recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kronoberg gaztelua** (suedieraz: *Kronobergs slott*) Suedia hegoaldeko Växjö hiritik gertu dagoen gaztelua da, gaur egun hondarretan aurkitzen dena. Kronobergeko konderriak gaztelu honetatik hartu zuen izena.

Historia
--------

Lars Mikaelson, Växjöko apezpikuak eraiki zuen hiritik 5 kilometro iparraldera 1444 urtean. 1470an daniarrek suntsitu egin zuten eta gerra bukatu zenean 1472an berreraiki zen.

XVI mendeko Erlijio Erreforman Gustavo I.a Vasak konfiskatu egin zuen. 1542an Nils Drakek gidaturiko matxinoek hartu zuten baina 1543an matxinada amaitu eta koroak berreskuratu zuen. Suedia eta Danimarka arteko mugan egonik gotortzea erabaki zen eta Småland probintziako garrantzitsuenetakoa izatera iritsi zen. XVI mendean borroka asko izan ziren bertan eta aldiro kaltetu eta gotortu egin zuten, 1612an daniarrek erasotu eta erre egin zuten arte. 1658ko Roskildeko Itunaren ondoren Suedia eta Danimarkaren arteko muga Øresund itsasartera aldatu zen eta gazteluak garrantzia estrategikoa galdu zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q442135
* Commonscat Multimedia: Kronobergs slott

---

* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/fmi/10077300930001

 |

* Wd Datuak: Q442135
* Commonscat Multimedia: Kronobergs slott
**Kronoestratigrafia** estratigrafiaren adar bat da non arroka unitateak denborarekin erlazionatzen duen zientzia da. Kronoestratigrafiaren helburua lurralde geologiko baten metaketa sekuentziaren ordena eta denbora tarteen ordena ondo zehaztea da, eta azkenik lurreko erregistro geologiko osoa. Nomenklatura estratigrafikoa kronoestratigrafiaren sistema bat da non denboraren zehar tarte paleontologikoak fosilen taldeekin erlazionatzen dituen (Bioestratigrafia). Kronoestratigrafiaren helburua tarte paleontologiko hauei antzinakotasun data erlatibo bat ematea da.

Metodologia
-----------

Kronoestratigrafia unitate geologikoen adina kokatzean datza. Unitate guztietan isotopoak aztertu beharrean, segida estratigrafikoan ondo definituriko fosilak erabiltzen dira arroka unitateen adinak ondorioztatzeko.
Erabiltzen den metodologia superposizioaren metodologiatik eratorria da

Erabiltzen den metodologia superposizioaren eta erlazio transbertsalen printzipioetatik deribatzen da.
Arroka igneoak denbora tarte zehatzetan gertatzen direnez, eta erlatiboki bat batekoak direnez, zutabe estratigrafikoa erabiltzeko oso erabiliak izan dira. Izan ere, hauek dituzten mineralen isotopoak aztertzeko erresagoa denez, denbora tarte zehatzagoak finkatu daitezke.

Arroka metamorfikoetan ere, batzuetan oso ondo finka daiteke adina, beraz, zutabe kronoestratigrafikoa eraikitzeko oso erabilgarriak izan daitezke.
Prozesu honek esfortzu gradu bat eta lurraren eta daten ziurtasuna beharra du. Adibidez miloi arteko diferentzia egon daiteke unitate baten eta intrusio baten aurrean; edadearen estimazioa beharrean arroka intrusibo transbertsal zaharreneko konjunto fosilaren eta arroka gaztearenean agertzen den konjunto fosilaren artekoa izan behar da.

Unitateak
---------

Unitate kronoestratigrafikoak adibide batzuk:

Eonozeno- Fanerozoiko
Erazermo- Paleozoiko
Ordoviziar- goi ordoviziar

Geokronologiarekiko ezberdintasunak
-----------------------------------

Garrantzitsua da unitate geokronologikoak eta kronoestratigrafikoak bereiztea. Unitate kronoestratigrafikoak material geologikoak dira, beraz ondo esana dago *Tyrannosaurus rex* baten fosila aurkitu dugula Goi-kretazeo segidan. Unitate geokronologikoak denbora tarteak dira eta unitate estratigrafikoen izen bera hartzen dute, baina goi/behe izenak berantiar/goiztiar-engatik ordezkatzen dute. Beraz ondo legoke *Tyrannosaurus rex* Kretaziko berantiarrean bizi zela esatea.
Kronoestratigrafia estratigrafiaren arrametako zail inportanteenetakoa da, arroka korrelazioen adin deribatuak eta haien espazio antolamendua garrantzitsuak dira zehar-ebaki zehatza egiteko eta baita zutabe paleogeografikoa zehatzak egiteko ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q973297
* Commonscat Multimedia: Stratigraphy

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph849188

 |

* Wd Datuak: Q973297
* Commonscat Multimedia: Stratigraphy
**Bulloch konderria** (ingelesez: *Bulloch County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Statesboro da. 2010eko zentsuaren arabera 70.217 biztanle zituen, Bulloch kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bulloch konderriak 1.783,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 40,96 ura dira. Beste 1.742,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 70.217 pertsonetatik 48.690 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.439 dira. 19.252 beltzak edo afroamerikarrak. 142 amerikar natiboak ziren eta 58 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.013 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 106 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 956 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488166
* Commonscat Multimedia: Bulloch County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131357259
* ISNI: 0000 0004 0407 7590
* LCCN: n81048258
* NARA: 10039239
* **Lekuak**
* OSM: 1028129
* TGN: 2000307

 |

* Wd Datuak: Q488166
* Commonscat Multimedia: Bulloch County, Georgia
**Bresteko gaztelua** (bretainieraz: *Kastell Brest*, frantsesez: *Château de Brest*) Bretainiako Brest hirian dagoen gaztelu bat da. Penfeld ibaiaren ertzean dago, Bresteko badiaren bihotzean.

Historia
--------

### Erromatarren garaia

III. mendean erromatarrek *castellum* bat eraiki zuten bertan. 3-4 metrotako altuera izan omen zuten harresiek eta 120-140 metrotako luzera. 1000 soldadu inguru sartzen ziren bertan. Badirudi ordea ez zutela guztiz osatu gaztelua 410 inguruan alde egin baitzuten. Gaztelua Leongo kondeen esku gelditu zen orduan. 1064 eta 1065 artean Conan II.a Leongo bizkondeak berriztu egin zuen gaztelua, putzu batez inguratuz eta kapera bat eraikiz barnean.

