recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Soyoa** matrailuan xehatutako haragiarekin egiten den salda edo zopa meharra da, hainbat espeziaz eta barazkiz ondua. Behiala pobreen janaritzat edukia, Paraguaiko gizarte-maila guztietara hedatu da.

Izenaren jatorria
-----------------

*Soyo* terminoa guaranierazko *so'ó josopy* hitzen apokopea da. *So'ó* hitzak haragia esan nahi du guaranieraz; *josopy* hitzak, berriz, *josopyré* hitzetik eratorria, zapaldutakoa esan nahi du. Hortaz, zapaldutako haragia esan nahi du hitzez hitz. Hala ere, haragi xehatua egosi ordez, haragia puskatxotan egosten denean *so'ó josopy ita'y* deritzo.

Prestaketa
----------

Soyoaren errezeta tradizionalak honako osagaiak ditu: haragi xehatua (ahal bada isatsondoa edo haragi beltza), ur hotza, arroza, olioa edo koipea, tipula, piperra, tomatea, tipuleta, irina (kopuru txikian eta neurrian), gatza, oreganoa eta perrexila.

Lehenik eta behin haragia eta arroza matrailuan zapaltzen dira, edo hainbat aldiz ehogailutik pasatzen dira, ore bat lortu arte. Ondoren orea ur hotza duen ontzi batean jartzen da eta irabiatzen da erabat nahasi arte. Jarraian olioa edo koipea berotzen da eta bertan tipula gorritzen da. Behin gorrituta, tomatea, piperra eta tipuleta puska txiki-txikiak gehitzen zaizkio.

Ondoren irina gehitzen eta irabiatzen da. Saltsa bat sortzen denean, haragia, arroza eta ura duen nahasketa gehitzen zaio. Etengabe irabiatzen da saltsa irakiten hasten den arte. Amaitzeko gatza, oreganoa eta perrexila txiki-txiki eginak gehitzen dira. Behin zopa prestatuta, Jankidearen nahierara, irabiagailutik pasa daiteke berriro, salda lodiagotzeko.

Prestaketan zehar, zurezko espatula erabiltzen da salda irabiatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6132927

 |

* Wd Datuak: Q6132927
*Victoria* naoaren 1992an egindako erreplika, jatorrizkoa Ondarroan egin zuten.
**Nao** frankobordo handi bat, lauki-formako belak zituzten hiru masta eta brankan eta txopan gazteluak izateagatik nabarmentzen zen ontzia da. XV. mendean naoek eta karrakek Erdi Aroko kokak ordezkatu zituzten bezala, XVI. mendearen bigarren erdian galeoiak, urkak, pinazak eta filiboteak ere naoak eta karrakak ordezkatu zituzten.

Koken hiru ezaugarri heredatu zituzten: krosko biribila, korasta lema eta txopazko gaztelua, baina kokek ez bezala, masta bat edo bi gehiago eraman zituzten: trinketa – askotan, eroria, hau da, pixka bat aurrerantz okertuta –, nagusia eta mesana, brankako gaztelutik proiektatzen zen masprezaz gain. Karabelaren eta naoaren arteko aldea, karabelek, frankobordo baxuagoa zutela da, bela latindarak erabiltzen zituztela (triangeluarrak, gaztelar karabela batzuek bela karratuak izan zituzten arren) eta, txopazko gaztelua zuten arren, brankazko gaztelurik ez zutela. Naoetan eta karraketan, frankobordoa altuagoa zen, belak karratuak ziren eta gaztelu bat zuten, bai txopan bai brankan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [1991]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516239
* Commonscat Multimedia: Nefs (medieval ships)

---

 |

* Wd Datuak: Q516239
* Commonscat Multimedia: Nefs (medieval ships)
**Wetar** (indonesieraz: *Pulau Wetar*) Indonesiako uhartea da. Barat Daya uhartediko uharterik nagusiena da. Geografikoki Sondako uharte txikietan baina politikoki Moluketan dago. 3.600 km²-ko azalera eta, 2010eko erroldaren arabera, 7.916 biztanle dituzte.

Inguruko beste uharte batzuekin batera, Wallacearen zati izan zen, Asiako zein Australiako plataforma kontinentaletatik bereizitako ur sakoneko eremua. Eskualde hori bere ezohiko faunagatik da ezaguna, eta Wetar ez da salbuespena. 162 hegazti espezie ditu, eta horietako hiru endemikoak dira, eta lau arriskuan daude. Prezipitazioa oso urtarokoa da, montzoietan oinarritua, eta uharte gehienak hosto zabaleko baso tropikalez estalita daude, zuhaitz ugarirekin, urtaro lehorrean hostoak galduz.

Wetarren jarduera ekonomiko nagusia biziraupeneko nekazaritza da, batez ere sagukoa. Dortoka maskorrak bildu egiten dituzte, eta espezie horren merkataritza debekatuta ez dagoen herrialdeetara ere esportatzen dituzte.

Biztanle gehienak papuarren ondorengoak dira. Gehienak musulmanak dira, baina badira kristau batzuk ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615657
* Commonscat Multimedia: Wetar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315529075
* GND: 1078168016
* LCCN: sh2002004939
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 4596408

 |

* Wd Datuak: Q615657
* Commonscat Multimedia: Wetar
Mexikar etorkin bat muga zeharkatzean, San Diego/Tijuana.
***Wetback*** edo euskaraz **bizkar bustiak** Amerikako Estatu Batuetan erabiltzen den ohiko hitza da. Legez kanpo Estatu Batuetara sartu diren Mexikarrak izendatzeko erabiltzen da. Ezizen hau aspaldikoa da, izatez gutxienez 1920ko ekainaren 20an agertu zen *The New York Times* egunkarian. Askotan mespretxuzko eran erabilita, Rio Grande ibaia gurutzatzeagatik dator ezizen hau, nolabait, beste aldera igarotzerakoan, askotan bizkarra busti egiten zutelako.

