recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Robert Beauchamp** (Denver, Colorado, AEB, 1923 - New York, AEB, 1995) estatubatuar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Hans Hofmannen ikasle izan zen, eta trebetasun handiz bereganatu zuen haren irakaskuntzaren metodo edo oinarri nagusia, hain zuzen ere pigmentuaren eta pintzelaren arteko jokoa. Baina era berean ikasi zuen margolaritza joko soil hori baino askoz ere gehiago zela, esperientzia espiritual baten moduko jarduera bat zela. Hofmannen ikasle gehienek bezala, beraz, margotzearen jarduera bera azpimarratzen zuen Beauchampek, eta askatasunez erabiltzen zituen pigmentuak, koloreak eta pintzela; baina Beauchampen kasuan, gainera, askatasun horrek askatasun emozionala eta psikologikoa ere ematen zion. Bere obretan koloreen eta pintzelaren erabilera bereziaz gainera, ametsezko edo amesgaiztozko mundu bat osatzen zuten gizaki eta animalia bereziak agertzen dira. Izan ere, espresionismo surrealistaren kutsua nabarmentzen da bere koadro askotan; asaldura eragiten du baina bikaina da era berean. Bere obraren esanahiaz esaten zuen berak ezin azaldu zuela zein esanahi zuen, beretzat bazuela esanahirik eta beretzat esanahi jakin bat izateko moduan margotzen zituela irudiak, eta norberarentzat esanahi jakin bat izan zezakeela obra bakoitzak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7341977
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95793275
* ISNI: 0000 0000 7891 7274
* GND: 174181817
* LCCN: n85052221
* SNAC: w6mw3t2b
* ULAN: 500018294
* RKD: 5334
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00848/eu\_b\_1563/b1563

 |

* Wd Datuak: Q7341977
**Ivan "Ivo" Visin** (serbieraz: *Иван "Иво" Визија*) Austro-Hungariako Itsas Armadako itsas kapitaina eta esploratzaile montenegroarra izan zen.

Biografia
---------

Visin Prčanj-en jaio zen, orduan Frantziako Lehen Inperioaren okupaziopean. Habsburgotar monarkiaren gobernuak eskatuta, 1852 eta 1859 artean *Splendido* izeneko ontzi batean zirkumnabigatu zuen lehen kroaziarra izan zen. Bidaia Anberesen hasi zen eta Triesten amaitu zen arrakastaz. Ontzia 30 m luze zen 311 tona zamarekin. Inperiorako garrantzi historikoa zuen ekintza honengatik, Frantzisko Josef Austriako enperadoreak *Merito navali* ohorezko bandera batekin apaindu zuen. Garaikurra Prčanj-eko Andre Mariaren Jaiotza elizan dago ikusgai. Geroago, Visin Triesteko ohorezko herritar bihurtu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2029271
* Commonscat Multimedia: Ivan Visin

---

 |

* Wd Datuak: Q2029271
* Commonscat Multimedia: Ivan Visin
**Intxixu Ikastolak** 1977ko urriaren 17an Bilbon zabaldu zituen ateak elizako bi gelatxo prestatu ondoren. Bi andereño gazte eta adin ezberdinetako 23 haur hasi ziren. Ikastolaren sorrera, Euskara eta euskal kulturaren alde lan egiten zuen Zubibarri taldearen ekimena izan zen. Haiek lortu zituzten lehenengo urratsak emateko dirua (txosnen bidez), geroago lokala, irakasleak eta sendiak. Haur eta lehen hezkuntzako ikastetxe publikoa da.

Intxixu izena
-------------

Garai hartan Intxixu izeneko antzerki talde bat zegoen, oso kartel bizia egin zuten bere lana aurkezteko eta ikastolaren sortzaileen eskuetara heldu zenean Intxixuren esanahia begiratuta, jakin zuten, Oiartzun aldeko basoetan bizi omen ziren aztitxoak zirela; txikiak, bihurriak, langileak, magikoak... ikastolara joan behar zuten umeak bezalakoak. Ondorioz, izen hori hartu zuten.

1986ko liskarrak
----------------

Intxixuk eskatu zuen sare publikoan integratzea eta Bilboko Udalak San Francisco Javier eskola publikoko lau ikasgela erabiltzen utzi zien. Eskola hartan aurretik zeuden gurasoak, ordea, erabakiaren aurka oldartu ziren eta haurren sarrera saiatu ziren oztopatzen. 1986ko azaroaren 17an, Intxisu ikastolako ikasleek ikasgeletara sartzea lortu zuten Bilbon irain artean. Aurretik zeuden gurasoek ikastolako haurrei eta irakasleei sarrera eragozten ahalegindu ziren. "Terroristak", "batasunoak" edota "separatistak" bezalako oihu artean sartu behar izan ziren haurrak ikastolara, gurasoek osatutako segurtasun-neurriekin eta Ertzaintzak babestuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Intxixu Ikastolaren webgune ofiziala.
**Gonzalo Tejada Villaverde** (Donostia, Gipuzkoa, 1960ko otsailaren 14a -) gipuzkoar musikagilea da.

Kontrabaxu-jotzaile eta konpositorea da, eta jazz-musikari bezala nabarmendu da, nahiz eta oso gaztetan pop- eta rock-taldeetan aritua izan.

Biografia
---------

1985ean Eiderjazz bikotea osatu zuen Iñaki Gonzálezekin batera, eta hamarkada horren amaieran Tríptico taldea, Josetxo Silguero eta Sorkunde Fernándezekin.

Jazz-musikari famatu askorekin aritua da Gonzalo Tejada, eta izan dituen harreman profesional emankorrenen artean aspaldi honetan Iñaki Salvadorrekin duen elkarlana aipa daiteke. Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin ere bitan aritu da elkarlanean.

Azken urteotan, bere konposizio-lanekin eta emanaldiekin jarraitzeaz gain, Iñaki Salvador Trio taldeko kide da Salvadorrekin eta David Xirgu bateriarekin batera.

Gonzalo Tejadak Donostiako, Baionako, Orthezeko, Gasteizko, Madrilgo eta Getxoko Jazz Jaialdietan parte hartu izan du, eta Donostiako Jazzle eskolan kontrabaxu-irakasle bezala dihardu. Konpositore bezala ere trebatua da: 1990ean Eusko Jaurlaritzak emandako Konposizio Saria eskuratu zuen, eta 1999an bere proposamenik berritzaileenetako bat estreinatu zuen Donostiako Musika Berrien Jaialdian, jazza eta gaurko musika uztartzen dituen *En tránsito* konposizioa. Lan horretan Et Incarnatus taldea, jazz-hirukotea Gonzalo Tejada bera kontrabaxuan, Iñaki Salvador pianoan eta Daniel Pérez gitarran bildu zituen; eta izen bera eman zion 2000. urtean aurkeztu zuen diskoari, nahiz eta diskoan beste konposizio batzuk ere sartu.