### Bretainiako Dukeak

1240an Bretainiako Dukeek eskuratu eta gotortu egin zuten normandiarren aurkako babes sistemaren parte bihurtuz. Burgoa gazteluan tokirik gabe gelditzen ari zela ikusita ateratzen hasi zen ibaiaren bi aldeetan zabalduz. 1341ean Bretainiako oinordekotza gerran kaltetua izan zen. XV mendean lan handiak egin ziren gazteluan, babes egiturak eta armak berriztuz.

### Vaubanen gotorlekua

1631 urtean Richelieu kardinalak portu militar bihurtu zuen Brest eta 1700an Vauban gotorleku ugarietako bat bilakatu zen. 1785ean Luis XVI.a Frantziakoak aginduta M. Jallier de Savault arkitektoak handitu egin zuen gaztelua.

### XX. mendea

Bigarren Mundu Gerran alemaniar naziek hiria eskuratu eta itsaspekoen base bihurtu zuten. 1944ko Normandiako konkistaren barnean Bresteko gaztelua alemaniarren erresistentzia leku bakarretakoa bihurtu zen. Aliatuek orduan bonbakatu egin zuten eta hiria ia erabat suntsiturik gelditu zen.

1955ean Itsasgintzako Museo Nazionalak hartu zuen eta itsasontzien maketak daude bertan ikusgai.

  

Bresteko gazteluaren ikuspegi panoramikoa.

Iruditegia
----------

* Eraikin nagusia.Eraikin nagusia.
* Azenor dorrea.Azenor dorrea.
* Paradis dorrea.Paradis dorrea.
* Itsasgintza Museo Nazionala.Itsasgintza Museo Nazionala.

Kanpo estekak
-------------

* Bresteko gaztelua. Bresteko Ugal webgunea **(Frantsesez)**
* Bresteko gaztelua. Bretainiako Ondare Kulturala **(Frantsesez)**
* Bresteko gazteluaren 3D berreraikitzea **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2633625
* Commonscat Multimedia: Château de Brest

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00089847

 |

* Wd Datuak: Q2633625
* Commonscat Multimedia: Château de Brest
**Bullitt konderria** (ingelesez: *Bullitt County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Shepherdsville da. 2010eko zentsuaren arabera 74.319 biztanle zituen, Bullitt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bullitt konderriak 777,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,39 ura dira. Beste 769,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 95,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 74.319 pertsonetatik 72.406 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.038 dira. 472 beltzak edo afroamerikarrak. 223 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 369 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 45 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 785 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491976
* Commonscat Multimedia: Bullitt County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158282342
* ISNI: 0000 0004 0617 6074
* LCCN: n81022969
* NARA: 10039058
* **Lekuak**
* OSM: 1804281
* TGN: 2000774

 |

* Wd Datuak: Q491976
* Commonscat Multimedia: Bullitt County, Kentucky
**Karlota** (Nikosia, 1444ko ekainaren 28a - Erroma, 1487ko uztailaren 16a) Zipreko erregina izan zen 1458tik 1464ra.

Joan II.a Ziprekoa eta Helena Palaiologinaren alaba izan zen. 1456an ezkondu zen Joan de Coimbrarekin eta hurrengo urtean alargundu zen. Karlota hamalau urterekin Zipreko erregina bihurtu zen 1458an, aita hil ondoren.

Bere neba sasikoak, Jakuek, etengabe eskatu zion tronurako eskubidea. Karlota 1459an ezkondu zen Luis Savoiakoarekin, Zipreko koroa lortzeko borrokan genovarren babesa ziurtatzeko. Urte batzuetako borrokaren ondoren, senarrarekin ihes egin zuen, eta Jakue anaia errege izendatu zuten 1464an. Rodas uhartean gorte txiki bat ezarri zuen eta Zipre berreskuratzen saiatu zen aita santuaren laguntzarekin, baina ez zuen lortu.

Seme-alabarik gabe hil zen Erroman.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261847
* Commonscat Multimedia: Charlotte I of Cyprus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5753960
* GND: 120120593

 |

* Wd Datuak: Q261847
* Commonscat Multimedia: Charlotte I of Cyprus
**Geonosiseko exekuzio harea**, Star Wars film sagako fikziozko toki bat da. Film sagako II. atala den Klonen Erasoan agertzen da.

**Geonosiseko harea**, pizti eta beste izaki batzuen artean borrokak egiten ziren estadio handi bat da, beharbada Erromatar Inperioko anfiteatroen antzerakoa. Milaka geonosiar biztanle hartzen zituen zirkulu formako eraikin bakar batek osatzen zuen. Stalgasinen kokatua zegoen, Geonosis planetako erlauntza hiriburua, eta piztia izugarriak, gaizkileak eta preso politikoak jaten ikusten ziren tokia zen.

Geonosis planetako buruzagia zen Poggle Txikia artxidukea baino bi belaunaldi lehenago, Petrana-Ki bezala ezagutzen zen erritua, adimendun izakien eta animalien artean egingo zela ezarri zen. Aurretik, soilik piztiak euren artean akabatzen ziren ikuskizunak ematen ziren, baina preso politikoak, arazo bihurtzen hasi ziren. Sinpleki, exekutatu egitenz iren Geonosiseko hareara eramandakoan.

Obi-Wan Kenobi, Padmé Amidala eta Anakin Skywalker harrapatuak izan ziren eta artxidukeak, espioi izatearen erruduntzat jo zituen. Heriotz zigorra jarri zitzaien eta Hareara eramanak izan ziren, non pizti izugarriak askatu ziren: acklay bat, nexu bat eta reek bat. Exekuzioa, Mace Windu Jedi maisua eta Jedi armada baten iritsieraren ondorioz eten zen. Jediak ia garaituak izan behar zirela zirudienean, Yoda iritsi zen Errepublikarentzako klon armada berriarekin, exekuzio harean arrapaladan sartu zirenak hiru zigortuak erreskatatzeko eta, ondoren, borrokarekin kanpoan jarraitzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2336335

 |

* Wd Datuak: Q2336335
**Karlos de la Cerda** (c. 1326 - 1354ko urtarrilaren 8a) Lunelgo jauna, Frantziako kondestablea eta Angulemako kondea izan zen.

Biografia
---------

Alfontso de la Cerdaren iloba, Karlosen heziketaz Filipe VI.a Frantziakoaren aholkulari nagusia zen Miles Noyersekoari arduratu zen, ikasketak Joan Onbera izenarekin errege izatera iritsiko zenarekin partekatuz. 1350ean tronura iritsi zenean, Karlosek bere begiko bihurtu eta Angulemako konde izendatu zuen. Honela, Karlos II.a Nafarroakoa azpiratuz, gaizkia izenekoa, honentzat, frantziar tronurako bere asmo etsigarriek ematen zioten iraina izango zena.

