recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aumategi gaina
**Aumategi** edo **Saiturri** Araba eta Gipuzkoa artean dagoen mendia da. Debagoieneko eta Elgeako mendilerroko mendirik garaiena da. Eskoriatza eta Oñatiko udalerrien lurretan dago, tontorra bera Oñatin badago ere, Barrundia udalerri arabarrarekin duen mugan. Ez da, Debagoienean ohikoa den bezala, kareharrizko mendia. Hau belartsua da. Bertan, Elgeako haizerrota ospetsuen parkea dago.

Nola heldu
----------

### Arabatik

Elgeako Elizalde auzotik abiatzen da ibilbiderik laburrena.

### Gipuzkoatik

Inguruko beste mendi askorekin gertatzen den lez, Urizar edo Uxarko bidegurutzetik Lizargarate mendatera heltzea da lehenengo pausua. Haatik, Aumategi ez dagoenez Degurian, ez da gas hodiaren ibilbidea hartu behar, Urbiara doana baizik. Bide hori hartu eta laster, eskuinetarantz, Mugarriluzerantz doan bidexka bat dago. Mugarriluze mendiaren tontorrera iritsi ondoren, denbora guztian ekialderantz joan behar da, handik gutxira, Aumategiko tontorrera iritsi arte.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendien zerrenda
* Gipuzkoako mendien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Mendikat webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254492

 |

* Wd Datuak: Q12254492


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Petri Balantza** (gaztelaniaz: *Pedro de Balanza*) (XV. mendea–Iruñea, 1527ko martxoaren 7a) 
lizentziaduna, Nafarroako Errege Auzitegietako abokatua eta Nafarroako kontseilaria, haren eraginez, superstizio eta fanatismo erlijiosoa aitzakiatzat hartuta, 200 lagun baino gehiago atxilotu zituzten Nafarroa Garaian, gehienak emakumeak, eta hamarnaka urkatu zituzten. Nafarroako Erresumaren aurkako jarrera aktiboa izan zuen eta, haren zerbitzuak ordaintzeko, diru kopuru handiak eskaini zizkioten.

Biografia
---------

Haren jaiotzari buruzko datu zehatzik ez da ezagutzen, jatorriz Nafarroakoa eta XV. mendearen bigarren erdialdean sortua izan zela izan ezik. Diruzaintzako liburuetan Gorte Nagusiko eta Errege Kontseiluko abokatu gisa aipatzen da 1513az geroztik, nahiz eta karguan aspalditik egon, Joan III.a eta Katalina I.aren erregealdian. 1518 eta 1519. urteetako Nafarroako Diruzain Nagusiaren erregistroan Nafarroako kontseilari gisa agertzen da. Gaztelarren aldekoa, 1522ko azaroan ehun dukaten grazia berezia eman zioten Gaztelako Koroari emandako zerbitzuengatik, bereziki Henrike II.a Nafarroakoak erresuma berreskuratzeko egin berri zuen ahaleginean.

Pedro de Balanzak bere ondarea handitu nahi izan zuen, Nafarroako errege-erregina legitimoen alde egin zuten pertsonen ondasunak eta ondasunak eskuratuz. 1525eko abenduan, bestetik, erregeak laurehun dukat eman zizkion, Nafarroa Beherea okupatu zuten soldaduen soldata ordaintzeko gastatu zuen diruaren ordain gisa. Erregearen fabore horiek ez zitzaizkion osorik ordaindu, alargunak eta oinordekoek gerora egindako erreklamazioek berresten zuten bezala; beraz, 1549ko uztailean oraindik ehun dukat jasotzea falta zitzaien.

### Sorginen ehiza

1525eko urtarrilaren 17an, sorgin-ehiza hasi zuten Erroibar, Erronkari eta Zaraitzu ibarretan. Petri Balantza espainiar Errege Kontseiluko kideak bultzatuta, superstizio eta fanatismo erlijiosoa aitzakiatzat hartuta, 200 lagun baino gehiago atxilotu zituzten, gehienak emakumeak, eta hamarnaka urkatu zituzten. Denak ziren Gaztelaren konkistaren aurka posizionatu ziren herritarrak. Eskandalua eragiteaz gain, beldur handia eragin zuten. Herrietako abadeak eta Nafarroako Gorteak kexu azaldu ziren, jazarpena kasu faltsuetan eta torturetan oinarrituta zegoela salatuz.

Obra
----

* Pedro Pasquierrekin batera: *Ordenanzas, leyes de visita y aranzeles del Reyno de Navarra*, Lizarra, 1557.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
**Chacharramendi** Argentinako Panpako probintziako Utracango departamentuko dagoen hiria da.

Izena
-----

Bere izena euskal emigranteen ondorengoa.

Euskaldun nostalgikoak horrela deitua, Fernando Seijó, 1901ean izen hori (euskaraz: «basobera») aukeratu zuena bere pulperia jarri zuen parajerako. Txatxarramendi Mundakako itsasadarrean (Bizkaia) dagoen uharte txiki baten izena da, gaur egun Sukarrieta hiribilduari zubi batek lotzen diona. Seijó Gernikakoa zen. Antonieta Bereterviderekin ezkonduta zegoen. Ondoren, Seijok bere negozioa espainiar bati saldu zion, Jose Feitori, zeinak, artileak, larruak eta ostruka-lumak erosiz, jatorrizko herriei eta postulariei egin zien aurrera. Biltegi hura inguruko bizitza sozial eta ekonomikoaren erdigunea izan zen, azaldu dio Miguel García arkitektoari, Panpako Ondare Historikoa Zaintzeko Planaren kontura, 1995ean lokala birziklatu baitzuen kultura-gune bat egiteko. Garcíak azaltzen du, gizon arretatsua, don Feitok bere Winchesterrak ezkutatzeko tronerak zituela pulperiako hormetan, gaizkileengandik babesteko ezarriak.

Historia
--------

Kokapena
--------

Demografia
----------

2010eko estimazioen arabera 226 biztanle zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Txatxarramendi - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2330569
* Commonscat Multimedia: Chacharramendi

---

 |

* Wd Datuak: Q2330569
* Commonscat Multimedia: Chacharramendi

| * i
* e
* a
 Euskal Herria Euskal diaspora |
| --- |
| Euskal diaspora • Euskal etxeak |
| Historia | Ameriketako euskal kolonizazioa (Ipar Amerika • Hego Amerika) |
| Diaspora | Ameriketako Estatu Batuak • Australia • Argentina • Filipinak • Kanada • Kolonbia • Kuba • Mexiko • Paraguai • Peru • Txile • Uruguai • Venezuela |
| Hizkuntza | Euskara • Euskañol • Erromintxel • Euskoalgonkin • Euskoislandiera |
**Mónica Zuloaga Elias** 15 urte baino gehiagoko ibilbidearekin musika eta eszena artistikoan, bere ibilbidean zehar Guadalajarako abeslari ezagunenetako bat bezala kokatu da. Batez ere jazz generoan nabarmentzen da. Bere ibilbidean zehar hainbat musika-generotan parte hartu eta arakatu izanaren esperientzia bereganatu du, a'capella, rock-pop, blues-a ahots-generoan hasita, jazz-generoan erabat garatu zen arte. Tokiko, Mexikoko eta nazioarteko eszenako musikari handiekin kolaboratu du eta bere ekoizpen eta kolaborazioen artean askotariko generoak daude, non bere aldakortasuna eta ukitu pertsonal paregabea baloratzeko.

