recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Louis McLane** (Smyrna, Delaware, 1786ko maiatzaren 28a - Baltimore, Maryland, 1857ko urriaren 7a) Estatu Batuetako abokatu eta politikari bat izan zen. Andrew Jacksonen lehenengo gobernuko kide zela nabarmendu zen (1831ko abuztua-1833ko maiatza), Bankuaren gerra puri-purian zela.

Gaztaroa
--------

Louis Mclane Delawaren jaio zen, aita Wilmingtongo portuan zerga-biltzaile zuela. Frantziako erregearen omenez jarri zioten izen hori.
Alderdi Federalistako kidea zen, baina 1812ko Angloamerikar Gerran parte hartu zuen. Gerra ondoren ere, Alderdi Federalistako kide izaten jarraitu zuen, alderdia bere azkenetan zela. Sei alditan izan zen AEBetako Kongresurako hautatua.

Andrew Jacksonen gobernuan
--------------------------

Martin Van Burenekin zuen adiskidantzari esker, Andrew Jacksonen alderdira pasa zen (Alderdi Demokrataren hastapenetan) eta, 1829an, Jackson presidente hautatuta, Ingalaterrara bidalia izan zen anbaxadore moduan. Londresetik Bankuaren aldeko ideiak berrituta itzuli zen, baina artean Jacksonek ontzat jotzen zuen bere lana. 1832ko hauteskunde latzak pasata ("Jackson eta ez Bankurik!"), Diruzaintza Idazkari izaten jarraitu zuen. Aldiz, ordurako Nicholas Biddle Bankuko presidentearekin buruz buru plan bat ontzen ari zen Estatu Batuetako Bigarren Bankuaren baimenaldia berritzeko.

Roger B. Taney fiskal nagusiak McLaneri buruz ohartarazi zuen Jackson, bere printzipioen kontra eta Alderdi Federalistaren programa hamiltondar zaharra berritzera zetorrela leporatuz. 1833 hasieran, Jacksonek agindu kritiko bat eman zio McLaneri: gobernuaren ondasunak Bankutik ateratzea. McLanek, berriz, uko egin zion agindua betearazteari, eta kargugabetua izan zen. William J. Duanek ordezkatu zuen.

Azken urteak
------------

Oinordetzari esker aberatsa izanik ere, McLanek hamahiru haur zituen mantentzeko eta, bere kontaktuak baliatuz, negozio eta politika munduan jarraitu zuen, burdinbide- eta banku-konpainietan esku hartuz. 1846 ondoren, Estatu Batuen ordezkari lanetan Ingalaterrara itzuli zen, ipar-mendebaldeko Oregongo muga negoziatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Jeffersondar demokrazia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551362
* Commonscat Multimedia: Louis McLane

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 23645291
* LCCN: n86873293
* NARA: 10572538
* SNAC: w63b6g5h
* US Congress: M000535
* Open Library: OL991551A

 |

* Wd Datuak: Q551362
* Commonscat Multimedia: Louis McLane
*Artikulu hau greziar jainkosari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nike».*
Nike jainkosaren greziar erliebea, Efeso, Turkia.
**Nike** (antzinako grezieraz Νίκη) greziar mitologian garaipenaren jainkosa da. Maiz, Zeus edo Atenea bezalako, beste jainko-jainkosa ahaltsuago baten eskuan dagoen estatua txiki hegaldun gisa irudikatua da, bai eta ereinotz koro bat daraman hegaldun andere bat bezala ere. 

Garaipenaren pertsonifikazioa, bai guduetan, borroketan, kirol lehiaketetan nahiz bizitza zibilean ere, eta kirol eta militar ekitaldien buru zen.

Nike estatubatuar kirol marka ezagunak jainkosa honen izena darama.

Bere baliokidea erromatar mitologian Victoria zen, honekin Atenea txikitan hazi zela uste zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165023
* Commonscat Multimedia: Nike

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37712409
* GND: 118786245
* LCCN: sh85091937
* NKC: jo2016908812
* SUDOC: 029779510
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165023
* Commonscat Multimedia: Nike

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «NIKE» *Mitologia griega* 2020-01-25 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
2. ↑  Dionisio de Halicarnaso, *Historia antigua de Roma* I,33.
Ferra orbita konplexua. Erdiko puntu horia Eguzkia da, urdina Lurra eta morea (419624) 2010 SO16 asteroidea. 
3753 Cruithne gorputzaren ferra orbita erakusten duen ordenagailu bidezko simulazioa.
**Ferra orbita** gorputz txiki batek gorputz handiago batekiko duen orbitakidetasun mota bat da. Gorputz txikiaren orbita-periodoa gorputz handiarenaren ia berdina da, eta gorputz handitik behatuz gero, erreferentzia sistema birakari bat erabiliz, gorputz txikiaren ibilbideak ferra baten antza hartzen du.

Ibilbidea ez da ixten, atzera eta aurrera mugitzen da denbora-tarte jakin bat igaro ostean, hala, gorputzak orbitatzen diharduen puntuak Lurraren orbitan zehar xumeki mugitzen diharduela dirudi, denbora-tarte luze batez. Behatzen dugun objektua Lurrera hurbiltzen denean, bere itxurazko norabidea aldatu egiten da. Ziklo oso bat bete ostean, erdiguneak ferra itxurako forma bat margotzen du, hortik jasotzen du mugimenduak izena.

Zenbait asteroideek, 3753 Cruithne, 419624 2010 SO16, 54509 YORP, 85770 1998 UP1, 2002 AA29 eta 2003 YN107 asteroideek kasu, itxura honetako orbita dute. Gainera, Saturnoren Epimeteo eta Jano sateliteek ere halako orbitak dituztela ematen du.

