**Roberto Saviano** (Napoli, 1979ko irailaren 22a) italiar idazle, saiakeragile eta gidoigilea da. Bere idazkietan, artikuluak eta *Gomorra* liburua barne (ospea eman zion bere debuta), lurraldeko errealitate ekonomikoa eta Camorrako krimenaren eta, oro har, krimen antolatuaren sindikatuaren negozioak kontatzeko literatura eta ikerketa txostenak erabiltzen ditu.

Camorraren Casalesi klanak 2006an egindako lehen heriotza-mehatxuen ondoren, Casal di Principe plazan legearen aldeko manifestazio bat antolatu zuen. Geroztik, segurtasun protokolo zorrotz bat ezarri zioten eta 2006ko urriaren 13tik poliziaren babespean bizi izan da.

Italiako eta nazioarteko hainbat egunkari garrantzitsurekin lan egin du. Gaur egun, *L 'Espresso*, *la Repubblica* eta *The Post Internazionale* italiar argitalpenetarako idazten du. Nazioartean, Estatu Batuetan *The Washington Post*, *The New York Times*, eta *Time*; Espainian *El País*, Alemanian *Die Zeit* eta *Der Spiegel*; Suedian *Expressen*; eta Erresuma Batuan *The Times* eta *The Guardian*.

Bere jarrera ausartek idazle garrantzitsu askoren eta beste kultura figura batzuen laudorioak jasotzea ekarri dio, horien artean oso famatu bat, Umberto Eco.

Biografia
---------

Luigi Saviano, mediku napolitarra, eta Miriam Haftar, jatorri juduko ligur baten semea, Roberto Savianok "Armando Díaz" Estatuko Bigarren Eskola Zientifikoko bigarren hezkuntzako diploma jaso zuen eta, ondoren, Federiko II.a Napoliko Unibertsitateko Filosofian graduatu zen, non Francesco Barbagallo historialariaren ikasle izan zen. 2002an ekin zion kazetaritzan bere ibilbideari, hainbat aldizkari eta egunkaritarako idatziz, tartean *Pulp*, *Diario*, *Sud*, *Il manifestto*, *Nazione Indiana* webgunea eta *Camorra del Corriere del Mezzogiorno* monitoreo unitaterako. Bere artikuluak 2005eko hasieran agintari judizialak krimen antolatuari buruz entzutera bultzatzeko bezain garrantzitsuak ziren.

2006ko martxoan *Gomorra* argitaratu zuen, benetako egoeretan oinarritutako eleberria. Mario Gelardirekin batera, izen bereko antzezlan bat idatzi zuen, eta *Gomorra* eleberritik ateratako filmaren gidoilaria da. 2009ko abenduaren 10ean, Dario Fo Nobel Sariaren irabazlearen aurrean, Savianok Brerako Arte Ederren Akademiako Ohorezko Kide titulua eta Komunikazio eta Hezkuntza Artistikoko Bigarren Mailako Diploma akademikoa jaso zituen, unibertsitateak ematen duen titulu gorena dena. Savianok hegoaldekoei eskaini zizkien sariak Milanen. 2011ko urtarrilaren 22an, Genoako Unibertsitateak Honoris causa lizentziatura eman zion zuzenbidean, "Gure herrialdean krimenaren aurkako borrokan eta legezkotasunaren defentsan egindako ekarpen garrantzitsuagatik". Savianok Milango barrutiko fiskalaren bulegoko epaileei eskaini zien ohorea, *Rubygate* ikertzen ari zirenak. Honek Marina Berlusconi Silvio Berlusconiren alaba eta Arnoldo Mondadori Editore argitaletxeko presidentearekin eztabaidara eraman zuen.

Savianok, nagusiki, Italia hegoaldeko intelektualen eragina du, Giustino Fortunato, Gaetano Salvemini, Errico Malatesta eta Mikhail Bakunin anarkistek eta Rocco Scotellaro poetak adibidez. Gainera, bere heziketa akademikoak "kultura tradizional eta kontserbadorean ezagunak diren egile asko" biltzen dituela esan du: Ernst Jünger, Ezra Pound, Louis Ferdinand Celine, Carl Schmitt eta Julius Evola. Azken baieztapen horren ondorioz, Vincenzo Consolok haserre hartu zuen *La parola contro la camorra* obrarako sarrera planifikatua.

2015ean, Roberto Savianok Mimmo Borrelli antzerkigile napolitarrarekin kolaboratu zuen *Sanghenapule - Vita straordinaria di San Gennaro* antzezlanean, Milango Piccolo Teatroko 2015/2016 denboraldian.

2006an, *Gomorra* ez fikzioaren arrakastaren ondoren, Camorraren jarduerak salatzen dituena, Savianok mehatxu larriak jaso zituen. Poliziaren informatzaileek eta Casalesi klanak Savianoren bizitzaren aurkako atentatuak egingo zituztela baieztatu zuten. Ikertzaileek adierazi dutenez, Camorrak Giuseppe Setola Casalesi klaneko burua aukeratu zuen Saviano hiltzeko, baina ustezko kolpea ez zen inoiz gertatu.

Polizia napolitarraren ikerketen ondoren, Giuliano Amato Italiako Barne Gaietarako ministroak bizkartzain pertsonala esleitu eta Napoliko Saviano eskualdatu zuen. 2008ko udazkenean, Carmine Schiavone informatzaileak, Francesco Schiavone kartzelatutako Casalesi klaneko buruzagiaren lehengusuak, agintariei esan zien klanak Saviano eta bere eskolta poliziala desagerrarazteko asmoa zuela Gabonetan, Erroma eta Napoli arteko autobidean, bonba batekin; aldi berean, Savianok Italiatik alde egiteko asmoa iragarri zuen, konbiktu gisa bizi eta berreskuratu behar izateari uzteko.

2008ko urriaren 20an, Nobel saria jaso zuten sei egile eta intelektualek (Orhan Pamuk, Dario Fo, Rita Levi-Montalcini, Desmond Tutu, Günter Grass eta Mikhail Gorbatxev) Savianoren alde Camorraren aurka zeudela zioen artikulu bat argitaratu zuten, eta uste dugu Camorra ez dela soilik segurtasun eta ordena publikoko arazoa, baizik eta baita arazo demokratikoa ere. Italiako gobernuak bere bizitza babestu eta Savianori bizitza normala izaten lagundu behar diola ere pentsatzen dute. Sinadurak bildu ziren Italiako *La Repubblica* egunkariaren webgunean.

Savianok iritzi artikulu bat idatzi zuen *New York Times*-en 2010eko urtarrilaren 24ko alean, "Heroes africanos de Italia". 2010eko urtarrilean etorkin afrikar eta italiarren artean izandako istiluei buruz idatzi zuen Rosarnon, Calabriako hiri batean. Savianok, afrikarren istiluak, italiarren etsaitasunari baino gehiago, 'Ndrangheta edo Calabriako mafiaren ustiapenaren erantzun bat izan zirela iradokitzen du.

2010eko azaroan, Fabio Faziorekin batera, *Vieni via conmigo* telebista saio italiarra aurkeztu zuen, Rai 3k lau astez transmititu zuena. *ZeroZeroZero* liburua argitaratu zuen 2013an, eta ingelesezko itzulpena Penguin Random Housek argitaratu zuen 2015eko uztailean. Liburu hau kokainaren inguruko negozioaren ikerketa bat da, bere mugimendua kontinenteetan zehar eta drogen diruak nazioarteko finantzetan duen papera estaltzen duena.

