recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cameron konderria** (ingelesez: *Cameron County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Emporium da. 2010eko zentsuaren arabera 5.085 biztanle zituen, Cameron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cameron konderriak 1.031,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,66 ura dira. Beste 1.026,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.085 pertsonetatik 5.004 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 19 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 14 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 42 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494142
* Commonscat Multimedia: Cameron County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151294049
* LCCN: n82098961
* NARA: 10036730
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416672
* TGN: 1002229

 |

* Wd Datuak: Q494142
* Commonscat Multimedia: Cameron County, Pennsylvania
**Cayuga konderria** (ingelesez: *Cayuga County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Auburn da. 2010eko zentsuaren arabera 80.026 biztanle zituen, Cayuga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cayuga konderriak 2.236,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 445,71 ura dira. Beste 1.791,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 35,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 80.026 pertsonetatik 74.994 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.896 dira. 3.009 beltzak edo afroamerikarrak. 252 amerikar natiboak ziren eta 26 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 387 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 112 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.246 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115182
* Commonscat Multimedia: Cayuga County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141916698
* ISNI: 0000 0004 0405 3740
* LCCN: n82083490
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3379365
* TGN: 1002246

 |

* Wd Datuak: Q115182
* Commonscat Multimedia: Cayuga County, New York
**Fusajiro Yamauchi** (japonieraz: 山内 房治郎, *Yamauchi, Fusajirō*?, Kyoto, 1859ko azaroaren 22- *ib.* 1940ko urtarrilaren 1)
 japoniar enpresari ospetsua izan zen. Berak sortu zuen Nintendo lantegia eta haren lehen presidentea izan zen. Yamauchi Kyoton egokitu zuen bere enpresa. Lehenengo arrakasta karta sortak ekoizten lortu zuen.

Biografia
---------

Fusajirō Yamauchik 1889ko irailaren 23an sortu zuen bere enpresa, *Nintendo Koppai* (任天堂骨牌). Karta sorta desberdinak sortu zituen, hanafuda motatakoak, eta arrakasta lortu zuen batez ere yakuzek haren kartak zuten kalitateari esker erabiltzen zutelako. Horren ondorioz, Yamauchik negozioa handitu behar izan zuen. Denboraz Nintendo konpainia oso ezaguna egin zen eta Japonia osoan ospetsua. 1902an beste urrats eman zuen konpainiak: mendebaldeko karta sortak, batez ere ingelesak, hasi zituen ekoizten; lan horretan Japoniako lehendabizikoa izan zen.

Fusajirō Yamauchi 1889tik 1929 arte izan zen presidentea; azken urte horretan erretreta hartu zuen. Haren suhia zen Sekiryo Kaneda konpainiaren lehendakaritza hartu zuen, orduan. Azkenik, 1940an, Japonia Bigarren Mundu Gerran sartu aurretik, Yamauchi buruko isurketa izan zuen eta hil egin zen. Enpresaburuaren gorpuzkinak Kiotoko konpainiaren jarorrizko bulegoen sotoetan lurperatu zituzten.

Ondorengoak
-----------

* Tei Yamauchik, Fusajirōren alaba, Sekiryo Kanedaren ondoren Nintendoren presidentzia hartu zuen.
* Hiroshi Yamauchi, hirugarren presidentea, 1949tik 2002ra, Fusajirōren biloba zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Fusajiro Yamauchiren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456052
* Commonscat Multimedia: Fusajiro Yamauchi

---

 |

* Wd Datuak: Q456052
* Commonscat Multimedia: Fusajiro Yamauchi
**Cameron parrokia** (ingelesez: *Cameron Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cameron da. 2010eko zentsuaren arabera 6.839 biztanle zituen, Cameron Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cameron parrokiak 5.015,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.688,11 ura dira. Beste 3.327,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.839 pertsonetatik 6.619 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 154 dira. 119 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 61 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Cameron Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497964
* Commonscat Multimedia: Cameron Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140738829
* LCCN: n82047965
* **Lekuak**
* OSM: 1838146
* TGN: 7020676

 |

* Wd Datuak: Q497964
* Commonscat Multimedia: Cameron Parish, Louisiana
Zutabe baten fustearen ildo bertikalak
**Fustea**, harroina eta kapitelaren artean dagoen zutabe zatia da.

Zutabearen gorputz nagusia da, Antzinako Egiptoren garaitik XIX. mendeko neoklasizismorarte erabili izan zena. Bera diseinua, erabat laua izatetik, hau da, inongo apaindurarik gabe, ildotuak edo marratuak, fustearen zentzu bertikalean, ildotu hau oso fina egitera iritsi zen bizkar kurboan nabarmenduz edo baita ildaskatua ere, muturretan koskak marradura bakoitzaren muturrean koskak dituela, bere forma, kapitelarenarekin edo harroinarenarekin lausotzeko.

Fusteak, landare apaindurak izatera iritsi ziren, ikusgarriagoak egiteko.

Ohi, fusteak, zentzu bertikalean zeuden sekzio itsatsi bezala eraikitzen ziren, greziarrek egin zituztenean, erdialdean konkortuak egitera iritsi ziren, perspektibako ikuspenak, proportziorik gabekoen itxura eman ez ziezaien, edo zilindrikoak ere badira, sendoera handiagoarekin bere barnealdeko zatian, gutxitzen doan sendoera fustea hazten edo luzatzen doan heinean.

Fusterik ederrena, beharbada, "salomonikoa" deitzen dena da, zutabe salomonikoan ikus daitekeena, diseinu okertu edo helikoidal bat duelako, mahatsondo hostoz eta mahats mordoz apaindua.

Fuste simulatuak ere badaude, tenplu katolikoen fatxadatara itsatsiak, estipiteak bezala, piramide moztu forma dutenak, baina zatirik estuena behealdean dutenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745866
* Commonscat Multimedia: Shafts

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300001754
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2745866
* Commonscat Multimedia: Shafts
2014ko maiatzaren 20an, Jos hirian, Nigerian, bi lehergailuk eztanda egin zuten eta 118 lagun hil eta 56 pertsona zauritu ziren. Lehen erasoa azoka batean gertatu zen eta bigarrengoa, autobus geltokian. Norbanako edo talde batek ez du erasoa beregain hartu.

