recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau gipuzkoar piratari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pedro Agirre (argipena)».*

**Pedro Agirre** donostiar pirata, ***Ezkila kapitaina*** edo ***Campanario*** izenaz ezaguna zena pitilinak jateagaitik, XVI. eta XVII. mendeetan bizi zen. Espainiako Felipe II.a erregeak 1588an Ingalaterra erasotzeko "Jornada" izeneko kanpainan mutil gisa aritu zen hasieran. 1588an armada horretako ontzi baten agintera iritsi zen, baina ontzi hori hondoratu egingo zen geroago. 1623an korsuan hasi zen San Pedro izeneko patatx erako itsasontzian, hainbat ontzi holandarren aurka eraso joz. Itsaso eta gerrako kapitain izendatu zuten 1624an, eta bere lapurreta eta harrapaketa-ekintzetan jarraitu zuen. Frantsesak bila ibili zitzaizkion egin zituen hainbat gehiegikeriengatik.

Donostiako Piratek pertsonaia garrantzitsu bati "Ezkila kapitaina" izena ematen diote Donostiako aste nagusian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Consideraciones sobre la jornada de Inglaterra "Todo a babor" aldizkaria
2. ↑  Donostiako itsas jendearen hiztegi biografikoa Donostiako Untzi Museoa
3. ↑  Ezkila kapitaina Donostiako Piratak

Kanpo estekak
-------------

* Donostiako Piratak webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30149717

 |

* Wd Datuak: Q30149717
Warkako Dama.
**Warkako Dama**, **Urukeko Dama** edo **Warkako maskara** —batzuetan *Sumerko Monalisa* izenaz aipatua— K. a. 3300 urteko eskultura da, sumertar zibilizazioan. Maskara honek garrantzi handia du ezen arteko historiaren lehen emakume aurpegia baita.

Historia
--------

Eskultura 1938an arkeologo alemanek aurkitu zuten **Inanna** jainkosari eskainitato tenplu baten aztarnategian, Uruk antzinako hirian, Samawatik gertu, Bagdadeko 280 kilometrotara. Irakeko Museo Nazionalean erakusten zen, hango pieza garrantzitsuenetariko bat izanik, baina gerraren ondorioz, museoaren arpilatzeari ekitean, 2003ko apirilaren 9an, lapurtua izan zen. Urte bereko irailean eraman zuenak itzuli egin zuen. Beste milaka objektu ez dira agertu.

Ezaugarriak
-----------

Maskarak hogei zentimetro ditu eta goierliebea da, marmolez egina. Osagarri batzuk lapislazuli, betun eta urre orrikoak dira. Itxura guztien arabera sumertar jainkosa baten errepresentazioa da, ziur aski lehen aipatu den Inanna jainkosarena.

Ikus, gainera
-------------

* Mesopotamia
* Sumer
* Uruk
* Irakeko Museo Nazionala

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  www.abc.es/hemeroteca/historico-23-09-2,003/abc/Cultura/el-rostro-de-mujer-mas-antiguo-del-mundo-regresa-a-su-vitrina-en-bagdad\_209324.html

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Fiona Curruthers, "Iraq Museum resembled 'emergency ward'", *University of Sydney News*, 19 September 2003. (Colour image of pre-war Warka Vase, as well as missing "Lady of Uruk (Warka)" stone head).
* **(Ingelesez)**:The Iraq Museum Database (hosted by the Oriental Institute, Chicago)
* **(Gaztelaniaz)**: Warkako Damaren itzulera UNEDeko webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5797725
* Commonscat Multimedia: Mask of Warka / Q5797725

---

 |

* Wd Datuak: Q5797725
* Commonscat Multimedia: Mask of Warka / Q5797725
**Beste mundu**a edo **munduaz haraindiko**a kontzeptu erlijiosoa da, aitzinindoeuropar erlijio historikoari lotutako mitologia konparatibotik sortua. Hitza latinezko *orbis alius*etik («beste mundua / beste Lurra») datorren kalko semantikoa da, Lucano poeta erromatarrak Beste mundu zelta baten deskribapenean darabiltena. Hortik eratortzen dira ingelesezko *otherworld*, italierazko *oltremondo* edo alemanezko *Jenseits* ere.

Zenbait kontzeptu erlijioso, mitologiko edo metafisiko (naturaz gaindiko izakien erresuma eta hilen erresuma, esaterako) mundu osoko kulturetan konpara daitezke.

Indo-Europa berreraikitzea
--------------------------

Indoeuropar motako mitologia askok sinesmen bera dute heriotzatik harantzago den beste mundu batean ere, eta kasu askotan, hala nola mitologia persiarretan, greziarretan, germaniarretan, zeltetan edo eslaviarretan, ur batzuk (gehienetan, ibaia) zeharkatu behar dira bertara iristeko, eta arimak gizon handiago batek gidatzen ditu. Greziar mitologian, ibai horretako urek bekatuak eta oroitzapenak garbitzen zituzten; zelten eta germaniar mitoetan, berriz, urek jakindurian murgiltzea adierazten dute, eta iradokitzen dute ezen, hildakoaren oroitzapenak garbitzen ari diren bitartean, haien inspirazioa lortuko lukeen ur-edale bat egongo zela. Arima bidaiariak, normalean, txakur zaindari bat aurkitu du beste mundurako sarreran. Horren adibide dira Zerbero, Hadesen hiru burudun txakur grekoa, eta hinduisten *Sarvarā*, Yamaren txakurretako bat; agian haien izenak *ḱerberos* ("motaduna ") hitzetik eratorriak dira.

Beste mundua hainbat moduetan deskribatzen da mitologiaren arabera, belardiak, uharteak edo eraikinak barne, eta horrek zaildu egiten du jakitea nola irudikatzen zen beste mundua aitzinindoeuropar jatorrizko erlijioan. Jakina da jainkozko bikien mitemaz, Yemo baitzen hilen agintaria eta Manu bikia, lehen gizona.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Gods, goddesses, and mythology*, Volume 11, C. Scott Littleton, Marshall Cavendish, 2005,
2. 1 2  *The Lost Beliefs of Northern Europe* Hilda Ellis Davidson, Routledge, 2002 ISBN 0-203-40850-0, ISBN 978-0-203-40850-6. pp.67-76
3. 1 2 3 4 5 6  *The Oxford introduction to Proto-Indo-European and the Proto-Indo-European world* J. P. Mallory, Douglas Q. Adams, Oxford University Press, 2006, ISBN 0-19-928791-0, ISBN 978-0-19-928791-8. Page 439.
4. ↑  *Death, war, and sacrifice: studies in ideology and practice*, Bruce Lincoln, University of Chicago Press, 1991, ISBN 0-226-48200-6, ISBN 978-0-226-48200-2. Pages. 32-38

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16354816
* Commonscat Multimedia: Otherworld / Q16354816

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4028567-4

 |

* Wd Datuak: Q16354816
* Commonscat Multimedia: Otherworld / Q16354816
**Marion Ellen Ross**, izen erreala **Marian Ellen Ross** (Watertown, Minnesota, 1928ko urriaren 25a)estatubatuarr aktorea eta ahots- aktorea da.