Gomorra
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Nire irakurlea da erakunde kriminalei traba egiten diena, ez naiz ni. Nire irakurlea da nahi ez dutena. Une honetan horretaz hitz egiten ari garela, egunkari guztiek horretaz hitz egiten dutela, liburuak argitaratzen jarraitzen dutela eta dokumentalak ateratzen jarraitzen dutela, hori da nahi ez dutena; ez dute beren buruarengan, izenengan eta, batez ere, negozioetan arretarik jarri nahi. |  » |
| - Roberto Saviano Gomorra liburuari buruz |

Casertaren gertu jaio zen.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Badakit eta froga dezaket. Badakit nola sortzen diren ekonomiak eta nondik datorren usaina. Arrakastaren eta garaipenaren usaina. Badakit irabaziek zer ematen duten. Badakit. Eta hitzaren egiak ez du presorik hartzen, dena irentsi eta dena ebidentzia bihurtzen duelako. Ez du egiaztapen gurutzaturik eraman behar, ezta ikerketarik hasi ere. Begira, begira, adi. Ez du espetxera kondenatzen eta lekukoek ez dituzte deklarazioak atzera botatzen. Inor ez da damutzen. Badakit eta froga dezaket. Badakit non desagertzen diren ekonomiari buruzko eskuliburuetako orriak, haien fraktalak materialetan, gauzetan, burdinan, denboran eta kontratuetan mugitzen dira. Badakit. Frogak ez daude lur azpian lurperatutako flash unitateren batean ezkutatuta. Ez daukat bideo konprometigarririk mendi-herri irisgaitz bateko garaje batean ezkutatuta. Zerbitzu sekretuko dokumentuen kopiarik ere ez daukat. Frogak ukaezinak dira, partzialak direlako, nire begiekin grabatuak, hitzez kontatuak eta burdina eta egurrean oihartzuna izan duten emozioz epelak. Ikusten dut, entzuten dut, begiratzen dut, hitz egiten dut, eta horrela lekukotzen dut, hitz itsusi bat, oraindik baliagarria izan daitekeena "ez da egia" xuxurlatzen duenean, boterearen sehaska-kantuak entzuten dituztenen belarrira. Egia partziala da; azken batean, formula objektibo batera murriztu ahal izango balitz, kimikoa izango litzateke. Badakit eta froga dezaket. Eta hala diot. Egia horien gainean. |  » |
| - Roberto Saviano, Gomorra, Virginia Jewissek itzulia |

  

2006ko martxoan, bere lehen liburua, *Gomorra: un viaje personal al sistema de crimen organizada del imperio internacional violento de Napoles*, Mondadoriren Strade Blu seriearen zati bezala argitaratu zen. Camorrako eta erakundea jaio eta bizi den lekuetako enpresa eta kriminal mundura egindako bidaia da: Campania eskualdea, Napoli hiria, Casal di Principe, San Cipriano d 'Aversa eta Aversa inguruko lurraldea. Han hazita, idazleak arrotzek ezagutzen ez duten errealitatera sartzen du irakurlea. Liburuak Hollywoodeko filmetatik kopiatutako buruzagi kriminalen hiribildu dotoreei buruz hitz egiten du; Europako erdialdeko hondakin toxikoz betetako landa-lurraldeei buruz; krimen antolatu horrekin batera bizi ez den biztanleriari buruz, baita krimen hori babestu eta bere ekintzak onartzeari buruz ere.

Beraz, egileak Sistema bati buruz idazten du (hau da Camorra izendatzeko erabiltzen den benetako izena), nerabezaroaren aurretik errekruta berriak erakartzen dituena, berea bizitzeko aukera bakarra dela sinetsaraziz; benetako gizon bat bezala hiltzeko modu bakarra hiltzen ari dela sinetsita dauden haur-buruzagiei buruz; eta ikuskizun mediatikoaren eragina duen fenomeno kriminal bati buruz, zeinetan nagusiek Arropa eta mugimenduak izarretan.

2009ko abuztura arte, liburuak 2.5 milioi kopia saldu zituen Italian bakarrik eta 52 herrialdetara itzuli zuten. Mundu osoan *Gomorraren* 2 milioi kopia inguru saldu ziren. Alemanian, Herbehereetan, Belgikan, Frantzian, Suedian, Finlandian, Lituanian, Albanian, Israelen, Libanon eta Austrian salduenen zerrendetan egon zen.

Gomorraren inguruko hitzaldi batean.
Gomorran oinarritu zen antzerki ikuskizun bat, Savianori, 2008ko Olimpici/Antzerki Joko Olinpikoetako italiar lan berri bateko aktorerik onena eman ziona. Izen bereko film bat, Gomorra, Matteo Garronek zuzendua, ere liburuan oinarritu zen; 2008an Cannesko Zinemaldian Sari Nagusia irabazi zuen. 2009an, filmak gidoi onenaren Tonino Guerra Saria irabazi zuen Bari International Film Festival (BIF & St) jaialdian.

Geroago, Gomorra izeneko telebista saio bat ekoitzi zuten Sky Italia, Fandango, Cattleya, Beta Film eta La7 ekoizleek, Saviano Sollima (lehen *Romanzo criminale* telesail ospetsuaren zuzendaria zena), Francesca Comencini eta Claudio Cupelliniren zuzendaritzapean. Telesaila, hamabi atalez osatua, Sky Atlantica katean eman zen 2014ko maiatzaren 6tik aurrera, eta, ondoren, Rai 3n transmititu zen larunbatetan, 2015eko urtarrileko eta otsaileko arratsaldeko azken orduan. Lehen denboraldiaren arrakastaren ondoren, bigarrenerako ekoizpena iragarri zen; filmaketa 2015eko apirilean hasi zen.

2016an, zuzendari eta ekoizle berberek *ZeroZeroZero* egokitzapena filmatzen hasi ziren, 2013an italieraz argitaratutako Savianoren beste monografia bat.

Nobela entsegua
---------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Annalisa Durante 2004ko martxoaren 27an hil zuten Napoliko Forcella auzoan, hamalau urte zituela. Hamalau urte. Hamalau urte. Errepikatzea bizkarrean ur izoztuko belaki bat igurztea bezalakoa da "(Roberto Savianok neska gazte baten heriotzari buruz hitz egin du). Hemendik, ahoa itxita edukitzea ez da kapela eta begi baxuen omertà soil eta isila. Hemen nagusitzen den jarrera "ez da nire arazoa" da, baina hori ez da guztia. [...] Hitza oihu bihurtzen da. Kristalera jaurtitako garrasi gogor eta sarkorra, balen kontra, txikitzeko itxaropenarekin. |  » |
| - Gomorra, Virginia Jewissen itzulpena |

Fikziozko saiakeraren egitura (edo eleberri saiakera edo ikerketa eleberria edo ez fikziozko eleberria) ez da ezer berria, eta XIX. mendean salaketa narratibetan erabili zen. Testuinguru napolitarraren adibide bat emateko, Francesco Mastrianik, erromantizismo baxu deritzonaren narratzaile napolitar emankorrak, egitura arrakastaz esperimentatu zuen bere serieko nobeletan. Gero eta arrakasta handiagoa, irakurleekin gero eta harreman zuzenagoa eta gobernuaren amaiera eta zentsura borboiek narratiba objektiboagoa erabiltzera eraman zuten, pertsonaia zital eta kriminalen inguruetatik hartutako albisteen estiloan. Zehazki, Mastrianik metodikoki deskribatu eta sailkatu zuen bere garaiko gizarte kriminala, baita Napoli eta Hegoaldeko arazoak ere, Hegoaldeko Gaia sortuz. Idazleak Europako metropolietako nobeletan Alpeetan eta Kanalean zehar modan zegoen hari narratibo berean definitu zituen obren azterketa hauek. Irakurleen jakin-min morbidoa eta benetako egarri kronikoa zirela eta, eleberri horiek salmenta-arrakasta bihurtu ziren. *I vermi* (edo *The Worms*) filmean, Mastrianik, besteak beste, *The Elegant Camorra*, *The Vagabonds* eta *The Forced Labor* aztertzen ditu. Benedetto Crocek esan zuen bezala, napolitarrek "jakintsu eta kultuetatik" kanpo irakurtzen zuten Mastriani.

