recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Piccolo corpo*** (euskaraz, *Gorputz txikia*) 2021eko Laura Samanik zuzendutako film italiarra da, osoki friulieraz eta venezieraz grabatua. Gidoia idatzi zuen Samanik berak, Marco Borromei eta Elisa Dondirekin bartera. Aktore nagusiak dira Celeste Cescutti eta Ondina Quadri.

2021eko Cannesko zinemaldian aurkeztu zen Kritikaren Nazioarteko Asteko lehiaketan eta Turingo 39. zinemaldian lehiaketaz kanpo.

Filma Friuli Venezia Giulian eta Veneton filmatu zen, zehazki protagonistaren bidea Caorle eta Bibioneko aintziratik Carnia eta Trevisoko mendietara doa.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Italia 1900. urtean. Agata gaztearen haurra hilda jaio da, eta, beraz, Linbora kondenatua izan da. Agatak mendietan leku bat dagoela jakiten du, non kondairak dioenez, haurtxoa oraindik bataiatua izan daitekeen. Helburu horrekin, bidaia bat hasiko du alabaren gorputz txikia kutxa batean ezkutatuta duela. Bidaia horretan Lince ezagutuko du, laguntzeko prest dagoen pertsonaia misteriotsua eta abentura batean murgilduko dira, ezinezkoa dirudien mirari baten bila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «SMALL BODY / PICCOLO CORPO» *europeanfilmawards.eu* (Noiz kontsultatua: 2023-06-14).
2. ↑    Encodings, via Euskal. «Piccolo Corpo» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110854681

 |

* Wd Datuak: Q110854681
**Paresiera** (bere hiztunek **Haliti-Paresi** edo **Paresi-Haliti** deitua) Brasilen hitz egiten den Arawak hizkuntza bat da. Gutxi gora behera 2.000 paresi daude, eta horietatik 1.800 inguruk (populazioaren %90 inguru) hitz egiten du paresiera. Mato Grosso estatuan bizi dira paresi gehienak, eta zehatzago izanda bederatzi lurralde indigenatan: Rio Formoso, Utiariti, Estação Parecis, Estivadinho, Pareci, Juininha, Figueira, Ponte de Pedra eta Uirapuru.

Hizkuntza ez dago laster desagertzeko arriskuan. Eguneroko domeinu askotan erabiltzen da, baina ez da transmititzen belaunaldien artean, eta hiztun askok portugesa hartu dute hizkuntza nagusi gisa. Portugesa hezkuntzan eta osasungintzan erabiltzen da, eta brasildar kultura paresien artean hedatzen ari da, euren hizkuntza eta praktika kulturalak alboratuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Paresi» *Ethnologue* 2019-11-19 (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Brandão, Ana Paula Barros.  (2014-05). *A reference grammar of Paresi-Haliti (Arawak).*  (Noiz kontsultatua: 2020-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3504312

 |

* Wd Datuak: Q3504312
**San Juan Chamula tenplua** edo **San Joan Bataiatzailearen tenplua** Mexikoko Chiapas estatuko Chamula herrian dagoen XVI. mendeko eliza da. Oso ezaguna da bere izaera sinkretikoari esker; bertan, kristautasunaren itxuraren azpian Tzotzil herriak konkista aurreko erritoak eta zeremoniak egiten dituzte. Apaiz katolikoak ez dira elizan ikusten eta gurtzen diren santuen atzean ez da zaila antzineko jainkoak ikustea.

Ezaugarriak
-----------

San Joan Bataiatzailearen tenplua arkitektura kolonialekoa da. Fatxada zuria du, turkesa eta berde koloreko arku batekin; hiru kanpaiez osatutako kanpai-horma batekin amaitzen da. Bere atea edo portada lore eta zirkulu formako irudiekin apainduta dago, berde eta urdinez margotuak, horizko xehetasunekin, morearekin eta abarrekin. Eliza bakanetakoa da, estilo prehispanikoko apaingarriak dituena.

Chamulako tenpluak 15 metroko zabalera eta 62 metroko luzera du gutxi gorabehera; egurrezko estalkia du. Bertako komunitateko zeremonia-gune garrantzitsuena da, Tzotziles Indigena gehienek otoitz eta erritu erlijiosoak egiten dituzten lekua.

Ohiturak
--------

Barrualdean ez dago esertzeko eta otoitz egiteko jarleku tradizionalik: herritarrek belaunikatu eta otoitz egiten baitute. Giro mistiko oso berezia sortzen dute, XVI. mendeko ebanjelizazioaren eta maia herriaren erlijio sinesmenen arteko nahasketa diren erritualak egitean. Fededunek hainbat tamainuko kandela koloreanitzen aurrean otoitz egiten dute. Lurra ere pinu adarrez ia erabat estalita dago, indigenek zuhaitz hori sakratutzat jotzen baitute.

Santuen irudiek ispiluak dituzte, eta aitorpena santuetako baten aurrean modu pertsonalean egiten da; ispilua fededuna islatzeko da.

Eliza barruan argazkiak egitea debekatuta dago.

Mayordomoak
-----------

San Juan Chamulan egiten diren erritoen ezinbesteko protagonistak dira. Urte bete santu baten zerbitzura daude eta lan horretan diru asko ordaindu dezakete baina horrela santuen laguntza lortzen dute. Mayordomoek santuak zaintzen dituzte, musika jotzen dute eta egiten diren zeremonietan parte hartzen dute.

Iruditegia
----------

* Barruan argazkiak egitea debekatuta dago.Barruan argazkiak egitea debekatuta dago.
* Atari nagusia.Atari nagusia.
* Kanpaien bidez hildakoekin komunikatu egiten dira.Kanpaien bidez hildakoekin komunikatu egiten dira.
* Egurrezko gurutzea, elizaren ikurra.Egurrezko gurutzea, elizaren ikurra.
* San Juan Chamula elizaren mayordomoak.San Juan Chamula elizaren mayordomoak.
* Mayordomoak santua elizan sartzen.Mayordomoak santua elizan sartzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  .
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* San Juan Chamula

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Eliza barruan egindako bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115047755
* Commonscat Multimedia: Templo de San Juan Chamula

---

 |

* Wd Datuak: Q115047755
* Commonscat Multimedia: Templo de San Juan Chamula
Atletismorako pertika multzoa.
**Pertika** 4 eta 5 metro arteko luzera duen barra bat da, pertika jauzian erabiltzen dena. Antzina, banbu edo metalezkoak izaten ziren. Egun, berriz, beira zuntz eta karbonoarekin egiten dira. Erabilienak, beira zuntzezkoak dira, hauek, karbonoz eginikoak baino malgutasun handiagoa baitute.