Aurrekaria
----------

Kristauak eta musulmanek hainbat konfrontazio izan dituzte Jos hirian aurreko urteetan lehergailu bidez. Boko Haram *militante taldea* ere hainbat erasoren erantzule izan da. 2012an, hainbat eliza lehergailu bidez suntsituz zituen Boko Haram taldeak eta kristauen eta musulmanen arteko gatazkak hasi ziren. Erasoaren aurreko hilabetean, Chibokeko bahiketa gertatu zen eta 200 emakume bahitu zituzten. 2012tik Jos hiriak hainbat eraso jasan ditu.

Erasoa
------

30 minutuko tartean, bi bonba autok eztanda egin zuten. Lehenengoak 3:00etan egin zuen eztanda eta bigarrenak 03.30etan. Lehen leherketa Terminus Merkatuan gertatu zen eta berrogeita hamar lagun inguru hil ziren. Terminusean, "ospitale irakaskuntza, dendak, bulegoak eta merkatua" zeuden eta erasoren helburu izan ziren. Bigarren eztanda ospitalearen inguruan gertatu zen. Bigarren eztandak hainbat sorosle hil zituen, lehenengo eztandako biktimak sorostera zihoazenean. Ke beltz ikusgarro bat sortu zuen eztandak .

### Ondorengoa

Leherketak gertatu ziren lekuetara sorospen zerbitzuak eta suhiltzaileak joan ziren baina "milaka" pertsona joan ziren biktimei arreta ematea. Bonben helburua ahalik eta pertsona gehien hiltzea zen. Hasieran batean hildakoak 46 baziren ere segituan igo zuten kopurua 118ra.

Erreakzioak
-----------

Goodluck Jonathan presidenteak leherketak gaitzetsi zituen eta "gizakiaren askatasunaren aurkako eraso" bezala deskribatu zuen. Egileak "krudelak eta gaiztoak" zirela esan zuen. Nahiz eta inorrek ez zuen ekintza beregain hartu, Boko Haram talde islamista izan dela pentsatzen da .

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16914854

 |

* Wd Datuak: Q16914854
**Fulton konderria** (ingelesez: *Fulton County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salem da. 2010eko zentsuaren arabera 12.245 biztanle zituen, Fulton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fulton konderriak 1.606,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,53 ura dira. Beste 1.601,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,13 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.245 pertsonetatik 11.902 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 97 dira. 39 beltzak edo afroamerikarrak. 79 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 191 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61007
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158292435
* LCCN: n82008377
* NARA: 10038515
* **Lekuak**
* OSM: 1818411
* TGN: 2000129

 |

* Wd Datuak: Q61007
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Arkansas
**Carlos Sanz Ramírez** (Donostia, 1943 - *ib.*, 1987ko urtarrilaren 22a) gipuzkoar margolaria izan zen. Bizitza osoko eritasun batek, hemofiliak, haren bizimodua eta lanbidea baldintzatu zituen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Donostiako EUTGn. Erakusketa askotan hartu zuen parte, Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpo, bakarka nahiz taldean, eta sari asko irabazi zituen. Bakarkako lehen erakusketa 1967an egin zuen, Donostian. Urte horretan bertan, Gipuzkoako Artisten Elkarteko lehendakari hautatu zuten. Sanzek bere garaiko gizarte-arazoekiko kezka (Vietnamgo Gerra, tortura...) eta gizakiaren sufrimendua eta oinazea islatu zituen bere koadroetan (*errealismo soziala*), Rembrandten *Idi larrutua*k gogorarazten dituen gorputz edo haragi puskatuak, desitxuratuak, era gordinean margotuz, gehienetan margo hotzak erabiliz. Koadroez gainera (besteak beste, *Edozertarako kaxak*; 1968), collageak, akuaforteak, kutxak eta marrazki bikainak egin zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255666
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8268597
* ISNI: 0000 0000 5946 920X
* BNE: XX900196
* GND: 122426142
* LCCN: n90637183
* Tabakalera ID: 60700
* SUDOC: 155710931
* UB: a1056214
* Open Library: OL5535391A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 106845
* Lur: 05275/eu\_s\_0949/s0949

 |

* Wd Datuak: Q12255666
**Carlos Oteyza** (Caracas, Venezuela, 1951ko ekainaren 9a) venezuelar zinema zuzendari, historialari eta gidoigilea da. Ibilbide eta aintzatespen handiena duen Venezuelako zinemagiletzat hartzen da, *Tiempos de Dictadura*, *Tiempos de Marcos Pérez Jiménez*, *Cap: 2 Intentos* eta *El Pueblo Soy Yo*, Venezuela garaikidea ulertzeko trilogia enblematikoa, publikoaren nahiz parte hartu duen nazioarteko jaialdietan harrera ona duena.

Oteyzak *Siete Notas* fikziozko film laburrarekin hasi zuen bere ibilbidea 1971n, baina dokumentalei eskaini die bere obraren zatirik handiena. Bere gidoietako batzuk Venezuelako idazle garrantzitsuekin landu ditu, hala nola Salvador Garmendia eta José Ignacio Cabrujasekin. Bere azken film luzea, *El Pueblo Soy Yo: Venezuela en Populismo*, Enrique Krauze intelektual mexikarrak ekoitzi zuen 2018an.

Cine Archivo de Cine Archivo B.F (1979) dokumental historikoen bildumaren sortzailea da, Venezuelako bilduma filmiko nagusietako bat gordetzea helburu duen erakundea. Ondare hau, 1943an hasitako Bolivar Films eta 1958an hasitako Cinesaren ekoizpenek osatzen dute. Ia mende oso batean, albisteak, dokumentalak, film luzeak, film laburrak eta komertzialak izan dira, eta Venezuelak herrialde eta nazio gisa izan dituen gertakari garrantzitsuen eta eguneroko alderdien lekukotasun ordezkaezin gisa geratu dira.

