recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Acinetobacter** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo edo kokobazilo itxura dutenak. Proteobacteria filumean sailkatuta daude. Ez dira mugikorrak eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honetako bakterioak aske bizi dira ekosistema askotan, batik bat lurzoruan eta uretan. Lurzoruan funtsezko zeregina burutzen dute materia organikoaren mineralizazioan, eta baita hondakin-uretan ere. Batzuetan larruazalean egon daitezke, bakterio komentsal gisa eta inongo patologia sortu gabe.

Bere ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* aerobioak
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* ez dute hartzidurarik burutzen
* nitratoen erredukzioa (-)

Acinetobacter ez da patogeno hertsia, baina aldeko baldintzak dituenean sarritan infektatzen du. Mikrobio oportunista da, beraz. Klinika eta ospitaleetan arazoak sortzen ditu bertako gaixoengan (sarritan immunitate-sistema ahula dutenak), eta infekzio nosokomial askoren atzean dago. Penizilina eta beste antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du, eta horrek bere desagerpena zailtzen du.

Oportunista bezala jarduten duenean Acinetobacter-ek arnas-aparatuaren eta iraitz-aparatuaren infekzioak eragiten ditu, eta septizemia ere sor dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310457
* Commonscat Multimedia: Acinetobacter
* Wikispecies Espezieak: Acinetobacter

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph944155
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3223263
* ITIS: 202
* NCBI: 469
* WoRMS: 570612
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000150

 |

* Wd Datuak: Q310457
* Commonscat Multimedia: Acinetobacter
* Wikispecies Espezieak: Acinetobacter
*Ez nahasi Bilboko metroaren San Ignazioko geltokiarekin*.

|   Larrungo tren ttipia |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | **San Inazio** |
|  |  |  |  |  |
| *kotxetegiak* |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
| *gurutzaketa* |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | **Larrun** |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**San Inazio** edo **Santinazio** Lapurdiko Sara udalerriko geltoki bat da, Euskal Herrian dagoena.

Historia
--------

Larrungo tren ttipia egitea lehendabizikoz 1908an proposatu zuten eta 1912ko dekretu batek departamenduari eraikitzearen ardura eman zion. Trenbidea eraikitzeko lanak 1912an hasi baziren ere, Lehenengo Mundu Gerrak eten egin zituen. 1924ko ekainaren 30ean trenbidea ireki zuten. 1978an gertuko Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.

Trenbidearen emakidaduna 1982 arte *Société Anonyme des Chemins de Fer Basques* (euskaraz: "Euskal Herriko Trenbideen Sozietate Anonimoa"), 1914 *Voies Ferrées Départementales du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Departamenduko Trenbideak") izena hartu zuena. Jatorrizko ustiapena 1994 arte iraun zuen 1989an *Société Hydroélectrique du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Sozietate Hidroelektrikoa") elkartearekin egindako fusioa zela eta.

1994an emakida bukatu eta Pirinio Behereetako departamenduak ustiapena berreskuratu zuen. Harrezkero, Veolia Transport garraio enpresa frantziarraren taldeko CFTA izan da emakidaduna.

Egoera
------

Geltokia Larrungo tren ttipiaren 0,00 kilometro-puntuan zegoen, 169 metroko altueran. Tartea bide bakarra da eta elektrifikatuta da.

Geltokia
--------

Zerbitzuak
----------

### Hiri autobusa

| * i
* e
* a
  45. linea (Txik Txak) |
| --- |
| DONIBANE LOHIZUNE | **Donibane Lohizuneko geltokia** 3 39 41 43 47 49 51 **51**  • Ur Bidea 47 49  • Xantako Arrue LP 47 49  |
| Azkaine | Serres 47 49  • Lanazia-Larre Lore 47 49  • Lur Eder 47 49  • Ama Birjina • Plaza |
| Sara | San Inazioko lepoa  • **Lur Berri** • Portua • **Sarako lezeak** |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Trenbidearen historia
2. 1 2 3  Trenbidearen ustiapena

Ikus, gainera
-------------

* Sara
* Larrungo tren ttipia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103518391

 |

* Wd Datuak: Q103518391
**Satiro beltza** (*Satyrus actaea*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa.

Banaketa
--------

Europa mendebaldetik Asia erdialderaino hedatzen da. 900 metrotik gorako altueratan bizi da, kareharrizko eremuetan. 2.200 metrotako altuerara iristen da.

Deskribapena
------------

### Imagoa

Tximeleta txikia da, 24-28 mm-tako hegal zabalera baino ez du. Gainaldetik oso iluna da eta bi ozelo erakusten ditu, aurreko hegal bakoitzean bana. Arraren ozeloak handiagoak dira eta atzeko hegaletan zeharkako marra zuri bat dute. Emearen ozeloak askoz handiagoak dira eta hegalen kolorea horixkagoa da. Aurreko eta atzeko hegalak zeharkatzen dituen banda argi bat du.

### Beldarra

Bldarra grisa da eta lerro ilun eta argiak ditu alboetan. Krisalida gorrixka eratzen du.

Bizi zikloa
-----------

Errunaldi bakarra duen tximeleta da. Kardaberak atsegin ditu eta haren hostoetan jartzen ditu arrautzak banan bana. Beldarra landare horietaz eliatzen da eta neguan lozorroan egoten da. Udaberriaren hasieran esnatu eta ekaina aldera krisalida sortzen du lur azpian. Abuztu aldera ikusten dira tximeletak.

Iruditegia
----------

* Satiro beltza.Satiro beltza.
* Arra eta emea.Arra eta emea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Sátiro negro. Satyrus actaea» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
2. ↑   Tolman, Tom.  (cop. 2009). *Guide des papillons d'Europe et d'Afrique du Nord : 440 espèces illustrées en 2000 dessins en couleurs.*  ([Nouvelle édition revue et augmentée]. argitaraldia) Delachaux et Niestlé ISBN 978-2-603-01649-7. PMC 690679182. (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2498331
* Commonscat Multimedia: Satyrus actaea

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 51760
* EOL: 136210
* Fauna Europaea: 441568
* GBIF: 5134301
* UICN: 173282
* NCBI: 111940

 |

* Wd Datuak: Q2498331
* Commonscat Multimedia: Satyrus actaea
**Sateré-Mawé**, edo **Sateré-Maué** Amazonas eta Para estatuetan bizi den Brasilgo jatorrizko herria da. Amazonas ibaiaren erdialdean bizi dira.

Ezaugarriak
-----------

Herria honen hizkuntza Guaranieraren familiarekin lotuta dago, Tupí hizkuntzen enborrekoa.

*Paullinia cupana* landarearen lantzea lortu zuen, guarana fruitua lortzeko.

Ohiturak
--------

Gizarteko integrazioa indatzeko herri honen gizonak elebidunak dira baina emakumeak, hizkuntza babesteko nolabait, Sateré-Mawé hizkuntzaren elebakarrak dira.