Ibilbidea
---------

Haren paper ezagunena Marion Cunningham pertsonaia da, ABC telebistako *Happy Days* telesailean. 1974tik 1984ra bitartean jardun zuen, eta Primetime Emmy sarirako bi izendapen jaso zituen. *Happy Days*-en arrakasta izan aurretik, Ross hainbat filmetan agertu zen: *The* *Glenn Miller Story* (1954), *Sabrina* (1954), *Lust for Life* (1956), *Teacher's Pet* (1958), *Some Came Running* (1958), *Operation Petticoat* (1959) eta *Honky* (1971), baita telebistako zenbait paper txiki ere, horietako bat *The Lone Ranger*-en (1954). Rossek *The Evening Star-*en ere parte hartu zuen (1996), eta, haren bidez, Aktore Onenaren Urrezko Globorako izendatu zuten.

1990eko hamarkadaz geroztik, Ross ezaguna izan da *King of the Hill* eta *SpongeBob SquarePants* bezalako telesail animatuetan egindako bikoizketa-lanagatik, baita paper errepikariak ere *The Drew Carey Show*, *That '70s Show*, *Gilmore Girls* eta *Brothers* & Sisters-en.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marian Ross Ficha de la actriz en Internet Movie Database. Consultado en marzo de 2018.
2. ↑  Entrevista con Marion Ross Emmy TV Legends. Consultado en marzo de 2018.
3. ↑  Biografía de Marion Ross Consultado en marzo de 2018.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Marion Ross*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Marion Ross» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259998
* Commonscat Multimedia: Marion Ross / Q259998

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46693398
* GND: 1228608423
* LCCN: nr2001042830

 |

* Wd Datuak: Q259998
* Commonscat Multimedia: Marion Ross / Q259998

[[Kategoria:1928} jaiotzak]]
**Disclosure** (euskaraz *Jazarpena*) 1994ko Barry Levinson estatubatuar thriller filma bat da. Michael Crichton idazlearen izenburu berdineko *Disclosure* eleberrian oinarritua dago. Michael Douglas, Demi Moore, Donald Sutherland, Caroline Goodall eta Dennis Miller aktoreek antzeztu zuten.

Filma batek ordurarte gutxi edo batere ukitu ez zuen emakumeek gizonei burututako jazarpen sexualaren gaia jorratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Tom Sanders (Michael Douglas) goi mailako teknologia enpresa bateko exekutiboa da eta postuz igotzeko zorin dago. Baina bere bizitzan oso garrantzitsua izango den astean, bere asmoak zapuztuak ikusiko ditu, postu horretarako Meredith Jonson (Demi Moore) itxura erakargarriko emakume gazteagoa eta bere neskalagun ohia dena izendatuko baidute.

Aktoreak
--------

* Michael Douglas: Tom Sanders
* Demi Moore: Meredith Johnson
* Donald Sutherland: Bob Garvin
* Caroline Goodall: Susan Hendler
* Roma Maffia: Catherine Alvarez
* Dylan Baker: Philip Blackburn
* Rosemary Forsyth: Stephanie Kaplan
* Dennis Miller: Mark Lewyn
* Suzie Plakson: Mary Anne Hunter
* Nicholas Sadler: Don Cherry
* Jacqueline Kim: Cindy Chang
* Joe Urla: John Conley Jr.
* Michael Chieffo: Stephen Chase

Kanpo estekak
-------------

* *Disclosure* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
**Vervinsko bakea** Henrike IV.a Frantziakoak eta Filipe II.a Espainiakoak 1598ko maiatzaren 2an Vervinsen (gaur egun Aisne departamenduan) sinatu zuten bake ituna da. Hitzarmen honek Henrike II.ak eta Filipe II.ak berak sinatutako Cateau-Cambresisko bakearen (1559ko apirilaren 3a) klausulak berretsi eta berri batzuk erantsi zituen.

Testuingurua
------------

Henrike III.a Frantziakoa hil zenean (1589) legezko oinordekoa Henrike Nafarroakoa zen. Baina Liga Katolikoak ez zuen onartu higanot bat Frantziako errege izan zedin. Ligak Espainiako Filipe II.aren laguntza jaso zuen. Flandesen zeuden Alessandro Farnese osteak Parisen sartu ziren eta han egon ziren ia gatazka
amaitu arte. Errege izan ahal izateko 1593an Henrikek protestantismoaz arnegatu zuen, eta 1594ko martxoaren 22an Parisen sartu zen.

Hala ere hiri askok Henrike Nafarroakoa onartu gabe jarraitu zuten. Karlos Mayennekoa buru zuen Liga Katolikoak, diru eta tropa espainiarren sostenguarekin, ez zuen amore ematen. 1595eko urtarrilaren 17an Frantziak gerra deklaratu zion Espainiari. Ondoko urtean Frantziak, Ingalaterrak eta Probintzia Batuek Espainiaren aurkako ituna sinatu zuten. Alberto Austriakoak Calais (1596ko apirila), Ardres (1596ko maiatza) eta Amiens (1597) hartu zituen Espainiarentzat. Baina espainiarrak ez zeuden egoera hobean. 1596an ingelesek Cádizko badian zegoen itsas armada espainiarra suntsitu eta hiria harpilatu zuten.

Gerrak estatuen indarrak eta finantzak agortu zituen. Horiek horrela Frantzia eta Espainiak, Alessandro Mediciren bitartekotzarekin, bakea negoziatu zuten. 1598ko maiatzaren 2an bake hitzarmena sinatu zen.

Edukia
------

Hitzarmen honen arabera:

* Frantziak Calais, Ardres, Doullens, Metz, Toul eta Port-Louis berreskuratu zituen.
* Espainiak Charolais bizkonderria eta Cambrai atxiki zituen.
* Filipe II.ak Henrike Nafarroakoa Frantziako erregetzat ezagutu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Álvaro ARAGON RUANO: Vervins-etik Pirinioetako Bakea arte: balidoen aroa Espainian eta Frantzian.[*Betiko hautsitako esteka*] *Los Papeles de Pedro Morgan, II*
2. ↑  The history of Calais Calais.ws
3. ↑  Jean MEYER: Vervins Paix de (1598) Encyclopædia Universalis
4. ↑  Saqueo de Cadiz (1596) Ingenierosdelrey.com
5. ↑  Vervins Grands Traités de la France

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1188688
* Commonscat Multimedia: Treaty of Vervins / Q1188688

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180125929
* GND: 1258982218
* LCCN: no2010003478
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1188688
* Commonscat Multimedia: Treaty of Vervins / Q1188688
| Bilboko Koral Elkartea **(Sociedad Coral de Bilbao)**

 |
| --- |
| Datuak |
| **Egoitza** | Bilbo |
| **Ahotsak** | Abesbatza mistoa |
| **Urteak** | 1986- |
| **Webgunea** | blogspot eta facebook |

**Bilboko Koral Elkartea** (gaztelaniaz: *Sociedad Coral de Bilbao*) musika korala sustatzen, interpretatzen eta hedatzen burutzen dituen ekintzak direla-eta erakunde onuragarria da.

