recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau lurmuturrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hornos (argipena)».*

Hornos lurmuturra
**Hornos lurmuturra** (gaztelaniaz: *Cabo de Hornos*) Txileko hegoaldean dago, Hornos uharteko eta Suaren Lurraldeko artxipelagoko hegoalderengo lurmuturra. Sarritan jo izan da Hego Amerikako hegoalderengo puntutzat, baina Diego Ramírez artxipelagoko Águila uhartea da kokapen hori duena. Edozein modutan ere, Hornos lurmuturra bai da Lurreko hegoaldeko hiru 'lurmutur handietan' hegoalderengo dagoena. Drake pasabideko iparraldera dago: Drake pasabideak banatzen ditu Hego Amerika eta Antartika alde batetik, eta bestetik, Ozeano Barea eta Ozeano Atlantikoa.

Administratiboki, Hornos Lurmuturreko Komunakoa (lehen "Navarino") da, eta Puerto Williams da dagokion hiriburua (Txileko Antartikako Probintziako hiriburua ere bada). Txileko Armadak egoitza dauka Hornos lurmuturrean.

Historikoki, Hornos lurmuturra nabigazioko mugarri garrantzitsua izan da, hango urak oso arriskutsuak diren arren: haizeak gogor joten du, olatu handiak izaten dira, ur-laster edo korronteak, eta icebergak ere egoten direlako. Panamako kanala ireki zutenetik, hala ere, itsas merkataritza gehienak Hornos lurmuturreko bideari utzi egin zion, eta hegazkin- eta petrolio-ontzien tankerako handiek bakarrik egiten dute bidea handik, baita erronka nautikoak gustuko dituztenek ere.

Geografia
---------

Lurraldean ez dago zuhaitzik, eta belarra ugari dago, euri asko egiten duelako.

Hornos Lurmuturreko Parke Nazionalaren parte da lurmuturra; parke osoa 63.093 hektarea da. Bestalde, 2005. urtean Hornos Lurmuturreko biosfera-erreserba eratu zuten, Hornos Lurmuturreko Parke Nazionala eta Alberto de Agostini Parke Nazionala batuta; denera erreserba 4,9 milioi hektarea da, lurrez eta urez.

### Klima

Klima hotza eta hezea dago, urtean batez beste 5,2 °C-ko tenperaturarekin. Batez ere neguan, haizeak oso gogor joten du, baina udan ere haizeteak izaten dira.

Historia
--------

1525. urtean Francisco de Hoces marinel espainiarra halabeharrez heldu zen Hornos lurmuturreko ingurura, Francis Drake pirata ingelesa baino gizaldi erdi lehenago. Hori dela eta, Espainian eta Hego Amerikako leku batzuetan *Hoces Itsasoa* esaten diote Drake pasabideari. Izan ere, Francis Drake 1578 urteko irailean heldu zen Suaren lurraldera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

* Hornos Lurmuturreko udalerriko webgune ofiziala
* Puerto Williams-ko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4078
* Commonscat Multimedia: Cape Horn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124698245
* BNF: 11934860h (data)
* GND: 4029543-6
* LCCN: sh85019881
* NKC: ge971215
* SUDOC: 027270769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4078
* Commonscat Multimedia: Cape Horn
**Houston konderria** (ingelesez: *Houston County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Erin da. 2010eko zentsuaren arabera 8.426 biztanle zituen, Houston kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Houston konderriak 536,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,32 ura dira. Beste 518,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.426 pertsonetatik 8.060 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 129 dira. 190 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 127 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Houston County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502368
* Commonscat Multimedia: Houston County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144534795
* LCCN: no92025133
* NARA: 10040072
* **Lekuak**
* OSM: 1847630
* TGN: 2001878

 |

* Wd Datuak: Q502368
* Commonscat Multimedia: Houston County, Tennessee
**Hōjō Sōun** (japonieraz: 北条 早雲, *Hōjō Sōun*?, 1432-1519ko irailaren 8a)
 beti izen honekin ezagutu ez zen samurai japoniar bat izan zen. Hasieran, **Ise Shinkuro** bezala ezagutua izan zen, ondoren, **Ise Shozui** bezala, jarraian, **Ise Nagauji** bezala, eta, azkenik, hil ondoren lau edo bost urtera, bere seme Hōjō Ujitsunak, Hōjō Sōun izena eman zion

Bizitza
-------

Hōjō Sōunek, beste askok bezala, Kioto utzi zuen Ōnineko gerran zehar, eta Sarugako probintziara joan zen bere jarraitzaileetako zenbaitekin, non Imagawa Yoshitadaren basailu bihurtu zen, bere koinatua ere bazena, bere arrebarekin ezkondu baitzen. Imagawa Yoshitada borrokan hil zenean 1476an, Hojok, Imagawa Yoshitadaren semearen, bere lehengusuaren (Imagawa Ujichika) eta Oshika Norimitsuren arteko oinordetza gatazkan bitartekari lana egin zuen. Honek, denbora baterako bakea eragin zuen. Baina Norimitsu, 1487an, berriz Imagawaren klanaren kontrola hartzen saiatu zenean, Hojo Sounek hil egin zuen eta Kokokujiko gazteluarekin saritua izan zen.

Berak lortu zuen Izuko probintziaren kontrola 1493an, gerra zibil baten hasieran zegoena, bere boterea, Ashikagaren antzinako basailuekin handituz. Une horretan bertan, Ashikaga Yoshizumik, estatu kolpe bat eman zuen Kioton, Ashikaga shogunerriko hamaikagarren shoguna bihurtuz.

1494an hil zen Sagamiko probintzian zegoen Odawarako gazteluko jauna zen Omori Ujiyori. Hau, bere aitaren oinordeko bihurtu zen, eta Hojo Sounek, azken honen konfidantza eskuratu zuen opari ugarirekin. Baina 1495ean, Hojo Soun, orein ehizaldi bat aitzakia bezala erabiliz, Omoriren lurraldean sartu zen bere soldaduekin batera, eta erraz eskuratu zuen gazteluaren kontrola.

