recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manuel Zamarreño Villoria** (Donostia, Gipuzkoa, 1955eko urtarrilaren 6a - Errenteria, Gipuzkoa, 1998eko ekainaren 25a) euskal herritar politikari bat izan zen, Euskadiko Alderdi Popularreko kidea. 1998an ETAk atentatu batean hil zuen.

Biografia
---------

Manuel Zamarreño Villoria ETAren atentatu batean hil zen, Errenterian, 1998ko ekainaren 25ean, 42 urte zituelarik. Une horretan Errenteriako Udalean zinegotzia zen,34 egun baino ez zeramatzan karguan, ETAk José Luis Caso hil ondoren hartu zuena. Lanbidez galdaragilea zen, baina garai hartan langabezian zegoen. Ezkonduta zegoen eta bi seme-alaben aita zen.

### Hilketa

Hil aurretik ETAk hainbat aldiz mehatxu egin zion Manuel Zamarreñori eta bere ibilgailu bat ere erre zuten. 1998ko ekainaren 25eko goizean, 11:10ak aldera, Manuel Zamarreño bere etxetik irten zen, Errenteriako Kaputxinoak auzoan, ogia erosteko. Dendatik itzultzen zenean, terroristek aldez aurretik espaloian aparkatuta zegoen motozikleta batean jarritako lehergailua (3 kilo amonal) aktibatu zuten, urrutitik. Leherketak bete-betean harrapatu zuen Manuel, baterian aparkatutako bi autoren artean jausi zena, odol putzu batean, hilik, eta arropa erabat urraturik zeukala.

Lehergailuaren metraila-zatiek zinegotzia eskoltatzen zuen Ertzaintzako kidea ere zauritu zuten, Juan María Quintana, gorputz osoan eta begi batean lesioak eraginez. Anbulantzia batek Arantzazuko Ama Ospitalera eraman zuen. Medikuek hedatze-uhinak eragindako sindromea, metraila-zatien hainbat zauri eta begi-traumatismoa diagnostikatu zioten eta ebakuntza kirurgikoa egin behar izan zioten. Bonbaren hedatze-uhinak, halaber, inguruko hainbat auto eta etxebizitza hondatu zituen. Ertzaintza atentatu-gunera bertaratu zen lehenengo izapideak egiteko eta bi ordu eta erdi beranduago, epaileak hilotza altxatzea agindu zuen.

Auzitegi Nazionalaren 2. zenbakiko Instrukzioko Epaitegi Zentralak hilketa honen inguruko sumarioa hasi zuen. 1999ko abenduko autoaren bidez, epaitegi horrek kasu hau behin-behinean largestea erabaki zuen.

Atentatuaren ondoren, ETAk ez zuen hilketaren inolako aldarrikapenik egin. Hala ere, ETA erakunde terroristaren autoretza frogatu egin zen. Hilketari buruzko epairik egon ez zenez, eta krimena inori egotzi ez ziotenez, egileen nortasuna ezezaguna da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑   .
8. ↑   .
9. ↑   .
10. ↑   .
11. ↑   .

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** MERINO, A. CHAPA, A. Raíces De Libertad. Orrialdeak 159-169 (2011) FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55647222

 |

* Wd Datuak: Q55647222
**Marcel Rüedi** (Winterthur, 1938ko azaroaren 1a, Makalu, 1986ko irailaren 25a) hamalau zortzimilakoetatik hamarrera igo zen mendizale suitzar bat izan zen.

1980an, Rüedi Dhaulagirira igo zen. 1981ean ibilbide berri bat egin zuen Eiger mendiaren iparraldeko aurpegian zehar, Bernako Alpeetan. 1983an, Erhard Loretan eta Jean-Claude Sonnenwylekin batera, Rüedik Gasherbrumetako hiru gailur nagusiak eskalatzea lortu zuen 15 egunetan, Gasherbrum I.era iritsiz ibilbide estandarraren aldaketa batetik. 1984an, Manaslu eta Nanga Parbat gailurretara iritsi zen, ofizialki 12 hilabetetan bost zortzimilako igoz.

1986an, Rüedi, Peter Habelerrekin batera, Cho Oyuko tontorrera iritsi zen lehen suitzarra izan zen. Urte horretan bertan, bera eta Krzysztof Wielicki Makalu eskalatzen saiatu ziren ibilbide estandarraren bariazio batetik. Wielicki Rüedi baino ordu batzuk lehenago iritsi zen tontorrera, eta vivac babesleku hurbilenera jaitsi ahal izan zen. Rüedik ez zuen arrakastarik izan. Reinhold Messnerrek, une horretan Makalun ere zegoena, Rüedi tontorretik jaisten ikusi zuela dio, eta haizekari baten atzean desagertzen ikusi zuela. Messnerrek, ondoren, Rüedi aurkitu zuen elurretan eserita hilda, bere kanpamendutik oso gertu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q693576
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90882936
* GND: 13860990X

 |

* Wd Datuak: Q693576
**Majlinda Kelmendi** (Kosovo, 1991ko maiatzaren 9a) kosovar judo borrokalaria da.

Biografia
---------

**Majlinda Kelmendi** 1991ko maiatzaren 9an jaio zen albaniar familia batean, Peja​ hirian (orduan Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista zen Kosovo).

Ibilbide profesionala
---------------------

2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, urrezko domina bat lortuz – 52 kg.1 mailan. Eta 2019-ko Minskeko Europeoko jokuetan urrezko domina bat lortu zuen maila berean.

Hiru domina irabazi ditu munduko yudo txapelketan 2013 eta 2019 artean, eta beste bost domina Europako Yudo Txapelketan 2013 eta 2019 artean.