Cinesa eta Bolivar Films-eko zuzendaria da, hau da, herrialdean tradizio handiena duten ikus-entzunezko etxe ekoizleetako bikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28939334

 |

* Wd Datuak: Q28939334
**Fulton konderria** (ingelesez: *Fulton County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lewistown da. 2010eko zentsuaren arabera 37.069 biztanle zituen, Fulton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fulton konderriak 2.285,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,97 ura dira. Beste 2.241,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.069 pertsonetatik 35.293 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 896 dira. 1.268 beltzak edo afroamerikarrak. 82 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 111 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 299 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490999
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497121
* LCCN: n81042983
* NARA: 10036604
* **Lekuak**
* OSM: 1800719
* TGN: 1002395

 |

* Wd Datuak: Q490999
* Commonscat Multimedia: Fulton County, Illinois
LogoLogoa
***Genially***, halaber ***Genial.ly*** izenaz ezaguna, elkarreraginezko aurkezpen animatuak sortzeko balio duen sareko softwarea da. Txantiloiak eta irudien galeriak dauzka, lana errazteko; hala ere, kanpoko irudiak ere onartzen ditu, hala nola, testuak, Soundcloud  eta Spotifyko audioak, Youtubeko bideoak, Flickr eta Instagrameko argazkiak, Facebook, eta abar. Doako erreminta da, baina ordainduz gero, tresna gehiago erabiltzeko aukera ematen du.

Historia
--------

*Genially* Kordobako enpresa bat da (Espainia). 2015ean Juan Rubiok (biologoa eta enpresako burua), Luis Garcíak (publizista eta sormen zuzendaria) eta Chema Roldánek (informatikaria eta zuzendari teknikoa) sortu zuten.

Zerbitzuak
----------

Hauek dira egin daitezkeen lan batzuk:

1. Aurkezpenak
2. Infografiak
3. Txostenak
4. Bideo-aurkezpenak
5. ePosterrak
6. Curriculumak
7. Quizak
8. Jolasak
9. Baliabide didaktikoak
10. Mapak
11. eTxartelak
12. Aldi baterako prozesuak
13. Ekitaldiak
14. Elkarreraginezko irudiak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Genially, 2018ko azaroaren 2an kontsultatua.
2. ↑  Junta de Andalucía, 2018ko azaroaren 2an kontsultatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57977122
* Commonscat Multimedia: Genially

---

 |

* Wd Datuak: Q57977122
* Commonscat Multimedia: Genially
**1985. urteko urtarrilean Europan izandako hotzaldia** 1956 urtetik izandako hotzaldi gogorrena izan zen. Urtarrilaren 6an hasi eta bi astetara luzatu zen gutxi gorabehera. Euskal Herrian ohikoak ez ziren tenperatura baxuak eta elurteak ekarri zituen; esaterako, Donostian termometroak -6 °C-ra heldu ziren eta 15 cmko elurra pilatu zen kaleetan, Kontxa pasealekuan eski-norgehiagoka antolatu zen eta Gasteizen inoiz izandako hotz handiena erregistratu zen, -16.8 °C-rekin. Garraioa eta errepide gehienak erabat moztuta geratu ziren. Europan, ehundaka hildako izan ziren.

Tenperatura minimoak Euskal Herrian
-----------------------------------

1985eko urtarrileko hotzaldiak hainbat urtetan ikusi gabeko paisaia elurtuak eman zituen. Irudian, Ondarretako lorategiak Miramar jauregitik.

| Tenperaturak Euskal Herrian |
| --- |
| **Estazioa** | **Tenperatura** |  |
| 

---

 |
| Iraizotz (Ultzama) | -20,5 °C |
| Arizkun (Baztan) | -19,0 °C |
| Abaurregaina | -18,0 °C |
| Gasteiz | -17,8 °C |
| Altsasu | -16,5 °C |
| Noain (Iruñeko aireportua) | -16,2 °C |
| Bera | -13,0 °C |
| Biarritz | -12,7 °C |
| Donostia (Ategorrieta) | -10,5 °C |
| Hondarribia | -10,0 °C |
| Donostia (Igeldo) | -9,2 °C |
| Fitero | -9,0 °C |
| Bilbo (Sondika) | -6,6 °C |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3553267

 |

* Wd Datuak: Q3553267
***Giraffa tippelskirchi*** , Masai jirafa edo Kilimanjaroko jirafa espezie guztietatik handiena da. Jirafa hau erraz bereiz daiteke bere tamaina ikaragarriagatik eta baita bere orban horzdunengatik ere. Lehenago, *Giraffa camelopardalis* barruan sailkatzen zen, azpiespezie gisa, baina 2016an espezie mailara igo zen.

Hedapena
--------

Antzinean, jirafa hau Afrika osoan zehar barreiatuta zegoen, gaur egun berriz, bere habitataren suntsipenaren ondorioz, Kenya eta Tanzanian soilik bizi da.

Erditzea
--------

Emeak lau urtekin erditzeko adina lortzen dute eta prozesu hori zutik egiten dute (beraz, jaio berri den kumea garaiera garrantzitsu batetik jausten da). Jira azpiespezie honetako kumeen 50-75% lehoien eta hienen ehizapean hilik suertatzen dira. Jirafa amak, kumea jada hilik egon arren, kumea babesten jarraitzen du harrapariei ostikadak emanez. Jakin beharra dago, jirafa mota honen ostidada batek lehoi arra hiltzeko indar heina duela, garezura eta bizkarrezurra puskatzeko indar heina.

Ezaugarriak
-----------

Jirafa hau, azpiespezie guztietan handiena eta pisutsuena da.

Jirafa honen lepoa 7 ornoz osatuta dago. Animalia hauek ez daukate ilerik buruan, baina bi sexuek 2-5 adar bitartean izan ditzakete buruaren aurrealdean, adar horiek guztiak larruaz estalita daudelarik.