Gazteek haurtzaroaren bukaerako iniziazio proba bat gainditu behar dute. Horretarako mutilek inurri balen ziztadak jasan behar dituzte horrela haien heldutasuna erakutsiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Sateré Mawé: Introduction." *Povos Indígenas no Brasil.*

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Gizarte antolaketa eta ekonomia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2259699
* Commonscat Multimedia: Sateré-Mawé

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300017905

 |

* Wd Datuak: Q2259699
* Commonscat Multimedia: Sateré-Mawé
**Agrimensor K** 1980ko hamarkadaren hasieran Donostian sortutako pop talde bat izan zen. Gaztelerazko hitzak zituzten kantuetan. Taldeak hartu zuen izena Franz Kafkaren *Gaztelua* (*Das Schloss*) liburutik, non pertsonaia nagusia *K lur-neurtzailea* den (gaztelaniazko ofizio izenarekin, horra taldearen izena).

Taldearen historia
------------------

Donostiako Jesuitak bigarren hezkuntza ikastetxean zenbiltzan 16 eta 17 urteko nerabe batzuen artean osatu zuten taldea, 1981. urtean. Ikastetxe berean ari zen Mikel Erentxun, zeina beste talde batekin ari zen garai bertsuan: Los Aristogatos. Hasierako partaideak izan ziren Juan José Mourlanch (teklatuak), Nacho Goberna (gitarrak, ahotsa), Ignacio Valencia (baxua, ahotsa) eta José Manuel Gandasegi (bateria). Dark Wave estiloko musika jotzen hasi ziren, eta lehen kontzertu batzuen ondoren, Mourlanch-ek taldea utzi zuen.

1982an lau kantu zeuzkan maketa bat grabatu zuten. Ez zuen arrakasta handirik izan, baina DRO disketxe espainiarreko arduradun Servando Carballar beraiengan fijatu zen, eta diskoa ekoiztea proposatu zien. Hurrengo bi urteetan, bi diska luze atera zituzten DRO-rekin. Baina apenas lan horiek egin ondoren, taldeko Valencia eta Gobernak beste proiektu bati ekin zioten, La Dama se Esconde, eta ondorioz desegin egin zen Agrimensor K.

Diskografia
-----------

* *Principio y fin* (1982, DRO)
* *¿Juegas al escondite?* (1983, DRO).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Biografía de Agrimensor K - La Fonoteca.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-05).
2. ↑   En Un Barco Chino.  (2016-10-22). *El extraño, Agrimensor K (Maketa, 1982).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363729

 |

* Wd Datuak: Q61363729
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Agrafia** (grezierazko *a-*, *"gabe"* eta *grafia*, *"idatzi"*) edo **Disgrafia** idazteko zailtasuna da, idatzizko adierazpena antolatzeko gaitasun eza ezaugarri duen gaitza (erabat motorrak diren arazoak at utzita, zeinak logikoki, idazketan ere eragina duten). Komunikazio idatzia eragozten du eta aipatzekoa da ez duela zerikusirik gaitasun mental eta eskola aurrekariekin. Sarri gaitz afasikoekin batera agertzen da eta berezkoa edo jasotakoa izan daiteke.

Haurrek zailtasun gehiago dute idazten ikasteko orduan gaixotasunaren aurretik erabiltzen zituen kontrako zentro psikomotorrak sortu beharko baitira. Idazketaren berreziketaren bidez, idazteko ekintzan zehar abian egon behar duten mekanismo moto-kinestesiko eta mentalen ereduak berriro ere finkatu behar dira.

Ezartzen diren teknikei dagokienez, kontuan hartzekoa da eskuineko eskua erabiltzeko paziente askoren ezintasuna pairatzen duten hemiplegiaren ondorioz.

Ikus, gainera
-------------

* Afasia
* Hatz-agnosia
* Dislexia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q395931
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:0060223
* CIE-10: R48.8
* ICPC-2: P24
* MeSH: D000381

 |

* Wd Datuak: Q395931
Greziar mitologian, **Agrio** (antzinako grezieraz: Ἅγριος, *Agrios*, «basatia»), Portaon eta Euriteren seme bat eta Eneo (Kalidongo printzea Etolian, Alkatoo, Melas, Leukopeo eta Esteroperen anaia zen.

Sei semeren aita izan zen, horien artean, Tersites. Agrioren seme hauek, Eneori kendu zioten bere erreinua, euren aitari emanez, baina guztiak, aipaturiko Tersites izan ezik, Diomedesen esku hil ziren, Eneoren biloba. Apolodorok, gertaera hauek, greziarren Troiaren aurkako espedizioaren aurretik kokatzen ditu, Higinok, Diomedesek, Troia erori ondoren bere aitona Eneoren zoritxarra jakin zuenean, berehala itzuli eta Agrio kanporatu zuela dio, nork, une horretan, bere buruaz beste egin zuen. Beste iturri batzuen arabera, Diomedesek hil zituen Agrio eta honen semeak.

Agrinion hiriak, Etolia osoko handiena dena, Agrioren omenez hartzen du bere izena.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Zentauro bat, Heraklesek borroka batean kanporatua.
* Erraldoi bat, Gea jainkosaren semea. Moiren esku hil zen, nortzuk euren brontzezko borrekin jo zuten.
* Beste erraldoi bat, hartz bat eta Polifonteren semea. Azken honek, Afrodita ohoregabetu zuen, eta, arrazoi honegatik, jainkosak, Polifonte hartz batetaz maiteminarazi zuen. Bere neba Orio bezala, jainkoei men egiten ez zien eta gizakiak irensten zituen erraldoi boteretsu bat izan zen. Hermesek putre bihurtu zuen.
* Odiseoren eta Zirtzeren seme bat, Latino eta Telegonoren anaia.
* Peneloperen ezkongaietako bat, Dulikiokoa
* Akteonen zakurretako bat.

Bibliografia
------------

Smith, W. (1867). «Agrius», A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology. Boston: Little, Brown & Co, i.82. OCLC 68763679.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q396862

 |

* Wd Datuak: Q396862
**Aintzane Cámara Izagirre** (Bilbo, 1958 - ) bizkaitar musikaria da.

Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan lizentziatu zen, Deustuko Unibertsitatean, 1981ean. Musikako goi-mailako ikasketak eginak ditu, Musikologia, Musika Pedagogia eta Solfeoa, Laguntza eta Transposizio espezialitateetan, Donostia eta Bilboko Kontserbatorioetan. Halaber, Piano irakasle titulua lortu zuen Bilbokoan eta musika-irakasle gisa jardun du Lehen eta Bigarren Hezkuntzan. 1994-1995 ikasturteaz geroztik EHUko Irakasle Eskolako irakaslea da. Eusko Ikaskuntzaren Musika Saileko lehendakaria eta *Musiker. Cuadernos de Música* Eusko Ikaskuntzako *Koadernoak* bildumako zuzendaria da 1996tik aurrera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252937
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01242/eu\_c\_0125/c0125

 |

* Wd Datuak: Q12252937
**San Migel zelaia** Gipuzkoako Mutriku udalerrian dagoen futbol zelaia da. Mutriku Futbol Taldeak bertan etxeko partiduak jokatu ohi ditu. Itxura berezi edo ezohiko zelaia da, bi aldeetatik herrigunea zeharkatzen duen errepideak oso hurbiletik inguratzen baitu, errepidean doazen ibilgailuetako gidari nahiz bidaiariek ere partiduak ikusgai dituztelarik.

1930ean eraiki zen, honek Gipuzkoako futbol zelai zaharrenetakoa bilakatzen du. 1984ean eraldaketa sakona jasan zuen, zelaiari harmailak, aldagela, bulgoa eta taberna gehitu zitzaizkiolarik. 2010ean beste eraberritze lanak egin zitzaizkion, belar naturala artifizialaren truk aldatu zen, argiztapen artifizial berria gehitu eta aldagelak eraberritu ziren.

Zelaiak berez 6.000 lagunentzako edukiera du, hauei herritarrek "Kaofulekoetxiak" deituriko etxebizitzetako ikusleak ere gehitu behar zaizkio, ondorioz, estadioa beraren kokalekuaren estutasunak gehituta, futbol zelaia bereziaren izaera ematen diote.

* Aldagelak, bulegoak eta taberna.Aldagelak, bulegoak eta taberna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Estadio San Miguel. sbb mutrikuarrak **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493049

 |

* Wd Datuak: Q20493049
**Irlandar setterra** (ingelesez *Irish Setter* eta irlanderaz *Sotar Rua*, literalki "Setter gorri") setter arrazako ehiza txakur bat da.

Jatorria XVIII. mendearen hasieran Irlandan du, garai honetan txakur arraza hau eskopeta ehizan harrapakina atzemateko hezitua izan zelarik. Antzina bi setter mota zeuden: zuria eta gorria, baina hainbat nahasketen ondorioz irlandar setterra sortu zuten. XIX. mendean zehar txakur arraza honek ospe handia bereganatu zuen, 1882an Dublin hirian Irlandar Setter Gorrixkaren Elkartea sortu zelarik. Bestalde, XIX. mendearen hasieran EEBBra ailegatu eta han ere ospetsu bilakatu zen, handik aurrera mundu osoan ehiza txakur arraza ezaguna bihurtu zelarik.

Bitxikeria
----------

Irlandako Errepublikako Bus Éireann autobus konpainiak irlandar setter gorrixka ikurtzat du.

Iruditegia
----------

* Irlandar setterra.Irlandar setterra.
* Muturra.Muturra.
* Albotik.Albotik.
* Harrapakinaren norantza adieraziz.Harrapakinaren norantza adieraziz.

Kanpo estekak
-------------

* Irlansar Setter Gorrixkaren Elkartea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38761
* Commonscat Multimedia: Irish Setter

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph187974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38761
* Commonscat Multimedia: Irish Setter
**Abrakebabra** Irlandako janari laster jatetxe kate bat da. Izatez, herrialde hartako mota honetako jatetxe kate handi eta hedatuena da, bereziki Dublin hirian eta herrialde honetako hegoaldean. Kate honetako lehenbiziko jatetxea 1982. urtean Dublin hiriko Rathmines auzoan ireki zuten. Berehala bertako gazteen artean sekulako arrakasta izan zuen, nagusiki gazte jendeak gaueko ordu txikietan bertaratu eta jateko aukera eskeintzen ziolako.

Denera Irlanda osoan zehar 17 jatetxe ditu, bestalde 6 frankizien jabe ere bada: Bagel Factory (okindegi eta gozotegiak), Chick King (Kentucky Fried Chicken motako oilasko errea saldu edo zerbitzaten duten jatetxeak), Yo Sushi (japoniar jatetxeak), Gourmet Burguer Kitchen (hanburgesa jatetxeak), O'Briens (sandwich jatetxe eta kafetegiak) eta Abrakedabra janari laster jatetxe katea.

Azken urteotan Erresuma Batuan ere zabalkunde saiakera bat egin zuen, herrialde honetan jatetxeak irekiz, baina lasterrera itxi beharra izan zituen. Irlakdako Frankizien Elkarteak 2008 eta 2009an saritu egin zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Abrakebabra jatetxe katearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4669331

 |

* Wd Datuak: Q4669331
**Abrahel** deabru emea da. Ezaugarrien aldetik gaueko espirituekin du lotura, sukuboekin. Emakume garai eta eder baten itxura hartzen du baina hala ere deabrua dela ezin du ezkutatu. Nicolás Remyk idatzitako *Demonolatria*n (1595) agertu ondoren haren ospea zabaldu egin zen. Antza, 1581an Limburgon agertu zen.

Artzainaren kondaira
--------------------

Idazki batzuen arabera, 1581an, Mosela ibaiaren inguruan, Abrahelek Pierrot izeneko artzain bat liluratu egin zuen. Artzainak Abrahelekin larrua jotzeagatik bere semearen bizia eman zuen; deabruak semea pozoindutako sagar baten bidez hil zuen. Pierrot gertatutakoa ikusi zuenean damutu zen baina berriro ere Abrahel agertu zitzaion oraingoan semearen berpiztea eskaintzen baina horretarako jainkosa bezala otoitz egin behar zitzaion. Pierrotek onartu zuen eta Abrahel gurtu zuen. Semea bizitzara itzuli zen baina haren itxura ez zen mundu honetakoa. Urte bat igaro ondoren deabrua haurraren gorputik atera zen eta momentuan hil zen. Lagunek ezkutuan lurperatu zuten.

Bibliografia
------------

* Camilo José Cela: *Enciclopedia del erotismo*. Madril: Grupo Libro 88, 1994. ISBN 978-84-7906-045-9.
* Nicholas Rémy: *Demonolatria*, Lione, 1595. University Books, 1974.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2821880
* Commonscat Multimedia: Abrahel

---

 |

* Wd Datuak: Q2821880
* Commonscat Multimedia: Abrahel

Erreferentziak
--------------

1. ↑
**Abraham Ortelius**, baita **Ortels**, **Orthellius** edo **Wortels** ere (Anberes, 1527ko apirilaren 14a - *ibidem*, 1598ko ekainaren 28a) Brabanteko kartografo, geografo eta kosmografo izan zen. Lehen atlas modernoaren sortzailea eta kartografiako Herbehereetako eskolaren sortzaileetako bat izan zen.

1575ean Filipe II.a Espainiakoaren geografo izendatu zuten. Europan zehar bidaiatu zuen, batez ere Hamazazpi Probintzietan, Alemanian, Frantzian, Ingalaterran, Irlandan eta Italian.