1886an eratua, musika korala lan egiten du taldean sartuta dauden hiru abesbatzen bitartez: Kontserbatorioko Abesbatza, Euskeria Abesbatza eta Koru Mistoa.

Sariak
------

1986an, bere 100 urteurrena zela eta, Espainiako Kultura Ministerioak ematen duen Arte Ederren Urrezko Domina jaso zuen. 1988an Andres Mañaricua y Nuere saria lortu zuen.

2002an Sabino Arana Fundazioaren saria jaso zuen.

2005ean San Fernando akademiaren ohorezko domina jaso zuen

2007an, bere presidentea den Cecilio Gerrikabeitia Frantziako Gobernuak emandako Arte eta Letren Zaldunaren Urrezko domina jaso zuen.

Abesbatzak
----------

### Koru Mistoa

Bilboko Korala berez, 25 eta 150 abeslari artean dituena, normalean errepertorio sinfoniko-koralari lotzen (Giuseppe Verdiren *Messa di requiem*, Johannes Brahmsen *Ein deutsches Requiem*, Felix Mendelssohnen *Elias* edo Carl Orffen *Carmina Burana*). Hala ere, *a cappella*, opera edo zartzuelak ere abesten ditu.

Egungo zuzendaria, 2007ko martxoan aukeratua, Iñaki Moreno Navarro da.

Hona hemen diskografia hautatua:

* *Goyescas* Gianandrea Nosedak zuzenduta. Tritó (1997)
* *Agur Jaunak: Musiques Basques* Michel Plassonek zuzenduta. EMI 1999.
* *Amaya* Theo Alcántarak zuzenduta. Marco Polo/Naxos. 2000.
* *El caserio* Juan José Menak zuzenduta. Marco Polo/Naxos 2001
* *Pablo Sorozabal (Basque Music Collection vol. VI* Christian Mandealek zuzenduta. Claves. 2002
* *Turandot* Alexander Rahbarik zuzenduta. Naxos Records. 2003
* *Gernika* José Ramón Encinarrek zuzenduta. Decca. 2008.

### Euskeria Abesbatza

1985ean Gorka Sierrak eratua, Elkartearen gazte korua da. 2008ko irailetik aurrera Urko Sangronizek zuzenduta dago.

### Kontserbatorioko Abesbatza

1984an Gorka Sierrak eratua, Elkartearen ume korua da. 1995etik aurrera José Luis Ormazabalek zuzenduta dago.

Hona hemen diskografia hautatua:

* *Alegrías* Victor Pablok zuzenduta. Fundación Autor. 1997.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EHAA: 144/2002 Dekretua, ekainaren 18koa, «Sociedad Coral de Bilbao. Bilboko Koral Elkartea» onuragarria dela aitortzeko dena.
2. 1 2 3  Hiru: Bilboko Koral Elkarteak San Fernando akademiaren ohorezko domina jaso du
3. ↑  Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Sailaren iragarpena

Bibliografia
------------

Idazle asko, *"La Sociedad Coral de Bilbao. 100 años de historia"*, 1988, Bilbo: Bizkaiko Foru Aldundia ISBN 84-7752-013-5.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5846519
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155373491
* ISNI: 0000000103956284
* BNE: XX254473
* BNF: 13953231q (data)
* GND: 5204451-8
* LCCN: n78024371
* CiNii: DA1243763X
* SUDOC: 07900007X
* BIBSYS: 8056944

 |

* Wd Datuak: Q5846519
**Eli Galdos Zubia** (Oñati, Gipuzkoa, 1934ko maiatzaren 18a - *ibidem*, 2007ko apirilaren 8a) euskal herritar politikari jeltzalea izan zen. Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailburuorde eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Ahaldun Nagusia.

Biografia
---------

Aita ere jeltzalea zuen eta Cegasa enpresaren sortzaileetako bat.

1960ko hamarkadatik aurrera euskara bultzatu zuen: Oñatiko ikastola sortzera lagundu zuen eta lehendabiziko Korrikaren edizioaren lehendabiziko lekuko eramaile zen.

1979 eta 1991 artean, Oñatiko alkatea zen eta "Union Cerrajera" enpresak zuen "Saltos de Agua de Oñate" erostera lagundu zuen.

1980 eta 1987 artean, Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailburuordea zen eta Ertzaintza berrantolatzeko lan egin zuen. Orduko bere nagusia eta Sailburua Luis Maria Retolaza zen. Gero Gipuzkoako Foru Aldundiko Ahaldun Nagusia ere bazen 1991 eta 1995 artean.

Leitzarango Autobidea bultzatu zuen. 2007ko apirilaren 8an hil zen, 72 urte zituela eta Bilbora Aberri Eguna ospatzera zihoala.

Alaba Ainhoa Galdos Oñatiko zinegotzia da.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8774813
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02292/eu\_g\_0380/g0380

 |

* Wd Datuak: Q8774813
**Xabier Alvarez de Eulate** (Donostia, Gipuzkoa, 1919ko apirilaren 26a - Bermeo, Bizkaia, 2012ko martxoaren 16a) euskal artista bat izan zen.

Biografia
---------

Bi urtez Madril hiriko San Fernandoko Arte Ederretako Akademian ikasten aritu zen, bertan Daniel Vázquez Díaz eta Jorge Oteizarekin ibili zelarik, gainera 1949an Artista Berrien Erakustazokan jardun eta ondoren apaiztu egin zen.

Espainiako Gerra Zibila garaian Iruñean bizi izan zen, han Jesús Basiano margolaria ezagutu eta biak adiskidetu zirelarik.

1950an Arantzazuko santutegiaren beirateak egiteko ardura eman zitzaion, era berean proiektu honetan Luis Laorga eta Saenz de Oiza arkitektoak, eta Eduardo Txillida, Nestor Basterretxea, Lucio Muñoz eta beste hainbat artistek parte hartu zuten. Basilika hau 1953an proiektatua izan arren, 1969. urterarte ez zen eraikitzez amaitu ahal izan, nagusiki haren sorrera frantziskotar agintarien atseginekoa ez zelako. Egoera honetan Oteizarekin adiskidetasun artistiko handia izan zuen, honek bere ondorengo ibilbidean eta artelanetan garrantzia izango zuelarik.