Pertikek, gogortasun maila ezberdinak dituzte. Gogortasuna adierazten duen zenbakia zenbat eta handiagoa izan, hainbat eta bigunagoa da pertika. Honela, 23 zenbakia daroan pertika, biguna da, eta 15a daramana, berriz, gogorra. Badago pertikaren gogortasuna neurtzeko beste modu bat ere: Pertika frogatua izan den libra kopurua. Munduko gogorrena, UCS Spiritek eskainitakoa, gizonezkoen egungo munduko errekorra duenak jauzi egiteko erabiltzen zuenak du: Sergei Bubkak, alegia. Pertika honek, 220 libra edo 100 kiloko gogortasuna du. Jakina, zenbat eta handiagoa izan zenbakia, gogorragoa da pertika. Honela neurtzeak duen arazo bakarra, bi pertikak luzera berbera eta libratan gogortasun berbera izan dezaketela baina benetako gogortasun ezberdina izan dezaketela da, eta, beraz, gomendagarria da gogortasuna benetako gogortasunean neurtzea, eta ez libratan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2561970

 |

* Wd Datuak: Q2561970
***Santa Katalina Alexandriakoa*** (italieraz *Santa Caterina d'Alessandria*) Caravaggio margolari italiarraren lana da. 1597an margotu zuen eta gaur egun Madrilgo Thyssen-Bornemisza Museoan ikus daiteke. Bitxikeri moduan Espainian dauden Caravaggioren lau margolan seguruen artean dagoela esan dezakegu (besteen egiletza ez dago garbia).

Historia
--------

Margolan hau urtetan Erromako Barberini jauregian egon zen jarrita. Jauregi hori, izena dioen moduan, Barberini familia ospetsuarena zen. 1930. urtearen inguruan Benito Mussoliniren gobernuak Barberinitarren arte-lan batzuk Italiatik kanpora eramateko baimena eman zuen, tartean hau; honekin batera Albrecht Dürerren *Jesus doktoreen artean* margolana ere joan zen. Geroztik biak Suitzako galeria batean egon ziren. Azkenik, berriro biak ere Thyssen-Bornemisza familiak erosi zituen. 1992tik Madrilgo Thyssen-Bornemisza Museoan kokatu ziren.

Azterketa
---------

Margolan honek Katalina Alexandriakoaren irudia erakusten du, gorputz osoz. Maxentzio enperadoreak (306-312) Katalina torturatzeko eta hiltzeko agindua eman zuen; azkenik burua moztu zioten. Margolan honetan Katalina haren torturan erabili ziren tresnekin agertzen da, eskuetan haren burua mozteko erabiliko zuten ezpata tartean, baina haren aurpegiak ez du hori erakusten; alderantziz, goxotasuna eta lasaitasuna dario. Janzkera, bestetik, herriko neska batena da. Lan hau Caravaggiok geroago Erromako elizetarako egingo zituen lan ospetsuen atarikoa izan zen. Orokorrean kolore ilunak dira nagusi eta argia gorputz enborrean eta aurpegian biltzen da; efektu hori alkandoraren zuritasunak indartu egiten du. Buruan Katalinaren santutasuna adierazten duen aura ikus daiteke.

Bibliografia
------------

* CARRASAT, Patricia: *Maestros de la pintura*, Spes, S.L.2005. ISBN 84-8332-597-7

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: ArteHistoria.com webguneko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2627034
* Commonscat Multimedia: Saint Catherine of Alexandria by Caravaggio

---

 |

* Wd Datuak: Q2627034
* Commonscat Multimedia: Saint Catherine of Alexandria by Caravaggio



1. ↑  Dureroren sinadura gero deskubritu zen.
**Santa Katalina** Bergaran dagoen baseliza da, Azkarruntz auzoan kokatua, tontor batean, Santa izeneko baserriaren ondoan eta "Bergarako Labe Garaietako" jatorrizko instalazioen aurrealdean.

2000ko uztailaren 5ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano laukizuzena, ekialdetik mendebalderako orientazioa (E-M), isurki biko estalkia eta gailurra fatxadarekiko elkarzuta ditu. Eraikinaren behe aldeko herena harlanduxkaz egina dago eta gainontzekoa harlangaitzez. Eskantzuak harlanduz eginak daude. Eraikina ia itsua da. Fatxada nagusian dago sarbidea dobela itxurako arku zorrotz baten pean, inposta-lerroa behean da, giltzarria du, zortzi dobela eta harlanduzko leihozangoak. Horrez gain honako bao hauek ditu: ipar aldeko altxaeran gezileiho bat, gaur egun itxita dagoena, eta bao leihoburudun bat. Hegoaldeko fatxadan ere aipatu berria denaren antzerako bao leihoburudun du.

Bergarako Santa Katalina (edo Kristo Salbatzailea) ermitako atariaBergarako Santa Katalina (edo Kristo Salbatzailea) ermita XV. mendekoa da. Gaur egin ez da erabiltzen.
Baseliza gotiko berantiarrekoa da, nabe bakarrekoa, burualde laua du. Petraldun zureriaz estalia dago eta solairuaren zati handia okupatzen duen korua du; koruaren aurre aldea ohol mihiztatuz egina dago eta berari eusten zentratutako zutabe bakarra du.

Presbiterioa zur gordinez estaliz apainduta dago, eta burualdeko murruaren zati bat ere horrela estalita dago. Aldarea kanoi erdiko gangatilak estaltzen du; gangatila petral kurbatuz egina dago eta beren gainean pintatu gabeko zur bistatuz egindako ohol mihiztatuak dituzte. Aipatutako guztia estalkitik eskegita eta alboetako murruetan bermatuta dago, hauts babesle gisa jarrita, aldarea modu egokian babesteko moduan. Garaipen arkua arku txikiz eta merloiez jantzitako *guardamalleta* batek apaintzen du, atzeko hormako taula-erregistroetako junturak estaltzen dituzten oholtxo almenatuen antzekoa dena.

Akaberak egiteko materialak direla eta, apareilua entokatua eta kareztatua da, zorua tamaina handiko kareharrizko lauzaz estalia dago. Arotzeriako elementu guztiak bistan uzten dira inolako tratamendurik gabe.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Santa Katalina baseliza. Fitxa. Eraikitako Ondarea. Kultura Ondarea. Kultura eta Hizkuntza Politika Saila
* Santa Katalina ermita. Bergarako baserriak - Caseríos de Bergara.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8777172

 |

* Wd Datuak: Q8777172
**Josefa Sanz Batista**, izen artistikoa **Pepita Sanz** (Toledo, 1881 – Bartzelona, 1928ko maiatzaren 31) nafar abeslari lirikoa izan zen.