1547an mapak ilustratzen hasi zen eta, gainera, liburuak eta mapak merkaturatu zituen. 1554an Gerardus Mercator ezagutu ondoren, geografia zientifikoaz interesatu zen.

1564an argitaratu zuen bere lehen mapa, *Typus Orbis Terrarum*. Mapa honetan Terra Australis agertzen da. *Theatrum Orbis Terrarum* izan zen bere lan nagusia. 1570ean argitaratu zen eta lehen Atlas modernotzat jotzen da. 1578an *Synonymia geographica* argitaratu zuen, antzinako geografiaren tratamendu kritikoa. 1579koa da *Nomenclator Ptolemaicus*. Urte horretan, *Parergon* ere argitaratu zuen (antzinako historia irudikatzen zuten mapak). *Itinerarium per nonnullas Galliae Belgicae partes* 1584koa da. *Maris Pacifici*, 1589koa, Ozeano Bareari buruzko lehen mapa inprimatua izan zen.

Ortelius izan zen kontinenteen jitoaren teoria proposatu zuen lehena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232916
* Commonscat Multimedia: Abraham Ortelius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32104723
* ISNI: 0000 0001 0856 4124
* BNE: XX847145
* BNF: 12511995r (data)
* BNC: 000218454
* CANTIC: a10755615
* GND: 118736590
* LCCN: n50002381
* NDL: 00718508
* NKC: jn20011211108
* NLA: 35401660
* CiNii: DA05200120
* SNAC: w69c742m
* SUDOC: 034356142
* ULAN: 500011462
* BIBSYS: 90829734
* UB: a1234702
* ICCU: VEAV011727
* BPN: 06002613
* Open Library: OL1472073A
* RKD: 60986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 166304
* Galiciana: 36122
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/44661

 |

* Wd Datuak: Q232916
* Commonscat Multimedia: Abraham Ortelius
Saturnoren Tenpluaren hondakinak Erromatar foroan.
**Saturnoren tenplua** (latinez *Templum Saturni* edo *Aedes Saturnus*) Saturno nekazaritzaren jainkoari eskainitako monumentu bat da, Erromatar foroaren mendebaldeko muturrean dagoena, Erroman. Toki hartan aurkitzen diren zimendurik antzinakoenak dira bereak, K.a. 501 eta K.a. 498 bitartean eraikia. Iturriren batzuk, Tarkino Superbo erregeari ematen diote eraikuntza, eta beste batzuk Luzio Furiori, azken eskeintza hau, galiarrek K.a. IV. mendean Erromari su eman zioten garaiko berreraikitze batekin bat letorkeen arren.

*Aerarium* ere deitua zen, bertan gordetzen baitzen erromatar altxor nazionala. Tenpluak, Clivus Capitolinusaren hasiera adierazten du, Kapitolio muinoaren tontorrera zaroan antzinako bidea.

Gaur egungo hondakinak, tenpluaren hirugarren eraikuntzari dagozkio, bigarrena ordezkatzen dutenak, 283ko sutean suntsitua geratu zena.

Iturrien arabera, bere barnean zegoen jainkoaren estatua, estalia eta sega bat zeramana, zurezkoa zen, eta olioz betetzen zen. Bernak, liho zurtoinekin estaltzen ziren, soilik abenduaren 17an kentzen zirenak, *Saturnalia* egunean.

Saturno jainkoari eskainia zegoen arren, tenpluaren erabilera nagusia, Erromatar Inperioaren altxorrarentzako (*aerarium*) egoitza bezala balio izatea zen, urre eta zilar erreserbak bilduz. Bertan aurkitzen ziren, baita ere, estatuko artxibategiak, intsigniak, eta metalen pisaketarako eskala ofiziala. Beranduago, *aerarium*a, bere aurrean zegoen eraikin batetara eramana izan zen, artxibategiak, gertu zegoen Tabulariumera eraman ziren bitartean. Tenpluko podioa, trabertinoz estalia, kartelentzako euskarri bezala erabili zen.

Pixkana-pixkanakako erorketak, aurrealdeko arkupeko hondakinak baino ez ditu utzi zutik, baina mantentzen diren zortzi zutabeak eta partzialki ukitu gabe dagoen frontoia (*Senatus Populusque Romanus incendio consumptum restituit* idazkunarekin "Erromako Senatu eta Herriak, suak suntsitutakoa berriztu zuen"), Antzinako Erromako arkitekturaren herentziako irudi ikurretako bat dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746721
* Commonscat Multimedia: Temple of Saturn, Rome

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147811217
* LCCN: n85120991

 |

* Wd Datuak: Q746721
* Commonscat Multimedia: Temple of Saturn, Rome

41°53′33.07″N 12°29′3.06″E﻿ / ﻿41.8925194°N 12.4841833°E﻿ / 41.8925194; 12.4841833
Erromatar mitologian, **Saturno** (latinez: *Saturnus*, saˈtʊr.nʊs ahoskatua), nekazaritzaren eta uztaren jainkoa zen. Antzinatean, Kronos titan grekoarekin identifikatu zen, eta, maiz, bien mitoak nahasi egin ziren.

Neguko solstizioaren aurreko aroko jainko nagusia zen.

Mitoa
-----

Saturno *Coelus*en (Zerua) eta *Tellus*en (Lurra) semerik gazteena zen. Aita uzkaili ondoren, haren anaia nagusi Titanengandik haren ordez erregetzea lortu zuen, baina Titanek baldintza bat jarri zion: Saturnok bere ondorengo guztiak hil egin beharko zituen, tronua Titanen ondorengoentzat izango zela ziurtatzearren.

Saturnok *Ops*ekin (Rea) ezondu zen, eta zenbait ume izan zituzten, baina Saturnok denak jan zituen. Hala ere, Ops-ek Jupiter salbatzea lortu zuen. Jupiter, heldutasunera iritsi zenean, aitaren kontra borrokatu zen, garaitu eta aita zerutik egotzi zuen. Hala, Saturnoren ondorengotza nagusitu zen, eta ez Titanena.

Saturnok, orduan, hilkor bihurtuta, Laziora jo zuen, eta han ordena jarri zuen gizaki basatien artean, eta legeak eman zizkien.

  

### Emazteak eta ondorengoak

* Ops
	+ Juno
	+ Jupiter
	+ Neptuno
	+ Pluton
	+ Zeres
	+ Vesta
* Ama ezezaguna
	+ Veritas
	+ Piko

Saturnalia
----------

Saturnalia Saturnoren omenezko jaialdi bat zen. Abenduaren 25ean ospatzen zen. Jaialdian, gizakien arteko antzinako berdintasuna irudikatzen zen. Abenduaren 24an hasten zen eta, hasieran, egunbete irauten zuen. Zesar Augusto enperadoreak hiru egunez ospatzea eskatu zuen, eta, geroago, Kaligulak laugarren eguna erantsi zuen.