1351ko urtarrilean, Joan Onberak Karlos Frantziako kondestable izendatu zuen, bi hilabete lehenago erregearen aginduz isilpean eta epaiketarik gabe burua moztu zioten Raul II.a Briennekoa kondearen ordez. Kondestable bezala, Ehun Urteko Gerran zehar zenbait gatazkatan parte hartu zuen. 1352an Karlos Bloisekoaren alaba zen Margarita Bloisekoa ezkondu zuen, baina ez zuten seme-alabarik izan.

1354ko urtarrilaren 8an, Karlos de la Cerda, Karlos II.a Nafarroakoaren anaia zen Filipe Nafarroakoarekin izandako liskar baten ondoren, Nafarroako erregearen gizonetako batek, Joan Soultekoak, "Gaskoi" izenekoak, L'Aigleko «Truie-qui-File» izeneko bentan 80 ezpata-kolpe eman eta Karlos hil zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1066628
* Commonscat Multimedia: Charles de la Cerda

---

 |

* Wd Datuak: Q1066628
* Commonscat Multimedia: Charles de la Cerda
Mitologian eta erlijioan, batez ere Greziakoetan, **kthonios** terminoa (antzinako Grezieraz χθόνιος *khthónios* 'lurrekoa', 'lurrari dagokiona') lurrazpiko jainko edo izpirituak aipatzeko erabiltzen zen, alegia, jainko zerutiarrak ez zirenak. Batzuetan, **telurikoak** ere esaten zaie (latinezko *tellus*-tik).

Jainko ktonikoak Mediterraneoko substratu zaharrean kokatzen dira, Anatoliarekin identifikatuta dagoen batean. Naturaren zikloak, bizitzarenak eta heriotzaren ondorengo biziraupena dira islatzen dituzten kezkak.

Arkeologiak *Ama handiak* edo *Lurraren amak* gisa izendatutako idoloak deskribatu ditu, Neolito garaiko eta Brontze Aroko hilobietan batez ere, ugalkortasunaren kultuekin lotuta bide zirenak. Objektu hauek beste aztarnategi batzuetakoekin (bereziki Anatoliakoekin) dituzten harremanek iradokitzen dute Mediterraneoko antzinako erlijio hark jainkosa hura zezenarekin edo arkumearekin lotzen zuela, eskualde honetan luzaro iraun zuen gaia izanik.

Ikus, gainera
-------------

* Greziar mitologia
* Euskal mitologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q611361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q611361
**Koldo Urtiaga** (Santurtzi, Bizkaia, 1957) Santurtziko traineruko patroi handiena izan da, besteak beste Kontxako 2 Bandera eta Espainiako 3 Txapelketa irabazi zituen 70. hamarkadaren bukaeran.

Kirol ibilbidea
---------------

### Soteraren gidari: 1975-1981

Joseba Urtiaga Santurtziko entrenatzailea zela, bere 18 urteko semea ezarri zuen *Sotera*ren txopan 1975ean. Hurrengo Santurtzi Kontxako 3. postua eskuratu ondoren Ibaizabalen jokatzen ziren bi estropada handiak irabazi zituen, Nerbioiko Sari Handia eta El Corte Ingles Bandera. Honek bizkaitarren aroari hasiera emateaz gain (hurrengo 6 urteetan Santurtzi eta Kaikuk dena irabazi baitzuten) ekintzarik ezagunena Koldo Urtiagak ikurriña ateratzearena izan zen, Reala eta Athletiken arteko derbi famatua izan baino hilabete batzuk lehenago.

1977an jokaturiko 9 estropadatatik 6 irabazi zituen, Kontxako bandera eta Espainiako txapelketa barne. Kontxako Bandera irabazten zuen patroirik gazteena bihurtu zen Koldo Urtiaga. 1978an Kaikuren itzalean egotea tokatu zitzaion baina 1979a berriz ere Santurtziren urtea izan zen, hamabost estropadatatik 11 irabazita. 1980 denboraldia ere bikain hasi zuen eta Espainiako txapelketararte estropada gehienak irabazi zituen. Abuztuaren bukaeratik aurrera ordea Kaiku nagusitu zitzaion eta bigarren postuarekin konformatu behar izan zuen.

1981 urtea izan zen Koldo Urtiagak Santurtzi egin zuen azken urtea. Estropada garrantzitsu pare bat irabazi zituen, Santurtzirena kontsideratzen zen Zarauzko Ikurrina esate baterako baina denborale baten ondorioz Kontxara ez sailkatzeak aro bati bukaera eman zion. Bitxikeria bezala aipatu behar da Kontxarako Santurtziren bigarren taldea, *Karmeleko Ama*, sailkatu zela.

### Hainbat taldetako patroi

1983an Zierbenara joan zen. Bi denboraldi egin zituen bertan eta Corte Ingles banderako bizkaitarren promozio estropada irabazi zuen. Ordutik aurrera urte askotako etenaldia etorri zen.

1995 eta 1996an Raspas del Embarcadero taldean aritu zen. Bi urteetan Euskal Ligarako sailkatzea lortu zuen. Lehenengoan 11.a izan zen eta bigarrenean 8. postuan amaitu zuen. Bere ibilbidea bukatzeko 2000an Algortan aritu zen eta 2002an Astilleron Jose Manuel Franciscoren laguntzaile.

Hauek dira hurrenez hurren Koldo Urtiaga arituriko taldeak. Datuak falta dira.

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Santurtzi | 1975-1981 |
| Zierbena | 1983-1984 |
| ... | ... |
| Raspas del Embarcadero | 1995-1996 |
| Algorta | 2000 |
| Astillero | 2002 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera (2): 1977 eta 1979.
* Espainiako Traineru Txapelketa (3): 1977, 1979 eta 1980.
* Bizkaiko Traineru Txapelketa (2): 1979 eta 1981.
* Bandera nagusiak:
	+ Nerbioiko Sari Handia (3): 1976, 1977 eta 1979.
	+ El Corte Ingles Bandera (3): 1976, 1977 eta 1979.
	+ Zarauzko Ikurrina (3): 1979, 1980 eta 1981.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518026

 |

* Wd Datuak: Q16518026
**Caldereria kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

Kokalekua
---------

Mercaderes kalea, Mañueta kalea, Kuria kalea eta Nabarreria kalearen arteko elkargunean hasi eta San Agustin kalea eta Xabier kalearen arteko elkargunean amaitzen da.

Estafeta kalea eta Compañia kalearekiko paraleloki doa.