Bizitza
-------

Josefa Sanz Batista Toledon jaio zen 1881ean. Mariano Sanz Escartín atarrabiar militarra­ren eta Maria Luz Batis­ta y Ribero kubatarraren alaba zen, eta Cesáreo Sanz Escartínen iloba. Haurtzaroa Lizarran igaro zuen, aita bertara igorri baitzuten. Nafarroan hasi zituen kantu ikasketak, eta Madrilgo Goi Mailako Errege-Musika Kontserbatorioan jarraitu. Ondoren Parisera joan zen Antonio Baldellirekin ikastera.

1903an egin zuen debuta, Brescian, Vincenzo Belliniren *La sonnambula* operarekin. Ondoren, Milango Teatro Liricon eta Nizako Palais de la Jetéen aurkeztu zen, Gioachino Rossiniren *Sevillako bizargina* abestuz. 1905ean, Alessandro Boncirekin kantatu zuen Londresko Covent Gardenen, arrakasta handia bilduz. Porton eta Lisboan ere oso harrera beroa jaso zuen, baina bolada batez agertokiak alde batera utzi zituen, ama gaixotu eta zaintzera joan baitzen.

1901eko, 1905eko eta 1907ko Sanferminetan Gaiarre antzokian kantatu zuen; Pablo Sarasate, Santa Cecilia orkestra, Orfeón Pamplonés, Pilar Mitxelena harpa jotzailea eta Santos Laspiur pianista izan zituen lagun. 1913an, *Mirentxu* operaren paper nagusia abestu zuen Bartzelonako Liceun Bilboko Koral Elkartearekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Leache, Elena. *Mujeres que la historia no nombró: Josefa Sanz Batista.*  pamplona.es (Noiz kontsultatua: 2022-06-30).
2. 1 2 3    *La "Gilda" de mañana.*  La Correspondencia de España, 1912-1-14, 5. orrialdea, hemerotecadigital.bne.es (Noiz kontsultatua: 2022-7-1).
3. ↑    *Female Vocal 78rpm Records: 0666 - 1085.*  norpete.com (Noiz kontsultatua: 2022-7-2).
4. ↑    *New-York tribune. [volume* (New York [N.Y.]), 11 June 1905. *] Chronicling America: Historic American Newspapers. Lib. of Congress, chroniclingamerica.loc.gov (Noiz kontsultatua: 2022-7-2)**.*
5. ↑    *La srta Sanz Escartin.*  *La Correspondencia de España*, 1911-6-9, 1. orrialdea, hemerotecadigital.bne.es (Noiz kontsultatua: 2022-7-1).
6. ↑   Sánchez Ekiza, Karlos. *Sanz Batista, Josefa.*  Enciclopedia Auñamendi [on line], 2022, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2022-7-1).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104586157
* Commonscat Multimedia: Pepita Sanz

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 106824
* GEN: 18599

 |

* Wd Datuak: Q104586157
* Commonscat Multimedia: Pepita Sanz
**Pieter Verbrugghen I.a** (baita izen hauekin ezaguna: *Pieter Verbruggen I.a*, *Peter van der Brugghen I.a*, *Pieter van der Brugghen I.a*, *Peter Verbrugghen I.a*, *Peeter Verbrugghen I.a*) (Anberes, 1615 – *Ib.*, 1686). flandriar eskultore barrokoa izan zen.

Bizitza
-------

1625 urtean Simon de Neefen gidaritzapean eskulturgintzan hasi zen, azken hau 'antijcsnijder' (apaingarrien eskultorea) izaki. Ondoren Erasmus Quellinus I.arekin lan egin zuen eta 1641 urtean, haren alabarekin ezkondu zen. Ezkontza honen bitartez Artus Quellinus Zaharraren senide bihurtu zen, Anberesko eskultore nagusia bera. Emaztea 1662 hil eta 1665 urtean bigarrenez ezkondu zen, oraingo honetan Elisabeth Lemmensrekin.

Seme alabak izan zituen, horietako bi eskultore sonatuak, hots, Pieter Verbrugghen II.a eta Hendrik Frans Verbrugghen. Alaba Suzanna, Peeter Meesens eskultorearekin ezkondu zen.

Bere ikasleetako batzuk belaunaldi berriko flandiar eskultore famatuak izan ziren, hala nola, Joannes Boecksent, Jan Klaudio de Cock, Martin Desjardins, Bartholomeus Eggers, Jan-Lucas Faydherbe, eta Pieter Scheemaeckers.

1662 urteko *Cornelis de Bie*ren artisten zerrenda liburuan aipatua da, bere erretratua eta guzti.

Lan
---

Flandriar Goi Barroko estiloan lan egin zuen, Artus Quellinus Zaharrarekin elkarlanean ikasitako estiloa hain zuzen ere. Bere lanak nahiko estatikoak eta irudiek potolo kutsua dute.

Pieter Verbrugghenek bukatu zuen Anberesko katedraleko organoaren aurrealdeko dekorazioa,  Erasmus Quellinus II.ak egindako diseinuaren arabera. Horrez gain bera eta bere lan-taldeak Anberesko San Pablo Elizako haritz zurez egindako aitorlekuak egin zituzten (1658tik 1660ra).1670 urtean  Artus Quellinus Zaharrarekin batera eta Pieter Verbrugghen II.a semearekin batera, aldare nagusiaren diseinua ere egin zuten.

Lierreko San Gummarus Elizako pulpitua ere bere lan ezaguna da. Pulpituaren jatorrizko diseinua Erasmus Quellinus Iek egin zuen baina zendu ostean, Artus bere semeak aldaketa txiki batzuk egin zizkion eta Pieter Verbrugghenek diseinua burutu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Pieter Verbruggen[*Betiko hautsitako esteka*] at Herbehereak Institutua Artearen Historia **(Nederlanderaz)**
2. 1 2 3  Iris Kockelbergh.
3. ↑  Het Gulden Kabinete, p 530 **(Nederlanderaz)**
4. ↑  Historia organo nagusia Anberes Katedrala.
5. ↑  De biechtstoelen van de Sint Pauluskerk Amberes on Lukas Arte Flanders **(Nederlanderaz)**
6. ↑  Pulpitu San Gummarus Eliza Lier **(Nederlanderaz)**
7. ↑  Helena Bussers, *De baroksculptuur en het barok* at Openbaar Kunstbezit Vlaanderen **(Nederlanderaz)**