Jaialdian, jabeek esklaboen gainean zuten boterea eten egiten zen, eta esklaboek libre hitz egiteko eta jokatzeko eskubidea zuten. Eskolak eta epaitegiak itxi egiten ziren, ezin zen gerra egin, eta opariak egiten ziren eta oturuntzak antolatzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134388
* Commonscat Multimedia: Saturnus (deus)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67261976
* GND: 118804758
* LCCN: no2016121508
* SUDOC: 027411206
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q134388
* Commonscat Multimedia: Saturnus (deus)


| * i
* e
* a
Erromatar mitologia eta erlijioa |
| --- |
| Jainko-jainkosak | Apolo • Bako • Bona Dea • Diana • Dis Pater • Faunoak • Herkules • Jano • Jeinu • Junon • Jupiter • Kastor eta Polux • Kirino • Kupido • Larak • Liber • Marte • Merkurio • Minerva • Neptuno • Orko • Penate • Pluton • Priapo • Proserpina • Saturno • Silvano • Sol • Venus • Vesta • Vulkano • Zeres |  |
| Jainko-jainkosa abstraktuak | Erroma • Fides • Fortuna • Garaipena • Konkordia • Pietas • Spes • Tellus |
| Kondairazko fundatzaileak | Anko Martzio • Eneas • Numa Ponpilio • Romulo eta Remo • Servio Tulio |
| Testuak | Virgilio (*Eneida*) • Ovidio (*Metamorfosiak*, *Zorionekoak*) • Propertius • Apuleio (*Urrezko astoa*) |
| Ohiturak | Antzinako Erromako erlijioa • Jaiak • *interpretatio graeca* • Gurtza inperiala • Tenpluak |
| Ikus, gainera | Greziar mitologia |
***Agureok maitemindu behar ez*** (galizieraz: *Os vellos non deben de namorarse*) Alfonso Rodríguez Castelao egile galiziarraren antzezlan bakarra da. Lehen aldiz 1941ean, Buenos Airesen taularatu zen baina haren idazketa egileak New Yorkeko erbestealdian egin zuen; egilearen hitzetan "nostalgia sendatzeko modu bat gisa" idatzi zuen. Lana Galiziako antzerkiaren obra garrantzitsuenetariko bat da. Antonio Maria Labaienek euskeratu zuen eta [[Antzerti (aldizkaria)|Antzerti aldizkariaren bigarren garaian argitaratu zen, 1984an. Gai nagusia bakardadearena da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Antezlana hiru ekitaldiko fartsa da. Ekitaldiekin batera "Hitzaurrea" eta "Azken hitza" dakar, lanaren helburua azaltzeko. Fartsa sintesi artistiko bat da, trikimailu eszenografiko bat, non amodioak eta heriotzak beren betiko jokaldia jokatzen duten, zuhurtziarik gabeko hiru zaharrekin: Don Saturio botikarioa, Lela gaztearen maitasunagatik bere buruaz beste egiten duena; Don Ramon kaparea, Micaelari zitzaion maitasunagatik azken egunak simaurtegi batean amaitzen dituena. Fuko jauna, Pinpinielarekin ezkondu ondoren zoriontasunez hiltzen dena.

Antzezlanean oinarrizko papera betetzen duten hiru pertsonaia horiez gain, Herioa, eskalez mozorrotua, funtsezkoa da, halaber, maitasunaren eta heriotzaren arteko jolasaren garapen dialektikorako. Beste maila batean, pertsonaia txikiagoen galeria bat ezagutzen da, pertsonaia nagusien konpartsa gisa, argumentuari barietatea eta bizitasuna ematen lagunduz: botikarioaren ahizpak, karabineroa, Pimpinela, maskaratuak, emakume pikaroak, eta abar.

Gaia
----

Eskatu bizitzaren luzapena eta gozatu berandu baino lehen. *Agureok maitemindu behar ez* antezlanak gizakiak bakardadeari dion beldurra eta maitatzeko eta maitatua izateko duen beharra taularatzen ditu. Baina zer gertatzen da oso denbora gutxi geratzen denean eta estrategiak huts egiten duenean?

Pertsonaiak
-----------

### Lehen ekitaldia

* Botikarioa
* Lela, neskatxa gaztea
* Karabineroa, tripazaia
* Herioa, eskalez mozorrotuta
* Emakumeak

### Bigarren ekitaldia

* Don Ramon
* Don Ramonen gurasoak
* Mikele
* Portugaldar
* Mutila
* Zozorro bi
* Emakumezkoak
* Txorimalo bi eta Apoa

### Hirugarren ekitaldia

* Pinpinela
* Ama bat
* Aita
* Gizasemea
* Agurea
* Emakumezkoak
* Herioa, munduko jaun altsuenaren itxuraz mozorrotuta
* Neska-mutilak, abesbatza moduan

Euskarazko bertsioa
-------------------

1984ean Antonio Maria Labaienek antzezlana euskaratu zuen. Bertsioa *Antzerti aldizkarian* 1984eko 70.zenbakian plazaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Antzezlana Antonio Maria Labaienek euskaratuta.[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)**:Gaztelaniazko bertsioa Youtuben.
* Lanaren euskarazko bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9053381

 |

* Wd Datuak: Q9053381
Star Wars film saga ospetsuan **Senatu Galaktikoa** Coruscant planetan kokatua zegoen. Errepublika Galaktikoko kide zen planeta bakoitzeko ordezkariak toki honetan biltzen ziren eztabaidatzeko. Kalkulatzen denez bi kilometro baino gehiagoko diametroa zuen egitura erraldoiak mila senatari eta euren ordezkariak hartzen zituen. Senatuko ganbera nagusian (hutsa dena) senatariak sesioak entzutera esertzen diren kapsula batzuk daude. Kapsula hauek harresietatik askatzen dira eta ganberatik flotatu dezakete arreta handiagoa lortzeko kantziler gorenak hala baimentzen dienean.

Senatua Errepublika Galaktikoa erori eta Inperio Galaktikoa sortu zenean, Senatu Inperial bihurtu zen, praktikoki enperadorearen benetako boterea estaltzen zuen pantaila bat zena.

Senatari ezagunenen artean Bail Organa, Male-Dee, Nee Alavar, Passel Argente, Yarua, Palpatine (bere garaian), Giddean Danu, Padmé Amidala, Fang Zar, Orn Free Taa, Mon Mothma, Horox Rydder, Toonbuck Toora, Ister Paddie, Jar Jar Binks, Po Nudo, Tundra Dowmeia, Tikkes, Lott Dod, Edcel Bar Gane, Meena Tills, Ask Aak, Ronet Coorr, Onaconda Farr eta Wat Tambor zeuden.
**Agurtzane Ortiz Jauregi** (Getxo, Bizkaia, 1964) neurozientzietan doktore da. Euskal Herriko Unibertsitateko Medikuntza eta Erizaintza Fakultatean irakasle dihardu.Bilboko Zientzien Akademiako buru izendatu zuten 2023an.

