recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Taylor konderria** (ingelesez: *Taylor County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Butler da. 2010eko zentsuaren arabera 8.906 biztanle zituen, Taylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taylor konderriak 983,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,8 ura dira. Beste 975,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.906 pertsonetatik 5.287 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 164 dira. 3.485 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 57 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 68 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505299
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159460076
* LCCN: n81117699
* NARA: 10039201
* **Lekuak**
* OSM: 1074319
* TGN: 2000424

 |

* Wd Datuak: Q505299
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Georgia
Stx larria eta txikia.
**Stxa** (**Щ щ**; kurtsiba: *Щ щ*) alfabeto zirilikoko letra bat da. Errusieraz kontsonante ahoskabe sabaikari igurzkaria da, /ɕː/, euskaraz bi ⟨x⟩ jarraian egitea bezala. Ukraineraz eta rusinieraz /ʃt͡ʃ/ kontsonante multzoa adierazten du, euskaraz ⟨stx⟩ esatea bezala. Bulgarieraz /ʃt/ kontsonante multzoa adierazten du. Alfabeto zirilikoa erabiltzen duen gainontzeko eslaviar hizkuntzatan atzerriko hitzak adierazteko baino ez dira erabiltzen. Maiz /ʃ/ ahoskatzen da, eta atzerritarrentzako ikastaroetan ez da aipatzen. 

Alfabeto latinoan ematen denean, ⟨shch⟩ edo ⟨šč⟩ gisa adierazi ohi da, batzuetan ⟨sch⟩, jatorriz errusieraz duen konbinazioa adieraziz: Ш eta Ч letren batura. Bielorrusieraz ШЧ gisa adierazi ohi da. Euskaraz erabiltzen denean, *stx* konbinazioa hobesten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Maier, Ingrid.  (2021). «Russian Pronunciation Rules in the Alphabetum Russarum (Stockholm, Peter van Selow)» *Slovo: Journal of Slavic Languages, Literatures and Cultures* 62: 39–60. (Noiz kontsultatua: 2023-05-13).

Kanpo estekak
-------------
Sokaz eta zurez egindako **zabu**a.
Gurpil batez eta metalezko kateekin egindako **kulunka** bat.
Atseden hartzeko kulunka bat.
**Zabu**, **kulunka**, **zealdo**, **zanbulu**, **ziburu** edo **leria**, batik bat haurrek erabiltzen duten eserleku eseki bat da, jolas moduan kulunka egiteko erabiltzen dutena. Eserlekua burdinazko kate edo soka batez lotzen da esekitokira. Haur jolastokietan dagoen jolas tresna da, baina etxeetako kanpo aldean ere izaten dira. Kulunka indar gehiegiz mugitzen bada, erori eta min hartzeko arriskua izan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ADOREZ Bilaketa: zabu» *www.bostakbat.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-30).
2. ↑   «ziburu - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-30).
3. ↑   «**Leria** - OEH - Bilaketa» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188688
* Commonscat Multimedia: Swings

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4352380-8
* LCCN: sh85131263
* AAT: 300211254

 |

* Wd Datuak: Q188688
* Commonscat Multimedia: Swings
**Zeto**, greziar mitologian (antzinako grezieraz: Κητώ Kētō, "arrain handia", eta, bereziki, balea, hortik zetazeo hitza), uretako munstro izugarri bat zen, Gea eta Pontoren alaba.

Itsasoko arriskuen pertsonifikazioa zen, izu ezezagunen eta izaki bitxiena. Zeto hitzak, itsasoko edozein munstrorentzako laburdura izaten amaitu zuen, eta hala erabiltzen jarraitzen da.

Bere senarra Fortzis izan zen, eta, honekin, seme-alaba ugari izan zituen, modu orokorrean, Fortzide bezala ezagutuak.

Greziar artean, suge formako arrain bat bezala irudikatzen zen. Zetok, Zetus konstelazioari izena ere eman zion.

Bikoteak eta seme-alabak
------------------------

* Fortzis
	+ Ekidna
	+ Gorgonak
		- Esteno
		- Euriale
		- Medusa
	+ Graiak
		- Dino
		- Enio
		- Pefredo
	+ Hesperideak
		- Aretusa
		- Egle
		- Eritia
		- Hesperia
	+ Ladon Herensugea
	+ Sirenak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209489
* Commonscat Multimedia: Keto

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7384152744544127850001
* GND: 1160003866

 |

* Wd Datuak: Q209489
* Commonscat Multimedia: Keto
**Zamorako Ituna** delakoa 1143ko urriaren 5an Alfontso I.a Portugalgoa eta Alfonso VII.a Leon eta Gaztelakoak sinatutako hitzarmena izan zen, ondorioz Portugalgo Erresumaren independentzia eta Alfontsotar Dinastiari hasiera eman ziotzaion. 1139an Almorabideen aurka jazotako Ouriqueko guduan Alfontso I.a Portugalgoa garailea atera zen, emaitza hau Bragako João Peculiar artzapezpikuak Portugalgo Erresuma eratzeko mesederako izan zen. Artzapezpiku honek portugaldar eta gaztelar erregeak 1143ko urriaren 4 eta 5an Zamora hirian biltzartzea lortu zuen, Guido de Vico kardinala ere han egon zelarik.

Historia
--------

Jada aurretik Alfontso VII.a Gaztelakoak Zamoran onartutako portugaldar subiranotasuna, 1179an Alexandro III.a Aitasantuak berresti zuen, baina 1140 ezkeroztik Alfontso I.ak erabiltzen zuen Portugalgo Errege titutulua Zamoran berretsi zen, bertan portugaldar erregeak Guido de Vico kardinalaren aurrean Aulki Santuaren menpeko izango zela hitzeman zuen, bai eta berak nahiz bere ondorengoek Eliza Katolikoari urtero dirusaria emanen ziotela. Bestalde, Zamoran 1137ko Tuyko Ituna ere berretsi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745374
* Commonscat Multimedia: Treaty of Zamora

---

 |

* Wd Datuak: Q2745374
* Commonscat Multimedia: Treaty of Zamora
**Zalgurdia** pertsonak garraiatzeko ibilgailu gurpilduna da, zaldi batek edo gehiagok tiratua, kotxea hitzez ere ezaguna. Zalgurdiak estalitako ibilgailuak izaten ohi dira.

Hala ere euskaraz zalgurdi terminoak esanahi zabalagoa dauka, eta zaldiek tiratako ibilgailu mota asko hartzen du bere baitan.