Kalea
-----

Ibilbidearen erdialdean Compañia kalearekin eskailera batzuen bidez lotzen duen kalexka bat du, Compañia plaza eta Hizkuntz Eskolaren parean. Handik hurbil, kalearen 15. zenbakian, San Martin Tourskoaren kapera dago.

Bestalde, Caldereria kalea, Xabier kalea eta San Agustin kaleak elkarlotzen dituen bidegurutzean San Agustin eliza dago.

Kultura
-------

Kale honetan Gorosti Natur Zientzi Elkartearen egoitza dago.

Ondarea
-------

* San Agustin eliza
* San Martin Tourskoaren kapera

* San Agustin eliza.San Agustin eliza.
* San Martin Tourskoaren kapera.San Martin Tourskoaren kapera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479291

 |

* Wd Datuak: Q25479291


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
Joan Paulo II.aren hileta. Kolegio Kardenalizioak, gorriz jantzitakoak, lehen ilarak hartzen ditu.
**Kolegio Kardenalizioa**, Eliza Katolikoko kardinal guztiek osatzen duten taldea da. Bere partaideak, Aita Santuaren aholkulariak dira. Egoitza hutsaren garaian, aita santu baten heriotza eta beste baten aukeraketaren artean, kolegio kardenalizioa da Elizaren autoritate nagusia, eta Aulki Santuaren aktibitatea eta Vatikano Hiriaren gobernua zuzentzen duen organismoa da.

Aita santuaren heriotza gertatu eta beharrezko denbora igaro ondoren, kardinal hautesleak, hau da, aita santua hiltzean 80 urteko baino gutxiago dituztenak, ate itxien atzean, konklabean (giltzapean) biltzen dira, aita santu berria aukeratzeko, oro har, euren arteko partaideren bat, hau, aita santu bezala aukeratua izateko funtsezko betebeharra ez den arren.

Ohitura den bezala, aita santua aukeratzeko konklabearen biltzarrak, Kapera Sixtinoan egiten dira, Michelangeloren freskoen azpian, honen fresko ospetsua den Azken Epaiak, kapera honetako horma nagusia presiditzen duelarik.

Kardinal hautesleek, aurreko aita santua hildakoan edo honek kargua utzitakoan, 80 urte baino gutxiago dituztenek, alegia, alde batetik, Elizaren gobernua hartzen dute, eta, bestetik, konklabean aita santu berri bat aukeratzeko ardura.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Erromatar Eliza Santuko Kardinal Kolegioa
* **(Italieraz)**Kardinal Kolegioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852242
* Commonscat Multimedia: College of Cardinals

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157064517
* BNF: 13539094d (data)
* GND: 4163316-7
* LCCN: n92062604
* SUDOC: 151320764

 |

* Wd Datuak: Q852242
* Commonscat Multimedia: College of Cardinals
Mizenasko akropolian aurkitutako kratera.
**Kratera** (grezieraz: κρατηρ) edukiera handiko ontzi bat da, ur eta ardo nahasketa bat edukitzeko erabiltzen zena Antzin Aroan. Nahasketa honekin betetzen ziren ardo kopak. Janariaren tokira eraman eta lurrean edo plataformatxo baten gainean uzten zen. Koparia (latinez *pincerna* edo *pocillator*), likidoa koilara batekin banatzen zuen (latinez *cyathus*) eta gonbidatuen kopak (*pocula* edo *calice*, azken hitz honetatik kaliz hitza datorrelarik) betetzen zituen.

Motak
-----

Kraterak buztinez edo metal preziatuz egiten ziren, eta forma ezberdinetan modelatzen ziren artistaren nahiaren arabera. Beti, aho oso zabal bat izaten zuen. Formarik hedatuenak eta indusketetan aurkitu direnak honako hauek dira:

* **Zutabe kratera**, helduleku bertikalekin fuste bezala, irtenune horizontal batekin amaituak. Hau da formarik antzinakoena.
* **Boluta kratera** Izen hau, bere heldulekuek, ahotik gora irteten direnak, bolutak eratzen dituztelako hartzen du, hau da, espiral edo barraskilo forma
* **Kaliz kratera**. Honen profilak, ia alderantzikatutako trapezio baten forma du. Hau, aurreko biak baino modernoagoa da.
* **Kanpai kratera** helduleku irten eta gorantz jarritakoekin, alderantzikatutako kanpai formaduna. Erabilera berantiarreko mota da.

Kratera Zaragozako Museoan. K. a. IV. mendea
Irudian agertzen den kratera kanpai erakoa da. Buztinez egina dago eta K. a. IV. mendekoa da. Almeriako probintziako Villaricoseko nekropolian aurkitu zen, 48-I hilobian, eta gorpu errauste baten hautsak uzteko balio izan zuen. Satiroen irudiekin apaindua dago (landetako jainko lizunak) eta menadeenekin (Bakoren apaiz andereak) A aurpegian eta *himation*a (mantua) duten hiru gazterekin B aurpegian. Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean dago ikusgai.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476968
* Commonscat Multimedia: Kraters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4130342-8
* AAT: 300198855
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q476968
* Commonscat Multimedia: Kraters
**Krausismoa** Karl Christian Friedrich Krause (1781-1832) filosofo alemaniarrak bultzaturiko mugimendu filosofikoa izan zen. Espainian izugarrizko arrakasta izan zuen Julián Sanz del Río, Federico de Castro, Castelar, eta Salmerón batez ere, Irakaskuntza Erakunde Librea edo Institución Libre de Enseñanza delakoaren lanak bultzatuta.

Kezka nagusienetako bat heziketa izan zen. Jendeari beharrezkoa zuena irakasteko irakaskuntza zen bitartekoa eta, gainera, hiritarrak arrazionalismoaren eta askatasunaren balio berrietan hezteko tresna garrantzitsuena hezkuntza zen.

Espainian oso gogo onez hartu zuten proiektua kleroaren premisa atzerakoietan oinarritutako hezkuntza sistema ilun eta azientifikoaren aurka zeuden talde intelektual aurrerakoi batzuek. Garrantzi handikoak izan ziren Isabel II.aren gainbeheran eta Seiurteko Demokratikoko politikan.

Hala ere, errestaurazio canovistak, Orovio ministroaren eskutik, maisu horiek berriro gogor ere gogor jazarri zituen.

≪Krausismoak, beraz, irakaskuntza denei zabaltzea, dohai publikoak maitatzea eta lana eta atsegina orekaz banatzea nahi du eta horretan boto, aholku eta eredua emanez ahalegintzen da, hartara gizartearen egoera, estatua eta lege politikoak hobetzeko. Era berean, gaitzetsi eta aurka egiten dio buru argitasuna lotu, bihotza galarazi, borondatea harrotu edo menperatu, lana batu eta askatasun publikoak eta gizartearen eskubideak mugatu nahi dituenari; labur esanda, herriaren argitasuna, borondatea, eta indar materialen berezko mugimendua atzeratu, gelditu edo okertu nahi duenari≫.

