**Juliana Emilia Fusco Miyares**, **Coco Fusco** izenez ezagunagoa (New York, AEB, 1960ko ekainaren 18a), Estatu Batuetan bizi eta lan egiten duen artista bisuala, idazle eta museo-kontserbadore kubatar-estatubatuarra da. 1988an hasi zuen bere karrera artistikoa. Bere lanean, nortasunarekin, arrazarekin, generoarekin eta boterearekin zerikusia duten gaiak aztertzen ditu peformancearen bidez. Bideoak, instalazio interaktiboak eta idazketa kritikoa ere egiten ditu.

Biografia
---------

### Lehen urteak eta hezkuntza

Coco Fusco 1960ko ekainaren 18an jaio zen New Yorken. Ama Kubatik ihes egin eta Estatu Batuetan medikuntza ikasten hasi zen. 1959an erbesteratu egin zuten. Haurdun geratu zen Estatu Batuetara itzultzeko, eta, geroago, Fuscok aste batzuk zituenean, Kubara eraman zuen. Han hilabete batzuk igaro ziren dokumentu guztiak bildu eta Estatu Batuetara itzultzeko aukera izan zuten arte. Kubari erbesteratuak ez itzultzeko ezarritako debekua zela eta, Fusco ez zen amaren jaioterrira joan hogei bat urte izan arte.

Semiologiako lizentziatura Brown Unibertsitatean egin zuen 1982an. Stanford Unibertsitatean maisutza egin zuen literaturan eta pentsamendu modernoan 1985ean. Ikusizko Arte eta Kulturan doktoretza egin zuen Middlesex-eko Unibertsitatean, 2005ean.

### Karrera artistikoa

1985ean, Fuscok Estatu Batuak bisitatzen ari ziren artista kubatar batzuk ezagutu zituen, besteak beste, José Bedia. Kubara bidaiatzen eta herrialdeko ikusizko arteen eszenan parte hartzen hasi zen, 1990eko hamarkadaren erdialdean Gerra Hotzaren ondoren uhartean izandako aldaketa politiko eta kulturalen ondorioz erretiratu zen arte.

1997 eta 2000 bitartean, Fuscok performanceak egin zituen Kuban, Habanako Biurtekoan, gertaera klandestinoak baitziren. Kubako beste artista batzuek parte hartzeko aukera eman zioten eta bere etxea eskaini zioten. Garai hartan, debekatuta zegoen artista erbesteratuak sartzea. 

Mundu osoko arte-jaialdietan performanceak eta bideoak egin ditu Fuscok, hala nola Veneziako 56a Bienalean, Whitneyko bi biurtekoan (2008, 1993), Next Wave Jaialdia BAMen eta Performa05-n. Ikusizko Arteen Greenfield 2016 Saria, Zintak 2014 Beka, Guggenheim 2013 Beka, Absolut Art Writing 2013 Saria, EEUUko Artisten Beka jaso zituen. AEB 2012 eta Alpeetako Herb Alpert 2003 saria, baita Rockefeller Fundazioaren, NEAREN eta NYFAren diru-laguntzak ere.

2019an, Fusco Kubara sartzen saiatu zen Habanako Biurtekoan parte hartzeko, baina José Martí Nazioarteko Aireportura iritsi zenean, ukatu egin zitzaion sarbidea. Kubako agintariek "onartezintzat" jotzen dute.

> *Gaur egun, Habanako José Martí aireportuko immigrazio eremuan nago eserita. Kuban bigarren aldiz sartzea ukatu didate azken urtean. Immigrazioko funtzionario bat "onartezina" zela entzun nuen. Ez naiz landare bizia, gazta, narkotikoa edo pornografia-argitalpena, baina artisten aurkako neurri errepresiboei buruzko iritzi kritikoak adierazteak Kuban gai debekatua bihurtzen nau*. Coco Fusco, 2019
> 
>

Lana
----

Fuscoren diziplina arteko praktika artistikoaren zati handi bat kolonialismoarekin, boterearekin, arrazarekin, generoarekin eta historiarekin lotuta egon da. Gai horiek aztertu ondoren, antzezpen eszenifikatuak egin dira, fenomeno horien barruko esperientziei buruzkoak, haien esanahiak argitzeko ahaleginean. Bere piezetan, bere gorputza, fusioaren tokia ez ezik, berehalako produktua ere bada. Berak aurkezten eta komunikatzen du hori bere performanceen bidez. Haietan, identitate ugari sortu eta hartzen ditu, historikoki gorputzak kolonian, arrazan eta generoan zehar inposatu dituzten identitateak ezegonkortzeko. Fusco Kubako erbesteko legatuekin ere aritzen da lanean, aurreko zenbait emanalditan bezala, non erritu katolikoak eta dislokazio-esperientziak egiten dituen.