Sariak
------

### Dominen erregistroa

**2009**

Munduko kopa − 52 kg, Praga

**2010**

Munduko kopa − 52 kg, Sofia

Europako kopa − 52 kg, Sarajevo

Sari Nagusia − 52 kg, Tunisia

Munduko kopa− 52 kg, Tallinn

**2011**

Munduko kopa − 52 kg, Sofia

Sari Nagusia − 52 kg, Düsseldorf

Munduko kopa − 52 kg, Lisboa

Munduko kopa − 52 kg, Erroma

Munduko kopa − 52 kg, Minsk

Sari Nagusia − 52 kg, Abu Dhabi

Sari Nagusia − 52 kg, Amsterdam

**2012**

Europako kopa − 52 kg, Praga

Munduko kopa − 52 kg, Erroma

Munduko kopa − 52 kg, Estanbul

Sari Nagusia − 52 kg, Abu Dhabi

**2013**

Grand Slam − 52 kg, Paris

Sari Nagusia − 52 kg, Düsseldorf

Sari Nagusia − 52 kg, Samsun

Europako Txapelketa − 52 kg, Budapest

IJF Munduko Maisuak − 52 kg, Tyumen

Munduko Txapelketa − 52 kg, Rio de Janeiro

**2014**

Grand Slam − 52 kg, Paris

Sari Nagusia − 52 kg, Samsun

Europako Txapelketa − 52 kg, Montpellier

Sari Nagusia − 52 kg, Budapest

Munduko Txapelketa − 52 kg, Chelyabinsk

Grand Slam − 52 kg, Abu Dhabi

**2015**

Europako kopa − 52 kg, Praga

Munduko kopa − 52 kg, Lisboa

Grand Slam − 52 kg, Paris

Grand Slam − 52 kg, Abu Dhabi

**2016**

Grand Slam − 52 kg, Paris

Europako Txapelketa − 52kg, Kazan

Sari Nagusia − 52 kg, Budapest

Olinpiar Jokoak − 52 kg, Rio de Janeiro

**2017**

Grand Slam − 52 kg, Paris

Europako Txapelketa − 52kg, Warsaw

**2018**

Grand Slam − 52 kg, Abu Dhabi

Sari Nagusia − 52 kg, Taxkent

**2019**

Sari Nagusia − 52 kg, Tel Aviv

Grand Slam − 52 kg, Düsseldorf

Europako Jokoak− 52 kg, Minsk

Munduko Txapelketa − 52 kg, Tokyo

Grand Slam − 52 kg, Abu Dhabi

**2021**

IJF Munduko Maisuak − 52 kg, Doha

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Judobase.org» *judobase.ijf.org* (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1820096
* Commonscat Multimedia: Majlinda Kelmendi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7259159699942603500005
* SUDOC: 248425080
* **Kirolariak**
* COI: majlinda-kelmendi

 |

* Wd Datuak: Q1820096
* Commonscat Multimedia: Majlinda Kelmendi
**Pulaski konderria** (ingelesez: *Pulaski County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pulaski da. 2010eko zentsuaren arabera 34.872 biztanle zituen, Pulaski kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pulaski konderriak 853,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,22 ura dira. Beste 828,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 40,85 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.872 pertsonetatik 32.404 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 432 dira. 1.744 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 179 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 452 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q514038
* Commonscat Multimedia: Pulaski County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154786659
* LCCN: n82010777
* NARA: 10040001
* **Lekuak**
* OSM: 2532632
* TGN: 2002183

 |

* Wd Datuak: Q514038
* Commonscat Multimedia: Pulaski County, Virginia
**Tasaday** Filipinetako Mindanao uharteko oihanetan bizi den herri bateko kidea. 1971 inguru arte, Harri Aroan bizi ziren; leizeetan zuten bizilekua, eta basoan bildutako fruituak eta animalia txikiak jaten zituzten. Jantziak zuhaitz-azalez egiten zituzten, eta tresnak harriz eta zurez; gerrarako armarik ez zuten. Antropologian garrantzi handiko ikergai izan ziren, baina 1980ko hamarkadan zalantzan jarri zen aurkikuntza eta aurreko baieztapen haiek. Gaur egun, inguruko leinuekin bizi dira, eta haien ohiturak hartu dituzte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194009
* Commonscat Multimedia: Tasaday

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85132716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1194009
* Commonscat Multimedia: Tasaday
**Lusismoa** Galizian aldaera lusofono bat mintzatzen dela aldezten duen pentsamendu korrontea eta gizarte mugimendua da. Galiziera, horren arabera, Portugalen, Brasilen, Angolan, Mozambiken edo Ginea-Bissaun hitz egiten den hizkuntza bera da: portugesa deitu ohi dena, alegia.

Lusismoa erreintegrazionismoari oso loturik dago, eta horregatik bi korronteok batera aipatzen dira askotan, **luso-erreintegrazionismo** izenarekin. Erakunde askotan (Movimento Defesa da Linguan, adibidez), gainera, bi ikuspegi horietako lagunek batera lan egiten dute, arazorik gabe. Hala ere, erreintegrazionistek galizierarentzat idaztarau propioa aldezten dute (galiziera-portugesa diasisteman oinarrituta) pixkanaka portuges-galiziar hizkuntzaren gainerako aldaeretara gerturatzen joateko; lusistek, berriz, galiziera portugesaren idaztarauekin idaztearen alde egiten dute.

2008ko irailaren 20an, Galiziako sektore lusistak Portugesaren Galiziako Akademia (*Academia Galega da Língua Portuguesa*) sortzearen aldeko elkartea eratu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Erreintegrazionismoa
* Lusofonia

Kanpo estekak
-------------

* **(Galizieraz)****(Portugesez)** Associação de Amizade Galiza-Portugal
* **(Galizieraz)****(Portugesez)** Academia Galega da Língua Portuguesa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3400094

 |

* Wd Datuak: Q3400094
**Tascadero ibaia** Coquimbo eskualdeko Andeetako mendilerroan sortzen den ur ibilbide naturala da eta ipar norabide orokor batekin jariatzen da Grande ibaira (Limarí) urak isuri arte, Limarí ibaiaren adar eratzailea dena.

Ibilbidea
---------

Tascadero ibaia nazioarteko mugako mendebaldeko magaletan jaio eta iparralderantz jariatzen da Tulahuén herrian Grande ibaian urak isuri arte.

Historia
--------

Antzina ibaiari "Atascadero" deitzen zitzaion.

Francisco Solano Astaburuaga y Cienfuegos-ek 1899an hau idatzi zuen "Atascadero" ibaiari buruz Txileko Errepublikako Hiztegi Geografikoa hil ondorengo lanean:

*Atascadero (ibaia).* *-— Ovalle departamenduko Grande ibaiko lehen zatiari deitzen diote horrela, Sierra edo Cerro del Cenicero jatorritik departamendu bereko Turbio ibaiarekin bat egiten duen lekura arte.* *Tarte luze horretan, Andeen erdialdeko mendilerro biluzi altuen artean itotzen da eta bere izena ematen dioten oztopoak eta buxatzeak ditu.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7687101

 |

* Wd Datuak: Q7687101
**Takako Shirai** (Okayama, Japonia, 1952ko Uztailaren 18a - ) 1970ko hamarkadako boleibol jokalaria da. 