Gaur egun, era ilegalean muga igaro duten hispano orori aplikatzen zaien ezizena da, naiz eta muga Rio Grandetik ez igaro.
Bizimodu hobearen bila legez kanpo emigratzen dute milaka lagun urtero. Euretariko askok ez dute euren helmuga lortzen eta berriro bidaltzen dituzte Mexikora. 1990eko hamarkadan Estatu Batuek gogortu egin dituzte mugak hesiak eta zaintzaile taldeak antolatuz. Legez kanpoko migratzaileak kontrolatzeko dagoen polizia atal bereziari *"migra"* izena ematen diote.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1532765

 |

* Wd Datuak: Q1532765
**Sant Serni eliza** Andorrako Printzerriko Sant Julià de Lòria parrokiako Nagol herrian dagoen eliza erromanikoa da.

Historia
--------

Eliza hau XI. mendean eraiki zela badakigu, Andorrako Artxibo Nazionaletan gordeta dagoelako Guillem Guifré Seo de Urgelleko gotzainak egindako sagaratzearen akta, 1055ean datatua.

Deskribapena
------------

Estilo erromanikoko tenplua da, harkaitz baten gainean eraikia, zimendurik gabe.

Tamaina txikiko eraikina da, neurri handiko eta ia tailatu gabeko harlanduekin egina. Nabe bakarra du, oinplano angeluzuzenekoa, bi leiho dituen abside erdizirkular batekin eta bi zuloko kanpai-horma batekin.

Elizara sartzeko, geroagokoa den ataripe bat eta puntu erdiko arkuko ate bat daude. Ate horren ondoan, ur bedeinkaturako ponte edo bataiarri bat dago, granitozkoa.

Barruan gurutze erromaniko bat eta bi erretaula gotiko ditu, santu titularrari eta San Martini eskainiak. Baina, batez ere, oso interesgarriak dira haren horma-pinturak, 1976an aurkitutakoak eta presbiterioaren eta garaipen-arkuaren paretetan daudenak. Identifikatu gabeko santu batzuen irudiak dituzte, baita aingeru batzuk Jainkoaren Bildotsa gurtzen, San Migel dragoi edo suge bat menderatzen eta bizantziar moduan jantzitako goiangeru bat.

Pintura-multzo hau garrantzitsua da Andorrako Printzerriko horma-pintura erromaniko zaharrenak direlako, eliza eraiki zen garaikoak baitira, izan ere.

Bisita
------

Eliza ikusi ahal izateko, aurrez hitzartu behar da bisita gidatua. Uztailean eta abuztuan, goiz eta arratsaldez egoten da irekita; gainerako hilabeteetan, bertan egiten diren erlijio-zerbitzuek irauten duten bitartean bakarrik.

Galeria
-------

* Elizako kanposantua.Elizako kanposantua.
* Elizara igotzeko eskailerak.Elizara igotzeko eskailerak.
* Margolanak.Margolanak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Andorra Turisme. *Iglesia de San Serni de Nagol.*  (Noiz kontsultatua: 2019ko abuztuak 20).
2. ↑   Govern d'Andorra - Cultura. *Església de Sant Serni de Nagol.*  (Noiz kontsultatua: 2019ko abuztuak 20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3819483
* Commonscat Multimedia: Sant Serni de Nagol

---

 |

* Wd Datuak: Q3819483
* Commonscat Multimedia: Sant Serni de Nagol
**Villanañeko multzo eraikiaren lorategia**, eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatutako lorategi bat da, Baronatarren dorretxea inguratzen duena Villanañe herrian (Gaubea, Araba). Dorretxeko patioak bezala, lorategiak eraikinaren bizitzeko baldintzak hobetzeko antsia irudikatzen du, baina, era berean, dorretxearen defentsa-izaerari eutsiz.

Lorategia burdinlanezko hesi batez eta harrizko pilastraz ilara batez egindako itxitura batek mugatzen du. Bertara sartzeko ate bi ditu, horiek ere burdinlanak dira, eta barruan bera gurutzatzen duten bideak ditu. Erdian harrizko iturri ba du.

Lorategiko jatorrizko landareak galdu egin ziren eta ez dago daturik bertan egon zen landarediaren berri izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Villañane multzo eraikiaren lorategia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65946216

 |

* Wd Datuak: Q65946216
*Monjea eta asto menderakaitza*, Eduardo Zamakois bizkaitarraren 1868ko lana. Monje bat ezinean dabil astoarekin, eta bere kideek, lagundu beharrean, barre egiten diote, *schadenfreude* adibide garbi batean.
***Schadenfreude*** (alemanez [ˈʃaːdənˌfʁɔʏ̯də] ahoskatua) giza-esperientzia ohikoa da: gertukoen zoritxarra ikustean edo gertukoak pairatutako irain, kalte, arazo edo porroten berri jakitean; horrekin plazera, alaitasuna, poza edo gogobetetasuna sentitzean datza.

Etimologia
----------

*Schadenfreude* maileguzko hitza da, alemanezkoa; hainbat hizkuntzatan erabili ohi dena kulturazko termino gisa, hizkuntza askotan ez baitago sinonimo garbirik. Hitz konposatua da, osagai hauekin: *Schaden* 'kalteak, kalte' eta *Freude* 'poza'.