Salbatore Mitxelenaren liburuetan bere marrazkiekin lagundu zuen.

2012ko martxoaren 16an, ostiral batez, Bermeon zendu zen.

Artelanak
---------

Bere artelanek arte figuratiboa eta abstraktuaren arteko bidea erraztasunez iragaten dute, inongo artifizialkeriarik gabe, betiere argia eta kolorea batera doazen koordenatu mistiko-poetiko batzuen barnean jardun zuelarik.

Frantziako Metz hirian nahiz La Habanako San Antonio basilikan bere artelanak badaude. Euskal Herrian honako artelanak burutu izan zituen: Arantzazuko beirateak egin zituen (1954-1985), Donostiako Loiola auzoko San Inazio elizako erretaula, Oñatiko beneditarren erretaula, Bergarako Magdalenako baselizako erretaula, Cintruénigoko Santa Isabeleko elizako erretaula. 1978an Donostiako San Telmo museoan beste lau frantziskotar margolariekin batera erakustketan batean parte hartu zuen.

2005an Donostiako San Frantzisko elizako klaustroan bere margolanen erakusketa bat burutu zen. 2011ko maiatzean ospatutako II. Arantzazu Eguna artista honi eskeini eta omenaldia egin zitzaion, bertan lanari buruzko hitzaldia, erakusketa erretrospektibo bat eta beirateetarako bisita bat antolatu zirelarik. Bestalde, 2011. urtean ere Donostiako Kutxa Boulevard aretoan bere lanekin erakusketa bat zabaldu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Xavier Alvarez de Eulate artista hil da. 2012ko martxoaren 19a. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Espiritualitatea, artearen eskutik. 2011ko azaroaren 12. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo loturak
-------------

* Xabier Alvarez de Eulateren biografia. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269000
* Commonscat Multimedia: Xavier Álvarez de Eulate / Q12269000

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 690

 |

* Wd Datuak: Q12269000
* Commonscat Multimedia: Xavier Álvarez de Eulate / Q12269000
**Jorge Iván Ospina Gómez** (1965eko urriaren 1a) Kolonbiako senatari ohia eta Santiago de Caliko alkate ohia da. Santiago de Cali Kolonbiako hirugarren hiri handiena da eta Kolonbiako hego-mendebaldeko gune ekonomikoa.  Ospina , Valleko Unibertsitateko ospitalean lan egin duen medikua ere bada, Evaristo Garcia Hospital Universitario del Valle bezala ezagutzen dena.  Ospinaren aita, Ivan Marino Ospina, gerrillaria eta Apirilaren 19ko Mugimendu (M-19) talde iraultzailearen sortzailekidea izan zen. Ospinak 2019ko urtarrilaren 1ean hartu zuen alkate kargua eta 2023ko abenduaren 31ra arte egon zen karguan.

  

Ospina defeated Francisco Lloreda in the Colombian elections, which were held on October 28, 2007. Ospina won with 44% of the vote, leaving Lloreda with 39%, and the remaining 17% being distributed amongst the other 6 candidates.

Hauteskundeak
-------------

Ospinak Francisco Lloreda garaitu zuen Kolonbiako hauteskundeetan, 2007ko urriaren 28an. Ospinak irabazi zuen botoen %44rekin, Lloreda %39rekin geratu zen, eta gainerako %17a beste 6 hautagaien artean banatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Reference at www.elpais.com.co.* .
2. ↑    *El médico Jorge Iván Ospina gana la alcaldía de Cali.*  28 October 2007.
**Vicente Vadillo Santamaría**, ***Francis*** ezizenarekin ezaguna, (Jaéngo probintzia, Andaluzia, 1946/1947 – Errenteria, Euskal Herria, 1979ko ekainaren 10a) trabesti ezaguna izan zen, 1979an Espainiako Polizia Nazional batek tiroz hil zuena Iztieta auzoko *Apolo* diskotekan.

Jaengo probintzian jaioa, trabesti gisa aktuazioak egiten zituen Trintxerpen. 1979ko ekainaren 10ean Euskal Herrian lau egun zeramatzan Antonio Cava espainiar poliziak tiro batez hil zuen, hitz egiten egon ostean bere pistola atera zuenean. Poliziak epaiketan adierazi zuenez, pistolak segurua jarrita zuela uste zuen eta ez zen bere asmoa tiro ematea.

Francisen omenez margotutako zebra-bidea.Francisen omenez margotutako zebra-bidea Iztieta auzoan.
Hilketak eragin handia izan zuen Euskal Herriko gay eta lesbianen artean, baita Errenterian ere. Herrian greba orokorra deitu zen, eta hainbat manifestazio egin ziren, tartean ekainaren 12an Donostian egin zena, EHGAMen inguruan publikoki lehen aldiz hainbat pertsona bildu zirelarik.

Euskal Herriko gay askapen mugimenduaren sorreran gertakari honek izan zuen garrantzia dela eta, bere hilketaren 35. urteurrenean hainbat ekitaldi egin ziren Oreretan, tartean "homofobiaren aurkako zebra-bidea" margotzea, adibidez.

2022 urtean lehen aldiz ospatu da *Francisaldia*, maiatzaren 17a, LGTBIfobiaren aurkako nazioarteko eguna, ekainaren 10a, Francis erailketaren 43 urteurrena, eta ekainaren 28a, sexu askapenerako nazioarteko eguna, barnebildu dituen zikloa, Errenteriako Udala eta LGTBI+ mahaiak elkarlanean antolatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Vitoria, Oihan. «Arnasa eman zien heriotza» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (1983-10-08). «El fiscal pide seis años para el policía nacional que causó la muerte de un travestido» *EL PAÍS* (Noiz kontsultatua: 2017-06-27).
3. ↑    Berria.eus. «Homofobiaren aurkako zebra bide bat koloreztatu dute Errenterian» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-06-27).[*Betiko hautsitako esteka*]
4. ↑     *‘Francisaldia’-k sexu eta genero askapenaren aldeko ekimenei emango die bide – Errenteriako Udala.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30976778

 |

* Wd Datuak: Q30976778
Txantiloi:Bio**Iván Marino Ospina**, **Ivan Izugarria** ezizenez ere ezaguna (Roldanillo, 1940ko apirilaren 16a - Cali, 1985eko abuztuaren 28a), kolonbiar soldadua izan zen.

Lehen urteak
------------

Ez da asko ezagutzen Marinoren hasierako bizitzari buruz. Valle del Caucan jaio zen eta unibertsitate ofizial batean ikasi zuen.