Julián Sanz del Río: "Textos escogidos, Eloy Terrón ed. Bartzelona, Ed. Cultura Popular, 1968, 90-91. o. a.

Kanpo estekak
-------------

* *Ideal de humanidad para la vida* de Krause

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1515134
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 7532

 |

* Wd Datuak: Q1515134
**Kimika Puru eta Aplikatuko Nazioarteko Batasuna** (*International Union of Pure and Applied Chemistry*), **IUPAC**, kimikaren aurrerapenerako GKE bat da. Nazioarteko federazio bat da, estatuetako erakundeak biltzen dituena. Konposatu kimikoak izendatzeko estandarrak emateko nazioartean onartutako erakundea da. Horretarako, Nomenklatura eta Ikurretarako Dibisioarteko Batzorde bat dauka. Zientziarako Nazioarteko Kontseiluaren (International Council for Science, ICSU) kidea da.

IUPACen nazioarteko egoitza nagusia Zürichen dago, Suitzan. Administrazio-egoitza Research Triangle Parken dago, Ipar Karolinan (Estatu Batuak).

IUPAC 1918an sortu zen, eta kimikaren aurrerapenerako Kimika Aplikatuaren Nazioarteko Kongresuaren ondorengoa izan zen. IUPACen kideak estatuetako kimika-elkarteak, edo estatuetako zientzia-elkarteak, edo kimikariak ordezkatzen dituzten bestelako erakundeak dira.

IUPAC, denbora askoan, munduko agintaritza nagusitzat hartu izan da nomenklatura kimikoari buruz, terminologiari buruz, neurketarako metodo estandarizatuei buruz, masa atomikoei buruz eta beste datu batuei buruz. Gerra Hotzaren garaian, IUPAC tresna eraginkorra izan zen munduko osoko zientzialarien arteko elkarrizketa teknikoei eusteko.

Ikus, gainera
-------------

* IUPAC nomenklatura

Kanpo estekak
-------------

* IUPAC **(Ingelesez)**
* Nomenklatura organikoa, IUPAC **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33438
* Commonscat Multimedia: IUPAC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134291432
* ISNI: 0000 0001 2288 4343
* BNE: XX253919
* BNF: 12328259h (data)
* CANTIC: a10172609
* GND: 1011135-9
* LCCN: n79070126
* NDL: 00743370
* NKC: kn20010724320
* NLA: 35235202
* CiNii: DA00249304
* SUDOC: 066951534
* BIBSYS: 90055378
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33438
* Commonscat Multimedia: IUPAC
Funikularraren ikuspegia.
**Gelmer funikularra** (alemanez: *Gelmerbahn*) Berna kantonamenduan dagoen funikularra da. Handegg, Halistalen eta Gelmersee aintzira lotzen ditu.

Historia
--------

Urte luzetan, 2017 arte, Suitzako eta Europako funikular makurtuena izan zen; urte horretan Stoosko funikularra inauguratu zen eta titulu hori kendu zion. Handegg geltokira errepidez joan daiteke, Grimselgo pasabidetik; autobusez zein automobilez joan daiteke. Hasiera batean, 1926an, funikularra Gelmersee urtegia eraikitzeko egin zen; urtegi hori argindarra sortzeko eraiki zen eta 2001ean publikoari ireki zitzaion. 

Kraftwerke Oberhasli AG (KWO) enpresak funikularraren eta zentral elektrikoaren jabea da.

Teknikoki ez da funikular bat, bi auto ditu eta elkarren kontra jartzen dira; aitzitik, dibidieta batek bultzatzen du.

Ordutegia
---------

Funikularra neguan ez dabil: ekainaren erditik urriaren erdira arte bakarrik funtzionatzen du, orduero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Alemanez)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1153126
* Commonscat Multimedia: Gelmerbahn

---

 |

* Wd Datuak: Q1153126
* Commonscat Multimedia: Gelmerbahn
**Getariako Sardinazaleen Errege Konpainia** (1764ko apirila-1773) XVIII. mendean Getarian sortu zen enpresa izan zen. Helburu nagusia sardinen gazitze industria indartzea zen, lurralde osoa hornitzeko. Ilustratuek eta Azkoitiko Zalduntxoek bultzatutako proiektua izan zen, eta ez zuen arrakasta handirik izan.

1756an, Pedro Cano Mucientes Gipuzkoako korrejidore zenean, Batzar Nagusiek lurraldean sardinaren industria eta kontsumoa zabaltzeko komisioa sortu zuten. 1757an korrejidoreak berak Batzarretan lurraldearen ekonomia indartzeko 11 proposamen aurkeztu zituen, tartean sardinen gazitze-industria garapena zegoen. Garai hartan, balearen eta bakailaoren arrantza aktibitatea behera zihoan.

Konpainiaren inguruko lehen erreferentzia 1764koa da, Gipuzkoako Batzar Nagusiei Getariako herriak bidali zien gutunean. Gutun horretan empresa berriaren proiektua azaltzen da eta, baita ere, Karlos III.a Espainiakoa erregearen oniritziaren itxoitean zeudela bera martxan jartzeko. Batzarrek oso ondo hartu zuten proposamena eta Errege Kontseiluaren aurrean proiektua defenditu zuten. Erregearen aldeko onarpena laster heldu zen eta, gainera, enpresaren bost akzio erosi zituen (1764-1765). 1770an, bestetik, Batzarrek Ogasun Ministroari idatzi zioten erregeari egokitzen zitzaizkien 150 peso erabiltzeko. Dena dela, konpainia berriari gauzak ez zitzaizkion oso ondo joan. Koldo Larrañagaren hitzetan 1773an enpresaren zuzendaritzak Batzarrei laguntza eskatu zien zeren eta gastuak handiegiak baitziren eta, hori gutxi balitz, zuzendaria, Juan Lorenzo Etxaves Asur Romero hila zen ordurako. Memorial horren sinatzailea Juan Lorenzoren alarguna zen, Maria Josefa Beldarrain, beste zuzendariaren alaba, hau ere hila, Jose Beldarrain. Pentsatzekoa krisialdian zuzendari nagusien heriotzak zer ikusi handia izango zuela.