Etimologia
----------

Hizkuntz askotan zalgurdiaren adiera "itxita dagoen eta zaldiek tiratako ibilgailua" da, handik "zaldi-kotxe"aren adiera. Euskaraz ordea zalgurdi terminoak esanahi zabalagoa dauka eta zaldiek eramandako gurdi ezberdinak hartzen ditu. Esate baterako pertsonez gain gauzak eta merkantziak garraiatzeko zalgurdiak.

Ezaugarriak
-----------

Zalgurdia kutxa handi batez osatua dago, erdizirkularra edo beste forma batekoa. Uhalen bidez zintzilikaturik dago, edo bestela malgukien gainean jarrita dago. Albotan, oro har, bi atetila dauzka, eta kristaldun lehiatilak. Kutxaren barruan aulkiak daude bidaiarientzat. Lau gurpidunak dira generalki, baina badaude bi gurpildun zalgurdiak ere.

Zalgurdi motak
--------------

* Araba.
* Barouche.
* Berlina.
* Biga.
* Bi bider bi
* Brake.
* Buggy.
* Cidomo.
* Clarence.
* Croydon.
* Diligentzia
* Koupe.
* Dogcart.
* Dray.
* Drag.
* Droshky.
* Gurdi.
* Gerra zalgurdia.
* Kabrastante.
* Kabriole.
* Koadriga.
* Kurrikle.
* Fly.

Zalgurdiaren historia
---------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4655519
* Commonscat Multimedia: Carriages

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4123598-8
* AAT: 300215666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4655519
* Commonscat Multimedia: Carriages
**Susannah Sheldon** (Maine, AEB, 1670 hamarkada - ) Mainetik etorritako hemezortzi urteko gaztea, Salemgo sorginkeria prozesuan akusatzaile nagusietako bat izan zen. Ez dakigu ondorengo bizitzarik.

Epaiketak
---------

1692ko apirileko azken astean, "aflijitua" izendatu zuten, eta zenbait "espektro-topaketa" izan zituela ziurtatu zuen. Apirilaren 24an, Phillip English izeneko merkatari aberats bat identifikatu zuen, bere atsekabetzat. English senar-emazteei eta Bostongo Hezekiah Usheri merkatariari, sorginak zirela salatzen lehena izan zen. Epaiketetan zehar esan zuen Bridget Bishop, Martha Corey, Sarah Good, John Willard, John Proctor, Lydia Dustin, Mary English eta George Burroughs-ekin lotuta egon zela, eta guztira hogeita lau akusazio aurkeztu zituen. Hezekiah Usherren aurkako kexa kendu egin zuten.

Epaiketetan, Sheldonek ziurtatu zuen hainbat sintoma esperimentatuko zituela: akusatuen agerpen espektralak, Deabruaren liburuan sinatzera konbentzitu nahian; hildakoen mamuen eta familiako espirituen irudiak, sugeak eta txori horiak, akusatuekin batera, eta hura itotzen edo eskuak estutzen zituztela sentitzea.

Arrazoiak
---------

Adituek hainbat arrazoiri egozten dizkiote: iruzurra, ergot-intoxikazioa, histeria edo nahaste postraumatikoa. Mary Beth Norton historialariak azkena defendatzen du, Maineko indiarren erasoekin konektatuz. Susan, orduan ume bat baino ez zen, eta bere familiak 1675ean bizirik atera zen indiarren eraso batetik, eta bere neba nagusia, Godfrey, 1690eko uztailean hil zen indiarren segada batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Susannah Sheldon > Información, Biografia, Archivo, Historia.» *WIKIDAT* (Noiz kontsultatua: 2022-07-13).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Oh, Susannah! The Sheldon Accuser: Salem Witch Trials - Sheldon Genealogy.*  2021-12-11 (Noiz kontsultatua: 2022-07-13).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Susanna Sheldon Home, Site of» *Salem Witch Museum* (Noiz kontsultatua: 2022-07-13).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Susannah Sheldon» *History Alive, Inc.* (Noiz kontsultatua: 2022-07-13).
5. ↑   Norton, Mary Beth.  (2003). *In the devil's snare : the Salem witchcraft crisis of 1692.*  New York : Vintage Books ISBN 978-0-375-70690-5. (Noiz kontsultatua: 2022-07-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7648735

 |

* Wd Datuak: Q7648735
**Zacatecasko akueduktua** Mexikoko Zacatecas estatuan dago, haren hiriburuan. Bere izena herrian "Kuboaren akueduktua" da, ura sortzen den mehategia aipatzen duen izena, alegia. Zacatecaseko akueduktua Mexikoko erregeordetzaren obra hidrauliko garrantzitsuena da.

Ezaugarriak
-----------

Obra harrobi arrosan eraiki zen, oso ohikoa Zacatecas estatuan. 

Akueduktuak ura helarazten zuen gaur egun Jesus Gonzalez Ortega jeneralaren monumentua dagoen tokiraino, eta hortik Independentzia Plazan zegoen ur-pila bateraino.

Historia
--------

XVIII. mendearen amaieran eraiki zen; hala ere, XIX. mendearen hasieran, Mexiko independentea zenean, hobetzeko lanak egin ziren ere bai. 1929an utzi zion funtzionatzeari. San Pedro Zezen Plaza izan zenaren parean daude jatorrizko obratik geratzen diren azken arkuak, horietako batzuk kontrahormekin sendotuta. Zutik dirauen zatia hiria identifikatzen duten elementu arkitektonikoetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5657069

 |

* Wd Datuak: Q5657069
**Nuestra Señora del Rosario** eliza edo **Arrosarioko Andre Mariaren eliza** La Venta herri txikian dago, Asturiasko Langreo udalerrian (Espainia).

Historia
--------

Tenplua 1910ean eraiki zen, eta parrokiako elizarik garrantzitsuena Karmengo ermita da.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano angeluzuzena eta bi isurkiko estalkia ditu. Burualde laua du, eta habearte bakarra baino zabalagoa eta garaiagoa da. Habearte horri bi atal erantsi zaizkio, garaiera txikiagokoak. Kanpai-horma 1955ean eraiki zuten. Barrualdean, habeartea presbiteriotik bereizten da, pilastren gainean beheratutako garaipen-arku baten bidez, alboetan bi aldare dituela. Aldare nagusian Kristo gurutziltzatuaren tailu bat dago. Nabearen azpian koru bat dago.

