikak lantzen diharduena, 1986ko azaroaren 25ean sortua. Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Sailari atxikia dago. Eustaten egitekoa da Euskal Autonomia Erkidegoko gizartearen eta ekonomiaren gaineko estatistika informazio ofiziala bildu, aztertu eta hedatzea. Gainera, ikerketa eta garapenean, prestakuntzan eta laguntza metodologikoan aritzen da, unibertsitateekin, estatu-erakundeekin eta Eurostatekin lankidetzan.

Datu Pertsonalak Babesteko Lege Organikoak bermatzen du Eustatek ez duela emango informatzailea identifikatu edo gizabanakotu dezakeen informaziorik, sekretu estatistikoak babesten baitu. Euskal Estatistika Batzordearen (Euskal Autonomia Erkidegoko Jaurlaritzako sailak, foru aldundiak eta udalak erakunde sortzaile direlarik) eta Euskal Estatistika Kontseiluaren (gizarte-eragile guztiek eta beste ordezkariek hartzen dute parte) aholku-organoen koordinatzaile gisa dihardu.

Eustaten estatistika-eragiketak Eusko Legebiltzarrak lau urtean behin onesten dituen planetan erabakitzen dira, eta urteko estatistika egitarauetan garatzen dira. Euskal Autonomia Erkidegorako 2005-2008 aldiko Estatistika Planean 180 eragiketari ekin zitzaion.

Adibidea: EUSTATek sortutako grafiko bat kanpo-merkataritzaz (2020)

Eustatek eskaintzen dituen zerbitzuak
-------------------------------------

* Informazio zerbitzua
* Neurrira egindako informazio estatistikoen eskariak
* Estatistiken informazioa, webgunean
* Datu-bankua
* Argitalpenen salmenta
* Aholkularitza metodologikoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eusko Jaurlaritzaren 251/1986 Dekretua. *Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria*, 236. zenbakia, 1986-11-29.
2. ↑  Eusko Jaurlaritzaren 2/2005 Legea. *Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkaria*, 49. zenbakia, 2005-03-11.
3. ↑   «Grafiko interaktiboak: Kanpo merkataritza» *eu.eustat.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-07-21).

Ikus, gainera
-------------

* INSEE kodea
* Nastat
* IINSEE - Frantziako estatistika eta ekonomia ikerketarako nazio institutua
* INE - Espainiako Estatistika Institutua

* Anjeles Iztueta

Kanpo estekak
-------------

* Eustaten webgunea
* Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Ogasun Saila
* **(Gaztelaniaz)** Datu Pertsonalak Babesteko Espainiako Lege Organikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q810379
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134655358
* ISNI: 0000 0001 0789 6637
* GND: 5223885-4
* LCCN: n90659795

 |

* Wd Datuak: Q810379
**Francisco "Paco" Pérez Luzarreta** (Jaurrieta, 1922ko abuztuaren 1a - Bera, 2018ko abenduaren 23a) nafar EAE alderdiko kidea izan zen. Bigarren Mundu Gerran zehar, Frantziako Gironda departamenduan borrokatu zen Gernika Batailoian izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean familia Poitiersen erbesteratu zen. Gerraren amaieran Irunera itzuli eta zerbitzu militarretatik ihesi ondoren berriro muga zeharkatu zuen. Paben Kepa Ordoki ezagutu eta Eusko Jaurlaritzaren mendeko Gernika Batailoian sartu zen. De Larminat jeneralaren agindupean alemaniarren aurka borrokatu zen Frantziako estatuan. Pointe de Graveko gudu gogorretan parte hartu zuen alemaniarren aurka. Pérez Gernika Batailoi euskalduneko kapitaina izan zen, 22 urte zituelarik. Gero, mugalari moduan aritu zen eta Meliton Manzanasek elkarrizketatu zuen eta Ondarretako espetxean izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El gudari que luchó contra el nazismo» *Deia* 2018/12/31.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Rodríguez, Mikel.  (2004). *Espías vascos.*  Txalaparta, 296 or. ISBN 9788481363623..

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60289973

 |

* Wd Datuak: Q60289973
**Erdijainko** hitzak, mitologian, jainko batek pertsona hilkor batekin izan duen seme edo alaba deskribatzen du. Aro helenistikoan, garai honetako musikari eta olerkariak ere erdijainkotzat hartzen ziren, jainkoen bizitzari buruzko istorioak kontatzen zituztenak. Erdijainkoei, heroi ere deitzen zaie.