Ar menderatzaileen larruaren orbanak beste menpeko arrena baino ilunagoak izan ohi dira. Ar helduak 5,5 metroko garaiera hartzen dute - aztertutako alerik garaiena 5,87 m garai zen eta 2.000 kilo pisatzen zituen-, azpiespezie honetako ar arrunten pisurik ohikoena 1.300 kilo ingurukoa da, sarritan 1.600 kilotara iristen direlarik ar menderatzaileak. Hankak 2 metro luze ingurukoak dira eta bihotzak 12 kilo pisatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fennessy, Julian; Bidon, Tobias; Reuss, Friederike; Kumar, Vikas; Elkan, Paul; Nilsson, Maria A.; Vamberger, Melita; Fritz, Uwe *et al*..  (2016-09). «Multi-locus Analyses Reveal Four Giraffe Species Instead of One» *Current Biology* 26 (18): 2543–2549. doi:10.1016/j.cub.2016.07.036. ISSN 0960-9822. (Noiz kontsultatua: 2020-12-27).
2. ↑   Brown, David M.; Brenneman, Rick A.; Koepfli, Klaus-Peter; Pollinger, John P.; Milá, Borja; Georgiadis, Nicholas J.; Louis, Edward E.; Grether, Gregory F. *et al*..  (2007-12-21). «Extensive population genetic structure in the giraffe» *BMC Biology* 5 (1): 57. doi:10.1186/1741-7007-5-57. ISSN 1741-7007. PMID 18154651. PMC PMC2254591. (Noiz kontsultatua: 2020-12-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27497247
* Commonscat Multimedia: Giraffa tippelskirchi

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 9163257
* ITIS: 1012247
* NCBI: 439328

 |

* Wd Datuak: Q27497247
* Commonscat Multimedia: Giraffa tippelskirchi
Al Capone
**Gangsterra** Estatu Batuetan mafiako edo gaizkile-talde (gang) bateko kidea. Estatu Batuetan edari biziak galarazita egon ziren garaian sortu zen *gangster* hitza; garai hartan debekaturiko edarien legez kanpoko salmentak indar handia hartu zuen, eta mafiako talde handiak eratu ziren, beren artean etengabe borrokan eta liskarretan ibiltzen zirenak. Oso famatuak izan ziren Chicagoko Al Capone eta New York-eko Lucky Luciano gangsterrak, italiar jatorrikoak biak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46961
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13340888c (data)
* GND: 4449780-5
* LCCN: sh95004300

 |

* Wd Datuak: Q46961
**Gemma Lavender** (Chathan, Erresuma Batua, 1986ko irailaren 13a) astronomo, idazle eta kazetari britainiarra da.

Biografia
---------

### Bizitza pertsonala eta ikasketak

Lavender Chathamen (Kent) jaio zen, eta Pembrokeshirera (Gales) joan zen bizitzera, umea zela. Ysgol Dyffryn-en ikasi zuen, Whitland-en eta bere heziketarekin jarraitu zuen Cardiffeko Unibertsitatean, Astrofisikan graduatuz. Lavender lotuta egon da *Astronomy Now* aldizkariarekin, Institute of Physics institutuarekin eta NASArekin, idazle gisa. Real Sociedad Astronomicako bazkide hautatu zuten 2011n.

### Lan ibilbidea

Britainia Handiko Imagine Publishing argitaletxearen All About Space hileko aldizkari zientifikoaren editorea da, Bournemouth-en (Erresuma Batua) oinarrituta dago. Lavender ere Chief of Future plc-en zientziako editorea izan zen, 2021eko urrianJakintza- eta Hezkuntza-edukien zuzendari izango zela iragarri aurretik. Fisika kuantikoari, astronomiari eta astrofisikari buruzko liburuak idatzi ditu: *Quantun physics in minutes*. 2022ko otsailean, Space.com eta Live Science-ko edukien zuzendari bihurtu zen.

Lanak
-----

Besteak beste liburu hau argitaratu diu: 

* *Quantun physics in minutes (2017)*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gemma Lavender (@Gemma\_Lavender) | Twitter» *twitter.com*.
2. ↑   «New Fellows» *Astronomy & Geophysics* 52 (6): 6.39–6.39. 1 de diciembre de 2011 doi:10.1111/j.1468-4004.2011.52639\_4.x. ISSN 1468-4004..
3. ↑   «All About Space - Imagine Publishing» *web.archive.org* 2016-05-02 (Noiz kontsultatua: 2022-09-27).
4. 1 2    «https://twitter.com/gemma\_lavender» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2022-09-27).
5. 1 2   **(Ingelesez)**  *Quantum Physics in Minutes.*  2019-01-22 ISBN 978-1-78648-122-1. (Noiz kontsultatua: 2022-09-27).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24007376
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41150030576210960893
* BNF: 17164945z (data)
* GND: 1137733489
* LCCN: no2017086831
* SUDOC: 203979699

 |

* Wd Datuak: Q24007376
**1985eko San Marinoko Europako Estatu txikietako Jokoak** joko hauen I. edizioa izan zen. San Marinon ospatu ziren 1985eko maiatzak 23tik 26 arte

Historia
--------

Lehen edizio hau, esan bezala, San Marinon ospatu zen, eta zortzi herrialdek parte hartu zuten zazpi kiroletan: atletismoa, txirrindularitza, saskibaloia, igeriketa, halterofilia, tiroa eta judoa.

Lehen edizio honetan Islandia izan zen nagusi, bere domina gehienak judoan eta igeriketan lortu zituena, baita Zipre ere, atletismoan eta saskibaloian 14 urrezko domina irabazi zituena. Herrialde partehartzaile batek urrezko dominarik lortu ez duen edizio gutxietako bat izan zen hau. Edizio honetan hau izan zen Andorra, Liechtenstein, Monako eta Maltaren kasua.

Herrialde partehartzaileak
--------------------------

* Andorra
* Islandia
* Liechtenstein
* Luxenburgo
* Malta
* Monako
* San Marino
* Zipre

Kirolak
-------

* Atletismoa Atletismoa
* Txirrindularitza Txirrindularitza
* Judoa Judoa
* Igeriketa Igeriketa
* Saskibaloia Saskibaloia
* Halterofilia Halterofilia
* Tiroa Tiroa

Domina banaketa
---------------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Islandia | 21 | 7 | 4 | 32 |
| 2 |  CYP | 15 | 8 | 9 | 32 |
| 3 |  Luxenburgo | 11 | 23 | 18 | 52 |
| 4 |  SMR | 2 | 11 | 11 | 24 |
| 5 |  Andorra | 0 | 0 | 4 | 4 |
| 6 |  LIE | 0 | 0 | 4 | 4 |
| 7 |  MCO | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 8 |  MLT | 0 | 0 | 1 | 1 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2721902

 |

* Wd Datuak: Q2721902
**Carl Gotthard Langhans** (Landeshut, 1732ko abenduaren 15a – Grüneiche 1808ko urriaren 1a) Prusian jaiotako alemaniar arkitektoa izan zen. Bere lanik nabarmenena Berlineko ikurra den Brandeburgoko Atea da.