Bere tamaina eta tailuengatik nabarmentzen da, nahiz eta nekazal inguruko baseliza izan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60852720

 |

* Wd Datuak: Q60852720
Egitura
**Nitrito** bere molekulan NO2- ioi bat edo gehiago dituen gatza da. Nitritoak azido nitrosoaren gatzak edo esterrak dira. Beraz, nitrito organiko eta ez-organikoak daude; lehenengoen artean, sodio nitritoa da ezagunena. Nitrito organikoen artean, ezagunak dira bestalde amilo nitritoa, trinitroglizerina eta manitola. Sintesi organikoan erabiltzen dira. Terapeutikan oso erabiliak izan dira nitrito batzuk, odol-hodiak zabaltzeko gaitasuna dutelako eta hipotentsioaren eragile direlako. Toxikoak dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72158415
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph422364

 |

* Wd Datuak: Q72158415
**Nueva Pompeya**, askotan **Pompeya** izenarekin ezagutzen dena, Buenos Airesko (Argentina) auzoa da. Hegoaldean kokatuta dago, aspaldidanik, tangoaren tradizioari eutsitako auzo proletarioetako bat izan da, eta non lehen tangoetako asko idatzi eta antzeztu ziren.

Auzoko bizilagun batek, Homero Manzi tango-konpositore ospetsuak, tango bat (Sur) jarri zuen Nueva Pompeyan, eta paisaia malenkoniatsua deskribatu zuen ("Ponpeya eta uholdeaz haratago"); gaur egun ere, auzoko fisionomiaren zati handi bat definitzen duena.

Historia
--------

Nueva Pompeya-k bere izena jaso zuen Pompeyako Arrosarioko Ama Birjinaren fededunengandik, 1900ean kaputxinoek altxatuta. Ordura arte, "igelen barrutia" deitzen zitzaion. "Igela" hitzak Buenos Airesko hizkeran "kaleko jakintsuari" egiten dio erreferentzia eta, hain zuzen ere, Nueva Pompeyako gazte asko gaur egun arte horrela hartuta daude.

Nueva Pompeya Riachueloren iparraldeko lautada alubialean eraiki zen, eta garai hartan maiz uholdeen menpe zegoen. Ondorioz, populazio txikia zegoen eta pobreziagatik eta delitu tasa handiagatik nabarmendu zen.

1930. hamarkadara arte, industriak eremuan hasi zirenean, bertako biztanle gehienak Parque Patricios inguruko auzoko hiltegi handian aritu ziren. Sáenz etorbidea, Nueva Pompeya zeharkatzen duena, "hezur-kalea" deritzo batzuetan, hiltegira bidean hil ziren abere ugariengatik, XX. mendearen hasieran.

Ingurunea oso ezaguna zen *pulperiengatik (Taberna-denda)*, labankariak, eskorga-gidariak eta gitarra-joleak ibiltzen diren areto zikinak. Bi dira oraindik museo gisa kontserbatutakoak: *La Blanqueada* eta *Maria Adelia Pulperia*, hain handia zela, zeren landa ospitale gisa erabili zuten 1880ko Buenos Airesko Nazioaren eta fakzio sezesionisten arteko gatazketan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2004385
* Commonscat Multimedia: Nueva Pompeya, Buenos Aires

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000030834
* **Lekuak**
* OSM: 2223107

 |

* Wd Datuak: Q2004385
* Commonscat Multimedia: Nueva Pompeya, Buenos Aires
**Oilarandoi**, Nafarroa Beherean dagoen mendi bat da, Pirinioetako Adartza mendilerroan. Bere garaiera 933 metrokoa da eta garaierari dagokionez Adartza mendilerroko hirugarren txikiena da, Madaria eta Munhogain mendien aurretik.

Abiapuntuak
-----------

Baigorrin bertatik kotxez joan daitekeen bide batek, Oilarandoi mendia inguratzen du Ahartza lepoatik iraganez. GR-10ak laguntzen du bidean. Behin lepora iritsirik, tontorra iparraldean geratzen da eta magal belartsu garbia igoz iristen da bertara. Tontorrean, ermita eta orientazio mahai bat daude. Baigorritik, ez da beharrezkoa Ahartza lepora iristea **Oilarandoi** mendiaren tontorrera iristeko. Izan ere, Gr-10aren saihesbideetako bat zuzenean tontorrera iristen da iparraldeko lepotik. Germietatik abiatuta Baigorritik GR-10etik tontorrera doan bidearekin lotzen da, lepoan.

Jakingarriak
------------

**Oilarandoi** baigorriarrentzat mendi kutuna da; eskualdearen begiratokia, Mendekoste astelehenean egiten den erromesaldiak ospe handia du. Mendiaren tontorrean dagoen baselizan, ermita honen historia kontatzen duen plakatxo bat dago. Testua frantsesez idatzia dago. Ermita 1942ko maiatzaren 25ean zabaldu zen Jean Olagarai Baigorriko erretorearen ekimenez. Eguraldi eta denboraren poderioz kaltetuta, 1985ean Pierre Zarzabal erretoreak bultzatutako zaharberritze lanak egin ziren. Hala ere ezaguna da XVIII. mendean dagoeneko baseliza zegoela bertan eta batzuek segurutzat jotzen dute kristautasunaren aurrean mendia jainkoen egoitza zela eta horren ondorioz baigorriarren mendi sakratua ere badela esan daiteke.

Izenaren herri-ahoskera **Oilandoi** da eta batzuetan hala idatzi ere egin da, Euskaltzaindiak **Oilarandoi** aholkatzen badu ere. Mixel Oronoz baigorriarrak *Oilandoiko ermita* liburua (2001, *Elkarlanean*) liburua idatzi zuen, herriari eta herritar ospetsu batzuei buruzkoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mixel Oronoz: *Oilandoiko ermita*, 2001, *Elkarlanean*.
2. ↑  Euskaltzaindiaren mendi-zerrenda

Ikus, gainera
-------------

* Adartza mendilerroa
* Mixel Oronoz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265034

 |

* Wd Datuak: Q12265034


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Kimikan **nitrazio** bi erreakzio-klaseri esaten zaie. 

Batetik azido nitrikoak ezein substraturekin duen erreakzioari esaten zaio, adibidez, glizerinaren esterifikazioa azido nitrikoz nitroglizerina sintetizatzeko. Kasu honetan, nitrogeno-atomoa katea karbonatuaren oxigeno-atomo bati lotzen zaio.