Gehiago irakurri
----------------

* Baldinucci, Filippo.  (1728). *Notizie de' Professori del Disegno, Da Cimabue in qua, Secolo V. dal 1610. al 1670. Distinto in Decennali.*  Stamperia S.A.R. per li Tartini, e Franchi, 379 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7192837
* Commonscat Multimedia: Pieter Verbrugghen I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 122221008
* ISNI: 0000 0000 8066 195X
* GND: 12259357X
* LCCN: no2015129087
* RKD: 80109

 |

* Wd Datuak: Q7192837
* Commonscat Multimedia: Pieter Verbrugghen I
**Segurako zubia** (portugesez: *Ponte de Segura*; gaztelaniaz: *puente de Segura*) Erjas ibaia zeharkatzen duen zubia da, II. mendean, Trajano enperadorearen agintaldian, eraikia. Idanha-a-Nova (Castelo Branco) eta Alcántara (Cáceres) batzen ditu.

Zubia Erjas ibaiak amildegian egin duen ebaketaren gainean eraiki ziten. Fabrikak kanoi-gangadun bost arku ditu, erdikoak 10,5 metroko argia du, alboko lau arkuetatik 7,5 metrokoa baino handiagoa; bere aparailua granito arrosazko kuxin-formako harlanduz egina da, 2,85 metrotik 3 metrora bitarteko sekziokoa. Ibaiertzetako bi arkuak jatorriz erromatarrak dira, pilare guztiak bezala; beste hiru arkuak, berriz, Erdi Aroan eta Aro Modernoan berreraiki zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Durán Fuentes, Manuel.  (1996). *Puentes romanos peninsulares: tipología y construcción.*  Centro de Estudios y Experimentación de Obras Públicas, CEDEX.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7228143
* Commonscat Multimedia: Puente de Segura

---

* **Ondare historikoa**
* SIPA: 9310

 |

* Wd Datuak: Q7228143
* Commonscat Multimedia: Puente de Segura
***L’Enseignement mathématique*** matematika eta matematika hezkuntzarako aldizkaria da. 1899an sortu zuten Geneveko Henri Fehr-ek eta Pariseko Charles-Ange Laisant-ek elkarrekin editore-buru gisa. Laisant 1920an hil zenean, Adolphe Buhl-ek ordezko editore kargua hartu zuen. Buhl 1949an hil zen eta Fehr 1954an hil zen — ordutik aldizkaria Geneveko Unibertsitatearekin lotuta egon da—. Matematika Heziketako Nazioarteko Batzordearen (ICMI) aldizkari ofiziala da.

Aldizkariaren izena gorabehera, matematikako heziketari buruzko artikulu gutxi argitaratzen ditu, baina matematikako berrikuspenen gaineko artikuluak, ikerketa matematikoak eta matematikaren historiari egindako ekarpenak bai.

60. liburukitik (2015) artikuluak Europako Matematika Elkarteak argitaratu ditu.

Duela bost urte baino gehiago argitaratutako artikuluak eskuragarri daude doan sarean. Artikuluak ingelesez edo frantsesez agertzen dira. Bigarren Mundu Gerra baino lehen, artikuluak frantsesez zeuden.

Aldizkariaren 38. liburukiak 1939-1942 urteak hartzen ditu. 1942an argitaratzea eten egin zen eta 1942-1950 urteetako 39 liburukiarekin berriro hasi zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  L'Enseignement mathématique, Official website
2. 1 2  L´Enseignement mathématique, European Mathematical Society Publishing House
3. ↑  L'Enseignement mathématique, U. S. Library Congress Online Catalog

Kanpo estekak
-------------

* *L'Enseignement mathématique*, hathitrust
* L’Enseignement Mathématique aldizkariaren bilakaera hasierako xedeetatik joera berrietark Fulvia Furinghetti-k egina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15749411
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0013-8584
* ZDB: 280657-5
* ACNP: 4714
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 4030

 |

* Wd Datuak: Q15749411
**Lamu uharteak** Kenya estatuan barne eta Somaliatik gertu dagoen uharte multzo bat da, Indiako ozeanoan. Uharte horien artean ezagunena Lamu da, Gizateriaren Ondare izendatua. Beste uharteak Pate, Manda, Kiwayu eta Toto Manda dira. Kiwayun Kiunga Itsas Erreserba Naturala dago. Mandan aireportu txiki bat dago.

Uharte hauetan aztarna arkeologiko interesgarriak daude, bereziki swahili kulturaren elementuak, esaterako Takwa eta Manda, Manda uhartean, Shanga Paten eta Shela Lamun. Uharteak, bestetik, mangladiz inguratuta daude eta aztarna arkeologiko horietara ailegatzeko itsasotik mangladien bitartez heldu behar da.

Txinatarrek uharte hauetan komertziatzen ibili ziren XV. mendearen inguruan. Ondorioz zenbait aztarna aurkitu da: portzelana antzeko objtuak, hilerri bat, herri baten aztarnak. Dena dela, deigarriena pertsona askoren itxura txinatarra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frank Viviano: "China's Great Armada, Admiral Zheng He". NATIONAL GEOGRAPHIC. Retrieved September 29, 2011.

Bibliografia
------------

* Allen, James de Vere: *Lamu, with an appendix on Archaeological finds from the region of Lamu by H. Neville Chittick*. Nairobi: Kenya National Museums.

 Kiwayuu uhartea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q618573
* Commonscat Multimedia: Lamu Archipelago

---

 |

* Wd Datuak: Q618573
* Commonscat Multimedia: Lamu Archipelago
Pilote aurrefabrikatu baten iltza.
**Pilotea** eraikuntzan erabiltzen den zimendu sakoneko elementua da. Eraikuntzen zamak eusten dituen lurreko geruza sakonegi dagoenean eta, horren ondorioz, azaleko zimendu arruntak —zapatak, zimendu-putzuak edo zimendu-lauzak— erabili ezin daitezkeenean egokitzen dira piloteak, horrela gainean duten karga, lur egonkor zein zurrun horretara bideratuz.

Bertikalean ezartzen diren zilindro itxurako zimenduak dira, eta amaieraren arabera, lur zurrunean atxikituta ala ez, egon daitezke. Lur zurrunarekin bat lan egiteko, kono itxurako punta egiten zaio, honek duen punta zorrotza bertan hobeto sartzen delako. Ez badu punta zorrotzik, lurzorura zuzenean igortzen ditu kargak marruskadura bidez. Zimendu hauetara transmititzen dira gaineko pilare, entzepatu zein lauzetatik datozen kargak.