Historia
--------

1983ko urtarrilaren 15ean Guadalajaran (Jalisco) jaiotako abeslari mexikarra. Oso gaztetan hasi zen arteen mundua arakatzen, ezohiko testuinguru batean haziz, bere haurtzaroaren zatirik handiena amerikar ohiturekin bizi izan baitzen. Duela belaunaldi Arizonako sortzaileetatik sortua, Monicak musikaren bidez adierazteko beharra sentitu zuen, letrak idazten hasi zen eta, aldi berean, margotzeko gaitasuna garatu zuen eta pixkanaka-pixkanaka jazzaren munduan leku bat egin zuen, genero anitzetan zehar joanez, nerabe batentzako genero ezohiko baterako benetako pasioa aurkitu arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16610427

 |

* Wd Datuak: Q16610427
*Artikulu hau pertsonifikazio alegorikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Britannia (argipena)».*
**Britannia**, britainiar nazioaren pertsonifikazioa da, Erromatar Errepublikaren garaian sortu zutena.

Irudikapen honen aurrekaria brontzeko txanpon batzuk izan ziren, k.o. I. mendean - Hadrianoren agintaldian- egin zituztenak. Elisabet I.aren erregealdian bilakatu zen Ingalaterrako pertsonifikazioa. John Deek, 1576ko *General and Rare Memorials pertayning to the Perfect Art of Navigation* bere lanaren lehenengo orrialdean, ertzean belauniko jarri zuen. Horrela erreginari Itsas Armada sendotzea eskatu zuen. 1605ean Jakue VI.a Eskoziakoa Ingalaterrako errege bilakatu zenean, Londresen hainbat desfile egin eta horietako baten Britannia agertu zen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Britainia Handia irudikatzen duen muntaia triangeluar baten gainean, leku gorenean eseri ginen, ninfa zuzen eta eder baten siluetaren azpian, Britannia bera... |  » |
| —Anthony Mundayren *Triumphs of Reunited Britannia* |

Britainiar txanponetan Britaniaren lehen agerpena 1672ko *farthing*-etan izan zen, nahiz eta 1665etik aurrera modeloak egon ziren, eta ondoren penike erdia urtebete geroago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)**  *Britannia on British Coins.*  Chard.
2. ↑  Hewitt, Virginia. «Britannia (fl. 1st–21st cent.).» *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, Sept 2004

Kanpo estekak
-------------
| * i
* e
* a
Mahomaren guduen zerrenda |
| --- |
| **Ghazwah (berak parte hartu zuen guduak)**
* Abwa
* Buwat
* Safwan
* Dul
* Badr I
* Kudr
* Sawiq
* Qaynuqa
* Thi
* Bahran
* Uhud
* Asad
* Nadir
* Nejd II
* Badr II
* Jandal
* Trench
* Qurayza
* Lahyan
* Mustaliq
* Ituna
* Khaybar
* Fadak
* Qura
* Dhat
* Baqra
* Meka
* Hunayn
* Autas
* Ta'if
* Tabuk

**Sariyyah (berak eskatutako espedizioak)**
* Raids
* Nakhla
* Nejd I
* Qatan
* Unais
* Raji
* Damri
* Bir
* Atik
* Maslamah
* Ukasha
* Thala I
* Thala II
* Qarad
* Jumum
* Is
* Thala III
* Hisma
* Zaid
* Auf
* Ali I
* Wadi
* Kurz
* Rawaha
* Umar
* Bakr
* Bashir
* Mayfah
* Ghalib
* Yemen
* Sulami
* Kadid
* Layth
* Shuja
* Ka'b
* Mu'tah
* Amr I
* Ubaidah
* Hadrad
* Edam
* Khadirah
* Khalid
* Amr II
* Sa'd
* Jadh
* Tufail
* 1st Autas
* 2nd Autas
* Tamim
* Khatham
* Dahhak
* Jeddah
* Ali III
* Udhrah
* Khalid III
* Khalid IV
* Sufyan
* Jurash
* Najran
* Mudhij
* Hamdan
* Dhul
* Usamaren Armada (Azken espedizioa)
 |

**Waddanen inbasioa** edo **al-Abwaren inbasioa**, batzuetan **Abwako gudua** ere deitua, Mahomako gidatutako musulmanen indarrek garatutako lehen gudua izan zen. 623 eta 624 urteen artean hainbat karabanen oldarraldi eman zen, Badreko gudua hastera eraman zuena. Gudu hau Ghazawat bat da, hau da, Mahomak parte hartu zuen gudu bat. Waddan Abwan gertatu ziren gudu gehienak eraso txikiak izan ziren: askotan geziak baino ez ziren jaurtitzen eta baliteke zauriti batzuez gain hildakorik ere ez egotea. Hala ere gerra handiago baten hasiera izan ziren.

Gertakariak
-----------

Mahoma eta berre jarraitzaileak Medinara joan ziren 622an, eta Qurayshek euren ondasunak konfiskatu zituzten. Medinatik musulmanek hainbatetan eraso zituzten Siriatik Mekara zihoazten karabanak. 624an Abu Sufyan karabana horietako baten liderra zen, eta musulmanak euren aurka hasi zirenean Qurayshei laguntza eskatu zien. Honen ondorioz Badreko gudua hasi zen, musulmanen garaitzarekin. Hala ere Abu Sufyanek bere karabana Mekara iristaraztea lortu zuen. Quraysh asko gudu horretan hil zirenez Mekako lider berria izendatu zuten.

Muḥammad ibn Khāvandshāh pertsiar musulman idazlearen arabera helburu nagusia karabanaren lapurreta izan zitekeen, eta Mahomaren jarraitzaile batzuek ez zuten parte hartu, uste zutelako ez zela beharrezkoa izango borroka, lapurretarako ez zirelako beharrezko.

Abu Sufyan beranduago Islamera batu zen, eta Mahomaren Sahaba batean bilakatu zen, honek ez zuelako bere aurkako neurririk hartu Meka hartu zuenean. Abu Sufyanen hadith famatu batean esan zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Hau da nire begia, Allah eta Islamaren gorazarrerako dago zauritua |  » |

Gudu honen ondorioz Banu Dahrma leinuaren karabana ere erasotu zuten, eta honekin bake akordioa sinatu zuten, Banu Dharma leinua aliatutzat hartuz. William Montgomery Watt historialariaren arabera akordio hau Mekako biztanleak haserrarazteko saiakera deliberatu bat izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3125033

 |

* Wd Datuak: Q3125033
**Luis Iruretagoiena Aiestaran**, **Kiriki** bezala ezaguna, (Zarautz, 1907ko ekainaren 21a - † 1965) futbolari euskalduna izan zen. Realean jokatu zuen 1925etik 1933ra arte.