Diskografia
-----------

* *Ziklo1* (1994)
* *En tránsito* (2000)
* *Encore* (2005)
* *Chet Baker Tribute "Live"* (2011)
* *Norma Jeane Baker* (2014, Gaztelupeko Hotsak)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   «Gonzalo Tejada - Norma Jeane Baker» *www.hotsak.com*.

Kanpo loturak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258646
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 100925166
* ISNI: 0000 0000 7182 1587
* BNE: XX1756641
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139307
* Lur: 05580/eu\_t\_0508/t0508

 |

* Wd Datuak: Q12258646
**Saint Clair aintzira** (ingelesez: *Lake St. Clair*, frantsesez: *Lac Sainte-Claire*) Estatu Batuak eta Kanada arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da. 

Amerikako Aintzira Handien artean kokaturik dago, Huron eta Erie aintziren artean, eta San Laurendi nabigazio lerroak zeharkatzen du.

Geografia
---------

Huron aintziratik Saint Clair ibaia ateratzen da eta horrek betetzen du Saint Clair aintzira. 1.114 km²-ko azalera du eta itxura triangeluarra edo borobiltsua du. AEB eta Kanada arteko mugan dago, ekialdean Kanadako Ontario probintzia du eta mendebaldean AEB-tako Michigan estatua. 

Sakonera txikia du, 3 metrotako batazbestekoa baino ez, eta sakonera maximoa 8 metrotakoa da. Hain sakonera txikia izanik neguan izoztu egiten da.

Uharte batzuk baditu, aipagarrienak Gull Island eta Harsens Island, biak ala biak Estatu Batuen aldean.

Aintziraren hustubidea Detroit ibaia da, Detroit hiria zeharkatu eta Erie aintzirara iristen dena.

Turismoa
--------

Ur gezatako arrain ugari aurkitzen dira Saint Clair aintziran eta arrantza turismo jarduera bihurtu da. Espezie aipagarrienak siluroak, lutxo arrunta, perka, izokina, gaizkata eta amuarraina dira.

Macomb eta St. Clair konderrietan hondartza publikoak daude eta udan jendez beteta egoten dira.

Iruditegia
----------

* Saint Clair aintzira.Saint Clair aintzira.
* Hidrohegazkina aintzira ertzean.Hidrohegazkina aintzira ertzean.
* Hondartza.Hondartza.
* Aintzira izoztua.Aintzira izoztua.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Konstituzionalismoa** doktrina ideologiko eta politikoa da, gizarte bat arautzeko oinarrizko arauen multzoa ezartzearen alde dagoena. Itun horretan zehaztutako kolektiboa osatzen duten gizartearen ordezkari guztien ituna da, eta botere eragile guztien eskubideak, ekintzak eta agintariak mugatzen ditu.

Konstituzionalismoa doktrina historikoa da, Aro Moderno osoan zehar garatu dena, eta liberalismoaren ideologiaren eta XVIII. mendearen amaierako eta XIX. mendearen lehen erdiko iraultza liberalen bidez Aro Garaikidean gauzatu dena. Konstituzionalismoaren ezaugarri dira: erregeen botere absolutuaren aurkako borroka, Europarako etengabeetako erlijio-gerren oposizioa eta etengabeko tolerantziarako apelazioak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *GDLC - constitucionalisme.* .
2. ↑    *Constitutionalism | law.* .

Ikus, gainera
-------------

* Eraketa
* Liberalismoa
* Parlamentarismoa
* Espainiako unionismoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194747
* **Identifikadoreak**
* GND: 4165087-6
* LCCN: sh85031329
* NDL: 01195692
* NKC: ph121806
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1194747
**Jeningo Gobernazioa** (arabieraz: محافظة جنين‎, *Muḥāfaẓat Ǧanīn*) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*), Zisjordania iparraldean. Jenin hiria hiriburua da. Qadoura Mousa gobernadorea da. Zisjordaniako probintzia bakarra da non lurraren kontrol gehiena Palestinar Aginte Nazionalaren menpe dagoen.

Ezaugarriak
-----------

Iparraldean Israelekin egiten du muga. Gobernazioak 581 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean 456.212 biztanle zituen (Palestinako biztanleriaren %6,8).

Israelgo kolonoak
-----------------

2005ean lau asentamendu israeldar ebakuatu zituzten Israelen erretiratze-plan aldebakarrekoaren parte gisa.

Antolaketa
----------

### Hiriak

* Jenin (Jeningo kanpamentua barne)
* Qabatiya

### Udalerriak

Honako udalerri hauek udalerri-estatusa dute Palestinako Aginte Nazionaleko Toki Administrazioko Ministerioaren arabera.

* Ajjah
* Arrabah
* Burqin
* Dahiyat Sabah al-Khei
* Deir Abu Da'if
* Deir Ghazaleh
* Jaba
* Kafr Dan
* Kafr Rai
* Meithalun
* Silat al-Harithiya
* Silat ad-Dhahr
* Ya'bad
* al-Yamun
* Zababdeh

### Herrixkak

1.000 biztanletik gora dituzten Jeningo herrixken zerrenda:

* Arranah
* Al-Attara
* Araqah

### Errefuxiatuen kanpamentuak

* Jenin

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q519311
* Commonscat Multimedia: Jenin Governorate

---

* **Lekuak**
* OSM: 4733520

 |

* Wd Datuak: Q519311
* Commonscat Multimedia: Jenin Governorate


| * i
* e
* a
Palestinako gobernazioak |
| --- |
| Zisjordania | 
* Jerusalem (al-Quds)
* Betleem
* Hebron
* Jenin
* Jeriko
* Nablus
* Qalqilya
* Ramalla eta al-Bireh
* Salfit
* Tubas
* Tulkarem

 | Palestinako gobernazioen mapaPalestinako bandera |
| Gazako zerrenda | 
* Deir al-Balah
* Gaza
* Khan Yunis
* Ipar Gaza
* Rafah

 |
*Gymnopilus sapineus*

Sinonimoak: *Flammula sapinea*, *Agaricus sapineus*, *Fulvidula sapinea*, *Agaricus* *penetrans*, *Naucoria penetrans*

Janezina da, oso zapore mikatza du. Toxikoa ere izan daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Ganbiletik lau-ganbilera, neurri txikikoa, 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ertz inkurbatua gaztetan. Kapelaren azala ezkatatsua, feltroduna, leuna, lehorra, horixkatik marroi-gorrixkara doan kolorekoa, ertzak baino, erdigunea ilunagoa.