1512an, Miura klana eraso zuen eta Okazakiko gaztelua suntsitu zuen, klaneko liderra, Araiko gaztelura joatera behartuz, 1516an Hojo Sounek suntsitu zuena, Miura klaneko liderra zen Miura Yoshiatsu, bere buruaz beste egitera behartuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q924929
* Commonscat Multimedia: Hōjō Sōun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 48177799
* ISNI: 0000 0000 3597 0606
* LCCN: n84210638
* NDL: 00626465

 |

* Wd Datuak: Q924929
* Commonscat Multimedia: Hōjō Sōun
**Hornillos** edo **Las Fraguas jauregia**, Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Las Fraguas herrian dagoen jauregi bat da, Arenas de Iguña udalerrian. Egiatan, 60 hektareako orube bakar batean —Kantabriako handiena da— dauden bi jauregi dira. Hektarea guztietatik, 30ek lorategi eta basoak osatzen dute, hasiera batean familia berarenak zirenak.

Jauregiaren inguruan, lursail eta basoaren barnean, hiru solairuko almena motako zaintza-dorre bat dago. Handik hurbil, San Jorge eliza eta Erdi Aroko itxurako eraikin txiki bat dago. Lorategi guztiak birdiseinatuak izan dira etxetzarra birgaitzearen ondorioz; edonola ere, ehunka urtetako zuhaitzak errespetatu egin dira.

Lehen jauregia
--------------

Jauregia Rafaela Ortiz Mioñok, Cillerueloko dukesak, aginduta eraiki zen, XVIII. mende amaieran. 1840 urtean zabaldu zen. XX. mendean hutsik izan zen bigarren jauregiaren eraikuntza zela eta, eta ez zen berreskuratu Álvaro Fernández Villaverde Silvak, San Carloseko dukea bera, birgaitze garaikidea sustatu zuen arte. Duke hura higiezinaren jabea zen eta leinuaren ondoregoetakoa zen; beronek Luis Castillo arkitektoari eta Luis González Camino paisajistari eman zien lanaren ardura.

Gaur egun, 450 metro koadroko lokala du eta hainbat ekitalditarako alokatzen da.

Bigarren jauregia
-----------------

Bigarren jauregia erdi aroko nekazal-estilo ingelesekoa da, Mariano Fernández Henestrosa, Santo Mauroko dukearentzat eraikia. Ralph Selden Wornam arkitekto ingelesak burutu zuen lana 1897 eta 1904 urteen artean. Haren diseinuak Magdalena jauregian eragina izan zuen gerora. Estilo bera, Kantabrian zehar hedatu zen 1920 urtean.

Jauregian bertan, XVII. mendeko bi eskultura aurkitzen dira, Gabriel de Pinedok egindakoak eta Juan Bautista eta Fernando Acevedo anaiak irudikatzen dituztenak. XX. mende hasieran Acebedotarren jauregitik eramanak zituzten bertara. Alfontso XIII.a Espainiakoaren egoitza izan zen (urterao udan bisitatzen zuen), Magdalena jauregia eraiki zen arte.

Xehetasun batzuk
----------------

Hesiaz inguratutako eremu baten goialdean dago, urmael artifizial baten parean. Hainbat gorputzez osatzen da eta aldapa handiko teilatuak dituzte, dorre batez hornituak.

Bitxikeriak
-----------

* 2001ean Alejandro Amenábar txiletar-espainiar zinema zuzendariaren *The Others* filma grabatzeko kokagunea izan zen, baina baita bestelako filma eta telebista iragarkientzat ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054668
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Hornillos

---

 |

* Wd Datuak: Q9054668
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Hornillos
**Piaggio** Italian egoitza duen konpainia da, autoak, motorrak eta scooterrak (Vespak) fabrikatzen dituena.

Historia
--------

Rinaldo Piaggiok sortu zuen 1884an, Piaggio-k hasieran lokomotorrak eta tren-autoak fabrikatzen zituen. Lehen Mundu Gerran konpainiak hegazkinen fabrikazioan jarri zuen arreta.

Bigarren Mundu Gerran, konpainiak borrokarako hegazkinak fabrikatu zituen, baina Piaggio gerratik atera zen Pontederako lantegiarekin erabat eraitsita bonbardaketengatik. Kaltetutako Italiako ekonomiak eta errepideen egoera txarrak ez zuten automobilen merkatua birsortzen lagundu. Enrico Piaggio, Piaggio-ren sortzailearen semea, sektore aeronautikoa uztea erabaki zuen garraiobide moderno eta, aldi berean, ekonomikoa lortzeko Italiako premia larriari aurre egiteko. Ideia masentzako ibilgailu merkea diseinatzea zen.

 Vespa
Corradino D'Ascanio ingeniari aeronautikoa, Agustako lehen helikoptero modernoa diseinatu eta eraikitzeaz arduratu zena, Enrico Piaggik aukeratua izan zen ibilgailu sinple, sendo eta ekonomikoa diseinatzeko. Ibilgailuak gidatzeko erraza izan behar zuen, bai gizonentzat, bai emakumeentzat, bidaiaria garraiatzeko gai izan behar zuen (gidariaz gain) eta gidariaren arropetan zikinkeriarik ez uzteko. Ondorioz, 1946an Piaggik Vespa scooter-a (Vespa = "liztorra" italieraz) jarri zuen martxan, eta 10 urtean milioi bat unitate baino gehiago fabrikatu ziren zegoeneko.

Garapena
--------

Piaggio Vespa-ren arrakastaren ondorioz diru-fluxu sendoa izaten hasi zen, eta beste produktu batzuk garatzea erabaki zuen. 1957an Vespa 400 egin zuten, bidaiarien auto txiki bat.

1959an, Piaggio Agnelli familiak kontrolatzen zuen, eta, aldi berean, Fiat autoaren fabrikatzailea zen. Ondorioz, bi dibisioak (aeronautika eta motorrak) banandu ziren 1964an bi enpresa independente eratzeko; dibisio aeronautikoak IAM Rinaldo Piaggio izena hartu zuen. Gaur aeronautikako konpainia Piaggio Aero da, eta Piero Ferrari familiak kontrolatuta dago, eta hori, gainera, Ferrari auto fabrikatzaile ospetsuaren % 10en jabea da.

1969an, motozikleten konpainiak Gilera erosi zuen.