Bestalde, **zapaburu orbitak** ferra orbitadun gorputza erreferentzia gorputzaren Lagrangeren L4 eta L5 puntuetatik haraindi doanean jazotzen dira. Aztertzen den gorputza objektu behatzailetik urrundu edo hurbiltzen den heinean, behatzailearen grabitateak beste gorputza azeleratzea edo desazeleratzea eragiten du, hala, librazio izenarekin ezagutzen den orbita-aldaketa bat eraginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Giuliatti Winter, S. M.; Winter, O. C.; Mourão, D. C..  (2007-01-01). «Peculiar trajectories around the Lagrangian equilateral points» *Physica D: Nonlinear Phenomena* 225 (1): 112–118. doi:10.1016/j.physd.2006.10.006. ISSN 0167-2789. (Noiz kontsultatua: 2020-01-20).

| Lurretik gertuko objektuak |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| LGO Motak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Orbitarenarabera | Atira asteroideak • Aton asteroideak • Apolo asteroideak • Amor asteroideak |
| Asteroideorbitakideak | Troiarrak (Lurrarenak) • Ferra libratzaileak • Kuasisateliteak • Behin-behineko sateliteak |
| Egoerarenarabera | Asteroideak • Kometak • Meteoroideak • Objektu Bereziki Arriskutsuak • Meteoritoak • Lur-harramazkatzaileak • Ozar-izarrak • Bolidoak • Talka gertakaria |

 |
| Arriskua | 

|  |  |
| --- | --- |
| Eskalak etaorrialdeak | Palermo eskala • Turin eskala • Arrisku Taula Zaintzailea |
| Atzematea | NEOWISE • LINEAR • ATLAS proiektua • LONEOS • NEAT • Pan-STARRS • Spacewatch • WISE |
| Babesa | Spaceguard • Asteroideen talkak saihesteko moduak • Asteroide laser ablazioa • Trakzio grabitazionala • Ioi-sorta artzaina • Hurreratze hurbila |

 |
| Esplorazioa | 

|  |  |
| --- | --- |
| Zundak | Dawn • Deep Impact • AIDA • Halley Armada • Hayabusa • Hayabusa2 • NEAR Shoemaker • NEA Scout • New Horizons • OSIRIS-REx • PROCYON • Rosetta (Philae) • Stardust |
| Proiektuak | Planetary Resources • Asteroide meatzaritza • Espazio ontzi meatzaria |

 |

 |
**FC Urartu** (armenieraz Ֆուտբոլային Ակումբ Բանանց) Armeniako futbol talde arrakastatsuena da, Erevan hiriburukoa. Armeniako Liga bat eta 2 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea 1992an sortu zen Abovyan hirian (Kotayk probintzian), horregatik hasieran *FC Banants Kotayk* izena hartu zuen. Urte horretan gainera Armaniako lehenengo kopa irabazi zuen. Diru arazoak zirela eta, 1995ean Abovyan hiriko beste taldearekin egin zuen bat baina 2001ean berriz banandu eta Erevan hiriburura joan zen.

2003an *FC Spartak Yerevan* taldearekin egin zuen bat, baina Banants izena mantendu zuen eta Spartak gazteen taldea bihurtu zen. 2003 urtea bikaina izan zen Ligan 2. egitea lortu baitzuen eta kopako finalera iritsi baitzen. 2004 urtean berriz jokatu zuen kopako finala eta berriz galtzaile izan zen, oraingoan penalti jaurtiketatan. 2007an bere bigarren kopa irabazi zuen.

Azken urteetan kopako finaletan ohikoa izan da eta 2016an titulua lortu du. Aurrez 2014an bere lehenengo liga irabaztea lortu zuen.

2016an Dzhevan Cheloyants negoziogizonak erosi zuen taldearen gehiengoa eta 2019ko abuztuaren 1ean *FC Urartu* izena hartu zuen.

2022-23 denboraldian Armeniako Liga eta Kopa irabazi zituen.

Palmaresa
---------

### Armenian: 7

* Armeniako Liga (2): 2014, 2023
* Armeniako Kopa (4): 1992, 2007, 2016, 2023
* Armeniako Superkopa (1): 2014.

Kanpo estekak
-------------

* **(Armenieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757253
* Commonscat Multimedia: FC Banants

---

 |

* Wd Datuak: Q757253
* Commonscat Multimedia: FC Banants
FDDI (Fiber Distributed Data Interface ), ANSI erakundeak definitutako konputagailu-sareko estandar bat da. Zuntz optiko bidezko Token Ring (IEEE 802.5) sare lokala da.

Ezaugarriak
-----------

Estandar honek lekukoaren protokoloa oinarritzat eta eraztun topologia duen sare bat definitzen du. Bere abiadura 100 Mb/s-koa da 200 km arteko distantzietan. Askoz jota, 1000 estazio konekta daitezke.

Banda zabalera handia duenez, sare lokalak elkar konektatzeko bizkarrezur (backbone) sare bezala erabiltzen da.

FDDI MAN eta LAN sareetan erabiltzen da eta sarea administratzeko bere estandarra du STM (Station Management).

Ethernet eta Token Ring pareko sare zerbitzuak eskaintzen ditu FDDI-k (OSI-ko 1. eta 2. maila)

Maila fisikoa
-------------

Bere egitura noranzko ezberdinetan transmititzen duten zuntz optikozko bi eraztunez osatuta dago. Bietako zuntz bati matxuraren bat gertatu ezkero bestea lagungo bezala erabiliko litzateke. Estazio bateko kableak hondatuko balira, aldameneko bi estazioetako kableak lotuko lirateke, hau da, eraztuna itxi eta luzera bikoitzeko eraztun bakarra osatu. Kable kontzentratzaileak ere erabil daitezke, IEEE 802.5 arauan bezala

Kodeketa eta Protokoloak
------------------------

Kodeketa 4B/5B da. Lekukoaren protokoloa oinarritzat erabiltzen du baina estazio batek ez du lekukoaren buelta itxaron behar transmititu ahal izateko.

FDDI-ren oinarrizko sare protokoloak IEEE 802.5-koetan oinarritzen dira. FDDI-n definitutako tramak IEEE 802.5-ekoak bezalakoak dira baina RDSI sare konmutatu bateko trama asinkronoak ere jaso ahal ditu. Aproposa da datuak eta ahotsa transmititzeko, beraz denbora errealeko aplikazioekin erabiltzeko egokia.

Ikus, gainera
-------------

* Token Ring
* Atzipen protokoloak
* Sare protokolo
* IEEE
* IEEE 802

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

Kanpo estekak
-------------

Telekomunikazio Hiztegia: www.telekomunikaziohiztegia.org 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181382
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh91001213

 |

* Wd Datuak: Q181382
XVI. mendeko galeaza espainiarra
**Galeaza** (italieratik *galeazza* *galea* galeraren handigarria XV. mendetik XVII. menderarte eraiki zen galera handi mota bat da. Itsasontzi mota hau gehien erabili zen garaia XVI. mendea izan zen.

Hauekin, galerek baino artileria gehiagoko itsasontzi bat eta itsas zabalean nabigazioa hobeto jasan zezakeena lortu nahi zen.

Luzera eta zabaleraren arteko proportzioa, galeretan baino txikiagoa zen, 6:1 edo baita 5:1 ere izan zitekeena.