2000. urtean, Holyoke hiriko (Massachusetts) Volleyball Hall of Famen sartu zuten.

Ibilbide profesionala
---------------------

Japoniako boleibol jokalari ohia da eta bertako bi talde desberdinetako jokalaria izanz zen, bere hasieratik 1976 arte Kurabo Industries izeneko taldeko partaide izan zen eta ondoren, 1976tik 1978ra, Hitachi Musashi taldean jokatu zuen. 1970 eta 1974an Asiar jokoetako txapelduna izan zen. Olinpiar jokoetako mi domina ditu, bat Munichen irbazitakoa 1972an, zillarrezkoa eta bestea Montrealen lortutako urrezko domina 1976an. Munduko txapeldun ere izan zen 1974an eta munduko kopa ere irabazi zuen 1977an.

  


| Data | Lehiaketa | Lekua | Domina |
| --- | --- | --- | --- |
| 1970 | Asiar jokoak | Asia | 01 !1. postua, urrezko domina |
| 1972 | Olinpiar jokoak | Munich | 02 !2. lekua, zilarrezko domina |
| 1974 | Asiar jokoak | Asian | 01 !1. postua, urrezko domina |
| Munduko txapelketa | Mexiko | 01 !1. postua, urrezko domina |
| 1976 | Olinpiar jokoak | Montreal | 01 !1. postua, urrezko domina |
| 1977 | Munduko kopa | Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Takako Shirai Bio, Stats, and Results | Olympics at Sports-Reference.com» *web.archive.org* 2020-04-17 (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861165

 |

* Wd Datuak: Q861165
Sydney Cove badia 2007an.
**Sydney Cove** (bertako cadigal jendearen hizkuntzan **Warrane**, euskaraz *Sydneyko badia*) Australiako Hegoaldeko Gales Berria estatuan dagoen Port Jackson portu naturalean kokatzen den badia txiki bat da.

1788ko urtarrilaren 26an Arthur Phillip kapitainak kokaleku lehenbiziko europar bizilekua ezartzeko hautatu zuen, baita eta gaur egun hiria den eta antzina espetxe kolonial izan zen Sydneyren sorlekua ere bada.

Gaur egun leku hau guztiz populatua eta eraikinez beteta dago. Bere ezkerraldean itsasadarra zegoen, gaur egun Sydneyko erdigunea eta finantza auzoa dago. Erdialdean berriz, Circular Quay transbordadore edo ferryaren terminala dago. Azkenik, eskuinaldean Sydney Opera House eraikin ospetsua dagoelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1756937
* Commonscat Multimedia: Sydney Cove

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315141371
* LCCN: sh2002001357

 |

* Wd Datuak: Q1756937
* Commonscat Multimedia: Sydney Cove

33°51′31″S 151°12′42″E﻿ / ﻿33.858611111111°S 151.21166666667°E﻿ / -33.858611111111; 151.21166666667
VirtualBox
**Makina birtual** bat makina (konputagailu) baten software bidezko inplementazio bat da, makina fisiko bat bezala programak exekutatzeko gai dena. Birtualizazio kontzeptua IBMren VM/370 sistemarekin agertzen da, 1972an. Ideia nagusia hainbat sistema eragile hardware berean exekutatzea lortzea da. Horretarako, denbora banatuko sistema batek egiten dituen bi oinarrizko funtzioak banatzen dira: multiprogramazioa eta hardwarearen abstrakzioa.

Definizioak
-----------

Popek eta Goldbergen makina birtual bati buruzko definizioa ondokoa izan zen: "benetako makina baten bikoizketa efiziente eta isolatua". Gaur egun, definizioak barne hartzen ditu baita benetako hardwarean oinarrituta ez dauden makina birtualak ere.

Sistemako makina birtual batek sistema plataforma osoa eskaintzen du sistema eragile oso baten exekuzioa ahalbidetzeko. Aldiz, prozesuko makina birtual bat programa bakar bat exekutatzeko diseinatua da, prozesu bakar baterako euskarria eskainiz. Makina birtual baten oinarrizko ezaugarri bat zera da: bere barruan exekutatzen ari den softwarea makina birtualak eskaintzen dituen baliabide eta abstrakzioetara mugatuta dagoela – alegia, ezin dela irten beraren mundu birtualetik.

Teknikak
--------

Sistemaren muina makina birtualaren monitorea da, eta hardwarean exekutatzen da, hurrengo software mailan hainbat makina birtual eskainiz. Makina birtual hauek hardware biluziaren kopia berdina dira. Hau dela eta, bakoitzak edozein sistema eragile exekuta dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192726
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933350k (data)
* GND: 4188396-2
* LCCN: sh85143804

 |

* Wd Datuak: Q192726
Sevillako **Maestranzako Antzokia** (gaztelaniaz: *Teatro de la Maestranza*), hiriko erdireneko tokietako batean kokatua, Urrearen Dorrea eta Maestranza Zezen Plazaren ondoan, Guadalquivir Ibaiaren ertzean, Espainiako antzokirik aitzindarienetakotzat hartua da, herrialde osoko eszenatokirik handiena duelarik, 18,9x9,5 metrokoa.

1992an eraiki zen, urte horretan, hirian bertan ospatuko zen Nazioarteko Erakusketa probestuz, lehen, Artilleriaren Errege Maestranzaren Kuartelak hartu zituen lur batzuetan, eraikin honetatik, gaur egun, soilik fatxada mantentzen delarik. Forma zilindrikozkoa egina dago, 1774 pertsonentzako tokiarekin. 47,20 metroko kupula bat du.

Bere akustikari esker, ikuskizun ezberdinak antzezteko diseinatua dago, operetatik hasi eta musika klasikoko eta kantarien kontzertuetaraino, flamenkotik eta ospe handiko musikarietatik pasatuz, eta, bere eskenategi handiari esker, ballet eta zarzuelako lan handiak antzez daitezke.

Urteren batzuetan, Aste Santuan, udaberriko jai honen pregoia emateko erabili izan da.