Biografia eta lana
------------------

Europa barrena bidaiatu zuen. Prusiako erregeak, Berlinera joateko eskatu zion eta bertan erresumako arkitekto eta eraikuntzen zuzendari nagusi izendatu zuen. Besteak beste Berlineko antzoki berria eta Brandeburgoko Atea eraiki zuen. Azken hau, Atenasko propileo famatuen imitazio handi bat da; bertan, enparantza handi batetik Ezkien pasealekura igarotzen da eta handik erregearen jauregira.
 

Antzoki berria bi eliza artean kokatuta dago,*Gendarmes* deritzon enparantzan eta askotan suak jota izan da.

Arkitekturari buruzko idatzi askoren egilea izan zen eta 1808 urtean Silesiara egindako bidaia batean hil egin zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313181
* Commonscat Multimedia: Carl Gotthard Langhans

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8146985
* ISNI: 0000 0000 6674 8151
* BNF: 16110082j (data)
* GND: 118726463
* LCCN: nr91024187
* NKC: xx0202639
* SNAC: w6vq6nm1
* SUDOC: 119542749
* ULAN: 500001339
* RKD: 47972
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313181
* Commonscat Multimedia: Carl Gotthard Langhans
**Gereziondo-aranondoa** (*Prunus cerasifera*) *Prunus* generoko zuhaitza da. *Prunus* generoak 200 espezie baino gehiago ditu, eta guztien berezitasun nabarmena da loraldi goiztiarra eta ikusgarria (neguaren amaieran, eta hostoak sortu aurretik).

*Prunus* da basaranaren izena latinez; *cerasifera* izena ere latinetik eratorria da, eta «gerezi» esan nahi du (basagereziondoaren fruituarekin duen antzagatik).

Ezaugarriak
-----------

Prunus cerasifera, var. 'Mykla'
Hosto erorkorreko zuhaitz txikia da gerezi-aranondoa, 8 m garai nekez gainditzen duena.
Zuhaitzaren adaburua zabala eta goranzkoa da.

### Zurtoina – Azala

Gerezi-aranondoaren azala leuna eta marroi iluna da.

### Hostoak

Hostoak sinpleak, txandakatuak, obalatuak eta meheki horzdunak dira, purpura kolorekoak.

### Loreak

Martxotik maiatzera loratzen da gerezi-aranondoa.
Loreak -zuriak edo arrosak- bakarka edo multzo txikitan sortzen dira, hostoak baino lehen.

### Fruituak

Fruituak udan heltzen dira, eta gerezi txikien antzeko drupa gorriak dira.

Habitata
--------

Jatorriz, Asiako mendebaldekoa da gerezi-aranondoa, baina beste herrialde askotan kultibatu dute espezie apaingarri gisa.

Erabilera
---------

Lorategiak eta parkeak apaintzeko erabiltzen da: gerezi-aranondoaren hostoek kolore purpura dute, eta loraldia -*Prunus* generoko beste zuhaitzetan bezala- goiztiarra eta ikusgarria da.

Fruituak gordinik jan daitezke, edo marmeladak eta jeleak egiteko erabili.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146951
* Commonscat Multimedia: Prunus cerasifera
* Wikispecies Espezieak: Prunus cerasifera

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4433611-1
* LCCN: sh85023102
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 152749
* BioLib: 39510
* Dyntaxa: 223077
* EOL: 301112
* Fl. China: 200011156
* GBIF: 3021730
* GRIN:
* IPNI: 729568-1
* ITIS: 24772
* UICN: 172162
* NCBI: 36595
* PlantList: rjp-44
* W3TROPICOS: 27801090
* USDA Plants: PRCE2
* VASCAN: 8860
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: XVE14FEG0K

 |

* Wd Datuak: Q146951
* Commonscat Multimedia: Prunus cerasifera
* Wikispecies Espezieak: Prunus cerasifera
**Gerda Maria Ahlm** ( 1869ko maiatzaren 24a - 1956 ) suediar jatorriko margolari eta arte kontserbadorea izan zen.

Biografia
---------

Gerda Maria Ahlm Västeråsen jaio zen, Suedian. Stockholmeko Suediako Arte Errege Akademian ikasi zuen (1889-91) eta gero akuafortea ikasi zuen Axel Tallberg grabatzailearekin (1896). 1892 eta 1900 urteen artean hainbat bidaia egin zituen Europan zehar gehiago aztertzeko. Parisko Colarossi Akademian ikasi zuen eta Italian, Ingalaterran, Norvegian eta Belgikan ibili zen. 

Artea zaharberritzeko interesa piztu zitzaion, eta artearen kontserbazioan trebatu zen F. C. Sessig-ekin Municheko Alte Pinakothek-en. Bere trebetasuna eta ospea halakoak ziren, non enkargu garrantzitsu batzuk lortu zituen, besteak beste, Suediako Viktoria erreginaren familiaren erretratuak zaharberritzea. 

1903an, Estatu Batuetara emigratu eta zaharberritzaile laguntzaile gisa hartu zuten New Yorkeko Metropolitan Museum-en. Azkenean, Chicagon kokatu zen, eta arte-kontserbatzaile gisa lan egin zuen Chicagoko Arte Institutuan, baita beste arte-erakunde eta bildumagile pribatu batzuetan ere, bere herrialdeko kontserbatzaile nagusietako bat bihurtuz. Paisaiak, etxeko barruak eta estilo inpresionista hutsean egindako emakumeen erretratuak erakusten jarraitu zuen. 