XX. mendearen bigarren erdian, Leonardo Sciascia eta Italo Calvinoren lanak kutsadura eta hibridazio adibideak eskaintzen ditu, narratiba eta ez fikzioa nahastuz. Sciasciaren literatur ekoizpena kasu enblematiko bat da, batez ere *The Knight and Death* filmarekin, non elementu alegorikoak, satirikoak eta ez fikziozkoak nahasten diren detektibeen historian.

Roberto Saviano 2017an.
Italo Calvinoren *La giornata di uno scrutatore* filmak saiakera kritikoa eta ipuina nahasten ditu.

Mehatxuak eta bizitza poliziaren babespean
------------------------------------------

Bere liburuaren arrakastak, arazo ugari sortu zituen Savianorentzat, mehatxuzko gutunekin, telefono dei isilekin eta, batez ere, ingurumenarekiko isolamenduarekin.

2006ko irailaren 23an Casal di Principen egindako manifestazio batean, idazleak Casalese klaneko buruzagien negozioak salatu zituen: Francesco Bidognetti, Francesco Schiavone (gaur egun espetxean dago) eta Antonio Iovine eta Michele Zagaria agintean zeuden bi buruzagien negozioak. Sutan zuzendu zitzaien ("ez zara lur honetakoa! Utzi lur honen zati izateari!) Eta egoiliarrak matxinatzera gonbidatu zituen. Savianok jasan zituen mehatxu eta larderien ondorioz, Giuliano Amato orduko Barne ministroak 2006ko urriaren 13tik aurrera idazleari poliziaren babesa ematea erabaki zuen. (Saviano Pordenonetik itzuli zen, *Gomorra* promozionatzen aritu zena).

2008ko martxoaren 14an, Spartacusen epaiketan, Casaleseko buruzagien abokatu zen Francesco Bidognettik eta Antonio Iovinek, Michele Santonastasok (Carmine d 'Aniellok lagundua), Bidognettik eta Iovinek (biak kartzelan zeuden bitartean) batera idatzitako gutun bat irakurri zion Assizesko Apelazio Gortearen Lehen Ataleko presidenteari. Roberto Saviano, Rosaria Capacchione eta Federico Cafiero de Raho eta Raffaele Cantone barrutiko fiskalek epaileengan izandako ustezko eraginaren ondorioz, epaiketa mugiarazteko eskaera egin zuten gutunean. Gutunaren ondoren, Barne ministroak idazlearentzako segurtasun neurriak indartzea erabaki zuen, bere eskolta poliziala hirutik bostera handituz. Francesco Bidognetti eta Antonio Iovine buruzagiak eta Michele Santonastaso eta Carmine d 'Aniello abokatuak larderiaz akusatu zituzten Saviano eta Capacchioneren "helburu mafiosoengatik" (magistratuen ustezko mehatxuen aurkako kasua Erroman egin zen). Napoliko Auzitegiko hirugarren atal penalaren aurretik, Antonello Ardituro Barrutiko Antimafia Zuzendaritzako fiskal laguntzaileak zigorra eskatu zuen: urtebete eta sei hilabeteko kartzela-zigorra, zigorrik handiena, Francesco Bidognetti buruzagiarentzat eta Michele Santonastaso eta Carmine d 'Aniello abokatuentzat. (Absoluzioa eskatu zen, Antonio Iovine beste buruzagiarentzat nahikoak ez ziren frogen ondorioz). Federico Cafiero de Raho Reggio Calabriako fiskal nagusiak Saviano "klanaren etsai hilgarria" zela esan zuen epaiketan, eta Saviano Spartacusen epaiketarako fiskalaren 52 hitzaldietako kazetari artean zegoela gogoratu zuen.

2008ko urriaren 14an, Roberto Savianoren balizko hilketa saiakera baten berri izan zen. Milango Antimafia Ikerketa Departamentuko (DIA) polizia-inspektore batek DDAri jakinarazi zionez, pentitoak, Carmine Schiavonek (Francesco Schiavone buruzagiaren lehengusua, Sandokan izenez ere ezaguna), idazlea eta bere bizkartzainak Gabonen aurretik hiltzeko plan baten berri eman zion, Erroma eta Napoli arteko errepidean. Hala ere, magistratuek galdekatu zutenean, Carmine Schiavonek ukatu egin zuen Casalesiek Saviano hiltzeko asmatutako plan bati buruz jakin izana, idazlearen berehalako erantzuna eraginez: "Argi dago hau esango lukeela; planari buruz hitz egingo balu, inplizituki onartu beharko luke krimen antolatuarekin lotura duela oraindik". Azkenean, ikerketaren buru izan zen barrutiko fiskalak kasuaren kaleratzea eskatu eta lortu zuen, albisteak funtsik gabeak zirela jakin ondoren. Carmine Schiavonek erasoari buruz ezer ez zekiela esan zuen, baina Casalese klanak Saviano heriotza zigorrera kondenatu zuela baieztatu zuen.

2008ko urrian, Savianok Italiatik alde egitea erabaki zuen "gutxienez denbora batez eta gero ikusiko dugu", mehatxuen ondorioz, informatzaileen adierazpen eta txostenen bidez baieztatu zirenak, Casalese klanaren plana ezagutaraziz.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Atseden hartzeko eskubidea dudala uste dut. Urteetan zehar, pentsatu dut erretiratzeko tentazioari amore ematea ez zela ideia ona, ezta, batez ere, ideia argia ere. Uste zuen inozo samarra zela, desegokia izateaz gain, amore ematea, ezer ez diren gizonen aurrean makurtzea, pentsatzen dutenagatik, nola jokatzen dutenagatik, bizitzeko moduagatik eta izate propioagatik gorrotatzen dituzun pertsonak. Baina, une honetan, ez dut inolako arrazoirik ikusten neure buruaren, nire liburuaren, nire arrakastaren preso gisa horrela bizitzen tematzeko. Bizitza bat nahi dut. Etxe bat nahi dut, maitemindu nahi dut, garagardo bat hartu jendaurrean, liburu-denda batera joan eta liburu bat aukeratu azala irakurriz. Paseatu nahi dut, eguzkia hartu, euripean ibili, jendea ezagutu beldurrik gabe eta ama ikaratu gabe. Nire lagunez inguratuta egon nahi dut, barre egin, eta ez neure buruaz hitz egin, beti neure buruaz, gaixotasun terminal bat banu bezala eta bisita aspergarri baina ekidinezin batekin borrokan arituko balira bezala. Hogeita zortzi urte besterik ez ditut! Eta oraindik idatzi nahi dut, idatzi, nire pasioa eta erresistentzia delako. Eta idazteko, eskuak errealitatean murgildu behar ditut, harekin estali, haren usaina eta izerdia usaindu, eta ez berrogeialdian bizi kuartel militarren barruko ganbera hiperboliko batean, gaur hemen, bihar berrehun kilometrora. Pakete bat bezala mugitu zen, zer gertatu zen eta zer gerta daitekeen jakin gabe. Nahasmen eta segurtasunik gabeko egoera iraunkorrak ez dit pentsatzerik, hausnartzerik eta egin behar dudanean kontzentratzerik uzten. Batzuetan harritu egiten naiz hitz hauetan pentsatzen: nire bizitza berreskuratu nahi dut. Isilean errepikatzen ditut, banan-banan, niretzat. |  » |
| - Roberto Saviano |