Veneziarraka izan ziren itsasontzi mota hau eraikitzen lehenak, XVII. mendeko galeaza baten ohiko neurriak 59 metroko luzera, 9 metroko zabalera eta 3,35 metroko zingoa ziren, &,5 metroko zurkaitz batekin. Estalki mugigarria zuten, eta, beraz, arraunlariak estalita zihoazen, ez galeretan bezala, non estalperik gabe zihoazen, klimaren aldaketak jasan beharrez. 20 kanoi eta 30 harri jaurtitzaile eraman zitzakeen. Alde bakoitzeko 32 arraunlari zeramatzaten, eta arraunak 15 metroko luzera izatera hel zitezkeen, eta honek, arraun bakoitzeko, zazpi edo zortzi gizon izatera behartzen zuen. Naoak bezala branka biribilekoak ziren.

Ohiko galerak baino motelagoak ziren eta itsas baldintza nahiko kaxkarrak zituzten.

Bibliografia
------------

* Enciclopedia General del Mar. Ediciones Garriga. Madrid-Barcelona 1957.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q897941
* Commonscat Multimedia: Galleasses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7712774-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q897941
* Commonscat Multimedia: Galleasses
Nyotaimori adibidea.
Modeloaren prestaketa.
***Nyotaimori*** (japonieraz: 女体盛り?, emakumen baten gorputzeko aurkezpena)
, batzuetan ere ***gorputz sushia***, *sashimi* edo *sushi* emakume baten gainean jatearen ekintza da. Emakumea, normalean, biluzik edo ia biluzik dago. Gizonezko bertsioa ere badago, ***nantaimori*** (男体盛り). Sitofiliarekin lotutako praktika hau jatorriz ohitura japoniarra da; Ishikawa Prefekturan hasi omen zen. Azken urteetan hedabideetan zabaltze handia izan du eta, ondorioz, ohitura mundu osoan zabaldu da. Horrela eskainitako
*sushi*aren tenperatura gorputzarena da.

Prozedura
---------

*Sushi*a aurkezteko azpila izan aurretik, pertsona denbora luze etzanda mugitu gabe egoteko ondo prestatuta egon behar du. Hori gutxi balitz, gainera, janari hotza larruaren gainean edukitzeko ohituta egon behar du. Gorputza, bestetik, prestatu behar da, ilea kenduta; depilazioa ezinbestekoa da. Japonian, bestetik, pubis-ilea erakustea ekintza sexualtzat hartzen da.

Janaria atera baino lehen gizona zein emakumea ondo garbitu behar da. Bainuan xaboi berezia erabili beharko du, usairik gabekoa. Bainuaren bukaera ur hotzez egin behar du, larruaren tenperatua zertxobait jaisteko. Estatu batzuetan, osasuna dela eta, janariaren azpian plastikoa jarri behar da.

Ohitura munduan
---------------

Herrialde askotan aktibitatea legala da. Dena dela, badira salbuespenak, esaterako Txina. Herrialde oso kontserbadoreetan ez dago ondo ikusita. *Nyotaimori* Europan, Argentina eta Ameriketako Estatu Batuetan zabaldu da. Euskal Herrian ere badira zeremonia hori eskaintzen duten enpresak. Emakundek praktika honen aurkako salaketak jaso ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Sitofilia

Kanpo estekak
-------------

* Tokion egindako *Nyotaimori* baten bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1063174
* Commonscat Multimedia: Nyotaimori

---

 |

* Wd Datuak: Q1063174
* Commonscat Multimedia: Nyotaimori
Kontabilitatean, **FIFO**, ingelesez *First In First Out* esaldiaren siglak, inbentarioa egiterakoan izakinak baloratzeko metodo bat da. Izakinak prezio ezberdinetan erosita, lehen jasotako izakinak (*first*, ingelesez) saltzen dira lehenbizi. Horrela, inflazio egoera batean une bateko inbentarioa azken prezio altuetan baloratzen da, gehiegiz. Salmenta jakin baterako kontabilizatzen den irabazia ere handiagoa izango da, LIFO eta beste metodoekin alderatuta, saldutako unitateen kostua lehen prezio txikietan baloratzen delako.

Adibide bat
-----------

Enpresa batek ekitaldiaren hasieran, urtarrilaren 1ean, dituen izakinen kopurua 100 unitatekoa da, 10 euro unitateko prezioan. Ondorengo egunetan, eragiketa hauek burutzen ditu:

* urtarrilaren 3an, 50 unitate erosten ditu 12 euro unitateko prezioan;
* urtarrilaren 5ean 100 unitate saltzen ditu 20 euro unitateko prezioan;
* urtarrilaren 7an 200 unitate erosten ditu 15 euro unitateko prezioan;
* urtarrilaren 9an 100 unitate saltzen ditu 20 euro unitateko prezioan.

Izakinen kontrol-orria| Zenbakia | Data | Erosketak | Salmentak | Inbentarioa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Unitateak | Prezioa | Guztira | Unitateak | Prezioa | Guztira | Unitateak | Prezioa | Guztira |
|  | 01/01 |  |  |  |  |  |  | 100 | 10 | 1000 |
| 1 | 01/03 | 50 | 12 | 600 |  |  |  | 100 | 10 | ↓ |
|  |  |  |  |  |  |  |  | 50 | 12 | 1600 |
| 2 | 01/05 |  |  |  | 100 | 20 | 2000 | 50 | 12 | 600 |
| 3 | 01/07 | 200 | 15 | 3000 |  |  |  | 50 | 12 | ↓ |
|  |  |  |  |  |  |  |  | 200 | 15 | 3600 |
| 4 | 01/09 |  |  |  | 100 | 20 | 2000 | 150 | 15 | 2250 |

FIFO metodoak salmenta bakoitzak duen irabazian ere badu eragina. Adibidez, urtarrilaren 9ko salmentak dakarren irabazia 2000-50×12-50\*15=650 eurokoa da; LIFO (*Last In First Out*) metodoa erabiliko balitz, berriz, salmentak dakarren irabazia 2000-100×15=500 eurokoa litzateke.

Ikus, gainera
-------------

* LIFO (kontabilitatea)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q515636
* **Identifikadoreak**
* GND: 4419565-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q515636
**Galeazzo I.a Visconti** (1277ko urtarrilak 21-1328ko abuztuak 6) Milango jauna izan zen 1322 eta 1327 bitartean.

Galeazzo I.a Mateo I.a Visconti eta Bonacosa Borriren semea zen. 1300eko ekainak 24 Beatrice Estekoarekin ezkondu zen, Obizzo II.a Estekoaren alaba zena. Hurrengo urtean Viscontitarrak Milan uztera behartuak izan ziren, eta Este eta Bonacolsi familien gorteetan erbesteratu ziren zazpi urtez.