Lehen aldia iraultzaile gisa
----------------------------

Ospina sinetsita zegoen Kolonbiako iraultza indarkeriarekin bakarrik posible zela. Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak (FARC) hasieran mesfidati izan zirenez, 1966an bakarrik lortu zuen haien taldean sartzea, baina gero CIAko agentea izatea leporatu eta kanporatu zuten. Geroago, Venezuelako gerrillan sartu zen. 1970ean Kolonbiara itzuli zen M-19 taldea sortzeko, Jaime Bateman Cayón-ekin batera, Gazte Komunistako (Juventudes Comunistas, JUCO) lagunarekin, FARCetik kanporatua ere berriki. Ospina M-19ko bigarren gizona izan zen. Igo eta egun gutxira, Calin atxilotu eta Bogotara bidali zuten eta bertan etengabeko torturak jasan zituzten "Sacromonteko koba" ospetsuetan bere buruaz beste egiten saiatu arte. Sei hilabete geroago, Armadako nagusi gisa mozorrotuta, ihes egin zuen eta taldeko komandante-orde gisa itzuli zen.

M-19ko liderra
--------------

Bateman 1983ko apirilaren 28an hil zen hegazkin istripu batean, eta Ospinak hartu zuen gerrilla taldearen agintea. Hori horrela, Madrilen izan zen Belisario Betancur Cuartas presidentearekin izandako bilera eztabaidagarrietan, 1984an tregua ekarri zutenak. Urte bereko abenduan, Mexikon egindako bilera batean, hanka-sartze ikaragarri baten protagonista izan zen: Kolonbian bizi ziren estatubatuarrei zuzendutako mafia mehatxuak goraipatu zituen. Akats taktiko horrek M-19 taldeko lidergoa kostatu zion eta bere ordez Álvaro Fayadek hartu zuen. Bere postuek, beti indarkeriatik gertu, "Ivan Izugarria" ezizena irabazarazi zioten.

Erretratua telebistan
---------------------

*Narcos* telesaileko Ivan Torresen pertsonaia Ospinan oinarrituta dago. Iraultzaile inozo gisa azaltzen da, Pablo Escobarrek Kolonbiako Justizia Jauregiaren aurkako Erasoa antolatzeko manipulatua. Seriean Ivan Escobar-ek hiltzen du erasoaren ostean.
**Dino Fetscher** (1988ko ekainaren 9a) galestar aktorea da. *Cucumber*, *Banana*, *Paranoid*, *Gentleman Jack* eta *Years and Years* telesailetan egindako paperengatik da ezaguna. Stanley sintetikoa ere antzeztu zuen *Humans* filmean. 2023an Apple TV+ko *Foundation* sailletan agertu zen Glawen Curr gisa, eta 2024an Netflix-en *Fool Me Once* draman parte hartu zuen Marty McGregor gisa.

Hasierako bizitza
-----------------

Fetscher Cardiff-en jaio zen, Galesen. Ama alemana da eta aita gales-euskalduna.   Fetscher Londresko Central School of Speech and Drama-n trebatu zen. 

2017an, Britainia Handiko LGBT sarietan Celebrity Rising Star izendatu zuten.

Karrera
-------

Fetscher-en telebistako lehen papera Aiden gisa izan zen 2015eko *Cucumber* telesailean eta bere spin-off antologia seriean *Banana*.  DC Alec Wayfield serieko protagonista erretratatu zuen 2016ko *Paranoid* seriean,  eta Stanley gizaki sintetikoa *Humans-en* 2018an  2019an, Fetscher-ek Ralph Cousins-en paper errepikakorra jokatu zuen *Years and Years* filmean eta Thomas Beech erretratatu zuen *Gentleman Jack* filmean.  2023an, Apple TV+ saileko *Foundation-*en agertu zen Glawen Curr gisa, eta 2024an Netflix-en *Fool Me Once* draman parte hartu zuen Marty McGregor gisa. 

2022an, Fetscher bigarren mailako aktore onenaren Olivier sarirako izendatu zuten *The Normal Heart-*eko West End-eko ekoizpen batean egindako lanagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Meet Dino Fetscher, the New Hunk of 'Cucumber' and 'Banana'» *Out* 29 May 2015.
2. ↑   **(Italieraz)** «Chi è Dino Fetscher in serie Paranoid, Stagione 1» *PopcornTv.it* 25 January 2017.
3. ↑   Lowe, Adam.  (3 March 2015). «Dino Fetscher: 'We are beginning to move away from stereotypes'» *Vada Magazine*.
4. ↑   «This is the shortlist for the British LGBT Awards» *The Independent* 20 February 2017.
5. ↑   «Banana actor Dino Fetscher on tonight's threesome scene: 'I had nothing but a cock-sock on'» *Attitude* 5 March 2015.
6. 1 2 3 4   «Former Mr. Gay UK and *Foundation* actor Dino Fetscher is one of hottest stars in the galaxy» *Queerty* 21 August 2023.
7. ↑   Hogan, Michael.  (22 September 2016). «*Paranoid*: a dark, conspiracy drama filled with crime clichés: review» *The Daily Telegraph*.
8. 1 2   Hudson, David.  (10 January 2024). «We have a feeling former Mr. Gay UK/*Fool Me Once* actor Dino Fetscher is about to be everywhere in 2024» *Queerty*.
9. ↑    *Olivier Awards 2022.* .

Kanpo estekak
-------------

* *Dino Fetscher*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**
**Françoise Bettencourt Meyers** (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1953ko uztailaren 10a) miloi askotako oinordeko frantsesa da, eta Bibliari buruzko iruzkinak eta harreman judeokristauari buruzko lanak idazten ditu. 

Biografia

Liliane Bettencourten alaba bakarra eta, beraz, oinordeko bakarra da. Familia L'Oréal kosmetiko etxearen jabea da. –Pierre Meyers-ekin ezkonduta dago, Auschwitzen hildako errabino baten bilobarekin. Ezkondu ondoren, Meyersek seme-alabak judu gisa haztea erabaki zuen Bikote harrigarria sortu zuten, Eugène Schueller amaren aldeko aitona epaitua izan baitzen Nazien gobernuarekin izandako lankidetzarengatik.

2008an, salaketa jarri zion François-Marie Banierri bere ama "ezegonkorrari" dirua hartzeagatik, eta amari "adimenez ezgai" deklaratzeko prozedurak hasi zituen. Froga gisa erabili zituen grabazio sekretuetako errebelazioen ondorioz, Woerth-Bettencourt eskandalua sortu zen. 2010eko abenduan, Bettencourt-Meyersek jakinarazi zuen bere amari eta Banieri buruzko epaiketa ebatzi zela.

Bere ama 2017ko irailean hil zen, bere ondare garbia 39,5 mila milioi USDkoa zenean, eta Francoise Bettencourt Meyers munduko hogei pertsona aberatsenen artean kokatu zuen, eta lehena emakumeen artean.