Erdijainko greziarrak
---------------------

Heroi greziarren izaera bitarraren zatia, erdijainko hitza sorrarazi zuena, euren jaiotzan parte hartzen zuen gurasotasun bikoitza da, oso gai erabilia, errege batek eta jainko batek parte hartzen baitzuten. Izan ere, heroiaren ama, bi aitekin oheratu daiteke gau berean, Teseoren ama zen Etraren kasuan bezala, edo, sekretuki jainko batek bisitatua ere izan zitekeen, Pertseoren ama zen Danaeren kasuan bezala. Antzinatean uste zenez, bi aiten hazia umetokian nahasten zen, eta, semeek, jainkoen ahalmen batzuk zituzten. Adibidez, ohiz kanpoko energia eta indarra, bizitza eta heriotzaren arteko muga igaro eta minik jaso gabe itzuli, edo, heriotzaren ondoren, jainko eta gizaki hilkorren arteko bitartekari lanak egin.

Zeus heroi askoren aita izan zen, bere maite-joko ugarien ondorioz. Heroi hauek, hil ondoren, ohorez betetzen ziren, hauen ondorengo izatea aldarrikatzen zuten greziarren artean bereziki, eta jainkoren baten babesa eta patroitza lortzea espero zutenak heroi hauen bitartekaritza lanaren bidez. Heroien gurtza, Antzinako Greziako erlijioaren erritu ktonikoen zati izan zen. Erdijainkoak hilkorrak ziren, gainontzeko gizaki hilkorrekiko lehentasuna zuten arren, eta, batzuk, ez ohiko botereak zituzten. Salbuespen bakarra Herakles izan zen. Hil zenean, olinpiar jainkoen artean onartua izan zena, honela, pribilegiozko posizio bat lortuz.

Egiturari dagokionez, heroien mito narratiboak, eleberriaren generoaren barnean sartzen dira. Alexandro Handiak, bere segizioko mitografoak, bere sekretuzko aitatasun olinpikoaren elezaharra zabaltzera animatu zituen. Arrakasta izan zuen, eta bere elezaharrak bizirik iraun zion antzinateari, bere pertsonaiari buruzko Erdi Aroko eleberri ziklo bat eratzera heltzeraino.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466470
* Commonscat Multimedia: Demigods

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4126545-2
* LCCN: sh85060431

 |

* Wd Datuak: Q466470
* Commonscat Multimedia: Demigods
**Frei Epifânio D'Abadia udal estadioa**, **Abadião** izenez ezaguna, Brasilgo Maranhão estatuko Imperatriz hirian dagoen erabilera anitzeko estadio bat da. 1966an inauguratu zen estadioa, hiriko prefekturarena da eta 12.000 lagunentzako lekua du. Sociedad Imperatriz de Desportos elkartearen egoitza da, eskualdeko futbol klub nagusia, eta hiriko eta inguruko eskualdeetako hainbat kultur ekitaldi ere antolatzen ditu. 

2008ko bigarren seihilekoan, zaleei erosotasun handiagoa eskainiz, eraberritze handia hasi zen, tribuna berria, markagailu elektronikoa, urbanizazio lanak, kafetegiak, sarbide hobetua, estalitako tribuna nagusia, telebista eta irrati instalazio berriak jarriz. ezinduentzako igogailua, kirolarientzako beroketa gela duten aldagel erosoak, arbitroentzako gizonezko eta emakumezkoen aldagelak, eta edukiera handitzea 12.000 pertsonara gutxi gorabehera, dena banakako zenbakidun eserlekuetan. Argiztapen sistema 32 islagailuz osatuta dago lau dorreetako bakoitzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Estadio Frei Epifanio D'Abadia» *soccerway.com*.
2. ↑   «Frei Epifânio está 95% pronto, garante secretário» *globo.com/esporte*.

Kanpo estekak
-------------

* ceroacero.es - Frei Epifânio d´Abadia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9255395

 |

* Wd Datuak: Q9255395
***Ezkaba aldizkaria*** Iruñeako Arrotxapea auzoko aldizkaria da.

2020ko urrian, 277. zenbakia kaleratu du, eta auzoko hainbat tokitan eskura egoteaz gain, etxe gehienetara ere iristen da, aldizkariaren lan taldeak postontziz postontzi banatzen baitu. Interneten ere eskura dago.

21. KORRIKAren kilometroa Iruñeko Arrotxapea auzoan, Ezkaba aldizkariaren tartea
Proiektu herrikoia da, boluntarioz osatua, eta Arrotxapeako dendari askoren babesa dauka, horietariko askok iragarkia jarri ohi dutelako aldizkarian.