Aurrelari postuan jokatzen zuen, eta berezitasunen artean, pasea eta erdiraketa nabarmentzen ziren. Jubenil mailan hasi zen Zarauzko Mollarri taldean, beranduago Realak fitxatu zuelarik. Bertan, 118 partida jokatu zituen guztira, 50 gol erdietsiz. Gipuzkoako 3 txapelketa (1927, 1929 eta 1933), eta Kopa bat (1928) irabazi zituen Donostiako taldearekin.

1928an, Espainiako futbol selekzio nazionalean debutatu zuen, Joko Olinpikoetan. Txapelketa honetako bi partida jokatu zituen, Italiaren aurka lesionatu zelarik. 1928an, Espainiako Futbol Liga sortu zenean hain zuzen ere, Realarekin 31 partida jokatu eta 18 gol sartu zituen erretiratu baino lehen. Bere omenean, Zarauzko kale batek bere ezizena darama.

Taldeak
-------

| Kluba | Herrialdea | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Mollarri |  Gipuzkoa | ?-1925 |
| Real Sociedad |  Gipuzkoa | 1925-1933 |

Palmaresa
---------

| Titulua | Kluba | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Gipuzkoako Txapelketa | Real Sociedad | 1927 |
| Errege Kopa | Real Sociedad | 1928 |
| Gipuzkoako Txapelketa | Real Sociedad | 1929 |
| Gipuzkoako Txapelketa | Donostia F.C. | 1933 |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Auñamendi Entziklopedia
2. ↑  www.sports-reference.com

Ikus, gainera
-------------

* Zarauztar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11687226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 70385

 |

* Wd Datuak: Q11687226
**Drogheda United Football Club** (irlanderaz *Cumann Peile Dhroichead Átha Aontaithe*) Irlandako futbol taldea da, Drogheda hirikoa. Liga eta Kopa bana eskuratu ditu.

Historia
--------

1919an *Drogheda United* taldea sortu zen. Ondoren 1962an *Drogheda F.C.* eta talde honek 1971ean Kopako finala jokatu zuen baina Limerick F.C.-ren aurka etxean 0-0 berdindu ondoren kanpoan 3-0 galdu zuen. 1975 urtean hiriko bi taldeek bat egin zuten eta Drogheda United F.C. taldea sortu zen. 1976an bertan bigarren kopako final bat jokatu zuen baina berriz ere galtzaile atera zen, oraingoan Bohemian F.C.-k garaitu zuen 1-0 emaitza juxtuaz.

Taldearen garai onena XXI mendea hastearekin batera etorri da, 2005ean Kopa eta 2007an Liga irabaziz. 2012an ere liga irabaztear egon zen Sligo Rovers F.C.-k lau puntu atera zizkion eta bigarren postuarekin konformatu behar izan zuen. 2013an ere talde beraren kontra galdu zuen Kopako finala, 3-2 emaitzaz. 2015ean ordea denboraldi txarra egin du eta azkena gelditu ondoren maila galdu du.

Palmaresa
---------

* Liga:
	+ Txapelduna (1): 2007.
	+ Bigarrena (1): 2012.
* Kopa.
	+ Txapelduna (1): 2005.
	+ Finalista (3): 1971, 1976, 2013.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q761498
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315944731
* LCCN: nb2018017145

 |

* Wd Datuak: Q761498
**Saluzzoko markeserria** Piemonteko antzinako estatu bat da, Erdi Aroan eta Errenazimenduan Saluzzoko markesek gobernatutakoa (1175-1548). Markeserriak egungo Italiako Cuneo eta Turin probintzien parte bat okupatzen zuten eta tarteka egun Frantzia diren lurralde batzuk ere. Markeserriaren berezko lurraldea Po eta Estura ibaien eta Alpeen artean egon zen. 

Alpeen inguruetako estatuak XV. mendean

Historia
--------

Konderria izan zen jatorrian eta feudo gisa eman zion Ulriko Manfredo, Turingo markesak, Susako markes Bonifazio del Vasto. Bonifaziok bere seme nagusiari, Manfredori eman zion. Hortiik aurrera del Vasto famiia Saluzzoko konde bilakatu ziren, dinastia bat osatu zuten eta lurralde independente gisa funtzionatu zuen. 1175Ean, Frederiko Iak Bizargorriak, Germaniako Erromatar Inperioaren enperadoreak, konderria markeserri bilakarazi zuen.

Italiar Gerren testuinguruan (1494-1559) Frantziak okupatu zuen 1549an, delvastotarren dinastiari eta markeserriaren independentziari amaiera emanez.

Frantziako Erlijio Gerrak baliatuta Saboiako Karlos Manuel I.ak Saluzzoko markeserria okupatu zuen, izan ere, Liga Katolikoa babesten baitzuen Saboiako dukeak.

Del Vasto familiaren armarria
1601ean, Lyongo tratatuaren bidez Sabaoiak ofizialki eskuratu zuen Saluzzoko markeserria Bresse, Bugey, Gexerria eta Valromeyren truke.

Saluzzoko markesak
------------------

* Manfredo I (1125-1175)
* Manfredo II (1175-1215)
* Manfredo III (1215-1244)
* Tomas I (1244-1296)
* Manfredo IV (1296-1330)
	+ Manfredo V, 1332a arte anaiarekin gerra zibila
	+ Frederiko I, 1332a arte anaiarekin gerra zibila
* Frederiko I (1332-1336)
* Tomas II (1336-1357)
* Frederiko II (1357-1396)
* Tomas III (1396-1416)
* Ludoviko I (1416-1475)
* Ludoviko II (1475-1504)
* Miguel Antonio (1504-1528)
* Joanes Ludoviko (1528-1529, d.1563), *kargutik kenduta*
* Frantzisko Ludoviko (1529-1537)
* Gabriel (1537-1548)
* Carlos I (1638-1675)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q681348
* Commonscat Multimedia: Marquisate of Saluzzo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123033125

 |

* Wd Datuak: Q681348
* Commonscat Multimedia: Marquisate of Saluzzo
**1,2-dikloroetanoa** edo **etilen dikloruroa** konposatu organikoa da CH2ClCH2Cl formula duena organokloratuen familiakoa. Likido kolorge, toxikoa eta sukoia da kloroformoaren antzeko usaina duena. Binil kloruroa sintetizatzeko lehengai gisa baliatzen da, hots, poli(binil kloruro) (PVC) plastikoa lortzeko baliatzen den monomeroa prestatzeko.