Biografia
---------

### Lan ibilbidea

Miren Agurtzane Ortiz Medikuntza eta Kirurgian lizentziaduna da (1989); Neurozientzietan doktorea eta Psikiatrian espezialista. UPV/EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko Neurozientzia-Psikiatriako irakaslea da 1993tik; bere Psikiatria Arloko koordinatzailea eta Neurozientzien Saileko Kontseiluko kidea hainbat ariketatan. Gainera, Medikuntza eta Erizaintza Fakultateko dekanordea izan da 2004tik 2021era, eta hainbat unibertsitate-, mediku-, eta mediku hezkuntza-batzordetan parte hartu du.

Ortizek irakaskuntzan eta dibulgazioan jardun du, bai graduan, bai graduondokoan, bai hainbat erakunde eta instituziotan, eta hainbat kongresu eta jardueratan parte hartu du hizlari eta antolatzaile gisa. Gainera, hainbat zientzia-lan, liburu eta liburu-kapitulu idatzi ditu, eta euskarazko, gaztelaniazko eta ingelesezko biltzarretan lagundu du. Azkenik, nabarmendu behar da hainbat ikerketa-talde eta -proiektutan parte hartu duela, honako arlo hauetan zentratuta: gaixotasunaren alderdi psikosozialak, osasun mentala, kronikotasuna, hirugarren adina eta irakaskuntzako ikerketa.

### Merezimenduak

2023ko apirilean Bilboko Mediku Zientzien Akademian Ricardo Francori lekukoa hartu zion presidentetzan. 1885ean sortu zen erakundea, Bilboko Sendalarintz Jakindia zuen orduan euskal izena. 128 urteotan lehen aldiz da andre bat erakundearen burua. Aurretik, erakunde bereko idazkari nagusiaren karguan izan da. Lehen emakumea izan da kargu horretan ere. 

Akademiaren helburuak osasun zientzietako profesionalen etengabeko prestakuntza, osasun esparruko elkarteko zientzialarien arteko lotura egitea, dibulgazio lana eta biztanleriaren osasun hezkuntzan parte izatea dira, azken finean Osasuna sustatzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Hitza, Ibai Maruri Bilbao-Bizkaiko. ««Mundua azkar aldatzen ari da, prestatu gabe hartu gaitu, eta urduri jarri gara»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-05-12).
2. 1 2 3 4    «Agurtzane Ortiz, Bilboko Mediku Zientzien Akademiako presidente berria» *UPV/EHU* (Noiz kontsultatua: 2023-05-12).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: «Mundua azkar aldatzen ari da, prestatu gabe hartu gaitu, eta urduri jarri gara» Berria, 2023.05.08

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118313071

 |

* Wd Datuak: Q118313071
**Aipu zuzena** edo **hitzez hitzeko** aipua testu baten egileak beste egile baten testu batetik zuzenean erreferentzia hitzez hitz egiten duenean ematen den aipu mota da, hau da, egileak ez du jatorrizko egilearen testua aldatzen.

Motak
-----

Testu barnean aipuak egiteko mota desberdinak daude:

Aipua **40 hitz baino gutxiago** baditu testuan bertan txertatu ahal da, komatxo tartean sartuta. Komatxoak itxi eta gero aipuaren erreferentzia egin behar da parentesi artean jatorrizko egilea, urtea eta orria aipatuz.

Adibidea:

Hori agerian geratzen da Comteren estatu teologikoari erreparatzen diogunean, hura ulertuta "la naturaleza íntima de los seres, hacia sus causas primeras finales" (Comte, 1981: 35) gaiari buruzko ikerketa gisa.

Aipua **40 hitz baino gehiago** baditu berriz,  testu-bloke independente batean jarri beharko da eta ez komatxo tartean. Testu blokea egiteko, bi puntu jarri testuan eta behean aipua idatzi, letra tamaina eta margen txikiago batean. Erreferentzia amaieran jarriko da parentesi artean eta bertan jatorrizko egilea, urtea eta orria adieraziko dira.

Adibidea:

Bere horretan aitortzarik ez duen partaidetza da, eta, hala ere, horren bidez: 

> emakumeek ikasi eta erakutsi ahal izan dute familiaren, bizilagunen, herriaren eta oro har komunitatearen bizi baldintzak hobetzen laguntzeko gestore sozial onak direla. Emakumeek, askotan –baina ez beti–, familiaren eta komunitatearen eguneroko behar oinarrizkoei lotutako kontu eta lanetan esku hartzen dute batez ere (Hernández, 2008: 14)
> 
> 

Zuzeneko aipua edo hitzez hitzezko aipua egiten den guztietan ere lanaren erreferentzia-zerrendan jatorrizko testuaren informazioa eman behar da, bibliografia osatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Cita textual o directa – Normas APA.*  (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).
2. ↑    «Hasiera» *UPV/EHU* (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Referencias y Bibliografías en Normas APA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97204236

 |

* Wd Datuak: Q97204236
*Satan Handia*, Carlos Latuff brasildar marrazkilariaren karikatura.
**Satan Handia** (persieraz شيطان بزرگ‎‎; *Shaytân-e Bozorg*), jihadisten ikuspuntutik, historiako une zehatz batean, bere bura Islamaren bozeramatzailetzat duen norbaiten ustetan islamdar fedea, herria eta interesen aurka doan herrialde, estatu edo pertsona deitzeko izendapena da. Iraganean, maiz Israelgo Estatuak izendapen hori jaso ohi zuen, baina gerora, beren burua Islamaren bozeramailetzat zutenek, AEBak islamadar munduko herrialdeen etsai nagusitzat jo eta izendapen horrekin deitzen hasi ziren, Gerra Santuaren aldekoek Israelek estatubatuar babesik ez balu, aspaldian garaitua izango zela uste baidute.

Satan Handiaz gain, une zehatz bakoitzeko egoera geopolitikoen arabera beste hainbat Satan Txiki ere izan dira, Sobietar Batasunetik hasi, bere ateismoa eta Afganistango okuzpazioa zela eta, Frantzia arte, Israeli emandako unea araberako babesaren ondorioz. Zenbait jihadistek erabiltzen duten pragmatismoa nabarmena da oso, esate baterako Afganistango Gerran, Satan Txikia zen Sobietar Batasuna garaitzeko asmoz, AEBetako Satan Handiarekin aliatzera iritsi baiziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3175821
* Commonscat Multimedia: America is the Great Satan

---

 |

* Wd Datuak: Q3175821
* Commonscat Multimedia: America is the Great Satan
**Sendim** (mirandesez: *Sendín*) Miranda do Douroko herri bat da eta freguesia ohia da. 38,31 km² azalera du, eta 2011ko erroldaren arabera 1366 biztanle ditu, (35,7 h / km² dentsitatea).Sendim freguesia 2012/2013ko berrantolaketa administratiboaren ondorioz desargertu zen, bere gaur egun Sendim eta Atenor Parrokien Batasunean integratuta dago.

