Gimnasio baten ikuspegia.
**Gimnasio** gimnastika egiteko berariaz prestaturiko lekua da.

Antzinako Grezian γυμνάσιον, *gymnasion*, «biluzik izateko leku» orduko eskolak ziren eta gorputz-hezkuntza egiteko biluzik aritzen ziren. Antzinako Erroman ospetsuak baziren ere, desagertu ziren eta XVIII. mendean Salzmann alemaniar apaizak lehendabiziko gimnasio modernoa ireki zuen Turingian, Schnepfenthaleko Philanthropin ikastetxean.

Historia
--------

### Antzinako Grezia

Antzinako Grezian (K.a. XVIII. mende inguruan) heziketa fisikoa oso garrantzitsua zen, erretorika eta gramatika baino garrantzitsuagoa. Gazteak biluzik joaten ziren gimnasioan trebatu behar ziren. Gimnasioak biluzik joateko tokia esan nahi du. Nabarmentzen ziren gazteek laguntza jasotzen zuten garaiko kirol-ekitaldietan parte hartu ahal izateko, eta greziarrek gorputzari eta haren edertasunari buruzko kultua garatu zuten, beren garaiko beste batzuengandik bereizi zena.

Gimnasioak ikastetxe edo akademia moduko batzuk ziren, non gazteak bakearen eta gerraren arte guztietan trebatzen ziren hiritar baliagarri eta perfektuak egiteko.

Batzuetan gimnasioari palestrae izena ematen zitzaion. Izen hori, berez pentatlo-ariketa egiten zen gimnasioaren zatia adierazten duena, batzuetan egileek erabiltzen dute, besteak beste Vitruviok, gimnasio osoa adierazteko.

Gimnasioak greziar jatorrikoak dira, eta uste da lazedemondarrak izan zirela haiek izan zituzten lehenak; Hasiera batean, gimnasioa murru batez inguratutako eta hainbat zatitan banatutako edozein plaza besterik ez zen, hainbat jolasetan trebatu ahal izateko. Horixe zen, Pausaniasek dioenez, Elidako gimnasio zaharra. Itzal atsegin bat lortzearren, zuhaitzen ilara batzuk planteatu zituzten, eta haien azpian trebatzen ziren lasterketan eta beste ariketetan. Gero, zutabez, galeriaz, bainugelaz eta, hitz batez, leku horien erosotasun eta edertasunean lagun zezakeen guztiaz apaintzen joan ziren. Filosofoak «exedra» izeneko leku bat hartzen hasi ziren haietan, filosofiari buruzko lezioak lasai emateko.

Vitruviok bere arkitekturako hamar liburuetatik bosgarrenean gimnasio greko baten banaketaren deskribapen zirkunstantziatua ematen du, eta badirudi bere garaian erromatarrek oraindik ez zituztela erabiltzen. Gimnasio gehienek honako hauek zituzten:

1. Hitzaldiak eta literatura-ariketak kanpoko arkupeetan izaten ziren.
2. Ephebeuma, non gazteak bereziki goizez aritzen ziren eta normalean ikuslerik gabe
3. Apodycterion edo gymnasteriuma, eta baita spolariuma ere, zeinaren parajean biluztu eta soinekoak uzten baitzituzten.
4. Olioz igurzten ziren elaeothesion-a
5. Palestra
6. Spheristerium 'edo pilota jokoa
7. Xystoak
8. Stadiuma
9. Bainuak

Hala ere, gimnasio guztiak ez zeuden modu berean eraikita, eta ez zuten pieza-kopuru bera; izan ere, egoera eta objektu bakoitzaren araberakoa zen. Jokoak egiten ziren Olinpiako gimnasio ospetsua, bereziki, lasterketan eta pentatloan aritzen zirenentzat zen. Pugilatorako plaza partikular bat ere bazegoen. Gimnasio horrek arkupea zuen, eta haren ondoan bizi ziren atletak. Estadio bat eta hipodromo bat zeuden.

Spartako gimnasioa jolas mota ezberdinetarako eraikia zegoen, eta horren zati bat platanistoa deitzen zen, platanoz landatuta zegoelako. Tebasek, Napolik eta Tarentok gimnasio ederrak zituzten, Esmirnak, Efesok, Alexandriak eta abarrek bezala. Atenasek bost gimnasio baino ez zituen, eta ospetsuenak Akademia, Lizeoa eta Zinosarges ziren.