Hortik aurrera ez dago informazio handirik. Domingo Ignacio Egañak zuzentzen zuen *El guipuzcoano instruido* konpainiaren beste erreferentzia bat dago; horren arabera, 1777an kontuak Ahaldun Nagusiari aurkeztu zizkioten. Baina Xabier Alberdiren informazioaren arabera, enpresa 1773an desagertu zen eta, haren ordez, Bilbon, Kantauri Itsasoko Itsas-arrantzaren Konpainia Orokorra sortu zen. Alberdiren ustez, arrainaren prezioen gorabeherek eta inbertitzaileen interes faltak konpainiaren porrota ekarri zuten.

Bibliografia
------------

* María Montserrat Gárate Ojanguren: "La Real Compañía Sardinera de Guetaria. Un estudio económico". *Boletín de la Real Sociedad Bascongada de Amigos del País*, ISSN 0211-111X, 38. liburuki, 1-4 zenbakia, 1982, 3-29 or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1777, 3.or.
2. ↑  Xabier Alberdi Lonbide: "La pesca en el litoral de Gipuzkoa durante la Edad Moderna", *Itsas memoria*, Donostia, 2000, 30.or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Konpainia Auñamendi Entziklopedian Koldo Larrañagaren artikuluan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216267

 |

* Wd Datuak: Q65216267
*Artikulu hau edariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Kola (argipena)».*
**Kola edaria** edari karbonatatua bat da, banilla, kanela, olio-zitriko eta beste zapore batzuekin nahastua. Kola mundu osoan zabaldu zen John Pemberton botikariak Coca-Cola asmatu ondoren. 1886an marka erregistratua zen, eta geroago beste fabrikatzaile batzuek imitatu zuten. Kola gehienek kafeina dute. Hasieran kola intxaurretik sortu zen, eta horrek edariaren izena hartu zuen, nahiz eta orain beste iturri batzuk ere erabiltzen diren. Pembertonen jatorrizko edarian koka-hostoen kokaina ere bazegoen. Bere errezeta ez-alkoholikoa Angelo Mariani botikariaren koka-ardotan oinarritu zen, 1863an sortua.

Kola moderno gehienak kolore ilunekoak dira, karamelu kolorekoak, eta azukre eta/edo fruktosa handiko arto-xarabearekin gozatzen dira. Orain marka askok ekoizten dute kola edaria. Horien artean, ezagunenak Coca-Cola eta Pepsi dira. Bi enpresa horiek lehiatzen aritu dira 1890eko hamarkadaz geroztik, baina lehia areagotu egin da 1980ko hamarkadaz geroztik.

Zaporeak
--------

Kola-edarien zapore modernoaren osagai primarioak olio zitrikoak (laranjazkoak, limazkoak eta limoi-azalak), kanela, banilla eta zapore azidoa dira. Kola-edarien fabrikatzaileek lurrinak gehitzen dituzte, marka bakoitzerako zapore desberdinak sortzeko. Aromek osagai ugari izan ditzakete, hala nola intxaur muskatua edo martorria, baina pertsona gehienek kola-zaporearekin identifikatzen dituzten oinarrizko zaporeak zitrikoak, banilla eta kanela izaten jarraitzen dute. Azidotasuna, askotan, azido fosforikoak ematen du, batzuetan azido zitrikoekin edo beste azido isolatu batzuekin batera. Coca-Colaren errezeta sekretu komertzial korporatiboa da.

Kolaz bestelako gozagarri batzuk ere gehitu daitezke, askotan tokiko nekazaritza-politikaren mendekoak. Fruktosa handiko arto-xarabea (HFCS) Estatu Batuetan eta Kanadan erabiltzen da batez ere, gobernuak diruz lagundutako artoaren kostua txikiagoa delako. Europan, ordea, HFCS azukre-ekoizpena sustatzeko diseinatutako ekoizpen-kuotei lotuta dago; azukrea gasdunak gozatzeko erabiltzen da normalean. Gainera, estebia edo gozagarri artifiziala ere erabil daiteke; "azukrerik gabeko" edo "dietako" kolek gozagarri artifizialak izan ohi dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «History of Coca-Cola · InterExchange» *web.archive.org* 2019-03-27 (Noiz kontsultatua: 2021-07-04).
2. ↑   «Coca Wine» *www.cocaine.org* (Noiz kontsultatua: 2021-07-04).
3. ↑   **(Ingelesez)** Post, The Jakarta. «The exotic romance of tamarind» *The Jakarta Post* (Noiz kontsultatua: 2021-07-04).
4. ↑    *Global Agricultural Trade and Developing Countries..*  World Bank 2005 ISBN 978-0-8213-5863-4. PMC 57198007. (Noiz kontsultatua: 2021-07-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134041
* Commonscat Multimedia: Cola drinks

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh94001699
* NKC: ph121718

 |

* Wd Datuak: Q134041
* Commonscat Multimedia: Cola drinks
**Giancarlo Fisichella**| Giancarlo Fisichella |
| Datu pertsonalak |
| **Izen osoa** | Giancarlo Fisichella |
| **Jaio** | 1973eko urtarrilaren 14a (50 urte) |
|  | Erroma (Italia) |
| Ibilbidea |
| **Taldeak** | Minardi, Jordan, Benetton Sauber, Renault, Force India eta Ferrari |
| **Lasterketak** | 231 (229 hasiera) |
| Lorpenak (1 Formulan) |
| **Txapelketak** | 0 |
| **Garaipenak** | 3 |
| **Podium** | 19 |
| **Pole Position** | 4 |
| **Itzuli azkarra** | 2 |
| **Lehen lasterketa** | 1996ko Australiako Sari Nagusia |
| **Lehen garaipena** | 2003ko Brasilgo Sari Nagusia |
| **Azken garaipena** | 2006ko Malaysiako Sari Nagusia |
| **Azken lasterketa** | 2009ko Abu Dhabiko Sari Nagusia |

**Giancarlo Fisichella** (Erroma, 1973ko urtarrilaren 14a-) auto gidari italiarra da. *Fisico*k, hala du ezizena, 1 Formulako 231 lasterketatan hartu du parte Ferrari, Renault, Sauber, Jordan, Benetton, Minardi eta Force India taldeekin. Guztien artean 3 garaipen lortu zituen eta 19 podium. Munduko txapelketan emaitzarik onena 2006ko laugarrena du.

2010az geroztik, Fisichella Ferrari taldearen proba gidaria da. Aldi berean, turismoekin ere lehiatu da AF Corse taldean, bere kategorian garaipenak lortuz Le Mans 24h lasterketan (2012 eta 2014) eta Petit Le Mans (2011). Baita Le Mans Series eta WECeko beste proba batzuetan ere.

2005etik 2009ra, FMS International taldearen jabea izan zen. GP2 Seriesetan parte hartzen zuen.