Bibliografia
------------

* *The Greek gods. Genealogia* (Les Dieux grecs. Généalogies), Paris, arg. Christian, 1994, 511 or.
* *A look at the Bible* (Regard sur la Bible), 5 lib. Introduction by Alain Decaux, Published, November 2008, awarded the prix des Lauriers Verts (Spirituality sektioa) 2009an:
	+ Words and expressions originating in the Bible/ Irakurgailuan sortzen diren hitz eta adierazpenak
	+ From one Testament to the other, Judaism and Catholicism
	+ Family Tree of Adam Eve, eta the Tribes of Israel
	+ Animalias, Plants, Measures, money eta numbers in the Bible
	+ Genealogic section/ Atal genealogikoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «L'Oréal Finance : Share Ownership» *www.loreal-finance.com*.
2. ↑
3. 1 2  *The Guardian*, July 10, 2010
4. ↑  
*La Tribune* December 2010.
5. ↑   «The Richest People in the World» *Money*.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Françoise Bettencourt -Meyers» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516720
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19838281
* ISNI: 0000000073276017
* BNF: 135260260 (data)
* GND: 137928793
* LCCN: n95082875
* SUDOC: 050354361

 |

* Wd Datuak: Q516720

[[Kategoria:1953} jaiotzak]]
**Adela Montes** (Buenos Aires, 1928ko irailaren 6a – *ibidem*, 2024ko apirilaren 4a) argentinar kazetaria izan zen. Ikuskizunetako kazetaritzako aitzindarietako bat bihurtu zen Argentinan.

Bizitza
-------

Espainiar etorkinen alaba, jatorri apala zuen, eta horrek ez zion lehen hezkuntza amaitzeari utzi ere eman. Txikitatik lana bilatu behar izan zuen, eta hamabi urterekin lantegi batean lortu zuen lehen lana. Geroago erizain moduan trebatu zen. Ordurako, zinemarako eta antzerkirako interesa piztu zitzaion. Aktoreen zaleen talde bat sortn zuen, Club de Cazadores de Autógrafos, eta horrek hainbat hedabideren arreta erakarri zuen, Radiolandia aldizkariarena esaterako. Aldizkari honetako artikulu bati esker, lehen lanpostuak lortu zituen entretenimendu-zutabegile gisa, eta azkenean esatari bilakatu zen Radio Libertaden eta Radio Mitren. Gaur egun existitzen ez den Canal TVn bere programa propioa sortu zuen.

Geroago, Atlántida Editorialeko Gente aldizkariko entretenimendu sailaren arduraduna izan zen.

Toño Gallori marrazkilariari inspiratu zion *Cholula, loca por los astros* komikia sortzeko. Harrezkero, *cholulo* hitza Río de la Platako gaztelanian erabiltzen hasi zen pertsona ospetsuak ezagutu nahi dituen norbait deskribatzeko.

Argentinako Telebistako eta Irratiko Kazetarien Elkarteko kide sortzaileetako bat izan zen.

Adina eta osasun arazo anitz izan arren, zutabeak idazten jarraitu zuen *Pronto* moduko aldizkarietan azken egunetara arte. Buenos Airesen hil zen, 96 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Murió la periodista Adela Montes, impulsora del término "cholula" en el mundo del espectáculo» *Canal26* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Caparrós, Martín. «La palabra cholula» *El País* 2002-12-03 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Murió Adela Montes, la pionera del periodismo de espectáculos que inspiró el concepto de "cholula"» *Clarín* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** González, Leni. «Adela Montes: adiós a la cazadora de autógrafos que fue la mejor amiga de las estrellas» *La Nación* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Murió Adela Montes: insignia del periodismo de espectáculos y la primera "cholula"» *Teleshow* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Murió Adela Montes, la periodista de espectáculos que inmortalizó la palabra "cholula"» *Perfil* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)** Banett, Christian. «El adiós a Adela Montes, la periodista que inspiró la palabra "Cholula", se codeó con Mirtha, Susana y Moria y durante 25 años fue un emblema de la Revista Pronto» *Pronto* 2024-04-04 (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).

Kanpo estekak
-------------
**Lauren Foster** (Hego Afrika, 1957ko abenduaren 4a) hegoafrikar emakumezko modelo transgeneroa da.

Bizitza
-------

Hego Afrikan jaio zen eta gizon hazi zuten. Lau urterekin jada bazekien bere sexu-nortasuna ez zetorrela bat bere generoarekin eta Klinefelter sindromea diagnostikatu zioten. 1974an gizonezko izena erabiltzeari utzi zion eta *Lauren Shipton* emakumezko izena hartu zuen beretzat.

17 urte zituenean, bere familiaren eta lagunen babesarekin, trantsizioa egiteari ekin zion hormona-terapiarekin hasiz. 18 urterekin Derk Crichton hegoafrikar doktoreak sexua berresleitzeko ebakuntza egin zion. Ebakuntzatik osatu ondoren, modelo hasi zen Johanesburgen.

1979tik 1988ra ospe handiko modeloa izan zen, hainbat egunkari, aldizkari eta iragarkitan azalduz. 1980an *Vogue* aldizkariaren Mexikoko edizioan 6 orrialdeko moda erreportaje batean agertu zen. Tabloide bateko kazetari bat berarekin harremanetan jarri zen bere iraganeko historiari buruzko xehetasunak bazekizkiela eta hauek argitaratuko zituela mehatxu eginez. Ondorioz, Fosterrek elkarrizketa eman zuen horrek gauzak baretuko zituztelakoan, baina munduko hainbat tabloidek bere historia argitaratu zuten gizon jaio zela idatziz. Horrek ondorioak izan zituen bere modelo-ibilbidean, lan-eskaintzak jaitsi baitzitzaizkion.

Gaur egun Miamin bizi da eta LGBTQ kolektiboaren eskubideen aldeko ekintzan dihardu.

Filmografia
-----------

| Urtea | Izenburua | Rola | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 2001 | *Circuit* | Ateko neska | Kameoa |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Swanson, Jess.  (2016ko azaroaren 15a). «Transgender Supermodel Lauren Foster Fights for LGBTQ Rights in Miami» *Miami New Times* (Noiz kontsultatua: 2018ko apirilaren 14a).
2. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «Lauren Foster, Transgender Model, And Alex Davis, Transgender Musician, Discuss Trans Issues» *HuffPost* 2018ko apirilaren 14a (Noiz kontsultatua: 2012ko uztailaren 12a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51845809

 |

* Wd Datuak: Q51845809
**Aylín Mújica Ricard**, **Aylín Mújica** izenez ezagunagoa (1974ko azaroaren 24an jaioa) kubatar aktorea, modeloa eta ballet dantzaria da, Miamin (Florida, Ameriketako Estatu Batuetan) bizi dena.

Karrera
-------

Aylín 8 urterekin hasi zen. Herri dantza, ballet klasikoa, koreografia eta musika ikasi zituen la Escuela Nacional de Ballet-en. 18 urterekin Arteen Goi Mailako Institutuan ikasten hasi zen, non arte dramatikoa ikasi zuen eta 18 urterekin La Habanako (Kuba) Eskola Internacional de Cine eskolan ikasi zuen.