Ahlm Suediako emakumezkoen Nya Idun elkarteko kidea zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gerda Maria Ahlm» *Svenskt kvinnobiografiskt lexikon*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4934523

 |

* Wd Datuak: Q4934523
Mongoliako Onon ibaia udazkenean, non Temüjin jaio eta hazi zen.
**Gengis Khanen hilobia**ren kokalekua oraindik ezezaguna da, nahiz eta espekulazio eta ikerketa asko egin diren.

Gengis Khanen heriotza
----------------------

1227ko abuztuaren 18an, Xi Xia inperioan (egungo Txina), Gengis Khan Mongoliar Inperioaren sortzailea, erregeen erregea, hil zen, 65 urte inguru zituela, historiako inperiorik zabal eta iraunkorrenetakoaren oinarriak jarri ondoren. Baina heriotzaren kausak ez daude garbi.

Kronika batzuek diote zalditik erorita hil zela, beste batzuek mendebaldeko xiatarren aurkako guduan hil zutela eta, Marko Poloren arabera, "*Caaju izeneko gazteluari eraso zion, geziz belaunean zauritu zuten eta zaurien ondorioz hil zen. Tamalgarria izan zen, gizon ausarta eta jakintsua baitzen*".

Hilobiari buruzko kondaira
--------------------------

Gengis Khan Temüjin –hori zuen jatorrizko izena– Borjigin tribukoa zen eta tribu horretan hildakoak leku sekretuetan ehorztea zen ohitura. Mongoliarren erregeak ere ohitura zaharrari eutsi nahi izan zion. Kondairak dio haren gorpua Mongoliara eraman zutela, Khentii Aimag jaioterri ingurura. Prozesioak bidean aurkitzen zuen pertsona oro hil omen zuten. Hilobia eraiki zuten esklaboak, amaitutakoan, sarraskitu omen zituzten, eta haiek hil zituzten soldaduek ere amaiera bera izan zuten. Ibai baten bidea aldatu omen zuten kokalekua are sekretuago egiteko. Ondoren zaldi batzuk ere ehortzi omen zituzten, hilobiaren zigilu modura, eta hainbat zuhaitz landatu, kokalekua hobeto ezkutatzeko asmoz.

Hilobiaren kokalekuaren inguruko hipotesiak
-------------------------------------------

Bada haren omenezko mausoleo bat, baina Khan ez zuten han ehortzi. Txutxu-mutxuek diote 1937an sobietarrek haren hilobirako bidea erakuts zezaketen zantzuak aurkitu zituztela monasterio budista batean, edota bi arkeologo frantziar bilaketan hil zirela, hilobia madarikatuta dagoelako. Baina hilobiaren zantzurik ez dago oraindik.

2004an Genghis Khanen jauregia aurkitu zuten, eta horrek hilobia aurkitzeko itxaropenak eta grina piztu zituen. Maury Kravitz arkeologo amateurrak berrogei urte eman zituen horretan, eta azken urteetan ahalegin berezia egin arren, 2012an hil zen ezer lortu gabe. Bere ondoren, Kaliforniako Unibertsitateko Albert Yu-Min Lin arkeologoa hasi zen hilobiaren bila, teknologia berriak eta ingurua kaltetzen ez duten metodoak erabiliz. 2015eko urtarrilean proiektu bat jarri zuten martxan, espaziotik ateratako argazkien bidez hilobiaren kokalekua aurkitzea xede duena.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2016ko uztailak 10). «Non dago Genghis Khan?» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2745309

 |

* Wd Datuak: Q2745309
**Charles Sturt Unibertsitatea** (CSU) Australiako unibertsitate publiko multikampus bat da, Hegoaldeko Gales Berrian dago, Australiako hiriburuan, Victorian eta Queensland-en. 1989an, Charles Sturt kapitainaren omenez izendatu zuten, Hegoaldeko Gales Berrian eta Hegoaldeko Australian espedizioak egin zituen esploratzaile britainiarraren omenez.

Unibertsitateak hainbat campus nagusi ditu: Albury-Wodonga, Bathurst, Dubbo, Orange, Port Macquarie eta Wagga Wagga. Unibertsitateak Canberra, Goulburn, Manly eta Parramattan espezializatutako campusak ere baditu. Australiako Ikasketa Taldearekin batera ere ematen dira ikastaroak, Sydney, Melbourne, Brisbane eta Wangarattaren CSU ikastegietan.

Charles Sturt unibertsitateak urrutiko hezkuntzarako hainbat programa eskaintzen ditu, gradu- eta graduondoko-mailakoak, bai eta irakasgai bakarrak ikasteko programa ere. CSUk hainbat lankidetza eskaintzen ditu TAFE erakunde batzuekin, herrialde osoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Charles Sthurt University» *www.csu.edu.au* (Noiz kontsultatua: 2022-11-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1066188
* Commonscat Multimedia: Charles Sturt University

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130700986
* ISNI: 0000 0004 0368 0777
* LCCN: n88211517
* SUDOC: 143077740

 |

* Wd Datuak: Q1066188
* Commonscat Multimedia: Charles Sturt University
*Artikulu hau talde etnikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Garifuna».*
**Garifuna** edo **Karibe beltza** (plurala *Garinagu*) Amerika Erdialdeko zenbait herrialdetan Karibe itsas-ertzean bizi den talde etnikoa da.

Garifuna bandera

Historia
--------

Arawak eta karibe indigenen eta ihes egindako esklabo beltzen nahasketatik sortu zen taldea Antilla Txikietako Saint Vincent uhartean. XVII. mendean noizbait Nigeriako esklaboak zeramatzan ontzi batek hondoa jo zuen. Iturri batzuek 1635eko Gaztelako ontzi bi izan zirela diote, beste batzuek 1620ko hamarkadan eta onarpen txikia baina jarraitzaile batzuk badituen beste teoria baten arabera (Ivan van Sertimak *They Came Before Columbus* liburuan erabilitako teoria), Kolon baino lehenago heldu ziren afrikar batzuk Ameriketara. Afrikar horiek bertako karibe indiarrekin nahastu ziren, eta Saint-Vincentera jo zuten inguruko uharteetatik ihes egitea lortzen zuten esklaboek ere. Urteetan europarren eskuetatik kanpo egon ostean, 1796an britainiarrek konkistatu eta deportatu egin zituzten karibe beltzak (beltzekin nahasterik ez edo nahaste txikiena zutenei *karibe horiak* deitzen zaie eta oraindik badaude herrixka batzuk uharteko iparraldean. Grenadinetako uharte txiki batean preso izan eta gero, hasieran Jamaikara eta gero Espainiaren menpe zegoen Hondurasen aurrez aurreko Roatan uharteko Punta Gorda herrira iritsi ziren bizirik iraun zutenak. Apirilaren 12an Roatanera iritsi izana oraindik gogoratzen dute.