Nitroglizerinaren sintesia
Bestetik, *in strictum sensus*, kimika organikoan konposatu batean nitro talde bat txertatzeari esaten zaio, etsenplurako, toluenoaren nitrazioa trinitrotoluenoa erdiesteko. Hauetan nitrogeno-atomoa katea karbonatuaren karbono-atomo bati edo beste nitrogeno-atomo bati lotzen zaio.

Nitrazioaren erreakziobidea, bentzenoaren kasua

Erabilera
---------

*In strictum sensus* nitrazioak erabilera industrial oparoa du, inportanteena delarik konposatu nitroaromatikoak sintetizatzea, adibidez, nitrobentzenoa. Lehergaien fabrikazioa aspektu inportantea izanik ere, sintesi kimikoan tarteko erreaktibo edo prekurtsore gisa asko usatzen dira nitrokonposatuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *nitrazio.*  .
2. ↑   «nitration of benzene and methylbenzene» *www.chemguide.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).
3. ↑    Anakabe, Eneritz & Arrasate, Sonia.  (2012). *Kimika organikoa.*  EHU, 58 or. ISBN 978-84-9860-672-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q909607
* Commonscat Multimedia: Nitration

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q909607
* Commonscat Multimedia: Nitration
*Artikulu hau ohal edo paperezko zerrendari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Xingola (argipena)».*

**Xingola** gehienetan oihal edo paperezko zerrenda luze eta estua da, ilea, jantziak eta objektuak apaintzeko erabiltzen dena. Halaber, janzkeraz gain ikur moduan erabil daitezke xingolak edo begiztak, kode unibertsalen bidetik.

Sinboloak
---------

Ikur moduan, badaude era unibertsalean erabiltzen diren xingolak, kolorearen arabera sailkatu daitezkeenak:

* **Beltza**: Dolumina agertzeko sinboloa da eta lutoa adieraztekoa, hildakoak gogoratzearen alde.
* **Zuria**: Emakumeen aurkako indarkeria salatzeko, eta bakearen aldekoa orokorrean.
* **Gorria**: HIESa edo GIBa duten pertsonekin elkartasunez. Baita droga menpekotasunaren prebentzioaren alde eta alkohola edanda gidatzearen aurka ere.
* **Arrosa**: Bularreko minbizia gogoratzeko eta gaixotsunak jota dauden pertsonen alde egiteko sinboloa.
* **Horia**: Ez dauden pertsonen alde janzten da, bereziki gerran dauden soldaduak edo kartzelan dauden pertsonak. Bestelako protesta edo aldarrikapenak egiteko ere erabili izan da, tokiaren arabera.
* **Berdea**: Buruko gaixotasun psikiatrikoak gogoratzeko kolorea da.
* **Urdina**: Kalitate handiko gauzak sinbolizatzeko erabiltzen da.

Euskal dantzetan
----------------

Zinta dantza Antzuolan 1997an.
Folklorean, nahikoa osagai hedatua da mundu osoan. Euskal dantzak ere arlo ohikoa dira xingolak janztekoak. Zinta-dantza da horietako bat, akaso ezagunena, baina badaude beste adibide batzuk: Luzaideko dantzariena, Nafarroako joaldunak edo Zuberoako maskarada.

Moebiusen xingola
-----------------

Moebius banda xingola mota berezia da, XIX. mendean alemaniar matematikari bik aurkeztutakoa. Alde batetik zein bestetik jarraikortasuna du begizta honek.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6918773
* Commonscat Multimedia: Ribbons

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00576401
* NKC: ph126169
* AAT: 300014668

 |

* Wd Datuak: Q6918773
* Commonscat Multimedia: Ribbons
**Yama-dera** (japonieraz: 山寺?)
 Japoniako iparraldeko Tohoku eskualdeko Yamagata hiriaren ondoan dagoen tenplu budista bat da.

Geografia
---------

Izenak "mendiko tenplua" esan nahi du, izan ere Yamagatatik ipar-ekialdea trenez 20 minutuko bidaia egin ondoren aurkitzen den Hōshū-yama muinoan baitago.

Historia
--------

860 urtean Ennin monje budistak Risshaku-ji (立石寺) tenplua sortu zuen Txinatik bueltan etorri zenean. 1356an eraikin nagusia den *Konpon-chūdō* eraiki zuen Shiba Kaneyori daymioak, Yamagatako gazteluko jauntxoak.

XVI mendean inguruko leinuen artean izan ziren borroketan tenplua suntsitua izan zen eta 1543an Enkai monjeak berreraiki egin zuen. Edo Aroan tenplu garrantzitsua izan zen.

1689an Matsuo Bashō poetak Yama-dera tenpluari buruzko haiku famatua egin zuen:

*Ah, isiltasun hau*  

*harkaitzen hondora*  

*txitarraren ahotsa*

Egitura
-------

Konpon-chūdō eraikin nagusia benetan bitxia da, Japonian ez baita ohikoa pago egurrez eraikitzea, eta mendiko haitz baten gainean jasotzea ere berezia da. Mila maila dituen eskilara batek eramaten du tenplura eta bertatik dagoen ikuspegia itzela da. Yakushi Nyorai-ren egurrezko irudia dago barnean.

Yamaderako Bashoren Omenezko museoa 1989an ireki zen haranaren beste aldean eta Matsuo Bashō haiku poetaren bizitza ezagutaraztea du helburu.

1996an Ingurumen ministerioak Yamaderako txitxarrak Japoniako 100 soinu paisaien zerrendan sartu zuen.

Iruditegia
----------

* Sarrerako atea.Sarrerako atea.
* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Okunoin eraikina.Okunoin eraikina.
* Tenplurako eskailera.Tenplurako eskailera.
* Ikuspegia udazkenean.Ikuspegia udazkenean.
* Ikuspegia neguan.Ikuspegia neguan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Yama-dera tenpluaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1760419
* Commonscat Multimedia: Risshaku-ji

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259961636
* NDL: 00647797

 |

* Wd Datuak: Q1760419
* Commonscat Multimedia: Risshaku-ji
**Zuhatza** edo **Untxien uhartea** Arabako Zuia-Gorbeialdea eskualdeko Arratzua-Ubarrundia udalerriko lursailetan kokatutako Uribarri Ganboako urtegia dagoen uharte bat da. Urtegi honetako beste uhartea Orenin da, hau neurriz askoz ere txikiagoa delarik.