### *Two Undiscovered Amerindians Westeko bisita*

1992an, Guillermo Góm-Peña performance-artistarekin batera, *Two Undiscovered Amerindians Research the West* pieza egin zuen, euskaraz *Bikotea kaiolan: aurkitu gabeko bi amerindiar Mendebaldera joan ziren*. Pieza horretan, XV. mendeko espainiar konkistaren keinu kolonial bat irudikatu zen, itxuraz, Mexikoko Golkoko (Guatinaui) ez zegoen uharte bateko bi jatorrizko aurkeztu zituenean. Bi pertsonaiak hiru egunez egon ziren ikusgai urrezko kaiola batean. Ekitaldi performatikoan, Góm-Peña eta Fuscok hainbat jarduera egin zituzten, Fuscok adierazi bezala:

> *Gure "lan tradizionalak" egiten ditugu: budu-panpinak jostea, pisuak altxatzea, telebista ikustea eta laptop batekin lan egitea. Kaiolaren aurreko dohaintzetarako kaxa batek adierazten zuen, kuota txiki baten truke, nik dantzan egingo nuela (rap musika), Guillermok benetako amerindiarren istorioak kontatuko zituela (zentzurik gabeko hizkuntza batean), eta polaroid-entzat jarriko ginela bisitariekin. Bi "zoologikoaren zaintzaile" eskura egongo lirateke bisitariekin hitz egiteko (guk ezin baititugu ulertu), bainura fruta lotuta eta lotuta eramateko. Coco Fusco*
> 
> 

  

Lan hori munduko hainbat hiritan aurkeztu zen, baita kulturalki esanguratsuak diren guneetan ere, hala nola Sidneyko Natur Zientzien Museo Australiarrean, Londresko Coven Garden delakoan, Smithsonian Historia Naturaleko Museo Nazionalean eta Buenos Airesen. Fuscok eta Gómez-Peñak herrialde horietan aukeratu zuten, uste baitzuten kolonialismoaren gehiegikerietan inplikatuta zeudela, baita sarraskian ere.

> *Leku eta erakunde historikoak erakutsi zituztenean, haiek kokatu zuten gizatasunik gabeko jarduera gizarte horien egitura gurago eta legitimoagoen bihotzean. Performancek (besteak beste) gorputz "basatia" sortzeko keinu koloniala errepikatzen zuen, eta bere izaera zitazionala argitzean praktika historizatzen zuen. XV. mendeko espainiar gortean bezala, natiboak exotiko gisa eraiki ziren, Beste mutu batzuk bezala, eta ikusgai jarri ziren. Gainera, performance-k museoek erakusten dutenari eta moduari buruzko egungo eztabaidak aktibatu zituen. XIX. mendean hasi zirenetik, museoek hitzez hitz egin dute kolonialismoaren antzezpena*. Diana Taylor
> 
> 

*Hartz Zuriaren Urtea*, batzuetan, New World (B) Order izeneko performance-pieza batekin batera erakutsi zen. Chicago Readerko Carmela Rago arte-kritikak, "Field Museum-en performancearen instalazioaren bukaera"; ironia eta umorea erabiliz Gómez Peña eta Fuscok, hurrengo pausoa ikusi ahal izan genuen: mundu-mugako kultura baten parte izatea, gure gizateria eta bihotzak eskatuz." Artistak Paula Heredia zinemagilearekin ere aritu ziren lanean *The Couple in the Cage: Guatianaui Odyssey* sortzeko. Dokumental horretan, *Hartz zuriaren Urteari* buruzko performancearen hainbat aurkezpen eta ikusleek lanari egindako erreakzioak ikus daitezke.