1322an, Galeazzo Milango *herriko kapitain* izendatua izan zen, baina hiria uztera behartu zuten bere lehengusu Lodrio Viscontik abiarazitako altxamendu baten ondorioz. Luis IV.a Bavariakoa enperadorearen laguntzarekin Vaprio d'Addan bere aurka Joan XXII.a aita santuak bidalitako armada bat garaitu zuen. 1328ko hasieran, bere anaiak traizioa egotzi ostean, enperadoreak Monzan gartzelaratu zuen. Martxoan askatua izan zen eta garaiko Italiako beste lider gibelinoa zen Castruccio Castracaniren gortean ezkutatu zen. Alabaina, Galeazzo Pescian hil zen hilabete batzuk beranduago.

Bere seme Azzone Visconti izan zen bere oinordekoa Milanen. Eta bere alaba Ricciarda Tomas II.a Saluzzokoarekin ezkondu zen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Galeazzo I.a Visconti*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456873
* Commonscat Multimedia: Galeazzo I Visconti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87122579
* ISNI: 0000 0001 1879 0248
* BNE: XX1352562
* GND: 143971107
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q456873
* Commonscat Multimedia: Galeazzo I Visconti
.

***Lehenengo meza Kabilian*** (frantsesez: *Première messe en Kabylie*) Horace Vernet (1789-1863) frantziar margolariaren olio-pintura da.Lausanako Arte Ederretako Museo Kantonalaren (MCBA) bidumakoa da, Edgar Kaufmann jr. en 1959. urtean egindako dohaintza bati esker.

Ezaugarriak
-----------

Irudi honek kristautasunaren hedapenarekin zerikusia du eta erakusten du erlijioa nola izan den estrategikoki erabilia mendebaldeko inperialismoa legitimatzeko. Agertzen den ospakizuna hego-ekialdeko Algerian 1853ko ekainaren 14ean ospatu zen, Algeriara iritsi ziren hogeigarren urteurrena ospatzeko. Artelan hau helburu propagandistarekin margotu zen Parisen eta Bigarren Inperioren aldeko ikuspuntua indartu nahi zuen. Afrikako erreferentziak ia ez dira agertzen. Margolariak berak parte hartu zuen ospakizunean eta lurralde fedegabe batean Jainko kristauaren goraipamen horretan hunkitua sentitu omen zen.

Erakusketak
-----------

- "L'Orientalisme en Europe: de Delacroix à Matisse" du 28 mai au 28 août 2011. La Vieille Charité Marsella
-"1516-2016: Bake-itunak. Tratatos de paz. Traités de paix. Peace Treaties. 2016/6/18-2016/10/2. San Telmo Museoa. Koldo Mitxelena Kulturunea. Donostia.

Bibliografia
------------

* "L'Orientalisme en Europe: de Delacroix à Matisse" du 28 mai au 28 août 2011. Centre de La Vieille Charité. Marsella. Hazan: Paris, 2010. Erakusketaren katalogoa.

* "1516-2016: Bake-itunak. Tratatos de paz. Traités de paix. Peace Treaties. 2016/6/18-2016/10/2. San Telmo Museoa. Koldo Mitxelena Kulturunea. Donostia. Donostia / San Sebastián 2016: Donostia, 2016. Erakusketaren katalogoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)**  *Vernet: Lehenengo Meza Kabilian margolanaren fitxa.*  (Noiz kontsultatua: 2016-07-10).

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Lausanako Arte Ederretako Museo Kantonalaren webgune ofiziala
* **(Frantsesez)**  Argeliako Historiari buruzko Dokumentaziogunea (CDHA)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25550631

 |

* Wd Datuak: Q25550631
**Loup konderria** (ingelesez: *Loup County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Taylor da. 2010eko zentsuaren arabera 632 biztanle zituen, Loup kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Loup konderriak 1.479,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,28 ura dira. Beste 1.471,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 632 pertsonetatik 630 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 0 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q162560
* Commonscat Multimedia: Loup County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133801213
* LCCN: n88187048
* **Lekuak**
* OSM: 1425392
* TGN: 2001373

 |

* Wd Datuak: Q162560
* Commonscat Multimedia: Loup County, Nebraska
***Gertaeretara zuzendutako programazioa*** programazio paradigma bat da non bai egitura eta exekuzioa sisteman gertatzen diren gertaeretara zehaztuta dagoen, erabiltzaileak zehaztutakoak edo hauek eraginduak.

Gertaeretara zuzendutako programazioa ulertzeko, ez denarekin kontrajarri dezakegu: programazio sekuentzialean (edo egituratuan) programatzaileak programaren fluxua zehazten duen bitartean, gertaeretara zuzendutako programazioan erabiltzaileak zuzenduko du programaren fluxua. Programazio sekuentzialan kanpoko agente batek esku-hartu dezakeen arren, esku-hartze horiek programatzaileak erabaki duenean gertatuko dira, eta ez edozein momentuan gertaeretara zuzendutako programazioan bezala.

Gertaeretara zuzendutako programa baten egileak programak erabiliko dituen gertaerak definitu behar ditu eta gertaera hauek gertatzean burutuko diren ekintzak, gertaera administratzaile bezala ezagutzen dena. Onartutako gertaerak erabilitako programazio lengoaiaren, sistema eragilearen edo programatzaileak eratutako gertaeren arabera zehaztuko dira.

Gertaeretara zuzendutako programazioan, programaren exekuzioa hastean hasieraketak eta kodea abiarazi egingo dira eta ondoren programa blokeatuta geratuko da gertaeraren bat gauzatu arte. Espero den gertaera bat gertatzen denean, programa dagokion gertaera kudeatzailearen kodea exekutatuko du. Adibidez, gertaera pelikula erreproduktore baten play botoiari sakatzea bada, gertaera kudeatzaile kodea exekutatuko da, pelikula pantailan ikustea eragingo duena.

Adibide argia Lexiko edo Visual Basic programazio sistemetan daukagu, non programaren elementu bakoitzari (objektua, kontrolak, etab) gertaera multzo bat esleituko zaion elementu horrek sortuko dituena, saguaren botoia sakatzea adibidez.

Gertaeretara zuzendutako programazioa erabiltzaile interfaze deritzogunaren oinarria da, baina software konponenteen arteko interfazeak edo nukleoaren moduluak garatzeko ere balio du.

Gertaeren antzematea
--------------------

Modelo klasikoaren kontrajarriz, gertaeretara zuzendutako programazioak erabiltzailearekin elkar eragin diezaioke exekuzioaren edozein momentuan. Hau lortzeko egitura hau erabiltzen duten programek kanpo begizta bat daukate gertaerak hartzeko. Normalean, begizta hau programatzailearentzat ezkutua dago, baina IDE batzuetan beharrezkoa izango da begizta hau eraikitzea.