Antzina zurezkoak eraikitzen baziren ere, gaur egun ohikoenak hormigoizkoak dira, aurrefabrikatuak zein *in situ* egindakoak. Aurrefabrikatuak kolpez iltzatu ohi dira; *in situ*koak, berriz, hainbat teknika erabiliz, atorraren arabera, berreskuragarria ala berreskuraezina izan baitaiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1374167
* Commonscat Multimedia: Deep foundations

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11959342t (data)
* GND: 4173981-4
* NKC: ph674206
* AAT: 300000923

 |

* Wd Datuak: Q1374167
* Commonscat Multimedia: Deep foundations
**Santa Kiteria baseliza** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen baseliza katoliko bat da, San Julian mendietan dago(orain maiz baselizaren omenez Santa Kiteria mendiak izenez deituak). Nahiz eta antzinako zaharragoa izan, gaur egungo eraikina XIX. mendearen hasieran eraiki zen.

Eraikina
--------

Santa Kitera baseliza peraltatutako nabe bakar batez osatua dago. Bere aldarearen gainean Santa Kiteriaren irudia dago.

Historia eta kronologia
-----------------------

* **Lehenbiziko baseliza** (XII. mendea?, XIV-XIX. mendeak)

Bere sorreraren data ezezaguna da, jada 1373an lehenbiziko aldiz aipatua delarik, aipamen honetan San Julian mendietan kokatua zegoela zehazten da, Albeako landa zabalari begira. 1813an Francisco Espozek antzinako baseliza erautsi eta gerora berreraikia izan zen.

* **Gaur egungo baseliza** (XIX. mendea)

Antzinako baselizaren suntsiketa ondoren, 1816ean berria eraiki zen, hots, gaur egungoa. Baseliza hau 1909 eta 1923an zaharberritua izan zen. 1936 eta 1937 artean, Espainiako Gerra Zibilan zehar, gotoelku bilakatu zen. 1982an oso kaltetua zegoenez erabat zaharberritua izan zen.

Ikus gainera
------------

* Tuterako historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Yanguas y Miranda, M. (1823). Diccionario Histórico-Político de Tudela. Andrés Sebastiánen inprimategia, 336. orr.
2. ↑  Sainz-Pérez, M. (1913-1914). Apuntes Tudelanos. Castro Alava, J.R-ek zuzendutako argitalpena. (1969), Gráficas Mar, Tutera. 3 bilduma, 1430. orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5559057

 |

* Wd Datuak: Q5559057
*Artikulu hau baseliza motari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santutxu (argipena)».*
Arrasateko Uribarri auzoko santutxoa, Itxaropenaren Andre Mariarena.
**Santutxoa** Euskal Herriko eraikin erlijioso tipikoa da, baseliza txiki bat, santu baten irudia edo gurutze bat izan dezakeena, Espainian *umiliadero* edo umilategi baten parekoa, eta Kantabrian *santuco* esaten duten egituren berdintsua.

Herri sarreretan ohikoak dira, eta baita bide edo galtzada zaharren aldamenetan, esaterako Eibartik Arraterako bidean dauden hiru santutxoak.

Ohikoa da irekia izatea, edo itxia bada ere, barnealdea ikusi ahal izatea errejatik.

Iruditegia
----------

* Aitta Piela edo Pietatearen Kristo Santuaren baseliza (Lekeitio)Aitta Piela edo Pietatearen Kristo Santuaren baseliza (Lekeitio)
* Labrazako santutxoa, Araban.Labrazako santutxoa, Araban.
* Orbisoko santutxoa, Araban.Orbisoko santutxoa, Araban.
* San Ildefonso santutxoa, Eibarko basoetan.San Ildefonso santutxoa, Eibarko basoetan.
* Gurutze Santua, Idiazabalen.Gurutze Santua, Idiazabalen.
* Pasai Donibaneko Santutxoan ospakizun herrikoiaPasai Donibaneko Santutxoan ospakizun herrikoia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OEH - Bilaketa - OEH» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).
2. ↑    Sarasua, Asier. «Eibar, elementu etnografikoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

Ikus halaber
------------

* **Guruztoki**
* **Santuco**
**Sarah Gray Rafferty** (New Canaan, 1972ko abenduaren 6a) zinema eta telebistako aktore estatubatuarra da. Batez ere *Suits* drama legal telesailean Donna Paulsen paperagatik da ezaguna.

Lehen urteak eta hezkuntza
--------------------------

Rafferty lau alabako txikia zela hazi zen Riversiden, Greenwicheko (Connecticut) auzo batean. Ama, Mary Lee Rafferty, Jesusen Bihotzaren Komentuko eskolako ingeles departamentuko burua, eta aita, Michael Griffin Rafferty Jr. finantzetan eta oleoan aritzen dena, izan ziren arteekiko grina landu zutenak. Bere ahizpek Maura, Ann eta Constance dute izena.

Raffertyk Andover-eko (Massachusetts) Phillips Academy-n ikasi zuen, eta 1989an graduatu zen. Ingelesa eta drama ikasi zituen Hamilton College-n, antzerkia atzerrian ikasi zuen Erresuma Batuan eta Oxfordeko Unibertsitatean lehen urtean eta, 1993an Hamiltonen *magna cum laude* graduatu ondoren,  Yaleko Arte Dramatikoko Eskolan jarraitu zituen ikasketak. bertan Arte Ederretako Masterra lortu zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

Rafferty-ren senarra Aleksanteri Olli-Pekka Seppälä da, jatorri finlandiarreko estatubatuarra, Lazard Frères & Company- ko aktiboen kudeaketa unitateko baloreen ikerkuntzako analista da. 2001eko ekainaren 23an ezkondu ziren Greenwich-eko (Connecticut) St. Mary eliza katolikoan  eta bi alaba dituzte, Oona Gray (j. 2007ko urriaren 22a) eta Iris Friday (j. 2012ko urtarrila).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Weddings; Sarah Rafferty, Santtu Seppala.*  New York Times 2001eko ekainaren 24a.
2. 1 2   Hodenfield, Chris. *Perfectly suited.*  Greenwich Magazine.
3. ↑   Roberts-Grey, Brown.  (2013ko urtarrilaren 21a). *Sarah Rafferty: fitness 'suits' her.*  Yahoo! Health.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4391041
* Commonscat Multimedia: Sarah Rafferty

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243914661
* BNF: 178411167 (data)
* GND: 1217481281
* LCCN: no2012048717

 |

* Wd Datuak: Q4391041
* Commonscat Multimedia: Sarah Rafferty
**Lanparen Aroak** edo **Valarren Aroak** Tolkienen legendarium ospetsuan Erdialdeko Lurraldearen historiako aro bat dira, 33.530 eguzki urte hartzen dituena (3500 valar urte).