1989an herri bilakatu zen, eta mirandesa hitz egiten den eremuan kokatzen da. Sindina izeneko aldaera erabiltzen dute.

Sendim Trás-os-Monteseko Mirandako goi -lautadan dago, Portugal barnealdean 

Sendim freguesia Dueroko Nazioarteko Parke Naturalaren parte da, fauna eta floran aberatsa den eremua. Duero ibaitik kilometro batzuetara kokatutako herria da eta, horregatik, itsaslabarrekin identifikatzen da, "Capital das Arribas" deitzen baitzaio. Ibaiaren ertzak osatzen dituzten arrokek ikuspegi zoragarriak eskaintzen dituzte.

Ibaiaren ondoan kai bat aurki daiteke.

Biztanleria
-----------

| Sendimeko fraguesiako biztanleria  |
| --- |
| 1864 | 1878 | 1890 | 1900 | 1911 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| 1 176 | 1 374 | 1 273 | 1 496 | 1 524 | 1 524 | 1 556 | 1 767 | 1 827 | 1 983 | 1 550 | 1 669 | 1 393 | 1 432 | 1 366 |

Jarduera Ekonomikoak
--------------------

Sendimen jarduera nagusi bat nekazaritza da. Sendimek Ribadouroko Nekazaritza Kooperatiba du eta bertan Pauliteiros, Lhengua eta Medalhado Ribeira do Corso ardoak ekoizten dira. Merkataritza, zerbitzu eta eraikuntza zibilari dagokionez ere jarduerak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lei n.º 11-A/2013, de 28 de janeiro: Reorganização administrativa do território das freguesias. Anexo I. *Diário da República*, 1.ª Série, n.º 19, Suplemento, de 28/01/2013.
2. ↑  Instituto Nacional de Estatística (Recenseamentos Gerais da População) -

Kanpo estekak
-------------

* SAL Sendim em Linha
* Festival Intercéltico de Sendim
* Bombeiros Voluntários de Sendim
* Fotografias de Sendim

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2121828
* Commonscat Multimedia: Sendim (Miranda do Douro)

---

* **Lekuak**
* OSM: 5718290
* LAU: PT040614

 |

* Wd Datuak: Q2121828
* Commonscat Multimedia: Sendim (Miranda do Douro)
**Algoritmo irenskorrak** hobereneratze-ebazkizun batean, hainbat alditan ebaztekoa dena, aldi bakoitzean optimora gehien hurbiltzen duen aukera edo soluzioa hartzen duen algoritmo bat da, ebazkizunaren erabateko soluzio hoberen edo optimora eramango duelakoan. Algoritmo irenskorraren abantaila bere soluzioa eratzeko duen sinpletasuna da, baina batzuetan soluzio hori benetako optimoa edo soluzio hoberena ez dela du eragozpen.

Algoritmo irenskorrak batzuetan soluzio hoberenera eramaten ez duela erakusteko adibide gisa azaltzen da ondorengoa: 6 diru unitateko ordainketa bat egin behar denean, eskura dauden txanponak 1, 3 eta 4 unitatekoak izanik, ordainketa ahalik eta txanpon kopuru txikienarekin egiteko 3 unitateko 2 txanpon erabili behar dira. Algoritmo irenskorrak berriz 4 unitateko txanpon batekin hasiko luke ordainketa, lehenengo aldian ahalik eta gehien ordaintzeko eta ondoren unitate bateko 2 txanpon beharko lituzke, guztira 3 txanpon erabiliz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504353
* Commonscat Multimedia: Greedy algorithms

---

 |

* Wd Datuak: Q504353
* Commonscat Multimedia: Greedy algorithms
Monasterioaren beste ikuspegia.
**San Antonio monasterioa** (frantsesez: *Monastère Saint-Antoine*) Guadalupe eskualdean (Kariben) dagoen Basse-Terre herrian dagoen eraikina da. 1897an sortutako egoitza zen, gaur monumentua bezala babestuta.

Historia
--------

1897an sortua, Guadalupeko Andra Mariaren katedralaren aurrez aurre dago. Egoitza Clemente Soulé apezpikuaren eskaera baten ondorioz eraiki zen. Asmoa karitatezko egoitza sortzea zen. Hiriko ospitaleek ezin zuten gaixo guztiak artatu, batez ere pertsona txiroak. Ondoren, 1985 arte, txiroentzako erretirodunen etxea bezala funtzionatu zuen. Egun Bizente Paulen Karitatearen Alaben kongregazioaren esku dago. Uhartearen klimatologia zela eta, eraikina oso kaltetua zegoen. 2007ko maiatzaren 4tik eraikin babestua da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20669809
* Commonscat Multimedia: Monastère Saint-Antoine de Basse-Terre

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA97100022

 |

* Wd Datuak: Q20669809
* Commonscat Multimedia: Monastère Saint-Antoine de Basse-Terre
Solanina saponinaren egitura kimkoa.
**Saponinak** esteroide edo triterpenoidezko glukosidoak dira, honela, xaboiaren antzeko bere propietateengatik deituak: molekula bakoitza lipidoetan disolba daitekeen elementu batez (esteroidea edo triterpenoidea) eta uretan disolba daitekeen elementu batez (azukrea) osatuta dago, eta bits bat osatzen dute uretan astinduak direnean.

Saponinak toxikoak dira. Uste denez, bere toxikotasuna esterolekin konplexuak osatzeko duten ahalmenagatik datorkie: Saponinak liseri sisteman esterolak asimilatzeko orduan oztopo izan daitezke, edo zeluletako mintzak apur ditzakete odol korrontera xurgatuak izan ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207653
* Commonscat Multimedia: Saponins

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124812059 (data)
* GND: 4179101-0
* LCCN: sh85117452
* NKC: ph685268
* AAT: 300012958
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012503
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 8047-15-2
* ChEBI: 26605
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 8047-15-2

 |

* Wd Datuak: Q207653
* Commonscat Multimedia: Saponins
*Artikulu hau ataza-anitzeko edo hari-anitzeko sistema eragileetako prozesuen "fork" edo "semeei" buruz da.*
Ordenagailu terminologian ordenagailu prozesu batek bere buruaren kopia bat egiteari esaten zaio **fork**, non honek ondoren prozesu originalaren edo aita prozesuaren seme prozesu bezala funtzionatzen duen. Normalean, hari-anitzeko ingurune batean fork bat egitean exekuzio hari bat bikoiztu egin dela izaten da.