Sintesia
--------

Bi molde nagusi daude etilen dikloruroa sintetizatzeko. Etilenoa kloroz tratatuz burdina(III) kloruroa katalizatzaile moduan usatuz,

{\displaystyle {\ce {CH2=CH2 (g) + Cl2(g) -> CH2ClCH2Cl (l)}}}

edo, etilenoaren oxiklorazioaz kobre(II) kloruroa katalizatzailea delarik.

{\displaystyle {\ce {H2C=CH2 + 2 HCl + 1/2 O2 -> ClCH2CH2Cl + H2O}}}

Erabilera
---------

1,2-dikloroetanoaren mundu-produkzioaren % 95aren bueltan binil kloruroa ekoizteko baliatzen da, gero PVC produzitzeko monomero gisa usatuko dena.

Etilen dikloruroa garai batean koipea edo pinturak kentzeko erabii izan da, baina bere toxikotasuna medio egun debekatuta dago. Bestetik, hainbat sintesi organikotan erreaktibo gisa baliatzen da, etilendiaminaren produkzioan adibidez.

Segurtasuna
-----------

1,2-dikloroetanoa oso sukoia da eta gainera azido klorhidrikoa libratzen du erretzea, korrosiboa dena,

Gainera toxikoa da irentsita, inhalazioz edo azalean zehar hartuta. Inhalazioz oso erraz har daiteke lurrin-presio handia baitauka. Kartzinogenotzat jotzen da.

Rotterdamgo Konbentzioko zerrenda agertzen den konposatu kimiko toxikoetako bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *dikloroetano.*  .
2. ↑   **(Ingelesez)** PubChem. «1,2-Dichloroethane» *pubchem.ncbi.nlm.nih.gov* (Noiz kontsultatua: 2022-12-18).
3. ↑    *Ethylene dichloride.*  .

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
*Artikulu hau euskal letrari buruzkoa da; letra grekoa gaitzat duena beste hau da: «Alpha (hizkia)»*

**A** euskal alfabetoko lehen letra eta lehen bokala da, munduko beste alfabeto askotan erabilia, latindar alfabetoaren parte. **A** (larriz) eta **a** (xehez) idazten da. Antzinako Greziako alfa letraren antzekoa da forman, hortik baitator. Letra larria (**A**) hiruki batean gorantz doazen bi lerroek eta, erdian, mozten duen lerro horizontal bat da. Letra xehea, aldiz, bi motara idatzi daiteke, bi solairu dituen **a** eta solairu bakarra duen **ɑ**. Bigarren hau ohikoagoa da eskuz idazterakoan, edo eskuzko formak irudikatzen dituzten tipografietan, bereziki umeentzat bideratuta baldin bada. Tipografia batzuetan, kurtsibak ere forma hori hartzen du.

Historia
--------

A letra idi (lit. alef) buruaren piktograma moduan sortu zen egiptoar hieroglifoetan edo brontze aroko alfabetoan.

| Idi buruaEgiptoar hieroglifoa | Idi buruaproto-semitikoa | *Aleph*feniziarra | *Alpha*grekoa | Aetruskoa | Aerromatarra |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Egyptian hieroglyphic ox head | Proto-semitic ox head | Phoenician aleph | Greek alpha | Etruscan A | Roman A |

Euskaraz
--------

"A" garrantzi handiko letra da euskaraz, mugatzaile nagusia delako.

Hitz batzuek eta zenbait izen berezik, "a itsasia" dute, hau da, berezkoa dute amaierako "a" eta ez da mugatzailea. Hitz batek a itsatsia duen ala ez jakiteko, hiztegian begiratu behar da. Horien artean daude labana (*labana bat*) eta Donostia (*Donostiara noa*).

Adierazteko beste aukera batzuk
-------------------------------


|  |  |
| --- | --- |
| NATO alfabetoa | Morse kodean |
| Alpha | ·– |
|  |  |  | ⠁ |
| Seinale bandera | Semaforoa | Amerikar keinu hizkuntza (Espainiakoa eta Frantziakoa desberdinak izan daitezke) | Braille |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  a itsatsia Euskara Batuaren Eskuliburuan (Euskaltzaindia, *kontsulta: 2020-12-12*)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9659
* Commonscat Multimedia: A

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015000917
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9659
* Commonscat Multimedia: A
**ASPEGI - Gipuzkoako Emakume Profesional eta Entrepresari Elkartea** (Donostia, Gipuzkoa, 1998) Gipuzkoako Emakume profesionalen, enpresaburuen eta zuzendarien elkartea da. Irabazi-asmorik gabeko elkartea da, eta ekonomia-, gizarte- eta lan-arloan aukera- eta eskubide-berdintasuna lortzen laguntzea du helburu.

Historia
--------

Elkartea 1998an hasi zen lanean sei bazkiderekin, eta bi hamarkada geroago, 2019an 650 bazkide baino gehiago zituen. Emakumeen jabekuntza ekonomikoa lortzeko, genero-desberdintasunak murrizteko eta esparru ekonomikoan berdintasuna sustatzeko sortu zen, baita emakumeek etxetik enpresetara eta gobernuetara erabakiak hartzen parte har dezaten lortzeko ere.

2007. urteaz geroztik, EMEKIN Gipuzkoako Foru Aldundiaren ekimena da, eta EMEKIN emakumeen ekimena eta enpresak sortzeko programa gauzatzen ari da.

2009an, emakumezko enpresaburuen topaketa-ziklo bat jarri zuten martxan, Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagundua.

2014az geroztik urtero antolatzen du Aspegi Foroa, hausnarketa sustatzeko, hainbat pertsona ospetsuren esku-hartzearen bidez, gizartea eraldatzen jarraitzeko.

2016. urtean Aspegi Elkarrizketak egiten hasi ziren, hainbat sektoretan (kirola, osasuna, zientzia eta teknologia, ekonomia eta finantzak, besteak beste) erakundeak zuzentzen eta kudeatzen dituzten emakume profesionalei aurpegia eta ahotsa jartzeko urteroko ekitaldia.

2016. urteaz geroztik, ASPEGI sariak ematen dituzte, emakumeek ekonomia- eta enpresa-arloan egiten duten lana aitortzeko.