Lanparen Aroak da Ardan neur daitekeen lehen garaia. Valarrek Lurrean euren lanak amaitzen dituztenean hasten dira, Melkorren aurkako lehen guduaren ondoren, Tulkasen laguntzari esker garaitu zutena.

Aro honen hasieran Aulë Valar errementariak Valarren bi Lanpara erraldoiak sortu zituen: Iluin eta Ormal, bata Ardaren iparraldeko muturrean eta bestea ekialdeko muturrean (garai horretan Arda laua zelarik, eta ez borobila). Era berean Yavannak forma ematen die bere izakiei, olvarrak (landareak) eta kelvarrak (animaliak). Valar guztiek Ardaren sorrera, gutxi gora-behera jatorrizko planaren arabera amaitu zuten.

Orduan Valarrak poztu egin ziren eta jai bat ospatu zuten, non Tulkas Nëssa valierrarekin ezkondu zen. Une horretan ikusi zuen Melkorrek mendeku hartzeko unea, oraindik Valarrekin zeuden bere mendeko leialak berarekin deitu zituen eta Erdialdeko Lurraldearen iparraldean ezarri zen, Utumno gotorlekuan, berak propio eraikia. Hortik iluntasuna hazten joan zen, baina Valarrak euren jaian eta lanparen argiarekin ez ziren gainera zetorkien arriskuaz ohartu beranduegi izan zen arte, Melkorrek bi lanparak suntsitu zituenean eta Valarren aurka gerra egin zuenean, betirako Erdialdeko Lurraldetik kanporatuz.

Ordutik, Valarrak Aman kontinentera bizitzen joan ziren, gotortu egin zutena.

Valinorreko Bi Zuhaitzen sorrerarekin Zuhaitzen Aroak edo Izarren Aroak hasi ziren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ardaren sorrera** | **Erdialdeko Lurraldeko Aroak**Lanparen Aroetako 1-Lanparen Aroetako 3500 | Ondorengoa**Zuhaitzen Aroak** |
**Sarah Robertson**,  (Melrose (Scottish Borders), Eskozia, 1993ko irailaren 27a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sarah Robertson» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sarah Robertson» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48816785

 |

* Wd Datuak: Q48816785
**Lanotegi** Nafarroako Pirinioetan dagoen mendi bat da, Sorogain mendilerroan, Auritz inguruan. Bere garaiera 1081 metrokoa da, eta, hiru mendik baino osatzen ez duten Pirinioetako mendilerro honetako mendirik txikiena da.

Irispideak
----------

Casa Pablo izeneko mendi-aterpetik abiatuta, Gr-11ko seinaileak hartu behar dira, berriki margotua eta adierazia, Sorogain eta Auritz lotzen dituena, eta, Arbilleta izeneko tontortxotik gertu, izen bereko lepora iristen dena. Lepoan, GR-11 utzi behar da, eta gertu dagoen Txasperro mendiaren tontorra, ezkerretarantz, iparmendebalderantz jeitsiz PR-32tik Txasperro leporaino. Alanbre hesiaren inguruko bidezidor zatiak jarraituz, ezkerretarantz, iparmendebalderantz biratu ondoren, Lanotegiren tontorrera iristen da. Orain, Beraskuain izeneko lepora jeitsi ahal izango da, Sorogain mendilerroko mendirik garaiena den 1152 metroko garaiera duen Soroteporekin lotu edo hasierako puntura jaisteko. Kontrako aldera egiten da bidea, Beodegi eta Sorotepon hasiz gero, Txasperro eta Mendiaundirekin ere konbinatuz.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261859

 |

* Wd Datuak: Q12261859
***Paul Revereren gauerdiko ibilaldia*** edo ***Paul Revereren zamalkada*** (ingelesez: *The Midnight Ride of Paul Revere*) Grant Wood artista estatubatuarraren 1931ko margolana da. Paul Revere abertzalea deskribatzen du, 1775eko apirilaren 18ko gauerdian zaldiz egindako ibilaldia, Lexingtongo eta Conmudeko guduen aurretik abertzaleei britainiar armada zegoela jakinarazteko. New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean da. 2017az geroztik ez dago ikusgai.

Historia
--------

Pintura Cecil M. Gooch-ena izan zen Memphisen, Tennesseen, 1931tik 1950era. Memphis-en Young Women's Christian Associationi opari gisa eman zitzaion ondoren. Urte berean 15.000 dolarren truke saldu zioten Arte Metropolitar Museoari.

Deskribapena
------------

Ikuspegi oso altu batetik, txorien ikuspegitik, Revere Lexingtonen zehar, Massachusetts, zaldiz doa. Ilargiak biziki argiztatutako lurraldea zeharkatzen du. Nahiz eta gai historikoa izan, egileak ez zuen objektiboki tratatu. Argiztapen dramatikoak itzal ez oso errealistak proiektatzen ditu, eraikin estilizatuek, landaredi geometrikoak eta perspektiba altuak ezaugarri onirikoa ematen diote obrari. Artista Henry Wadsworth Longfellowren "Paul Revere 's Ride" olerkian inspiratu zen. Reverren zaldia egiteko Woodek jostailuzko zaldi bat erabili zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  Souter, Gerry (2009). *American Realism*. New York City: Parkstone International. 198.or. ISBN 978-1-78042-992-2.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19920734
* Commonscat Multimedia: The Midnight Ride of Paul Revere

---

 |

* Wd Datuak: Q19920734
* Commonscat Multimedia: The Midnight Ride of Paul Revere
**Salutadore** izena familia bateko zazpigarren semeari esaten zitzaion. Orain gutxi arte mutil horrek dohain bereziak zituen, batez ere gaitzak sendatzeko. Aurreko senide guztiak mutilak izanez gero, dohain hori handiagoa bihurtzen zen. Herriaren ustez, salutadore horiek mingainaren erdian markaturik gurutzetxo bat zeramaten. Salutadore onena Gabon-gaueko hamabietan jaiotakoa izaten zen.