**Orriak:** Adnatuak, estu, hasieran zuri-horixka kolorekoak zahartzean marroi-herdoil kolorekoa orbanekin.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, mehea, fibrilosoa, leuna edo tomentu fin batekin, kapela baino lehenago pixka bat zurbilagoa, zahartzean marroira biratzen joaten da behetik gora. Errezel partzial oso hauskorra, laster desagertu egiten da. Oinarriko mizelioa zuri-horixka kolorekoa da.

**Haragia:** Zuri-hori kolorekoa. Usaingabea edo usain arin atseginekoa, zapore mikatzekoa. KOH erreaktiboarekin belztu egiten da kapela. Espora-jalkina marroi-laranja kolorekoa.

**Etimologia:** G*ymnopilus* hitza "gymn" aurrizkitik dator, biluzia esan nahi du eta "polis" atzizkiak, txapela esan nahi du. Kapela biluzik edo burusoilik. *Sapineus* epitetoa, izei edo izei perretxikoak, esan nahi duen "sapíneus/sappinus" hitzetik dator. Hazkuntzari egiten dio erreferentzia.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Gymnopilus penetrans*, oso antzekoa da, honen kapela leuna da, ezkata gabea.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Saprofitoa, eroritako pinuen egurretan. Bakartia edo talde txikitan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 244 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velaz Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
**Laura Maiztegui**, *la Melli*, (j. 1978) Argentinako belar hockey jokalari ohia da, aurrelari gisa aritu zena eta Las Leonas izenez ezagutzen den Argentinako selekzioko kidea izan zen. 2000ko Sydneyko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen eta 2001eko Txapeldunen Trofeoan txapeldun izan zen.

Las Leonasekin batera, urrezko Olimpia saria irabazi zuen 2000. urtean Argentinako kirolari onena gisa. Maizteguik Errebelazio saria jaso zuen urte hartan. 

La Platako Santa Barbara klubean jokatu zuen. Bere ezizena *, la Melli*, ahizpa biki bat izateagatik datorkio, Verónica, Santa Barbaran hockey jokalaria ere.

Biografia
---------

2000. urtean, senior selekziora deitu zuten urte horretako Txapeldunen Trofeoan lehiatzeko, non Argentina laugarren postuan amaitu zuen eta Maiztegui nabarmendu zen gol bat sartuz.

Bere jardunari esker, Sydneyko Olinpiar Jokoetako ordezkaritzako kide izateko hautatua izan zen, non zilarrezko domina irabazi zuen. Orduan, Las Leonas izena hartzea erabaki zuen taldeko kide izan zen. Urte hartan, Las Leonasekin batera, urrezko Olimpia saria jaso zuen, urteko kirolari argentinar onenak bezala.

2001ean, Herbehereetan jokatutako Champions Trophy irabazi zuen. 2003an, Txilen jokatutako Hego Amerikako txapelduna izan zen taldean sartu zen. 

Laura Maizteguik ere hockey irakaskuntzan eta haurren mailetan entrenatzen aritu da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Laura Maiztegui, la mejor del 2000", El Día, 20 de diciembre de 2000.
2. ↑  "Hockey s/cesped. Aplastaron a Paraguay 14-0 en el Sudamericano de Chile. Las Leonas golearon y quieren festejar", *Clarín*, 23 de marzo de 2003.

Kanpo estekak
-------------

* "Laura Maiztegui", Kirol Erreferentzia.
* "Laura Maiztegui, 2000ko onena", El Día, 2000ko abenduaren 20a.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3508266

 |

* Wd Datuak: Q3508266
**Jose Ramon Zubimendi Imaz** (Usurbil, Gipuzkoa, 1952) euskal idazlea eta egokitzailea da.

Biografia
---------

1980. urteaz geroztik lan handia egin du euskarazko komunikabideetan euskararen kalitatea eta egokiera ikuskatzen eta bideratzen, hizkuntza-arduradun, bikoizketa-zuzendari, gidoigile, aktore, itzultzaile, esatari edota gainbegirale lanetan. Euskadi Irratiak eta HABE erakundeak eragindako *Antzoki iluna* sailaren zuzendari izan zen, eta 1990ean Argia Saria eskuratu zuen Bernardo Atxagaren irrati-nobelen egokitzapena eta zuzendaritzagatik.

Irakasle-lanetan ere aritzen da, eta *Idazkera liburua* (1993) idatzi du. Euskaltzaindiko Jagonet kontsulta- eta aholku-zerbitzuaren arduradun da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260736
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107553980
* ISNI: 0000 0001 1580 0164
* BNE: XX4729750
* LCCN: n94085736
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 130561
* Lur: 06271/eu\_z\_1944/z1944

 |

* Wd Datuak: Q12260736
**Kontseilu pribatua** (ingelesez, Privy council) nazio bateko estatuburuari aholku ematen dion kidegoa edo organoa da, batez ere monarkia batean. Privy hitzak 'pribatua' edo 'sekretua' esan nahi du. Horrela, Kontseilu Pribatua, hasieran, monarkatik hurbilago zeuden aholkularien batzordea zen, eta estatu-gaietan aholku konfidentziala eman zezaketen.

Westminster sistemaren zati garrantzitsu bat da, eta jatorrizkoa Erresuma Batuko Erregearen Kontseilu Pribatu Ohoragarriena da. Beste zenbait kontseilu pribatuk subiranoari aholkua eman diote. Ingalaterrak eta Eskoziak Kontseilu Pribatu bana bereizia izan zuten, baina 1707ko Batasun Aktak, Britainia Handian bi herrialdeak batu zituenak, bien ordez kontseilu bakarra ezarri zuen. Irlandak, aldiz, Kontseilu Pribatua propioa izaten jarraitu zuen, 1800ko Batasun Aktaren ondoren ere. Irlandako Kontseilu Pribatua 1922an indargabetu zuten, Irlandako Estatu Librea Erresuma Batutik banandu zenean; Ipar Irlandarako Kontseilu Pribatuak ordezkatu zuen, baina 1972an Ipar Irlandako Parlamentua bertan behera geratu zenean, aipatu kontseilua bertan behera utzi zuten.