Markak eta modeloak
-------------------

### Taldeko markak

* Aprilia - motozikletak eta scooterrak
* Derbi - motozikletak eta scooterrak
* Gilera - motozikletak
* Ligier - mikro ibilgailuak
* Moto Guzzi - motorzikletak
* Piaggio - scooterak
* Piaggio Aero - hegazkinak
* Vespa - scooters
* Laverda - super sport motozikletak

Kanpo estekak
-------------

* webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841263
* Commonscat Multimedia: Piaggio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 267763920
* GND: 10064512-4
* LCCN: n85017411
* NDL: 001136696
* CiNii: DA14718560

 |

* Wd Datuak: Q841263
* Commonscat Multimedia: Piaggio
**Hősök tere** (euskaraz *Heroien plaza*) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen plaza bat da. Hiri honetako plaza edo enparantza handienetakoa da, bertan hiriko ikurretako bat den Zazpi Magiar Buruzagien eta beste hainbat buruzagi nazionalen omenezko estatua dago (*Milurtekoaren monumentua* delakoa), tartean baita Soldadu Ezezagunaren Hilobia ere. Plaza Andrássy etorbidearen amaieran dago, Városliget parkearen alboan.

Plaza honetan Arte Ederren Museoa eta Műcsarnok arte-aretoa daude. Plaza 1896-1900 artean eraiki zen eta herrialde honetako historia garaikidean garrantzizko papera jokatu zuen, 1989an plaza honetan 1958an exekutatutako Imre Nagy hungariar politikariaren gorpua hilobiratzea burutu zen, ekitaldi horretara 250.000 lagun bertaratu zirelarik.

Budapesteko metroaren M1 linearen bidez bertatatu daiteke.

Iruditegia
----------

* Zazpi Magiar Buruzagien monumentuko irudiak, tartean Árpád printzearena.Zazpi Magiar Buruzagien monumentuko irudiak, tartean Árpád printzearena.
* Airetik gauez.Airetik gauez.
* Arte Ederren Museoa.Arte Ederren Museoa.
* Műcsarnok.Műcsarnok.
* 1896an.1896an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q299973
* Commonscat Multimedia: Hősök tere (Zugló)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242650085
* GND: 4261219-6

 |

* Wd Datuak: Q299973
* Commonscat Multimedia: Hősök tere (Zugló)
**Milan Militinović** (serbieraz: Милан Милутиновић ; Belgrad, 1942ko abenduaren 19a - *ibidem*, 2023ko uztailaren 2a) serbiar politikaria izan zen. Serbiako presidentea izan zen 1997tik 2002ra.

Jugoslaviako Komunisten Ligako kidea eta Jugoslaviako Errepublika Sozialistako parlamentu federaleko diputatua izan zen. Serbiako Hezkuntza eta Zientzia idazkaria (1977-1982), Serbiako Liburutegi Nazionaleko zuzendaria (1983-1987), Jugoslaviako enbaxadorea Grezian (1989-1995) eta Jugoslaviako Atzerri ministroa (1995-1997) ere izan zen.

1997tik 2002ra Serbiako presidentea izan zen. Slobodan Miloševićek boterea kontrolatzen zuen presidente federal gisa.

Agintaldia amaitzean, Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegiak epaitu eta absolbitu egin zuen, Slobodan Milosević erruduna zela iritzita.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331773
* Commonscat Multimedia: Milan Milutinović

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254154257834924150557

 |

* Wd Datuak: Q331773
* Commonscat Multimedia: Milan Milutinović
**Miguel Astrain Remón** (Iruñea, 1850eko maiatzaren 8a - *ib.*, 1895eko azaroaren 8a) nafar instrumentista, musikagile eta musika irakaslea izan zen, Astrainen balsaren egilea.

Bizitza
-------

Iruñeko Antzokiko orkestrako kidea, Musika Akademiako irakaslea eta Erruki Etxeko Musika Bandako zuzendaria izan zen (1883), baina, batez ere, ezaguna da *La alegría de San Fermín* baltsaren egilea izateagatik. Obra hau uztailaren 6an Iruñeko Udaletxetik San Lorentzo elizaraino egiten zen bezperetarako martxan jotzen zen. Ibilaldi hau, 1914tik Riau-riau deitua, 1991n bertan behera gelditu zen eta ordutik ez da era ofizialean ospatu. Hala ere Astrainen balsa Sanferminetako doinu ezagunenetako bat da.

Kalea
-----

1980tik Iruñeko kale batek Miguel Astrain izena du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Miguel Astráin Remón, Auñamendi Euskal Entziklopedia, euskomedia.org
2. ↑  «Iruñeko alkateak Iruñeko Riau-riaua berreskuratzea proposatu du»[*Betiko hautsitako esteka*], sanfermin.com

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Gran Enciclpedia Navarra: Astráin Remón, Miguel[*Betiko hautsitako esteka*]
* Sanfermin.com: riau-riau

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263560
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 23392

 |

* Wd Datuak: Q12263560
**Humphreys konderria** (ingelesez: *Humphreys County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Belzoni da. 2010eko zentsuaren arabera 9.375 biztanle zituen, Humphreys kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Humphreys konderriak 1.116,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 33 ura dira. Beste 1.083,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.375 pertsonetatik 2.335 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 202 dira. 6.949 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130009
* Commonscat Multimedia: Humphreys County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124316227
* LCCN: n78074923
* NARA: 10039719
* **Lekuak**
* OSM: 1833625
* TGN: 2001112

 |

* Wd Datuak: Q130009
* Commonscat Multimedia: Humphreys County, Mississippi
**Humphreys konderria** (ingelesez: *Humphreys County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waverly da. 2010eko zentsuaren arabera 18.538 biztanle zituen, Humphreys kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Humphreys konderriak 1.441,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 66,62 ura dira. Beste 1.375,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.538 pertsonetatik 17.776 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 278 dira. 455 beltzak edo afroamerikarrak. 65 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 34 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 189 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Humphreys County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502397
* Commonscat Multimedia: Humphreys County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123152700
* ISNI: 0000 0004 0442 4687
* LCCN: n80067523
* NARA: 10040073
* **Lekuak**
* OSM: 1847631
* TGN: 2001879

 |

* Wd Datuak: Q502397
* Commonscat Multimedia: Humphreys County, Tennessee
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

Medikuntzan, **muskulu-hipertonia** esaten zaio muskulu eskeletikoen tonua normala baino handiagoa den egoera bati, eta, horren ondorioz, muskuluak pasiboki tenkatu beharreko erresistentzia bat sortzen da. Ez da gaixotasun bat, hainbat arrazoirengatik gerta daitekeen sintoma bat baizik. Izaki bizidun baten muskulu orok muskulu-tonu izeneko uzkurdura txiki bat du atseden-egoeran ere, eta erabat uzkurtutako muskulu baten erabateko biguntasunetik eta tentsio indartsutik bereizten du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q574942
* Commonscat Multimedia: Hypertonia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4026372-1
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 20872
* MeSH: D009122

 |

* Wd Datuak: Q574942
* Commonscat Multimedia: Hypertonia
**Mikelazulo**, Gipuzkoako Errenteria udalerrian dagoen arku edo tunel bat da. Gaur egun, udalerriaren ikurretako bat da. Andre Mariaren Jasokundearen elizaren dorrearen azpialdean dago. Aspaldiko harresiko Mikelazulo atea alboan zegoen.