Lanbide
-------

Zenbait herritan, herri-medikuntzan, profesionaltasuna aitortzen zitzaien eta diruz ordaintzen zitzaien. Juan Garmendia Larrañagak Elduain (Gipuzkoa) herria, XVIII. mendean, aipatzen du adibide gisa. Bere beharren artean zakur amorratuak edo beste ganadu batek sorturiko gaitz osatzea zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑    Garmendia Larrañaga, Juan.  (2003). *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa.* , 161 or. ISBN 84-7703-466-4..
3. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Zazpigarren semearen zazpigarren semea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3647714

 |

* Wd Datuak: Q3647714
**Larrialdi-egoera** arrisku edo larrialdi bat dela-eta oinarrizko eskubide eta askatasun batzuk murriztu edo bertan behera utzi dituen herrialdearen egoera da. Salbuespen-egoera horretan, gobernuak beretzat gordetzen du defentsa edo segurtasun nazionalaren indarrez herritarren zenbait eskubideren egikaritza mugatzeko edo eteteko boterea. Eskubide murriztuak askatasun eta segurtasun pertsonalari, bizilekuaren bortxaezintasunari eta biltzeko eta igarotzeko askatasunari buruzkoak izan daitezke; sistema demokratikoetan, Konstituzioak aurreikusten du Legebiltzarraren zeregina izango dela horiek deitzea eta amaitzea. Espainiako legealdian alarma-egoera diote. Frantzian, berriz, *état d'urgence* diote eta zazpi aldiz ezarri dute 1955 eta 2015 artean, azkenekoz 2015eko azaroko Parisko atentatuen ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2012]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216227
* **Identifikadoreak**
* GND: 4128998-5
* NKC: ph170460
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216227
**Ladysmitheko setioa** Bigarren Anglo-Boer Gerran gertaturiko borroka luze bat izan zen, 1899ko urriaren 30etik 1900eko otsailaren 28 arte iraun zuena.

Gerraren eztanda
----------------

Britainia Handia eta Boer Errepublikaren arteko tentsioa areagotu zenean, Britainia Handiak 15.000 soldaduko bereiziriko tropa bat bidali zuen Natal-era, gerra hasiko balitz indarberritzekoak Hegoafrikara lurrunontziz iritsi arte gudari aurre egiteko gai izango zirelakoan.

Sir George White lotinant jenerala jarri zuten gizon hauen gidaritzan. Whitek 64 urte zituen eta zangoa kaltetua zeukan zaldian zihoala edukitako istripu bat zela eta. Gehien bat Indian zerbitzua egindakoa zen, eta esperientzia gutxi zeukan Hegoafrikan.

1899ko urriko posizioen eskema
Aurkako iritzi askorena kontra, Sir Alfred Milner ofizial britainiarrarena adibidez, Boerrak ez ziren beldurtu tropa mugimendu haiek ikustean. Kontrara, britainiar gobernuak Boer errepublikengan kontrola bereganatzeko froga ikusi zuten. Transvaal gobernuko presidente zen Paul Kruger-ek irailean eraso egitea pentsatu zuen, baina Orange Estatu Askeko Steyn presidenteak (gerora Boer erresistentziaren lider espirituala bihurtuko zena) hala ez egiteko konbentzitu zuen, tarteko negoziazioak burutu zitzan. Negoziazioak guztiz hautsi zirenean, bi errepublikek gerra aldarrikatu eta urriaren 12an eraso egin zuten.

21.000 Boer Natal-era hurbildu ziren norabide guztietatik. White abisatua izan zen bere gizonak handik urrun eramateko, "Natal Triangelua" bezala ezagutzen zen Natal iparraldeko eskualdetik urrun, bi Boer errepubliken tartean geratzen baitzen lurralde hori. Hau egin ordez, White-ek bere gizonak Ladysmith herriaren inguruan bildu zituen, bereiziriko tropa bat oraindik barrurago Dundee-ra bidaliz.

Britainiar indar guztiak Talana Hill eta Elandslaagte guduaren ostean bakarrik izan ziren biltzeko gai. Boer-ak Ladysmith inguratzen zutela, White-ek Boer artilleria preso hartzeko agindua eman eta gizonak bidali zituen. Ladysmith-eko borroka penagarria izan zen emaitza, non Britainiarrak herrira bueltatu behar izan ziren 1.200 gizon galdu ondoren hilik, zauriturik ala preso eginda.

Ondoren, herria setioan egon zen 118 egunetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2543997
* Commonscat Multimedia: Siege of Ladysmith

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh95002213

 |

* Wd Datuak: Q2543997
* Commonscat Multimedia: Siege of Ladysmith
**LISPA** (**London International School of Performing Arts**, euskaraz **Londreseko Antzerki-Arte Eskola Internazionala**) 2003. urtean Thomas Prattkik sortua izan zen. Thomas Pariseko École Internationale de Théâtre Jacques Lecoqeko zuzendari pedagogiko izan zen.

LISPA Jacques Lecoq-en lanean oinarritua badago ere, antzerki fisikoko entrenatze programa izanagatik da berezia.

Hastapen Kurtsoa
----------------

Hastapen Kurtsoa gorputz eta ahotsaren prestakuntza eta ingurune fisikoaren aztertzera bideratzen da, ikasleak elementu hauek gorputzaren bidez eta espazioan zehar transposatzera ahalbidetuz.

Maskara Neutroarekin hasiz ikasleek lasaitasun egoera ikasten dute. Jarraian, giza pasioak, emozioak eta portaerak lantzen dira Maska Larbario eta Adierazgarriekin. Transposizio dramatikoak eta sormena animaliak, elementuak, pintura, poesia eta arkitektura aztertuz desblokeatzen dira.

Klaseek forma desberdinak hartzen dituzte: mugimenduaren azterketa, inprobisaketa, akrobaziak, ahots prestaketa, idaztea, pintura eta eskultura besteak beste.

Elkarlana edota **Sorkuntza** LISPAn egiten den lanaren ezinbesteko zatia da. Astero ikasleek beren antzerki propioa lantzeko aukera dute. Talde txikietan elkarturik irakasleek aurretik ezarririko gai baten inguruan lan egiten dute, klasean lantzen ari diren esparruak miatzeko aukera dutelarik. Astelehenero, astean zehar landutakoa aurkezten dute irakasle eta Aurreratuen Kurtsoko ikasleen aurrean.

Hastapen Kurtsoa Amaierako Proiektu bat ala Ikerketa Proiektu batekin amaitzen da, non ikasleek beraiek hautaturiko gai batean publiko aurreko emanaldia prestatzeko denbora gehiago duten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6670515

 |

* Wd Datuak: Q6670515
John Houbolt Ilargi orbitan hitzordua azaltzen
**Lunar Orbit Rendezvous** (**LOR**) (Ilargi orbitan hitzordua) NASAk Apollo programan Ilargiratzeko garatutako sistema da. Ilargira joateko hasierako ideia topaketa lurraren orbitan egitea zen. Bi kohete bidaliko ziren lurraren orbitara: bat kapsularekin eta bestea erregaiarekin. Biak lurreko orbitan elkartu behar ziren ilargira bidaiatzeko. John C. Houbolt ingeniariak topaketa ilargiaren orbitan egitea proposatu zuen.