Auditorioaz gain, antzerki esperimentaleko eta erakusketako gelak eta ikerketa kulturalen gune bat ditu.

Kontzertu denboraldian, Sevillako Errege Orkestra Sinfonikoa, bere eskenategian aurkezten denetako bat da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Maestranzako Antzokiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3527707
* Commonscat Multimedia: Teatro de la Maestranza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159734838
* ISNI: 0000 0001 1958 9781
* LCCN: no2007097039

 |

* Wd Datuak: Q3527707
* Commonscat Multimedia: Teatro de la Maestranza
**Mairuak** Filipinetako musulmanek osatzen duten etnia da. Filipinetako kristauak ez diren talderik handienetakoa da eta biztanleen %5-%10 dira.

Gehienak Mindanao uhartean bizi dira eta irla hori euren ama herria (*tanah/lupah*) dela uste dute. XVI. mendetiko biztanleen mugimenduak direla eta, hiririk handienetara ere (Manila, Cebu, Davao) hedatu dira. XX. mendeko gehiengo kristauaren eta musulmaneen arteko liskarrak direla kausa, mairuek Malasiara, Indonesia eta Bruneira alde egin dute. Moroar komunitate berriak sortu dituzte Kota Kinabalun, Sandakanen eta Sempornan, Sabahn (behiala Sulu Sultanerriaren parte) eta baita Brunein ere.

Ikus, gainera
-------------

* Mindanao Musulmaneko Eskualde Autonomoa
* Askapen Islamikorako Fronte Mairua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1048545
* Commonscat Multimedia: Moro

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1048545
* Commonscat Multimedia: Moro
**Lycopodiophyta** (**Lycophyta**) landare baskularren dibisio bat da. Landare baskularren dibisio zaharrena da, mota honetako landareak duela 410 milioi urte sortu baitziren, eta batzuek bizirik diraute oraindik. Haien fosilak ikatzean ugariak dira
Munduan 1.200 lycopodiophyta-espezie inguru daude. Kosmopolitak dira.
Espezie horiek esporak askatuz ugaltzen dira eta txandakako ugalketa dute. Beste landare baskularren aldean, hosto mikrofilikoak dituzte, megafilikoak baino sinpleagoak. Azken hauek konplexuagoak dira eta iratzeek eta fanerogamoek dauzkate.

Karbonifero garaian Lycopodiofitoek Lepidodendron bezalako zuhaitzak zituzten, eta Lur osoan zehar zabaltzen ziren oihan trinkoak osatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Stotler, Raymond E..  (1977). «A checklist of the liverworts and hornworts of North America» *The Bryologist* 80: 405–428. doi:10.2307/3242017..
2. ↑  Txantiloi:Ref llibre
3. ↑  Schuster, Rudolf M. *The Hepaticae and Anthocerotae of North America*, volume VI, page 19. (Chicago: Field Museum of Natural History, 1992). ISBN 0-914868-21-7.
4. ↑  Eichhorn, Evert, and Raven (2005). *Biology of Plants*, Seventh Edition. 381-388.

Kanpo estekak
-------------

  

* [ - California Museum of Paleontology
* Lycophytes
* Fossil Groves
* Paleo Plants
**Makina-tresna** edo **makina tresna** (Hego Euskal Herrian ***makina-erreminta*** ere deitua) material homogeneozko piezei, batik bat metalezkoei, forma emateko erabiltzen den makina mota bat da. Makina finkoak dira, mugitzen ez direnak. Piezaren moldaketa hainbat modutan egin daiteke: txirbil-harroketaz, estanpazioz edo elektrohigaduraz.

Teknologiako historialarien arabera, lehen makina tresna 1751n Jacques de Vaucansonek asmatutako tornua izan zen, mekanikoki egokitu zitzaiokeen buruari ebakitzeko lanabesa jarri zion, langileen eskuen ordez.

Makina tresnek zenbait energia-iturri erabil ditzakete: giza energia, animalia energia eta gurpil hidraulikoen bitartez lortutako energia. Makina-tresnen benetako garapena lurrun-makinaren asmakuntzarekin hasi zen, Industria Iraultzaren baitan. Gaur egun, gehienak energia elektrikoarekin dabiltza.

Eskuz zein kontrol automatikoz egin daiteke lan. Lehen makinek bolanteak erabiltzen zituzten mugimendua egonkortzeko, eta engranaje eta palanka sistema konplexuak zituzten makina eta piezak kontrolatzeko. 1950eko hamarkadan zenbakizko kontrol sistemak garatzen hasi ziren; mugimendua kontralatzeko, eta agindu multzoa paper-zinta edo txartel batean zulatuta erabiltzen zuten. 1960tik aurrera prozesua malguagoa izateko konputagailuak gehitu ziren, eta ZKZ (zenbakizko kontrol konputerizatu) izena jarri zitzaien makina haiei. Zenbakizko kontrol makinek zein zenbakizko kontrol konputerizatuek segidak behin eta berriz errepika ditzakete zehaztasunez, eta langilerik zailduenak baino pieza konplexuagoak ere egin ditzakete.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «makina» sarrera, in Euskaltzaindia: *Hiztegi Batua*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19768
* Commonscat Multimedia: Machine tools

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932315t (data)
* GND: 4065604-4
* LCCN: sh85079344
* NDL: 00566674
* NKC: ph123612
* NARA: 10637324
* AAT: 300024813
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19768
* Commonscat Multimedia: Machine tools
*Artikulu hau* La Cosa Nostra *konfederazioari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mafia (argipena)».*
Palermon ustezko hainbat eta hainbat mafiosori 1901ean egindako epaiketa handiaren zirriborroa, *L'Ora* egunkarian argitaratua (1901eko maiatza).
**Mafia** edo *Cosa Nostra* (italierazko izena; «gure gauza» esan nahi du) organizazio kriminala da, XIX. mendearen erdialdean Sizilian sortua. Mafiako kideei **mafioso** deritze (italieraz, *mafioso* singularrean, *mafiosi* pluralean). Erakunde mafiosoak Mendebaldeko kulturaren zati bihurtu dira, hainbat eta hainbat film, liburu eta telebistako saiotan agertu baitira.

Mafiako kideek ohore araudia jarraitu behar dute: taldeko agintariek esaten dutena egin behar dute beti, elkarri lagundu, eta mendekua hartu erakundearen sekretuak zabaltzen dituenaren kontra (mendekua senide guztiei ezar dakieke).