2018az geroztik, garapenerako lankidetza-proiektuak egin dituzte Tanzaniako, Senegalgo eta Mozambikeko emakumeekin.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2019. urtean, Gipuzkoako Foru Aldundiak Urrezko Domina eman zien, erakundearen goren-gorenekoa, berdintasunaren alde egindako ekarpenagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Estatutos de la asociación ASPEGI» *1998*.
2. ↑   «Gipuzkoa premia la contribución de Aspegi a la igualdad» *El Diario Vasco* 2019-12-19.
3. ↑   «Emekin - Ekintzailea - Ekintzailea» *ORAIN Gipuzkoa*.
4. ↑   «Encuentros con perspectiva de género - Aspegi» *www.aspegi.org*.
5. ↑   «Foro - Aspegi» *www.aspegi.org*.
6. ↑   «Primera edición - Deporte - Aspegi» *www.aspegi.org*.
7. ↑   «Segunda Edición - Sanidad - Aspegi» *www.aspegi.org*.
8. ↑   «Tercera Edición - Ciencia y Tecnología - Aspegi» *www.aspegi.org*.
9. ↑   «Cuarta Edición - Economía y Finanzas - Aspegi» *www.aspegi.org*.
10. ↑   «I edición Premios ASPEGI - Aspegi» *www.aspegi.org*.
11. ↑   «Premios Aspegi - Aspegi» *www.aspegi.org*.
12. ↑   «Proyectos de Cooperación - Aspegi» *www.aspegi.org*.
13. ↑   Gipuzkoa, Noticias de. «Medalla de Oro a Aspegi por hacer de Gipuzkoa "un lugar mejor para trabajar"» *www.noticiasdegipuzkoa.eus*.
14. ↑   «Medalla de Oro 2019: Aspegi - Comunicaciones - Multimedia» *ORAIN Gipuzkoa*.

Kanpo estekak
-------------
**Bull Rungo lehen gudua** (Batasunaren aldekoen izendapena) edota **Manassasko lehen gudua** (Konfederazioaren aldekoen izendapena), 1861eko uztailaren 21ean, AEBetako Gerra Zibilan, Virginiako Manassas udalerriaren iparraldean eta Washington Hiritik 25 milia mendebalde eta hego-mendebaldera jazotako gudua izan zen. Gerra honetako lehen gudu handia izan zen, sarraski handiak oraindik jazotzeke zeudela.

Eskarmenturik gabeko Batasunaren Armadako gudarostea Irvin McDowell jeneralaren agindupean Joseph E. Johnston eta P. G. T. Beauregard jeneralen agindupeko Konfederazioaren Armadaren aurka jo zuen, baina konfederatuek unionistei aurre egin eta azken hauek Washington Hirira ihes egin behar izan zuten.

Stonewall Jackson
-----------------

Gudu honetako unerik oroituena uztailaren 21eko goizalean, Nathan Evans kolonelaren agindupeko 900 konfederatuek 6.000 unionistei aurre egin behar izan ziotenekoa da. Laisterrera, Evans eta bere soldaduek laister Barnard Bee eta Francis S. Bartow ofizialen bi brigaden laguntza jaso zuten, baina unionisten erasoaldien ondorioz konfederatuen lerroa piskanaka deseginez joan zen. Ordurarte Mathews Hill zegoen konfederatuen lerroak atzera egin eta oraindik bizirik zeuden soldadu konfederatuak Henry House Hill muinora lekualdatu ziren. Kokapen honetan aurrez Thomas J. Jackson jeneralaren Virginiako gudaroste konfederatua zegoen. Beek Jacksoni honakoa esan zion: «Etsaia atzetik jarraika dugu», eta Jacksonek zeran erantzun zion: «Orduan jauna, baionetekin aurre egin beharko diegu». Jacksonek odol hotzak bultzaturik, Bee bere soldaduengana itzuli eta gerora ospetsu egingo zen honako esaldia aipatu zien: «Hantxe dago Jackson harrizko horma (stonewall) bat bezala!». Jacksonek brigadak formazio konpaktua osatu eta unionisten erasoei aurre egiteaz gain atzeratuarazi ere egon zituen.

Honela, Stonewall Jackson ezizen ospetsua sortu zen, bai eta ofizial konfederatu honen ospe mitikoa ere.

Bestalde, Washington Hiriko goi mailako gizarteko kideak gudua piknik edo ikuskizun bat bailitzan albotik ikustera joan zen, unionisten berehalako garaipen erraz bat jazoko zelako ustean, horrek gerraren hastapena zela eta oraindik gudu handiak eta sarraski odoltsuak jasotzeke zeudela ederki adierazten du. Gudaroste unionista inongo ordenik gabe konfederatuen erasoaldietatik hiriburura ihes egiten hastean, Washington Hirira zihoazen errepideak zibil hauek sortutako jendetzak blokeatuak zeudela topatu zuten. Zorionez, unonistentzat, konfederatuak garaipenarekin konformatu eta ez zituzten hiribururako ihesaldian jarraitu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221469
* Commonscat Multimedia: First Battle of Bull Run

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX538937
* BNF: 135627661 (data)
* LCCN: sh85017942
* NKC: ph349166

 |

* Wd Datuak: Q221469
* Commonscat Multimedia: First Battle of Bull Run
**Abala Das**, **Abala** Bose eta **Lady Bose** izenez ezaguna (Barisal, 1865eko abuztuaren 8a - Kalkuta, 1951ko apirilaren 25a), indiar gizarte-langilea eta feminista izan zen. Ezaguna emakumearen hezkuntzan egindako ahaleginagatik eta alargunei laguntzeko egindako ekarpenengatik.

Ibilbidea
---------

1880ko hamarkadan, Abalari ukatu egin zitzaion Kalkutako Medikuntza Fakultatean ikastea, oraindik ez zirelako emakumeak onartzen fakultatean. 1882an Madrasera (orain Chennai) joan zen Bengalako gobernuaren beka batekin medikuntza ikastera, baina osasun arazoengatik utzi egin behar izan zuen. 1887an Jagadish Chandra Bose zientzialariarekin ezkondu zen. Senarrarekin joan zen hurrengo urteetan kanpora egindako bidaietan.

 Ahizpa Nivedita, Ahizpa Christine, Charlotte Sevier eta Lady Abala Bose Mayavatin
Hezitzaile gisa lan egiteaz gain, Bose izan zen lehen feministetako bat, eta bereziki babestu zuen neskek eta emakumeek hezkuntzarako duten eskubidea. Modern Review aldizkari ingelesak argitaratutako testuetan, emakumeek hezkuntza hobea jaso beharko luketela argudiatu zuen, "ez gure alabentzako laguntza hobeak egin ditzakegulako... ezta errainaren zerbitzuak bere adopzioaren etxean baliotsuagoak izan daitezkeelako ere, baizik eta emakumea, gizona bezala, batez ere burua delako, eta soilik atal fisikoa eta gorputza dagoelako bigarren lekuan".

Kamini Royk Bethune School-en ikasi zuen harekin feminismoa. Bere senarrak 1916an zaldun titulua lortu ondoren, Lady Bose bihurtu zen.

Lady Bose Brahmo Balika Shikshalaya neskentzako eskolako idazkari izan zen 1910etik 1936ra. 