Euskarazko ordainak
-------------------

EHUko Euskara Institutuak egindako lan batek, euskarazko testuetan 10 agerpen zenbatu zituen, eta ordain zerrenda hau emanː

* *(voll Schadenfreude sein)* zoritxarraz poztu
* *(Schadenfreude empfinden)* maltzur sentitu
* bozkario
* gozatze modu bat
* poz txiki bat
* alaitasun maltzur
* besteak umiliatzeko poza
* poz gaizto
* *(aus Schadenfreude)* besteren gaitzak ninduen pozten
* kalte poz

Euskaldunen *schadenfreude* linguistikoa
----------------------------------------

Euskaldundei schadenfreude linguistikoa sortzen dien adibideetako bat, Gipuzkoako udalerri bateko twitter kontuan.Euskaldundei *schadenfreude* linguistikoa sortzen dien adibideetako bat, Gipuzkoako udalerri bateko twitter kontuan.
Euskal Herriko diglosia egoeran, ohikoa da testu eleanitzetan (iragarkietan, eskuarki) erdarazko bertsio zuzenen ondoan euskarazko ordain txarra aurkitzea, ezjakintasunak edo txukuntasun faltak eraginda. Horregatik, kontrakoa gertatzen den aldi bakanetan, euskaldunek sentitzen dutena *schadenfreude* adibide garbitzat har daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Lindemann, David.  (2015). *Hiztegigintza elebiduna: Euskara-Alemana.*  EHU, Euskara Institutua.
2. ↑    *Euzkal Errian Euzkaras.*  (Noiz kontsultatua: 2018-II-13).
3. ↑   Fernandez, Luistxo. *Twitter*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1163717
* Commonscat Multimedia: Schadenfreude

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4369644-2

 |

* Wd Datuak: Q1163717
* Commonscat Multimedia: Schadenfreude
**Seneca konderria** (ingelesez: *Seneca County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tiffin da. 2010eko zentsuaren arabera 56.745 biztanle zituen, Seneca kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Seneca konderriak 1.431,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,6 ura dira. Beste 1.427,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,63 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 56.745 pertsonetatik 54.263 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.524 dira. 1.227 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 321 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 793 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485553
* Commonscat Multimedia: Seneca County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158273189
* LCCN: n80060724
* **Lekuak**
* OSM: 911297
* TGN: 1002883

 |

* Wd Datuak: Q485553
* Commonscat Multimedia: Seneca County, Ohio
**Wassily aulkia** edo **Model** **B3** aulkia diseinuzko altzari pieza bat da, Marcel Breuerrek diseinatua 1925-1926an. Garai hartan Breuer ebanisteria lantegiko burua zen Bauhausen (Dessau, Alemania). 

Ustea zabaldu izan da aulkia diseinatu zela Vasili Kandinski margolariaren omenez, zeina aldi berean Bauhaus fakultatean aritzen zen, baina istorioa beste bat da: aulkia ikustean, Kandinskik bere diseinua miretsi zuen, eta Breuerrek kopia bat egin zuen Kandinskiren gela pertsonalerako. Hamarkada batzuk geroago, Wassily izena hartu zuen aulkiak, Gaviota izeneko altzarigile italiar batek fabrikazioa berrabiarazi zuenean; Kandinski konexio anekdotikoari buruz jakin eta Wassily izenarekin merkaturatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Cult : iconos de una generación.*  Edimat 2008, 249 or. ISBN 978-84-9794-079-5. PMC 928727451. (Noiz kontsultatua: 2021-07-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2629013
* Commonscat Multimedia: Wassily Chair

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300170233

 |

* Wd Datuak: Q2629013
* Commonscat Multimedia: Wassily Chair
**Scotts Bluff konderria** (ingelesez: *Scotts Bluff County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gering da. 2010eko zentsuaren arabera 36.970 biztanle zituen, Scotts Bluff kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scotts Bluff konderriak 1.930,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,44 ura dira. Beste 1.915,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.970 pertsonetatik 35.716 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.785 dira. 157 beltzak edo afroamerikarrak. 533 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 207 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 312 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495990
* Commonscat Multimedia: Scotts Bluff County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123161479
* LCCN: n81018564
* NKC: xx0128904
* **Lekuak**
* OSM: 1425413
* TGN: 2001394

 |

* Wd Datuak: Q495990
* Commonscat Multimedia: Scotts Bluff County, Nebraska
**Scott Ross** (Pittsburgh, Pennsylvania, AEB, 1951ko martxoaren 1a - Assas, Montpellierko barrutia, Frantzia, 1989ko ekainaren 13a) estatubatuar piano- eta klabezin-jotzailea izan zen.

Pianoarekin hasi zituen musikako ikasketak, eta bost urte zituela eskaini zuen lehenengo emanaldia. Baina, berehala, klabezinarekin zaletu zen. Hamabi urte zituela, aita hil zitzaion, eta Frantziara joan zen bizitzera amarekin. Nizako Kontserbatorioan (1965-1968), René Saorginekin organoa ikasi zuen eta Huguette Grémy-Chauliac-ekin klabezina. Bere lehenengo saria irabazi ondoren (1968), Parisko Kontserbatorioan sartu zen. Klabezina Robert Beyron-Lacroixekin landu zuen, baxua Laurence Boulayrekin, eta organoa Michel Chapuisekin. 1971n, Brujasko Nazioarteko Lehiaketako lehenengo saria irabazi zuen. Hurrengo urtean, Speciaal Hoger Diploma eman zioten Anberesen. Hura izan zen Scotten debuta kontzertuei dagokionez, eta orobat diskografiakoa. Rameauren lan osoa (1975), Scarlattiren hogeita hamar sonata (1976), Francois Couperinen lan osoa (1978) grabatu zituen. Horrez gainera, irakasle aritu zen 1973. urteaz geroztik Lavaleko Unibertsitatean (Quebec), eta Okzitaniako (1974-1980) eta Borgoinako (1980) antzinako musikako akademietan irakatsi zuen. Kenneth Gilbertekin batera *Pièces de clavecin* argitaratu zuen, eta Scarlattiren lan guztien bilduma. Diskografia etengabe aberastuz joan zen, organo eta klabezinekoa, batez ere. Zorroztasuna eta fantasia maisutasunez batzea lortu zuen Rossek.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Scott Ross*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965301
* Commonscat Multimedia: Scott Ross