Kanadak bere Kontseilu Pribatua izan du —Erreginaren Kontseilu Pribatua Kanadarentzat— 1867az geroztik (Kanadako Kontseilu Pribatua espresuki «Kanadarentzat» da, baina arestian aipatutako Kontseilu Pribatua ez da «Erresuma Baturako»), Jamaikako gobernuak bezala, Kontseilu Pribatuko kideek Gobernadore Nagusia indultoaren erabileraren inguruan aholkatzen dute.

Kontseilu Betearazlea deitzen zaio Nazioen Mankomunitate Britainiarreko eta Nazioen Komunitate Britainiarreko Errepublika batzuetako erresuma gehienetan dagoen estatu-organo baliokideari. Britainia Handiko Kontseilu Pribatua botere judizialaren organorik gorena ere bada —Gorte Gorenaren baliokidea—, lehenago Inperio britainiarraren parte ziren Mankomunitateko herrialde askorentzat (adibidez, Jamaika, Belice) eta itsasoz bestaldeko lurralde britainiarrentzat (adibidez, Bermudas eta Malvina uharteak). Kontseilu Pribatuaren erabakiak ez dira lotesleak Ingalaterrako auzitegietarako, alabaina, epaileak, oro har, Lorden Ganberako epaile berak direnez, haien erabakiak eragin handikoak jotzen dira.

Danimarkak eta Tonga uharteak ere kontseilu pribatuak dituzte. Errusiak eta Suediak Kontseilu Pribatuak izan zituzten iraganean.

Kontseilu Pribatuko kideei kontseilari pribatu (Privy Counsellors edo Privy Councillors) deitu ohi zaie.

Kontseilu Pribatua, gutxi gorabehera, nazio ez-monarkikoetan, Estatu Batuetan bezala, kabinete deituko zenaren baliokidea da; hala ere, nazio batzuek Kontseilu Pribatu bat dute, erregearen inguruan antolatua, bai eta lehen ministroaren inguruan antolatutako kabinete bat ere. Erresuma Batuan, kabinetea Kontseilu Pribatuaren parte den batzorde bat da, eta, seguru asko, batzorde boteretsuena da.
*Artikulu hau Texaseko esploratzaileari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pedro Agirre (argipena)».*
**Pedro de Aguirre** militar eta esploratzaile euskalduna izan zen. Espinosa-Olivares-Aguirre espedizioaren buru izan zen Texasen.

Biografia
---------

Agirre Arantzan, Bortzirietan, jaio zen, Pedro Agirre eta Maria Sagardiaren semea. Agirre gaztetan sartu zen Espainiako armadan eta kapitain izendatu zuten. Ondoren, Coahuilara bidali zuten San Juan Bautista del Río Grande del Norte presidioan lan egiteko, non komandante aritu zen.

1708an Antonio de Olivares eta Isidro de Espinosaren espedizioa, San Antoniora eta Colorado ibaira (Texas), zuzentzeko aukeratua izan zen. Espedizio taldeak hamalau soldadu zituen. Espedizioaren helburua San Antonion kolonia bat ezartzea eta Texasko Colorado ibaiaren ertzeko Tejas indiarrekin akordio batera iristea zen. Akordio honen helburua zen Tejas tribuak lurraldea monitorizatzea eta esploratzaileei frantsesak merkataritzan ari ote ziren jakinaraztea (frantsesek Texas okupatu nahi zuten eta Latinoamerika eta atzerriko lurraldeen arteko merkataritza legez kanpokoa zen).

Taldea 1709ko apirilaren 5ean abiatu zen San Juan Bautista misiotik, Sabinas ibaian (gaur egungo Mexikon).

San Antoniora iristean, eskualdea esploratu zuten. Toki honetan, San Pedro Springs (iturburuak) eta Paduako San Antonio ibaia aurkitu zituzten, euren izen modernoekin izendatuak izan zirenak. Bidaian aurrera egin ahala, taldea ezagutzen ez zituen herri indigena batzuekin harremanetan jarri zen, batez ere Yojuanekin eta hauen aliatuekin, Simonoekin eta Tusonibiekin. Amerindiarrek, taldea, Brazos ibaian zehar zeuden euren herrixketara eraman eta euren familiei aurkezteko tematu ziren. Hala ere, gonbidapenari uko egin zioten.

Apirilaren 19an Colorado ibaira iritsi ziren, baina ez zuten Tejas natiborik aurkitu. Apirilaren 28an, bere azken misioak porrot egin ondoren, taldea eskualdea utzi eta San Joan Bataiatzailera itzultzeko bidea hartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100711585

 |

* Wd Datuak: Q100711585
Erditze ondorengo jaioberria.
**Haur jaioberria** 27 egun edo gutxiagoko haur bat da, erditze normalez edo zesarea bidez jaioa.

Jaioberri garaia oso garrantzitsua da, oso denbora tarte laburrean aldaketa ugari gertatzen direlako. Jaioberritan arazoren bat izanez gero, ondorio nabarmenak ekar ditzake pertsona horren bizitza osorako.

Jaioberri motak
---------------

* Bederatzi hilabete egin baino lehen jaioak. Horiek *pretermino*[erreferentzia behar] deitzen dira.
* Bederatzigarren hilabetean jaioak, *a termino*[erreferentzia behar] deitzen dira.
* Bederatzi hilabete egin eta geroago jaioak.

Arriskuak
---------

Bere bizitzako lehenengo 30 egunean, arazo *jaiotzetikoak* eta *genetikoak* ager daitezke.

Era egokian arituz gero, arazo hauek aurkitu, aurreikusi eta tratatu ahal dira. Horri esker, jaioberriak dituen gaixotasunak zaindu eta ken daitezke.

Jaioberriak ezaugarri desberdinak dauzka, berezko faktore edo bere amaren faktoreen ondoriozkoak. Bestalde, jaiotzerako orduan, umetokitik kanpoko giroa ez da atsegina jaioberriarentzat. Beraz, gaixotasun bat garatu daiteke konturatu gabe. Horregatik, jaioberria kontu handiz zaindu behar da eta arreta handia jarri.

Ikus, gainera
-------------

* Jaioberriaren arnas distresaren sindrome

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q576104
* Commonscat Multimedia: Newborns

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11975812q (data)
* GND: 4041781-5
* LCCN: sh85066048
* NKC: ph123348
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002271
* MeSH: D007231

 |

* Wd Datuak: Q576104
* Commonscat Multimedia: Newborns
**Unbe** mendiak Butroe harana eta Erandioko Goierri auzoa banatzen du. 302 metroko garaiera du. Unbe auzoan kokatuta dago.