Gaur egun jolasgunea dugu, batik bat, udalekuetarako erabiltzen dena. Aterpetxea, jolasguneak, bainuguneak, ontziralekuak eta abar ditu eta ur-kirolak (arrauna, kanoa, *wind-surf*, etab) egiteko aukera dago.

Apirilatik urriaren lehenengo hamabostaldira arte irekita dago, eta uztaila eta abuztuaren lehenengo hamabostaldia kenduta (egun hauetan umeen udalekuak egiten dira bakarrik), denboraldiaren beste guztian helduen taldeak, elkarteak… joan daitezke.

* San Juan Puntako monumentutik Zuhatza uhartea.San Juan Puntako monumentutik Zuhatza uhartea.
* Zuhatza uharte aurreko Gasteizko klub nautikoa.Zuhatza uharte aurreko Gasteizko klub nautikoa.
* Ullibarri Gamboa herria San Juan Puntatik.Ullibarri Gamboa herria San Juan Puntatik.
* Zuhatza uhartea San Juan Puntatik.Zuhatza uhartea San Juan Puntatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269473

 |

* Wd Datuak: Q12269473


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Euskal Herriko uharteak |  |
| Aketx • Amuitz • Bedua • Berens • Billano • Dunbarriak • Galera • Gaztelugatxe • Hirukanale • Izaro • KonpantziaMollarri • Orenin • Sandinderi • San Nikolas • Santa Klara • Santiago Aurrea • Txatxarramendi • Txorien Uhartea • Txurruta • Zuhatza |
**Nazioarteko Boxeoaren Ospearen Areto** berria Canastotan dago, New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan.

Lehenengo Boxeoaren Ospearen Aretoa The Ring-ek bultzatu zuen eta hamarkada luzez New Yorkeko Madison Square Garden-en bulegoetan egon zen.

Hala ere, 1990ean, Ed Brophy-k Canastotako munduko boxeo txapeldunak omentzeko egindako ekimen baten ondorioz, Carmen Basilio eta Basilioren iloba, Billy Backus, museo berri bat inauguratu zuen Canastota hirian, boxeoaren historia aberatsa erakusten duena.

Kide bihurtzen diren boxeolarien omenezko ekitaldiak egiten dira urtero. Zeremonia horiek munduko boxeolari txapeldunek eta Hollywoodeko ospetsuek antolatzen dituzte.

Boxeolari profesionalak gutxienez bost urte itxaron behar ditu erretiroa hartu eta gero, Ospearen Aretoan sartzeko eskubidea izateko.

Kanpo estekak
-------------

* IBHOF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q572227
* Commonscat Multimedia: International Boxing Hall of Fame

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130349824
* ISNI: 0000 0000 8942 7879
* LCCN: n96014412

 |

* Wd Datuak: Q572227
* Commonscat Multimedia: International Boxing Hall of Fame
**Telmo Aldaz de la Quadra-Salcedo** (Iruñea, 1970) nafar abenturazale eta itsasgizona da. Itsaso nahiz lurrez burututako bidai ibilbide luzea du. Miguel de la Quadra-Salcedo abenturazalearen iloba ere bada. Aita itsasgizona eta ama arkeologoa, bera Zuzenbidean lizentziatua da. 2020ko abenduaren 27tik Elkarte Tradizionalista Karlistako lehendakaria da.

Ibilbidea
---------

1992an Carlos Etaio Elizondon *Etaio Kapitaina* abenturazale nafarrarekin batera Kristobal Kolon esploratailearen *La Niña* ontziaren erreplika batean Ozeano Atlantikoa zeharkatu zuten. Itsas bidai honek eta beste batzuk eskarmentua eman eta itsasgizon bezala zaildu egin zuten.

1995an Yekuona indigenekin batera kanoa bat eraiki eta Orinoko ibaian zehar oihanetan barneratu zen. Yekuona herria Kristobak Kolon esploratzaileak bere bidaietan topatu zituen karibe herriaren ondorengo gisa jo izan ohi dira. Ondoren, Yekuonatar batzuekin batera kanoa baten arraun eginez Jamaika eta Dominikar Errepublika arteko itsas bidaia burutu zuen, tartean itsasoan desagertutzat jo izan zirelarik ere, baina azkenean neke askoren ondoren helburua lortu zuten.

1997an Zaireko Gerraren erdian isolaturik zeuden nafar misiolariei laguntza eramatea bururatu eta bertaratu zen. Mobutu Sese Sekoren gudariekin batera Kongo ibaian barna bidai arriskutsua gauzatu zuen. Azkenean, txalupak lur jota amaitu zuen.

2005an Juan Sebastian Elkano esploratzailearen *Victoria* ontziaren erreplika batean boluntario gisa itsasoratu eta hark egin zuen pare munduari bira eman zion. Panama eta Hawaii arteko ibilbidea bi hilabetetan zehar burutu zuen.

2006an *Rumbo al Sur* proiektuari ekin zion. Bertan Madrilgo Erkidegoko gazteek Afrikako errealitatea ezagutu zezaten Madril hiritik Dakar hirirako bidaia egin zuten, bide batez ibilbide osoan topatu zituzten giza laguntza proiektuak ezagutuz.

Roge Blasco kazetariak bere *La Casa de la Palabra* eta *Levando Anclas* irratsaioetan hainbat alditan elkarrizketatu izan du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Telmo Aldazen biografia laburra. Eitb.com **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  Telmo Aldaz, navegante. Diario de Navarra[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**
3. 1 2 3  Kolonbiar enigmak. Francisco Morales doktore jauna. 2003ko ekainaren 28a. Quetzal Ibilbidea. Abc.es **(Gaztelaniaz)**
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Carta de Telmo Aldaz de la Quadra-Salcedo, nuevo presidente de la Comunión» *Comunión Tradicionalista Carlista* 2021-01-04 (Noiz kontsultatua: 2021-01-24).

Ikus, gainera
-------------

* Miguel de la Quadra-Salcedo
* Carlos Etaio

Kanpo loturak
-------------

* Telmo Aldazen biografia laburra. Eitb.com **(Gaztelaniaz)**
* Telmo Aldazi elkarrizketa. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267879
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 20586

 |

* Wd Datuak: Q12267879
**One Raffles Quay** Raffles Placen, Singapurreko finantza barrutian dagoen bulego-eraikinen multzoa da.