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14959476
* ISNI: 0000 0000 8094 4247
* BNE: XX1701124
* BNF: 13899210v (data)
* GND: 119160064
* LCCN: n78026816
* NKC: xx0214619
* SNAC: w6qr599k
* SUDOC: 117453676
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05156/eu\_r\_0935/r0935

 |

* Wd Datuak: Q965301
* Commonscat Multimedia: Scott Ross
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shelbyville da. 2010eko zentsuaren arabera 5.355 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 654,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,81 ura dira. Beste 649,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.355 pertsonetatik 5.289 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 43 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Scott County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513010
* Commonscat Multimedia: Scott County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158268744
* GND: 4327493-6
* LCCN: n79144909
* NARA: 10037073
* **Lekuak**
* OSM: 1800583
* TGN: 1002878

 |

* Wd Datuak: Q513010
* Commonscat Multimedia: Scott County, Illinois
**Scott monumentu** (ingelesez *Scott Monument*) Eskoziako Edinburgh hiriburuko erdigunean dagoen monumentu bat da. Hiriko seme kutuna den Sir Walter Scott idazlearen omenez eraiki zen. Edinburgheko Hiri Berrian dago, Princes Street Gardens lorategiaren albo batean, Princes Street kalean eta Jenners dendarekin parez-pare, Edinburgheko tren geltokitik oso hurbil.

Eraikina
--------

61,11 metroko garaiera du eta Livingston udalerriko arbelaz eraikia dago. Karakolezko eskailera baten bidez bisitaria garaiera ezberdinetako soilairuetara igo daiteke, hauetatik hiriaren ikuspegiez goza daitekelarik. Garaiena dagoen solairua eskaileraren 287. mailan dago, monumentuaren gailurra, gailur honetara iristea lortzen duten bisitariei oroigarri bat eman ohi zaie. Garai hartako giro keatuak jatorrizko harri argia beltztu egin zuen, gaur egun ere kutsaduraren ondorioz oraindik harriei koipe beltz modukoa darielarik, honek monumentuari itxura iluna ematen dio. Bill Bryson estatubatua-britainiar idazleak *Suziri Gotiko* ezizena ipini zion.

Historia
--------

1832an behin Walter Scott idazlea hil ondoren, bere omenezko monumentu bat eraikitzeko lehiaketa bat ireki zen. George Meikle Kemp arkitektoaren diseinuak irabazi zuen, aldiz oinarriko Walter Scotten estatua John Steell eskulturgileak landu zuelarik.

1840ko abuztuaren 15an monumentuaren lehenbiziko harria ezarri zen eta 1841an eraikuntza lanari ekin zaitzaion. 1844ko udazkenean eraikitzetik amaitu eta 1845ko abuztuaren 15an ofizialki inauguratu zen. Zoritxarrez, George Meikle Kemp ez zen bere eraikuntza lanaren inaugurazioaren lekuko izan, urte hartako martxoaren 6an lainoz beteriko arratsalde batean etxera itzultzen ari zela Union Canal kanaleko uretara erori eta bertan ito baitzen.

1990ko hamarkadan zaharberritze lanak jasan zituen, National Heritage Lottery Fund erakundeak ordaindutako 2'36 milioi liberako kostuaz. 1998 eta 1999 artean bisitariei itxia egon zen, 1996an bere zaharberritze lanen kostu handia zela eta, jabe pribatu bati saltzeko asmoa ere agertu zelarik. Gaur egun monumentu hau Edinburgheko Udalaren museo sailak kudeatzen du.

Iruditegia
----------

* Dorrea.Dorrea.
* Behealdeko Walter Scotten estatua.Behealdeko Walter Scotten estatua.
* Edinburgheko gaztelutik ikusita.Edinburgheko gaztelutik ikusita.
* Oinarria, behealdean Walter Scotten estatua ikus daitekelarik.Oinarria, behealdean Walter Scotten estatua ikus daitekelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Scott monumentuari buruzko informazioa Edinburgheko Udalaren webgunean **(Ingelesez)**
* Scott monumentuaren historia **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2502213
* Commonscat Multimedia: Scott Monument

---

 |

* Wd Datuak: Q2502213
* Commonscat Multimedia: Scott Monument
**Sodio perboratoa** NaBO  
3 formula kimikoa duen konposatu zuri, komun eta uretan disolbagarria da. NaBO3·H2O monohidrato, NaBO3·3H2O trihidrato eta NaBO3·4H2O tetrahidrato bezala kristalizatzen da.  Merkatuan monohidratoa eta tetrahidratoa saltzen dute. Sodio perboratoaren oinarrizko egitura unitatea B2O4(OH)42– anioi dimeroa da, non bi boro atomo peroxidozko bi zubirekin lotuta dauden. Hau da, NaBO3·nH2O formula sinplifikatua, konposizio kimiko ertaina adierazteko modu egoki bat besterik ez da.

Erabilera industriala
---------------------

Sodio monohidratozko perboratoa honelako produktuak egiteko erabiltzen dute: hauts garbitzailean (detergente-hautsean) zuritzaile kimiko gisa, kolore-zuritzaile gisa, beira mota batzuen eta plastiko batzuen fabrikazioan.

Konposatu honek azido klorhidrikoarekin konbinatuta, nahasketa korrosibo bat sortzen du, bere ezaugarriengatik kobreari azkar erasotzen diona. Horrek, bi produktuak erraz eskuratzearekin batera, nahasketa sinple hau zirkuitu inprimatuak egiteko azido ohikoenetako bat bihurtu du.

Ezaugarriak
-----------

Sodio monohidratatuaren perboratoak uretako disoluzio batean, soilik disoluzio horrek 60 ° C-ko edo gehiagoko tenperatura hartzen duenean, oxigenoa sortu eta zuritu dezake. Disoluzio detergente batean, perborato molekularen oxigenoaren askapenak zuritzea garatzen du. Oxigenoaren askapena sortzeko beste modu bat perborato-aktibatzaile baten (TAED) produktu amaituari edo garbiketa-disoluzioari agregatzea da (perboratoak oxigenoa askatzen du lixibarekin nahastean, sodio hipokloritoaren disoluzioa baita).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]
2. 1 2   **(Ingelesez)** B.J Brotherton Boron.  (1994). *Encyclopedia of Inorganic Chemistry.*  ISBN 0-471-93620-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q415507
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380409
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 15120-21-5
* ATC: A01AB19
* RTECS: SC7350000
* ChEBI: 30178
* ChEMBL: CHEMBL3707333
* ChemSpider: 4574023
* PubChem: 5460514
* UNII: Y52BK1W96C
* SMILES: [B-1(OO[B-](OO1)(O)O)(O)O.[Na+].[Na+]&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 15120-21-5

 |

* Wd Datuak: Q415507
**Sodio fenolatoa** edo **sodio fenoxidoa** konposatu organiko aromatikoa da NaOC6H5 formula duena. ¨Solido kristalino zuria da. Fenolato anioia fenolaren base konjugatua da. Prekurtsore gisa baliatzen da konposatu organiko askoren sintesia, arilo eterrena esaterako.