Gertaeretara bideratutako programa baten adibidea:

```
While (true){
      Switch (event){
          case mousse_button_down:
          case mouse_click:
          case keypressed:
          case Else:
      }
 }
```

Lengoaiak
---------

### *Web*

* Javascript

### *Windows Mahaigaina*

* Visual Basic
* Visual C++

### *.NET Framework (Windows Mahahigaina eta Web)*

* Visual Basic .NET
* C#
* J#
* Lexico

### *Bestelakoak*

* NesC
* AS3

Liburutegiak
------------

### *C eta C++*

* Qt
* GTK+

### *Java*

* AWT
* JavaFX
* Swing
* SWT

### *Web*

* ASP.NET

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1135914

 |

* Wd Datuak: Q1135914
**Gihar-mina**, **gogordura** edo **agujetak** (medikuntzako izen zientifikoa: **mialgia geroratua**) giharretako min bat da, gizabanako bati ohi duena baino ariketa bortitzagoa aldi batez egin eta gero agertzen zaiona. Gihar horiek prest zeuden mugaren
gainetik egindako ariketa burutu eta gutxi gorabehera 24 ordura azaltzen da gihar-mina. Minik ez dagoen 12-24 ordu bitarteko tartea izan ohi da; jarraian, hirugarren eguna arte goraka joan ohi den sentsazio mingarria dator, eta gutxi gorabehera 5-7 egunez iraun ohi du.

Egun zientzialarien artean onarpenik handiena duen teoriaren arabera, giharretako zuntzen mikrohausturek eragiten dute gihar-mina. Duela urte gutxi arte, gihar-minari buruzko teoriarik ospetsuena zen ariketa biziak eragindako azido laktikoaren gainprodukzioagatik zela; azido laktikoa gihar eta zurdetan orratz mikroskopikoen formarekin kristalizatzen omen zen. Egun, jakin badakigu ariketa bizien ondorioz sortutako azido laktikoak mina eragin dezakeela, baina min horren ezaugarriak eta gihar-minarenak oso bestelakoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Javier Serra eta Kepa Lizarraga: «Gihar-mina», *Dibulgazio artikuluak*, Bizkaiko Foru Aldundia.
2. ↑  **(Ingelesez)** "Exercise-induced muscle damage and potential mechanisms for the repeated bout effect", Mchugh, M.P. D.A.J. Connolly, R.G. Eston, And G.W. Gleim. Sports Med. 27:158–170. 1999.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q574415
* **Identifikadoreak**
* GND: 4170856-8

 |

* Wd Datuak: Q574415
**Gerard Kitchen O'Neill** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1927ko otsailaren 6a - Redwood City, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1992ko apirilaren 27a) fisikaria izan zen.

Biografia
---------

Itakako eta Princetongo unibertsitateetan egin zituen ikasketak. Azkeneko horretan eskolak eman zituen gero, 1985ean erretiroa hartu zuen arte. 1960ko hamarraldiaren bukaeran, espazioan bizileku burujabeak ezartzeko proiektua prestatu zuen. Leku horiek Ilargiaren eta Lurraren artean izango ziren, distantzia berera batetik zein bestetik, eta Eguzkiaren indarra baliatuko zuten energia gisa. *The High Frontier* (1976, *Goiko muga*) liburuan zioen ezinbestekoa izango zela gizaki batzuk Lurretik kanpo bizi behar izatea.

Bestalde, goi-mailako zenbait eskola-liburu idatzi zituen: *Elementary Particle Physics: An Introduction* (1979, *Fisikako oinarrizko elementuak: Sarrera*; David Chengekin batera); *2081: A Hopeful View of the Human Future* (1981, *2081: Gizakiaren etorkizunaren ikuspegi itxaropentsua*); *The Technology Edge: Opportunities for America in World Competition* (1983, *Teknologiaren abantaila: Estatu Batuen aukerak Munduko Lehian*).

Teknologiaren aurrerabidea bultzatzeko zenbait erakunde pribatu sortu zituen, irabaziak ateratzeko asmorik gabeak, hala nola Space Studies Institute eta Geostar Corporation. Hil baino pixka bat lehenago, abiadura handiko garraio-sistema berri bat saiatzen ari zen: hegaldi-sistema magnetikoa. Hutsunea egindako hodi bat zen, lur gainean edo lur azpian jartzekoa, eta ibilgailua hodi horren barruan eremu magnetikoan igerian bezala ibiliko zen. Boston eta Los Angeles bitarteko distantzia ordubetean egiteko gauza izango zen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gerard O'Neill*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q538399
* Commonscat Multimedia: Gerard K. O'Neill

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9932275
* ISNI: 0000 0001 1593 2343
* BNF: 12393502m (data)
* GND: 1035017466
* LCCN: n79082378
* NDL: 00451611
* NKC: uk2011675436
* NLA: 35664021
* CiNii: DA00463097
* SUDOC: 033026254
* BIBSYS: 90093499
* Open Library: OL1063381A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04558/eu\_o\_0992/o0992
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q538399
* Commonscat Multimedia: Gerard K. O'Neill
**Garaia Teknologia Parkea** (aurrez, euskaraz *Garaia Berrikuntza Gunea* eta gaztelaniaz *Polo de Innovación Garaia*), Gipuzkoako Arrasate hirian kokaturik dagoen teknologia parkea da.

Izena Debagoienaren aurreko *Deba Garaia* izenari zor dio.

Historia
--------

Mondragon Korporazioak, Mondragon Unibertsitateak eta beste sei zentro teknologikok sortu zuten 2007 urtean. Eusko Jaurlaritzak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Arrasateko Udalak ere parte hartu zuten parkearen sorreran. Helburu nagusia Unibertsitateko zientzilarien eta zentro teknologiko eta enpresetako I+G+i sailek bikaitasun gune bat izatea da, Euskal Autonomi Elkarteko enpresek kalitatezko jauzia egin ahal izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Garaiaren DNA – GARAIA Parque Tecnológico.*  (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Polo Garaia, el mayor complejo de innovación de Euskadi» *El Diario Vasco* 2007-11-07 (Noiz kontsultatua: 2019-11-14).

Ikus, gainera
-------------

* Arabako Teknologia Parkea
* Bizkaiko Zientzia eta Teknologia Parkea
* Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkea

Kanpo estekak
-------------

* Garaia Teknologia Parkearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75041638

 |

* Wd Datuak: Q75041638
**Garagardoaren matxinada** 1873ko apirilaren 21an hasi zen, Frankfurt am Mainen. Hiriko garagardogileek prezioak igotzea erabaki zutenean herritar asko istiluak antolatzen hasi ziren, eta Polizia prusiarrak armada ere deitu behar izan zuen ordena berrezartzeko. 20 pertsona hil ziren prusiar armadak egindako errepresioan, tartean hamar urteko haur bat.