Nobel saridunen errekurtsoa
---------------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Camorraren botere-dinamikarekin ohituta ez dauden pertsonek askotan pentsatzen dute pertsona errugabe bat hiltzea klanen keinu inozoa dela, biktimaren adibidea eta hitzak legitimatu eta zabaldu besterik ez duelako egiten, esandako egiak baieztatzen baititu. Ez da zuzena. Horrela ez da inoiz horrela izaten. Camorra lurrean hil bezain laster, ezin konta ahala susmoz inguratuta zaude, eta errugabetasuna hipotesi urrun bat da, imajina daitekeen azkena. Errudun zara errugabea zarela frogatu arte. Camorraren lurraldean, eskubide modernoen teoria buru bihurtzen da. |  » |
| - (Roberto Saviano, Gomorra, Virginia Jewissek itzulia) |

2013an bere liburua sinatzen. 
2008ko urriaren 20an, nazioarteko Nobel Sariaren sei irabazlek Roberto Savianoren alde egin zuten, Italiako gobernuari hura babesteko eta Camorra garaitzeko zerbait egiteko eskatuz, eta krimen antolatua poliziarentzat arazo hutsa ez dela azpimarratuz. Hori idazleari bakarrik dagokio, baina demokraziarentzat herritar aske guztiei dagokien arazoa da. Sei Nobel saridunen erakargarritasunak ondorioztatzen du herritar horiek ezin dutela onartu Savianoren liburuan deskribatutako ekitaldiak 2008an Europan egitea, eta, era berean, ezin dutela onartu ekitaldi horiek salatzeagatik ordaintzen duten prezioak askatasuna eta segurtasuna galtzea esan nahi duenik. Dario Fo, Mikhail Gorbatxev, Günter Grass, Rita Levi-Montalcini, Orhan Pamuk eta Desmond Tutu dira Nobel Sariaren irabazleak.

Jonathan Franzen, Javier Marías, Jonathan Safran Foer, Jonathan Lethem, Martin Amis, Chuck Palahniuk, Nathan Englander, Ian McEwan, Hans Magnus Enzensberger, José Saramago, Elfriede Jelinek, Wislawa Szymborska, Betty Williams, Lech Waizeneko idazleek sinatu zuten apelazioa. Atzerriko komunikabideek, El Pais eta Le Nouvel Observateur egunkarietatik eta Courrier Internationaletik Al Arabiya eta CNNraino ere zabaldu zuten ekimena.

Ekimenaren ondoren, hainbat irrati-estaziok mikrofonoak ireki zituzten gaiaren inguruko eztabaida eta komentarioetara. Fahrenheit saioak Gomorrako irakurketa maratoniko bat antolatu zuen Italiako Rai 3 irratian, eta bertan kultura, albiste, antzerki eta gizarte zibilaren munduko ospetsuek parte hartu zuten. Italiako hiri askok ere ohorezko herritartasuna eskaini zioten idazleari, eta eskola askok apelazioa sinatu zuten. Erromako "memoriaren eta Historiaren Etxea" della Memoria e della Storia etxean *Gomorraren* zortzi orduko irakurketa korala egin zen.

Sei pertsona ospetsuen sinadurez gain, herritar arruntek apelazioa sinatu ahal izan zuten *La Repubblica* egunkariak sortutako orrialde berezi batean. 250.000 sinadura baino gehiago bildu ziren.

Zehaztapenak
------------

#### Bizkarzainaren beharra

2009ko urrian, Napoliko Erantzun Azkarreko Taldeko buruak, Vittorio Pisanik, Roberto Saviano babesteko segurtasun xehetasun baten beharra zalantzan jarri zuen, heriotza mehatxuak ez zirela baieztatu mantenduz. 2008an, Pasquale Squitieri zuzendariak segurtasun xehetasunen egokitasuna zalantzan jarri zuen. Haren esanetan, Saviano Cannesko Zinemaldira joan zen "ziurrenik ikuskizun pixka bat egitera", eta "benetan objektiboak direnek bizkarzainak dituzte, noski, baina debekatuta dute hegazkinetan (komertzialetan) hegan egitea eta leku publikoetan ibiltzea, beren burua eta beste batzuk arriskuan jar ditzaketelako". Squitieriren adierazpenek eztabaida piztu zuten euren artean, eta *Gomorra* filmaren ekoizlea zen Domenico Procaccik parte hartu zuen, Squitieriren adierazpenak "mespretxagarriak" bezala kalifikatuz.

Antonio Manganelli poliziaburuak bizkarzainaren beharra berretsi zuen. Gainera, Napoliko Bulego Antimafiako buruak, Federico Cafiero de Rahok, Saviano arrisku handian dagoela eta, beraz, babesa behar duela adierazi zuen. Raffaele Cantone eta Franco Roberti barrutiko fiskalek Savianoren egoera arriskutsua berretsi zuten, biak ere klanen aurka borrokatzen arituak. Giuseppe d 'Avanzo kazetariak artikulu bat idatzi zuen *La Repubblicarako*, Erantzun azkarreko Taldeko buruaren dimisioa eskatuz.

Savianok artikulu batean *La Repubblicari* erantzun zion, isolatzeko saiakera salatuz eta publikoarekiko elkartasuna "desintegratzea" eraginez, bere kasua Peppino Impastato, Giuseppe Fava eta Giancarlo Sianirenekin alderatuz. Pisaniren ekimenei jarraituz, Savianok eskatutakoaren arabera, mehatxuen benetako arrazoia erakutsi behar izan zuen.

2014ko maiatzaren 19an, Pisanik, Casalesiko buruzagien eta euren abokatuen epaiketan lekukotasuna emanez, Saviano eta beste batzuk auzitegiko aretoan mehatxatzeko istanza di remissione bat erabili zutenak, 2009an *Corriere della Sera* egunkariari emandako elkarrizketaren titularrari uko egin zion: *Savianok ez luke bizkarzainik izan behar*. "Ez nago ados artikulu horren titularrarekin", esan die Pisanik epaileei. Savianori egindako mehatxuen inguruan bere taldeak egindako ikerketaren edukia ere argitu zuen: "Savianori egindako zenbait argazki ikertu eta erakutsi genituen, baina honek ez zituen mehatxatu zuten pertsonak bezala identifikatu. Segurtasun bat esleitzeko erabakia, jakina, ez zegoen gure esku. Pisanik, beraz, artikuluan esandako hitzak ez zituela esan azaldu zuen, Carabinieriek (Italiako polizia militar nazionala) hartu behar izan baitzuten Savianoren segurtasun xehetasunen inguruko erabakia.

#### Cesare Battisti

2004an, Carmilla Online Interneteko guneak sinadurak bildu zituen Cesare Battisti KPAeko (Komunismorako Proletario Armatuak) kide ohi terroristaren alde, zeina idazle bihurtu zen eta gero Frantzian eta Brasilen ezkutatzen zen. Frantziako eta Italiako harea politiko-kulturalen 1,500 sinadura baino gehiago bildu zituzten. Roberto Savianoren sinadura ere agirian agertu zen, baina 2009ko urtarrilean, biktimen sinadura kendu zuen. Eskaera horrek hedabideen arreta erakarri zuen *Panorama* astekariaren interesari esker.

#### Israeli buruzko adierazpenak

*For Truth* manifestaldian, *Israelentzat*, PdLko Fiamma Nirenstein ordezkariak antolatua eta Erroman 2010eko urriaren 7an egina, Savianok bideo mezu baten bidez parte hartu zuen, hebrear estatua askatasun eta zibilizazio leku bezala goraipatuz. Bere hitzaldian, idazleak bere judu sustraiez hitz egin zuen eta Israel "setiatutako demokrazia" bat dela adierazi zuen, Tel Aviv "inoiz lorik egiten ez duen, bizitzaz eta, batez ere, tolerantziaz beteta dagoen, beste inork baino arrakasta handiagoa duen hiria, gay komunitateari ongietorria emateko" eta "Darfurko errefuxiatuak, adibidez, Israelen ongi etorriak" direla esan zuen.