Sintesia
--------

Sodio fenolatozko disoluzioak prestatzeko fenola sodio hidroxidoz edo sodio metoxidoz tratatzen da.

{\displaystyle {\ce {NaOCH3 + HOC6H5 -> NaOC6H5 + HOCH3}}}
Sodio fenolato anhidroa prestatzeko fenola zuzenean sodioz tratatzen da.

Sodio fenolatoa prestatzeko azido bentzenosulfonikoa usa daiteke lehengai gisa eta sodio hidroxidoarekin tratatu. 

{\displaystyle {\ce {C6H5SO3Na + 2 NaOH -> C6H5ONa + Na2SO3}}}

Garai batean hau zen fenola industrialki prestatzeko molde nagusia, lortutako fenolatoa azidifikatuz.

Errreakzioak
------------

Sodio fenolatoak agente alkilatzaileekin erreakzionatzen du eterrak emanez.

{\displaystyle {\ce {NaOC6H5 + RBr -> ROC6H5 + NaBr}}}

Bestetik, azilazio-erreakzioak ere pairatzen ditu esterrak ekoitziz.

{\displaystyle {\ce {NaOC6H5 + RC(O)Cl -> RCO2C6H5 + NaCl}}}

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Organic Syntheses Procedure» *orgsyn.org* (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).
2. ↑   **(Ingelesez)** Kornblum, Nathan; Lurie, Arnold P..  (1959-06). «Heterogeneity as a Factor in the Alkylation of Ambident Anions: Phenoxide Ions 1,2» *Journal of the American Chemical Society* 81 (11): 2705–2715. doi:10.1021/ja01520a030. ISSN 0002-7863. (Noiz kontsultatua: 2022-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q410045
* Commonscat Multimedia: Sodium phenoxide

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 139-02-6
* ChEBI: 52476
* ChEMBL: CHEMBL2107497
* ChemSpider: 8420
* PubChem: 4445035
* UNII: 4NC0T56V35
* KEGG: D05455
* SMILES: [O-.[Na+]&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 139-02-6

 |

* Wd Datuak: Q410045
* Commonscat Multimedia: Sodium phenoxide
**Nantucket konderria** (ingelesez: *Nantucket County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nantucket da. 2010eko zentsuaren arabera 10.172 biztanle zituen, Nantucket kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nantucket konderriak 786,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 669,99 ura dira. Beste 116,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.172 pertsonetatik 9.149 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 957 dira. 664 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 118 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 79 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Nantucket County, Massachusetts age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478993

 |

* Wd Datuak: Q25478993
**Nayfaarud** edo **Neferites II.a** (K.a. 379-K.a. 378), Egiptoko XXIX. dinastiako bosgarren eta azken faraoia izan zen, Mendestarra ere deitua.

Manetonek, Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera, **Neferites** deitzen du, eta soilik lau hilabetez gobernatu zuela dio. Kronika Demotikoan aipatzen da.

Neferites II.a Akorisen semea zen, K.a. 404an Persiar Inperioagandik independente izan ondoren, Egipto birkonkistatzen saiatu zen armada persiarra garaitu zuen faraoia. Bera hil zenean, K.a. 379an, Egipto baketsu eta oparo bat utzi zuen.

Gobernatzen hasi zenean, beste erregegai bat zegoen: Nektanebo I.a, XXIX. dinastiaren sortzailea izan zen Neferites I.aren ondorengoa. Nektanebok, faraoi berria hiltzea agindu zuen, soilik lau hilabetez gobernatu ondoren hil zena.

Neferites II.a, soilik iturri literarioen bidez ezagutzen da. Ez da bere izena daraman monumentu bakar bat bera ere aurkitu.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Akoris** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXIX. dinastia | Ondorengoa**Nektanebo I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504873
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q504873
Pasiegotar sobao bat.
**Sobao** delakoa Pas haraneko produktu herrikoia da (bereziki Selaya eta Vega de Pasekoa) eta Kantabria ordezkatzen dutenen artean garrantzitsuenetakoa. Aintzineko errezetaren osagaiak ogiaren orea, azukre zuria eta gurina ziren. Aintzineko sobao pasiegoari bi arrautza, limoi azal birrindua eta anis edo ron pattarra gehitzen zitzaion. Gaur egungo sobaoa 1896an sortu zen, Enrique Diego Madrazo y Azcona doktorearen sukaldaria zen Eusebia Hernández Martínek ogi orea hirinarengatik ordezkatu zuenean.

Ezaugarriak
-----------

Bere errezetak honako osagai hauek ditu: kilo bat azukre, beste gurin kilo bat, 900 gramo irin, 12 arrautza, gatz pittin bat, limoi birrindua, ron edo anis koilarakada bat eta legamia hautsean. Azukrea eta gurina nahasi, ondoren gatza eta limoia gehitu eta oratutzen jarraitzen da. Segidan pixkanaka-piskanaka arrautzak gehitzen dira, pattar koilarakadarekin batera. Jarraian irina eta legamia gehitzen dira. Behin orea gertu izanez gero, paperezko moldeetan ezarri eta labera sartzen da, betiere gainaldeko egosketa orekatua izan dadila saiatuz.

Sobao pasiegoak 2004. urtez geroztik Ezaugarri Geografiko Babestua du.