Britainiarren asmoa espainiarrei presio egitea izan arren, laster aliatu bihurtu ziren, kontinentean bertan lurrak agindu baitzizkien Espainiako Koroak. Hala sortu zituzten lehen komunitateak Amerika Erdialdean, harik eta Honduras barneko gerra zibilean galtzaileen aldean jarri eta berriz ere askok ihesari eman eta gaur egungo lekuetan kokatu arte. AEBetako itsasontzietan ibili izan ziren garifuna asko, eta Estatu Batuetako hainbat hiritan komunitate garifuna garrantzitsuak daude.

Garifunak gaur
--------------

Garifuna izena espainiarrek emandakoa da, jatorrizko *"Kalipuna"* aldatuta. Oso talde etniko berezia osatzen dute, kanpoko itxuraz beltz elementua da nagusi; *garinagu* hizkuntza, ostera, arawak familiakoa da oinarrian, baina europar eta afrikar hizkuntzen eragina du. Iparraldean Belizeko Dangriga hiritik Nikaraguako Maiz edo Corn uhartera hegoaldera, Karibeko eremu zabal batean bizi dira, Guatemalan (Livingston) eta Hondurasen barne. Azken herrialde horretan bizi dira gehienak, eta sarritan baztertuta egon badira ere, hainbat erakunde osatu dituzte euren kultura eta hizkuntzari eusteko. 2008an UNESCOk garifunen hizkuntza, musika eta dantza Munduko Ondare Ez-Material izendatu zituen. *Punta* izeneko musikak arrakasta handia du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863927
* Commonscat Multimedia: Garifuna

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85014536
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q863927
* Commonscat Multimedia: Garifuna
**Franz Xaver Kroetz** (Munich, Alemania, 1946ko otsailaren 25a) alemanezko antzerkigilea da.

Bizitza
-------

Ekonomiako ikasketak bertan behera utzita, antzerki-eskolak hartzen hasi zen, Munichen lehenbizi, eta Vienan gero. 1970etik aurrera Alemanian arrakasta gehien izan zuten antzerkigileetako bat izan zen. Bere lehenengo lanean bertan (1968, *Wildwechsel*) agerian geratu ziren handik aurrera bere obra osoan erabiliko zituen gai, hizkuntza eta baliabide nagusiak: krisian sartutako bikoteak, maitaleak zapalduta bizi den gazte bat, abortatu ezinean semea hiltzen duen ama baten istorioa, eta abar. Kroetzen pertsonaiak min hartutako pertsonak dira beti, gizartearen biktimak, ez kriminalak. Gizon-emakumeen premiak eta miseria hartzen ditu oinarri gisa gizarte-kritika eraikitzeko. Garai hartako lanen artean, hauek ditu aipagarrienak: *Michis Blut* (1971, *Michiren odola*); *Hartnäckig* (1971, *Egoskorra*); *Männersache* (1971, *Gizonen gauza*); *Stallerhof* (1972, *Staller-en etxaldea*), *Geisterbahn* (1972, *Beldurraren trena*). Azken urte horretan bertan *Lieber Fritz* (1972, *Fritz maitea*) argitaratu zuen, aske utzi duten exhibizionista baten historia.

Handik aurrera aldaketa sumatu zen Kroetzen literaturaren ideian. *Das Nest* (1975, *Habia*), *Mensch Meier* (1978) eta *Der stramme Max* (1980, *Max kementsua*) obretan Kroetzen pertsonaiek ikasteko eta, beraz, aldatzeko gaitasuna dute. Orduan erabili zuen teknikak antzerki absurdoarenak gogorarazten ditu zenbait gauzatan, batez ere *Nicht Fisch nicht Fleisch* obran (1981, *Ez arrainik ez haragirik*). 1980ko hamarraldiaren hasieran, krisi batetik atera nahiz, eleberri bat idatzi zuen, *Der Mondscheinknecht* (1981, *Ilargi izpiaren jopua*), zailtasunak eta arazo fisikoak dituen pertsona baten bizitzaren kontakizuna. Krisi horren ondorioz idatzi zuen, baita ere, *Bauernsterben* (1985, *Nekazarien heriotza*). 1986an arrakasta handia izan zuen *Kir Royal* telebista-sailean, antzezle gisa.

Zenbait sari jaso izan ditu; besteak beste, Alemaniako Errepublika Federalaren Merezimenduaren Ordena saria 2005ean.

Gaur egun, Chiemgaun (Bavaria) eta Tenerifen (Kanariar uharteak) bizi da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Franz Xaver Kroetz Internet Movie Database-ren web-orrian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45239
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64007688
* ISNI: 0000 0001 0908 5109
* BNF: 119101261 (data)
* GND: 118566962
* LCCN: n79111946
* NDL: 01043401
* NKC: jn20000720136
* NLA: 35283450
* CiNii: DA01583786
* SNAC: w6qn67sc
* SUDOC: 029533546
* BIBSYS: 90112920
* Open Library: OL341139A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03620/eu\_k\_3079/k3079

 |

* Wd Datuak: Q45239
**Garretson Warner Gibson** (Baltimore, Maryland, 1832ko maiatzaren 20a - Monrovia, 1910eko apirilaren 26a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1900etik 1904ra.

Estatu Batuetan jaio zen eta familiarekin Liberiara emigratu zuen 1845ean. Misiolari eskoletan ikasi ondoren, Marylandera itzuli zen teologia ikastera. Apaiztu ondoren, Monroviako Trinitateko eliza epikopaliarreko errektore izan zen.

William D. Coleman presidenteak Barne idazkari eta Estatu idazkari izendatu zuen. Colemanek dimisioa eman ondoren 1900ean, eta presidenteorderik ez zegoenez, Gibson izendatu zuten Liberiako presidente.