Hauek, beste adierazpen batzuekin batera, eztabaida sortu zuten eta kritikatu egin zituzten palestinarrek jasandako bidegabekeriak aintzat hartu ez zituztelako. Vittorio Arrigoni ekintzaileak Savianoren adierazpenei erantzun zien bideo baten bidez, bere iritziak berrikustera eta Shimon Peres, Savianok gomendatua, "Gerra kriminal" gisa definitzera gonbidatuz.

Caterina Donattinik, palestinar errefuxiatu gune batean lan egiten duen ekintzaile batek, antzeko kritikak egin zituen, Savianori idatzitako gutun batean, Israelen eta Palestinaren arteko auziak "Hegoafrikako Apartheidaren antzekotasun handiak dituen proiektu kolonial baten" eta "herrialde bat Suitzako gazta bihurtu duen proiektu baten" alderdiak barne hartzen dituela idatziz. Ilan Pappe, Avi Shlaim eta Benny Morris bezalako historialari judu batzuek ere gertaera hau dokumentatu dutela gaineratu zuen.

Savianok objekzioei honela erantzun zien: "Hezurretara mugatutako bideoan, ez nuen inoiz gerra babestu, ez nuen inoiz berun galdua Operazioa edo Israelgo Eskuina babestu, inoiz ez Netanyahu. Beste Israel bati buruz hitz egin dut, bakea lortzeko norberak erabil dezakeen Israeli buruz ". Arrigoni idazleari buruz honakoa erantzun zuen: "Palestinarrekin edo israeldarrekin zauden galderari erantzunez, desengainua har dezaket, baina beti erantzungo dut nire lagun David Grossmanek nola irakatsi zidan: 'Bakean nago'.

#### Benedetto Croce-ri buruzko artikulua

Saviano, Benedetto Croceren biloba zen Marta Herlingek, Abruzzese filosofoari buruz artikulu bat idatzi izana leporatu zion. Idazleak 1883an Casamicciolako lurrikaran bere gurasoak eta arreba galdu zituenean, ustez Crocek hilzorian zegoen bere aitaren aholkua jarraitu zuela esan zuen, eta 100,000 lira eskaini zizkiola (oso kopuru handia oraingoz) hondakinen azpitik ateratzen lagundu zionari. 2010ean *Vieni via conmigo* (*Etorri zaitez nirekin*) ikuskizunean Savianok jasotako testigantza, Herlingek ukatu egin zuen *Corriere del Mezzogiorno*-n argitaratutako gutun batean eta TG1-i emandako bi elkarrizketetan, non esplizituki mantendu zuen idazleak pasartea asmatu zuela.

Teoria hori, Marco Demarco *Corriere del Mezzogiorno* egunkariko zuzendariaren arabera, Ugo Pirrok 1950ean Oggi aldizkarian emandako "iturri anonimo" batetik dator. Egia esan, bi iturri zehatzek dokumentatzen dute Savianok deskribatutako gertakaria. Geroago, Carlo del Balzorena da ezagunena, Croce familiak jasandako tragedia deskribatzen duena, gertaera izan eta gutxira argitaratutako liburu batean: Cronaca del Tremuoto di Casamicciola (Casamicciolako lurrikarari buruzko txostena) (Napoli: Carluccio, De Blasio & Co. 1883). Hala ere, bada Carlo del Balzok egindako aurreko liburu bat ere. *Ricordi* du izena. *Casamicciola e le sue rovine. Cenni storici - Geografici - Cronologici* *(Memorias. Casamicciola eta bere hondakinak. Historikoa - Geografikoa - Kontu kronologikoak)* (Napoli: Prete, 1883.). Balzotik hartutako pasartea honako hau da:

Eta Casamicciolan, Com. Croce bizirik atera zuten lurpetik. Foggia familia aberatsetik bizirik atera den bakarra da, Napolin denbora luzez ezarri dena. Bere ama eta arreba hondakinen artean aurkitu zituztela esan zuen eta hil egin zen. Bere aita, lurrikara gertatu zenean bere semearekin mahaian idazten ari zena, hondakinez erabat estalita zegoen, bere burua izan ezik, eta esan zion: eskain itzazu 100 mila lira salba gaitzakeenari. Eta orduan, beharbada, ahotsa ez zitzaion entzun, eta erabat lurperatuta geratu zen. Croce gazteak beso bat eta hanka bat hautsita zituen ".

Roberto Saviano eta TG1ren arteko legezko kexa bat gai honetatik atera zen, TG1ek Marta Herling elkarrizketatu baitzuen, idazleak 100.000 liren pasartea "asmatu" zuela esan zuena, Savianori erantzuteko eskubiderik eman gabe. Difamatua izan zela sentituz, Savianok RAI salatu zuen 4.700.000 euroko kalteengatik.

Plagio lehia
------------

2013an, Saviano eta Arnoldo Mondadori Editore argitaletxea plagio bidez zigortu zituzten apelazioan. Napoliko Apelazio Auzitegiak onartu zuen *Gomorrako* orrialde batzuk (liburu osoaren %0,6) *Cronache di Napoli* eta *Corriere di Caserta* tokiko egunkarien bi artikuluren lerro batzuk legez kanpo erreproduzitzearen emaitza izan zirela. Beraz, lehen graduko auzitegiaren epaia partzialki aldatu zuen, non auzitegiak bi egunkariek egindako akusazioak errefusatu zituen eta, aldiz, kalte-galerak ordaintzera kondenatu zituen, Savianoren bi artikulu "gehiegikeriaz errepikatzeagatik" (otoitz hori apelazioan berretsi zen). Apelazioan, idazleak eta Mondadorik jabetzagatik eta beste kalte batzuengatik 60 mila euro gehi legezko kostuen zati bat ordaintzeko agindua jaso zuten. Idazleak epaiari helegitea jarri zion Kasazio Auzitegian, eta Auzitegi Gorenak Apelazio Auzitegiaren epaia partzialki berretsi zuen, baina kalteak berriz aztertzea eskatu zuen, 60 mila euro irakurle kopuru oso mugatua duten kazetaritza-artikuluetarako gehiegi izango liratekeela ebaluatuz. Auzitegi Gorena ez zen ados egon Savianoren apelazioarekin, ia ondorio guztiak baztertu zituen eta Apelazio Auzitegiaren epaiaren oinarrizko egitura berretsi zuen.

2015eko irailean, Michael C. Moynihan kazetariak artikulu bat idatzi zuen *The Daily Beast* egunkariarentzat, *ZeroZeroZero* kritikatuz eta Savianori Wikipediako testu atalak erabili izana leporatuz, bere iturriak aipatu gabe. Italiako *La Repubblica* egunkariarentzako artikulu batean, Savianok *ZeroZeroZeroren* pasarteak eta Moynihanek identifikatutako ustezko iturriak antzeko itxura emateko manipulatu zituztela frogatu zuen. *The Guardian* egunkari ingelesak eztabaidaren berri eman zuen "Roberto Savianok azken liburuari buruzko plagiozko baieztapenak ezesten ditu" izeneko artikulu batekin, non Savianok esaten duen: "Ez naiz kazetaria (edo erreportaria), idazlea baizik, eta benetako gertaerak kontatzen ditut". Savianok gaineratzen duenez, "Interpretazioek eta teoriek jatorri bat dute, ez egitate soilak: guztienak dira, kontatzen dituztenenak eta irakurtzen dituztenenak, eurenak eginez".

Irratiko saio batean.
Roberto Saviano (Fabio Fazio, Chiara Valerio, Francesca Borri, Stefano Piedimonte), garai hartan *La Repubblicako* editore nagusia zen Ezio Mauro, egunkariaren webgunean agertu zen bideo batean, irailaren 28an (2015), "Saviano kasuari" bere ekarpena egiteko. "Albisteetako gertaerak denontzat eskuragarri daude", errepikatu zuen, eta "arrakasta eta ikusgarritasuna beren lanean eta azterlanetan oinarrituta eraiki duten pertsona ospetsuen ikonoklasia tipikoaz" hitz egin zuen. Honela jarraitu zuen: "Saviano ordaintzen ari da jarraitzaile asko izateagatik eta, batez ere, kultur iluntasunean eroso ez egoteagatik".