Ikus gainera
------------

* Quesada pasiega.
* Valles Pasiegos eskualdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3136951
* Commonscat Multimedia: Sobao

---

 |

* Wd Datuak: Q3136951
* Commonscat Multimedia: Sobao
**Wendy Turnbull** (Brisbane, 1952ko azaroaren 26a) Australiako tenislari profesionala izan da, 1989an erretiratu zen, 37 urterekin.

9 Grand Slam irabazi zituen, 4 emakumezkoen binakakoetan eta 5 binakako konbinatuetan. Horretaz gai, 10 titulo bakarkako eta 55 binakako titulu irabazi zituen.

Ibilbidea
---------

Turnbull tenislari profesionala bihurtu zen 1975ean. Munduko hirugarrena izan zen bakarkakoan eta munduko bosgarrena binakakoan. 20 onenen artean egon zen hamar urtez jarraian (1977tik 1986ra arte). Bere lankideek Rabbit ("Untxia") ezizena jarri zioten, oinak mugitzen zituen abiaduragatik. 

Lipton/WTAren egutegian agertu zen 1985eko tourrean eta Australiako Network 7rako telebista esataria izan zen.

Australia ordezkatu zuen Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina irabazi zuen Elizabeth Smylierekin batera 1988an. 

Urte amaierako munduko 20 onenen artean sailkatu zen 10 urtez jarraian (1977tik 1986ra) eta urte amaierako munduko 10 onenen artean zortzi urtez jarraian, (1977tik 1984ra). Eta taldeko entrenatzailea izan zen 1985etik 1993ra. 

1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen Elizabeth Smylierekin batera. Steffi Graf-en aurka garaipen errekorra izan duen jokalari bakanetako bat da, buruz buruko partidetan 2-1 nagusituz.

Britainiar Inperioko Ordenako kide egin zuten 1984an. 1993ko abenduan, Brisbane hiriak bere izena jarri zion parke publiko bati. 2009an Australiako Tenisaren Ospearen Aretoan sartu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q259306

 |

* Wd Datuak: Q259306
**Neferkara Jendu**, **Neferkara Hendu** edo **Neferkara IV.a**, Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Bere izena, Neferkara Hendu, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan
* Zigilu zilindriko batean.

Abidoseko Errege Zerrenda. 45. kartutxoa
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Dyedkara Shemai** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VII. dinastia | Ondorengoa**Merenhor** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713777

 |

* Wd Datuak: Q713777
*Artikulu hau Tebas-Muru Artederretako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Muru».*

**Muru Artederreta** Tebas-Muru Artederretako udalerriko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 223 biztanle ditu.

Izenaren jatorria
-----------------

Gaztelaniazko izena *Muruarte de Reta* da. Izen erdal honen jatorria euskarazkoaren irakurmen kaskarra da. Izan ere, eskualde horren euskarazko izena Artederreta baita (gaztelaniazko *Carrascal*, hain zuzen ere). Beraz, herri hau Artederretako Muru izenekoa baino ez litzateke (Muru Astrain eta beste herri batzuetatik bereizi ahal izateko).

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Muru Artederretako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 229 | 227 | 230 | 227 | 215 | 192 | 210 | 223 |

Garraioa
--------

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko **334** lineak zerbitzua ematen dio herri honi:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  **Nafarroako Hiriarteko Garraioa** |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  **Zerbitzua**  |  **Hasiera**  |  **Ibilbidea**  |  **Amaiera** ⁠ |
| **334** | Gares | Adios • Eneritz • Ukar • Añorbe • Tirapu • Olkotz • Muru Artederreta • Biurrun | Arrizabalaga |

 |

Kultura
-------

### Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Muru Artederreta eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263918

 |

* Wd Datuak: Q12263918


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Tebas-Muru Artederretako herriak |  |
| Campanas · Muru Artederreta · Tebas |
**Neferkara Pepyseneb**, Egiptoko VIII. dinastiako faraoi faraoi bat izan zen, K. a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, VIII. dinastia "100 urtez gobernatu zuten bost erregez" osatu zela baitio.

Ipuurren Papiroa deritzon testuak, egoera kaotiko bat deskribatzen du: sinesgarritasuna galdutako erregeak, Deltaren asiar inbasioa, iraultza desordenak, errege artxibategi eta hilobien suntsipena, ateismoa eta sekretu erlijiosoen hedapena. Ordena Zaharra deritzonaren hondoratzea.

Bere izena, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan
* Turineko Errege Kanonaren txataletan.

Abidoseko Errege Zerrenda. 51. kartutxoa.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferkahor** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VIII. dinastia | Ondorengoa**Neferkamin Aanu** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551232
* Commonscat Multimedia: Neferkare Pepiseneb

---

 |

* Wd Datuak: Q551232
* Commonscat Multimedia: Neferkare Pepiseneb
***Sorghum*** belarren taldeko genero bateko hainbat espezie izendatzeko erabiltzen den izena da. Espezierik ezagunena *Sorghum bicolor* da, basarto edo **sorgo** gisa ezagutzen dena. Espezie horietako batzuk jateko aleak ekoizteko landatzen dira, eta beste batzuk aziendentzako bazka gisa edo larreetako osagai gisa. Landare hauek klima beroetan hazten dira mundu osoan barrena. Genero honetako espezieak eskualde tropikal eta subtropikaletakoak dira jatorriz, eta kontinente guztietan bizi dira, Ozeanian barne.

Laborantza eta erabilerak
-------------------------

Basarto-espezie asko gizakientzako janari gisa ekoizten dira, bai eta aziendentzako janari gisa eta edari alkoholikoak ekoizteko ere. Espezie askok idortasuna eta beroa ondo jasaten dute eta garrantzitsuak dira eskualde lehorretan. Larreen funtsezko osagaia dira eskualde tropikal askotan. Basartoa munduko mailako bosgarren zerealik garrantzitsuena da ekoizpenari dagokionez.