Kohn Pedersen Fox-ek diseinatua, One Raffles Quay (ORQ) 50 solairuko North Tower (Ipar Dorrea) eta 29 solairuko South Tower (Hego Dorrea) osatzen dute, 1,300,000 square feet (120,000 m2) guztira, A lehen graduko bulegoetako. Eraikina banku eta finantza korporazioentzat eraiki zen eta 2006ko abuztuan amaitu zen.

ORQ nazioarteko bankuen egoitza da, hala nola RBS, Barclays Capital, Credit Suisse, Deutsche Bank AG, Societe Generale Private Banking eta UBS, baita Thomson Reuters eta Ernst & Young zerbitzu profesionalen enpresa ospetsuak ere. Mundu mailako hainbat entretenimendu ere hartzen ditu eta Raffles Place MRT-ra zuzenean konektatuta dago denda-esteka baten bidez.

ORQ-i 2008ko Bikaintasun Saria eman zion "Bulegoak" kategorian International Real Estate Federation (FIABCI) erakundeak (FIABCI) garapenaren alderdi guztietan bikaintasuna adierazteagatik, eraikuntza, bitartekaritza, instalazioen kudeaketa, marketin estrategia, tokiko komunitatean eragina eta onurak barne. ingurumenari. ORQren eraikuntza ingeniaritza eta balentria tekniko esanguratsutzat hartu zen, gunearen mugak eta Ipar Dorrearen azpian MRT linea bat zegoela ikusita. Eraikuntza Agintaritzaren Diseinu eta Ingeniaritza Segurtasunaren Bikaintasunaren Saria eman zioten 2008ko maiatzean.

2009an, ORQk Green Mark Urrezko Saria ere eman zion Eraikuntza Agintaritzak bere ezaugarri jasangarriengatik.

Erreferentziak
--------------

* *One Raffles Quay.*  Emporis.
* *One Raffles Quay North Tower.*  SkyscraperPage.
* *One Raffles Quay South Tower.*  SkyscraperPage.
* *One Raffles Quay.*  Structurae.

Kanpo estekak
-------------

* Duseño acústico de Shen Milsom & Wilke

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3352643
* Commonscat Multimedia: One Raffles Quay

---

 |

* Wd Datuak: Q3352643
* Commonscat Multimedia: One Raffles Quay
**Sorkundearen Komentua** Eibarren (Gipuzkoa) zegoen komentua da. 1977an gelditzen ziren egiturak eraitsi ziren eta bertan Armeria Eskolaren eraikin gehigarriak altxatu ziren 1977an.

Historia
--------

Isasi jauregian kokatzen da Sorkundearen Ordenaren sorrera Eibarren, 1593 urtean. Martín López de Isasi markesak eta bere emazte Domenja de Orbeak babestu zuten. 1595ean komentua eraikitzea erabaki zuten eta horretarako Andrés de Aguinagari erosi zioten lurzorua. Miguel de Aramburuk diseinatu zuen eta Hemando de Loidi maisua hasi zen altxatzen, gero Miguel de Garaizabal eta Juan de Arostegik jarraitu zuten. 1630an Gregorio Fernández eskultore valladolidtarrak komentuko erretaulak egin zituen.

Espainiako Gerra Zibilean komentua oso kaltetua gelditu zen baina ordenak bertan jarraitu zuen bizitzen. 1955 urtean Ipurua Futbol Zelaiaren ondoan altxaturiko eraikin berri batera aldatu zen ordena. Hutsik geratu zen komentuan taller batzuk ezarri ziren.

1962an erortzean zeuden hainbat egitura eraitsi zituzten, aurrealdeko horma, klaustroko arkuak eta elizaren absideko horma bakarrik utziz eta aurrez esan bezala 1977an egitura hauek ere behera bota zituzten. Armeria Eskolaren eraikin gehigarri bihurtu zen orduan.

2009an komunitateak Eibar utzi eta Donostiara joatea erabaki zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Convento de la Concepción.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los ciudadanos determinarán el uso del terreno del convento» *diariovasco.com* 20150619230950 (Noiz kontsultatua: 2017-09-09).

Ikus, gainera
-------------

* Martin Lopez Isasi
* Markeskua jauregia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5785934
* Commonscat Multimedia: Convent of the Concepción, Eibar

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001494

 |

* Wd Datuak: Q5785934
* Commonscat Multimedia: Convent of the Concepción, Eibar
**Sorkunde**| Datuak |
| --- |
| **Sexua** | Emakumezkoa |
| **Jatorrizko eskualdea** | Euskal Herria |
| **Jatorria** | Euskalduna |

**Sorkunde** euskarazko emakumezko izena da, Andre Mariaren sortze garbiaren dogma eta adbokazioan oinarritua. Aldaera desberdinak ditu izenak, **Kontxesi** tradizionalena, eta baita **Izortza**, **Kontzeziona**, **Orbange** eta **Sorne** (azken hau Deun-ixendegi euzkotarrekoa); baina Sorkunde da hedatuena 20. eta 21. mendeetan.

**Xorkun** forma hipokoristikoa aipatzen da Euskaltzaindiaren izendegian, eta **Sorkun** ere ohikoa da; adibidea dugu Sorkun kantariak darabilena artistikoki.

Sorkunde izena duten pertsona ezagunak
--------------------------------------


| Izen-abizenak | Jarduera | Jaiolekua | jaiotza data | heriotza data |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Sorkun | abeslari | Errenteria | 1977-01-29 |  |

Eskuz gaurkotu

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskal Poesiaren ataria - KONTXESIRI - Juan Ignacio Iztueta» *basquepoetry.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).
2. ↑   «Kontxesi - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).
3. ↑   «Sorkunde - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70369455

 |

* Wd Datuak: Q70369455
**Yamagata Masakage** (japonieraz: 山形昌景?, 1524-1575eko ekainaren 29a)
 Japoniako historiako Sengoku aroko samurai japoniar bat izan zen eta Takeda Shingenen hogeita lau jeneral ospetsuetakotzat hartua izan zen. Masakage bere armajantzi gorriagatik eta borrokan zuen trebeziagatik zen ezaguna.