Editorialarekin hasita, auzoak dituen arazoei nahiz proiektuei heltzen die, eta, maiz, aldizkariaren orrietatik at ateratzen diren egitasmoak bultzatzen dituzte: esate baterako, auzoko parkeetan pilatzen den zaborraren aurkako kanpainak sustatu dituzte, edo "bookcrossing" gisako ekimenak antolatu dituzte.

Erredakzio talde iraunkorrak argitaratzen dituenez gain, hainbat orrialdetan, auzoko taldeek ere haien kolaborazioak idazten dituzte: Gaztetxeak, euskalgintzak, liburutegiak, eta abarrek.

Tokian tokiko hedabidea izateaz gain, beste talde batzuekin batera auzoko dinamiketan parte hartzen du. KORRIKAren edizioan, auzoko kolektiboek hartzen dituzten kilometroen barruan, Ezkaba aldizkarikoek haien tartea ere izan zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «ezkaba revista» *Issuu* (Noiz kontsultatua: 2020-10-06).
2. ↑   *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2020-10-06).

Kanpo estekak
-------------

* Aldizkaria Facebooken.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109330817

 |

* Wd Datuak: Q109330817
**Zerumugari begira** Nafarroako Iruñea hiriburua eta Ezkabarte udalerriaren artean dauden bi tunel dira.

Kokalekua
---------

Ezkaba mendiaren ekialdeko zatia zeharkatzen dute, alde batetik (hegoaldetik) Iruñea eta Iruñerriko Atarrabia eta Burlata udalerriak eta bestetik (iparraldetik) Ezkabarte udalerriko Arre, Azotz eta Orikain kontzejuak elkarlotuz.

Historia
--------

2005ko urtarrilaren 5an inauguratu ziren

Tunelak
-------

Bi tunel dira, norantza bakoitzeko bana. Beren bitartez Iruñeak ipar-ekialdean sarbide-irtenbide azkar bat izateaz gain, Iruñerria eta Ultzamaldea eskualdeak zuzenean elkarlotzen dira, tunelak eraiki aurretik Atarrabiatik derrigorrez burutu behar zen itzulingurua saieztuz, honela Iruñetik Baztan, Esteribar, Erroibar, Malerreka eta Bortziriak eskualdeetara nahiz Gipuzkoa eta Ipar Euskal Herrirako bidearen ibilbidea burutzen pasatzen den denbora apur murrituz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sanz lehendakaria Ezkabako tunelen trafikoaren irekierara bertaratu da. 2005ko urtarrilaren 5a, Nafarroa Gobernua **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Ezkabako tunelei buruzko txostena eta informazioa. Nafarroako Gobernua **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476377

 |

* Wd Datuak: Q25476377
*Artikulu hau egunkariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Frente Popular (argipena)».*
***Frente Popular*** Donostian 1936an argitaratu zen gerra egunkaria da.

Historia
--------

*Frente Popular* egunkaria Donostian argitaratu zen Gerra Zibilaren hasierako egunetan, 1936ko uztailaren 27tik irailaren 12ra arte.

Egunkariaren egoitza Garibai kaleko 34. zenbakian egon zen, aurretik El Pueblo Vasco egunkariaren egoitza izan zen eraikinean. Sei orrialde zituen eta 15 zentimotan saltzen zen.

*Frente Popular*raren zuzendaria Ramiro Pérez Moretinos izan zen, Izquierda Republicanako kidea eta kolaboratzaileen artean, besteak beste, Atxerre, Serna-Huelva, Cecilia García Gilarte, Jose Aierdi, Julián Larrean, Juan de Alzo, Pedro Antín Olave, Francisco García Lavid, Manolín de la Casa Grande, Indalecio Prieto eta Ángel Ossorio y Gallardoren izenak nabarmendu ziren.

1936ko uztailaren 18ko altxamendu militarra gertatu zenean, Donostian argitaratzen ziren bost egunkariek, *El Día, El Pueblo Vasco, La Constancia, La Voz de Guipúzcoa* eta *El Diario Vasco*, argitaratzeari utzi zioten. Uztailaren 27an Gipuzkoako Defentsa Batzordea osatu zen, Izquierda Republicana, EAJ, EAE-ANV, CNT, PSOE eta Euskadiko komunisten artean, eta ***Frente Popular*** egunkaria sortu zuten, tropa frankistak Donostian sartu arte iraun zuen egunkaria. Edukiari dagokionez, baikorra izan nahi zuen, milizianoen aldeko albisteak ematen zituen, eta faxisten gehiegikeriak gogor salatzen zituen. Albiste gehienak gaztelaniaz zeuden, baina euskarazko artikuluak ere argitaratzen zituen.