Antzinako mapan ikus daitekeenez, harresia ibaia eta itsasoarekin babestuta zegoen, eta lurretik zetozen erasoetatik defendatzeko lau dorretxe zeuzkan: Torrekua, Morrontxo, Zubiaurre jauregia, eta Mikelazulo atea.

Marea goian zegoenean Mikelazulo ateraino heltzen zen itsasoa garai haietan. Biteri kalea eta Niessen aldea padura eta itsas-eremuak ziren. Ia Madalena ermitaraino heltzen zen itsasoa. Gaur eguneko Madalen kalean zeuden harresitik kanpo bizi ziren arrantzale pobreen etxeak, bertaraino heltzen zen itsasoa.

[*Betiko hautsitako esteka*]Errenteria itsas bazterra zen. Itsasoa gaur egungo Madalena kaleraino eta Madalena basilikaraino heltzen zen, harresitik kanpo.

Ikus gainera
------------

* Mikelazulo kultur elkartea

Kanpo estekak
-------------

* Mikelazulo, Errenteriako Udala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113716194

 |

* Wd Datuak: Q113716194
σ orbital baten eta π\* orbital baten gainjartzeak egokortu egiten ditu alkilo taldeez ordezkatutako alkenoak. Irudian, σ orbitala (kolore solidoa) beteta dago: bienbitartean π\* orbitala betegabeko orbital antilotzailea da 
Kimika organikoan **hiperkonjugazio** esaten zaio elektroien deslokalizazioari zeinetan sigma izaerako loturek parte hartzen duten. Eskuarki, hiperkonjugazioak eskatzen du sigma orbital baten elektroiak ondozko ondoko p orbital ez-lotzaile huts batekin edo σ\* edo π\* orbital antilotzaile huts batekin elkarekitea orbital molekular zabalduak sortzeko. Horrek eragin egonkortzailea du alkeno ordezkatuetan. Normalean C–C edo H–H loturak izaten dira hiperkonjugazioan parte hartzen duteneak. Soil-soilik karga positiboa duen karbonoarekiko ß posizioan dauden elektroiek egonkor dezakete karbokatioi bat hiperkonjugazioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. «IUPAC - hyperconjugation (H02924)» *goldbook.iupac.org* (Noiz kontsultatua: 2021-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q899217

 |

* Wd Datuak: Q899217
**Photobacterium** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, Vibrionaceae familian sailkatzen dena. Berezko ezaugarria dute genero honetako bakterioek besteekin alderatuta: biolumineszentzia sortzen dute, hots, argia ekoizteko gai dira.

Photobacteriumek bazilo itxura du, eta mugikorra da (kokapen polarra duten flageloei esker). Bakterio honen beste ezaugarri batzuk honako hauek dira:

* oxidasa (+)
* anaerobio fakultatiboak : O/H (+/+)
* glukosaren hartzidura burutzen dute (hartzidura azido-mistoa)
* ez dute esporarik sortzen

Genero honetako bakterioak urtarrak dira. Itsasoan bizi dira, eta ClNa behar dute hazteko, halofiloak baitira. Batzuk aske bizi arren, gehienek sinbiosia egiten dute arrainekin, itsasoaren hondoan bizi diren arrain abisalekin, hain zuzen ere. Bakterioek ekoizten duten argiari esker arrainek hobeto ikusten dute beren inguru ilunetan. Biolumineszentziak, gainera, funtzio sexuala burutzen du, bikotekidea aurkitzen laguntzen baitio arrainari, eta harraparien aurkako defentsa-mekanismoa ere izaten da.

Bioluminiszentziaren atzean prozesu biokimiko bitxia dago: luziferina izeneko proteina oxidatu egiten da, luziferasa izeneko entzima batek katalizatzen duen erreakzio batean. Erreakzio honek behar duen energia ATPk ematen du. Oxidatzerakoan, luziferina egoera kitzikatu batean geratzen da segundo gutxitan, eta egoera normalera pasatzerakoan gehiegizko energia hori argi moduan askatzen du.

Genero honetako espezie batzuk (*Photobacterium damselae*-ren hainbat andui, esaterako) arrain-patogenoak dira, eta kalte handiak sor ditzakete arrain-haztegietan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1632556
* Wikispecies Espezieak: Photobacterium

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 83185
* GBIF: 3222389
* ITIS: 957824
* NCBI: 657
* WoRMS: 393998
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010776

 |

* Wd Datuak: Q1632556
* Wikispecies Espezieak: Photobacterium
**Mirandaola burdinola**, Gipuzkoako Legazpi udalerrian dagoen burdinola bat da, Telleriarte auzoan, Urola ibaiaren bazterrean eta Santikutz baselizaren alboan.

Historia
--------

XV. mendean Legazpin zeuden zazpi burdinoletako bat da. Burdinola hidraulikoa zen, urak errota mugitu eta honek mailuari gora eta behera ekiten zion. Alboan Santikutz baseliza eraiki zuten. XIX. mendean Industria handia sortu ziren eta Mirandaola itxi egin zuten.

1952 urtean zaharberritu egin zuten Patrizio Etxeberriak eta Teresa Agirrek emandako laguntzari esker.

Kondaira
--------

1580ko maiatzaren 3an mirari bat gertatu omen zen bertan. Lan handia zutela eta, igandea izanik mezetara joan beharrean burdinolan aritzea erabaki zuten langileek. 600 libra burdin lortzeko adina mineral eta ikatz erabili zitutzen baina egun guztia lanean pasa ondoren 12-14 libratako pisua zeukan burdinezko pieza bat baino ez zuten lortu. Pieza honek gainera gurutze itxua zeukan. Jainkoaren seinale gisa hartu zuten eta 1633 urtean Iruñeko gotainak mirari izendatu zuen gertakizun hura.