Historia
--------

Napoleonen gudarosteak Sizilia inbaditu zuenean, herriko aristokraziaren interesak zaintzeko sortu zen mafia. Ondoren, lur jabe handien esanetara zegoen polizia pribatu gisako zerbait bilakatu eta ezkutuko elkarte moduan antolatu zen.

Faxismoaren garaian, haren kontra jarri zen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Siziliaren burujabetasuna eskatzen zuen higikundearen alde jarri zen.

XX. mendearen hasierako mafia Estatu Batuetan zabaldu zen, italiarren immigrazioa zela bide. Lege lehorrari esker, 1920ko hamarkadan, indar handia hartu zuten, 1980ko hamarkada arte galdu ez zutena. Estatu Batuetan duen adarrak, *Cosa Nostra* izenekoak, herrialde hartako drogaren, prostituzioaren eta jokoaren zati handi bat kontrolatzen du. Mafiaren interesak bai Italiako eta bai Estatu Batuetako politikari askoren interesekin bat datozenez, askotan ez dute arazo larririk izan justiziarekin.

1982an Palermon Carlo Alberto della Chiesa, mafiaren kontrako borrokaren buruzagi nagusia hil ondoren, Italiako gobernuak erakundearen kontrako neurri gogorrak hartu zituen. 1993ko urtarrilean Siziliako poliziak Salvatore Riina (dirudienez 1970-1990 bitartean mafiaren buruzagi nagusia izandakoa) atxilotu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Camorra
* 'Ndrangheta

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18550
* Commonscat Multimedia: Mafia

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4036926-2
* NDL: 00576094
* NKC: ph122536
* NARA: 10637609
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18550
* Commonscat Multimedia: Mafia
**Makli muinoa** munduko nekropoli handienetariko bat da. Bere diametroa 8 kilometrokoa da eta, beste askoren artean, bertan, 125.000 lider eta santu sufi daude lurperatuta. Geografikoki Sindh Beherako Thatta XVII. mende arte hiriburua izan zen hiritik 8 kilometrotara dago, Pakistanen. Gizateria ondarearen zerrendan Makli, Thatta Monumentu Historikoaren izenarekin dago sartuta.

Historia
--------

Asko dira inguru honen gainean zabaldu diren kondairak baina badirudi hilerria Hamad Jamali santutegiaren inguruan sortu zela. Hamad Jamali XIV. mendeko sufia izan zen. Mausoleo inperiarrak bi multzotan banatuta daude: Samma garaikoak (1352-1520) eta Tarjan garaikoak (1556-1592); badira, bestetik, Arghun dinastiako elementu batzuk. Hilobi zaharrena 1492koa da, Fath Khan arrebarena. Estiloen aldetik, elementu hinduak eta islamikoak nahasten dira.

Galeria
-------

* Mirza Baqi Baig Uzbaken hilobia.Mirza Baqi Baig Uzbaken hilobia.
* Makli muinoaren hilobiak.Makli muinoaren hilobiak.
* Samma gariako hilobia.Samma gariako hilobia.
* Nawad Isa Khan Tarkhanen hilobia.Nawad Isa Khan Tarkhanen hilobia.
* Galeria bat.Galeria bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Argazki bilduma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155043
* Commonscat Multimedia: Makli Hill

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243069252

 |

* Wd Datuak: Q155043
* Commonscat Multimedia: Makli Hill
**Macon konderria** (ingelesez: *Macon County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Buena Vista da. 2010eko zentsuaren arabera 14.740 biztanle zituen, Macon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Macon konderriak 1.051,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,86 ura dira. Beste 1.037,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.740 pertsonetatik 5.488 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 527 dira. 8.902 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 190 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 118 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492021
* Commonscat Multimedia: Macon County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129022605
* LCCN: n82018588
* NARA: 10039306
* **Lekuak**
* OSM: 1073772
* TGN: 2000387

 |

* Wd Datuak: Q492021
* Commonscat Multimedia: Macon County, Georgia
**Lurraren Adiskideen Sarea** mundu osoko erakunde nazionalak biltzen dituen nazioarteko erakundea, helburu nagusitzat ingurumena babestea duena. 1971n sortu zuten Frantzia, Alemania, Suedia, Erresuma Batua eta Estatu Batuetako talde nazionalek. Egoitza nagusia Amsterdamen du. 1994rako 14 milioi kide zituen 50 herrialdetan. Erakundea talde nazional autonomoetan dago egituratuta, eta hauek federazioak agindutakoa onartzen eta betetzen dute.

Helburuak
---------

Erakundeak adierazitako helburuak: gizakiak ingurumenean eragindako kalteak konpontzea, munduko ekologia-, kultura- eta etnia-aniztasuna zaintzea, jendearen parte-hartzea handitzea eta eremu guztietan garapen sostengarria bultzatzea. Hori guztia jendea heziz, presio politikoaren bidez, propagandarekin, protesta bakezaleak eginez eta batzuetan ekintza zuzenak eginez ere lortu nahi dute. Horrez gainera, ezinbestekotzat jotzen dute koordinazioa. Nazio bakoitzak informazio desberdina jasotzen duela eta ikuspegi desberdina duela kontuan harturik, erakundea gune garrantzitsua da horiek denak bildu, eztabaidatu eta nazioarteko ekimenak proposatzeko. Informazioa bata besteari adierazteaz gainera, esperientziak, ezagutzak eta baliabideak ere trukatzen dituzte, eta kide nazional bakoitzaren garapenei laguntza eskaintzen diete. Nazioarteko kanpainetan airearen eta uraren kutsaduraz, ozono-geruzako kalteaz, klimaren aldaketaz, arrisku nuklearraz, oihan galtzeaz, eta itsas bizitza galtzeko arriskuaz ohartu nahi dute jendea.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Article of Friends of the Earth France "Multinationals : Ecologists See Red"
* **(Ingelesez)**:Friends of the Earth International YouTube channel
* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q196232
* Commonscat Multimedia: Friends of the Earth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134034630
* LCCN: no2003013133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q196232
* Commonscat Multimedia: Friends of the Earth
**Lurrama** 2006tik urtero EHLGk antolatzen duen azoka da. Ipar Euskal Herriko laborariak, bere ekoizpenak eta amalurrarekiko atxikimendua hirira (kasu honetan BAB eta kostaldera batez ere) hurbiltzeko xedez pentsatuta dago. Lehen edizioak Baionan ospatu eta gero, 2011n Biarritzen antolatu zen estreinakoz.

