recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Rafael Aracil Martí** (Alcoi, Alacant, 1940) valentziar historialaria da. Filosofia eta Letretan lizentziatu zen 1970ean, Valentzian, eta doktoregoa eskuratu zuen, hiru urte geroago, Bartzelonako Unibertsitatean. Unibertsitate hartan, Historia Garaikideko irakaslea izan zen lehenbizi, eta katedraduna, 1986az geroztik. Idatzi dituen lanak ekonomiaren historiaren ingurukoak, XIX. mendeko industrializazio-prozesuen historia eta bilakaera eta prozesu horiek gizartean dituzten ondorioei buruzkoak dira, batez ere. Aipagarrienetako batzuk: *Industrialització al País Valencià* (1974, *Valentziako industrializazioa*), *Lecturas de Historia económica de España* (bi ale, 1976 eta 1977, *Espainiako Historia ekonomikoari buruzko irakurketak*), *La industrialización valenciana: historia y problemas* (1976, *Valentziako industrializazioa: historia eta arazoak*), *Hacia una historia socialista* (1984, *Historia sozialista baterantz*), *Historia Económica Contemporánea* (1988, *Ekonomiaren Historia Garaikidea*). Bestalde, *L´Avenç* eta *Ciencia. Revista de ciencia y tecnología* aldizkarien sortzaileetako bat izan da. 1992an, Bartzelonako Unibertsitateko Geografia eta Historia Fakultateko dekano izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00406/eu\_a\_4065/a4065
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 45051
* Dialnet: 31901

 |

* Wd Datuak: Q12266410
Janari dendetan saldutako makilak, gurasoek etxean seme-alabak zigortzeko erabiliak
**Makilatzea** edo **makilaz jotzea** legezko gorputz zigorra da Singapurren, eta haren erabilera oso zabaldua dago hainbat ingurunetan: judizialean, militarrean, eskolan, erreformatorioetan eta etxean.

Horietatik guztietatik, makilatze judiziala —Singapur nabarmendu duena— da zorrotzena. Berrogeita hamar urte baino gutxiagoko gizonezko kriminalei aplikatzen zaie, epaiak baldin badio Prozedura Kriminalaren Legean zigor hori ezarria duen arau hausteen sorta zabaletik baten bat egin dutela. Singapurren, delituren bat egin duten gizonezko militarrentzako legezko zigor bat ere bada makilatzea, bai eta erreformatorio eskoletako zigor ofizial bat eta espetxeetako diziplina neurri bat ere.

Ez hain gogor, makilatze zigorra ezartzen zaie gizonezko gazteei, Singapurko eskoletan, oso jokabide txarra izan dutela erabakitzen bada.

Askoz makilatze arinagoa ezartzen diete zenbait gurasok sexu bietako seme-alabei, hori ez baita legearen kontrakoa Singapurren.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Singapurko Prozedura Kriminalaren Legea
* **(Ingelesez)** Singapurko Krimen Prebentziorako Batzordea
* Makilatze zigorraren antzezpenaren bideoa, Singapurko Gobernuak egina, gazteei krimenak egiteko asmoa kentzeko helburua zuen Prison Me No Way kanpainaren barruan (1999).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2073373

 |

* Wd Datuak: Q2073373
**Makirriaingo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Makirriain lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1571. urtean, bere salbuespen-pribilegioa berretsi zitzaion epai bidez, eta Joan Ximenez Makirriain eta Aldontza Olleta izan zituen jabe. Jauregi honek berak hitzarmen batzuk sinatu zituen bertako bizilagunekin, elizan lehentasuna izan zuten zenbait desberdintasun konpontzeko. 1681ean Luis de Arévalo y Eguía jauna auzitan jarri zuen, Joan Ximenez aitaginarrebak gozatu zuen bezala uxatu zezaten. 1723ko Kontuen zerrendan Maria Etxeberria andrea ageri da jabe gisa. Rebate Berriak Luis de Arevalo jauna eskatu zuen 1727an, bere seme Joaquinen izenean, eta 1774an Rafael de Arevalo jaunak ere eskatu zuen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MAKIRRIAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Makirriain
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675377

 |

* Wd Datuak: Q112675377
**Sridhara**, **Śrīdhara**, **Śrīdharācāryya** edo **Śrīdhara Ācāryya** (c. 870 - c. 930) Indiako matematikari, sanskritoko pandita eta filosofoa izan zen. Aljebraren aplikazio praktikoei buruz idazteagatik ezaguna da eta ekuazio koadratikoak ebazteko formula ematen lehenetariko bat izan zen. Hainbat mendetan kokatzen saiatu bada ere, gaur egun teoriarik hedatuena 900. urte inguruan loratu zela da  .

Biografia eta lan nabarmena
---------------------------

Bhuriśreṣṭi (Bhurisriṣṭi edo Bhurśuṭ) hegoaldeko Rādha, gaur egungo Hugli (Mendebaldeko Bengala) herrian jaio zen. Bere aitaren izena Baladevācārya zen eta amaren izena Acchoka Bai. Bere aita sanskritoko filosofo eta aditua zen. Aryabhata II.ak (X. mendea), Abhayadeva Surik (1050. urtearen inguruan) eta Bhaskara II.ak (c. 1150) aipatzen dute.

Bi tratatu ezagun idatzi zituen, *Trishatika* (edo *Trisatika*, 'Patigitasara' ere deitua) eta *Patigatana* (edo *Patiganita*, bengaleraz: পাটীগণিত). *Pataganitasara Patiganitaren* *laburpen* laburragoa da. Patiganitaren kopia bat (Kaxmir-n) gorde da, bertsotan idatzita dago, ez du frogarik ematen eta partzialki bakarrik kontserbatu da (*Pataganitasara*-k falta denaren laburpena ematen du).

Besteak beste, oinarrizko eragiketa aritmetikoak (zeroaren erabilera barne), erro karratuen kalkulua ("Sridhar Niyam" erregela) eta erro kuboak, zenbaki osoetan eta zenbaki arrazionaletan banatuta, eta poligono lau batzuen azaleretarako arauak jasotzen dira, serie eta konbinazioetarako formulak. Tratamendua eguneroko hainbat arlotan arazoak konpontzean oinarritzen da. Testua neurrien eta moneten tratamenduarekin hasten da eta poligonoen edukia maneiatzeko erdian mozten da.

Beste hiru lan ere egotzi dizkiote, Bījaganita, Navasatī eta Bṛhatpati.

Ekarpen nabarmenak
------------------

* Zeroa azaldu zuen eta honakoa idatzi zuen: «Zero edozein zenbakiri gehitzen bazaio, batura zenbaki bera da; edozein zenbakiri zero kentzen bazaio, zenbakia aldatu gabe geratzen da; zero edozein zenbakirekin biderkatzen bada, biderkadura zero da'.
* Zatiki bat zatitzearen kasuan, zatikiaren alderantzizkoarekin zatikia biderkatzeko metodoa aurkitu zuen.
* Aljebraren aplikazio praktikoei buruz idatzi zuen.
* Aljebra eta aritmetika bereizi zituen.
* Ekuazio koadratikoa ebazteko formula eman zuen lehen matematikarietako bat izan zen:

{\displaystyle x={\frac {-b\pm {\sqrt {b^{2}-4ac\ }}}{2a}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   J. J. O'Connor y E. F. Robertson.  (noviembre de 2000). *Sridhara.*  University of St Andrews.

Kanpo estekak
-------------

* J. J. O'Connor y E. F. Robertson.  (2000ko azaroa). *Sridhara.*  University of St Andrews.
* *Sridharacarya-ren data*. S. Srikanta Sastri, The Jaina Antiquary (1948ko urtarrila).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7586365
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42159854
* ISNI: 0000 0000 4110 3496
* BNF: 155821302 (data)
* LCCN: n2006215655
* SUDOC: 243009755
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7586365
**Maelström** (A Descent into the Maelström, ingelesez) Edgar Allan Poe estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. 1841eko apirilean *Graham's Magazine* aldizkarian argitaratu zen.

2000an Koro Navarrok euskarazko itzulpena argitaratu zuen, *Maelström* izenburupean, Poeren kontakizun laburrez osatutako *Kontakizunak* liburuan.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Ipuinaren iturburua Maelström delakoa da. Hori Norvegiako kostaldean gertatzen den zurrunbiloa da. Ipuinak istorio bat beste baten barruan azaltzen du. Agure batek kontatzen du, nahiz eta berak esan zaharra ez dela, itxura gorabehera: *"Oso gizon zaharra naizela pentsatuko duzu, baina ez da hala. Egun bat nahikoa izan zen ile hauek beltz-beltzetik zurira aldatu, nire zangoak ahuldu eta nire nerbioak desegiteko (...)"*.

Gizonak adierazten du egun batean, bere bi anaiekin itsasoratu zenean, oso urakan bortitz bat sortu zela eta haiek harrapatu erdi-erdian. Bi anaiak hil ziren, baina berak zurrunbiloaren barrura bota zuen bere burua, upel bati eutsi zion, eta ikusi zuenak txunditu zuen. Geroago, lagun batzuen itsasontziak salbatu zuen. Lagunek ez zuten ezagutu, baina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1658772
* Commonscat Multimedia: A Descent into the Maelström

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309280944

 |

* Wd Datuak: Q1658772
* Commonscat Multimedia: A Descent into the Maelström
**Sorne Rubio Arano** (Mundaka, Bizkaia, 1972) irakaslea eta politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Mundakako alkate bilakatu zen 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz eta Herri Plataformaren babesarekin.

Biografia
---------

Sorne Rubio Aranok Ingeniaritza Informatikako ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean, baina berari beti gustatu zitzaion irakaskuntzaren arloa. Aukera agertu zitzaion eta 25 urte baino gehiago daramatza Batxilergo eta Bigarren Hezkuntzako irakasle lanetan hainbat ikastetxetan.

2022ko abenduaren 22an EH Bildu Mundakak alkatetzarako hautagaia Sorne Rubio Arano izango zela eman zuen ezagutzera.

2023ko ekainaren 17an EH Bilduk lortu zuen alkatetza, 44 urtean lehen aldiz, herri plataformaren babesari esker. Sorne Rubio Mundakako EH Bilduren hautagaia izendatu zuten alkate, Mikel Bilbao EAJko alkate ohiak gidatutako plataformak hura babestuta. Duela lau urte, Mikel Bilbaok Mundakako Udaleko aginte-makila lortu zuen EAJren hautagai gisa, baina alderdiarekin izandako desadostasunengatik zentsura-mozioa aurkeztu zioten, eta 2021eko urrian kargugabetu egin zuten. 2023an bere talde independenteak EH Bilduko hautagai babestu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hego Euskal Herriko alkatetzen mapa, herriz herri eta alderdiz alderdi» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).
2. 1 2   «Sorne Rubio Arano izango da Mundakako alkatetzarako EH Bilduren hautagaia» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
3. ↑    «Gasteiz eta Iruñea ezin izan ditu lortu EH Bilduk baina Tolosa, Arrasate eta Andoain berreskuratu ditu» *EITB* 2023-06-17 (Noiz kontsultatua: 2023-07-06).

Kanpo estekak
-------------

* Sorne Rubio Arano; Resolución de problemas YouTube
Skógarko etxeak.
**Soropil-etxeak** edo **Belar-etxeak** Islandiako etxe mota ohikoenak izan ziren IX. mendetik XIX. mendera bitartean. Batez ere soropilezko pusketez egiten ziren, eta horiei harria edo egurra gehitu ahal zitzaien. Klima gogorraren emaitza ziren zeren eta beste eraikuntzek baino isolamendu handiagoa eskaintzen baitzuten eta beste materialak garai haietan eskasak baitziren.

Historia
--------

Hasiera batean, etxebizitzak bikingoen tankerako etxe komunalak izaten ziren (handiak, estuak eta gelarik gabeak), baina XIV. mendean estilo hori alde batera uzten hasi ziren elkarri lotutako etxe txikiagoekin ordezkatuta. Islandiarrak XIX. mendeko modernizazioarekin horrelako etxebizitzak uzten hasi ziren, baina ondare nazionaleko pieza gisa jarraitzen dute gordetzen. 2011n, Islandiak bere 12 belar-etxe eta 2 belar-eliza Gizateriaren Ondarearen Zerrenda Adierazgarrian sartzea proposatu zuen.

Eraikuntza
----------

Eraikuntza-material gisa, soropil zatiak eskuragarriak eta merkeak ziren, eta zura, berriz, urria eta garestia. Zingiretatik jasotzen zen eta klaserik onenak buztinik eta hondarrik gabeko landare zingiratsuen sustraiak zituen. Pala batekin ateratzen zen, eta, eraikuntzarako pilatu aurretik, ehortzen uzten zen, bestela, uzkurtu eta hormak desitxuratzen ziren. Gainera, egonkorrak izateko hormak oso lodiak izan behar ziren. Etxe hauek isolamendu ona eskaintzen zuten, beroa barruan gordetzen zuten kanpoan hotz egiten zuenean, eta ez zen berogailurik behar. Hala ere, eraikuntza hauskorrak ziren, etengabe konpondu behar zirelako. Bestalde, etxeek ez zuten ondo jasaten euria.

Iruditegia
----------

* Soropilen geruzak.Soropilen geruzak.
* Núpsstaðurko eliza.Núpsstaðurko eliza.
* Glaumbær.Glaumbær.
* Etxe bat barrutik, Fljótshlíðen.Etxe bat barrutik, Fljótshlíðen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Noble, Allen George (2007). *Traditional buildings: a global survey of structural forms and cultural functions*. I.B.Tauris. 339.or. ISBN 978-1-84511-305-6.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Islandiako soropil-etxeen gida.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q800202
* Commonscat Multimedia: Turf houses in Iceland

---

 |

* Wd Datuak: Q800202
* Commonscat Multimedia: Turf houses in Iceland
**"Lá Nua"** edo "Lá" egunkari irlandarra izan zen, gaeleraz egindako garrantzitsuena. Izenak "Egun berria" esan nahi du.

Belfasten zeukan kazetak egoitza nagusia, Belfast Media Group taldeak argitaratutakoa. Halaber, MIDAS elkarte europarraren kidea zen.

Historia
--------

1980ko hamarkadan sortu zuten. Bost zuzendari izan zituen, lehenengo zuzendariak Gearóid Ó Cairealláin eta Eoghan Ó Néill izan ziren. Gainerakoak Ciarán Ó Pronntaigh, Concubhar Ó Liatháin eta azkenik Dónall Mac Giolla Chóill (2008ko otsaila-abendua tartean).

2008ko urrian, argitaratzeari utziko ziotenaren berri eman zuten. Izan ere, Irlandako gobernuak irlandar hizkuntza sustatzeko duen Foras na Gaeilge erakundeak Lá egunkariari ematen zizkion diru-laguntzak bertan behera geratuko zirela esan zuen. Erakunde honen arabera, zirkulazioa eta praktikotasuna eskasa zen.
Azkenengo zenbakia 2008ko abenduaren 19an izan zen. Hainbat hilabeteetan interneten eskaini zituzten beraien artikulu zaharrak baina gaur egun interneten ere zaila da egunkari honen aztarna aurkitzea.

Ikus gainera
------------

* Foinse

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaeleraz)** "Lá" egunkariaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1860245
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316404507

 |

* Wd Datuak: Q1860245
***St. Agatha*** Darren Lynn Bousmanek zuzendutako beldurrezko filma estatubatuarra da, 2018an estreinatua, eta Hego Euskal Herrian *El convento* izenburu bikoiztuarekin banatua.

Santi Leone blogari kritikariak *Nunsplotaiton* azpi-generoan kokatu du filma.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Istorioa 1950eko hamarkadan gertatzen da, haurdun dauden eta baliabiderik ez duten neskak jastozen dituen moja etxe batean. Hasmentan moja nagusiak azalduko duen bezala, etxeak elizaren babesa galdu du, eta orain diru-emaile pribatuei esker bizi da. Sosaren truke, mojek "zaintzen" dituzten emazteki gazteen haurrak eskatzen dituzte, eta mojek pozik eman, familia dirudun horiek haurrei bizimodu hobea emanen dieten aitzakian. Sistemak funtziona dezan, beldurrezko erregimen zorrotza ezarria dago etxean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «St. Agatha» *Odolaren mintzoa* 2019-08-22 (Noiz kontsultatua: 2021-09-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65126013

 |

* Wd Datuak: Q65126013
**Spahbod** edo **Spahbed** (persieraz سپهبد, *Sepahbod*, *Spah* بد "armak" eta *bod* سپه "maisua" hitzetatik eratorria), alternatiboki baita **Spah Salar** (سپهسالار), ere, Partiar Inperioan, eta askoz zabalago, Sasaniar Inperioan erabilitako maila bat zen. Titulua erabiltzen jarraitu zen Pertsiaren musulmandar konkistaren ondoren bertako iraniar dinastien artean eta baita pertsiar eraginpean zeudenen artean ere, armeniar erregeak (Sparapet) eta georgiar erresumetan kasu.

Maila goreneko ofizial militarra zen, baina Eranekin (Iran) erabiltzen denean, **Eran Spahbod** ايرانسپهبد edo Iraniar Spahboda, zelai mariskalaren edo inperioko generalisimoaren baliokidea da. Shahanshah edo enperadorearen ondoren maila altuena zuena zen militarren artean. Iraniar Spahbodak komandante buruzagi, gerra ministro eta bakearen negoziaketa buru lanak egiten zituen. Spahbod gutxik agin ziezaioketen armada fidel bati eskualdeko Marzbanak zelai mariskal bezala izan gabe.

XX. mendean, Phalavi dinastian, armadak, bere filetan antzinako maila militar asko berezarri zituen, Spahboda horien artean. Spahboda Pahlevitar armadan komandante baten baliokidea zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2064908
* Commonscat Multimedia: Spahbeds

---

 |

* Wd Datuak: Q2064908
* Commonscat Multimedia: Spahbeds
Marajó uhartearen argazkia
**Marajó** Amazonas ibaiaren ahoan kokaturiko uhartea da, Brasilgo Pará estatuan. Uharteak 40.100 km² azalera du (gertuko uharteekin batera 49.602 km²) eta 200.000 biztanle inguru.

Marajó uhartea munduko uharte ur gaziz eta ur gezaz inguraturik handiena da. Belém hiria Amazonas ibaiaren bokalearen hegoaldean dago, uhartearen aurrean.

Sir Walter Raleighek idatzi zuen XVI. mendean bertokoek *Marinatambal* zioela uharteari. Kolonia garaietan *Ilha Grande de Joannes* (euskaraz Joannesen uharte handia) izena zuen.

2002 urtean, 2419. Legegintzako Dekretuak *Território Federal do Marajó* (euskaraz Marajóko Lurralde Federala) sortzea adostu zuen. Dekretuaren arabera Afuá, Anajás, Bagre, Breves, Cachoeira do Arari, Chaves, Curralinho, Gurupá, Melgaço, Muaná, Ponta de Pedras, Portel, Salvaterra, Santa Cruz do Arari, São Sebastião da Boa Vista y Soure udalek osatuko lukete *Território Federal* berria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193264
* Commonscat Multimedia: Ilha de Marajó

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316430293
* BNF: 15428667t (data)
* LCCN: sh85080894
* NKC: ge599415
* SUDOC: 146655974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193264
* Commonscat Multimedia: Ilha de Marajó
**Macon konderria** (ingelesez: *Macon County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Franklin da. 2010eko zentsuaren arabera 33.922 biztanle zituen, Macon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Macon konderriak 1.345,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,69 ura dira. Beste 1.335,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.922 pertsonetatik 32.829 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.230 dira. 419 beltzak edo afroamerikarrak. 143 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 201 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 28 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 299 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507575
* Commonscat Multimedia: Macon County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956147
* LCCN: n82018415
* NARA: 10039343
* **Lekuak**
* OSM: 2528718
* TGN: 2001515

 |

* Wd Datuak: Q507575
* Commonscat Multimedia: Macon County, North Carolina
**Luzia Inglês Van-Dúnem**, jaiotzaz **Luzia Pereira de Sousa Inglês Van-Dúnem** (Luanda, Angola, 1948ko urtarrilaren 11) angolar militarra eta politikaria da. Angolako Askapenerako Herri Mugimenduan (MPLA) afiliatua, Hauteskunde Zirkulu Nazionalak Angolako diputatua da, 2017ko irailaren 28tik. 1999az geroztik, Angolako Emakumeen Erakundeko (OMA) idazkari nagusia da. Angolako Indar Armatuetako ofizial jeneral mailara igo zen lehen emakumea izan zen.

Biografia
---------

Van-Dúnem Luandan jaio zen. Guilherme Inglês abade-metodistaren alaba. 1961ean, martxoaren 15eko matxinadaren ondoren, indar kolonialek aita hil zuten. 1967an, Van-Dúnem Kongoko Errepublikara joan zen, eta Fevereiroko 4. lizeoan ikasi zuen. 1969 eta 1970 bitartean, Sobietar Batasunean irrati- eta telekomunikazio-ikastaro militar batera joan zen. 1973an, Cassambako Komunikazio Estazioko buru bihurtu zen.

Lan ibilbidea
-------------

1974an, Van-Dúnem Agostinho Neto presidentearen hegazkin berean itzuli zen Angolara. Angolako Independentzia Gerran, 2. eta 3. eskualdeetan irrati-operadorea izan zen. 1976tik 1991ra, Angolako Indar Armatuetako buru zen komandantearen komunikazio-zentroa zuzendu zuen.

Van-Dúnemek lau seme-alaba izan zituen senar izan zuen Afonso Van-Dúnem M'bindarekin, Nazio Batuen aurrean Angolako enbaxadore ohiarekin (NBE). Afonso 1991n enbaxadore izendatu zutenean, Luziak Afrikako Emakumeen Taldea koordinatzen zuen NBEn. 1999an, Van-Dúnem Angoleñas (OMA) Emakumeen Erakundeko (MPLA) idazkari nagusi hautatu zuten, MPLAko hegal femeninoa, eta kargurako berriz hautatu zuten.

2014. urtean, José Eduardo dos Santos presidentearen aginduz, Angolako Indar Armatuetako ofizial jeneral mailara igo zen lehen emakume bihurtu zen. 2017. urteko hauteskunde orokorretan, Van-Dúnem diputatu hautatu zuen Hauteskunde Zirkulu Nazionalak. MPLAk hautagaien zerrendan jarritako lehen emakumea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6    *Luzia Pereira de Sousa Inglês Van-Dúnem.*  Assembleia Nacional de Angola 2018.
2. 1 2    *Luzia Inglês Van-Dúnem reeleita secretária-geral da OMA.*  Sapo 6 de março de 2016.
3. ↑    *Deputados tomam posse na Assembleia Nacional de Angola.*  DW 28 de setembro de 2017.
4. ↑    *Lista de candidatos às eleições de 2017.*  Tribunal Constitucional de Angola 2017.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   «Luzia Inglês "Inga", SG da OMA» *JA* (Club K) 13 de outubro de 2014.
6. 1 2   «Presidente angolano promovou uma mulher a oficial general» *Lusa* (Diário de Notícias) 13 de outubro de 2014.
7. 1 2   «Luzia Inglês» *Lusa* (Rede Angola) 22 de outubro de 2014.
8. ↑    *Angola: Luzia Inglês Van-Dúnem reeleita secretária-geral da OMA.*  Agência Angola Press 5 de março de 2016.
9. ↑    *Quanto mais perto um partido está do poder, mais abaixo na lista surge o nome da primeira mulher candidata.*  Expresso 24 de agosto de 2017.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51883215
* Commonscat Multimedia: Luzia Inglês Van-Dúnem

---

 |

* Wd Datuak: Q51883215
* Commonscat Multimedia: Luzia Inglês Van-Dúnem
**Tafallaldea** Nafarroako eremu geografikoa da, Erdialdea eskualdeko erdialdean kokatua. Tafalla inguruko eremua da, tradizioz hiribildu independenteetan banatuta egon dena, Orbaibar ibarra bezalako lekuetan ez bezala, non herri guztiak jurisdikzio komun baten menpe zeuden. Lurralde hauek hartzen ditu: Tafalla, Erriberri, Beire, Pitillas, Donamartiri Untz eta Uxue.

Nafarroako 2000 Zonifikazioaren arabera, Nafarroako eskualde ez ofizialetako bat zen, nahiz eta 2019an ofizialak onartu zirenean, lurralde osoa Erdialdean txertatu zen. Zangozaldea bezala, bertako udalerriak modu independentean garatu ziren, eta, horregatik, eskualde horretako kide izatearen sentimendua txikia da beste eremu tradizionalagoekin alderatuta. Ekonomia Tafallaren eta Erriberriren inguruan zentratuta dago.

Erriberriko merindadearen barruan dago kokatuta.

Oharrak
-------

1. ↑  /tafaʎalðé.a/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza laugarren silaban

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLALDEA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-19).
* «TAFALLALDEA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-19).

Ikus, gainera
-------------

* Erdialdea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2606827

 |

* Wd Datuak: Q2606827
**Pragako manifestua** Pragan, 1996. urteko Esperantoaren Nazioarteko Kongresuan aurkezturiko deklarazioa da.

Manifestuaren arabera, "munduko gobernu, nazioarteko erakunde eta gogo oneko gizaki orori" dago zuzendurik berau, "Esperantoak aurrera egiteko nazioarteko mugimenduaren" kideek idatzita dagoelarik.

Manifestuak mugimendu esperantozalearen helburuak aurkezten ditu honako puntu hauek lantzen dituelarik:

* Demokrazia
* Muga gabeko hezkuntza
* Eraginkortasun pedagogikoa
* Eleaniztasuna
* Hizkuntza eskubideak
* Hizkuntza aniztasuna
* Giza emantzipazioa

Bertan, esperantoaren dohainak goraipatzen dira, nazioarteko bigarren hizkuntza moduan kontsideratuko balitz.

Manifestuaren onarpena
----------------------

Esan ohi da Pragako kongresuko partaideek manifestua onartu zutela. UEAk (Esperantoaren elkarte unibertsala) 1996. urteko uztailaren 20an onartu zuen berau. Kongresuan eskatu zitzaien partaide guztiei manifestua sinatzeko titulu pertsonalera; haatik, 2.972 partaidetatik 550ek baino ez zuten sinatu. Hori dela eta manifestua kongresu horretan onartu zela esateak konfusioak eragin ditzake.

Kanpo estekak
-------------

* **(Esperantoz)** Pragako manifestua
* Pragako manifestua (itzulia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1048671

 |

* Wd Datuak: Q1048671
**Susan McFarland Parkhurst** (1836ko ekainaren 5a – 1918ko maiatzaren 4a) idazle eta konpositore estatubatuarra izan zen.

Bizitza
-------

Susan McFarland Parkhurst Leicesterren (Massachusetts) jaio zen, eta 1860ko hamarkadan kanta herrikoiak eta areto-pianoko soloak konposatu zituen. Lehen aldiz grabatu zuten laguntzaile eta bakarlari gisa New Yorkeko kontzertu metodista batean, 1860an.

E.A. Parkhurst-ekin ezkondu zen eta alaba bat izan zuen, Effie. Senarra 1864an hil zen AEBko Gerra Zibilean. Waters's Music Store-n lanean ari zenean, Stephen Foster ezagutu eta kantak idazten hasi zen, batez ere gaurkotasun eta erlijio gaiei buruzkoak. Susan eta bere alabak "Aita mozkorra da eta ama hilda dago" kanta interpretatu zuten kontzertu batean, eta New Yorkeko neurritasunaren aldeko bileratan estandar bihurtu zen. Parkhurst Brooklynen hil zen

New York-eko Stephen Fosterren editoreak E.A. Parkhurst-en konposizioen katalogo bat argitaratu zuen 1864an. Bere abestien jatorrizko inpresioak New Yorkeko Liburutegi Publikoko Musika Dibisioan daude, eta bere lan instrumentalak Massachusetts-eko American Antiquarian Society-an artxibatzen dira.

Obrak
-----

Susan McFarland Parkhurst neurritasun eta abolizioa bezalako gaiei buruzko abestiengatik nabarmendu zen, eta abesti sakratuak ere idatzi zituen. Aukeratutako lanak honako hauek dira:

* "Aita mozkorra da eta ama hilda" (letrak eta musika)
* "Emantzipazio abesti berria" (1864)
* "Ahotsak daude" (1864)
* "Espirituaren ahotsak" (1864)
* "Ez negar gehiago egin Lillygatik" (1864)
* "Ateneoa" (1863)
* "Urrezko harpa" (1863)
* "Zioneko euri jasa freskagarriak" (1867)

1916ko irailean "Stephen Fosterren azken egunetako oroitzapen pertsonalak" argitaratu zuen *The Etude*aldizkarian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fuller, Sophie.  (1992-06). «Unearthing a world of music: Victorian and Edwardian women composers» *Women: A Cultural Review* 3 (1): 16–22. doi:10.1080/09574049208578100. ISSN 0957-4042. (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
2. ↑    *The Norton/Grove dictionary of women composers.*  (First American edition. argitaraldia) 1994 ISBN 0-393-03487-9. PMC 33066655. (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).
3. ↑   Tick, Judith.  (2001). *Parkhurst, Susan McFarland.*  Oxford University Press (Noiz kontsultatua: 2023-03-07).

Kanpo estekak
-------------

* Free scores by Susan McFarland Parkhurst at the International Music Score Library Project (IMSLP)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7648164
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75201000
* ISNI: 0000 0000 2374 8450
* GND: 1089768044
* LCCN: n82099823
* SNAC: w6611xn3

 |

* Wd Datuak: Q7648164
**Susan Kare** (Ithaca, New York, 1954ko otsailaren 5a) estatubatuar artista eta diseinatzaile grafikoa da; 1980ko hamarkadan Apple Macintosh interfazearen elementu askoren sortzailea izan zen.

NeXTeko langile bat ere izan zen (Steve Jobsek eratutako konpainia, Appletik irten ostean 1985an), non zuzendari sortzaile gisa lan egin zuen.

Macintosh OS sistemako tipografia, ikonoa eta marketin material desberdinen diseinatzailea da. Izan ere, bere lehen lanetako batzuk ordenagailu grafikoko tresna eta osagai askotan ikus daitezke, batez ere, begizta, heltzen duen eskua eta pintura-kuboa.

Pixel Arten aitzindaria izan zen urte askotan. Applerentzako lan asko egin zituen,  ezagunenak "Chicago" letra mota da (Mac OS Classic ingurunean nabarmenena, baita Apple iPod interfazearen lehen hiru belaunaldietan erabilitako tipografia ere), Geneva letra mota, Monako letra mota, Perrovaca Clarus, Happy Mac eta Apple teklatuetako Komando teklaren (⌘) ikurra dira.

Appleren ikonoak sortu zituen, eta bera gabe, gaur egun ez genituzke emojiak ezagutuko. Gainera, MoMA museoak bere artxiboak eskuratu ditu. Beste alde batetik, aipatzekoa da Steve Jobsek arrakastatsuagoa izan zela hari esker.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48971
* Commonscat Multimedia: Susan Kare

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 26116398
* ISNI: 0000 0000 3070 4237
* GND: 128843128
* LCCN: n87138860
* SNAC: w6tj64tg
* ULAN: 500471831
* BIBSYS: 14023639
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q48971
* Commonscat Multimedia: Susan Kare
Autobiderako lubeta eraikitzea
Errepideen eraikuntzan **lubeta** bidezoruaren zimendua osatzeko erabilitako lur naturalaren gainetik lurzoruak zabalduz eta trinkotuz osatutako betetzea da. Lubeta, nukleoak eta zelaigune hobetuak osatzen dute.

Nukleoa edo gorputza
--------------------

Lubetaren nukleoa edo gorputza lur naturalaren eta zelaigune hobetu baten artean dagoen lur edo lur-multzoa da. Ekarpen-lurrez osatzen da. Euren funtzio nagusia, zelaiguneko planoa azpisestra kotaraino igotzea da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   AGINDUA, 2007ko uztailaren 12koa, Garraio eta Herri Lan sailburuarena, Euskal Autonomia Erkidegoko errepide-sareko bide-zoruak neurtzeko araua onartzen duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10505824
* Commonscat Multimedia: Embankments (transport infrastructure)

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10636674
* AAT: 300008023

 |

* Wd Datuak: Q10505824
* Commonscat Multimedia: Embankments (transport infrastructure)
**Sorotaptoa** edo **sorotaptiar hizkuntza** (grezieratik, σορός *sorós* "hilkutxa" eta  θαπτός *thaptós* "lurperatua") Joan Coromines ikertzaileak proposatutako antzinako indoeuropar hizkuntza bat da, Iberiar penintsulako ekialdean hitz egin omen zena. Sorotapto terminoa Joan Corominesek sortu zuen, Iberiar penintsulako Kutxa Zelaien Kulturako ustezko hizkuntza bat izendatzeko. Aztarna toponimikoak erabilita, hizkuntza hori indoeuroparra eta zelten aurrekoa zela esaten dute.

Corominasek Amélie-les-Bains herrian agertutako tauletako inskripzioak identifikatu zituen sorotaptoarekin. Taula horietan latinezko eta indoeuropar ez zeltiar hizkuntza bateko inskripzioak zeuden.

Erreferentziak
--------------

Coromines, 1976, Els ploms sorotàptics d'Arles, pp.142-216
Brill, 2008, p. 50

Bibliografia
------------

* Glanville Price, editorea. 2000. *Of the Languages of Europe Encyclopedia*.
* Cancik, Schneider, Zaraitzu &, edsak. 2008a. Brill's New Pauly: of the Ancient World Encyclopaedia. Brill.
* Coronimes, Joan. 1976a. II () *bi llenguatgesen artean.* Curial Edicions Catalanes.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2762254

 |

* Wd Datuak: Q2762254
**Malkorra** Arabako mendia da, Urkilla mendilerroko bigarren mendirik garaiena (1.245 m).

Irispideak
----------

Narbaixatik, Beltran baserritik abiatu behar da, Urkitzako lepora irtetzeko. Lepo honek, Oburu eta Napar Basoko Punta mendiak banatzen ditu. Oburura igotzeko beharrik gabe, eskuinetik inguratu daiteke, mendi hau Malkorrarekin batzen duen leporantz irtetzeko. Hemendik, berehala hel daiteke tontorrera

Beste bide bat, Arriolatik doa. Hemendik, mendilerrora doan bidea hartu eta Ezkarzarana lepora heldu behar da, altxatzeetako lehen lerroan, Narbaixako mendilerroa bezala ere ezaguna. Jeitsi, eta aurrera jarraitu behar da, harizti batean sartzen den bide batetatik. Lehen bidegurutzean, ezkerretara hartu behar da, ondoren, aurrera jarraitu eta, handik gutxira, ezkerretara hartzeko. Toki honetan, bideak bere goitiera igotzen du eta harbide bihurtzen da. Orduan, mendiaren hegoaldeko zatiaren pinudian sartzen da, haritzak ere badauden arren, eta askoz garbiago dagoen toki batetara irtetzen da, baina, goiko aldean, sastrakartez estalia. Bide hau, tontorretik gertu geratzen da, eta berehala heldu daiteke bertara.

Gordoatik joanez gero, Burdinkurutz lepora irten behar da lehenik, eta, hemendik, zuzenean tontorrera hel daiteke.

Azkenik, Arantzazutik abiatuz gero, lehenik Urbiarantz abiatu behar da. Elorreta izeneko lepora heldu ondoren, Urbiako ermita bisita daiteke, xedea, Zabalaitz harkaitza behetik inguratzea den arren, eskuinetara, Bolaleku lepora iristeko. Handik gutxira, Petrinaitz eskuinetik inguratu behar da, Burdinkurutz lepoan kokatzeko. Hemendik, tontorra hegomendebaldean dago, pausoak, Oburu eta Malkorra banatzen dituen leporantz bideratu, eta, azkenik, azken honen tontorrera iristeko.

Berezitasunak
-------------

Bere tontorra, hareharriz josia dago.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262919

 |

* Wd Datuak: Q12262919
Suitzan aurkitutako soro-zirkulua.
**Soro-zirkuluak** edota **soroetako zirkuluak** gari edo garagar soro nahiz artadietan agertu ohi diren marrazki edi irudiak dira.

Historia
--------

1678ko *Deabru Ereinlearen* folletoa.
Mota honetako zirkuluen erregistroa 1678ko abuztuaren 22an Ingalaterran «The Mowing-Devil» (‘Deabruaren Ereinlea’) izeneko folletoan agertu zen hartan deabrua soro batean zirkulu handi bat ebakiz agertzen da. Argitaratutako rtikulu hau burutzeko lekukotasuna eman zuen nekazariaren arabera Deabrua bera garia segatzen ikusi omen zuen, ondoren bere lanarengatik diru kopuru bat eskatuz.

Gaur egungo fenomenua ordea, 1976. urtean hasi zen, Errsuma Batuko Winchester konderrian marrazkiak agertzen hasi eta hedabideak gertakarien berri eman zutenean.

Lehenbiziko zirkulu hauek nahiko sotilak ziren, 9-10 metro inguruko diametrokoak, baina urteen poderioz konplexu eta ugariagoak izan ziren. Jada 1980ko hamarkadan fenomenua Alemania, Zeelanda Berria eta beste hainbat herrialdeetara ere hedatu zen.

Kanpo estekak
-------------

* The Beautiful World of Crop Circles

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193330
* Commonscat Multimedia: Crop circles

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph115535
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193330
* Commonscat Multimedia: Crop circles
**Malkorri** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Gañetako zirkuaren erdialdean kokatua. **Antxitxardiko Punta** ere deitzen zaio. Malkorri toponimoa Jesus Elosegik bildu zuen, mendi honetatik gertu dagoen Uidui bordako artzainek sekula entzun ez duten arren. Hala ere, izen honek, mendizale tradizio luzea du. 1943 arte Malkorriren tontorrean egon zen postontzi zaharra da lekuko.

Uiduiko borda da Enirioko labarrean kokatuta daudenen artean garrantzitsuena. Gañetaren hegomendebaldean dago. Trikuharri eta beste megalito batzuen kopuru handiak, toki honetako giza presentzia, milaka eta milaka urtekoa dela adierazten du.

Toki hau, espeleologia aldetik ere, oso garrantzitsua eta interes handikoa da.

Irispideak
----------

Zaldibiatik, errepide batek, Arkaka Txikiko andeletara daroa, eta Enirio parean kokatzen gaitu Uiduira heltzeko. Bidea ez da hemen amaitzen, Olasoroko bordatik jarraitzen baitu, Igaratzara heldu arte, Gañetako zirku osoa inguratuz hegoaldeko aurpegitik. Horregatik, Uiduitik Igaratzara doan bidea utzi behar da iparrekialdera igotzeko, hurbil, Zerregoena eta Uelegoenako hil monumentuak utziz, diagonalean zeharkatzeko, gailurraren bila, non, Ondar-txuri izeneko mendia nabarmentzen den. Toki honetatik, eta lur garbitik, gorantz jarraitu behar da, Malkorritik gertu amaitzeko. Honengandik iparrekialdera oso hurbil, antzerako itxura baino garaiera zertxobait baxuagoa duen aurretontor bat dago.

Larraitzetik, Txindokiranzko ohiko bidea hartzen da, Alotzako larreetara joateko utzi behar dena, non, Saltarriko zutarri etzana dagoen. Aurrerantz jarraitu behar da omenaldi-monumentu batetara heldu arte, Irazustako leporanzko bidea jarraituz, hona heltzea beharrezkoa ez den arren. Monumentua igaro ondoren, pixkat gehiago igo behar da, eta bidea behin betiko utzi behar da, eskuinetik, lur garbitik, Gañeta Bustiako Puntatik banatzen duen lepora igotzeko. Gainetara iristen da, eta, berehala, ondoko lepora jaitsi behar da. Tarteko beste mendatetxo bat igo, eta, berriz, pixkat jeitsi behar da, Malkorriranzko azkeneko igoerarantz abiatu aurretik. Alotzako larreetatik, badaude beste bide batzuk, mendi honen tontorrera gutxi gora-behera, modu zuzenean heldu ahal izateko.

Inguruko tokiak
---------------

* Malkorriko lezea
* Aizeako arzuloa
* Bustiako lezetxikia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262920

 |

* Wd Datuak: Q12262920
**Mallacán** 1992 urtean sortutako Aragoiko rock musika taldea da, aragoieraz abestiak egiten dituena. Bere lehen grabaketa cassettean argitaratutako maketa bat izan zen, *"Entalto a reboluzión!"* (Gora iraultza!) 1995. urtean eta ordutik 3 diska argitaratu ditu: *"Luen d'o paradiso"* (Paradisutik urrun) 1999. urtean, *"Chera chera!"* (Sugarra sugarra!, Aragoiko piriniotan erabilitako adierazpena etxeko sua zuzpertzeko) 2002. urtean eta *"País zierzo"* (Ziertzo lurraldea, Aragoiri egokitua) 2005. urtean.

Mallacán taldearen musika rock, folk, ska eta reggae musiten bateraketa bat da.

Partaideak eta instrumentuak
----------------------------

Nahiz eta taldearen ibilbidean zehar aldaketa asko izan duen taldeak, gaur egun, taldea zazpi partaidek osatzen dute:

• Fernando: ahots nagusia eta gitarra

• Arturo: bateria

• Sito: gitarrak

• Mario: baxua

• Eduardo: tronpeta eta perkusioak

• Alex: tronboia, perkusioa eta ahotsak

• Jandro: Aragoiko gaita (gaita de boto Aragonesa), teklatuak, akordeoia eta Aragoiko dultzaina.

Aragoiko instrumentu tipikoen erabilerarengatik desberdintzen da, gaita de boto eta dultzaina besteak beste.

Diskografia
-----------

• Entalto a reboluzión! (1995)
Bere lehen maketa. 1995 urteko urrian agertzen da eta Huesca-ko Jai-Alai aretoan zuzenean grabaturiko 9 abestik osatzen dute. Cassettea lagunduz orrialde batean abestien itzulpenak zuten gaztelerara.

• Luen d'o paradiso (1999)
Lehen diska 1999 urtean agertzen da. Hamabi abesti ditu non inmigrazioa, emakumea, ekologia eta Aragoiko hizkuntzaren defentsa jorratzen diren batik bat. Diskaren azkena bestia Negu Gorriak taldearen Gora Herriak abestiaren bertsio bat da euskaraz abestua.

• Chera, chera! (2002)
2002 urteko apirilean editatuta dago. Titulua Pirinioetan erabilia da sutearen sugarrak pizteko asmoz. Hamalaua besti ditu, horietariko bat katalanez, beste bat frantsesez eta bi gazteleraz, bietako bat "Más Birras" taldearen bertsioa. Beste guztiak Aragoieraz abestuak daude.

• País Zierzo (2005)
Zaragoza hiriko Gancho auzoan grabaturikoa eta Berriz herrian (Bizkaia) masterizatua, Lorentzo Records-en. Hamabia besti ditu, bata katalanez eta beste guztiak aragoieraz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Aragoieraz)****(Gaztelaniaz)** Gune ofiziala
* Myspace gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321417

 |

* Wd Datuak: Q3321417
*Tivoliren ikuspegia Ilunabarrean*, 1644, behiak eta unaiak staffage gisa, Claude Lorrainek egina.
Margolaritzan, **staffage** (Frantsesaren ahoskera: [stafaʒ]) eszena batean irudikatzen diren gizaki eta animalia irudiak dira, batez ere paisaia batean, lanaren gai nagusia ez direnak. Normalean txikiak dira, eta hor daude eskala-adierazpena gehitzeko eta interesa gehitzeko.

XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran arte bisualetan hitza hartu aurretik, s*taffage-k* alemanez "osagarriak" edo "dekorazioa" esan zezakeen. Hitza bi zentzutan erabil daiteke: obra bateko edozein irudiren termino orokor gisa, nahiz eta itxuraz bederen, gai nagusia izan, eta identitate edo istorio zehatzik erantsi ez zaien pertsonaien termino deskribatzaile gisa, konposizio edo dekorazio arrazoiengatik soilik sartuta. Azken zentzu horretan, staffage-ak paisaiaren osagarriak dira, baina lanari bizitza ematen diote; pinturari sakontasuna ematen diote eta gai nagusia indartzen dute, gainontzeko konposizioari eskala argia ematen diote.

Barrokoaren garaian, Nicolas Poussin eta Claude Lorrain bezalako margolariek normalean staffage-ak erabili zituzten. Paisaia-espezialistek gizakiaren forma margotzen trebeagoak ziren beste margolari batzuk izan zituzten beren mihisetan staffage figurak gehitzeko. Goian definitu den bigarren zentzuko staffage figurak beti izenik gabe daude eta identitatea duten irudi txikietatik bereizi behar dira, paisaietan ere erabiltzen ziren teknikoki oso antzekoa den moduan. Hala ere, pertsonaia bibliko edo mitologikoak erabiltzen direnean, izenik gabeko "artzain", "soldadu" eta abarren ordez, horrek eragina izan zuen, generoen hierarkiaren teoria garaikidearen arabera, paisaia-koadro bat prestigio handiago batean bilakatzean, eta maiz baliotsuagoa, historia-pintura, nahiz eta irudiak txikiak eta nabariak diren paisaia handi baten artean. Horrelako lanei sarritan izenburu modernoak ematen zaizkie "Paisaia ... batekin" .

Staffageak genero margolanetako pertsonetatik ere bereizi behar dira, anonimoak eta normalean jende arruntarenak, baina margolanaren gai nagusia direnak.

XIX. menderako, ehunka staffage irudi ezberdinen ereduak zituzten liburuak argitaratu ziren margolariek beren konposizioetan "moztu eta itsatsi zezaten".  Lehenago artistek sarritan gorde zituzten horrelako irudien marrazkiak, eta irudi berak askotan agertzen dira artista baten hainbat lanetan, eta batzuetan beste artistengana pasatuz aurki daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Staffage*, p. 310 in *The encyclopedia of ephemera: a guide to the fragmentary documents of everyday life for the collector, curator, and historian*, by Maurice Rickards & Michael Twyman, Routledge, 2000, ISBN 0-415-92648-3, ISBN 978-0-415-92648-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1069014
* **Identifikadoreak**
* GND: 4194275-9
* AAT: 300264353

 |

* Wd Datuak: Q1069014
Ig M-ren egitura. Kate astunak urdinez, eta arinak horiz.
**M immunoglobulina** (**IG M**) odolean eta linfan dagoen immunoglobulina da, immunoglobulina guztien artean handiena (pisu molekularra: 950.000 Dalton).

Pentamero bat da, bost monomeroz osatua. Bere balentzia (antigenoentzat dituen lotura-guneak) 10 da, antigorputz guztien handiena.

Odolean dauden antigorputzen %5-%10 inguru M immunoglobulinak dira. Immunoglobulina hau da odolean agertzen den lehena infekzio baten aurrean.

Konplementu sistema aktibatzen du eta ez du plazenta-hesia zeharkatzen.

Odol-plasman 1,5 mg/ml kontzentrazioan dago eta B zelulen azalean ere aurkitzen dira .

Barea da M immunoglobulinak sortzen dituen organo nagusia .

Antigorputz hauek odol-transfusio desegoki batean gertatzen den eritrozitoen aglutinazioaren eragileak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 813-815 orr.
2. ↑   IgM Production by Bone Marrow Plasmablasts Contributes to Long-Term Protection against Intracellular Bacterial Infection Bailey & Love's Short Practice of Surgery, 25ed

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79451
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin M

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007075
* FMA: 62873

 |

* Wd Datuak: Q79451
* Commonscat Multimedia: Immunoglobulin M
**Many Glacier Hotel** Estatu Batuetako Montana estatuko Glaziarren Parke Nazionala dagoen hotel historikoa da. Swiftcurrent aintzira ondoan eraikita, 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

Historia
--------

Inguruan, hotela eraiki aurretik, baziren txalet multzo bat. Hotela, 1914an hasita, 1915eko uztailaren 4an ireki zen. Louis W. Hill, Ipar Handiko burdinbidearen presidentea, eta James J. Hill-en semea, Glaziar Parke Nazionala helmuga turistiko gisa, "Ameriketako Alpeak", antolatu nahi zuen eta proiektu horretan hotel hau elementu nagusia izan zen. Lehen izena Glacier Park Lodge izan zen

Estiloa
-------

Eraikinan estilo suitzarra erabili izan da. Hotelak txalet multzo baten itxura du. Lau solairuak ditu. Dekorazioan, barruan zein kanpoan, egurra da nagusi. Eraikinaren oinarria harrizkoa da.

Iruditegia
----------

* Hotela kanpotik ikusita.Hotela kanpotik ikusita.
* Hotelaren barrualdea.Hotelaren barrualdea.
* Jatetxea.Jatetxea.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390013
* Commonscat Multimedia: Many Glacier Hotel

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 76000173

 |

* Wd Datuak: Q390013
* Commonscat Multimedia: Many Glacier Hotel
**Sorbona**, frantsesez: *Sorbonne*, Frantziako Paris hiriburuko latin auzoan dagoen eraikin bat da. Parisko 5. barrutiaren Sorbonne auzoan. Berez, Parisko unibertsitate historikoa da, letretako eta humanitateko ikasketei dagokionez nazioartean oso ospetsua dena. Gaur egun Parisko Unibertsitatearen barnean dago.

Oxfordeko Unibertsitatea, Boloniako Unibertsitatea eta Salamancako Unibertsitatearekin batera munduko zahar eta ospetsuenen artean dago.

1257an Robert de Sorbonnek sortu eta ondoren Richelieu kardinalak zaharberritua izan zen. Bertan ikasle ospetsu ugarik ikasi izan dute, tartean Pierre eta Marie Curie, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, René Descartes, Louis Pasteur, Lavoisier eta Victor Hugo, bai eta San Inazio Loiolakoa eta San Frantzisko Xabierkoa euskalherritarrak ere.

1850-1902 artean bere ikasgelak berreraikiak izan ziren, eta gaur egun bertan Zientzia Sozialak, Ekonomia, Historia, Geografia, Zuzenbidea eta Filosofia irakasten dira.

Informazio praktikoa
--------------------

* Geltokia:    Cluny - La Sorbonne

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214654
* Commonscat Multimedia: La Sorbonne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149502204
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00088485

 |

* Wd Datuak: Q214654
* Commonscat Multimedia: La Sorbonne