1992an Mexikora bidaiatu zuen bere karrera hasteko. Telebistako iragarkietan eta Marcelo Cezán, Willy Chirino, Albita Rodríguez eta abar bezalako artistentzako bideoklipetan hasi zen modelo gisa lanean.

Aktoreak biluzik posatu zuen Espainiako *Interviú* aldizkarian eta *H para Hombres* aldizkarian argazki-saio batean agertu zen. 2010ean biluzik argazkiak atera zitzaizkion, non jada bere alaba Violetarekin haurdun zegoen.

2006an, aktorea Telemundorako lanean hasi zen. *Pecados ajenos* filmeko gaiztoaren papera eskaini zioten*,* baina uko egin zion eta Catherine Siachoquek ordezkatu zuen. Telemundoko "Aurora" telesailean lan egin zuen 2010ean.

2012an Telemundoren *Corazón valiente* filmean antagonista nagusia egin zuen*,* Fernanda del Castillo edo Victoria interpretatuz bere heriotza faltsutu zuenean.

2014an Gabriel Porrasen antagonista egin zuen *Los miserables* telenobelan, Aracely Arambula eta Erik Hayser izan ziren protagonistak.

Bizitza pertsonala
------------------

2010eko irailaren 24an, Mújica Gabriel Valenzuela aktorearekin ezkondu zen eta 2010eko apirilaren 6an jaiotako Violeta alaba bat du. 2012ko udan Aylinek eta Gabrielek dibortzioa iragarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aylín Mújica» *IMDb*.
2. ↑    *[ Boda Aylin Mujica y Gabriel Valenzuela ] Aylin Mujica and Gabriell Valenzuela Wedding - Aylin Mujica - Zimbio.* .

Kanpo estekak
-------------

* Telemundo Website
* Official "Sin Senos No Hay Paraíso" Website
* Aylín Mújica at Notas.com
* Aylín Mújica at Alma Latina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q736116
* Commonscat Multimedia: Aylín Mujica / Q736116

---

 |

* Wd Datuak: Q736116
* Commonscat Multimedia: Aylín Mujica / Q736116
***Disclosure*** (azpitituluz ere banatua, ***Disclosure: Trans Lives on Screen)*** 2020ko film dokumentala da, Sam Federrek zuzendu eta ekoitzia, gaitzat duena Hollywoodeko ikus-entzunezko industrian pertsona transgeneroek zer nolako irudikapen historikoa izan duten.. 2020ko Sundance Zinemaldian estreinatu zen,. eta gero Netflixek sartu zuen bere katalogoan.

Sinopsia
--------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Zinema-industrian transgenero diren pertsona askoren ekarpenak agertzen dira dokumentalean. Besteak beste: Laverne Cox (ekoizle nagusietako bat da), Susan Stryker, Alexandra Billings, Chaz Bono, Jen Richards, Lilly Wachowski, Ser Anzoategui, Brian Michael Smith, Bianca Leigh, Yance Ford, Zackary Drucker, Jamie Clayton, Michaela Jaé Rodriguez, Alexandra Grey, Trace Lysette, Jazzmun, Angelica Ross, Elliot Fletcher, Candis Cayne eta Leo Sheng.

Pelikulak eta telesaioen pasarteak erabiliz, ikusleak historia-ikasgaia jaso lezake, pertsona transgeneroen irudikapenek Estatu Batuetako eragin dituzten kalte eta okerrez jabetzeko. Adibide horietako batzuk honako filmetakoak dira: *Judith of Bethilia,* *Ace Ventura* (film sorta), *Tootsie*, *The Crying Game*, *To Kill a Mockingbird*... Aipaturiko telesailen artean, berriz, *Transparent,* *Pose,* edo *Nip/Tuck* daude*.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Disclosure» *www.thefilmcollaborative.org* (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Ramos, Dino-Ray.  (2020-05-29). «Netflix Acquires Sundance Docu ‘Disclosure’ From Director Sam Feder» *Deadline* (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
3. ↑   **(Ingelesez)** Barquin, Juan Antonio. «Disclosure Proves a Shallow Showcase of Trans Cinema» *Miami New Times* (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
4. ↑   **(Ingelesez)** sschrag. «Queer Cinema for High School» *queercinema.net* (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
**Maryna Vitalieuna Vasileuskaia** — bielorrusieraz: Марына Віталеўна Васілеўская — edo **Marina Vitalievna Vasilevskaia** — errusieraz: Марина Витальевна Василевская — (Minsk, Bielorrusiako Sobietar Errepublika Sozialista, SESB, 1990eko irailaren 14a) bielorrusiar kosmonauta eta Belavia airelineako hegazkineko laguntzailea da. Bielorrusiako lehen emakume kosmonauta izan zen.

Bizitza
-------

2022ko abenduan sei kosmonautagaietako bat hautatu zuten Bielorrusiako Zientzien Akademia Nazionalak antolatutako *bielorrusiar emakume bat orbitan* izeneko ekimenean, hiru mila emakume astronautagai baino gehiagoren artean hautatua. 2023ko maiatzean Bielorrusiako Espazio Agentziak sei hautagaietatatik espaziora bidaiatzeko gai izendatu zuen Maryna Vasilevskaia eta Anastasia Lenkova haren ordezkotzat.

2023ko uztailaren 24an Errusiako Izarren hiriko Juri Gagarin Kosmonauten Entrenamendu Zentroan espazio-hegaldirako prestakuntza teorikoa eta praktikoa hasi zuen.

2024ko martxoaren 23an Nazioarteko Espazio Estaziora hegan egin zuen Tracy Caldwell Dysonekin eta Oleg Novitskirekin Soiuz MS-25 espazio-hegaldian. Espazio estazioan 13 egun igaro ondoren, Lurrera itzuli zen Soiuz MS-24 hegaldian. Horrenbestez, Bielorrusiako lehen emakume kosmonauta bihurtu zen.

2024ko apirilaren 11n Aliaksandr Lukaxenka Bielorrusiako presidenteak Bielorrusiako heroi titulua eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).*  (Noiz kontsultatua: 2024-04-12).
2. ↑   **(Errusieraz)** ««Белорусская леди на орбите»: голосуй за самую обаятельную красавицу, которая может полететь в космос» *Komsomolskaia Pravda* 2022-12-26 (Noiz kontsultatua: 2024-04-12).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Belarusian female astronaut to go ISS in March 2024 — Roscosmos» *Tass* 2023-05-29 (Noiz kontsultatua: 2024-04-12).
4. ↑   **(Errusieraz)** «Белорусских участниц космического полета официально представили в Центре подготовки космонавто» *Juri Gagarin Kosmonauten Entrenamendu Zentroa* 2023-05-29 (Noiz kontsultatua: 2024-04-12).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Conceden título de heroína a primera cosmonauta bielorrusa.*  2024-04-11 (Noiz kontsultatua: 2024-04-12).