2012an, performancearen 20. urteurrena ospatzeko, Fuscok hainbat grabatu egin zituen, XIX. mendeko estilo grafikoaren antzekoak, eta horiek "*performance horren nire memoriak irudikatzen dituzte, kamaran dokumentatu gabeak*."

### Beste performance batzuk

*Better Yet When Dead* (1997). Performance horrek "gizarte-entzierroa eta emakumeen gorputzen kontrola, eta batzuetan hitzez hitzeko kartzelaratzea, baita exekuzioa ere" erakusten ditu. *Better Yet*... bitan errepresentatu zuen Fuscok, lehen aldiz Kanadan eta gero Kolonbian; egunean hainbat orduz, hiru edo lau egunez. Performancean, Fusco isil-isilik zegoen hilkutxa batean, arrosaz eta satenez inguratuta, halako moldez non gorpu bat ematen baitzuen. Horretarako, arnasketa eta mugimenduak kontu handiz kontrolatu behar zituen.

*Stuff* (1996) Nao Bustamante artistarekin lankidetzan aritu zen. Lanean globalismoa eta kultura-estereotipoak aztertu zituzten, batez ere emakumeekin eta elikadurarekin zerikusia zutenak. Piezak lotura bat ezartzen du kanibalismoari egindako erreferentzia historikoen eta harreman geopolitiko garaikideen artean. *Stuff* Highway Performance Space-k eta Londresko Arte Garaikidearen Institutuak enkargatu zuten, eta Glasgoweko National Review of Live Art-en estreinatu zen nazioarteko bira bat egin aurretik.

The Last Wish/ Azken desira (1997) lana Kuban aurkeztu zen 1997ko La Habanako Biurtekoan, eta Fusco tartean zegoen, hiltzat jota. Performancean, belazio katoliko tradizionaleko zeremonia bat aurkeztu zuen. Artista areto bateko pisuan zegoen, izara zuri batean bilduta eta lore eta kandelaz inguratuta. *Better* Yeten bezala, Fusco geldirik egon zen emanaldian, bizitzaren eta heriotzaren arteko lerroa desitxuratzeko. Etzanda zegoen gelaren atarian, kartel bat jarri zen performancearen izenburuaren izenarekin, Fuscoren amonaren beraren "azken desira" bete gabeari buruzkoa, baita Kubako erbesteratu askorena ere, lurpean sartzeko Kubara itzultzeko desira.

2000. urtean *The Postponed Event/* Bertan behera gelditutako ekitaldia performancea aurkeztu zuen, Kuban, Habanan egon zen bitartean. Lan horretan feminitatearen eta heriotzaren esplorazioa jarraitu zuen. Azken desira lanean bezala, Biurteko baten zati gisa ere egin zen, baina ordukoan *El Espacio Aglutinador* galeriatik kanpo. Aurreko performanceetan ez bezala, Fusco ez zen heriotza bera irudikatzen ari, hileta baizik. Pertsona bizi eta bizidun gisa aurkezten zen, bularreraino bertikalki lurperatuta, galeriako soropilean, "erbestealdia" irudikatuta, Kubako lurrean lurperatuta. Hiru orduz egon zen horrela, ilunabarrean hasi eta karta bera behin eta berriz idatziz, eta kopiak eman zizkien behatzaileei:

> "*Maiteok, gutun hau idazten ari naiz bizirik nagoela esateko. Urte askoan beldur nintzen, egia esaez gero, beste emakume bat nire izenean lurperatu zutela sufritu egingo zenuela. Jadanik ezin dut jasan bizi naizela ez esatea. Ez da egun bat igaro zurekin ametsik egin gabe. Zorionez, nire partidan izandako esperientzia ikaragarritik indarberritu naizela esan dezaket. Berri gehiago bidaliko ditut laster. Maitasunez, C."* 
> 
> Gutun honetan Fuscoren beste obra bateko idazkia egokitu zen, The Incredible Disappearing Woman (2000) izeneko ekitaldi bateko obra batekoa.
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Coco Fusco | IDIS.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** Carlson, Marvin.  (2004). *Performance: a critical introduction.*  ISBN 978-1-136-49872-5. PMC 865578914. (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. 1 2 3   «Coco Fusco by Elia Alba - BOMB Magazine» *bombmagazine.org*.
4. ↑   «Coco Fusco» *FLORA*.
5. ↑   «Coco Fusco - Artists - Alexander Gray Associates» *www.alexandergray.com*.
6. ↑  Amich 2009-10.
7. ↑   **(Ingelesez)** Amich, Candice.  (2009-10). «Playing Dead in Cuba: Coco Fusco's Stagings of Dissensus1» *Theatre Research International* 34 (3): 267–277. doi:10.1017/S030788330999006X. ISSN 1474-0672. (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).
8. ↑   «Cuban Artists at the Venice Biennale» *Cuban Art News*.[*Betiko hautsitako esteka*]
9. ↑   «2008 WHITNEY BIENNIAL» *web.archive.org* 22 de julio de 2016.
10. ↑   «Coco Fusco» *Yale School of Art*.
11. ↑   «Autoridades prohíben la entrada a Cuba de la artista Coco Fusco» *ADN Cuba*.
12. 1 2 3   **(Ingelesez)** Acampora, Christa Davis; Cotten, Trystan T.  (2007). *Unmaking race, remaking soul: transformative aesthetics and the practice of freedom.*  State University of New York Press ISBN 978-1-4356-2685-0. PMC 191914877. (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).
13. 1 2 3 4   Amich, Candice.  (2009/10). «Playing Dead in Cuba: Coco Fusco's Stagings of Dissensus1» *Theatre Research International* 34 (3): 267–277. doi:10.1017/S030788330999006X. ISSN 1474-0672..
14. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Taylor, Diana.  (2015). *El archivo y el repertorio.*  Editorial Universidad Alberto Hurtado ISBN 978-956-9320-83-5. PMC 1083468408. (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).
15. ↑   Rago, Carmela. «Specimens From the New World» *Chicago Reader*.
16. ↑   «The Couple in the Cage: Guatianaui Odyssey | Video Data Bank» *web.archive.org* 3 de abril de 2018.
17. ↑   «Coco Fusco, Guillermo Gómez-Peña, Paula Heredia» *veniceperformanceart.org*.
18. ↑   Fusco, Coco.  (febrero de 2012). «Still in the Cage. Two Undiscovered Amerindians Twenty Years Later» *Modern Painters*.
19. ↑   Schultz, Stacy E..  (2008). «Latina Identity: Reconciling Ritual, Culture, and Belonging» *Woman's Art Journal* 29 (1): 13–20. ISSN 0270-7993..
20. ↑   Fusco, Coco; Bustamante, Nao.  (24/1997). «STUFF» *TDR (1988-)* 41 (4): 63. doi:10.2307/1146661..
21. ↑   Weatherston, Rosemary.  (1 de diciembre de 1997). «Stuff (review)» *Theatre Journal* 49 (4): 516–518. doi:10.1353/tj.1997.0106. ISSN 1086-332X..
22. ↑   **(Ingelesez)** Fusco, Coco.  (2013-10-11). *The Bodies That Were Not Ours: And Other Writings.*  Routledge ISBN 978-1-136-40324-8. (Noiz kontsultatua: 2022-08-22).

Bibliografia
------------

* Acampora, Christa Davis; Cotten, Trystan T. (2007). Unmaking race, remaking soul : transformative aesthetics and the practice of freedom. State University of New York Press. ISBN 978-1-4356-2685-0. OCLC 191914877. Consultado el 15 de mayo de 2020.
* Amich, Candice.  (2009-10). «Playing Dead in Cuba: Coco Fusco's Stagings of Dissensus» *Theatre Research International* 34 (3): 267–277. doi:10.1017/S030788330999006X. ISSN 0307-8833..

Kanpo estekak
-------------

* Coco Fuscoren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5139737
* Commonscat Multimedia: Coco Fusco

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70538503
* ISNI: 0000 0000 8261 0144
* BNF: 15057625k (data)
* GND: 123865670
* LCCN: n89636531
* Tabakalera ID: 76300
* SNAC: w6qg2nxw
* SUDOC: 069127697
* ULAN: 500294262
* UB: a1396179
* Open Library: OL458960A
* RKD: 410371

 |

* Wd Datuak: Q5139737
* Commonscat Multimedia: Coco Fusco