Ordutik maiatzaren 4ean Mirandaolako eguna ospatzen dute Legazpiarrek.

Bisitak
-------

Lehenik Euskal Burdinaren Museora bisita gidatua dago eta ondoren Burdinola bisitatzen da. Bertan, garai hartako makineria eta burdinolaren funtzionamendua ikus daiteke; modu berean, ikus-entzunezko baten bidez olagizonen bizimodua ikusiko dugu eta argi eta soinuekin osatutako irudiekin mende honetan burdina nola landu den erakusten da.

Argazki galeria
---------------

* Mirandaola burdinolaren kanpoaldea.Mirandaola burdinolaren kanpoaldea.
* Burdinola eta Santikutz baseliza.Burdinola eta Santikutz baseliza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Mirandaolako Burdinola» *Urola Garaia* (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).
2. 1 2 3 4   «Mirandaolako Burdinola» *www.turismoa.euskadi.eus*.
3. ↑     *Mirandaola: burdinaren lekuko isila.*  (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).

Ikus, gainera
-------------

* Patrizio Etxeberria
* El Pobaleko burdinola

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala  **(Gaztelaniaz)**
* Mirandaolako burdinola. Urola Garaiko Turismo Bulegoa  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35331855
* Commonscat Multimedia: Mirandaola finery forge

---

 |

* Wd Datuak: Q35331855
* Commonscat Multimedia: Mirandaola finery forge
**Moniteau konderria** (ingelesez: *Moniteau County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua California da. 2010eko zentsuaren arabera 15.607 biztanle zituen, Moniteau kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Moniteau konderriak 1.084,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,96 ura dira. Beste 1.074,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.607 pertsonetatik 14.746 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 586 dira. 580 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 160 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489986
* Commonscat Multimedia: Moniteau County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594074
* ISNI: 0000 0004 0400 8894
* LCCN: n81119884
* **Lekuak**
* OSM: 1180442
* TGN: 2001220

 |

* Wd Datuak: Q489986
* Commonscat Multimedia: Moniteau County, Missouri
**Poike**, Txileko Pazko uhartean dagoen sumendi ez aktibo bat da, uhartearen ekialdeko muturrean. Uhartea osatzen duten hiru sumendi handietako bat da. Kono forma sinple bat du, eta, bere garaiera, 412 metrokoa da. Uharteko sumendirik antzinakoena da, estimazio batzuen arabera, itsas ohantzetik sortuko baitzen bi eztandaren ondoren, horietatik lehena duela 3 milioi urte gertatutakoa, eta, bigarrena, duela 900 mila urte. Sumendi honen iparraldeko magalean, tamaina txikiagoko hiru muinotxo daude, Maunga Vai a Heva, Maunga Tea Tea eta Maunga Parehe deiturikoak.

Poike sumendiaren kraterra, Pu A Katiki deitzen da, eta, uharteko beste bi sumendi nagusien kraterrak ez bezala, erabat lehor dago. 150 metroko diametroa eta 15 metro inguruko sakonera du. Hau ere iparraldeko magalean, baina amildegietan, Ana o Keke leizezuloa dago, Birjinen Leizezuloa bezala ere ezaguna.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1827535
* Commonscat Multimedia: Poike

---

 |

* Wd Datuak: Q1827535
* Commonscat Multimedia: Poike
***Hik Hasi* aldizkaria** pedagogiaren inguruko euskal aldizkari bakarra da. Euskara hutsez argitaratzen da. Argitalpenarekin batera urtero jardunaldiak eta mota desberdinetako aktibitateak sortzen ditu. 1995ean sortu zuen irakasle talde zabal batek, euskal hezkuntzari buruzko informazio, eztabaida eta elkargunerako bitarteko izan nahian. Besteak beste, irakasle haien artean zeuden Joxe Mari Auzmendi eta Lore Erriondo. Hik Hasik ezaugarri hauek hartu zituen abiapuntutzat: euskalduna, nazionala, hezkuntza komunitateko partaide guztiena, baterakoia, irekia, plurala eta independentea.

Argiaren egoitzako bulego txikian egin zituzten lehen urteak. Hasiera hartan inork gutxik sinesten zuen euskaraz hezkuntza aldizkari bat egin zitekeenik, baina Joxe Mari Auzmendik hasiera-hasieratik transmititzen zuen grinak, pasioak, baikortasunak eta ilusioak erakarri zuen taldeak aldizkariaren 0 alea argitaratu zuen 1995ko maiatzean, eta 2020an 25 urte bete zituen aldizkariak.

Hilabetekaria da. Baita zenbait urtetan "Euskal Herriko Baliabide Pedagogikoen Gida" ere argitaratu izan dute.

Handik urtebetera, 1996ko maiatzean, formazioko adarra abiatu zuen Hik Hasik, irakurketa eta idazketa konstruktibistaren inguruko jardunaldiekin. Hasieratik euskara eta pedagogia berritzaileak

Topaketa pedagogikoak
---------------------

Aldizkariaren egitasmo pedagogikoaren inguruan dabilen taldeak "Udako Topaketa Pedagogikoak" antolatu izan ditu 2000. urtetik urtero, uztailaren hasieran, Donostian eta Bilbon, hiru egunez. Topaketak euskaraz egiten dira eta bertan jorratzen diren gaiak oso desberdinak dira: metodologiak maila desberdinei begira, ikasleekin aritzeko teknikak, psikologia, esperientzien trukaketa...

Aldizkariarekin kontaktua
-------------------------

Helbidea: Errekalde hiribidea, 59 / Aguila eraikina, 1 · 20018 Donostia (Gipuzkoa)
Telefonoa: 943 371 408 / E-posta: hikhasi@hikhasi.com

Diskoak, pelikulak eta argitalpenak
-----------------------------------

* *Haur jolasen abestiak*, 1997
* *Txirulaz*, 1997
* *Haur jolasen abestiak II*, 1998
* *Gitarraz*, 1998
* *Txirulaz II*, 1999
* *Eskusoinuaz*, 2000
* *Txirulaz*, 2000
* *Zatoz jolastera*, 2000
* *Kukurruku, zer diozu?*, 2002
* *Haur jolasen abestiak III*, 2002
* *Jolasen altxorra*, 2002
* *Ilargiaren sekretua*, 2004
* *Pianoaz*, 2004
* *69 abesti jolasteko*, 2008
* *Orain*, 2015

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Garcia Idiakez, Mikel.  (2014-10-20). «Hik Hasi, 20 urte euskal hezkuntzaren topagune» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-05-16).
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ikas euskal pedagogia zerbitzua Iparraldean

Kanpo estekak
-------------

* Aldizkariaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517526

 |

* Wd Datuak: Q16517526
***Hijas del tomate*** (euskaraz, Tomatearen alabak) Las Ketchup emakume taldearen estudioko lehen album izan zen. 2002ko abuztuaren 20an plazaratuta, arrakasta itzela lortu zuen batez ere abesti bati esker: "Aserejé". Ekoizlea Manuel Ruiz izan zen. Oso musika komertziala zen. Mundu osoko musika- zerrendetan lehen postuetan egon zen.

Ezaugarriak
-----------

Abeslariak, Pilar, Lola eta Lucía, Juan Muñoz "El Tomate" gitarra-jotzailearen alabak ziren eta hortik dator albumaren izenburua. 

Oso musika komertziala zen. Mundu osoko musika-zerrendetan lehen postuetan egon zen 2002. urtean: hogei herrialdetan lehen postuan egon zen eta 9 milioi kopia saldu ziren. Estilo aldetik flamenkoa eta pop musika nahasten zituen. "Aserejé" abestiak bere koreografia propioa zuen. Konspirazio zaleen arabera kanta horren azpian deabruari egindako deia ezkutatzen zen.

Abestiak
--------

Hauek ziren:

* "Asereje" 3:32
* "Kusha Las Payas" 2:47
* "Un De Vez En Cuando" 3:37
* "Lánzame Los Trastos, Baby" 3:24
* "Sevillanas Pink" 3:29
* "Asereje (Hippy)" 3:31
* "Krapuleo" 3:30
* "Me Persigue Un Chulo" 3:13
* "Tengo Un Novio Tántriko" 3:15
* "Asereje (Karaoke)" 3:43

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Album osoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1823365

 |

* Wd Datuak: Q1823365
**Hōgen matxinada** (japonieraz: 保元の乱, *Hōgen no ran*?)
, Japonian, 1156an gertatu zen gerra zibil bat da, enperadorearen oinordekotzari eta Fujiwararen erregeordetzaren kontrolari buruzko diferentzien ondorioz, baina samurai klanen domeinuaren ezarpena adierazi zuen, halako batean, Japoniako historiako lehen gobernu samuraia sorraraziz.

Toba enperadorea inseia hil ondoren, Go-Shirakawa enperadorea eta Sutoku enperadore erretiratua (biak Tobaren semeak), Krisantemoaren Tronurako oinordekotzagatik lehiatu ziren. Fujiwara no Tadamichi, Fujiwara no Tadazane erregeordearen seme nagusiak, Go-Shirakawaren alde egin zuen, bere anaia txikia zen Fujiwara no Yorinagak, Sutokuren alde egin zuen bitartean. Minamoto klaneko buruzagia zen Minamoto no Tameyoshik eta Taira no Tadamasak, Sutoku eta Yorinagarekin bat egin zuten, Minamoto no Tameyoshiren seme nagusia zen Minamoto no Yoshitomok eta Taira klaneko buruzagia eta Taira no Tadamasaren iloba zen Taira no Kiyomori, Go-Shirakawarekin eta Tadamichirekin batu ziren bitartean.

Urte horretako uztailak 10ean, bi armadak, aurrez aurre agertu ziren Kioton. Sutokuren aldetik, Minamoto no Tametomok, eraso gautiar bat iradoki zuen etsaiaren jauregian, baina Fujiwara no Yorinagak, estrategia hau arbuiatu egin zuen. Beste aldean. Minamoto no Yoshitomok gauza bera proposatu zuen, eta bere ideia onartua izan zen.

Uztailak 11ko gauean, Kiyomorik eta Yoshitomok, 600 zaldizko gidatu zituzten, eta Sutokuren jauregia eraso zuten. Kiyomorik, mendebaldeko atea eraso zuen, Tametomok babestu egin zuen bitartean. Tametomok, Kiyomoriren tropak, arkulariak erabiliz kanporatu zituen.

Yoshitomok, etsaien jauregia erretzeko iradoki zuen, eta hala egin zen, eta, beraz, borrokak, garren artean jarraitu zuen, Sutokuren tropek ihes egin aurretik.

Go-Shirakawaren armadak, Sutokurena garaitu zuen, eta, beraz, Nijō enperadorea tronuratua izan zen eta Go-Shirakawa, insei berria bihurtu zen 1158an. Sutoku, Sanuki probintziara erbesteratua izan zen, Fujiwara no Yorinaga guduan hila izan zen, Minamoto no Tameyoshi eta Taira no Tadamasa exekutatuak izan ziren bitartean. Tamemotok, bizirik irautea lortu zuen, baina ihes egitera behartua izan zen. Minamoto no Yoshitomo, Minamoto klanaren buru bihurtu zen bere aita hil ondoren, eta, Taira no Kiyomorirekin batera, bi samurai klan, Kiotoko botere politiko gorena bezala ezartzen arrakasta izan zuten.

Hōgen matxinadaren emaitzak eta Taira eta Minamoto klanen artean ezarritako etsaitasunak, 1159ko Heiji matxinada sorrarazi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842357
* **Identifikadoreak**
* NDL: 00563338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842357
**Poilu** (frantsesez literalki "Iletsu") Lehen Mundu Gerran parte hartu zuten frantziar infanteriako soldaduek jaso zuten ezizena da. Gaur egun oraindik ere gatazka militar hartan parte hartu zuten frantziar infanteria soldaduak deitzeko erabiltzen den izenpena da. Poiluak garaiko frantziar oinezko soldaduaren errol edo estereotipoa islatzen du, landa, baserri edo nekazal eremuko gizon sotil edo arruntak, bizardunak edota bibote iletsukoak, eta euren eguneroko pinard ardo merke errazioaren zale amorratuak.