#### Saviano Palmesanoko gertakarian

Roberto Saviano izan zen Italian lehena Enzo Palmesanoren kasua aztertzen, *Corriere di Casertako* kazetari bat (gaur egun *Cronache di Caserta* deitua), Vincenzo Lubrano Camorrako buruzagiaren aginduz kaleratu zutena. Kasua gortean egiaztatu zen Francesco Cascellaren aurkako epai batekin, klanaren eta Gianluigi Guarino egunkariko zuzendariaren artean bitartekari lanak egin zituen buruzagiaren ezkontzagatik, kazetaria bere postutik ateratzeko asmoz.

Epaiak dioenez, klanak eragina izan zuen egunkariaren politika editorialean, Gruppo Labrak argitaratua, Saviano plagioaz akusatu zuen konpainia bera (ikusi "plagio eztabaida" gorago), bere tokiko egunkari batzuen politika editoriala behin baino gehiagotan kritikatu ondoren: Mantova Festivaletteraturan, 2008an, *Che tempo che fa* telebista-programarako saio berezi batean, martxoaren 25ean.

Nadia Toffa kazetari eta telebista aurkezleak Palmesano kasua aztertu zuen *OpenSpace* telebista saioan, Enzo Palmesano, Giovanni Conzo (ikerketa ikuskatu zuen epailea) eta Saviano elkarrizketatuz.

Telebista
---------

2010eko azaroaren 8tik 29ra, Roberto Savianok Vieni via conmigo (Come Away with Me) programa kulturala antolatu zuen Fabio Faziorekin. Raiko 3. Saioak arrakasta handia izan zuen: hirugarren atala 9.671.000 ikuslek ikusi zuten, edo telebistako audientziaren %31,6k. Besteak beste, krimen antolatua (ez Camorra bakarrik), immigrazioa, emakumeen emantzipazioa, politika eta Italiako gizarteko arazo larriak izan zituzten hizpide. Programak, oro har, "Zerrendak" irakurtzen ditu, datu batzuen bidez landutako arazoak nabarmentzeko. Gonbidatu berezi ugari agertu ziren saioaren lau ataletan.

2012ko maiatzaren 14tik aurrera, Savianok Quello che (non) programa antolatu zuen, beste behin Fabio Faziorekin. La7n emititu zen eta Youtuben ere zuzenean transmititu zen. Lehen atala errekorra izan zen La7rentzat ikusleen %12.65ekin edo 3,036,000 ikuslerekin, eta gaueko hirugarren saiorik ikusiena izan zen. Errekor hau bi egun geroago gainditu zen saioaren hirugarren eta azken atalarekin.

Lau astez, 2017ko urriaren 4tik aurrera, Savianok Kings of Crime saioa aurkeztu zuen Nove telebista katean, non krimen antolatuaren sistemaren italiar eta nazioarteko buruzagi nagusiei buruz hitz egin zuen.

Sariak eta ohoreak
------------------

* 2011ko Pen/Pinter saria.

* 2011ko Olof Palme Saria Lydia Cachorekin batera.

* Honoris causa lizentziatura zuzenbidean Genoako Unibertsitatea, 2011ko urtarrilaren 22a.
* 2012ko urtarrilaren 18an, Roberto Saviano Milango ohorezko hiritar izendatu zuten.
* 278447 Saviano asteroidea, Silvano Casulli astronomo italiarrak aurkitu zuena 2007an, Savianoren merituengatik izendatua izan zen idazle eta kazetari bezala.
* Nomenklaturaren hitzordu ofiziala Minor Planet Centerrek argitaratu zuen 2012ko apirilak 6an (M.P.C. 79108).
* 2013ko ekainaren 7an, Florentziako ohorezko herritartasuna jaso zuen Matteo Renzi orduko alkateak.
* Oxfam Novib/Pen 2019 saria adierazpen askatasunari.

Bibliografia
------------

* Gomorra Farrar, Straus eta Giroux. 2008. ISBN 978-0374165277
* Gomorra Milano, Oscar Mondadori, 2006. ISBN 978-88-04-56915-2 (italieraz)
* Edertasuna eta infernua: saiakerak. Brooklyn, NY: verso, 2012 ISBN 9781844679508
* La paranza dei bambini Milano, Feltrinelli. ISBN 9788807032073 (italieraz)
* Zero Zero Zero. Penguin Press. 2015. ISBN 978-1594205507
* Zero Zero Zero. Milano, Feltrinelli. 2013. ISBN 978-8807030536 (italieraz)

Musika
------

* Massive Attack talde britainiarrak abesti bat sortu zuen Roberto Saviano eta Gomorraren istorioan oinarrituta. "Herculano" deitua, abestia Gomorra filmaren soinu bandan agertu zen.
* Napolitar raperoak, Lucariellok, Cappotto di legno (egurrezko ezkutua) izeneko abesti bat idatzi zuen Ezio Bossoren musikarekin. Abestia idatzi aurretik, Lucariellok Savianoren onespena jaso zuen, Saviano hiltzeko prestatzen ari den hiltzaile baten istorioa kontatzen duelako.
* Turingo Subsonica taldeak L 'eclissi albumeko Piombo abestia eskaini zion idazleari.
* Fabri Fibra raperoaren In Italia abestiaren amaieran, Enzo Biagik Roberto Savianori egindako elkarrizketaren zati bat dago. Bertan, idazleak honako hau dio: "Nire ametsetako bat nire lurraldean egotea, kontatzea eta jarraitzea zen. Nola esan dezaket?
* Raperoak berak Savianori egiten dio erreferentzia bere beste pieza batean. Casus Belli EPko Teoria e Pratica abestian honela dio: "Nor nahiko zenuke lehendakari? Ni, Saviano! "
* "TammorrAntiCamorra" edo anti-Camorra tamurriata abestia, rap 'a 67 taldearen Suburb albumekoa, "Smettiamo di essere Gomorra" ("Gomorra izateari utz diezaiogun") ildoa du eta Giuseppe Diana apaizari eskainia dago, Camorrak hil zuena. Abestian zehar, Roberto Savianok bere liburuaren zati bat irakurriko du.
* U2ren Erromako kontzertu handian, 2010eko urriak 8an, U2ren buru zen Bono Voxek Roberto Saviano birritan aipatu zuen eta taldearen abesti ospetsua, Sunday Bloody Sunday, idazleari eskaini zion. Saviano kontzertuan zegoen eta U2ko buruzagiarekin bildu zen ikuskizunaren aurretik.
* Fabri Fibrak Saviano eta Gomorrah bere liburua beste behin aipatzen ditu Guerra e pace (Gerra eta bakea) abestian 2013ko izen bereko albumean.
* Clementinok Saviano ere aipatzen du "mea Culpa" abestian, izen bereko albumean.
* Saviano, Salmo sardiniar raperoak aipatzen du Nella pancia dello squalo (marrazoaren urdailean) abestian, The island chainsaw massacre albumean.
* Kazetaria I Caniren Perdona e dimentica (Barkatu eta ahaztu) abestian aipatzen da. Savianok gizon bakar baten taldearekiko estimua agertu zuen, bere abestiak "gure herriko istoriorik onenen artean" daudela idatziz. "Antropologia elektronikoa".
* Idazleak bere leku ofizialaren atal bat eskaini zion musikari Galerias atalean.