Matxinadak iraun zuen egunetan, manifestazio bat burutu zuten gortina batekin egindako bandera gorri baten atzetik. Prentsak gertakaria ideia komunisten hedatzeari egotzi zion, izan ere, 1844ko eta 1918ko iraultzen arteko gertaerarik bortitzena izan zen Frankfurten, hainbat hildako eraginez. 

Garai hartan garagardoa oinarrizko elikagaia zen langile klasearentzat Alemanian eta lortu zuten garagardoaren prezioaren igoera ekiditea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Roet de Rouet, Henning: *Frankfurt am Main als preußische Garnison von 1866 bis 1914*. Frankfurt am Main 2016. S. 138.
2. ↑  Argiako efemeridea, iturria Armin Himmelrath (Spiegel, 2018ko apirilak 21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1444938

 |

* Wd Datuak: Q1444938
Bucintoro portura itzuliz, Canalettoren margolan batean.
Bucintororen irteera. Francesco Guardiren margolana.
**Festa della Sensa** (euskaraz Igokunde-jai) Igokundearen egunean Venezian ospatzen den tradizio luzeko festa handia da.

Jatorria
--------

Hau Veneziako Errepublikaren festa nagusia zen. Jatorria Dalmaziaren konkistan dago: 1000 urte inguruan Pietro II.a Orseolo duxak Dalmazia menperatu zuen eta festa honen bidez lortutako arrakasta ospatzen zen.

Itsasoarekin ezkontza
---------------------

Festaren erritoa gaur egun ezagutzen dugun moduan, 1177an sortu zen. Urte horretan Alexandro III.a aitasantuak eta Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak bakea sinatu zuten. Horrela, urtetako gatazkari bukaera ematen zitzaion. Aitasantuak, orduan, bere zerbitzuak eskertzeko, Sebastián Ziani duxari eraztun bat oparitu zion; eraztun horrekin duxak «Itsasoarekin Ezkontza» izeneko errito bat bete behar zuen.

Erritoa horrela betetzen zen: Veneziako agintariak itsasoarekin sinbolikoki ezkondu behar ziren. Horretarako, duxa, Bucintoro itsasontzian, errepublikako beste agintariekin batera eta txalupa askoz laguntzarekin, eraztuna itsasora bota behar zuen. Botatzeko unean hau esan behar zuen: «*Desponsamus te, mare nostrum, in signum ven perpetuique dominii*» («Zurekin ezkontzen gara, gure itsasoa, betiko menpekotasunaren sinbolo bezala»).

1965tik zeremoniaren inguruan birsortze historikoa antolatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. 1 2   .[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Bucintoro

Kanpo estekak
-------------

**(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)**:Festaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1408415
* Commonscat Multimedia: Festa della Sensa (Venice)

---

 |

* Wd Datuak: Q1408415
* Commonscat Multimedia: Festa della Sensa (Venice)
**Ohio konderria** (ingelesez: *Ohio County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rising Sun da. 2010eko zentsuaren arabera 6.128 biztanle zituen, Ohio kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ohio konderriak 226,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,35 ura dira. Beste 223,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.128 pertsonetatik 6.036 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 69 dira. 21 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506727
* Commonscat Multimedia: Ohio County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146592707
* LCCN: n81102633
* NARA: 10036520
* **Lekuak**
* OSM: 1804290
* TGN: 1002740

 |

* Wd Datuak: Q506727
* Commonscat Multimedia: Ohio County, Indiana
**Ferus Olin** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da, Jude Watsonen *Jedi Quest* eta *The Last of the Jedi* gazteentzako liburu sailetan agertzen dena.

Jedi Quest
----------

Siri Tachiren padawana izan zen, baina Jedi Ordenari eta bere Jedi entrenamenduari uko egin zien Anakin Skywalkerrek bere lagun Tru Velden argi sableari buruzko informazio garrantzitsua nahita ezkutatu zuela susmatzen baitzuen, Tru Veldek borrokan huts egin zezakeela jakinda. Honen ondorioz Darra Thel-Tanis izeneko emakume padawan bat hil zen. Ferus gertatutakoaren arduradun bezala sentitu zen, berak berreskuratu baitzuen bere lagun Truren sablea eta ezkutuan mantendu baitzuen, maisua eta padawaren arteko arau hauste bat suposatzen zuena.

Ferus Anakinekin zuen etsaitasunagatik zen ezaguna, eta Obi-Wan Kenobiri Anakini buruz abisatzen lehena izan zen. Anakinen dohain handiek nahigabea eta segurtasun falta ezkutatzen zutela sentitu zuen. Ferusek ere bazituen botere ikusgarriak eta indarraren domeinua eta horrek Anakin jeloskor jartzen zuen sarri, bereziki Obi-Wanek edo Jedi Ordeneko beste maisu batzuek laudorioztatzen zutenean.

The Last of the Jedi
--------------------

Ordena utzi ondoren Ferus bere lagun Roan Landsekin elkartu zen eta negozio ezberdinak abiarazi zituzten. Biak ofizialak izatera iritsi ziren Errepublika Galaktikoaren armadan Klon Gerretan. Obi-Wanek Sithen mendekuan deskribatutako gertaeren ondoren aurkitu zuen eta Roan erreskatatzen lagundu zion, armada inperialak preso hartu zuena biak gobernuaren aurka egoteagatik.

Ferusek orduan Darth Vaderrek eginiko Jedi garbiketaren bizirauleak bilatzea erabaki zuen Boba Fettengandik Obi-Wanekin eta Trever izeneko mutil batekin ihes egin ondoren. Behin base bezala erabiltzeko moduko asteroide mugikor bat aurkitu ondoren Obi-Wanen antzinako lagun bat aurkitu zuen, Garen Muln izenekoa Illumeko leize-zuloetan, honengandik beste argi sable bat jaso zuen. Orduan Kenobigandik banandu zen, jada benetako Jedi bat zela esan ziona.

Ondoren Fay-Tor emakume jediaren bila joan zen, Coruscant planetan preso zegoela uste zena. Aurkitu egin zuen, izena Solacegatik aldatu zuen. Solace, Ferus eta Trever Jedi tenplura itzuli ziren han zeuden argi sableak berreskuratzeko, baina tranpa bat zen eta Ferus harrapatua izan zen.

