San Kalistoren katakonbak, Erroman
**Katakonbak** (ziur aski grezierako κατά κυμβής, *katà kymbès*, "*leize azpian*" edo *"indusketa azpian"*) lehen kristauen lur azpiko kanposantuak ziren. Jende askoren hilobi guneak ziren. II. mendetik V. menderarte eman ziren kristautasuna garatu zen gune batzuetan. Ezagunenak, edo jatorrizkoak, Erromako *San Sebastiano fuori le mura* (San sebastian harresiz kanpokoa) edo *San Sebastiano ad Catacumbas* elizaren inguruan daudenak dira.

Hedaduraz, *katakonba* elkarlotuta dauden lurpeko leize edo lekuak izendatzeko erabili izan da, batez ere hildakoak lurperatzeko. Ezagunenak Pariskoak, Palermokoak eta Limakoak dira.

Historia
--------

II. menderarte, kristauak paganoekin batera lurperatzen ziren. Baina katakonbak sortu zirenean, kristauak han lurperatzen ziren, honela talde batetako partaide zirela azpimarratuz (idei garrantzitsua beraientzat). V. mendetik aurrera, bertan behera utzi ziren, jendea ez baitzen gurtzera joaten eta hilobiraketak gaur egun ezagutzen ditugun kanposantuetan eginten hasi zirelako. XVI. mendean berreskuratu ziren eta XIX. mendean hasi ziren errespetatzen eta zuten garrantzia ematen ez kristautasunaren ikuspuntutik bakarrik, baizik eta ikuspuntu historiko-artistiko batetik ere.

Non eta nola
------------

Hiriko harresietatik kanpo (legeak esaten zuen bezala) eta bideetatik gertu egiten ziren.

Korridore estuak ziren, *ambulacri*ak, labirintu itxurarekin. Hauetan aldeetako ormetan nitxo edo *loculi*ak egiten dira: nitxo laukizuzenak.
Orokorrean gorpuak maindireekin estaltzen ziren eta lauzekin nitxoa ixten. Normalean nitxo bakoitzeko gorpu bat izaten zen, baina badira bi eta hiru sartu zituztenak ere (*loculi bisomus* edo *trisomus*). Hormetan toki gehiagorik etzenean lurrean hilobiratzen zituzten.

Dirudienez, kristauek, Erroma kanpoan zeuden harrobi utziez baliatu ziren. Bertan tufa edo puzzolana harriak topatu zituzten eta hauek erabili. Hauen ezaugarriak onak ziren, hoietako bat biguntasuna zelarik. Harrobi horietako pasadizoak ere erabili zituzten beraien katakonbetan ere.

Ezagutzen diren katakonben izenen jatorria ezberdina izan daiteke. Alde batetik, lurraren jabearen izena jartzen zioten. Beste izendatzeko modua izan daiteke Santuren bat lurperauta badago, aren izena hartuko du. Azkenik norbaitek eraiki edota handitu bazuen, sustatzailearen izena har zezakeen.

Hilobiratzea
------------

Artzain Onaren irudia, III. mendea, Piscilla katakonbetan
Kristauentzat ideia garrantzitsua zen *inhumazio* edo ehorzketa egitea. Paganoen munduan gehien egite zena *crematio* edo errausketa izaten zen, baina kristauek gorpua gorde behar izaten zuten. II eta III. mendeen artean, ez dago argi zergatik, paganoek ere ehorzketa egiten zituzten, errausketa utziz. Batzuk diote kristauen eraginagatik izan zela. Badirudi, goi mailako jendea hasi zela horrelakoak egiten.

Margogintza
-----------

Katakonbetako hormetan margogintza ugaria topatu izan da. Freskoa erabiltzen zuten teknika bezala eta gai ezberdinak irudikatzen zituzten. Orokorrean *Ordo comendationis animae* gaiak izango dira, salbamenerako paradigmak.

Ikus, gainera
-------------

* Domus Ecclesiae
* Arkitektura paleokristaua
* Arte paleokristaua

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Katakonben historiaren sarrera orokorra
* **(Italieraz)** Kristau katakonbak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172896
* Commonscat Multimedia: Catacombs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236988615
* BNF: 13162750z (data)
* GND: 4029914-4
* LCCN: sh85020771
* NKC: ph367680
* AAT: 300000367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172896
* Commonscat Multimedia: Catacombs