Unbeko Ama Birjina
------------------

Mendia oso ospetsua da Ama Birjina agertu omen zelako 1941ean. Urte horretan Felisa Sistiagari Ama Birjina agertu omen zitzaion bere baserrian (Unbe mendiaren ondoan). Hurrengo agerkundea 1968ean izan zen; oraingoan San Pedro agertu omen zitzaion. 1969ko martxoan berriro agertu zen Ama Birjina. Ordutik, bere etxe ondoko iturriari darion urak sendatzeko balio duela esaten da.

Urte horretan bertan kasua argitara atera zen. Ordutik, hainbat eta hainbat agerpen izaten dira (azkena 1988an). Eta Espainia osotik hainbat eta hainbat erromes joaten da Unbera. Felisa Sistiaga 1990ean hil zen.

Igoerak
-------

Unbe mendia urbanizatuta dago goitik behera. Izan ere, mendiaren postontzitik gertu txaletak daude Unbe-Mendi izeneko urbanizazio pribatuan. Igotzeko lekurik arruntena Akarlandako landetatik da. Igoera oso leuna da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Unbeko Andre Mariaren inguruko web gune erlijiotsua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6155386

 |

* Wd Datuak: Q6155386


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Palestinako Kultura Ministerioa** Palestinan kultur jarduerak eta ekimenak sustatu eta babesteaz arduratzen den gobernu-erakundea da. 1994an ezarri zen, Osloko Akordioak sinatu ondoren, eta Palestinako Agintaritza lurralde okupatuetako zuzendaritza-organotzat onartu zuen. Gaur egungo Palestinako Kultura ministroa Atef Abu Saif da.

Ministerioa arduratzen da politika kulturalak egiteaz eta aplikatzeaz, Palestinako ondarea eta tradizioak zaintzeaz eta Palestinako arte eta kultura sustatzeaz, bai nazio mailan bai nazioartean. Kultura azpiegiturak garatzen ere laguntzen du, museoen, kultura-zentroen eta antzokien eraikuntza barne.

Ministerioaren lanak kultur ekitaldiak, jaialdiak eta erakusketak antolatzea eta artista eta kultur erakundeei finantza-laguntza ematea. Beste herrialde eta kulturekiko kultura-trukea eta elkarrizketa ere sustatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *State of Palestine - Council of Ministers.* .
2. ↑    *CoR - Palestine Culture.* .
3. ↑    *UNESCO Ramallah Office and the Palestinian Ministry of Tourism and Antiquities celebrate the inscription of two Palestinian World Heritage sites.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56121249
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138681691
* ISNI: 0000 0001 0693 0805
* LCCN: no97044679

 |

* Wd Datuak: Q56121249
*«Aita Gurea» orriak hona dakar. Bestelako esanahiei buruzko orria hau da: «Aita Gurea (argipena)»*
Gure Aita euskaraz, Pater Noster monasterioa, Jerusalem (bizkaieraz eta grafia gaurkotu gabean)
**Gure Aita** edo **Aita Gure**a Kristautasuneko otoitz garrantzitsuena da. Mateoren eta Lukasen Ebanjelioen arabera, Jesusek berak irakatsi zien bere ikasleei, nola otoitz egin behar zuten galdetu ziotenean (Mt 6,9-13; Lk 11,1-4).

Gaur egun zenbait bertsio daude, elizaren arabera baina, hala ere, oinarrian Ebanjelioan azaltzen den otoitza errepikatzen dute kristauek. Katolikoen arabera, kristau doktrinaren laburpen argia da; protestanteen arabera, kristau otoitzetan eredu; azkenik, ortodoxoen arabera, otoitzik perfektua.

Hitzak
------

Lukasen Ebanjelioan, honela azaltzen da otoitza:

*Aita,*
*agertu santu zeure izena,*
*etorrarazi zeure erregetza;*
*emaguzu egunean eguneko ogia,*
*eta barkatu gure bekatuak,*
*guk ere zor diguten guztiei*
*barkatzen baitiegu,*
*eta ez utzi gu tentaldian erortzen.*
Mateoren Ebanjelioan luzetxoagoa da, gaur egun erabiltzen den bertsioaren antzekoagoa:

*Gure Aita zerukoa,*
*agertu santu zeure izena,*
*etorrarazi zeure erregetza;*
*betearazi lurrean zeure nahia,*
*zeruan betetzen den bezala.*
*Emaguzu gaur egun honetako ogia,*
*eta barkatu gure erruen zorra,*
*guk ere geure zordunei*
*barkatu diegunez gero;*
*ez utzi gu tentaldian erortzen,*
*eta gorde gaitzazu gaiztoarengandik.*
Eliza katolikoak euskaraz honako bertsio hau onartzen du (euskalkien arteko aldeak kontutan izanik):

*Gure Aita, Zeruetan zaudena,*
*santu izan bedi zure izena.*
*Etor bedi zure erreinua.*
*Egin bedi zure nahia*
*zeruan bezala lurrean ere.*
*Emaguzu gaur egun honetako ogia.*
*Barkatu gure zorrak*
*geuk ere gure zordunei barkatzen diegun bezala;*
*ez gaitzazu utzi tentaldian erortzen;*
*baina atera gaitzazu gaitzetik. AMEN.*
Otoitzaren ondoren, zenbaitek, gehienbat elizkizunetan, ondorengo formula hau esaten dute:

*Zurea duzu Erregetza,*
*Zureak ospe eta indarra*
*orain eta beti.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2019an, «Eta ez gu tentaldira eraman» esaldiaren ordez «Ez gaitzazu utzi tentaldian erotzen» jarri zuten. 
Mezaren erdiko "pro omnibus / pro multis" eta GURE AITAKO "ez gaitzazu utzi tentaldian erortzen"

Ikus, gainera
-------------

* Aita Gurea (Aita Madina)

Kanpo estekak
-------------

* Gure Aita otoitza 1310 hizkuntzatan.
* *Aitagurea* (1691). *Armiarma.eus*. (Mendebaleko euskalkian).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23393
* Commonscat Multimedia: Lord's Prayer
* Wikisource Jatorrizko testuak: Gure Aita

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175787845
* BNE: XX3572498
* BNF: 11946098p (data)
* GND: 7794291-7
* LCCN: n80004245
* NKC: ph303230
* SUDOC: 027414337
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q23393
* Commonscat Multimedia: Lord's Prayer
* Wikisource Jatorrizko testuak: Gure Aita
**Fernando Beltrán Cruz**, (Álvaro Obregón (Mexiko Hiria) (Mexiko), 1998ko maiatzaren 8a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Fernando Beltrán» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Fernando Beltrán» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33167378

 |

* Wd Datuak: Q33167378
**Terra Mariana** (euskaraz: «Mariaren Lurraldea») 1207 eta 1561 artean Livonia izeneko eskualdean (gaur egungo Estonia eta Letonia) existitu zen subiranotasun konplexuko lurralde baten izena zen; iturrietan, ondorengo Livoniako Dukerritik eta Livoniako Gobernaziotik bereizteko, **Livoniako Konfederazioa**, **Erdi Aroko Livonia** edo *Livonia Zaharra* (alemanez: *Alt-Livland*, estonieraz: *Vana-Liivimaa*, letonieraz: *Livonija*) deitzen dute.

Historia
--------

Terra Mariana, 1207ko otsailaren 2an, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzerri bezala ezarri zuten. Estatus hau 1215ean galdu zuen, Inozentzio III.a aita santuak, Egoitza Santuaren basailutzapeko lurralde izendatu zuenean. Gilen Modenakoa Aita Santuaren legatuak Terra Mariana printzerri feudaletan banatu zuen, Ezpataren Anaia Livoniarrak bertoko gobernadoreak zirelarik. Iparraldeko zatia Daniar Estoniako *dominum directum* bihurtu zen.

1236ko Sauleko guduaren ondoren, bizirik atera ziren Anaia Livoniarrak Ordena Teutonikora (1237) itzuli ziren: hau Livoniako Ordena izatera pasa zena eta Daniar Estoniara gehitu zen. Harrezkero, Ordenak lurralde honetan bere boterea mantentzeko borrokatu zuen, kleroaren, germaniar noblezia sekularraren eta Riga eta Reval (egungo Tallin) hansatar hirien aurka. 1410ean, Grunwaldeko guduan, Ordena Teutonikoaren Estatua garaitua izan zen, eta Livoniako Ordena independente bilakatu zen. 1561ean, Livoniar Gerran, Terra Marianak existitzeari utzi zion. Bere iparraldeko eskualdeak Suediar Inperioari laga zitzaizkion Estoniako Dukerria izanpean, bere hegoaldeko lurraldeak Lituaniako Dukerri Handian, Kurlandiako Dukerrian eta Livoniako Dukerrian integratu ziren. Saaremaa uhartea Danimarkako Erresuman sartu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Histoire des villes de Lettonie et d'Estonie, de Ziedonis Ligers
2. 1 2  1967, Terra Mariana, The Encyclopedia Americana
3. ↑  Description de la Livonie: Avec une Relation de l'origine du progres et de la décadence de l'ordre teutonique, Karl Johann von Blomberg, 1705, Guillaume Van Poolsum, Utrecht
4. ↑  Andres Kasekamp, Medieval Livonia, 2010, Mc Millan
5. ↑  François-Gabriel Bray, *Essai critique sur l'histoire de la Livonie*, vol 1, ISBN 9781148145891
6. ↑  Latvian-Russian Relations: Documents, Alfreds Bilmanis, 1944, The Latvian legation
7. ↑  Catholic Encyclopedia, Charles George Herbermann, 1907, Robert Appleton Company
8. ↑  Church in Latvia, Alfreds Bilmanis, 1945, Drauga vēsts
9. ↑  An Historical Overview of the Crusade to Livonia, William Urban, Reference Book for Medieval studies
10. ↑  Eric Christiansen, The Northern Crusades, 1997, Penguin, ISBN 0140266534
11. ↑  Helle Knut, 2003, Cambridge University Press, ISBN 0521472997 The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520, p. 269

Kanpo estekak
-------------
**Ara Shiraz** (armenieraz: Արա Շիրազ, 1941eko ekainaren 8a - 2014ko martxoaren 18a) armeniar eskultorea izan zen. Bere ama eta aita Silva Kaputikyan eta Hovhannes Shiraz poetak ziren.

Biografia
---------

Ara Shiraz jaio zen **Aramazd Karapetyan** (armenieraz: Արամազդ Կարապետյան) Erevanen 1941ean. Erevango Arte Ederren eta Antzerkiaren Institutuan lizentziatu zen 1966an. Armeniako eta Sobietar Batasuneko artista gazteen erakusketa askotan parte hartu zuen. Armeniako Margolarien Batasuneko kide izan zen 1968tik hil zen arte. Bere lanak SESBeko hiri nagusietan (Mosku, Leningrad, Tbilisi) erakutsi dituzte bakarkako eta taldekako erakusketen barruan. Armeniako Artearen Jaialdian parte hartu zuen "Urartutik gaur egunera" (Paris, 1970).

Shiraz bere eskultura-lan monumentalek ezaugarritu zuten. Erevango Dvin hotelaren fatxada apaintzen duten eskultura apaingarriengatik Armeniako Estatuko saria eman zioten. 1977an Armeniako Artista Emeritu titulua eman zioten. 1987an Armeniako Artisten Batasuneko presidente hautatu zuten, eta SESBko Artisten Batasuneko Idazkaritzako kide.

2017an, bere lanak Armeniako Galeria Nazionalean erakutsi zituzten "Ara Shiraz: Atzera begirakoa" izeneko erakusketan.

Obrak
-----

 Hovhannes Shiraz-en estatua Erevango Malatia-Sebastia auzoan.
 Andranik estatua (2002) San Gregorio katedralaren ondoan .
Shirazen lanik ospetsuenak Pablo Picasso, Yervand Kochar, Hovhannes Shiraz eta Vruir Galstianen bustoak dira. Bere eskultura-konposizio asko Armeniako Arte Modernoko Museoan, Armeniako Estatuko Galerian, Tretiakov Galerian eta Moskuko Ekialdeko Nazioen Arte Museoan daude ikusgai.

Shiraz-en margolanak eta eskulturak mundu osoko bilduma pribatu askotan aurkitzen dira: Mosku, San Petersburgo, Tbilisi, Erevan, Beirut, Paris, Londres, New York, Los Angeles, Chicago, Detroit eta Montreal.