Gartzelatik beste preso bati esker ihes egin zuen eta espazioan bildu zen Solacekin eta Treverrekin Naboora bidaiatzeko. Han Malorum inkisitorearekin amaitu zuen, bere taldea eta Kenobi eta Jedien sekretuen atzetik zebilena. Orduan, Enperadorearen mezu bat jaso zuen, bera bisitatzera gonbidatzen zuena bere taldearen gaineko presioa amaitzearen truke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1080988

 |

* Wd Datuak: Q1080988
**Litote** hitza grezieratik dator, λιτότης, euskaraz "soildua", "gutxitua". Izen horrekin erretorikan pentsamendu figura bat adierazten da. Modu batez ironia, perifrasi eta eufemismoarekin badu zer ikusirik. Funtsa hauxe da: adierazpena leundu egiten du itxuraz baina, horrela, kontrako adiera indartuz. Adibidez, "liburu hori ez da batere txarra", "txarra" adierazpena leundu dugu modu batez baina benetan ona dela esan nahi dugu.

Ahozko hizkuntzan ohikoa da baliabide hau:

"Neska hori ez da batere tuntuna"
"Diruz ez zaude gaizki, e?"
"Ezin da ukatu etxe hori ederra dela"
Adibideotan ikusten denez, sarritan ezezko esaldien bitartez adierazten da. Hiru kasutan perifrasi topatuko ditugu: "Neska azkarra da" esan beharrean hitz gehiago erabiliz gauza bera esaten dugu, "Neska hori ez da batere tuntuna".

Esan ohi da litote hiperbolearen kontrakoa dela baina, berez, antzeko prozedura da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus, baita figura erretoriko
2. ↑  Xabier Altzibar, 544 or.
3. ↑  Xabier Altzibar

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 544 or.

Ikus, gainera
-------------

* Figura erretoriko.
* Hiperbole.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q324939
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph984744
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q324939
**Neuroekonomia** giza erabakiak azaltzea bilatzen duen jakintzagaia da, hau da, hautabide anizkunak prozesatzeko eta hainbat ekintza edo ibilbide aukeratzeko trebetasuna da. Neuroekonomiak jokaera ekonomikoa ikasten du burmuinen eginkizuna ahalik eta ondoen ulertzeko, eta burmuina aztertzen du jokaera ekonomikoaren inguruko modelo teorikoak osatzeko.

Jakintzagaien arteko arlo honek neurozientziaren ikerketa-metodoak konbinatzen ditu, esaterako, jokabidearen ekonomia, psikologia kognitiboa eta psikologia soziala. Hurbiltze konputazionalek garrantzi handia hartu dutenez erabakiak hartzerako orduan, neuroekonomiak biologia teorikotik, adimen artifizialetik eta matematikaren aldaketatik datozen eraldaketa berriak gehitu ditu. Alor askotatik datozen tresna tekniko eta kontzeptualak erabiliz, neuroekonomia ikuspuntu bakar baten erabilerak ekarri ditzakeen zailtasunak ekiditen saiatzen da.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1045712
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13571612s (data)
* LCCN: sh2005008805

 |

* Wd Datuak: Q1045712
**Florentina Tasende Elkoro Iribe,** Floren Taxende bezala ere ezaguna, (Sestao, Bizkaia, 1896ko martxoaren 8 a - Bilbo, Bizkaia, 1967ko maiatzaren 14a) politikaria, feminista eta kazetaria izan zen. Emakume Antifaxisten Elkarteko Euskal Herriko Komite Nazionalaren lehendakaria izan zen.

Biografia
---------

9 anai-arrebako langile familia batean jaio zen Sestaoko Bizkaia kaleko 52. zenbakiko etxean. Tasende jaio eta denbora gutxira familia Bilbora joan zen bizitzera.

Ama, Rufina Elkoro Iribe, Gasteizen jaioa, etxekoandrea zen, eta aita, Esteban Tasende Luengo, Aranda de Dueron jaioa, La Salve garagardo enpresako langilea zen. Fabrika 1886an ireki zutenetik zen bertako langile. Aita ideologia sozialista sakoneko pertsona zen eta 1906an Bilbon izan ziren grebetan parte hartzeagatik atxilotua eta torturatua izan zen.

### Militantzia

Florentina Tasende Eusko Abertzale Ekintza- ANV ko afiliatu eta kidea zen. 1933 urtean EAE-ANVko emakumeen Eusko Emakume Ekintza taldearen ordezkari izendatu zuten, eta urtarrilaren 29an, Bilboko Eusko Etxeako zuzendaritza batzordekide izateko aukeratu zuten.

Gerra zibilaren garaian, 1937ko urtarrilaren 10ean, Bilboko Astarloa kalean zegon *Hogar de la Mujer Moderna* delakoan, ezkerreko alderdietako beste emakume elkarteekin batera, Emakume Antifaxisten Elkartea (AMA), fundatu zen. Tasande elkarte honen Euskadiko Komite Nazionalaren lehendakaria izan zen. AMA elkarteak argitaratzen zuen *Mujeres* izeneko aldizkariko erredakzio taldeko kide ere izan zen.

*Mujeres* aldizkariko artikuluetan, Gerra Zibilaren garaian, erretaguardian emakumeek egindako lana goratu, bereziki erizainena, baina gerra garaian emakumeen egiteko ez zela hori bakarrik esan zuen, eta adibide bezala Margarita Nelken, Pasionaria eta Polixene Trabudua jarri zituen.

### Erbestea

Paperak eta identitatea faltsutu, Bilbo utzi eta Bartzelonan bizi izan zen aldi batez.

Gerratearen ondoren, erbestean bizi behar izan zuen bere familiako kide guztiek bezala. 1942ko urrian, Perpiñang-etik irten eta Mexikora joan zen Nyassa[*Betiko hautsitako esteka*] itsasontzi portugaldarrean. Hasiera batean, Jaliscoko Guadalajaran bizi izan zen eta ondoren Mexikoko Distrito Federalen bizi izan zen. Bertan ezkondu zen.

Erbestetik Bilbora itzuli zen 1960ko hamarkadan, gaixorik ordurako. Bartzelonako ospitale batean egon ondoren, Basurtoko ospitalean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Navío Anárquico» *www.navioanarquico.org* (Noiz kontsultatua: 2021-05-05).
2. ↑    *Tierra Vasca 22.* , 2 or..
3. ↑   «Dinámica de género y nacionalismo La movilización de vascas y catalanas en el primer tercio de siglo | Ayer» *revistaayer.com* (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).
4. ↑   «MUJERES VASCAS CONTRA LA GUERRA Y EL FASCISMO» *Iñaki Anasagasti* (Noiz kontsultatua: 2020-04-01).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Tasende, Florentina.  (1937-02-06). *«El hogar, la mujer y la guerra»,.*  Mujeres aldizkaria, 8 or..
6. ↑   «Iberoamerikako Migrazio Mugimenduak» *pares.mcu.es* (Noiz kontsultatua: 2020-03-30).