Giancarlo Fisichella Valentzian Renaulta gidatzen (2006).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172712
* Commonscat Multimedia: Giancarlo Fisichella

---

 |

* Wd Datuak: Q172712
* Commonscat Multimedia: Giancarlo Fisichella
**Giandomenico Tiepolo** (Venezia, Italia, 1727ko abuztuaren 30a - 1804ko martxoaren 3a) margolaria izan zen, Giambattista Tiepoloren semea. Margolaritzan eta grabatugintzan nabarmendu zen. Aitarekin ikasi zituen margolaritzaren teknikak, eta haren laguntzaile jardun zuen bizi guztian; baina bere kasa ere egin zituen zenbait lan, adibidez Veneziako San Paolo elizan 1748. urtean, Brescian 1749an eta familiaren Zianigoko etxean 1749an.

Aitarekin lankidetzan jardun zuen garaian Würzburga (1751-1753) eta Madrila (1761-1770) joan zen, besteak beste, eta Vicenzako Villa Valmanarako apainduretan ere parte hartu zuen (1757). Aita hil ondoren Veneziara itzuli zen eta Pintura Akademiako lehendakari izendatu zuten 1780an. 1783an Genovako dukearen jauregia apaindu zuen eta 1791n hasi zuen Zianigoko etxearen dekorazioa, bere maisulantzat hartzen dena.

Aitarekin batera egindako obretan, Giandomenicoren pintura aitarena baino urduriagoa, mugimendu biziagokoa dela ikus daiteke. Giandomenico Tiepoloren irudietan, bestalde, karikatura eta irudi groteskoak dira nagusi. Joera hori antzeman daiteke, besteak beste Valmaranako freskoetan, saltzaile ibiltarien eta herri-ospakizunei buruzko irudietan (Parisko Louvre museoan eta Bartzelonako museoan), eta batez ere Zianigoko etxeko freskoetan (satiroak eta abar), bere maisulanetako batean. Madrilgo Errege Jauregian jardun zuen. Veneziako giroa ageri zuten marrazkiak egin zituen.

Bere obretan aristokraziaren kritika eta satira garratza egin zuen, eta alde horretatik Goyaren eta Daumierren aitzindaritzat hartu izan da.

Grabatugintzari dagokionez, azkenik, aitaren obrak kopiatu eta bere obra propioak ere egin zituen. Azken horietan aipagarriena, Würzburgen 1753an egindako *Egiptoko ihesaldia* da.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Giandomenico Tiepolo*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q435316
* Commonscat Multimedia: Giovanni Domenico Tiepolo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46771018
* ISNI: 0000 0001 2130 9769
* BNE: XX1110418
* BNF: 120054838 (data)
* CANTIC: a11502058
* GND: 118642820
* LCCN: n80045042
* NKC: jx20101210022
* NLA: 35550030
* Tabakalera ID: 88232
* CiNii: DA05905625
* SNAC: w6pk0qpj
* SUDOC: 028165756
* ULAN: 500025154
* BIBSYS: 7066503
* UB: a1291427
* ICCU: CFIV017240
* Open Library: OL382391A
* KulturNav: id
* RKD: 77454
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05625/eu\_t\_0957/t0957
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: fc70379e-56bd-4cc4-acaf-dfe46fbb52b2

 |

* Wd Datuak: Q435316
* Commonscat Multimedia: Giovanni Domenico Tiepolo
**Gianfranco Baruchello** (Livorno, 1924ko abuztuaren 29a - Erroma, 2023ko urtarrilaren 14a) italiar marrazkilari, idazle eta zinemagilea izan zen.

Zuzenbideko ikasketak egin zituen, eta oso gazte zela gai biokimikoen lantegi bat sortu zuen. Negozioa ondo baino hobeto bazihoan ere, 1959an erabat utzi eta pinturari ekin zion bete-betean. Lehenengo aldia esperimentazio-aldia izan zen: berniz beltz bat erabiltzen zuen oihal zuri baten gainean, eta osagai gisa ataletan banatutako turbina elektriko bat erabili zuen: *Image-stimulation*, *Entité hostile*, etab. 1962-1963 urteetan, liburu- edo egunkari-pilak zuriz pintatzen zituen. New Yorken egin zuen lehenengo erakusketarako (1964) irudizko makinen marrazki-multzoa osatu zuen plexiglas-xaflak elkarren gainka jarriaz. Zoria erabili zuen ondorengo aldian, neurri txikiko irudietan; alboan idatzi batzuk zituztela, alor guztietako gaiak lantzeko aukera ematen zioten. Ondoren bere ametsak grabatu zituen, eta abangoardiako italiar idazleengana hurbildu zen: *Abenturak plexiglaseko armairuan* (1968). 1964tik aurrera, *La Verifica incerta* lanarekin bere lan egiteko modua erakusten du. Hondaturik zeuden 150.000 film metro erabili zituen, eta lan horren bidez biluzik uzten zuen Hollywoodeko zinemaskopea, behin eta berriro ematen baitzituen zinema horren estereotipoak. 1968an Artiflex asmatu zuen, industria-elkarteen prozedurak imitatzen dituen elkartea hain zuzen. Horretarako egunkarietan publizitatea egiten zuen; asmoa zen antzerki-paketeak (gauza bitxienekin beteta) bidaltzea eskatzen zutenei; haiei eskatzen zien kapital txikiak emateko eta diru horrekin Pekingo kaleetan pistatxoak banatzeko makina bat jarriko zela. 1982an Stravinskiren *Urretxindorra* lanaren dekorazioa osatu zuen Milango Scala antzokirako. *Sentito vivere* (1978) liburuan, bere burua adarbakartzat hartzen du, eta prosazko berrogeita bi poemen bidez berak pintatu ahal izango zituen koadroak deskribatzen ditu. Erroman bizi zen, eta han lan egin zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328719
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255659279
* ISNI: 0000 0003 7813 6736
* BNF: 11890448n (data)
* GND: 118873903
* LCCN: n79039941
* CiNii: DA18161983
* SUDOC: 02670806X
* ULAN: 500022197
* ICCU: CFIV019949
* RKD: 4821
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00807/eu\_b\_1151/b1151

 |

* Wd Datuak: Q328719
***Kikara bat txokolate*** (frantsesez: *La tasse de chocolat*) Penthievreko dukearen familiaren erretratua da. Jean Baptiste Charpentierrek (1728 - 1806), 1768an egin zuen. Urteaz geroztik, margolariaren trebeziaz, taldearen erretratu eta genero eszenak konbinatzen ditu. Luis XV.-aren estiloa du egongela, familiak grazia eta izaera irudikatzen ditu, txokolatea dastatzen gozatuz.