Frantziar Gobernuak maiz poiluaren irudiaz gerra propaganda burutzeko edota gerra oroitarrietan erabiltzeko baliatu zen. Estereotipo honen arabera frantziar infanteria soldaduak kementsuak eta jasankorrak ziren, baina ez beti aginduei men egin zaleak, batzuetan goi agintari militarren arduragabekerien ondorioz jazotako guda hondamendi eta sarraskien aurrean matxinatzera iristeko ere gai ziren.

Ezagutzen den azken poilua Pierre Picault izan zen, 2008ko martxoaren 12an 110 urterekin Le Kremlin-Bicêtre udalerrian zendua.

* Poilu taldea luebaki batean.Poilu taldea luebaki batean.
* Poilu baten jaieguna, 1915eko abenduaren 25 eta 26ean.*Poilu baten jaieguna*, 1915eko abenduaren 25 eta 26ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1760271
* Commonscat Multimedia: Poilus

---

 |

* Wd Datuak: Q1760271
* Commonscat Multimedia: Poilus
9x19mm Heckler & Koch USP pistola automatiko alemana
**Pistola** su-arma motza da, esku batez erabiltzen dena eta balak distantzia txikira jaurtitzen dituena (50 m inguru).

Pistolak, uste denez, XIV. mendean sortu ziren Italian.

Pistola motak
-------------

Bi mota nagusitan bereizten dira: errebolberrak eta pistola automatikoak. Errebolberrek balak gordetzeko zilindro birakari bat dute; antzinako errebolber-motako pistoletan zilindroa eskuz mugitzen zen etenik gabe tiroak jaurtitzeko; egungoetan, berriz, zilindroa etenik gabe mugitzen da katua zapaltzean. Pistola automatikoen mekanismoa, berriz, tiroa jaurtitzean pistolak jasaten duen atzerako indarraz baliatzen da berriro kargatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Errusiar erruleta

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1907525
* Commonscat Multimedia: Pistols

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526337
* BNF: 119331412 (data)
* GND: 4046164-6
* LCCN: sh85102471
* NDL: 01176750
* NKC: ph115728
* NARA: 10664383
* AAT: 300037160
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1907525
* Commonscat Multimedia: Pistols
Antropologian eta soziologian, **memea** ideia eta praktika kulturalen oinarrizko unitate bat da, pertsonen artean transmititu egin daitekeena, hizkeraz, idazketaz edo bestelako ekintzen bitartez. Richard Dawkins ikerlariak sortu zuen terminoa 1976 urteko *The Selfish Gene* bere liburuan, kulturaren hedapenerako modeloen oinarri gisa, eboluzio ikuspegi batetik. **Memetika** kontzeptua ere sortu zen 1990eko hamarkadan, meme unitateen modeloak ikertzen duen arloa izendatzeko. 2004. urtean **memerazio** terminoa proposatu zen toki eta une batean meme-multzo komun bat duen jendea izendatzeko .

Geneek eta memeek hedatzeko erabiltzen dituzten bideak ezberdinak izanda, memerazio hitzaren esanahia ezin da izan "*jatorri berekoak diren ondorengoen andana bateko maila bakoitza*"ren antzekoa (aitaita, aita eta semea hiru generazio diren moduan), baina bai "*denbora bertsuan jaiotako jende guztia*"ren moduko esanahi laxoagoaren idurikoa. Adibidez, gaur egun dibortzio, zentral nuklear edo hazi transgenikoen alde eta aurka daudenak ez dira generazio ezberdinekoak, memerazio ezberdinekoak baino, barneratuta dituzten memeek definitutako ideia ezberdinak baitituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gene hitzetik genetika sortu zen bezala, meme hitzetik sortu memetika terminoa.
2. ↑  Euskal Herrian 2004. urtean asmatutako terminoa izan zen gainera, Richard Brodieren *Virus of the Mind* liburuari buruzko biltzar batean eta gene hitzetik generazio hitza eratortzeko erari jarraiki. Ikus: **(Ingelesez)** Memeration, The Internalational Dictionary of Neologisms. 2010-02-16.

Kanpo estekak
-------------

* Memeak, Gizapedian.
* ***Memeka.eus***: euskarazko memeak sortzeko baliabidea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q978
* Commonscat Multimedia: Memes and image macros

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4193425-8
* LCCN: sh96011227
* NKC: ph137461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q978
* Commonscat Multimedia: Memes and image macros
Pistoi baten abiadura, posizio eta azelerazio grafikak, R (birabarkiaren besoa) eta L (bielaren luzera)ren erlazio ezberdinen arabera.
Pistoi baten argazkia bere behekaldeko zatitik. Bielaren ardatza hartzen duten segmentu eta zuloak ikus daitezke.
**Pistoia**, barne-errekuntzako motor baten oinarrizko elementuetako bat da.

Zilindro baten hormen barnera, segmentu edo eraztun deituriko uztai malgu batzuen bidez egokitzen den enbolo bat da. Mugimendu alternatibo bat egiten du, zilindroa betetzen duen fluidoa bere presio eta bolumena aldatzera behartuz edo fluidoaren presio eta bolumen aldaketa mugimendu bihurtuz.

Biela eta birabarkiaren artikulazioaren bidez, bere mugimendu alternatiboa, azken honetan, birakari bihurtzen da.

Ponpa, konpresore eta motoreen zati izan daiteke. Ohi, aluminiozko aleazioaz egiten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45227
* Commonscat Multimedia: Pistons

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85102475
* NDL: 00569119
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45227
* Commonscat Multimedia: Pistons
**Mendebaldeko Mebon** tenplua (khmereraz: ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច) Angkorreko eraikin bat da, Kanputxean, Mendebaldeko Barayaren erdian dagoena, Angkor inguruko urtegirik handiena. Tenpluaren eraikuntzaren data ez da ezagutzen, baina, ebidentziek, XI. mendekoa dela adierazten dute, Suryavarman I.a edo Udayadityavarman II.aren erregealdian. Egungo garai lehor honetan, lurrez hel daiteke bertara. Euri garaian, 7800 metroko luzera duen urtegiaren urak igo egiten dira, eta tenplua, presako lurretik goragoko toki batean dagoena, uharte bihurtzen da, khemer arkitektoek, ohi, tenpluak, sorrerako itsaso hindua irudikatzen duten hobiez inguratu zituzten. Mendebaldeko Mebon tenplua, uren erdian dagoena, hain da zabala, bertatik ikusten denak, benetako itsasoa dirudiela, honen sinbolismo erlijiosoak azken mailara daroala.

Tenplua, diseinu karratua oinarri hartuta eraikia izan zen, 100 metro inguruko luzerarekin alboetan. Luzera honetan, harrizko loto loreekin koroatutako hiru dorre-pasabide daude, eta 28 metro bananduak bata bestearengandik. Karratuaren erdian, albo batetik, ekialdeko hormarekin hareharrizko errepide baten bidez lotutako harrizko plataforma bat dago. Gaur egun, plataforma, errepidea eta ekialdeko horma eta dorreen zati handi batek, hor jarraitzen dute, beste alboek, neurri handi batean badoaz, harriko euren profilak, urak behean daudenean ikusgai geratzen diren arren. Hau ez da ikus daitekeen santutegi zentrala, alderatuz, antzina, plataformak, egitura txikiren bat eutsi ahal izango zuen arren.

1936an Mendebaldeko Mebon tenpluan, ezagutzen den Khmer arteko brontzezko eskulturarik handiena aurkitu zen, Vishnu, jainko hinduaren etzandako zati bat. Zati honetan, burua, enborraren behealdea eta bi eskuineko beso daude. Tokiko herritar batek esan zuenez, Budaren irudi bat West Mebonen lurperatua izan zela eta lurretik askatzea nahi izan zuela amestu zuen. Ondorioz, zulatuz, Vishnuren estatua aurkitu zuen. Zhou Daguan diplomatiko txinatarrak, Angkor XIII. mendearen amaieran bisitatu zuena, Ekialdeko Mebon, tenplua eta East Barayko erdialdeari buruz idatzi zuen, Angkorren dagoen beste presa handi bat, Budaren irudi handi bat duena, nondik, estatuaren zilborretik ur zorrotada irteten den. Zenbait ikaslek, Zhouk, Vishnuren estatua Budarenarekin nahastu zutela uste dute, eta bere kokapena ahaztu zuela. Estatua, osorik zegoenean, sei metro inguruko altuera zuena, Kanputxeako hiriburu den Phnom Penheko Museo Nazionaleko bilduman sartu ziren. Atzerrian ere ikus daiteke, Washingtonen barne.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q599465
* Commonscat Multimedia: West Mebon

---

 |

* Wd Datuak: Q599465
* Commonscat Multimedia: West Mebon
**Mikel Urreta Etxebeste** (Urnieta, Gipuzkoa, 1881eko uztailaren 19a - Donostia, Gipuzkoa, 1961eko azaroaren 29a) gipuzkoar politikari eta euskaltzalea izan zen.

Biografia
---------

Ingeniaria zen bizibidez. Maria Zulaikarekin ezkondu zen eta lau seme alaba izan zituzten: Maritxu, Mikel, Carmen eta Rosario. Donostiako udaleko zinegotzi izendatu zuten 1913. urtean, eta Gipuzkoako diputatu hautatu zuten, handik bi urtera. Gipuzko Buru Batzarreko lehendakari izan zen.

Euskalgintzaren alorrean nabarmendu zen, Euskaltzaleak elkarteko buru izan zen, halaber Euskal-Esnalea elkarteko kide eta Eusko Ikaskuntza eta Euskaltzaindiaren sorreran parte hartu zuen.
*Agerre*, *Euzkadi* eta *El Día* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Sona handiko hizlaria izan zen, eta haren hitzaldi batzuk argitaratuak izan dira: esaterako, 1920an, "Edesti-aurrea. Leize-Zuloak" izenekoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Nerea Azurmendi: Maritxu Urreta. Bidegileak bilduma, 2. orrialdea
2. ↑  Nerea Azurmendi: Maritxu Urreta. Bidegileak bilduma, 3. orrialdea

Kanpo estekak
-------------

* "Leize-zuloak"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05902/eu\_u\_0832/u0832

 |

* Wd Datuak: Q12263640
**Pomeraniako badia** (polonieraz: *Zatoka Pomorska*; alemanez: *Pommersche Bucht*; kaxubieraz: *Pòmòrskô Hôwinga*) Baltikoaren hego-mendebaldean, Alemania eta Polonia artean, kokatutako badia da.

Hegoaldean Usedom eta Wolin uharteek Szczecingo aintziratik eta Oder ibaiaren ahotik bereizten dute. Oderren hiru adarrek, Dziwna, Świna eta Peenek, itsas aintzira eta badia lotzen dituzte. Mendebaldeko muga Alemaniako Rügen uharteko Arkona lurmuturra da, eta ekialdekoa Gaskiko itsasargia (Kołobrzegetik ekialdera, Polonia).

Gehienezko sakonera 20 metrokoa da eta gatz maila ‰8koa. Itsasontzi trafiko handiko lekua denez gero, ubide nabigagarri artifizial batek Szczecingo kaia itsasoarekin lotzen du, Oder ibaia, Szczecin itsas aintzira eta Świnan zehar.

Pomeraniako badiako portu garrantzitsuenak Poloniako Szczecin (Szczecingo aintziran kokatua), Świnoujście, Kołobrzeg eta Dziwnów, eta Alemaniako Usedom (hau ere Szczecingo aintziran dagoena) eta Wolgast dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau idazteko *Ingelesezko Wikipediako* Bay of Pomerania artikuluko informazioa erabili da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326170
* Commonscat Multimedia: Bay of Pomerania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240069401
* **Lekuak**
* TGN: 1113629

 |

* Wd Datuak: Q326170
* Commonscat Multimedia: Bay of Pomerania
**Porter konderria** (ingelesez: *Porter County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Valparaiso da. 2010eko zentsuaren arabera 164.343 biztanle zituen, Porter kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Porter konderriak 1.351,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 268,39 ura dira. Beste 1.083,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 121,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 164.343 pertsonetatik 155.176 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.933 dira. 4.649 beltzak edo afroamerikarrak. 349 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.960 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 170 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.008 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506752
* Commonscat Multimedia: Porter County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157118935
* LCCN: n81112535
* NARA: 10036379
* **Lekuak**
* OSM: 13101746
* TGN: 1002798

 |

* Wd Datuak: Q506752
* Commonscat Multimedia: Porter County, Indiana