1903an britainiarrek Sierra Leonari liberiar lurraldea lagatzera behartu zuten. Estatubatuarrek beren gerraontziekin frantsesei eta britainiarrei lurraldearen lagapen gehiago eskatzea galarazi zieten.

Gibson Ameriketako Estatu Batuetan jaiotako azken presidente liberiarra izan zen. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q888979
* Commonscat Multimedia: Garretson W. Gibson

---

 |

* Wd Datuak: Q888979
* Commonscat Multimedia: Garretson W. Gibson



| * i
* e
* a
Liberiako presidenteak |
| --- |
| 
* Roberts
* Benson
* Warner
* Payne
* Roye
* Smith
* Roberts
* Payne
* Gardiner
* Russell
* Johnson
* Cheeseman
* Coleman
* Gibson
* A. Barclay
* Howard
* King
* E. Barclay
* Tubman
* Tolbert
* Doe
* *Sawyer*
* *Kpormakpor*
* *Sankawulo*
* *Perry*
* Taylor
* Blah
* *Bryant*
* Sirleaf
* Weah

 |  |
| Presidenteak ez ziren estatu-buruak *letra etzanean* |
**Garro jauregia** Leintz Gatzagan (Gipuzkoan) dagoen jauregi bat da. XVII. mendean eraiki zen estilo barrokoan. Gaur egun Kultur Etxea dago bertan.

Egitura
-------

Santiago eta San Inazio kaleen arteko bidegurutzean kokaturik dago. Oinplano karratua du eta beheko solairuaz gain beste bi solairu ditu. Teilatua lau isuritakoa da. Hareharriz eraikia dago.

Aurrealdeari dagokionez, beheko solairuan atari zabala du, dintelduna. Alboetan bi leiho handi daude burdinsarez babesturik. Lehenengo solairuan hiru balkoi daude, bakoitza ate bikoitz bati dagokiolarik. Bi zarpek eusten dute balkoi bakoitza. Bigarren solairuan ere hiru balkoi daude, baina hauek gutxiago ateratzen dira hormatik. Bigarren aurpegiak antzerako itxura du, goiko bi solairuetan balkoiak dituelarik.

Kaleak gurutzatzen diren ertzean armarri handi bat dauka, solairu bien artean. Garro familiaren armarria ageri da bertan, lis loredun gurutzea eta lau otso izkinatan.

Kultur Etxea
------------

Garro jauregia berriztu egin zen eta 1987an Leintz Gatzagako Kultur Etxea ezarri zen bertan. Lehen solairuan 70 metro koadroko azalera duen erakusketa gela dago. Honetaz gain Toki-Eder elkartea, ludoteka, liburutegia eta hainbat batzar gela daude jauregiaren barnean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Garro jauregia. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-18).
2. ↑    *www.turismoa.euskadi.eus.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65920516
* Commonscat Multimedia: Garro Jauregia

---

 |

* Wd Datuak: Q65920516
* Commonscat Multimedia: Garro Jauregia
**Chacoko Heroien zubia** (gaztelaniaz: *Puente Héroes del Chaco*) eraikitze-lanetan dagoen Paraguaiko zubia da, Paraguai ibaia zeharkatu duena. Zubiak Asuncion hiriburua Villa Hayes udalerriko Chaco'i barrutiarekin lotuko du. Zubiak ibaian gora 8 kilometrora dagoen Remanso zubiko trafikoa arintzen lagunduko du.

Zubia 449 metro luze eta 35 metro zabal izango da.

Historia
--------

Zubiaren eraikuntza Consorcio Unión enpresa-partzuergoari, CDD Construcciones S.A. eta Constructora Heisecke S.A. enpresek osatutakoa, esleitu zitzaion 2019ko abenduan.

Eraikitze-lanak 2020ko ekainaren 12an hasi ziren, zubiaren lehen harria jarri zenean.

Eponimia
--------

Zubiaren izena hiritarren parte-hartze prozesu baten bidez erabaki zen. Honek Chacoko Gerrako gudariak omentzen ditu. Gainera, zubiaren oinarrizko lehen harria jartzearen ekitaldi sinbolikoa 2020ko ekainaren 12an egin zen, Paraguairen eta Boliviaren arteko gerrari amaiera eman zion Chacoko Bakearen 85. urtemuga-egunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97486298

 |

* Wd Datuak: Q97486298
| **FALAZIAK** |
| --- |
| *A silentio argudioa**Ad antiquitatem argudioa**Ad baculum argudioa**Ad consequentiam argudioa**Ad crumenam argudioa**Ad hominem argudioa**Ad ignorantiam argudioa**Ad lazarum argudioa**Ad logicam argudioa**Ad misericordiam argudioa**Ad nauseam argudioa**Ad novitatem argudioa**Ad populum argudioa**Ad verecundiam argudioa**Ex auctoritate argudioa**Cum hoc ergo propter hoc**Ondorio hutsala**Oinarri eskaera**Lastozko gizonaren falazia**Falazia ekologiko**Falazia naturalista**Falazia genetiko**Secundum quid* |

***A silentio* argudioa**, **argumentum a silentio**, **argumentum ex silentio** edo **argudioa isiltasunetik** isiltasunean edo ebidentzia ezean oinarrituz ondorio bat ateratzen den falazia bat da. Ikasketa klasikoen arloan, termino honek idazle batek gai zehatz bat bere idazlanetan erreferentziatua agertzen ez zenez harekiko ez ikusiarena edo ez jakinarena egiten zuela adierazten du. Arrazoiketa puru gisa erabiltzen denean, falazien artean sailkatua dago, halere arrazoiketa abduktiboa denean baliozkoa eta sinesgarria izan liteke.

Adibidea:

* A: Miren non bizi den ba al dakizu?
* B: Bai, badakit
* A: Non bizi da?
* B: Ez dizut esango.

Orduan Ak Bk Miren non bizi den ez dakiela ondorioztatu lezake, baina ondorio hori ez du justifikatua egon beharrik; beharbada Bk ez baitio esan nahi edota datu konfidentzialtzat baitu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2464035

 |

* Wd Datuak: Q2464035