Zenbait basarto-espezie eragin ekonomiko garrantzitsua daukaten belar txarrak dira. Bestalde, espezie batzuk hidrogeno zianuroa, hordenina eta nitratoak dauzkate landarearen hasierako hazkunde-faseetan. Konposatu hauek basartoa jaten duten animalientzako hilgarriak izan daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12111
* Commonscat Multimedia: Sorghum
* Wikispecies Espezieak: Sorghum

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12450468w (data)
* LCCN: sh96008991
* NKC: ph721431
* AAT: 300375529
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 194981
* Dyntaxa: 1006505
* EOL: 108216
* Fl. China: 130722
* GBIF: 2705180
* GRIN:
* IPNI: 19032-1
* ITIS: 42106
* NCBI: 4557
* W3TROPICOS: 40002210
* USDA Plants: SORGH2
* VASCAN: 1702
* uBio: 5866309
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D045868

 |

* Wd Datuak: Q12111
* Commonscat Multimedia: Sorghum
* Wikispecies Espezieak: Sorghum
**Muskulu semiespinoso**ak bizkarreko muskulu tranbertsoespinosoen parte diren hiru gihar dira: torazikoa, zerbikala eta burukoa.

Muskuluen deskribapen anatomikoa
--------------------------------

### Buruko muskulu semiespinosoa

Buruko muskulu semiespinosoa lepoaren goi-atzealdean kokatuta dago, azpian muskulu esplenioak, eta albo medialean buruko eta lepo mailako longisimoa dituelarik. Buruko semiespinosoak seigarren orno toraziko eta hirugarren orno zerbikalaren (T5-C3) arteko zeharkako apofisietan dauka jatorria, eta garondoko goiko eta beheko lerroen artean ezartzen da.

### Muskulu semiespinoso zerbikala

Muskulu semiespinoso zerbikala seigarren orno torazikoaren eta azken orno zerbikalaren arteko (T6-C7) ornoen zeharkako apofisietan sortzen da, eta seigarren orno torazikoa eta axisaren (T6-C2) arteko ornoen arantza apofisietan ezartzen da. Semiespinoso torazikoa baino lodiagoa da, eta axisarekin loturiko faszikulua luzeena da.

### Muskulu semiespinoso torazikoa

Muskulu semiespinosoen artean, meheena da. Muskulu semiespinoso torazikoa seigarren eta hamabigarren orno torazikoen arteko (T6-12) ornoen zeharkako apofisietan sortzen da, eta seigarren orno zerbikalaren eta laugarren orno torazikoaren arteko ornoen arantza apofisietan ezartzen da.

Inerbazioa
----------

Muskulu semiespinosoak maila bereko nerbio espinalen adar dortsalek inerbatzen dituzte.

Odoleztapena
------------

Muskulu semiespinosoak hedadura handia hartzen du, beraz, ez du arteria bakar batek odoleztatzen. Beraz, atzealdeko eta lepoaldeko adar metamerikoek odoleztatzen dute.

Irudi galeria
-------------

* Lepo mailako zeharkako mozketa. Buruko muskulu semiespinosoa ikus daiteke.Lepo mailako zeharkako mozketa. Buruko muskulu semiespinosoa ikus daiteke.
* Bizkarreko muskuluak. Muskulu semiespinosoak gorriz adierazi dira.Bizkarreko muskuluak. Muskulu semiespinosoak gorriz adierazi dira.
* Buruko muskulu semiespinosoa. Animazioa.Buruko muskulu semiespinosoa. Animazioa.
* Buruko muskulu semiespinosoa (besteak beste) disekzioan.Buruko muskulu semiespinosoa (besteak beste) disekzioan.
* Bizkarreko muskuluak.Bizkarreko muskuluak.

Bibliografia
------------

1. Bidaurrazaga, A, Gerrikagoitia, I eta Sarria (2007) Giza anatomiako praktika liburua. Lokomozio-aparatua. Ed. Elhuyar, Usurbil (Gip).
2. Schünke M. et al (2015). Prometheus. Texto y Atlas de Anatomía. Obra completa (3 vols.) 3ªedición. Ed. Panamericana, Madrid.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7449673
* Commonscat Multimedia: Semispinalis muscles

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.3.02.206
* FMA: 22823

 |

* Wd Datuak: Q7449673
* Commonscat Multimedia: Semispinalis muscles
**Soumeylou Boubèye Maïga** (Gao 1954ko ekainaren 8a - Bamako, 2022ko martxoaren 21a) miar politikaria izan zen. Malilo lehen ministroa izan zen 2017tik 2019ra.

Kazetaritza ikasi zuen Dakarren eta diplomazia eta nazioarteko erakundearen kudeaketa Parisen.  *L 'Essor*  Bamakoko egunkarian kazetari lanetan aritu zen.

Maliko Demokraziarako Aliantza alderdiko presidenteordea izan zen, baina kanporatu egin zuten Amadou Toumani Touré presidentearen berrautaketa babestu ez zuelako. Atxilotu egin zuten 2012ko martxoaren 22ko kolpe militarraren ondoren, eta gose greba egin zuen atxiloketa salatzeko.

Ibrahim Boubacar Keïta presidenteak Defentsa ministro izendatu zuen 2013ko irailean eta ordeztu egin zuten 2014ko maiatzean Kidalean matxino tuaregen aurka galdu ondoren.

2017ko abenduaren 30ean izendatu zuten lehen ministro, eta 2019ko apirilaren 18an dimisioa eman zuen, Ogossagouko sarraskiaren ondoren.