Masakage Takeda Shingenen lagun pertsonala eta Obu Toramasaren anaia txikia zen hau ere Takedaren zerbitzaria eta "su unitate" ospetsuko buruzagia zelarik. Bere anaiak Takeda Yoshinoburen huts egindako matxinadaren ondoren seppuku egin ondoren, Masakagek "su unitatea"ren titulua hartu zuen eta bere zalditeria propioa gorri dizdiratsu koloreko armajantziez jantzi zuen. Esaten denez bere unitateak beti egiten zuen lehen erasoa, nahasmena eta beldurra ergainez aurkarian. 1569ko Mimasetogeko guduan parte hartu eta Yoshida gaztelua hartu zuen, Tokugawa klanaren esku zegoena Mikatagaharako kanpainetan (1572-1573) eta beraz honen ondorengo Mikatagaharako guduan. Bere azken kanpaina 1575eko Nagashinoko guduan izan zen, non gudu zelaian hil zen bere su unitate ospetsu guztiarekin batera.

Tokugawa klaneko Ii Naomasa Masakageren unitate gorrian inspiratu zen eta honen omenez izendatu zuen bere "Deabru Gorriaren Brigada".

| * i
* e
* a
Takedaren hogeita lau jeneralak |
| --- |
| 
* Akiyama Nobutomo
* Amari Torayasu
* Anayama Nobukimi
* Baba Nobuharu
* Hara Masatane
* Hara Toratane
* Ichijō Nobutatsu
* Itagaki Nobukata
* Kōsaka Masanobu
* Naitō Masatoyo
* Obata Toramori
* Obata Masamori
* Obu Toramasa
* Oyamada Nobushige
* Saegusa Moritomo
* Sanada Yukitaka
* Sanada Nobutsuna
* Tada Mitsuyori
* Takeda Nobushige
* Takeda Nobukado
* Tsuchiya Masatsugu
* Yamagata Masakage
* Yamamoto Kansuke
* Yokota Takatoshi

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2061204
* Commonscat Multimedia: Yamagata Masakage

---

 |

* Wd Datuak: Q2061204
* Commonscat Multimedia: Yamagata Masakage
***Ni te cases ni te embarques*** (euskaraz *Ez hadi ezkondu, ezta ontziratu ere*) 1982ko Javier Aguirre Fernández euskalherritar zinema zuzendariak zuzendu eta Martes y Trece espainiar umorista hirukoteak antzeztutako komedia film bat da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Chema, Fernando eta Millán Madrilen bizi diren eta langabezian dauden hiru gizon gazte buruargi eta lotsagabeak dira. Langabeziako laguntza kobratzeaz gain, delitua izateko mugan dauden jardueratan ere badabiltz. Chemak (Josema Yuste) Madrilgo metroan bidaiariei dirua eskatzen die, ezinduaren itxurak eginez; Fernandok (Fernando Conde) Madrilgo rastroan "txokolatea" saltzen diardu; eta Millánek (Millán Salcedo) ehorzketa, hileta eta beiretan negar eginez dirua irabazten du. Baina lanbide hauek diru etekin gutxi ematen dutenez, ezkontz agentzia bat sortzea erabakiko dute. Oinarrizko baliabide teknikoak izan ez arren, bezeroak bertaratzen hasiko dira, eta hirukote lotsagabeak beren artean elkartzen hasiko dira. Honela bada, hasierako enpresa handigura hainbat pasarte xelebreen ondorioz sekulako kaosa bilakatuko da.

Kanpo estekak
-------------

* *Ni te cases ni te embarques* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**
* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21499735

 |

* Wd Datuak: Q21499735
**Tangale** (Tangle) Nigeriako iparraldeko eskualdean hitz egiten den West Chadic hizkuntza da. Jatorrizko hiztun gehienak Akko, Billiri, Kaltungo eta Shongom, (Tokiko Gobernuaren Gombe Estatuko Nigeria estatuan) daude.

Fonolgia
--------

Badira bederatzi bokal Tangale: bakoitzak kontraste luze eta labur bat dute. 34 hiztun kontsonante fonema daude, eta hizkuntzak kontrakoak diren bi tonu maila erabiltzen ditu. Tangalearen ezaugarri nabarmenena bokalaren harmonia da. Atzizkiak hitz batean bokal guztiak irekita edo itxita dauden kontrolatzen du.

Izenak
------

Izenek genero maskulino edo femeninoa dute, hizkuntza askotan bezala, baina genero desberdinetako akordio sistema (ezkutuko generoa) bakarrik ikusten da.

Izenak ez daude pluralarekin markatuta, "haur" hitzak izan ezik, irregular plural forma baitu, eta atzizkiak izen definituak markatzen ditu. Hala ere, izenek ere atzizki posesiboa hartu dezakete.

Aditzak
-------

Hizkuntza honetako aditzek honako forma segmentalen sustraiak dituzte: CVC-, CVːC-, CV(m)CC-, eta CVC. Aditzen sustraiak bederatzi modu desberdinetako aniztasuna markatu ahal dute.

Izenordaina
-----------

Sistema pronominaletan 8 kategoria bereizten dira: hirugarren pertsona, singular eta pluralak, eta bigarren eta hirugarren pertsona (forma singularren bereizketa generoa). Hiru izenordeko independente (edo absolutu) mota daude. Subjektu izenordek ere hiru forma dituzte, TAM ezberdinetan erabiltzeko bereizten direnak. Objektuak eta zeharkako objektuaren pronominalak aditzarekin bat egiten dute. Atzizki posesiboa (edo jabedun akordioaren atzizkia) izenekin lotzen da eta posesiboa indibidualizatzen du, pronominalak beste kategoria batzuen arabera. Izenordain erreflexibo batek osatzen du, atzizki posesiboa duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q529921
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12411835f (data)
* LCCN: sh2002007695

 |

* Wd Datuak: Q529921
**Yamhill konderria** (ingelesez: *Yamhill County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McMinnville da. 2010eko zentsuaren arabera 99.193 biztanle zituen, Yamhill kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yamhill konderriak 1.860,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,43 ura dira. Beste 1.854,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,32 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 99.193 pertsonetatik 93.040 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 14.592 dira. 784 beltzak edo afroamerikarrak. 1.272 amerikar natiboak ziren eta 163 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.418 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 143 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.373 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Yamhill County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484346
* Commonscat Multimedia: Yamhill County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154793311
* ISNI: 0000 0004 0422 6103
* **Lekuak**
* OSM: 1837135
* TGN: 1003044

 |

* Wd Datuak: Q484346
* Commonscat Multimedia: Yamhill County, Oregon
**Tang Xijing**, txineraz 唐 茜靖, (Guangdong, Txina, 2003ko urtarrilaren 3a) gimnastikan aritzen den kirolari txinatarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Oreka-barra* emakumezko kategorian, Txina ordezkatuz; Guan Chenchen herri-kidearen (urrezko domina) atzetik eta Simone Biles estatubatuarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Oreka-barra*, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Tang Xijing» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Tang Xijing» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q69822559
* Commonscat Multimedia: Tang Xijing