1951ko apirilaren 25ean hil zen, 87 urterekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), 1976/1998, *Sansad Bangali Charitabhidhan* (Biographical dictionary) Vol I, p23, ISBN 8185626650

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3350084
* Commonscat Multimedia: Abala Bose

---

 |

* Wd Datuak: Q3350084
* Commonscat Multimedia: Abala Bose
**Anna Rita De Piano**, **Anna Rita Viapiano** jaioa (Cassano delle Murge, 1966ko uztailaren 26a ) italiar aktore eta antzerki zuzendaria da.

Karrera
-------

Anna Rita Viapiano Cassano delle Murge-n jaio zen eta han bizi izan zuen bere haurtzaroa; geroago, Matera-ra familiarekin joan zen bizitzera eta bertan balleteko lehen ikasketa artistikoak hasi zituen eta, ondoren, 14 urte pasatxo zituenean antzerkiarekiko interes aktiboa izaten hasi zen, Enrico Annecchino-ren laborategietara, Emilio Andrisaniren "Hermes-era" eta Massimo Lanzettaren eta Loredana Paolicelliren "Teatro dei Sassi-ra" joanez. Ikasketak jarraitu zituen Bari-ko Niccolò Piccinni Akademian graduatuz. Dantzari gisa 1984an aritu zen Momcilo Borojevic maisuarekin eta Dancemania de Venosa dantza konpainian lan egin zuen Tani Viti dantzariarekin. Urbino Isef-eko Unibertsitatean graduatu zen eta Matera-ko Egidio Romualdo Duni Conservatorio Musicale-n matrikulatu zen. 

Zinema munduarekin lehen harremana 1993an Giuseppe Tornatoreren *The Star Maker* filmean parte hartzea izan zen. Telebistako aktore gisa egin zuen lehen lana 1996an izan zen Stefano Realiren *The Fourth King (Laugarren erregea)* filmeko legenardunaren paperean. Geroago, *Ultimo, Valeria medico legale* eta *Una donna per amico* lanetan aritu *zen*. 2000. urtean *Le Ali della Vita* telebistako draman parte hartu zuen Sabrina Ferillirekin eta Virna Lisirekin batera. 

Zinema aktore gisa, besteak beste, Lucio Giordanoren *Le bande* filmeko gizarte langilearen eta Nico Cirasolaren *Focaccia blueseko* txartel-saltzailearen paperak ditu. 2012an Cassano delle Murgera itzuli zen antzerki zuzendari gisa, bere azken produkzioa, *Parigi nell'Anno del Signore, aurkezteko*.

Filmografia
-----------

Anna Rita Del Piano.
### Zinema

* *The balia* (1998)
* *Moving Senza* (1999)
* *I terrazzi* (2000)
* *Il tramite* (2002)
* *The Signora* (2002)
* *Indietro Tornare* (2002)
* *Bande him* (2005)
* *Maitasuna 14* (2009)
* *Focaccia Blues* (2009)
* *L'uomo Nero* (2009)
* *Che bella giornata* (2010)
* *Il Tempo che Has* (2010)
* *E la chiamano Estate* (2011)
* *Operazione vacanze* (2011)
* *Quando il sole sorgerà* (2011)
* *Una vita da sogno* (2011)
* *Cinema Italia* (2012)
* *"Fidanzati per sbaglio" irteera* (2012)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  IMDb: (Anna) Rita Del Piano, 2018ko martxoa.
2. ↑  Anna Rita Del Piano Mymovies.it. 2018ko martxoaren 22an kontsultatua.
3. ↑  Cassanoweb.it – Marianna Casella: »*Parigi nell'Anno del Signore* incanta Cassano«, 2018ko martxoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3617810
* Commonscat Multimedia: Anna Rita Del Piano

---

 |

* Wd Datuak: Q3617810
* Commonscat Multimedia: Anna Rita Del Piano
*Cystolepiota hetieri*

Sinonimoak: *Lepiota hetieri*, *Cystoderma hatieri*, *Lepiota heteriana*, *Lepiota* *rufescens*, *Agaricus granulosus var. rulescens*

Zalantzazko jangarria, hobe ez biltzea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txiki-ertaina 1-3 cm-ko diametrotik 4-6 cm arteko diametrora, koniko-kanpai itxurakotik lau-ganbilera, pitzatua, zikindua. Kapelaren azala zuria, ezkata zuri-horixka kolorekoz apaindutako dekorazio opari eta ikusgarriarekin (kolore argiagoa ertzerantz), perretxikoari kapelan eta oinean irin itxura ematen dio.

**Orriak:** Nahiko estu, eskotatuak, lamelulekin, zurixkak, koskadun ertzarekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Oso luzea eta liraina, baina hauskorra, okerra, eta beherantz jaisten diren ezkata flokoso horixkekin. Eraztuna oso iheskorra.

**Haragia:** Zurixka, marroi-herdoil kolorera biratzen. Lizun usain desatseginarekin eta zapore gozoarekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera. *Hetieri* epitetoa pertsona izenetik dator.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Lepiota ventriosospora* delakoarekin nahas daiteke, honek marroi-okre kolorea du (ez hain zuria), eta ez dago hain dekoratua.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaren amaieran eta udazkenean (azarora arte). Hostozabaletan (artea, izei gorria, haritz kankuduna, pagoa, altzifre faltsua, zedroa).

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   Cetto, Bruno, 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 406 or..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Artikulu hau marrazkilariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Egillor».*

**Juan Carlos Egillor Uribarri** (Donostia, 1947ko abuztuaren 15a - Madril, 2011ko martxoaren 21a) euskal marrazkilari, margolari eta ilustratzaile bat izan zen. *Euskadi Sioux* aldizkarian, hainbat egunkaritan (*Egin* eta *El Correo Español*) eta haurrei zuzendutako Bernardo Atxagaren liburuetan plazaratu zituen bere lanak. 

Bilboko lehen Aste Nagusiko kartela Arte Ederren Museoan.
Horiez gain, Oskorri eta Ruper Ordorikaren diskoetako azalak ere egin zituen, baita kartelak ere, beste hainbat lanen artean. Bilboko lehen Aste Nagusiko kartel aitzindaria berak egin zuen; kartel hori Bilboko Arte Ederretako Museoan jarrita egon zen 2021ean arte-lan modura, eta kopia bat Bilboko Areatzako horma batean ere badago apaingarri.

Artista transmedia izateagatik nabarmendu zen batez ere; hau da, komikiak eta ilustrazioak argitaratzen zituen prentsan eta aldizkarietan, liburuak ilustratzen zituen, diseinatzaile jarduten zuen, bere lana galerietan erakusten zuen... eta, horrez gain, gidoilaria, bideo-arte zuzendaria eta Net.art-aren bultzatzailea izan zen. Espainian ordenagailuz sortutako lehenengo bideoa (1986, Reina Sofía Arte Zentroa) egiteagatik ere ezaguna da.