Bere lanak honakoak dira:

* Yeghishe Charents, Charentsavan (1977)
* Paruyr Sevak, Erevan (1978)
* Aleksandr Miasnikian, Erevan (1980)
* William Saroyan, Komitas Panteoia, Erevan (1984)
* Tigran Petrosian, Xake Etxea, Erevan (1989)
* Hovhannes Shiraz, Komitas Panteoia (1989)
* Sergei Parajanov, Komitas Panteoia (1999)
* Andranik, San Gregorio Argiztatzailea katedrala (2002)
* Hovhannes Shiraz, Malatia-Sebastia Barrutia, Erevan (2005)
* Vazgen I, Vaskeniako Akademia Teologikoa, Sevan (2008)

Sariak
------

* Armeniako Meritu Artista (1977)
* Armeniako Estatu Saria (1979)
* RA Lehendakariaren Saria (2008)
* Armeniako Herriaren Artista (2009)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «MutualArt.com - The Web's Largest Art Information Service.» *www.mutualart.com*.
2. ↑   **(Armenieraz)** «Հանրապետության նախագահի հրամանագրերը - Փաստաթղթեր - Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ» *president.am*.

Kanpo estekak
-------------

* Ara Shiraz-en biografia
* azg.am

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4783113
* Commonscat Multimedia: Ara Shiraz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313409794
* LCCN: n2014077344

 |

* Wd Datuak: Q4783113
* Commonscat Multimedia: Ara Shiraz
**1987ko Huescako arau grafikoak** (*Normas graficas de Uesca de 1987*) aragoieraz idazteko, Huescan, aragoiera normalitzeko lehen kongresuan (1987ko apirilaren 19an) adostu ziren konbentzio ortografikoen multzo bat dira.

Hala ere, hasieratik aragoieraren alde lan egiten zuten sektore batzuek ez zuten idaztarau horrekin bat egin, Ánchel Contek eta Chesoaren Lan Taldeko kideek bezala. Horrela, denboran aurrera eginez, aragoierarako beste arau batzuk agertu ziren. 2004an, Sociedat de Lingüística Aragonesak arau berri batzuen alde egin zuen, batzuetan *Grafía SLA* deitu izan dena.

2010eko otsailean, banaketa bukatzeko xedea zuen Academia de l'Aragonések *Behin-behineko proposamen ortografikoa* kaleratu zuen. Sektore batzuk, hala ere, 1987ko arauak erabiltzeari darraizkio.

Ezaugarriak
-----------

1987ko arauen ezaugarri garrantzitsuena bilatutako sinplifikazioa da. Aragoieraren hiztunak gutxi izanik, eta hizkuntza horretan idatzitako ia ezer ez egonik (Erdi Aroko idatzien eta Echo Ibarreko chesoz idatzitako lanez gain) idaztarau sinpleenaren alde egin zuten arau berriaren bultzatzaileek, beraz. Horrela, 1987ko arauek beti *b* hizkiaz idaztea (*v* alde batera utziz) edota *c*-ren ordez *z* erabiltzea zehazten zuten; *h*-a, halaber, ez zen erabiltzen.

1987ko idaztarau horrek aragoieraren jatorrizko hiztunen artean baino hiztun berrien artean izan du arrakasta handiagoa[erreferentzia behar].

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Aragoieraz)** Aragoieraren Normalizaziorako I. Kongresuan zehaztutako aragoeraren arau grafikoak.
2. ↑  Chesoa Echo Ibarrean mintzatzen den aragoieraren aldaera da, hizkuntzaren aldaerarik bizienetakoa.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)***De Lingva Aragonensi* aldizkarirako ortografiari buruzko oharrak, *Sociedat de Lingüística Aragonesa*, 2006.
4. ↑  **(Aragoieraz)** *Propuesta Ortografica Provisional de l'Academia de l'Aragonés*, 2010eko otsaila

Kanpo estekak
-------------

* **(Aragoieraz)** 1987ko Huescaco arauak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3112774

 |

* Wd Datuak: Q3112774
**Haika** Euskal Herriko gazte erakunde sozialista abertzalea zen. Gaur egun, esan daiteke Ernai erakundeak ordezkatzen duela, Baltasar Garzon epaileak Espainiar estatuan bere ekintzak ilegalizatu ondoren. Zehazkiago, Espainiako justiziak Haika legez kanporatu ondoren, sektore desberdinetako gazteek Gazte Bilgunea izeneko dinamika abian jarri zuten, zeinaren ondoren Segi sortu baitzen.

Haika, Jarrai eta Gazteriak erakundeen elkartzearen ondorioz sortu zen 2000. urtean, Kanboko (Lapurdi) Gazte Topagunean bere aurkezpen ekitaldia egin zuen. 2001. urtean Baltasar Garzon atxiloketak izan zituzten eta gartzelara bidali zituzten hainbat gazte Haika ETAren zati bat zela esan zuelako epaileak.

Ilegalizazioa eta gero 2005ko ekainean "Jarrai, Haika eta Segi "legez kanpoko" erakunde zirela bai, baina "erakunde terroristak" ez zirela ebatzi zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, armak ez zituela erabili argudiatuz. Hala eta guztiz, fiskaltzak eta AVTk helegitea sartu zuten. Honen ondorioz, bi urte beranduago hau da, 2007an "Jarrai, Haika eta Segi "talde terrorista" zirela erabaki zuen Auzitegi Gorenak. Ordutik aurrera, Etakideak balira epaitu eta kondenatuak izan ziren Haikako gazteak Dena da ETAren barruan kokatzen den momentu historikoan.

Audientzia Nazionalak Segi ere ilegala deklaratu zuen. Hala eta guztiz, gaur Ernai gazte erakundea da Haikako nolabaiteko ondorengoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «33 urteko bidea» *gaztezulo.eus* 2012-07.
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Haika-Segi auzia: Auzitegi Nazionala gazteek epaitua Ibon Meñika eta Jon Markel Ormazabalekin elkarrizketa Haika-Segi auziaz Argia astekarian (2005-05-15)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4895136

 |

* Wd Datuak: Q4895136

  

  



|   **Euskal Herriko gazte erakunde politikoak** |  |
| --- | --- |
| Aitzina! • Ernai • Euzko Gaztedi • Gazte Abertzaleak • Gazteok Bai • Gazte Komunistak • Iratzarri • Jeunes PopulairesJóvenes Demócratas de Navarra • JSE-Egaz • Juventudes Navarras • Mouvement des Jeunes CommunistesMouvement des Jeunes Socialistes • Nafarroako Gazte Sozialistak • Nuevas Generaciones del País Vasco |  |
**Euskadiko Mugimendu Komunista** (**EMK**) Hego Euskal Herriko alderdi politiko komunista bat izan zen. Euskadiko Mugimendu Komunista izango zenaren lehen aurrekaria 1966an sortu zen ETAren zatiketa batetik, *ETA-berri* izenarekin. ETAren helburuak eta metodoak baztertu eta langile eta herri mugimendua marxismo-leninismoaren ikuspegi maoista batetik egituratzeko beharra aldarrikatu zuen.