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89041245

 |

* Wd Datuak: Q89041245
*Gauss* itsasontzia Antartikako espedizioan.
**Antartikara egindako lehen alemaniar espedizioa**, **Gauss espedizioa** izenarekin ezagunagoa ( 1901 - 1903 ) *Gauss* itsasontzian Erich von Drygalski geologia irakasleak eta Artikoko eskarmentu handikoak Antartikara gidatutako espedizioa izan zen.

Bidaia
------

Drygalskik Alemaniako lehen espedizioa gidatu zuen Hego Polora *Gauss* itsasontzian Antartikako eskualde ezezaguna esploratzeko, Kerguelen uharteetatik hegoaldera. Espedizioa 1901eko abuztuaren 11n abiatu zen Kieletik.

Espedizioa
----------

Talde txiki bat Kerguelen uharteetan egon zen, talde gehienak hegoalderago jarraitu zuen bitartean. Erich von Drygalski-k geldialdi bat egin zuen Heard uhartean, eta geologia, flora eta fauna zientifikoki deskribatu zituen lehena izan zen.

1903ko otsailean hasi eta 14 hilabetez izotz tranpak itxi zituen arren, espedizioak bi lurralde berri aurkitu zituen Antartikan: Gilen II.aren Lurraldea eta Gaussberg sumendia .

Drygalski izan zen Antartikan globo aerostatikoa erabili zuen lehen gizona.

*Gauss* izotzak harrapatu zuen Davis itsasoan 1902ko otsailaren 14an eta noraezean egon zen. Otsailaren 22an, itsasontzia Gilen II.aren Lurraldetik 80 km-ra gelditu zen eta han egon zen 1903ko otsailaren 8ra arte, berriro ere noraezean hasi zen arte. Espedizioko kideek neguko egonaldi behartua aprobetxatu zuten behaketa zientifiko intentsiboak egiteko. Plataforma meteorologikoa, behaketa magnetikoak egiteko bi kabina eta behatoki astronomikoa instalatu zituzten itsasontziaren ondoan izotzean.

Itzulera
--------

1903ko azaroan Kielera iritsi zen espedizioa. Erich von Drygalski-k espedizioan egindakoa idatzi eta bildutako datu zientifiko garrantzitsuak argitaratu zituen. 1905 eta 1931 artean, 20 ale eta 2 atlas argitaratu zituen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**South-Pole.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491561
* Commonscat Multimedia: Gauss expedition

---

 |

* Wd Datuak: Q491561
* Commonscat Multimedia: Gauss expedition
Suedia XII. mendean, XIII. mendeko Finlandiaren gehitzea baino lehen.  

     Gautak
     *svear*, suediarrak 
     *guter*, Gotland eskualdeko biztanleak 
**Gautak** (antzinako ingelesez: *gēatas*, ˈjæɑ̯tɑs; antzinako eskandinavieraz: *gautar* ˈɡɑu̯tɑr; suedieraz: *götar*, ˈjøːtar) Suedia hegoaldean bizi zen germaniar jatorriko herria zen. Bere kondairazko erregeetako bat aski ospetsua da: Beowulf, izen bereko anglosaxoierazko poemaren protagonista.

Gaur egungo Suediako Götaland ("Gauten lurraldea") eskualdeari bere izena antzinako herri honi zor dio.

*Beowulf* poema epikoaren itzulpenean, hainbat alditan gautak Danimarkako jutoekin nahasten dira. Hala ere, olerki honek berak lehenbiziko zatian hasieratik bereizten ditu jutoak eta gautak. Azken herrialde hau Beowulf heroiaren sorlekua da; olerkiaren bigarren zatian, herensugearen aurka borrokatzen denean, haien errege gisa agertzen da.

*Gautak*, godoak (*guter*, *götar*, *göttar*) eta jutoak (*juther*, *jyl (lander)*) izenek duten antz handia hiru herrion jatorri komuna adierazten dute. Etnia hauek Eskandinavian elkarrengandik hurbil bizi izan ziren eta euren hizkuntzak oso hurbilekoak ziren ere, III. eta V. mendeen arteko migrazioak gertatu aurretik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 9 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1496339
* Commonscat Multimedia: Geats

---

 |

* Wd Datuak: Q1496339
* Commonscat Multimedia: Geats
**Florence Parpart** (Hoboken, New Jersey, 1856) Estatu Batuetako asmatzailea izan zen. Besteak beste garbiketa industrialeko makina eta hozkailu elektrikoa garatu zituen.

Ibilbidea
---------

Hobokenen jaio bazen ere bere bizitzaren zatirik handiena New Yorken eta Filadelfian bizi izan zuen. Bertan, etxekoandrearen bizitza xumea izan zuen 1904an, harik eta 1879an patentatutako Eureka Frazer Brown-ena hobetzen zuen erratz industrialeko makina baten lehen patentea lortu zuen arte.

1893an, Florence Parpart paseatzen ari zela, Frazerren makinak zikindu egin zuen, eta, ondorioz, garbiketa industrialeko makina garatu zuen. Hobekuntzak erabilera zabalagoa ahalbidetu zuen eta bi urte geroago, Parpartek berrikuntza saldu zuen Estatu Batuetako hainbat hiritan, besteak beste, New Yorken, Filadelfian eta San Frantziskon.

Hiram D. Layman-ekin ezkondu ondoren, 1914an hozkailu elektriko baten patentea lortu zuen. Ordura arte erabiltzen ziren izotz-kaxak zaharkituta utzi zituzten aurreko ereduak hobetu zituen, eta aldaketa erabatekoa ekarri zuen, elikagaiak prestatzeko eran ez ezik baita kontzerbatzeko moduan ere.

Azoka komertzialetara joan eta bere publizitate-kanpainak egin ondoren, hozkailuak arrakasta handiz merkaturatu zituen herrialde osoan.

Patenteak
---------

* FR343775 1904ko urriaren 14a.
* US1090925 1914ko martxoaren 24a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Green, Whirlwind Clean and. «Women`s History Month - Did you know....» *www.whirlwindcleanandgreenfacilitiesmanagement.com*.
2. ↑
3. ↑   «Diez mujeres que cambiaron el mundo» *abc* 2014-12-10.
4. ↑   AS, Diario.  (2016-03-08). «Día Internacional de la Mujer: Importantes inventos modernos con firma de mujer» *AS.com*.
5. ↑   País, Ediciones El.  (2017-02-11). «Científicas que han cambiado el mundo y probablemente no conocías» *Verne*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47011131

 |

* Wd Datuak: Q47011131