2021eko abuztuko kolpe militarraren ondoren espetxeratu zuten, eta 2021eko abendutik ospitalean egon ondoren hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2398472
* Commonscat Multimedia: Soumeylou Boubèye Maïga

---

 |

* Wd Datuak: Q2398472
* Commonscat Multimedia: Soumeylou Boubèye Maïga
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Scottsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 24.181 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 499,22 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,09 ura dira. Beste 493,13 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 48,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.181 pertsonetatik 23.825 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 354 dira. 52 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 104 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q366871
* Commonscat Multimedia: Scott County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148946618
* LCCN: n82094993
* NARA: 10037074
* **Lekuak**
* OSM: 1482474
* TGN: 1002879

 |

* Wd Datuak: Q366871
* Commonscat Multimedia: Scott County, Indiana
**Soumya Swaminathan Yadav** (Kumbakonam, India, 1959ko maiatzaren 2a) indiar mediku, pediatra eta zientzialaria da, tuberkulosiari buruzko ikerketengatik ezaguna. Gaur egun zientzialari nagusia da Osasunaren Mundu Erakundearen zientzialari nagusia da, 2019ko martxoan lortu zuen karguan. Lehenago, OMErako Programen zuzendari nagusiaren ondokoa izan zen.

Biografia
---------

### Lehen urteak eta ikasketak

Soumya Kumbakonam hirian jaio zen, Mina Swaminathan pedagogoaren eta M. S. Swaminathan zientzialariaren alaba. Bi anaia ditu: Madhura Swaminathan, Indiako Estatistika Institutuko ekonomia-irakaslea, eta Nithya Swaminathan, Anglia Ekialdeko Unibertsitateko genero-analisiaren irakasle titularra.

Swaminathanek Indar Armatuetako Medikuntza eta Kirurgiako lizentziatura eta New Delhiko Medikuntza Zientzien Institutuko Medikuntzako doktoretza ditu. Ondoren, Pneumologia Pediatrikoko doktoretza ondoko beka bat lortu zuen Los Angelesko Haur Ospitalean (Kalifornia), Kaliforniako Hegoaldeko Unibertsitateko Keck Medikuntza Fakultatean.

### Ibilbidea

1987tik 1989ra Neonatologia eta Pneumologia Pediatrikoa ikertzeko beka bat lortu zuen Los Angelesko Haur Ospitalean. Ondoren, beste beka bat eman zuen Leicesterreko Unibertsitateko Arnas Eritasun Pediatrikoen Sailean, eta 1990ean amaitu zen. Harrezkeroztik, Tufts Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko Osasun Publikoko eta Familia Medikuntzako Departamentuko irakasle laguntzaile, Tuberkulosiari buruzko Ikerketarako Institutu Nazionaleko zuzendari eta Unicefeko Gaixotasun Tropikalak Ikertzeko eta Gaitzeko Programa Bereziko koordinatzaile lanetan aritu zen.

2015 eta 2017 bitartean, Indiako Gobernuaren Osasun Ikerketarako idazkari eta Indiako Ikerketa Medikuaren Kontseiluko zuzendari nagusi izan zen. 2017an ere OMErekin elkartu zen, zuzendari nagusiaren ondoko gisa, eta bi urte geroago, zientzia-buru kargua hartu zuen munduko erakunde berean. Aldi berean, Izurriteetarako prestatzen ari den Berrikuntzetarako Koalizioko kidea izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mehta, Nikita.  (7 de agosto de 2015). «Soumya Swaminathan to take charge of Indian Council of Medical Research» *Livemint*.
2. 1 2   «WHO Headquarters Leadership Team» *WHO*.
3. 1 2 3   «Biography Of Soumya Swaminathan» *Study IQ* 29 de julio de 2019.
4. ↑   Chandra, Neetu.  (4 de octubre de 2017). «Dr Soumya Swaminathan appointed WHO’s deputy director general for programmes» *Livemint*.
5. ↑   «Países que apoyen iniciativa COVAX tienen más oportunidad de terminar con la pandemia: OMS» *El Economista*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21062285
* Commonscat Multimedia: Soumya Swaminathan

---

* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0002-6896-2703

 |

* Wd Datuak: Q21062285
* Commonscat Multimedia: Soumya Swaminathan
**Scott konderria** (ingelesez: *Scott County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Georgetown da. 2010eko zentsuaren arabera 47.173 biztanle zituen, Scott kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Scott konderriak 739,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,5 ura dira. Beste 729,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 63,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.173 pertsonetatik 43.435 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.994 dira. 2.433 beltzak edo afroamerikarrak. 105 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 412 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 75 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 699 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498028
* Commonscat Multimedia: Scott County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124335567
* LCCN: n80109828
* NARA: 10037084
* **Lekuak**
* OSM: 1846584
* TGN: 1002880

 |

* Wd Datuak: Q498028
* Commonscat Multimedia: Scott County, Kentucky
**Vitoxa** (zirilikoz Витоша) Bulgariako hiriburua den Sofiatik kanpoaldera dagoen mendilerro bat da. Vitoxa, Sofiaren ikurretako bat da, eta txangoak, alpinismoa eta eskia egiteko hurbilen dagoen tokia. Autobus eta tranbia erosoak eta teleferikoak daude, mendia, erraza eta irisgarria egiten dutena. Vitoxak, kupula handi baten forma du. Mendiaren lurraldeak, Vitoxa parke naturala hartzen du, Balkanetako penintsulako lehen parkea dena eta tokirik ezagun eta bisitatuenak inguratzen dituena. Mendiaren magalean, hiriko auzoetako batzuk daude: Simeonovo, Dragalevtsi, Boyana eta Knyajevo, non iturburu mineral bat dagoen. Vitoxa Bulgariako mendirik bisitatuena da.

Mendia, sumendi aktibitatearen ondorioz sortu zen, eta kupula handi baten profila du. Vitoxarentzat, ez dira bereizgarriak haranak bezalako erliebe forma sakonak. Hori, mendi nahiko gazte bat izatearen ondorio da. Vitoxaren ikur, "harrizko ibaiak" dira, morrena bezala ezagutzen direnak baina halakorik ez direnak. Ur arruntak lisaturiko eta biribildutako harri bloke multzoketa erakusten dute. Harrizko ibaiak, toki turistiko nagusi bat dira mendi honetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378943
* Commonscat Multimedia: Vitosha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138602702
* LCCN: n2008070816
* NKC: xx0103743
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41462

 |

* Wd Datuak: Q378943
* Commonscat Multimedia: Vitosha