Pott Bandan ere ibili zen, eta apurtzailea izan zen; *El Correo* egunkarian zintak argitaratzen zituen, esaterako, eta horien artean Mari Agirre pertsonaia zegoen: emakume feminista, gogor eta boteretsua zen, eta diskurtso hori, 60ko hamarkadan, oso aurrerakoia zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Carlos Egillor margolari eta ilustratzailea hil da. *Berria* egunkaria.
2. ↑  Juan Carlos Egillor margolaria hil da. *Argia.com*
3. ↑  Juan Carlos Egillor margolaria hil da. *Gara* egunkaria.
4. 1 2   Muñagorri Garmendia, Lander. «Marrazkilariek gaur egun ez daukate non argitaratu» *Berria* 2017-09-28 (Noiz kontsultatua: 2017-10-03).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Torre, José Carlos.  (2017). *Aproximación al discurso plástico de Juan Carlos Eguillor a partir del fondo de Komikigunea (Koldo Mitxelena Kulturunea) (doktore-tesia).* .

Kanpo estekak
-------------

* Euskadi Sioux, Egillor lankide izan zen aldizkaria.
* IMBDko fitxa irakurgai.
* Euskonews webguneko elkarrizketa.
* Deia egunkariko elkarrizketa.
* Egillorren obrari buruzko bildumen erakusketa Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9015330
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39039156
* ISNI: 0000 0000 6639 0962
* BNE: XX913963
* CANTIC: a10949306
* GND: 1215861699
* LCCN: no2002023506
* Tabakalera ID: 70167
* SUDOC: 181525798
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 45889

 |

* Wd Datuak: Q9015330
**Abelia** Caprifoliaceae familiako zuhaixka generoa da, 30 bat espezie inguru dituena. Jatorriz Asiako ekialdekoak (Japoniatik Himalaiaraino) eta Ipar Amerikako hegoaldekoak (Mexiko) dira. Klima epeletako espezieak hosto iraunkorrekoak dira, eta klima hotzagoetakoak erorkorrak.

*Abelia* generoa Clarke Abel britainiar medikuaren omenez izendatu zen. Pekingo britainiar enbaxadako medikua zen eta Txinako lorategi ugari bisitatu zituen eta hainbat aurkikuntza egin zituen bertan, horien artean bere lagun Robert Brown (1773-1858) ospetsuak bere izena eman behar zion zuhaixkarena, *Abelia chinensis*, espezie honentzat Abelia genero berria sortuz, 1825 inguruan.

Ezaugarriak
-----------

Hostoak oposatuak edo hiruko bertizilotan dira, obatuak, distiratsuak, berde ilunak, 1,5-8 cm luze, eta udazkenean brontze koloretik gorrira bihurtzen dira hosto erorkorreko espezieetan. Loreak goiko hosto eta zurtoin muturretan agertzen dira, 1etik 8ra, elkarrekin, infloreszentzia labur batean; zintzilikariak dira, zuri-arrosa kolorekoak, bost lobuluko korola duen kanpai formakoak, 1-5 cm luze eta, oro har, lurrindunak. Loraldiak luze eta etengabe jarraitzen du udaberriaren amaieratik udazkenera arte.

Espezie horietako batzuk landare apaingarri bezala lantzen dira. *Abelia × grandiflora* hibridoa da adibide nabarmena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158261
* Commonscat Multimedia: Abelia
* Wikispecies Espezieak: Abelia

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 72941
* Fl. China: 100018
* GBIF: 2888733
* GRIN:
* IPNI: 6054-1
* ITIS: 182381
* NCBI: 86866
* W3TROPICOS: 40002806
* USDA Plants: ABELI

 |

* Wd Datuak: Q158261
* Commonscat Multimedia: Abelia
* Wikispecies Espezieak: Abelia
**Caroline Quarlls** (San Luis, Missouri, 1824 – Sandwich, Kanada, 1892) lurpeko trenbidea erabiliz Wisconsinen zehar bidaiatu zuen lehen pertsona esklaboa. Kanada eta askatasuna lortu zituen 1842an.

Biografia
---------

Quarlls San Luisen jaio zen, Missourin, 1824an. 1842an, Missouritik ihes egiteko gai izan zen, neska zuria zela sinetsarazi eta Altoni (Illinois) lurrun-ontzi baterako txartela erosi baitzuen. Sari bat zegoen harengatik, eta Illinois, Wisconsin, Indiana eta Míchiganen zehar jazarri zuten. Abolizionisten babesari esker, ez zuten harrapatu eta Kanadara iristea lortu zuen. Lyman Goodnow trenbideko gidarietako batek Quarllseko bidaiaren historia kontatu zuen geroago.

Quarlls Allen Watkins esklabo liberatuarekin ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten. Quarlls Sandwichen (Kanada) hil zen 1892an.

Irakurketa gehigarria
---------------------

*Caroline Quarlls and the Underground Railroad*, de Julia Pferdehirt.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Caroline Quarlls» *Encyclopedia of Milwaukee*.
2. ↑   «Caroline Quarlls 1824–1892» *Wisconsin Women Making History*.
3. ↑   Goodnow, Lyman. «Recollections of Lyman Goodnow» *The State of Wisconsin Collection*.
4. ↑   «Quarlls, Caroline (1824–1892)» *Wisconsin Historical Society*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48495732
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26517868
* ISNI: 0000 0000 4054 4740
* LCCN: n2007066111

 |

* Wd Datuak: Q48495732

[[Kategoria:1824} jaiotzak]][[Kategoria:1892} heriotzak]]
Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1824
Categoría:Fallecidos en 1892
Germania, 1848koa
**Germania**, alemaniar nazioaren pertsonifikazioa da. Ohi, Erromantizismoa eta 1848ko Iraultzekin lotzen da, irudia, beranduago, II. Alemaniako Inperioak ere erabili zuen arren. Karlomagnoren Joyeuse ezpata eramaten irudikatzen da, eta, batzuetan, baita Germaniako Erromatar Inperio Santuko koroa inperiala ere. Orokorrean, armajantzi bat darama, Erdi Aroko estiloko ezkutu batekin, eta ile adats luze bat du, hori gorriska kolorekoa. Ezkutuan, sarri, arrano baten irudia hondo hori batean agertzen da.

1871 baino lehenagoko irudietan, bandera beltz, gorri eta horia darama, gaur egungo Alemaniakoa bezalakoa. Aldiz, 1871 baino beranduagoko irudietan, Alemaniako Inperioko bandera gorri, zuri eta beltza darama.