---

 |

* Wd Datuak: Q69822559
* Commonscat Multimedia: Tang Xijing
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

Dermatologian eta podologian, **onikolisia** azazkala bere lekutik mingabe irtetea da. Arrazoi askorengatik izan daiteke; akutua denean, traumatismoen, sendagaien edo substantzia kimikoen ondorioz izaten da. Kasu kronikoetan, onddoek edo azazkaletako psoriasiak eragindako infekzioak dira kausarik ohikoenak. Batzuetan traumatismo txiki errepikatuek eragiten dute; adibidez, kirolariengan edo dantza egiten duten pertsonengan; batzuetan, gaixotasun larriak izaten dira, edo kausa ezezaguna izaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Gaixotasunak Hiztegia] [2015]
2. ↑   Arenas, Roberto. *Dermatología: Atlas, diagnóstico y tratamiento.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q430438
* Commonscat Multimedia: Onycholysis

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D054039

 |

* Wd Datuak: Q430438
* Commonscat Multimedia: Onycholysis
**Onkologia** minbiziaz arduratzen den espezialitate medikoa da.

Bi adar nagusitan banatzen da: Alde batetik onkologia *medikoa*, kimioterapia erabiltzen duena tratamenduetan, eta bestetik onkologia *erradioterapikoa*, izenak iradoki moduan erradioterapiaren bidez tratatzen duena.

Diagnostikoa
------------

Biopsia dute onkologoek proba osagarri nagusi diagnostikoa lortzeko, anatomia patologikoaren espezialistek emandakoa.

Tratamendua
-----------

Sarreran esan bezala, onkologoen bi arma terapeutiko nagusi kimioterapia eta erradioterapia dira.

Hauetaz gain, beste mota batzuetako tratamenduak ohikoak dira aurrekoek sortutako albo-eraginak leuntzeko, bai eta arlo psikologikoa lantzea ere.

Azkenik, kasu aurreratuei *zainketa paliatiboak* ematen dizkiete, sendabiderik ez dagoenean beti ere mina, arnasestu edo bestelako sintomak tratatzeko.

Euskal Herrian
--------------

Osakidetzan, onkologia zerbitzuak daude Gurutzetako Ospitalean (Barakaldo), Donostiakoan eta Txagorritxun (Gasteiz).

Bestela, arlo pribatuan ezagunak dira Nafarroako Klinika Unibertsitarioaren zerbitzua (Iruñea) eta Donostiako Institutu Onkologikoa.

Ikus, gainera
-------------

* Medikuntza paliatiboa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** Donostiako Institutu Onkologikoaren webgunea
* Onkologia, Arrate Plazaolaren ikuspegitik (bideoa)[*Betiko hautsitako esteka*] Zientzia.net (2012)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q162555
* Commonscat Multimedia: Oncology

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525896
* BNF: 11941697s (data)
* GND: 4075658-0
* LCCN: sh85094724
* NKC: ph123742

 |

* Wd Datuak: Q162555
* Commonscat Multimedia: Oncology
Zaldi miniatura nederlandarra erakusketa batean
**Zaldi miniatura** zaldi mota bat da, tamainaz oso txikia eta oro har azken hamarkadetan gizakiak egindako hautespenaren bidez beste arraza batzuengatik sortuta.

Zaldi miniatura herrialde askotan zabalduta daude gaur egun, bereziki Ameriketan zein Europan. Zaldi miniatura izendapena animaliaren tamainaren arabera dator. Zaldi miniatura txikienak diren ponien tamainakoak dira, 86-97 cm soin gurutzera.

Nahiz eta txikiak izan, batzuetan eta tamainaz gora behera, poni baino zaldi ezaugarriak gordetzen dituzte, horregatik ponitzat baino zalditzat hartzen dituzte hainbat kasuetan.

Zaldi miniaturen historia
-------------------------

Zaldi hauek garatuak izan ziren Europan XVII. mendetikm aurrera. 1765. urtean jada nobleziarentzako konpainia animaliak dira. Hala ere beste erabilera praktikoagoentzat erabilaik izan ziren, esate baterako meategiko zaldiak bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2169710
* Commonscat Multimedia: Miniature horses

---

 |

* Wd Datuak: Q2169710
* Commonscat Multimedia: Miniature horses
**Surrey Morfologia Ikertaldea** (ingelesez: *Surrey Morphology Group*, edo **SMG**), Surrey-ko Unibertsitatean (Guildford, Erresuma Batua) errotutako hizkuntzalaritza ikertaldea da. Nahiz eta Morfologia euren taldearen izenean ageri, Tipologia eta Sintaxia (azken hau gutxiago) ere jorratzen dituzte. SMG-ren ikergai nagusia honela deskribatzen dute: Hizkuntza aniztasuna eta honen ondorio teorikoak ikertu .

Gaur egun ikertaldearen burua Greville G. Corbett irakaslea da.

### Ikertzen dituzten hizkuntzak:

Orain arte SMG-ko kideek honako hizkuntzak ikertu dituzte(edo ikertzen ari dira):

* Alor-Pantar hizkuntzak
* Archi edo artxiera [aqc]
* Gújjolaay Eegimaa[bqj]
* Eleme [elm]
* Eslaviar familia (eta honen barnean, bereziki errusiera, mendebaldeko polesiera eta poloniera)
* Ipar-mendebaldeko solomoniar familia
* Maltera [mlt]
* Mian [mpt]
* SENĆOŦEN
* Seri [sei]
* Skolt Sami [sms]
* Tamangiar familia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑

Ikus gainera
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26720916

 |

* Wd Datuak: Q26720916

* **(Ingelesez)** Surrey Morfologia Ikertaldearen orrialde nagusia
**Surry konderria** (ingelesez: *Surry County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Surry da. 2010eko zentsuaren arabera 7.058 biztanle zituen, Surry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Surry konderriak 803,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,22 ura dira. Beste 722,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.058 pertsonetatik 3.669 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 86 dira. 3.240 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 99 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506209
* Commonscat Multimedia: Surry County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136043769
* LCCN: n80131014
* NARA: 10037165
* **Lekuak**
* OSM: 2534206
* TGN: 1002931

 |

* Wd Datuak: Q506209
* Commonscat Multimedia: Surry County, Virginia