Gimnasioak gustu bereziz apainduta zeuden. Bertan, jainkoen estatuak eta aldareak ikusten ziren, zeintzuei sagaratuak eta sakrifizioak eskaintzen zitzaizkien. Heroien estatuak eta haien balentriak gogorarazten zituzten monumentuak, behe-erliebe batzuk, pintura oso on batzuk eta abar ere bertan jartzen ziren.

### Aro modernoa

Alemaniako gimnasio batean jendea sortu zen Friedrich Jahn irakaslearen lanari eta Gimnastikoen taldeari esker (Turner, alemanez), XIX. mendeko mugimendu politikoa. Barnealdeko lehen gimnasioa, seguru asko, Hessen eraikitakoa izan zen, 1852an, Adolph Spiess zale sutsuak babestua.

Estatu Batuetan, gimnasten mugimendua XIX. mendearen erdialdean eta XX. mendearen hasieran agertu zen. Herrialde honetako lehen gimnasta-taldea Cincinnatin (Ohio) sortu zen 1848an. Gimnastek gimnasioak eraiki zituzten hiri askotan, Cincinnatin eta San Luisen (Missouri) esaterako, alemaniar jatorriko biztanleriaren zati handi bat zutenak. Nerabeek zein helduek kirola egiten zuten gimnasio horietan.

Eskoletako gimnasioen, institutuen eta kristau elkarteen goraldiak gimnasten mugimendua eklipsatu zuen. Harvard Unibertsitateko gimnasioa, 1820. urtekoa, Estatu Batuetako lehena da; garaiko gimnasio gehienak bezala, ariketa fisikoa egiteko aparatu eta makinez hornituta zegoen. Estatu Batuetako Akademia Militarrak, "West Point" izenez ere ezaguna, gimnasio bat eraiki zuen bere instalazioetan, unibertsitateko institutu eta campus askok egin zuten bezala.

Gazteen Kristau Elkartea (Young Men 's Christian Association, YMCA) Bostonen agertu zen 1851. urtean. Hamar urte geroago, berrehun YMCA inguru Estatu Batuetako lurralde osoan banatuta zeuden, eta gehienek gimnasio propioa zuten trebatzeko, kirola egiteko, jolasteko eta gizartean elkarreragiteko.

20ko hamarkada oso oparoa izan zen, eta bigarren mailako ikastetxe publiko asko eraiki ziren gimnasio propioarekin, Nicolas Isarangaren ideiaz. XX. mendean zehar, gimnasioak kontzeptu gisa eboluzionatzen joan ziren, gaur egungo fitness gimnasioetara, makinetara eta ariketa gidatuen errutinetara iritsi arte.

Espainian, ikastetxe gehienek kontzeptu hori jarraitzen dute, eta esparru horietan arte martzialak, yoga, igeriketa eta defentsa pertsonaleko teknikak ikasten dituzte.

Gimnasioaren eboluzioa
----------------------

3000. urtetik aurrera. c. Persiarrek jada egiten zituzten kirol eta gimnastika jarduerak zurkhanenetan, greziarrek Gymnasion-etan Antzinako Grezian eta XIX. mendera arte ia desagertu egin ziren. Sigo honetan, Alemanian Turners-en agerpenarekin, GBn eta AEBetan YMCA bezalako taldeek bilakaera nabarmena izan dute eta gaur egun arte, futbolarekin, atletismoarekin, boxeoarekin eta abarrekin lotutako espazio gris, itxi eta ilunak gaur egungo aisialdirako lekuetara bihurtu dira.

Orain, jarduerak eta entrenamenduak garatzeko guneak dira, baita ongizate-guneak eta deskonektatzeko guneak ere. Ariketa fisikoa egiteko azken joera eta kontzeptuetara irekiak.

Gaur egun, gimnasioak energia eta estetika handiagoko espazioak dira, espazio erosoak eta seguruak dituzte, ondo definitutako eremuak eta gizartean ezarpen handia duten ekipamendu hobeak eta egokituagoak. Oso erraza da gure etxetik gertu gimnasioak non itzuli kontzeptu hori Grezia Klasikoa Mens Sana in Corpore Sano.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Carrera, Vicenç Joaquín Bastús i.  (1830). *Diccionario histórico enciclopédico.*  Imp. Roca (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Curves» *Curves* (Noiz kontsultatua: 2022-10-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14092
* Commonscat Multimedia: Gymnasiums

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186486-4
* LCCN: sh85058057
* NDL: 00572524
* NARA: 10663883
* AAT: 300007297
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q14092
* Commonscat Multimedia: Gymnasiums