Lanak
-----

### Monografiak

* Gomorra Viaggio nell 'impero economico e nel sogno di domain della camorra, Mondadori, Milán, (2006), ISBN 978-88-04-56915-2 - ISBN 88-04-55450-9

Itzulpena: Gomorra: un viaje personal al sistema de crimen organizada del violento imperio internacional de Napoles, Picador (2008) ISBN 978-0312427795

* Zero Zero Zero, Feltrinelli, (2013)

Itzulpena: Zero Zero Zero, Penguin (2015)

* La paranza dei bambini, Mondadori, Milan, (2016)

Itzulpena: pirañak: Napoli, Farrar, Strauss eta Girouxeko nagusiak, (2018)

* Bacio feroce, Mondadori, Milan, (2017)

### Ipuin laburrak

* Il contrario della morte, (2007)
* Super Santos (2012)

### Saiakerak

* La bellezza e l 'inferno. Scritti 2004-2009, Mondadori, Milán, 2009, ISBN 9788804594130
* La parola contro la camorra, Einaudi, Turin, 2010, DVDarekin argitaratua, ISBN 978-88-06-20218-7
* Vieni via conmigo, Feltrinelli, 2011, ISBN 978-88-07-49110-8

### Audioliburuak

* Se questo è un uomo (If This Is a Man), Roberto Saviano, Emons, Roma, 2013, ISBN 978-88-95703-93-0 italieraz irakurria.

### Beste batzuk

* Anatole Franceren hitzaurrea, La rivolta degli angeli, Padua, Meridiano zero, 2004; 2009 (Frantziako La Revolte des Angesen edizio italiarra)
* Occhi aperti bat. Le nuove voci della narrativa italiana raccontano la realtà, et al. Milán, Oscar Mondadori, 2008. ISBN 978-88-04-58356-1
* Raccontare la realtà. Un gran reportero americano incontra l 'autore di Gomorra, William Langewiesche, Roma, Internazionale, 2008
* (2007an Ferrara Internazionale Literatur Jaialdian Saviano eta William Langewiesche idazleen arteko elkarrizketa argitaratu zen).
* Sarrera Michael Herr, Dispacci, Milan, Bur, 2008 (Michael Herr-en bulegoen edizio italiarra)
* Raffaele Sardoren piztia. Camorra storie di delitti, vittime e complici, Milan, Melampo, 2008
* La Ferita Racconti per le vittime innocenti di camorra, Napoles, ad est dell 'equatore, 2009
* Nanni Balestrini 's Sandokan, storia di camorra, Erroma, DeriveApprodi, 2009
* Pracio a Prima che vi uccidano de Giuseppe Fava, Milan, Bompiani, 2009
* Saiakera Makeban: Miriam Makebaren istorioa, Iesa, Goree, 2009 (La edición italiana de Makeba: My Story)
* Anna Politkovskajaren hastapenak, Cecenia. Il disonore russo, Roma, Fandango, 2009 (Politkovskaja 's a Small Corner of edizio italiarra)
* Infernua: Txetxeniako bulegoak)
* LiberaMente. Storia e antologia della letteratura italiana, et al. 3 liburukia, Palermo, Palumbo, 2010
* Andrea Pazienzaren Astarterako hitzaurrea, Erroma, Fandango, 2010
* Mario Gelardiren Mario Liberami dal hitzaurrea. La vera storia di Marco Marchese, Napoli, ad est dell 'equatore, 2010
* Joseph Conrad, La linea d 'ombra, Roma, Gruppo Editoriale L' Espresso, 2011 (The Shadow Line: a Confession de Conrad filmaren edizio italiarra)

### Kazetaritza

* Un sogno leghista, Nazione Indiana, 2003-02-21
* Pasta, fagioli e clandestinità, Diario, 2003-07-04
* La parola camorra non esiste, Nazione Indiana, 2003-09-16
* L 'infinita congettura, Nazione Indiana, 2004-02-27
* La città di notte, Nazione Indiana, 2004-03-22
* Annalisa Cronaca di un funerale, Nazione Indiana, 2004-04-9
* L 'odiatore, Nazione Indiana, 2004-05-04 (artikulu honen bertsio laburtua Pulp Librin argitaratu zen 2003an)
* Gustaw Herling, Nazione Indiana, 2004-06-03 (Pulp Libri, n. Or.)
* Giancarlo Siani, Nazione Indiana, 2004-06-11
* Mauro Curradi, scrittore d 'Africa, Nazione Indiana, 2004-07-17 (Pulp Libri, 2003ko urtarrila)
* VI racconto di Marano e dei due compari, Nazione Indiana, 2004-08-05
* L 'affermazione della libertà. Mauro Curradi Intervista, Nazione Indiana, 2004-08-24
* Kaddish per Enzo, Nazione Indiana, 2004-08-27
* La bugia Perenne, Nazione Indiana, 2004-09-23
* Lettera a Federico Del Prete, Nazione Indiana, 2004-10-13
* La brillante carriera del giovane di sistema, Nazione Indiana, 2004-10-26 (de Il manifiestoto, 2004-10-24)
* Qui, Nazione Indiana, 2004-11-23
* Il mestiere dei soldi, Nazione Indiana, 2004-12-15 (Sud. Rivista di cultura, arte e letteratura, n. 3, 2004ko abendua)
* Felicia, Nazione Indiana, 2004-12-08
* Pandori eta moda. La camorra spa, Nazione Indiana, 2004-12-23 (de Il manifiestoto, 2004-12-16)
* Isaac Bashevis Singer, Nazione Indiana, 2005-01-14 (Pulp Libri, n. 52, 2004ko azaroa - Abendua)
* Boss e poeti, Nazione Indiana, 2005-02-13 (Corriere della SEra - Corriere del Mezzogiorno, 2005eko urtarrila)
* Giuliana Sgrena: quello che sta: Sergio Nazzaro eta Roberto Saviano, Nazione Indiana, 2005-02-25
* 33, Nazione Indiana, 2005-03-14 (de Corriere della Sera - Corriere del Mezzogiorno, 2005-03-13)
* Ferdinando Tartaglia, Fenomenologia di un 'eresia anarchica, Nazione Indiana, 2005-04-10 (Pulp, I. 53, 2005eko urtarrila - Otsaila)
* Il matriarcato, Nazione Indiana, 2005-05-14 (da Corriere della Sera - Corriere del Mezzogiorno, 2005-04-16)
* Scrivere sul fronte hegodionale. Lettera agli amici indiani, Nazione Indiana, 2005-04-17
* La terra padre, Nazione Indiana, 2005-06-02 (Nuovi Argomenti, n. 30, 2005eko apirila)
* Hala erakutsiko dut, Nazione Indiana, 2005-12-02 (Nuovi Argomenti, n. 32, 2005eko urria-abendua)
* Super santos, pali e capistazione, Nazione Indiana, 10-10-10-2005 (Il pallone è tondo, Alessandro Leogrande, L 'ancora del mediterraneo, 2005)
* Scampia Erzegovina 2005-07-13 I. Miserabili (Generazioni. Nove per due, L 'ancora del mediterraneo, 2005)
* Langewiesche, scrittore d 'aria, di terra e di mare, Nazione Indiana, 2005-12-02 (Pulp Libri, n. 56, 2005eko uztaila-abuztua)
* Inferno napoletano, L 'espresso n. 36, 2006/09/14
* Da Scampia si vede Pechino, L 'espresso n. 2006-09-38, 28
* E voi dove eravate, L 'espresso n. 46, 2006-11-21
* Quanto costa una parola, L 'espresso n. 52, 2007-01-04
* Vi racconto l 'impero della cocaina, L' espresso n. 2007-03-15, 10
* Spartani di George Bush, L 'espresso n. 2007-03-12, 29
* Guai a raccontare questo paese, L 'espresso n. 2007-04-15, 19
* Io sto con gli indiani, L 'espresso n. 2007-04-16, 23
* AHT, da Napoli alla Val di Susa le mani della mafia sui captureri, La Repubblica, (2012ko martxoaren 6a)

Filmografia
-----------

### Zinema

* Gomorra (2008, Matteo Garronek zuzendua)
* Piranhas (2019, Claudio Giovannesik zuzendua)