Kanpo estekak
-------------
**Trojan Records** 1968an sortutako disketxe britainiarra da. Ska, skinhead reggae, reggae eta dub musikan espezializatzen da. Sanctuary Records talde barruan dago. Trojan izena Jamaikan Duke Reiden musika-ekipoa garraiatzeko erabilitako kamioitik dator. Kamioiak ikur bat zeraman alboetan, "Duke Reid - The Trojan King of Sounds" esaten zuena, eta Reidek kamioi horretan jartzen zuen musika Trojan Sound bezala ezagutzera iritsi zen. 1974an Planet Music International Jamaikako diskoetxe multinazionalarekin lotu zen.

Historia
--------

Trojan Records Lee Gopthalek 1968an sortu zuen. Aurretik Gopthalek Musicland izeneko musika denda eraman zuen eta postaz egiten diren salmentetan Island Recordsen Chris Blackwellekin kolaboratu zuen. 1970ean izen handiko musikarien lanak argitaratu zituen: Lee Perry, Bob & Marcia, The Cimarons, Desmond Dekker, Bruce Ruffin, Nicky Thomas eta Dave and Ansell Collins. Trojanen funtzio nagusia ez zen artista berriak zabaltzea, Island Records zigiluarekin kolaboratzea baizik. Arrakasta ekonomikoa Jamaikako musikarekin heldu zitzaion, bereziki musika bilduma batzuekin: *Tighten Up*, *Club Reggae* eta *Reggae Chartbusters*. Musika hau Erresuma Batuko gazteen artean dezente zabaldu zen, zenbait azpikulturetan bereziki (mods, skinhead eta suedehead).

1972an Island Recordsek bertan behera utzi zuen Trojan Recordsekin zuen akordioa. Garai berean, gazte ingelesek Jamaikako musikarekiko zuten interesa jaizten hasi zen, eta beste genero batzuez interesatzen hasi ziren, bereziki rastafari letrak eta tempo motelagoak zituztenak. 1974tik 1975era bitartean, Saga enpresak LP merkeak saltzen zituen zigiluak Trojan erosi zuen. 1980ko hamarkadaren amaieran, Trojan ska, rocksteady eta reggae ekoizpenak gogorarazten ateratzen eta biltzen hasi zen.
2001ean, Sanctuary Records taldeak Trojan Records erosi zuen. 2007ko ekainean, Universal Musicek Sanctuary Records erosi zuen.

Azpizigiluak
------------

* Amalgamated
* Attack
* Big
* Big Shot
* Blue Cat
* Bread
* Clandisc
* Down Town
* Duke
* Dynamic
* Explosion
* Gayfeet
* GG
* Green Door
* Harry J
* High Note
* Horse
* Hot Rod
* Jackpot
* Joe
* Kangrejoz
* Moodisc
* Pressure Beat
* Randy's
* Smash
* Song Bird
* Summit
* Techniques
* Treasure Isle

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.
* Trojan Records Acid Jazz Hispano webgunean.
**Samsung Group** (koreeraz 삼성, "hiru izar", hamjaz: 三星) enpresa multinazional multzo handi bat da. Egoitza nagusia Samsung hirian du, Seulen, Hego Korean. Nazioarteko konglomeratu handienetakoa da diru-sarrerei dagokienez eta Hego Koreako *chaebol* nagusietakotzat jotzen da berebat. Hanja koreeraz, *samsung* hitzak "hiru izar" esan nahi du.

Taldea nazioarteko hainbat negozioz osatzen da, gehiengoa Samsung markapekoak: horien artean, Samsung Electronics esanguratsua da, munduko elektronika konpainia handiena; halaber, Samsung Heavy Industries, munduko itsasontzi ekoizle handiena; Samsung C&T, eraikuntza konpainia; eta Samsung Life Insurance, Koreako aseguru konpainia handiena.

Samsung kontsumo elektronika marka ezagunenetakoa da 2005etik eta Hego Koreako nagusia nazioartean. Taldeak Hego Koreako esportazioen % 20 bere gain hartzen ditu eta liderra da Hego Koreako barne-industrietan: finantzak, kimika, txikizkaria eta aisialdia. Konpainiaren eragina nabaria da herrialde osoan eta, horren ondorioz, Hego Korea batzuetan "Samsung errepublika" deitzen dute.

Jatorria eta historia
---------------------

Talde osoa belaunaldietan zehar fundatzailearen familiak kontrolatzen du eta munduko aberatsenetakoa da. Lee Byung-Chull sortzailearen semeek goi karguen ardura dute gaur egun.

Hego Koreako hainbat enpresa (bereziki elektronika alorrean) haren menpeko dira, oinarrizko osagai edo lehengaien hornitzaile den neurrian (besteak beste, erdieroale eta LCD panelak).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20716
* Commonscat Multimedia: Samsung / Q20716

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX223079
* BNF: 123544420 (data)
* SUDOC: 03253213X

 |

* Wd Datuak: Q20716
* Commonscat Multimedia: Samsung / Q20716
**Joseba Xabier Portugal Arteaga** (Pasaia, Gipuzkoa, 1951 - *ib.*, 2008ko irailaren 2a) irakasle, kazetari, idazle eta alkate pasaitarra izan zen.

Kazetari gisa aldizkari eta egunkari askotan idatzi zuen, *Argia*n, *Jakin*en, *Punto y Hora*n, *Egin*en, *Berria*n eta *Gara*n, besteak beste. Jazz eta zinema munduan ere ezaguna zen, eta hainbat jaialditan parte hartu zuen, epaimahaikide gisa edo antolakuntza lanetan.

Historia arloan ere aritu zen, Pasaiako Historia Mintegia sortuz. Eta 2008ko otsailean *Pasaia 1931-1939-Zanpatuen Oroimina* liburua kaleratu zuen. Horrekin batera, Pasaiako herrigintzari oso loturik egon zen. 1987tik 1995era Gipuzkoako herri horretako alkate izan zen Herri Batasunarekin. Halaber, 1999tik 2003ra kultura zinegotzi izan zen Euskal Herritarrok plataformarekin.

Pasai Antxoko sanferminak antolatzen ere ibili ohi zen, eta 2008an jaietako *Saltzero* izendatu zuten.

Lanbidez, irakasle izan zen, hainbat urtetan Pasaia-Lezo Lizeoa ikastolako zuzendari izanez.

Kanpo estekak
-------------

* Herria sentitzen zuen gizona (*Berria*, 2008/09/03)[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** X. Portugali buruzko artikulua *Gara*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269043
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 114487
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 118176

 |

* Wd Datuak: Q12269043