Horretarako, kapsularekin kohete bat bidali behar zen eta jaitsiera ibilgailu bat. Kapsula ilargiko orbitan mantenduko zen eta ibilgailua bitartean jaitsiko zen. Geroago, ibilgailua aireratu egingo zen eta kapsularekin topo egingo zuen ilargiko orbitan. NASAkoek ideia hau denbora luzean, irrigarri utzi zuten. Azkenean Apolo 11 misioak arrakasta handia izan zuen ilargiko orbitan egindako topaketari esker. Dena dela, asmatzaileak inoiz ez zuen eduki merezitako ospea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q938183

 |

* Wd Datuak: Q938183
Pasakan eta laxo modalitatean erabiltzen den guantea. 
**Pasaka** edo **paxaka** pilota modalitate bat da. Luzeko pilota jokoa da, eta trinketean jokatzen da, gaur egun ezker pareteko frontoietan ere jokatzen den arren. Trinketeko jokorik zaharrenetakoa da. Gehienbat Ipar Euskal Herrian eta Nafarroa Garaiko Baztan eta Malerrekan jokatzen da.

Arauak
------

Binaka aritzen dira pilotariak normalean; Baztanen eta Malerrekan ezker-paretadun frontoietan aritzen dira, eta hor hiru hiruren aurka. Sare bat kantxaren erdian ipintzen da, 1,20 metroko altueran, eta pilota alde batetik bestera bidaltzen da sarearen gainetik, eskularruz.

Luzeko pilota joko guztietan bezala, kintzeka eta jokoka kontatzen da: 15, 30, 40 eta jokoa. Luzeko beste modalitateak ez bezala, pasakan ez dago arraiarik.

Pilota "txirrist"atzeko tresna
Pilotak ez dauka kautxurik, 9 zentimetroko diametroa eta 250 gramoko pisua du. Tresna larruzko eskularru motz bat da, 30-35 cm arteko luzerakoa. Pilota ez da zuzenean jotzen, txirrist baten bitartez baizik. Laxoak eta erremonteak ere teknika hori erabiltzen dute.

Arautegi osoa Euskadiko Euskal Pilota Federazioak zabaltzen du.

Luzeko beste pilota jokoak
--------------------------

Luzeko pilota jokoan (*Joko zuzena* ere esaten zaio) lau aldaera dira gaur egun: bote-luzea (hemengo pilota joko guztietatik ezaguna den zaharrena, esku huska jokatua), errebotea (eskularruz edo xisteraz jokatua), pasaka (trinketean jokatua, esku huska edo eskularruz, kantxa sare batez erdibitua dagoela), eta laxoa (eskularruz jokatua). Oiartzungo Txost elkarteko Anton Mendizabalek 2015ean joko zuzeneko modalitateetan 500 jokalari inguru aritzen zirela estimatzen zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Euskadiko Euskal Pilota Federazioa. (PDF) *Joku araudia. 25-27 orriak. IV.1.4 atala: Pasaka.*  (Noiz kontsultatua: 2006).

Kanpo estekak
-------------

* Pasaka jokoaren irudiak. Nafarroa oinezko bideo batean. Ezker-paretadun frontoietan aritzen dira, hiru hiruren aurka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21596880

 |

* Wd Datuak: Q21596880
**Peach konderria** (ingelesez: *Peach County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Valley da. 2010eko zentsuaren arabera 27.695 biztanle zituen, Peach kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Peach konderriak 391,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,68 ura dira. Beste 389,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.695 pertsonetatik 14.389 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.890 dira. 12.647 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 222 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 26 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491553
* Commonscat Multimedia: Peach County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129011033
* ISNI: 0000 0004 0408 351X
* LCCN: n81018464
* **Lekuak**
* OSM: 1074381
* TGN: 2000402

 |

* Wd Datuak: Q491553
* Commonscat Multimedia: Peach County, Georgia
**Lee konderria** (ingelesez: *Lee County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tupelo da. 2010eko zentsuaren arabera 82.910 biztanle zituen, Lee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lee konderriak 1.173,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,35 ura dira. Beste 1.165,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 70,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 82.910 pertsonetatik 58.845 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.991 dira. 22.498 beltzak edo afroamerikarrak. 120 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 513 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 882 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491267
* Commonscat Multimedia: Lee County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133710896
* LCCN: n82047508
* NARA: 10039559
* **Lekuak**
* OSM: 1833634
* TGN: 2001126

 |

* Wd Datuak: Q491267
* Commonscat Multimedia: Lee County, Mississippi
Pasaitarrak 1921eko Kontxako Banderarekin.
**Pasaiako La Unión trainerua** 1921 eta 1922 urteetan Kontxako Banderan aritu zen Pasaia herriko trainerua izan zen.

Historia
--------

San Pedro eta San Juanek bat egin zuten talde indartsua osatzeko eta Manuel Arrillaga "Aita Manuel" izan zen patroia. 1921 hartan Orio zen faboritoa. Lehen jardunaldian oriotarrek 15 segundutako aldeaz irabazi zuten eta 16 segunduko aldeaz pasaitarrek bigarren igandean. Historiako alderik txikienetakoa dugu hau. Hala ere, egia esan, bi jardunaldien batura kontuan izanda, Donostiak egin zuen denborarik onena 1921eko edizio hartan, baina Donostia ez zen aritu ohorezko txandan bigarren jardunaldian (lehen biek bakarrik jokatzen zuten), eta garai hartan ohorezko txandan aritzen zenak bakarrik irabaz zezakeen bandera.

1922an formula errepikatu zuten baina oraingoan ez zuten arrakastarik izan. Lehenengo jardunaldian Getaria nagusitu zen eta bigarren postuan berdinduta gelditu ziren Donostia eta Pasaia. Ohorezko txanda nork jokatu behar zuen erabakitzeko bien arteko desberdinketa estropada jokatu zuten eta Pasaiak erraz irabazi zuen. Hala ere donostiarrek protesta egin zuten, estropada honetarako pasaitarrek Hondarribiako bi arraunlari sartu zituztela esanez, eta epaileek Pasaia kanporatu egin zuten.

Palmaresa
---------

* Kontxako Bandera (1): 1921.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61360936

 |

* Wd Datuak: Q61360936