Galeria
-------

* Germania 1914.Germania 1914.
* Christian Köhlerrena (1809-1861).Christian Köhlerrena (1809-1861).
* De Overbeck, Friedrich (1811-1828).De Overbeck, Friedrich (1811-1828).
* J. Schillings Niederwalddenkmaleko Germania.J. Schillings Niederwalddenkmaleko Germania.
* de Veit, Philipp (1834-1836).de Veit, Philipp (1834-1836).
* Germania estanpatxoetan. Germania estanpatxoetan.
* Germaniaren omenezko monumentua Bad Dübenen.Germaniaren omenezko monumentua Bad Dübenen.
* Germaniaren omenezko monumentua Kirchardten.Germaniaren omenezko monumentua Kirchardten.
* Germaniaren irudia Niederwalddenkmalen.Germaniaren irudia Niederwalddenkmalen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328257
* Commonscat Multimedia: Germania (personification)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22938346
* GND: 118825119

 |

* Wd Datuak: Q328257
* Commonscat Multimedia: Germania (personification)
**Jose Maria Yermo Solaegi** (Areeta, 1903ko ekainaren 21a - Bilbo, 1960ko urriaren 21a), euskal kirolaria izan zen, 1920 eta 1930eko hamarkadetan futbol, txirrindularitza eta atletismori ekin ziona.

Ibilbidea
---------

### Atleta

Atletismoan Getxoko Arenas taldean aritu zuen jauzilaria. Luzera jauzian eta jauzi hirukoitzean Espainiako errekorrak izan zituen. Parisko Olinpiar Jokoetara joatekotan izan zen baina ez zen joan

Altura jauzian eta mailu jaurtiketan ere aritu zuen.

### Futbolaria

Bere karrera osoa Getxoko Arenas taldean egin zuen, harrobitik hasi eta 1935an futbola utzi arte.

Yermok aurrelari moduan aritzen zuen. Espainiako Futbol Errege Koparen finalak jokatu eta galdu zituen 1925 eta 1927an. 1927an Espainiako selekzioarekin debutatu eta hurrengo urtean Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. 1929an Liga hasi eta 1935 arte 51 partidatan 30 gol lortu zituen.

### Txirrindularia

Yermok Munduko Txapelketan ez ezik 1928an Amsterdamgo Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte. Kilometro bat erlojupeko proban 12.a izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Auñamendi Entziklopedia: José María Yermo
2. ↑  Emaitzak jauzi hirukoitzean
3. ↑  Espainiako Atletismo Federakuntza, *El Atletismo Olímpico Español*, 244. orr. ISBN 84-604-3552-0
4. ↑  Espainiako Komite olinpikoa
5. ↑  futbol.sportec.es
6. ↑  Urtekaria: Palmaresa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9014526
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 144198
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9014526
**Plus Ultra** goiburua, Sevillako udaletxean.
Espainiako armarria **Plus Ultra** goiburua Herkulesen Zutabeen inguruan dagoelarik.
**Plus Ultra** Espainiaren nazio goiburua da, latinez idatzia, eta «harago» esan nahi du. Karlos I.a Espainiakoa (Karlos V.a Alemaniakoa ere bazena) izan zen goiburu pertsonaltzat erabili zuena, bere inperio kosmopolita berriaren dinamismoaren adierazle.

Earl Rosenthalen azterketen arabera, goiburua Karlos V.aren mediku eta aholkulari pertsonala zen Luigi Marliano humanista milandarragandik dator. Honek, duke gazteari eta beranduago enperadorea izango zenari 1515ean, adin nagusikoa bihurtu zenean eta Urrezko Toisoiaren Ordenaren Maisu Handi izendatua izan zenean, bere bulegopean *Plus Ultra* latin goiburua jartzea aholkatu zion.

Goiburu hura nabigatzaileak abisu zahar ospetsua desafiatu eta ahaztera animatzeko erabili zen. Izan ere, erromatar mitologiaren arabera, Herkulesek bi zutabe jarri zituen Gibraltarko itsasartean, eta Munduaren muga zirela uste zen, Mediterranioko nabigariak iris zitezkeen azken muga. *Non Terrae Plus Ultra* (Ez dago lurrik haratago) zen, Finisterreri ere erreferentzia egiten ziona, baina goiburu horrek bere botere sinbolikoa galdu zuen Cristobal Colon 1492an Mendebaldeko Indietara (Amerikara) Ozeano Atlantikoa zeharkatuz iritsi zenean.

Ordutik izan da Espainiaren nazio goiburua, frankismoaren garaian izan ezik, orduan *Una, Grande y Libre* izan baitzen goiburua. Egungo armarri konstituzionalean goiburua Herkulesen bi zutabeen inguruan idatzia ageri da. Hain zuzen, goiburu hori eta Karlos V.aren espainiar armarria Amaiurko monolitoan jarri ziren 1927an, Nafarroako Monumentu Historikoen Komisioan polemika bizia sortu ondoren, kide askoren dimisioa ekarri zuena.

Izen bereko beste gauza batzuk
------------------------------

* Plus Ultra: Kolonbiako Armadaren goiburua, haren armarrian ageri dena.
* Plus Ultra: 1926an Espainiako Palos de la Frontera eta Argentinako Buenos Airesen artean lehen hegaldia egin zuen hidrohegazkinaren izena.
* Operacion Plus Ultra: SER irrati kateko saio bat 1960ko hamarkadan.
* Operacion Plus Ultra: Aurrekoan oinarrituta dagoen 1966ko espainiar film bat.
* Plus-Ultra: 1986an sortu zen synth-rock estiloko musika talde frantziarraren izena, non Frank Blain nabarmentzen den gitarra-jotzaile bezala, De-Phazz taldean bere lan musikal bikainagatik errekonozitua.
* Agrupación Deportiva Plus Ultra: Real Madrid futbol taldearen behe mailetako futbol taldea, Real Madrid Castilla existitu baino lehen.
* Plus Ultra Eskuadratxoa: Espainiako Aire Armadaren konpainia Espainiako Errege Guardiaren barnean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1045726
* Commonscat Multimedia: Plus ultra

---

 |

* Wd Datuak: Q1045726
* Commonscat Multimedia: Plus ultra
**Abión** Espainiako udalerri bat da eta tokiko entitate txiki bat ere    Soriako probintzian, Soriako barruti judizialean, Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan, Espainian. Gómara udalerriari dagokion Gómara eskualdeko herria.

Eliza Katolikoaren ikuspuntu hierarkikotik, Osmako Elizbarrutiaren parte da, eta, aldi berean, Burgosko Artzapezpikuarena da.

Kokapena
--------

Harriz eta muinoz inguratutako lur lauan kokatua;  Hego-mendebaldean Castil de Tierrarekin, mendebaldean Sauquillorekin, iparraldean Ledesmarekin eta ekialdean Zarabesekin egiten du muga.

Demografia
----------

2020ko urtarrilaren 1ean, Abionek 23 biztanle zituen, 16 gizon eta 7 emakume.

|  |
| --- |
|  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Datos del Registro de Entidades Locales.* .
2. ↑    *Relación de Entidades Locales Menores.* .
3. ↑   Ministerio de Administraciones Públicas de España Entidades de ámbito territorial inferior a municipio
4. ↑   Wikimapia,

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5655133
* Commonscat Multimedia: Abión

---

 |

* Wd Datuak: Q5655133
* Commonscat Multimedia: Abión