Unix eta Unix-moduko sistema eragileetan, prozesu aita eta prozesu semea fork() sistema deialdiaren erantzunaren arabera hautatzen dira. Seme prozesuan, fork()-en erantzuna 0 da, eta prozesu aitaren kasuan sortu berri den prozesuaren PIDa.

Fork-i deitzearekin bat, semearentzat helbide espazio ezberdin bat egongo da. Seme prozesuak aita prozesuaren segmentuen kopia zehatz bat izango du. Prozesu semeak eta aitak batak bestearekiko guztiz independente funtzionatu dezakete.

Adibidea
--------

Hemen C programazio lengoaia idatzitako kode bat. "Seme prozesua"n eta "Aita prozesua"n sekzioak batera exekutatuko dira

```
   int pid;

   pid = fork();

   if(pid == 0)
   {
      /* Seme prozesua:
       * fork()-ek 0 itzultzean
       * seme prozesuan gaude.
       * Orain 10 arte zenbatu, batetik bestera segundoa itxaronez.
       */
      int j;
      for(j=0; j < 10; j++)
      {
         printf("Semea: %d\n", j);
         sleep(1);
      }
      _exit(0); /* Ohartu ez dugula exit() erabiltzen */
   }
   else if(pid > 0)
   { 
      /* Aita prozesua:
       * Bestela aita prozesuan gaude.
       * Berriz 10 arte zenbatu.
       */
      int i;
      for(i=0; i < 10; i++)
      {
         printf("Aita: %d\n", i);
         sleep(1);
      }
   }
   else
   {   
      /* Errore kontrola. */
      fprintf(stderr, "Ezin izan da fork egin");
      exit(1);
   }

```

Kode honek honakoa erakutsiko du:

```
 aita: 0
 semea: 0
 semea: 1
 aita: 1
 aita: 2
 semea: 2
 semea: 3
 aita: 3
 aita: 4
 semea: 4
 semea: 5
 aita: 5
 aita: 6
 semea: 6
 semea: 7
 aita: 7
 aita: 8
 semea: 8
 semea: 9
 aita: 9

```

Irteera ordena kernelak ezartzen du.

Ikus, gainera
-------------

* Seme prozesu
* Aita prozesu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14675

 |

* Wd Datuak: Q14675
***San Mixel Garikoitz*** pastorala Junes Casenaveek idatzitako lana da, 1994ko uztailaren 24an Donaixti-Ibarren, Nafarroa Beherean, lehen aldiz taularatuta. Santu protagonista Ibarren jaio zen. Lan honek berriro ere gai erlijioso bat erabili zuen argumentu nagusi bezala. Pastoral hau Zuberoatik kanpo estreinatu zen lehenengoa izan zen.

Argumentua
----------

Pastoralak San Mixel Garikoitz santuaren biografian oinarrituta dago. San Mixel Garikoitz (Ibarre, 1797-L'Estela-Bètharram, 1863) Kanboko apaiza eta euskal santua izan zen. "Societas Sacratissimi Cordis Jesu Betharram" (euskaraz: *Betharramgo Jesusen Bihotzeko Apaizen Elkartea* edo ezagunago *Baionako Apaizak*) ordena sortu zuen. Laborarien familia batean jaioa, 1823ko abenduaren 20an Baionan apaiz ordenatu zuten. Bere lehen misioa Kanboko elizan egin bazuen ere, hiru urte geroago Bètharramgo seminariora bidalia izan zen, non zuzendaria izan zen. Seminarioa Baionara eraman zuten eta Garikoitzek Bètharramen bere ordena sortu zuen bost apaizekin batera. Ordenak misioei eta hezkuntzari ekin zien: Gaskonia, Ipar Euskal Herria eta Bearnoanmzeharisiolariak bidali zituen; eta Maulen, Orthezen, Oloroe-Donamarian eta L'Estela-Bètharramen (azken hirurak Bearnon, Okzitania) zenbait eskola eraiki zituen. Aita Garikoitz 1923ko martxoaren 15 dohatsu bihurtu zen eta 1947ko uztailaren 6an Pio XI.ak aldarera goratu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Pastoralak hogeita bat jelkaldi ditu. Lehenengo antzezpena 1994ko uztailaren 24an Donaixti-Ibarren egin zen eta bigarrena abuztuaren 4an. Errejenta Jean-Pierra Recalt-Altabe izan zen eta kantuen arduraduna Pier Paul Berzaitz. Aintzin-solasa Jean Iribarne koronelak sinatu zuen.

Bibliografia
------------

* *San Mixel Garikoitz pastorala*, Arizmendi irarkola, Donibane Garazi, 1994.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Jean Iribarne koronela, "Aintzin solas"ean.

Ikus gainera
------------

* Pastoral
* Junes Casenave

Kanpo estekak
-------------

* Aingeruen atala Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85966970

 |

* Wd Datuak: Q85966970
Shabitkoren estela. New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra
**Djedkaura Shabitko**, **Shabitko** edo **Shebikos**, Egiptoko XXV. dinastiako hirugarren faraoia izan zen, eta K.a. 707 edo K.a. 706tik K.a. 690 arte gobernatu zuen.

Manetonek, **Sebikhos** deitu zuen, eta 14 urteko erregealdia eman zion (Sexto Julio Afrikano, Sinzeloren arabera). Eusebio Zesareakoak, **Sebikhos** edo **Sebitkos** deitu zuen (bertsio armeniarra) 12 urteko erregealdia emanez.

Piankhiren semea eta Shabakoren iloba eta oinordekoa zen.

Shabakoren erregealdian, Asiriarekin, adoste eta elkarlaguntza politika bat jarraitu zen, asiriarrak baretu zituena, Egipto erasotzeari uko eginez. Shabitkok, politika ezberdin bat erabili zuen: erresistentzia.

*Kawako ezutarria*k, Shabitkok, bere "anaiei", baita Taharqori ere, Nubiatik Tebasera joateko kontsultatzen dituela kontatzen du. Beste estela batek, asiriarrek Jerusalem eraso zutenean, Kusheko erregea, Asiriako errege zen Senaqueriben aurka joan zela erregistratzen du. Shabitko, Senaqueriben aurkako erresistentziara bildu zen, eta Palestinara armada bat bidali zen, Shabitkoren anaia zen Taharqok zuzendutako armada.

Shabitko K.a. 690ean hil zen, eta, Kawako zutarriak adierazten duen bezala, bere oinordekoa, bere anaia Taharqo izan zen.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Kaperak Karnaken (Arnold)
* Menfisen aurkitutako errege izena daramaten blokeak (Arnold)
* Kareharrizko ontzi baten zatia (Petrie Museoa)
* Zenbait estela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434547
* Commonscat Multimedia: Shebitku

---

 |

* Wd Datuak: Q434547
* Commonscat Multimedia: Shebitku

  

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shabako** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXV. dinastia | Ondorengoa**Taharqo** |