Guztira 48 zenbaki kaleratu ziren, azkena irailaren 12koa izan zen, hurrengo egunean frankistak Donostian sartu ziren, Donostiako egunkari guztiak konfiskatu zituzten eta *La Voz de España* kaleratzen hasi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frente Popular 1. zenbakia, 1936.07.27
2. ↑  Frente Popular 48. zenbakia, 1936.09.12
3. ↑  La Voz de España 1. zenbakia, 1936.09.17

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Arantxa Arzamendi: «Catálogo de publicaciones periódicas donostiarras: 1800-1936». *Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria*, 38. urtea, XXV liburukia, 1. zenbakia, 1990eko urtarrila-ekaina.
* **(Gaztelaniaz)** *Biblioteca Municipal de Donostia-San Sebastián: catálogo de publicaciones periódicas*; dirección Eulalia San Agustín; coordinación Arantxa Arzamendi ; realización Arantxa Arzamendi y Eki Servicios Bibliotecarios. - Donostia: Asociación de Bibliotecarios de Gipuzkoa, 1992.
* Unai Belaustegi: *II. Errepublika eta Gerra Zibila. Kronika Donostiatik = II República y Guerra Civil. Crónica donostiarra*. Donostia Kultura, 2016

Kanpo estekak
-------------

* Frente Popular egunkariaren ale guztiak Donostiako Udal Liburutegien Liburutegi Digitalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188904

 |

* Wd Datuak: Q31188904
**Francisco Polit Gonzalez** (Auritz, 1829-Iruñea, 1884) Orreagako kolegiatako priore izan zen 1866tik 1884ra.

Bizitza
-------

Filosofia eta Teologia ikasi zuen Iruñeko Kontziliar Apaiztegian, eta Teologiako Doktoregoa lortu zuen Valentzian. Iruñeko Apaiztegiako errektorea zen Elisabet II.aren dekretu batek (1866ko irailaren 2a) Orreagako Kabildoa zaharberritu zuenean, Francisco Polit Errege Etxeko priore izendatuz. Bere agintaldiko hamabi urteak ustekabez beterik egon ziren: Orreagako udalerria desamortizatzeko saiakerak, Gobernuak kolegio-liburutegi aberatsa eta artxiboaren zati bat konfiskatzea, kalonjeen erdien dimisioa, eta Hirugarren Karlistaldiko gorabeherak. 1873ko apirilean, Iruñeko gobernadoreak kabildoa hiriburura eramatea agindu zuen, eta gero kapitularrak beren etxeetara sakabanatu ziren. Erbesteak 1876ko maiatzera arte iraun zuen, orduan hasi baitzen berriz ere eskola-bizitza. Urte horretan Erromara joan zen erromesaldian, Iruñeko gotzainaren ordezkari gisa. 18 urteko gobernu zailak nekaturik, 1884ko irailean Prioratoari uko egin zion Iruñean kanonjia bat okupatzeko.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | POLIT GONZÁLEZ, FRANCISCO.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109399038
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 115878
* GEN: 16910

 |

* Wd Datuak: Q109399038
**Erdibitzailearen** eraikitze grafikoa erregela eta konpasa erabiliz
Geometrian, zuzenki baten **erdibitzailea** erdigunetik igarotzen den lerro zuzen elkarzuta da. Beste hitz batzuekin definituta: zuzenkiaren muturretatik distantziakide diren puntuen lerro zuzena; beraz, erdibitzailea zuzenkiaren muturretatik distantziakide diren puntuen leku geometrikoa da.

Hirukiaren erdibitzaileak
-------------------------

Hirukietan, hiru aldeen erdibitzaileek puntu batean ebakitzen dute elkar; zirkunzentroan, hain zuzen ere. Zirkunzentroa hiru erpinetatik distantzia berera dago.

Ikus, gainera
-------------

* Erdikaria

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Line Bisector" MathWorld-en.
* Marrazketa geometrikoa, slideshare.net
* **(Ingelesez)** Line Bisector definition. Math Open Reference Webgune elkarreragilea
* **(Ingelesez)** Perpendicular Line Bisector. Webgune elkarreragilea
* **(Ingelesez)** bisecting a line erregela eta konpasa erabiliz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1420204

 |

* Wd Datuak: Q1420204