**MC**-ren (*Movimiento Comunista*) sorkuntzan parte hartu zuen. Aldaketa politikorako bitarteko bezala Espainia guztira hedatutako langile-mugimendu komunista iraultzaile baten beharra defendatzen zuen, nahiz eta Espainiako nazio edo nazionalitateen autodeterminazio eskubidea ere defendatu. Hala ere, segituan MCtik bereizi egin zen, bere jarduna Hego Euskal Herrira mugatuz.

Hauteskunde askotan Herri Batasunaren aldeko botoa eskatu zuen. LKI (Liga Komunista Iraultzailea) alderdiarekin koalizioan lanean aritu zen 1990eko hamarkadan, **EMK-LKI** siglekin agertuz. Ondoren, bi alderdiak Zutik alderdi politiko iraultzailean batu ziren. Nafarroan, mugimenduak Batzarren izan zuen bilgunea.

Ikus, gainera
-------------

* Zutik
* Iraultza (talde armatua)

Bibliografia
------------

* SATRUSTEGI ANDRES, Imanol: «Ezkerraren ezkerraz. The left wing of the left», Gerónimo de Uztariz, 33 zbk. (2017), 73-91.
* Satrustegi Andres, Imanol. *Beste mundu bat nahi genuen: Nafarroako ezker iraultzailea, 1970-1979*. Nafarroako Gobernua, 2022.
* Satrustegi Andres, Imanol; Pérez Ochoa, Iñigo (2020). «UNAI: auge y fracaso de la izquierda revolucionaria en Navarra». *Príncipe de Viana* (277): 669-695. ISSN 0032-8472.
* Wilhelmi Casanova, G. (2016). *Romper el consenso: La izquierda radical en la Transición (1975- 1982)*. Siglo XX

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320404
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2575147605348957760006
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 14821

 |

* Wd Datuak: Q3320404
**Lublingo gaztelua** (polonieraz: *Zamek Lubelski*) Poloniako Lublin hirian dagoen Erdi Aroko eraikina da. Erdigune historikotik gertu dago. Oraindik kontserbatzen den Poloniako errege-egoitzarik zaharrenetako bat da. Kasimiro II.a Poloniakoak sortu zuen XII. mendean.

Historia
--------

Mendixka XII. mendean gotortu zuten lehen aldiz, egurrez sendotutako lurrezko horma batekin. XIII. mendearen lehen erdian harrizko dorrea eraiki zen, oraindik zutik dagoena eta gazteluaren egiturarik altuena dena, baita hiriko eraikinik altuena ere. XIV. mendean, Kasimiro Handiaren erregealdian, gaztelua harrizko hormekin berreraiki zen. Ziurrenik, garai berean eraiki zuten Hirutasun Santuaren Kapera, errege-kapera gisa.

XV. mendearen hasieran, Ladislao II.a Poloniakoak kaperarako fresko-bilduma bat enkargatu zuen. 1418an amaitu ziren eta gaur egun ere jarraitzen dute. Egilea Andrej maisua izan zen; bere lana hormetako batean sinatu zuen. Mendebaldeko eta ekialdeko eraginak konbinatzen dituen estilo paregabea erakusten dute, nazioarteko onarpena lortu dute.

Jagello dinastiaren erregealdian, gazteluak errege familiako kideak hartu zituen behin eta berriz. XVI. mendean, Krakoviatik ekarritako maisu italiarren zuzendaritzapean berreraiki zen. Gazteluan izandako gertaera historikorik garrantzitsuena 1569an Lublingo Batasuna sinatu izana izan zen, Polonia-Lituaniako Mankomunitatearen sorrera-akta.

XVII. mendeko gerren ondorioz, gaztelua hondatu egin zen. Zati zaharrenak, dorrea eta kapera, bakarrik mantendu ziren ukitu gabe. 1815eko Vienako Kongresuaren ondoren, Lublin Errusiaren kontrolpean erori zenean, Poloniako gobernuak, Stanis￮ aw Staszicen ekimenez, gaztelua erabat berreraikitzeari ekin zion 1826 eta 1828 bitartean. Eraikin berriak estilo neogotiko ingelesean finkatu ziren, eta haien helburu berria espetxe bat hartzea izango zen. Jatorrizko egoeran dorrea eta kapera baino ez ziren kontserbatu.

Gaztelua hurrengo 128 urteetan erabili zen espetxe gisa: tsarren garaian, 1831 eta 1915 artean; Polonia independentean, 1918 eta 1939 artean; eta nazien okupazioan, 1939 eta 1944 artean, 40.000-80.000 preso izan zituenean, horietako asko Poloniako Erresistentziako borrokalariak edo juduak. 1944aren ondoren, gaztelua sobietar polizia sekretuaren presondegi gisa erabiltzen jarraitu zen, eta, ondoren, Poloniako Herri Errepublikarena, eta sobietar okupazioaren aurkako 35.000 poloniar ere bertatik igaro ziren, horietatik 333k bizia galdu zutelarik.

1954an gazteluko espetxea itxi egin zuten. Berreraiki eta birmoldatu ondoren, 1957tik Lublingo Historia Museoaren egoitza nagusia da.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegia 1826an.Gazteluaren ikuspegia 1826an.
* Sarrera neogotikoa.Sarrera neogotikoa.
* Dorrea eta kapera gazteluaren oinetatik ikusita.Dorrea eta kapera gazteluaren oinetatik ikusita.
* Gazteluaren patioa.Gazteluaren patioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Lublingo Museoaren webgune ofiziala.
*Entoloma pleopodium*

Sinonimoak: *Entoloma pleopodio*, *Entoloma icterinum*, *Rhodophyllus icterinus*, *Nolanea icterina*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko kanpai-itxurakoa eta gero ganbila titi kamuts batekin, ertza soberakinekin, uhindua eta ildaskatua gardentasunagatik. Azal lehorra, zetaduna eta distiratsua, eguraldi hezean gardentasunagatik ildaskatua, hori-berdexkatik okre-horixkara doan kolorekoa.

**Orriak:** Sabeldunak, eskotatuak, hasieran grisaxkak, amaieran tonu arrosekin esporengatik, ertza pixka bat koskaduna.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Liraina, luze samarra, zilindrikoa, barnehutsa, zetadun gainazalarekin, hori-oliba antzeko kolorekoa eta oinarri zuriarekin mizelio hondarrengatik.

**Haragia:** Mehea, urtsua, zurixka-horixka kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Kolore horixka du ezaugarri.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguan. Landare hondakin ugari dagoen lekuetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 190 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 221 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.