Datu nagusiak
-------------

Kalitatezko laborantza bat garatzearen garrantziaz hiritar oro jabetzea du helburu. Adituez gain kontzientzia hartzea guztion lana delakoan ekoizpenak erakustearekin batera eztabaidak sustatzen dira eta informazioa zabaltzen da. Hitzaldiek, filmek, erakusketek eta tailerrek osatzen dute programa, herri-bazkariak ere burutzen direlarik. Horren guztiaren bidez kontsumitzaile eta ekoizleen arteko zuzeneko harremana errazten da. Adin guztietakoei zuzendutako ekintza pedagokikoez gain euskarak ere badu leku zabala eta hainbeste partaide izan ditu, instituzionalak, pribatuak edo hedabideak.

2011 aurreko edizio guztiak Baionan burutu dira, bai Xaho-Pelletier kaian (2007, 2008) bai Glaineko Elkarteen Etxean (2006, 2009, 2010). 2009ko edizioaren gaia ura izan zen. Antolakuntza lan oro ehunka bolondresek (700 batek 2008an) egiten dute.

Hasieratik arrakastatsua izan da (2006an 31.000 bat bisitari lau egunez, 2007an 35.000 bat hiru egunez). Nekazaritza eredu alternatibo batek eta EHLGk lortzen zuten irudi onarekin kezkatuta departamenduko Nekazaritza Ganbera ofizialak *La ferme en ville* ("etxaldea hirian") azoka antolatzeari ekin zion 2008an leku berean; operazioa begi bistakoa izan zen eta erantzuna ere jaso zuen *La ferme en vrille* ("etxaldea peko errekara" itzul daitekeena) webgune ironikoaren bidez.

2011n **Lurrama** Biarrizko Irati Erakustazokara lekualdatu zen, kokapen goxoagoa delakoan. 25.000 bat lagun bildu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus azokaren webguneko "Partaideak" atala.
2. ↑  Datua azokaren webgunean.
3. ↑  Azokaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*].
4. ↑  Bien konparazioa *Alda!* blogean.
5. ↑  Webguneak izan dituen arazo legalak mintzagai.
6. ↑  *Lurramak 25 000 bisitari bildu ditu Miarritzen*, Kazeta.info, 2011ko azaroaren 7a.

Ikus, gainera
-------------

* Amalur
* EHLG

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Lurramaren webgunea.
* **(Frantsesez)** Azokari buruzko bloga.
* **(Frantsesez)** Azokari buruzko gehigarria Le Journal du Pays Basque kazetan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262726

 |

* Wd Datuak: Q12262726
**Sorrento** (napolieraz: *Surriento*) Italiako udalerri bat da; Sorrentoko penintsulako iparraldeko kostaldean dago, Campania eskualdeko Napolesko probintzian.

Turismo-erakargarritasun handia dauka, besteak beste itsaslabar ikusgarriak daudelako. Luxuzko turismoa ere badago, goi-mailako hotelekin.

Geografia
---------

Gaur egun turismorako helmuga turistiko ospetsua da. Napolestik eta Ponpeiatik erraz heltzen da. Napolesko golkora jotzen du, eta Sorrentoko penintsulako gune estrategikoan dago. Besteak beste, Napoles eta Vesubio mendia ikusten diren begiratokiak daude.

Garraioz, ferryek eta aerolabaingailuek lotzen dute udalerria Napoles, Amalfi, Positano, Capri eta Ischiarekin.

Klima
-----


|      Datu klimatikoak (Sorrento)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 13 | 13 | 15 | 18 | 23 | 26 | 29 | 30 | 26 | 22 | 17 | 14 | **20** |
|
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 4 | 4 | 6 | 8 | 12 | 16 | 18 | 18 | 15 | 12 | 8 | 5 | **10** |
|
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 104 | 99 | 86 | 76 | 51 | 33 | 25 | 41 | 81 | 130 | 163 | 122 | **1011** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| *Iturria: Intellicast*  |

Historia
--------

Jatorriz, Sorrento Greziakoa zela diote adituek; "Surrentum" zeukan izena. Gerora antzinako erromatarren esku egon zen, K.a. 89. urtetik aurrera, grekoen eragin handiz. Sorrentok aurrerapen handiena Erromatar Inperioaren aroan izan zuen, Capri Zesar Augustoren eta Tiberioren egoitza kutunena zenean. Artzapezpiku-hiri izan zen 420. urtetik aurrera. Edozein modutan ere, herrialde eta agintari askoren esku egon zen aurrerantzean: bizantziarrak, lombardiarrak, normandiarrak, musulmanak, espainiarrak, Napolesko Errepublika; eta 1861. urtetik aurrera, Italiakoa da.

Merkataritza-gune handia zegoen Sorrenton. Ospetsuak ziren bertan ekoiztutako ardoak, eta arrantza ere jarduera nagusia zen. Kokagune estrategikoan zegoen: itsaslabarrek zaintzen zuten herria, eta gainera harresia ere eraiki zuten herriaren hego-ekialdean.

Ekonomia
--------

Sorrentoko ekonomiaren diru-iturri nagusiak turismoa (kulturakoa nahiz hondartzakoa), nekazaritza (intxaurrak, mahatsa, olibondoa, limoiak eta abar), elikagaigintza eta egurrez egindako eskulanak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *157. araua. Europako hiriak.* .
2. ↑   Intellicast. *Sorrento historic weather averages in Italy.* .

Kanpo estekak
-------------

* Sorrentoko Informazio Bulegoa
* Argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72672
* Commonscat Multimedia: Sorrento

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154773300
* BNF: 12003525w (data)
* GND: 4140588-2
* NKC: xx0038378
* **Lekuak**
* OSM: 40620
* Atlas Digital del Imperio Romano: 16723

 |

* Wd Datuak: Q72672
* Commonscat Multimedia: Sorrento
**Sully jauregia** (frantsesez: *Hôtel de Sully*) Luis XIII.a estiloko eraikin partikular bat da, Parisko 4. barrutiko Le Marais auzoko Saint-Antoine kaleko 62. zenbakian dagoena.

Historia
--------

1625 eta 1630 bitartean, kontu interbentorea zen Mesme Galletek *place Royal*era (gaur egun Vosges plaza) sarbidea zuen lorategi eta orangeriedun jauregi hau eraikiarazi zuen berarentzako Le Marais auzoan (auzo hau modako zegoen garai batean).

Maximilien de Béthune, Sullyko I. dukea eta Henrike IV.a erregearen eraikuntza superintendentea eta finantza ministroa izan zenak, 1634an erosi zuen eraikina. Bera arduratu zen apaindura amaitzeaz, eta bertan bizi izan zen bere azken urteetan. 1660an, bere biloba Maximilien, Sullyko II. dukeak hegal gehigarri bat eraiki zuen hegal nobletik mendebaldera, lorategiaren ondoan.

Sullytarrek, jauregi honetan bizitzen jarraitu zuten XVIII. mendera arte. Garai honetatik aurrera hainbat jaberen esku egon zen arren, gaur egun ere Sully jauregia deitzen zaio.

XIX. mendean, *immeuble de rapport* (alokairuan zeuden etxebizitza eraikina) bihurtu zen. Honen ondorioz, bertan alokairuan bizi izan zirenek aldaketa ugari egin zuten. Batzuetan, eraikina euren merkatari edo artisau lanbideetan aritzeko erabili zuten. 1862an *Monument historique* izendatua izan zen eta horrek pixkanakako berpizte batera eraman zuen, jauregiaren kontserbazioaz arduratuago zeuden jabe berrien iritsierarekin. 1944an estatuaren jabetzara pasatu zen, eta 1973an amaitu zen zaharberritze kanpaina luze batek *orangerie* bere jatorrizko egoerara itzuli zuen .

1967tik *Caisse nationale des monuments historiques et des sites*-en (Monumentu eta toki historikoen kutxa nazionala) egoitza da eta, 2000tik Frantziako Monumentu Nazionalen gunea, Kultura eta Komunikazio Ministerioak babestutako organismoa, Ondare Nazionalaren ehun ondasun baino gehiago kudeatzen dituena.

Iruditegia
----------

* L'orangerie.L'orangerie.
* 
* Sarrera nagusiaSarrera nagusia

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: 62 Rue Saint-Antoine, 75004
* Ordutegia:
	+ patioa eta lorategia: 9:00 - 19:00
	+ liburutegia: 13:00 - 19:00 asteartetik igandera
* Geltokiak:
	+ Saint-Paul
	+ Sully-Morland

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Historique : l'Hôtel Sully Jeudepaume.org
* **(Frantsesez)** Hôtel de Sully Insecula.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1643144
* Commonscat Multimedia: Hôtel de Sully

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144733791
* ISNI: 0000 0001 2176 1122
* BNF: 12105345m (data)
* LCCN: n93092639
* CiNii: DA09132714
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00086278

 |

* Wd Datuak: Q1643144
* Commonscat Multimedia: Hôtel de Sully
*Ez nahasi Sorogainekin, Erroibarko etxalde bat*.
**Sorogainibar** (erroibarrera: *Sorogainiberra*) Nafarroa Garaiko ibar txiki bat da, Sorogain edo Erro ibaiaren bideari jarraituz.

Ibarra Erroibar udalerriaren iparekialdeak osatzen dute.

Deskribapena
------------

Ibarreran sartu aurretik, Sorogaingo presa dago. Aurrerago, Sorogain hasten den larrea. Larrean bailararen eguna ospatzen da. Aurrera jarraituz gero, Aurizberrirako desbideratze bat dago. Ibarrerako bidegurutzea hartuz gero, laster Sorogaingo pagadia eta atsedenlekua aurkituko dituzu. Arregiko trikuharria ere badago, irisgaitza bada ere. Bertara aterpetxetik sartzen da, eta jarraian ageri da. Pagadia atzean utzi eta Sorogain herria agertzen da. Aterpetxeak okupatutako tokiko estiloko 4 eraikin dira: logelak, jatetxea eta harrera. Hortik ateratzen da Sorogaineko ibilbide megalitikoa, Arregiko trikuharritik igaroz, eta gainera doan bidea. Hemen dago Odiegoko trikuharria ere. Pixka bat aurrerago, Odia pagadiara eta Adi mendira igoko gara. Eskuinean, pixka bat aurrerago, Zubimearreko trikuharria dago. Pixka bat aurrerago, Xantoxen Harriaren harrespila igaro ondoren, Sorogain gainera iritsiko gara. Handik Aztakarri eta Pilotasoro trikuharrietara sartzen da bidezidor batetik. Hemendik ere GR-12a zeharkatzen du. Isurialde atlantikotik Urepelerantz jaisten hasi ginen eta Sorogaingo begiratokia aurkitu genuen. Pixka bat gehiago jaisten bagara, ikuskizun ikaragarria ikusiko dugu: ur-jauzi baten ondoren, Beodegiko Errekak errepidea gurutzatu eta beste batera doa. Atzetik datorrena Iparraldea da.

Ikus, gainera
-------------

* Sorogain
* Erro ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108405054
* Commonscat Multimedia: Sorogainibar

---

 |

* Wd Datuak: Q108405054
* Commonscat Multimedia: Sorogainibar
**Sullivan konderria** (ingelesez: *Sullivan County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Laporte da. 2010eko zentsuaren arabera 6.428 biztanle zituen, Sullivan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sullivan konderriak 1.171,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,62 ura dira. Beste 1.165,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.428 pertsonetatik 6.181 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 92 dira. 163 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 39 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501306
* Commonscat Multimedia: Sullivan County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155941814
* LCCN: n80138522
* NARA: 10037153
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416683
* TGN: 1002927

 |

* Wd Datuak: Q501306
* Commonscat Multimedia: Sullivan County, Pennsylvania
**Sruthy Sithara** — malabareraz: ശ്രുതി സിത്താര — (Vaikom, Kerala, India, 1996ko maiatzaren 6a) indiar emakumezko modelo transgeneroa da. Gaztetan genero disforia izan zuen, baina unibertsitateko ikasketak amaitu arte ez zuen bere burua transgenerotzat aurkeztu. Sitharak Keralako Gobernuko Gizarte Justizia Sailean egiten zuen lan eta gobernuan lan egiten zuten lau langile transgeneroetako bat zen.

2018an hasi zen modelo lanetan. 2021ean emakume transgeneroentzako Miss Trans Global nazioarteko edertasun lehiaketa irabazi zuen Indiako ordezkari gisa. Garaipen horri esker nazioarteko edertasun lehiaketa bat irabazi zuen lehenengo indiar emakume transgeneroa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Who is Sruthy Sithara, first Indian to win Miss Trans Global 2021?» *The Indian Express* 2021-12-05 (Noiz kontsultatua: 2022-08-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113484623

 |

* Wd Datuak: Q113484623
Soroban honetan honako zifra hau adierazten da: 00098765432100000000000
**Sorobana** edo **Japoniako abakoa** ekialdeko kultura batzuetan erabiltzen den aritmetikarako tresna da. Oinarrizko kalkulu eragiketak kudeatzeko eta kalkulatzeko gaitasuna garatzeko erabiltzen den antzinako tresna da. Sorobanak buruz datuak erraztasunez gogoratzen laguntzen du. Aritmetikako kalkuluak bide ezberdinetatik lortzen laguntzen du. Aritmetika gaitasun intelektuala garatzen du alde batetik eta atzamarren psikomotrizitatea bestetik.

Sorobana, batez ere, sei urtetik gorako ume prestatuentzat pentsaturik dago, baina ekialdean enpresetako kontularientzat edo merkatarientzat eragiketak azkar egiteko erabiltzen da, eta gaur egun Japoniako eskoletan tresna hau egunero erabiltzen da.

Japoniako abakoa bi zatitan banaturik dago: beheko aldean lau ale daude, goian berriz, bat bakarrik. Ale guztiak erdiko marratik urruntzerakoan, sorobanak 00000000000 zifra markatuko du.

Behin baino gehiagotan frogatu da, eta interneten erraz topa daitezke horri buruzko bideoak[erreferentzia behar], sorobanarekin kalkulagailu elektronikoarekin baino azkarrago eta akats gutxiagorekin kalkula daitekeela.

Esate baterako, 1946. urtean Tokyon, kalkulu txapelketa bat egin zen. Sorobanarekin zegoen aditu batek kalkulagailu elektronikoarekin zegoen pertsonari irabazi zion. Kalkulagailu elektronikoak, handik hona, asko aurreratu dira baina oinarrizko kalkulu aritmetikoetarako, oraindik ere, ezin diote sorobanari lastertasunean eta zehaztasunean irabazi. (Errazago egiten da akats kalkulagailuko giltzak sakatzerakoan sorobaneko aleak mugitzerakoan baino. Gainera, adituek sorobana ukitu gabe egiten dituzte kalkuluak, buruan duten sorobanari eraginez).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q786993
* Commonscat Multimedia: Soroban

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q786993
* Commonscat Multimedia: Soroban
**Tafalla kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

Izena
-----

Izena Tafalla udalerriaren omenez darama.

Kokapena
--------

Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Nafarroa Behereko etorbidea eta Aralar kalearen arteko elkargunean hasten da, eta ipar-ekialdetik hego-mendebaldeko norantzako ibilbidea jarraituz, Galizia etorbidean amaitzen da. Honako kaleek zeharkatu edota batzen zaizkio: Erriberri kalea, Amaia kalea, Karlos III.aren etorbidea, Paulino Caballero kalea, Francisco Bergamín kalea, Zangoza kalea eta Aita Calatayud kalea.

Bestalde, San Fermin kalea eta Felipe Gorriti kalearekiko paraleloki doa.

Ondarea
-------

Kale honen inguruan honako eraikin eta leku nabarmenak daude:

* San Frantzisko Xabierkoaren eliza
* Zabalguneko merkatua

  

* San Frantzisko Xabierkoaren eliza.San Frantzisko Xabierkoaren eliza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479914

 |

* Wd Datuak: Q25479914


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Sulkalizazioa** (latinezko *sulcus*-etik "zirrikitu") edo **ahurtzea**, fonetikan, soinu baten ahoskera da, normalean kontsonante txistukari batena, esaterako, ingelesezko /s/ eta /z/-rena, aire-emaria mihiaren atzeko aldean hasten den zirrikitu sakon batetan zehar hortzen aurka bideratuz lortzen dena, hots bizi bat sortuz. Honakoa mihiaren atzealdean bi aldeak altxatuz lortzen da ("uzkurdura albokaria"), eta mihiaren erdialdea ahur utziz. Ez dago argi txistukari guztiak ahurrak diren: Catford-ek (1982) ikusi zuen sulkalizazio maila artikulazio lekuaren eta hizkuntzaren araberakoa dela, baina ez da ezagutzen hizkuntzarik zeinak txistukari ahur eta ez-ahurren arteko oposaketarik duen.

Ingeleseko [ɹ]-k, hainbat mihi posizio ahalbidetzen dituena itxurazko bereizketa fonologikorik gabe, ahurtasunetik ere jaso dezake bere bereizgarritasuna.

Fonologian eta hizkuntzalaritza historikoan, sulkalizazioa ezaugarri hori ez duen kontsonante batean mihiaren ahurtasuna garatzea da. Adibidez, bokal itxiek japonieraz ahurtasuna eragiten dute, \*tu eta \*ti [tsu] eta [tɕi] bihurtu direla, hurrenez hurren. Senufo hizkuntzetan antzeko hots aldaketa bat aurki daiteke (japonierazko \*tsi-ren palatalizazioa prozesu ezberdina da eta ez da senufoz gertatzen).

Bokalak ere sulkalizatu daitezke, "eztarriko" soinua jasoko balute bezala deskribatu izan dena (Jones 1967: 82).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Catford, J. C..  (1982). *Fundamental problems in phonetics.*  (1st Midland book ed. argitaraldia) Indiana University Press ISBN 0-253-20294-9. PMC 10182637. (Noiz kontsultatua: 2021-05-10).
2. ↑   Jones, Daniel.  (2009). *The phoneme : its nature and use.*  (3rd ed. reissued, digitally printed version. argitaraldia) Cambridge Univ. Press ISBN 978-0-521-10807-2. PMC 552060657. (Noiz kontsultatua: 2021-05-10).

Ikus, gainera
-------------

* Kontsonante txistukari

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7636068

 |

* Wd Datuak: Q7636068