### Telebista

* Gomorra (2014tik, Stefano Sollimak, Francesca Comencinik, Claudio Cupellinik, Claudio Giovannesik eta Marco d 'Amorek zuzenduta)
* ZeroZeroZero (2019tik, Stefano Sollimak zuzenduta)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Mafia hunter Roberto Saviano: I'm a monster» *Stuff* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Saviano, Roberto.  (2012-08-25). «Opinion | Where the Mob Keeps Its Money» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
3. ↑   **(Ingelesez)** SAVIANO, ROBERTO.  (2008-03-13). «Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews» *Time* ISSN 0040-781X. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Saviano, Roberto.  (2009-05-17). «El valor olvidado» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
5. ↑   «„Angst vor dem Erwachen" - DER SPIEGEL 35/2007» *www.spiegel.de* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
6. ↑   **(Suedieraz)** «Roberto Saviano om årets mest minnesvärda litterära möte» *www.expressen.se* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
7. ↑   **(Ingelesez)** Saviano, Roberto. *Roberto Saviano: on the run from the Mafia.*  ISSN 0140-0460. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
8. ↑   **(Ingelesez)** Saviano, Roberto.  (2016-01-12). «El Chapo, Hollywood and the lure of the mob movie» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
9. ↑   **(Ingelesez)**  *Roberto Saviano: Italy's most hunted author.*  2015-07-04 ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
10. ↑   Ivry, Benjamin. «Roberto Saviano, Scourge of the Mafia and Reader of I. B. Singer» *The Forward* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
11. ↑   **(Ingelesez)** «Not Afraid to Die» *Haaretz* 2007-09-24 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
12. ↑   **(Ingelesez)** Saviano, Roberto.  (2015-01-14). «Roberto Saviano: My life under armed guard» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
13. ↑   «Editori Laterza :: History of the Camorra» *www.laterza.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
14. ↑   *www.ioacquaesapone.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
15. ↑    *Gomorrah.*  (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
16. ↑   **(Ingelesez)** «Roberto Saviano leaves Mondadori.» *PrimoCiak* 2011-01-26 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
17. ↑   «Caso Ruby, dedica di Saviano ai pm Marina Berlusconi: «Provo orrore» - Corriere della Sera» *www.corriere.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
18. ↑   «Intervista esclusiva all'altro Saviano: "La lotta alla mafia non ha colore" - Panorama» *web.archive.org* 2013-08-30 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
19. ↑   «Repubblica - Appelli» *web.archive.org* 2008-10-23 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
20. ↑   **(Ingelesez)** Dickie, John.  (2008-01-12). «Review: Gomorrah: Italy's Other Mafia by Roberto Saviano» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
21. ↑   **(Ingelesez)** Donadio, Rachel.  (2007-11-25). «Underworld» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
22. ↑   **(Ingelesez)** «"Gomorrah" & "Il Divo." Italy Conquers Cannes» *iItaly.org* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
23. ↑   **(Ingelesez)** Andreas Wiseman2015-03-06T11:59:00+00:00. «'Gomorrah' to return for second series» *Screen* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
24. ↑   **(Ingelesez)** Agnew, Paddy. «Who is not against the Mafia in Italy? Author Roberto Saviano raises controversial question» *The Irish Times* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
25. ↑   **(Ingelesez)** Squires, Nick.  (2008-10-14). *Mafia 'wants Gomorrah author Roberto Saviano dead by Christmas'.*  ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
26. ↑   **(Ingelesez)** «Author of mafia book, under threat, to quit Italy: report - ABC News» *www.abc.net.au* 2008-10-15 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
27. ↑   «Squitieri fulmina Saviano: «Con la scorta al festival di Cannes per fare un po' di show» - Corriere del Mezzogiorno Campania» *corrieredelmezzogiorno.corriere.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
28. ↑   «Per Saviano in campo gli scrittori boom di adesioni all'appello dei Nobel - cronaca - Repubblica.it» *www.repubblica.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
29. ↑   ««Saviano non doveva avere la scorta» - Corriere della Sera» *www.corriere.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
30. ↑   **(Italieraz)** «Gomorra: è polemica tra Squitieri e Procacci» *Movieplayer.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
31. ↑   ««La scorta a Saviano è necessaria» - Corriere della Sera» *www.corriere.it* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
32. ↑    «Roberto Saviano» *www.facebook.com* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
33. ↑   «CARMILLA: Appello italiano per la liberazione di Cesare Battisti: le prime 1.500 firme» *www.carmillaonline.com* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
34. ↑   «Intellettuali e pallottole: quelli che firmarono per Battisti - Panorama» *web.archive.org* 2014-07-14 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
35. ↑   «Carmilla on line ®» *web.archive.org* 2009-01-21 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
36. ↑   «Roberto Saviano: "Israele luogo di libertà e accoglienza" | Indymedia Napoli» *web.archive.org* 2012-07-22 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
37. ↑   **(Italieraz)** «Basta con il tifo, parliamoci» *l'Espresso* 2012-10-15 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
38. ↑   «Saviano vs Corriere del Mezzogiorno: chiesto risarcimento di oltre 4 mln per diffamazione | Corriereweb.net» *web.archive.org* 2012-11-10 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
39. ↑   **(Italieraz)** «Roberto Saviano condannato per plagio. "Copiate alcune pagine di Gomorra"» *Blitz quotidiano* 2013-09-22 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
40. ↑   **(Italieraz)** «Plagio in Gomorra: Roberto Saviano condannato a pagare 60mila euro» *Fanpage* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
41. ↑   **(Italieraz)** «Roberto Saviano condannato in Cassazione: ha copiato tre articoli in Gomorra» *Fanpage* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
42. ↑   **(Ingelesez)** Flood, Alison.  (2015-09-28). «Roberto Saviano dismisses plagiarism claims over latest book» *The Guardian* ISSN 0261-3077. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
43. ↑   **(Ingelesez)** Moynihan, Michael.  (2015-09-24). «Mafia Author Roberto Saviano’s Plagiarism Problem» *The Daily Beast* (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
44. ↑   **(Italieraz)** «Saviano: "Vi spiego il mio metodo tra giornalismo e non fiction"» *la Repubblica* 2015-09-25 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
45. ↑   **(Ingelesez)** Squires, Nick.  (2015-09-25). *Gomorrah author Roberto Saviano accused of plagiarism.*  ISSN 0307-1235. (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
46. ↑   **(Italieraz)** «Saviano, la vendetta del politicamente scorretto» *Repubblica Tv - la Repubblica.it* 2015-09-28 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
47. ↑   «La7 record con Saviano e Fazio oltre tre milioni, share al 12,66%» *La Repubblica* 2012-05-15 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
48. ↑   **(Italieraz)** «Kings of crime, i più grandi boss del crimine raccontati in tv da Roberto Saviano. Dal 4 ottobre su Nove» *Il Fatto Quotidiano* 2017-10-01 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
49. ↑   **(Italieraz)** «Saviano cittadino onorario di Milano "Lega assente? Giusto, ha difeso Cosentino"» *Il Fatto Quotidiano* 2012-01-18 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
50. ↑   «Roberto Saviano, il suo nome ad un asteroide» *La Repubblica* 2012-06-29 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25163
* Commonscat Multimedia: Roberto Saviano

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90649613
* ISNI: 000000012282878X
* BNA: 000024000
* BNE: XX4604343
* BNF: 15549600c (data)
* BNC: 000710618
* CANTIC: a11858515
* GND: 133387992
* LCCN: no2006060803
* NDL: 01114667
* NKC: jo2008427214
* CiNii: DA17560644
* SUDOC: 11304447X
* BIBSYS: 8024465
* UB: a1336784
* ICCU: RAVV396291
* Open Library: OL5388045A

 |

* Wd Datuak: Q25163
* Commonscat Multimedia: Roberto Saviano