Jean Baptiste Charpentierrek Rokoko estiloa erabiltzen zuen. Rokoko XVIII. mendearen hasieran, Luis XV.aren erregeordetzaren garaian (1715-1743), Parisen gorpuztu zen arte estiloa izan zen. Estilo barrokoaren amaiera ekarri zuen arte berri horrek; erabili zituen forma sentsualagoek, dotoreagoek eta bitxiagoek aristokraziaren molde intelektual eta gustu berriak irudikatzen zituzten.

Pintura honetan talde bat agertzen da. Kasu honetan Penthièvreko Dukearen familia da. Hau koadro errealista da. Errealista da errealitatea ahalik eta zehatzena irudikatzen saiatzen den pintura, argazki bat balitz bezala. Koadro hau kolore gutxi ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070284
* Commonscat Multimedia: The Family of the Duke of Penthièvre (Jean Baptiste Charpentier - Versailles)

---

 |

* Wd Datuak: Q61070284
* Commonscat Multimedia: The Family of the Duke of Penthièvre (Jean Baptiste Charpentier - Versailles)
**Caldwell konderria** (ingelesez: *Caldwell County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Princeton da. 2010eko zentsuaren arabera 12.984 biztanle zituen, Caldwell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Caldwell konderriak 901,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,7 ura dira. Beste 893 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,4 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.984 pertsonetatik 12.081 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 129 dira. 664 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 171 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491982
* Commonscat Multimedia: Caldwell County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133715608
* LCCN: n82102535
* NARA: 10039072
* **Lekuak**
* OSM: 1846506
* TGN: 2000776

 |

* Wd Datuak: Q491982
* Commonscat Multimedia: Caldwell County, Kentucky
Klet mendiaren tontorra, behatokia ezkerrean ikus daiteke
Jana Tichá, Miloš Tichý eta KLENOT
**Klet behatokia** (txekieraz Hvězdárna Kleť) Txekiako Errepublikako behatoki astronomiko bat da. Hegoaldeko Bohemian dago, Klet mendiaren tontorraren hegoaldean, České Budějovice hiritik gertu. 1957an eraikia, behatokia 1070 metroko altueran dago eta urtean zehar 150 gau garbi izaten ditu.

Astronomoak
-----------

Antonin Mrkos astronomoak hemen lan egin zuen 1966tik 1991 arte.

Gaur egun Klet behatokian lan egiten duten bi astronomo nagusi Jana Tichá eta bere senar Miloš Tichý dira.

Tresnak
-------

Behatokiak bi teleskopio nagusi ditu:

* 1,06 metroko teleskopio bat, KLENOT (2002tik)
* 0,57 metroko teleskopio erreflektore bat f/5.2 (1993tik)

Asteroideak
-----------

7796 Járacimrman Klet behatokitik beraurkitu zuen 1996ko urtarrilak 16an Zdeněk Moravecek, eta 1996 BG bezala izendatu zen. 1996ko apirila arte, eta, ondoren, 1997ko ekaina eta uztailean behatu zen. Aurretik beste bi alditan, Italia iparraldeko Brera-Merateko Behatokitik 1973ko abenduak 12an lehenik eta Australiako hiriburu den Canberratik gertu dagoen Stromlo Mendiko Behatokitik 1990eko uztailak 8 eta 9an bigarren aldiz, behatu zen asteroide galdu bat dela aurkitu da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347780
* Commonscat Multimedia: Kleť Observatory

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145892298
* NKC: kn20061109006

 |

* Wd Datuak: Q1347780
* Commonscat Multimedia: Kleť Observatory
**Kleopatra VI.a Trifena** (antzinako grezieraz: Κλεοπάτρα Τρύφαινα), Egiptoko Ptolomeotar dinastiako erregeordeetako bat izan zen Ptolomeo XII.arekin. K.a. 75 inguruan jaio eta K.a. 57an hil zen.

Ptolomeo XII.a Auletes eta, beharbada, Kleopatra V.aren alaba zen. Antioko VIII.a Grifo seleuzidar erregearekin ezkondu zen, K.a. 124an.

Kleopatra VI.a Trifenak, Antioko VIII.arekin, lau seme izan zituen: Seleuko VI.a Epifanes, Antioko XI.a Epifanes, Demetrio III.a Eukarios eta Antioko XII.a Dioniso.

Bere aitak Erromara ihes egin zuenean Alexandrian bere aurkako altxamendu bat eragozteko, bere ahizpa Berenize IV.ak hartu zuen Egiptoko tronua. Garai horretan hil zen Kleopatra VI.a, K.a. 57an, ezagutzen ez diren arrazoiengatik, baina, uste denez, Berenize IV.ak pozoitu egin zuen.

Bere aita itzuli zenean, Berenize IV.a eta honen senarrari burua moztea agindu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kleopatra VI.a*** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ptolomeo XII.a** | **Faraoia**K.a. 55-K.a. 51 Ptolomeo XII.arekin | Ondorengoa**Kleopatra V.a eta Berenize IV.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40020

 |

* Wd Datuak: Q40020
**Calderondar, Salazartar eta Saltzedotarren dorretxea** Arabako Gaubea udalerriko Nograro herrian kokatzen den dorretxea da. XIV. mendearen amaiera eta XV. mendearen hasiera artean eraiki zen.

Arkitektura
-----------

Dorretxea gainontzeko herritik zeozer bananduago dago. Dorretxea eraikin multzo handiago baten zati da. Dorretxearen iparralde, ekialde eta hegoaldea gezilehioz inguraturik du. Soilik iparraldea dirudi duintasun batez mantentzen dela, bertan barneralderako sarbidea dagoelarik. Bere lau aurpegiak, almenadun errematearen hondakinak, matakanak nahiz zaintza-etxeak oraindik kontserbatzen ditu. Hormetan gezilehioak, saietera, puntadun arkuzko kofadurak ditu, eta solairu nagusian arku konopiala ere badu.

Gotorlekua babesten zuten hormen hondakinak ere badaude eta ziurrenik XVI. mendeko Donejakueren omenezko otoiztegi bat ere badago.

Dorretxea ilunabarrean.
Salazartarren, Calderondarren eta Saltzedotarren dorretxea. Atzean, eskuinean, Nograro herria.

Ikus, gainera
-------------

* Salazar jauregia (Erriberabeitia).
* Salazartarren jauregia (Haro).
* Salazartarren jauregia (Muskiz).
* Salazar dorrea. Portugalete.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5576436
* Commonscat Multimedia: Casa Torre de Calderones y Salazares

---

 |

* Wd Datuak: Q5576436
* Commonscat Multimedia: Casa Torre de Calderones y Salazares


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |