recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Triangelu baten **barizentroa**
Geometrian, triangeluaren **barizentroa** hiru erdibidekoek elkar ebakitzen duten puntua da.

Orokorrean, irudi geometriko baten barizentroa puntu bat da, irudi geometrikoa momentu bereko bi zatitan erdibitzen duten zuzenen ebaki-puntua dena. Modu informalean esanda, irudi geometrikoaren puntu guztien batezbesteko aritmetiko sinplea da barizentroa. Orokorrean, *n* dimentsioko espazioko edozein *X* objekturako heda daiteke definizio hori: *X* objektua momentu bereko bi zatitan erdibitzen duten hiperplanoen ebaki-puntua da barizentroa.

Propietateak
------------

Objektu ganbil baten barizentroa objektuaren barnean dago kokatuta beti; objektu ahurretan, berriz, kanpoan egon daiteke. Adibidez, eraztunaren edo katiluaren barizentroa erdiko hutsunean dago.

Hainbat irudi geometrikoren barizentroa simetria-ardatzek edo simetria-planoek (2 edo 3 dimentsioko espazioaren arabera) elkar ebakitzen duten puntua da:

Bi dimentsiokoak (gainazalekoak)poligono erregularrak, laukizuzenak, erronboak, zirkuluak, elipseak, superelipseak...
Hiru dimentsiokoak (bolumetrikoak)poliedro erregularrak, zilindroak, esferak, elipsoideak, superelipsoideak...
Paralelogramo baten barizentroa bi diagonalen ebaki-puntua da. Hori ez da egia gainerako laukien kasuan.

Barizentroa kalkulatzen
-----------------------

### Berun-hariaren metodoa

Beheko irudikoa (a) bezalako bi dimentsioko xafla baten barizentroa berun-haria erabiliz zehaztu daiteke, esperimentalki. Markatu erpin batetik berun-hariak adierazten duen marra zuzena (b); eta gero, errepikatu prozedura beste erpin batetik. Bi marrek elkar ebakitzen duten puntua irudiaren barizentroa da (c).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| (a) | (b) | (c) |

Metodo hau irudi ahurretara heda daiteke —barizentroa iruditik kanpo daukatenak—; eta solidoetara ere bai.

Ikus, gainera
-------------

* Grabitate-zentroa
* Masa-zentroa

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Centroid of a triangle Webgune elkarreragilea
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Geometric Centroid" MathWorld-en.
**Luigi Bernabò Brea** (Genoa, 1910eko irailaren 27a - Lipari, 1999ko otsailaren 4a) arkeologo italiarra zen. *Italiako Atenasko arkeologia-eskolan* ikasi ondoren, Siziliako historiaurrean eta arkeologia klasikoan aritu zen, bereziki Eoliar uharteetan, non anitz urtetan Eoliar eskualdeko museo arkeologikoa zuzendu zuen, gaur egun berari eskainita dagoena. Hasieran, Liguriako eta Egeoko zibilizazioak ikasi zituen.

1939tik 1941eko azaroa arte, Liguriako antzinatasunen superintendentziaren (orain Liguriako arkeologia-ondasunen superintendentzia) lehen zuzendaria izan zen.

Lehenetariko bat izan zen metodo estratigrafikoa erabiltzean Arene Candidetan, Finale Liguren. Honetaz gain, parte hartu zuen metodo honekin Neolitoko faziesa definitzean Italian eta Mediterraneoan. Hainbat urtetan, *Sizilia ekialdeko antzinatasunen superintendentzia* zuzendu zuen, ekialdeko eta mendebaldeko Mediterraneoaren arteko denborazko antzekotasunetan erreparatuz.

Horretarako, bi aztarnategi arkeologikoren lanetan oinarritu zen: Liguriako Arene Candide eta Lipariko akropolian. Bietako geruzetan aurkitutakoak adierazten zuen Mediterraneoko beste aztarnategi batzuekin harreman zuzenak zeudela.

Bernabò Brearen beste merituen artean aipa daiteke Siziliako ekialdeko arkeologia-superintendentzia antolatzea Bigarren Mundu Gerraren ostean; argitalpen asko egitea; eta, Madeleine Cavalierren lankidetzarekin, Lipariko Eoliar eskualdeko museo arkeologikoaren sorrera, zeina 1999an jakitun horren omenez egin baitzen. Museo hau, horrenbesteko bildumei esker, Italia eta Mediterraneoko museo arkeologikoen onenetariko bat da.

Aipamenak
---------

Lipariko *Eskualdeko eoliar museo arkeologikoak* haren izena du.

Bibliografia
------------

* Luigi Bernabò Brea, in *Biografie e bibliografie degli Accademici Lincei*, Roma 1976, 729–732 or.
* Lucilla de Lachenal, "Biografia di Luigi Bernabò Brea", in *Dalle arene candide a Lipari*, Roma 2004, 215–216 or.

 Alcide de Gasperi, Gino Vinicio Gentili eta Luigi Bernabò Brea, 1948an

Kanpo estekak
-------------

* Luigi Bernabò Breari eskainitako tokia:. 2019.04.01ean kontsultaturik
* Luigi Bernabò Brearen oinordetza. 2019.04.01ean kontsultaturik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1751506
* Commonscat Multimedia: Luigi Bernabò Brea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46773321
* ISNI: 0000 0001 0895 5600
* BNE: XX1187525
* BNF: 12020239f (data)
* CANTIC: a10049587
* GND: 124672175
* LCCN: n79099086
* NKC: uk20191026528
* NLA: 35063124
* CiNii: DA05189505
* SUDOC: 028348656
* BIBSYS: 90216923
* UB: a1009639
* ICCU: CFIV012812
* Open Library: OL4279766A

 |

* Wd Datuak: Q1751506
* Commonscat Multimedia: Luigi Bernabò Brea
John Wycliffe jarraitzaileei Biblia erakusten; XIX. mendeko ilustrazioa.
**Lollardo** edo **lolardo** (ingeles zaharretik, *lollaert*, "marmarti"), XIV. eta XV. mendeetan Ingalaterran zabaldu ziren kristau herese batzuei eman zitzaien izena da.

John Wycliffe teologoaren jarraitzaileak ziren, eta eliz agintarien ohituren aurka jo zuten, pobreziara itzultzea aldarrikatzen zutela. Mugimendu horrek teologiazko oinarriak zituen hasieran, baina XIV. mendearen bukaeran gizarte-mugimendu bihurtu zen: ideia haietan aurkitu zuten funtsa herri-matxinadek XV. mendean, eta, zapalkuntza bortitzagatik ere, bizirik iraun zuen ideologia honek, erreforma protestantea herrian sustraitzeko ahalegina erraztu baitzuen XVI. mendearen hasieran.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731652
* Commonscat Multimedia: Lollardism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11947687x (data)
* GND: 4168134-4
* LCCN: sh85078168
* NDL: 00569689
* NKC: ph656878
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q731652
* Commonscat Multimedia: Lollardism
Cruiser modalitatea.
**Longboard** surfeko taularen aldaera bat da, lehorrean ibiltzeko balio duena.

Erabilerak
----------

Longboardari hainbat erabilera ematen zaio. Hona hemen arruntenak:

* *carving* (sigi-saga mugituz abiadura hartzea)
* *downhill* lasterketa (aldapan beherako lasterketa)
* *slalom* lasterketa, *sliding* (irristatzea)
* *transport* (hiritik ibiltzea, garraiobidetzat erabiltzea)
* *dancing* (oholaren gainean «dantzatzea»)

Neurriak eta prezioak
---------------------

Normalean skate normal bat baino garestiagoak dira, prezioen zerrenda oso zabala da 100€-tik aurrera.

Tamaina ugariko taula aurki ditzakegu merkatuan, 90cm –tik 150cm –ra. Horrez gain forma anitz dituzte, eta forma horien barruan tail (atzeko partea) eta nose (aurreko partea) desberdinak aurkitu ditzakegu. Baina ez dugu bakarrik ohola kontuan hartu behar, ardatzak eta gurpilak oso garrantzitsuak baitira. Ardatzei dagokienez skate batek dituen ardatzekin konparatzen baditugu alderantzizkoak direla konturatuko gara. Gurpilak tamaina eta gogortasunaren arabera sailkatzen dira.

Profesionaltasuna
-----------------

Ez dago mundu profesionalik kirol honetan txapelketari bagagozkio, baina profesionaltzat har ditzakegu marka baten laguntza duten longboarder edo longboard lasterkariei.

Filmak eta oihartzuna
---------------------

Pelikulak egin dira kirol honen inguruan, gehien bat bere jatorriari buruz. "Los amos de Gogtown" da ezagunena. Aipatzekoa da ere Original Skateboards markak duen kanala You tube-n.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1332016
* Commonscat Multimedia: Longboards

---

 |

* Wd Datuak: Q1332016
* Commonscat Multimedia: Longboards
***Lucidario*** liburua Erdi Aroan oso ohikoak ziren miszelanea liburua da. Hau XIII. mendearen amaieran idatzi zen, (Cca. 1293), Gaztelako erregea zen Antso IV.aren aginduz. Jasotako informazioaren oinarria testu latinoetan zegoen. Egitura aldetik, garaiko Ekialdetik jasotako moda jarraituz, ikasle batek haren maisuari galderak egiten dizkio eta maisuak erantzuten dizkio. Galderak arko oso desberdinekoak izan daitezke: Teologiakoak, Natura Zientzietakoak, Moralakoak, bizitza praktikokoak... Garaiko entziklopediak bezalakoak ziren liburuok. Gaztelaniaz idatzita dago.

Iturri ezagunenak
-----------------

* Honorio Autumgoa egilearen *Elucidarium*, 1095 urteko ingurukoa.
* Vincent de Beauvaisen *Speculum Majus*
* Brunetto Latiniren *Li livres dou Tresor*

Bibliografia
------------

* María Jesús Lacarra eta Francisco López Estrada: *Orígenes de la prosa*. Madril: Júcar, 1993.

Kanpo estekak
-------------

* Espainiako Real Academia de la Historia internet bidez argitaratutako testua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5982161

 |

* Wd Datuak: Q5982161
**Lisboako katedrala** edo **Andre Maria Handiaren katedrala** (portugesez: *Sé de Lisboa*) Portugalgo Lisboa hiriburuko katedrala da. Hiriko eraikin zaharrenetakoa da eta Portugalgo monumentu erromaniko garrantzitsuena.

Historia
--------

IV mendetik aurrera apezpikutza egon izan da Lisboan. Bisigodoek ezarri zuten baina VIII eta XII mendeen artean mairuak izan ziren nagusi hirian. 1147an Alfontso I.ak hiria konkistatu zuen. Europa iparraldeko soldadu gurutzatuek lagundu zioten eta Hastingsko Gilberto ingelesa bihurtu zen lehenengo apezpiku. Honen aurreneko lana katedral berriaeraikitzea izan zen.

1147an bertan hasi ziren lanak. Garai hari zegokion gisan estilo erromanikoan eraiki zen. XIII mendearen amaiera aldera Dinis I.ak klaustro gotikoa gehitu zion, bai eta Erregeen panteoia ere, hau ere gotikoa. XVII mendean sakristia barrokoa eraiki zen.

XIV eta XVI mendeen artean hainbat lurrikara pairatu zituen, baina denetan bortitzena 1755eko Lisboako lurrikara izan zen. Honek alde gotiko guztia suntsitu zuen. XX mendearen hasieran zatirik gehienak berreraiki zituzten.

Azken urteetan klaustroaren zorua altxatu eta induketak egin dituzte eta aztarnak erromatarrak eta arabiarrak aurkitu dira.

Iruditegia
----------

* Katedrala etxe artean.Katedrala etxe artean.
* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Tranbia katedralaren aurrean.Tranbia katedralaren aurrean.
* Barnealdeko koroa.Barnealdeko koroa.
* Organoa.Organoa.
* Klaustroa.Klaustroa.
* Klaustroko indusketak.Klaustroko indusketak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Patriarcado Lisboa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q432290
* Commonscat Multimedia: Sé de Lisboa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142097730
* GND: 4406160-2
* LCCN: n2004008957
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 8682189
* **Ondare historikoa**
* IGESPAR: 70502
* SIPA: 2196

 |

* Wd Datuak: Q432290
* Commonscat Multimedia: Sé de Lisboa
**Luciano Sgrizzi** (Bolonia, 1910eko urriaren 30a - Monte-Carlo, 1994ko irailaren 11) italiar klabe-jotzailea, pianista, musikagilea eta musikologoa izan zen.

Biografia
---------

Hamabi urte zituela, pianoa ikasten hasi zen, eta Boloniako Akademia Filarmonikoan sartu zen. Bertan, organoa, harmonia eta konposizioa ikasi zuen. Berehala, Parmako Kontserbatorian hasi zen lanean, eta bertan, Luigi Ferrari-Trecateren ikasle izan zen, Parisera joan aurretik. Piano-errezitalak eman zituen Italian, eta bira bat egin zuen Latinoamerikan zehar, baina musika sortzen hasi zen, buru-belarri. Aldi berean, historia eta literatura ikasi zituen. Gerra hasi zenean, Suitzara joan zen. Musikatik aldenduta, irrati suitzar-italiarrean hasi zen saioak idazten, literatura-kronikari gisa. Hala, Luganoko irratian lanean aritu zen, 1974. urtera arte. Horrez gainera, musika-emanaldiak aurkezten zituen. Pianoa jotzen hasi zen, berriz ere, eta suitzar eta italiar musikagileen lanak jo zituen, bere lehenengo emanaldian. 1948an klabezina jotzen hasi zen, bere kabuz, eta hura bihurtu zen, berehala, bere tresna gustukoena. Diskoak grabatzen hasita, XVIII. mendeko Italiako musikara hurbildu zen. Bera izan zen Scarlattiren sonatak klabezinarekin jo zituen lehenengoetakoa. Bestalde, pianofortea ere lantzen hasi zen, eta XIX. mende hasierako musika instrumentala aztertzeari ekin zion. 1970ean begi batetik ikusmena galtzen hasi zen, baina hori ez zuen eragozpen izan aurrera jarraitzeko; aitzitik, Scarlattiren sonatak grabatu zituen osorik. Musikologiaren alorrari dagokionez, Monteverditik hasi eta Pergolesirainoko lanak aztertu zituen. Musikagile gisa, berriz, hainbat lan idatzi zituen pianorako, suiteak orkestrarako eta abar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2034506
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 104029530
* ISNI: 0000 0001 1454 1295
* BNE: XX1120337
* BNF: 13899693g (data)
* GND: 134681851
* LCCN: n81010505
* NKC: xx0186663
* SNAC: w67n29g9
* SUDOC: 11262751X
* BIBSYS: 1005821
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05378/eu\_s\_1972/s1972
* HDS: 026939

 |

* Wd Datuak: Q2034506
Nazarra, begizkoaren aurkako defentsa.
**Begizkoa** munduan oso zabaldua dagoen herri sineskeria da. Horren arabera, pertsona batzuek bestei begiradaz kalte egiteko boterea dute. Siniskeri hau antzinakoa da: Babilonian, Asirian eta Sumerren kontzeptua ezaguna zen eta haien testuetan horrela dago jasota; Bibliaren Itun Berrian ere aipatzen da. Munduan zehar, bestetik ere, oso zabalduta dago, baita ere Euskal Herrian. Ekintza "begizko egitea" da.

Normalean pertsona bereziak dira botere hori dutenak: sorginak, aztiak, orokorrean deabruaren menpe dauden pertsonak. Begiradaz kalteak sor ditzakete (gaixotasunak, zorte txarra, minak...) eta baita hil ere.

Kultura desberdinetan horren aurrean, defentsa moduan, kutunak sortu dira. Oso ezagunak dira, esaterako, Turkiako begiak, nazarrak, edo Mediterraneo osoan itsasontzien branketan margotzen diren begitzarrak begizkoen eta zorte txarraren aurka.

Biktima edozein izan daiteke baina bereziki haurrak. Kasu horretan begizkoaren aurka Euskal Herrian umeari azkonarraren erpea ipini egiten zen, kaltetua ez izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1020115
* Commonscat Multimedia: Evil eye

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00575811
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1020115
* Commonscat Multimedia: Evil eye
**Life** , edo **LIFE**, hainbat aldi izan dituen AEBetako aldizkari bat da. Lehenbizikoan, 1883 eta 1936 artean umore eta informazio orokorreko aldizkaria izan zen. 1936an, Time aldizkariaren Henry Luce zuzendariak *Life* aldizkariaren izena erabiltzearren, argitalpenaren eskubide osoak erosi zituen. Harez geroztik, Luceren nahiera moldatutako aldizkaria izan zen, eta batez ere fotokazetaritzan sakontzen zuen.

1972an astekaria izatera igaro zen, nozibehinka eta 1978. urtea arte, ale bereziak argitaratu zituen. 1978tik 2000 arte, hilabetekaria izan zen. 2004 eta 2007 artean, aldiz, hainbat egunkaritako gehigarri gisa saldu zen.

2007ko apirilaren 20an, Time egunkariak bere *Life* gehigarria argitaratzearii utziko ziola jakinarazi zuen, gehigarrian webgunea mantendu arren.

Kanpo estekak
-------------

* *Life* aldizkariaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463198
* Commonscat Multimedia: Life (magazine)

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0024-3019
* GND: 4125429-6
* Open Library: OL3093441A
* NLM: 101095169
* ACNP: 2780550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* HathiTrust: 000548237

 |

* Wd Datuak: Q463198
* Commonscat Multimedia: Life (magazine)
**Borgia Kodexa**, *Codex Borgianus Mexicanus* edo **Yoalli Ehecatl Kodexa** Mesoamerikako eskuizkribua da. Haren edukia errituala eta igartzailea da. Historikoki Mexikoren okupazioa baino lehen idatzia izan zela uste da eta haren jatorria Puebla estatuko hegoaldean edo mendebaldean zegoela. Egileak zeintzuk izan ziren ez dago garbi; teoria zabalenaren arabera nahuatl herria izan zitekeen. Horregatik ikerlari batzuek, Maarten Jansen eta Gabina Aurora Pérez Jiménez alegia, *Yoalli Ehecatl* izena proposatu dute, hau da, "Gaua eta haizea" nahuatl hizkuntzaz. Kodex hau Borgia bildumakoa, Italiako Stefano Borgia kardenalekoa, da eta hortik datorkio izena. Dirudienez konkista izan ta gutxi kodex hau Europara eraman zuten. 1805an Alexander von Humboldt topatu zuen berriro. Gaur egun Vaticanoko Liburutegi Apostolikoan dago gordeta.

Kodex hau animalia baten larruaz egina dago, ziur asko orein batena, 39 orritan tolestuta. Orri bakoitzak 27x27zentimetroko karratu bat da, osoa 11 metro izanik. Orri gehienak , azkena izan ezik, bi aldetatik erabilita daude; horrek 76 orrialdetako liburua ematen du. Irakurtzeko eskubitik ezkerrera egin behar da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)***Codex Borgianus Mexicanus* facsimilea 1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2319342
* Commonscat Multimedia: Codex Borgia

---

 |

* Wd Datuak: Q2319342
* Commonscat Multimedia: Codex Borgia
Bozelketa teknika erabilita irudiak marraztu zituen urregileak zilarrezko medailoi honetan.
**Bozelketa** edo **bozeltzea**, artisau-teknika bat da, metalezko, larruzko edo beste material malgu batzuetako xaflak lantzean datzana, irudi apaingarri erliebeduna lortzeko.

Bozelketa metaleetan
--------------------

Artisaua bozelketa teknika aplikatzen.
Metal bigunen gainean egiten da: zilarra, urrea, brontzea eta letoia.

Piezaren azpialdetik hainbat tamaina eta formatako burilekin lan egiten da, gainazal bigun batean, landutako gainazala pixkanaka deformatzeko. Horrela, artisauak "negatibo" gisa lan egiten du, eta kontrako aldetik erliebe handiagoa izan behar duten eremuak gehiago hondoratzen ditu.

Erliebearen azken xehetasunak piezaren aurrealdean lan eginez lortzen dira, pieza buril finagoekin profilatuz, definizio handiagoa lortzeko.

Azken urratsean, pieza indartu behar da, lortutako erliebea deformatu ez dadin erabiltzean. Landutako materialaren izaeraren arabera, pieza gogortuz edo atzeko hutsunea material xaflakor batekin betez lor daiteke, hala nola argizariarekin, igeltsuarekin edo lehortzean erliebea deformatzea eragozteko bezain gogorra den gomaren batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656884
* Commonscat Multimedia: Repoussé

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85112933
* NDL: 00573611
* AAT: 300054023
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q656884
* Commonscat Multimedia: Repoussé
**Lourdes Olangua** —**Lou Olangua** izen-deiturez ezagunagoa— (Zarautz, Gipuzkoa, 1960ko abenduaren 15a - 2013ko urtarrilaren 12a) rock abeslaria izan zen, euskal rockean lehenengo emakumetakoa. Los Humedecidos (1982-1985) OK Korral (1985-1989) eta Las Lagartas taldeetan aritu zen. Gainera, Lusty Men taldekoekin "Lusty Men & Lou" izena erabilita single bat argitaratu zuen eta The Covers taldearekin ere egin zituen koroak.

2005eko maiatzaren 20an Zarauzko Putzuzulo gaztetxean OK Korral taldea berriro elkartu zen, Arraio Irratiaren aldeko kontzertu baterako.

2019ko urtarrilaren 9an "LOU. Dantzan jo ta ke, oinak lehertu nahian" dokumentala estreinatu zen Donostiako Dock Of The Bay musika dokumentalaren jaialdian. Lou Olanguaren ibilbide artistikoa errepasatzen da bertan.

Kanpo estekak
-------------

* Gotzon HERMOSILLA: «Lou Olangua: "Berez sorturiko mugimendua zena marketin bihurtu zen RRVren garaian"», *Igandea* gehigarria, 2012-10-07, 8. orrialdea, in *Berria*, 2012-10-07.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262619

 |

* Wd Datuak: Q12262619
| **Bretxa plaza** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Bretxa plazako arrandegi zaharraren eraikina. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Bretxa plaza is located in Euskal HerriaBretxa plazaBretxa plaza | Bretxa plaza is located in GipuzkoaBretxa plazaBretxa plaza |
| Bretxa plaza is located in Donostiako Parte ZaharraBretxa plazaBretxa plaza |

 |
| Koordenatuak: | 43°19′24.4″N 1°58′58″W﻿ / ﻿43.323444°N 1.98278°W﻿ / 43.323444; -1.98278
 |

**Bretxa plaza** Donostiako Parte Zaharreko plaza bat da. San Juan eta Aldamar kaleen artean kokatua dago.

"Bretxa" izena gertakari historiko batetik datorkio: 1719an, Berwick dukearen tropek hiria erasotu zuten, eta inbasioa burutzeko Frantziako armadak bi arrakala handi (bretxak, alegia) egin zituen garai hartan bertan zegoen harresian, orain plaza dagoen parean. Gerora, 1813ko abuztuaren 31an, tropa anglo-portugaldarrek hiria bereganatu zuten, gune beretik erasotzen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

  

  

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Lituanio-Bermontiar Gerra** bermontiarren eta lituaniarren arteko gerra bat izan zen Lehen Mundu Gerra eta gero.

Bermontiarrek, formalki "Mendebaldeko Errusiako Bolondresen Armada" bezala ezagutuak, Pavel Bermondt-Avalov jeneralaren agindupean zeuden, horregatik haien izena. Armada honek alemaniar gerra presoz osatuta zegoen, Errusiaren alde Boltxebikeen kontra borrokatzeko hitza eman zutenak askatasuna lortzeko. Boltxebikeen kontra joateko agindua izan arren, haien meta garrantzitsuena Alemaniak Brest-Litovskeko Itunean lortutako lurrak Baltikoan alemaniar kontrolpean mantentzea izan zen.

Aurrekariak
-----------

Hasieran bermontiarrek Letonian borrokan egon ziren baina 1919ko Ekainean Lituania eta Letoniaren arteko muga gurutzatu zuten eta Kuršėnaiko herria hartu zuten. Garai hartan Lituaniarrak Boltxebikeen kontra borrokatzen ari ziren eta ezin zuten beste etsai bati gerra deklaratu, honengatik bermontiarrek lituaniar lur multzo handiak hartu zuten, ia oposizio gabe. Herritarrak partisano taktikak erabiltzen hasi ziren bere lurrak defendatzeko, bermontiarrek hartzen zituzten herriak harrapaketa eta arpilatze jarraitua jasaten zutelako. 1919ko urrian bermontiarrak Samogitiako zati handi bat kontrolatzen zuten, *Š*iaulai, Biržai eta hainbat hiri garrantzitsu gehiago probintzia honetan egonda. Bermontiarrek herri bat hartu eta gero herrian Errusiera soilik hitz egitea behartzen zuten.

Gerra
-----

1919ko urriaren bukaera lituaniar armadak bermontiarrei eraso egin zien. Azaroaren 21ean eta 22an garaipen garrantzitsua lortu zuten Radviliškiseko trenbide zentro garrantzitsutik gertu. Lituaniarrek gudu honen ostean 30 hegazkin eta 10 kanioi harrapatu zituzten.

Bakea
-----

Gerra amaitu zen Henri Niessel frantziar jeneralak Aliatuen izenean su-eten bat agindu zuenean. Hurrengo hilabeteetan bermontiarrak Lituaniatik atera behar izan ziren, lituaniarren estu-estuko kontrolaren azpian, bidean harrapaketa gehiago ez gertatzeko. 1919ko abenduaren 15ean bermontiarrik ez ziren geratzen lituaniar lurretan.

Erreferentziak
--------------

* Simas Sužiedėlis, ed. (1970–1978). "Bermondtists". *Encyclopedia Lituanica*. **I**. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. pp. 335–336. LCC 74-114275
* Kamuntavičius, Rūstis; Vaida Kamuntavičienė; Remigijus Civinskas; Kastytis Antanaitis (2001). *Lietuvos istorija 11–12 klasėms* (Lituaniarrez). Vilnius: Vaga. pp. 354–355. ISBN 5-415-01502-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216488

 |

* Wd Datuak: Q65216488
Banderaren neurriak: 3:5 Itsas Armadaren bandera. Neurriak: 1:2
**Lituaniako bandera** hiru zerrenda horizontalek osatzen dute, hirurak tamaina berekoak. Goikoa hori kolorekoa da, eta gari zelaiak sinbolizatzen ditu, erdikoa berdea da, eta basoak sinbolizatzen ditu, behekoa gorri kolorekoa da, eta aberriagatik erori zirenen odola sinbolizatzen du. Banderaren zabalera eta luzeraren arteko erlazioa 3:5 da (proportzioa 1:2 izan zen 2004ko irailak 1 arte).

Lituaniako Dukerri Handiak armarrian 1410eko Grünwaldeko guduan agertzen den "zaldun zuria"ren irudia duen kolore gorriko bandera bat erabili zuela dokumentatua dago.

Lituaniako jantzi tradizionaletan kolore hori, berde eta zurien konbinaketak nagusi izan dira, batzuetan biren konbinaketak eta beste batzuetan guztienak. Lituaniako banderaren osaketaren eztabaida XIX. mendearen amaieran sortu zen eta bertsio ezberdinak aurkezten hasi ziren. Egungo diseinua Jonas Basanaviciusek, Tadas Daugirdasek eta Antanas Zmuidzinaviciusek osatutako batzorde batek elaboratu zuen, Lituaniako Kontseiluak (Behin-behineko Gobernua)k izendatu zuen batzordea. 1918ko apirilak 19an, Lituaniako Kontseiluak batzordeak proposatutako diseinua onartu zuen. Bandera 1940rarte erabili zen, Lituania SESBek bere mende hartu zuen arte.

1989ko martxoak 20an, independentzia berreskuratu eta ia bi urtera, berriz Lituaniako Errepublikako bandera ofizial izendatua izan zen, osatzen duten koloreak jatorrizkoak baino argiagoak diren arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81477
* Commonscat Multimedia: National flag of Lithuania

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81477
* Commonscat Multimedia: National flag of Lithuania
Estádio do Bessa.
**Boavista Futebol Clube** edo **Boavista FC** Portugalgo futbol taldea da. Porto hiriko bigarren taldea da, estatu mailako bosgarren indartsuena palmaresari dagokionez.

Historia
--------

1903an sortutako taldea bada ere 70. hamarkadaren hasieran oraindik talde apala izaten jarraitzen zuen. José Maria Pedrotok agintea hartu eta gorakada itzela izan zuen, 1975eko eta 1976ko Kopak irabazi eta 1975-76ko Ligan bigarren gelditu zirelarik. Bigarren garai ona 90. hamarkadan izan zuen, bi kopa, bi superkopa eta 1999ko ligan berriz ere bigarren eginez. Azkenik 2001ean lortu zuten lehenengo aldiz Portugalgo Liga irabaztea.

2003an Estádio do Bessa inauguratu zuten baina honek sekulako diru-zuloa utzi zion taldeari eta Boavistaren gainbehera hasi zen. 2008an bederatzigarren egin bazuen ere, bigarren mailara jeitsiarazi zuten, korrupzio eskandaluarengatik eta urte batzuk lehenago arbitroak mehatxatzeagatik. Hurrengo denboraldian hirugarren mailara jeitsi zuten diru arazoak zirela eta.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2014-2017** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2019** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2019-2020** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Portugalen: 9

* Portugalgo futbol liga (1): 2000-01.
* Portugalgo futbol kopa (5): 1975, 1976, 1979, 1992, 1997.
* Portugalgo Superkopa (3): 1979, 1992, 1997.

### Porton: 1

* Portoko futbol txapelketa (1): 1913–14.

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219703
* Commonscat Multimedia: Boavista Futebol Club

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268837529

 |

* Wd Datuak: Q219703
* Commonscat Multimedia: Boavista Futebol Club


| **2022-23ko Portugalgo Liga** |  |
| --- | --- |
|  Arouca | Benfica | Boavista | Braga | Casa Pia | Chaves | Estoril Praia | Famalicão | Gil Vicente | Marítimo FunchalPaços de Ferreira | Portimonense | Porto | Rio Ave | Santa Clara | Sporting Clube | Vitória de Guimarães | Vizela |
**Loli Anaut de Gracia** (Irun, Gipuzkoa, 1939ko irailaren 20a) Amara Berri irakaskuntzako proiektuaren sortzailea da. Durangoko Jesuiten ikastetxean hasi zen proiektu berritzaile bat gidatzen 1972an. *Izan zitekeen eskola* liburuan islaturik gelditu zen esperientzia hura. Ondoren, Donostiako Amara Berri ikastetxera joan zen, eta han esperientzia hari jarraipena eman zion. 20 urte geroago ikastetxe asko dira proiektu bera lantzen dutenak.

Bizitza
-------

1959tik 1979ra andereño moduan aritu zen ikastetxe pribatuetan. 1970ean pedagogi berrikuntzako mugimenduetan parte hartu zuen. 1972an bere pedagogia printzipioak Durangoko Jesuiten ikastetxean ezarri zituen. 1979tik 2000ra ikastetxe publikoan lan egin zuen, Amara Berri sistema garatzen. Proiektua Haur Hezkuntzatik hasi eta Lehen Hezkuntzara zabaldu zen, *La globalización como proceso vital dentro de un sistema abierto.* Bere azkeneko laneko urteetan lan-taldeak koordinatzera eta irakasleak formatzera dedikatu zen, 2000. urtean jubilatu zen arte. Gaur egun 20 ikastetxe inguru Amara Berri sistema jarraitzen dute. 1990. urtean Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak Hezkuntza Berrikuntzarako ikastetxea izendatu zuen Amara Berri eta 1995ean Ikerketa eta Saiakuntza Ikastetxea.

Lanak
-----

* *Valores escolares y educación para la ciudadanía* (Grao, 2002)
* *Amara Berri sistemaren inguruan* (Eusko Jaurlaritza, 2004)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Loli Anaut: Elkarrizketa» *Hik Hasi, n. 55 (2001)* (Noiz kontsultatua: 2016).
2. ↑   «Loli Anaut de Gracia» *Amara Berri Sistema* (Noiz kontsultatua: 2016).
3. ↑   «Modelos educativos alternativos I: Amara Berri Eskola Publikoa» *Actualidad pedagógica (2012)* (Noiz kontsultatua: 2016).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27780642
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21310810
* BNE: XX1074634

 |

* Wd Datuak: Q27780642
*Lederhosen* prakak.
**Lederhosen** (euskaraz *Larruzko praka* esan nahi du) Bavaria, Hego Tirol eta Austriako usadiozko gizon-praka motz nahiz luzeak dira, larruzkoak. Berez, Alpeen eremuan erabili izan dira.

Motak
-----

Baviera, Salzburgo eta Tirol eskualdeetako usadiozko jantzia da. *Kurze* izeneko praka motz gisa edota *Kniebundhose* praka luzeago gisa ere erabili ohi da. Praka motzak landa eta soroetan lanean edota ehizean erabili ohi ziren; praka luzeak, aldiz, festa eta ospakizunetan.

Bavariar lederhose galtzen kolorea beltza edo kafe kolorea izan ohi da; larruzko kafe kolorekoak xehetasun zuriekin apaintzen dira, eta beltzak, berde koloreko apaindurekin.

*Sepplhose* izenekoak kolore grisezko praka motzak dira, 1945. urtera arte gazte eta haurrek erabiliak. Gaur egun Austria eta Bavariako esploratzaile taldeetako haurrek jantzi ohi dituzte.

Bavaria, Austria eta Tirolgo ospakizun, festa eta jaialdietan galtza hauek ikustea oso ohikoa da; adibidez, Munich hiriko Oktoberfest jaialdian.

Iruditegia
----------

* Lederhosen prakak jantzita daramatzaten mutil gazteak.*Lederhosen* prakak jantzita daramatzaten mutil gazteak.
* 1870an.1870an.

Ikus gainera
------------

* Dirndl

Kanpo estekak
-------------

* Lederhosen praken museoa **(Alemanez)** **(Ingelesez)** **(Nederlanderaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q261061
* Commonscat Multimedia: Lederhosen

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4034981-0
* LCCN: sh85075678
* AAT: 300212504

 |

* Wd Datuak: Q261061
* Commonscat Multimedia: Lederhosen
**Lisabeko monasterioa** edo *Santa Mariako eta San Saturninoko monasterioa* Nafarroa Garaiko Urraul ibarreko Irunberri udalerrian dagoen monasterio zahar bat da.

Historia
--------

X. mendean Santa Maria eta San Saturninori eskainitako monasterio bat zegoen, 1042an Gartzia IV.a Santxitz Leireko abadiari dohaintzan emandakoa, San Babil, Adantsako Santa Eugenia, Ugarrako Santa Maria, San Tirso, San Juan Aizpurgin gainean eta Zerenkanogoitiko beste eliza batekin batera. Hala Antso V.a Ramiritz erregeak nola Raimundo Leireko abade 1084an abantaila batzuk eskaini zizkieten bertako zitalei inguruko belardi edo pauleetan mahastiak ustiatzeko; hala ere, Irunberri hiribilduak jatorrizko herriguneko populazioa bereganatuko zuen. Bertan, 1450ean, Santa Magdalenaren izenpean, San Kristobal moja beneditarren monasterioa ezarri zen, Leiretik gertu, eta, ondoren, 1576an Irunberrikora lekualdatu zen. 1847an ermita bakarrik geratzen zen bertan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LISABE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-18).

Ikus, gainera
-------------

* Irunberri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110369495

 |

* Wd Datuak: Q110369495
**Louisiade uharteak** edo **Louisiade uhartedia** Papua Ginea Berriko uhartedia da, Milne badia probintzian dagoena. Hamar uharte bolkaniko handiko katea da, koralezko arrezifez eta koralezko 90 uharte txikiagoz inguratua, Ginea Berriko uhartetik 200 kilometro hego-ekialdera dagoena. 160 km-tik gorako hedadura du, eta 26.000 km²-ko ozeanoaren eremu baten gainean hedatzen da, Salomon itsasoaren (iparraldean) eta Koral itsasoaren (hegoaldean) artean. Uharteen azalera osoa 1.790 km² ingurukoa da, eta Vanatinai uhartea da handiena.

Sideia eta Basilaki uharteak Ginea Berritik hurbilen daudenak dira, eta Misima, Vanatinai eta Rossel uharteak ekialderago daude.

Administratiboki, artxipelagoa Nekazal Louisiade (mendebaldeko zatia, Misimarekin) eta Yaleyamba (mendebaldeko zatia, Rossell eta Tagula uharteekin) tokiko gobernu-eremuetan banatuta dago. LLG eremuak Milne Bay probintziako Samarai-Murua barrutiaren zati dira. Nekazal Louisiade barrutiko hiriburua Bwagaoia da, Misima uhartean, artxipelagoko herri populatuena dena.

Uharteak
--------

* Bonvouloir uharteak (East uharteak, Hastings eta Strathord);
* Calvados uharteak (Bagaman, Hemenahei, Kuwanak, Motorina, Panatinane, Panawina);
* Daloloia uharteak (Auriora, Conflict Group, Lunn uharteak);
* Deboyne uharteak (Panaeati eta Panapompom uharteak);
* Renard uharteak;
* Misima uharteak;
* Rossel uharteak;
* Vanatinai;
* Yeina uhartea;

Historia
--------

Ziur asko, Luis Váez de Torresek uharteak behatu zituen 1606an, baina Malaysiako eta Txinako nabigatzaileek uharteak lehenago bisitatu ahal izan zituzten. Louis Antoine de Bougainvillek 1768an eman zien izena, Luis XV.a Frantziako erregearen omenez. Uharteak 1793an Bruni d'Entrecasteaux almirante frantsesak eta 1849an Owen Stanley kapitain ingelesak bisitatu zituzten.

1942an, Koral Itsasoko gudua bertatik gertu izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1127200
* Commonscat Multimedia: Louisiade Archipelago

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239565547
* LCCN: sh94002067
* NARA: 10036847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1127200
* Commonscat Multimedia: Louisiade Archipelago
**Lunenburg konderria** (ingelesez: *Lunenburg County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lunenburg da. 2010eko zentsuaren arabera 12.914 biztanle zituen, Lunenburg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lunenburg konderriak 1.119,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,8 ura dira. Beste 1.118,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.914 pertsonetatik 8.200 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 470 dira. 4.451 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 189 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q508192
* Commonscat Multimedia: Lunenburg County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153613383
* ISNI: 0000 0004 0391 3569
* LCCN: n81039972
* NARA: 10040198
* **Lekuak**
* OSM: 2534188
* TGN: 2002171

 |

* Wd Datuak: Q508192
* Commonscat Multimedia: Lunenburg County, Virginia
**Luo Xi**, txineraz 罗 茜, (Wuhan, Hubei (Txina), 1987ko abenduaren 15a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari txinatarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Pekin 2008an (Pekin), brontzezko domina eskuratu zuen Txinako taldearekin, Errusiako taldearen (urrezkoa) eta Espainiakoaren atzetik (zilarrezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Gu Beibei, Jiang Tingting, Jiang Wenwen, Liu Ou, Luo Xi, Sun Qiuting, Wang Na, Zhang Xiaohuan eta Huang Xuechen-ek.

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), zilarrezko domina bat eskuratu zuen Txinako taldearekin, Errusiako taldearen atzetik (urrezkoa) eta Espainiakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuta. Hauek osatzen zuten taldea: Chang Si, Chen Xiaojun, Huang Xuechen, Jiang Tingting, Jiang Wenwen, Liu Ou, Luo Xi, Wu Yiwen eta Sun Wenyan-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2008 | Pekin Txinako Herri Errepublika Txina
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | *Igeriketa sinkronizatua*, emakumeak taldeka |
| 2012 | Londres Erresuma Batua Erresuma Batua
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Igeriketa sinkronizatua*, emakumeak taldeka |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Luo Xi» *olympedia.org* 2021-10-29an begiratua. **(Ingelesez)**
2. ↑  "Luo Xi" Olympics.com 2021-10-29an begiratua
3. ↑  Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2008 olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑  Igeriketa sinkronizatua, emakumeak taldeka, emaitzak 2012 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q704999

 |

* Wd Datuak: Q704999
sir John Marshallek 1931n argitaratutako *Mohenjo Daro and the Indus Civilization* liburuaren argazkia, gutxienez K.a. XIV. mendekoa den Indo haraneko kulturako buztinezko zigilu bat erakusten duena, non adardun izaki antropomorfo bat agertzen den, lotoaren posizioa izan litekeenean eserita.
**Lotoaren posizioa**, eseritako posizio bat da, hankak modu zailean gurutzatuta (oin bakoitza, kontrako iztarraren gainean). Hinduismoan eta budismoan, meditazioaren praktikarekin lotuta dago.

Devanagariz पद्मासन idazten da (IASTez transliteratua: *padmāsana*). Japonieraz 結跏趺坐 idazten da (nihongoz *kekka fuza* transliteratua).

Lotoaren posizioa edo postura irudikatzen den irudirik ezagunenetako batzuk, Shiva jainko hinduarena eta Budarena dira.

Praktikatzen dutenen arabera, postura honek, arnasa eta egonkortasun fisikoa hobetuko lituzke.

1920ko hamarkadan, hankak gurutzatuak zituela eserita zegoen izaki antropomorfo baten goi-erliebe bat aurkitu zen (lotoaren posizioan gurutzatuta dauden ikustea lortzerik ez dagoen arren). Zeramika, Indo haraneko kulturatik zetorren (K.a. 2600 eta K.a. 1800 bitartean). Aurkitu zuenak, sir John Marshallek, irudimen pixka batekin, Shiva jainkoa bere Pashupati "piztien jauna" itxuran zela suposatu zuen. Berak pentsatutakoa egia balitz, hau izango litzateke lotoaren posturaren lehen irudikapen piktorikoa.

Ikus, gainera
-------------

* Asana

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474197
* Commonscat Multimedia: Lotus position

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q474197
* Commonscat Multimedia: Lotus position
**Luigi Lilio** (1510-1576), **Luigi Giglio** edo **Aloysius Lilius** ere deitua, italiar medikua, filosofoa, astronomo eta kronologoa izan zen. 1582. urtean hartutako egutegi gregorianoaren oinarria osatu zuen proposamenaren (aldaketak egin ondoren) "egile nagusia" izan zen.

Lilius Ilargiko kraterra, bere ohoretan izendatua izan zen. Informatika-zientzian, **Liliar data** 1582ko urriaren 15ean egutegi gregorianoa hartu zenetik igarotako egun kopurua da.

Bizitza eta lana
----------------

Oso gutxi dakigu bere gaztaroari buruz. Calabrian edo Ciròn jaio zela uste dugu. Medikuntza eta astronomia ikasi zuen Napolin eta ikasketak amaitu zituenean, Carafa kondearen zerbitzura sartu zen. Lilio Veronan bizi izan zen eta 1576an hil zen. Ez zuen pertsonalki aurkeztu bere egutegia aldatzeko proposamena, nahiz eta, garai hartan, Lilio oraindik bizirik zegoen.

2010ean, Lilioren jaiotzaren 500. urteurrena ospatu zen, hainbat jarduera antolatu ziren (bereziki astronomo italiarrek), bere lan bikaina aitortzeko asmoz.

izen-emailea
------------

* Lilius Ilargiko kraterrak izen hori hartzen du bere oroitzapenean.
* 2346 Lilio asteroideak ere bere izena oroitzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Lilius". *Gazetteer of Planetary Nomenclature*. USGS Astrogeology Research Program.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q436097
* Commonscat Multimedia: Luigi Lilio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28776410
* ISNI: 0000 0000 8213 2947
* GND: 14257631X
* LCCN: n95034588
* ICCU: MILV219346
* Open Library: OL1149886A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q436097
* Commonscat Multimedia: Luigi Lilio
**Louisiana** (gaztelaniaz: *Luisiana*) Espainia Berriaren erregeordetzaren barruko administrazio barrutia izan zen, 1762tik 1802ra. Mississippi ibaiaren arroa eta New Orleans ziren lurralde honen mugak. Espainiak lurraldea Frantziatik eskuratu zuen. Hauek 1682an Luis XIV.a Frantziakoaren omenez izendatu zuten *La Louisiane* gisa. Batzuetan **Espainiar Louisiana** ere deitzen da. Lurraldea beranduago Frantziari itzuli zion Espainiak, San Ildefonsoko hirugarren itunarekin, 1800ean eta Aranjuezeko itunarekin 1801ean. Karlos IV.a Espainiakoak 1802ko urriaren 15ean sinatu zuen itzulera agiria.

Hala ere Espainiak jarraitu zuen kudeatzen ahalik eta Frantzia bertara iritsi eta 1803an formalki kudeatu arte. Zeremonia bat egin zen 1803ko azaroaren 30ean New Orleanseko El Cabildon. Handik hiru astera Louisianaren erosketa eman zen eta AEBren esku geratu zen lurraldea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748300
* Commonscat Multimedia: Spanish Louisiana

---

 |

* Wd Datuak: Q748300
* Commonscat Multimedia: Spanish Louisiana
**Bay konderria** (ingelesez: *Bay County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bay City da. 2010eko zentsuaren arabera 107.771 biztanle zituen, Bay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bay konderriak 1.633,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 487,99 ura dira. Beste 1.145,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 65,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 107.771 pertsonetatik 103.334 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.093 dira. 1.574 beltzak edo afroamerikarrak. 476 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 566 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.765 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q74704
* Commonscat Multimedia: Bay County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145417591
* LCCN: n80125533
* NARA: 10039575
* **Lekuak**
* OSM: 571344
* TGN: 2000948

 |

* Wd Datuak: Q74704
* Commonscat Multimedia: Bay County, Michigan
*Artikulu hau musika tresnei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lur (argipena)».*

**Lur** delako musika tresna, *luur* edo *lure* grafiez ere ezaguna, bi haize-instrumentu desberdinek jasotzen duten izena zen. Historikoki ezagututako mota berriena zurezkoa zen eta Erdi Aroan erabili zen Eskandinavian. Zaharragoak brontzez eginak dira, Brontze Arokoak, eta, askotan, pareka aurkitu izan dituzte zingiretan, Danimarkan batez ere. Hauei *lur* izena arkeologoek eman diete, baina zurezkoekin erlazio zuzenik ote duten ez da segurua.

Zurezko lurrak
--------------

Urki zurez eginako lur bat, Erdi Aroko tresna eskandanaviarra.
Lur izeneko tresna baten lehen erreferentziak Islandiako sagetatik datoz. Han, gudarako tresna gisa deskribatzen da, tropak bildu eta etsaia izutzeko balio duena. Lur horiek zuzenak ziren, egurrezko hodiak zituzten eta metro bat luze inguru. Ez zuten zulorik atzamarretarako, eta metal modernoaren tresna gisa jotzen ziren.

Gerra-tresna horien oso antzeko lur moduko bat erabili zituzten nekazariek eta abeltzainek Europako Iparraldeko herrialdeetan, Erdi Arotik behintzat. Tresna horiek ganaduari deitzeko eta abeltzaintzarako erabili ziren. Haien eraikuntza eta hura jotzeko teknika gerra-tresnaren antzekoa zen, baina urkiarekin estalita zeuden, non eta gerra-tresnak sahatsez estalita zeuden.

Brontzezko lurrak
-----------------

Danimarkan aurkitutako lur bat.
Brontzezko lursrk Iparraldeko Brontze Arora igotzen dira, segur aski Kristo aurreko lehen milurtekoaren lehen erdian. Oro har, S formako hodi konikoak dira, atzamarretarako zulorik gabeak. Hodiaren amaieran kanpai moduko bat dute, haize/metal tresnetan bezala, eta tronboi bat bezala jotzekoak dira. Brontzezko lur tipiko batek bi metro inguruko luzera zuen.

Guztira Brontze Aroko 56 lur aurkitu dira: 35 (zatikatuak barne) Danimarkan, 4 Norvegian, 11 Suedian, 5 Alemaniaren iparraldean eta bakarra Letonian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q778999
* Commonscat Multimedia: Lurs (musical instruments)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 170177228 (data)
* GND: 4392707-5
* LCCN: sh85078943
* AAT: 300042772
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q778999
* Commonscat Multimedia: Lurs (musical instruments)

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Lur» artikulutik itzuli da; zehazki, 2019-08-02ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
**Luigi Platé**| Datu pertsonalak |
| --- |
| **Jaio** | 1894ko irailaren 3a |
|  | (Italia) |
| **Hil** | 1975eko abenduaren 16a |
| Ibilbidea |
| Lorpenak (1 Formulan) |
| **Lehen lasterketa** | 1925eko Italiako Sari Nagusia |
| **Azken lasterketa** | 1950eko Italiako Sari Nagusia |

**Luigi "Gigi" Platé** (1894ko irailaren 3a-1975eko abenduaren 16a) auto gidari italiarra zen.

Ibilbide profesionala
---------------------

Platék Sari Nagusi batean debuta egin zuen 1925eko Italiako Sari Nagusian, voiturette motako Chiribiri 12/16 bat gidatzen. Arazo mekanikoak medio, 13.itzulian lasterketatik kanpo geratu zen. 1920 eta 1930eko hamarkadetan beste txapelketaz kanpoko lasterketa ez ofizial batzuetan ere parte hartu zuen.

Platé 1 Formulara jauzia egiten ere saiatu zen. 1950eko Italiako Sari Nagusian izan zen, Talbot 700 baten gainean. Ezin izan zen lasterketarako sailkatu. 1 Formulako Sari Nagusi batean parte hartu duen historiako bigarren gidari zaharrena da (53 urte eta 0 egun). Louis Chiron du bakarrik aurretik (58 urte eta 288 egun, 1958eko Monacoko Sari Nagusian).

Luigi Platé eta Enrico Platék (lehengusu gazteago bat) auto bilduma interesgarria daukate, urteetan zehar gordeak. Gainera auto lasterketa taldea ere badute Scuderia Platé.

Emaitzak 1 Formulan
-------------------

(gakoa) (**Lodiz** daudenak polea adierazi nahi dute; *etzanez,* bira azkarrena)

| Year | Entrant | Chassis | Engine | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | WDC | Points |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1950 | Enrico Platé | Talbot-Lago 700 | Talbot 23CV 4.5 L6 | GBR | MON | 500 | SUI | BEL | FRA | ITA
DNA | NC | 0 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Luigi Platé".
2. ↑  STATS F1.
3. ↑  "1925 Grands Prix".
4. ↑  "1950 Italian GP".
5. ↑  "Platé' 2300C - Alfa Romeo Bulletin Board & Forums".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3123553

 |

* Wd Datuak: Q3123553