**Frantziako Tourra** (frantsesez eta ofizialki: *Le Tour de France*, tuʁ də fʁɑ̃s ahoskatua) munduko txirrindularitza lasterketa garrantzitsuena edo garrantzitsuenetako bat da. **Itzuli Handien** sailaren barnean dago eta hiru aste osoz Frantziako hiri eta herriak zeharkatzen ditu, uztailean. Lehen ekitaldia 1903. urtean ospatu zen, eta harrezkeroztik urtero ospatu da Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerra gertatu zirenean izan ezik.
**Frantziako Tourra** urtero-urtero kirol ospakizun arrakastatsuena da mundu osoan, ikusle kopuruari bagagozkio. Jakina, urteko lasterketa garrantzitsuenean parte hartzeko, munduko talderik onenak hautesten dituzte bakarrik.

Historia
--------

**Frantziako Tourra** *L'Auto* egunkariak (Gaur egun *L'Equipe*) sortu zuen, 1903. urtean, Paris-Brest-Paris eta Bordele-Paris lasterketei lehia egiteko asmotan. *L'Auto* egunkariak 1903ko Urtarrilean aurkeztu zuen lasterketa, eta hala, **Frantziako Tourraren** promozioari esker 25.000 egunkari saltzetik 65.000 saltzera igaro zen, 1908. urterako salmentak 250.000koak ziren eta 1923an 500.000ra iritsi ziren. Saldutako egunkarien errekorra 1933 urtean lortu zen, 854.000 alerekin. Gaur egun, **Frantziako Tourra** Amaury Sport Organisation(ASO)k antolatzen du eta antolatzaile talde haren jabea *L'Equipe* egunkaria da.

Tourra etapa lasterketa da eta egunero etapa bat jokatu ohi da. Txirrindulari guztiek lortutako denboren arabera egiten den sailkapenak **Sailkapen Nagusia** izena hartzen du. Lasterkari bakoitzak etapok amaitzeko behar izan duen denbora kontutan hartzen da sailkapen nagusia eratzeko.
Beraz, Tourreko irabazlea sailkapen nagusiko lehenbizikoa izango da, hau da, etapa guztiak amaitzeko denbora gutxien eman duen txirrindularia. Hortaz, baliteke sailkapen nagusian garaile ateratzea etapa bakar bat bera ere irabazi gabe, hala egin zuen Greg Lemondek 1990. urtean, esate baterako. Tourreko etapa bat irabaztea edozein txirrindulariren lorpen handietako bat bezala jotzen da, norberaren sailkapen nagusiko postua kontutan hartu gabe. Nahiz eta lehen Tourreko etapa kopuruak desberdinak izan ziren, gaur egun Tourra 20 etaparen buruan jokatzen da, guztira 3.000 eta 4.000 kilometro arteko ibilbidea korrituta. Sailkapen nagusiaz gain, badaude beste hainbat sariketa Tourraren beraren barruan, eta lehiaketa haietako aurreneko lasterkariek kolore desberdinak dituzten Maillotak janzten dituzte.

Tourra gaur egun taldeka (berauek babesleek finantzatuta) korritzen da, baina lehenago banaka korritzen zuten eta ez zegoen talde-taktikarik gaur egun bezala. 50 eta 60ko hamarkadetan ere taldeka korritzen zen, baina taldeok herrialdeen arabera osatzen ziren.

Tourreko etapa gehienak Frantzian izaten dira, baina badira Frantziatik kanpo jokatzen diren batzuk ere, Espainian, Italian, Belgikan, Herbehereetan, Erresuma Batuan... Tourrak bi atseden egun dauzka, eta normalean bidaia luzeak egiteko erabiltzen dira, trenez edo hegazkinez.

Azken urteotan, aurreneko etapa 5–15 km-ko banakako erlojupekoa izan ohi da, eta sarrerako etapa izena hartzen du. Tourraren amaiera, ostera, Parisko Eliseo Zelaien hiribidean izaten da beti. Tourreko hiru asteetan, etapa menditsuak, banakako erlojupekoak, eta taldekako erlojupekoak jokatzen dira. Beste etapa guztiak lauak edo ez hain menditsuak izaten dira, horrela, sprinter deritzen txirrindulariek etapak irabazteko aukera izaten dute. Hala ere, sailkapen nagusiko irabazleak halabeharrez oso ondo moldatu beharko da, bai mendian gora bai erlojupean.

Tourreko ibilbidea urtez urte aldatu ohi dute, urte batean erlojuaren orratzen norabidean egiten da eta hurrengoan alderantziz; hala, urte batean Alpeak lehenengo igarotzen dira eta hurrengoan Pirinioak. Alpeetako eta Pirinioetako mendi asko ia urtero-urtero agertzen dira ibilbidean, eta gogorrenak Hors Categorie izena hartzen dute (Kategoriaz Kanpo), Col du Tourmalet, Mont Ventoux, Col du Galibier, Alpe d'Huez-ek... esate baterako, *Hors Categorie* izena hartzen dute.

1984 urteaz geroztik emakumeentzako tourra ere korritu izan da, Le Grande Boucle Feminin izenarekin ezaguna, nahiz eta, Emakumeen Italiako Giroa garrantzitsuagoa izan.

Tourreko zuzendariak
--------------------

* 1903-1939 Henri Desgrange
* 1947-1961 Jacques Goddet
* 1962-1986 Jacques Goddet eta Felix Levitan
* 1987-1988 Jean-François Naquet-Radiguet
* 1988-1989 Jean-Pierre Courcol
* 1989-2005 Jean-Marie Leblanc
* 2005etik aurrera Christian Prudhomme

Maillotak
---------

Maillot Horia.
Sailkapen bakoitzeko aurrenekoak kolore desberdineko maillota janzten du, beste txirrindulari guztietatik nabarmentzeko.

### Gaur egungo maillotak

Yellow jersey Maillot Horia, sailkapen nagusiko lehendabizikoak janzten du. Hortaz, ordurarte jokatu diren etapak amaitzeko denbora gutxien eman duen txirrindulariak jantziko du eta dauden maillotetan garrantzitsuena da. Azken egunean maillot hau daramana Tourreko irabazlea da. Maillot Horia 1919. urtean hasi zen erabiltzen, antolatzaileek **liderra** nabarmentzea nahi zuten, eta *L'Auto* egunkariaren orriak horiak zirenez kolore hau aukeratu zen maillotarentzat.

Green jersey Maillot Berdea, sprint sailkapeneko lehendabizikoak janzten du. Sailkapen honetarako puntuak, korredoreak etapako helmugara iritsi diren arabera lortzen dira, hala, etapako garaileak bigarrenak baino puntu gehiago eskuratuko ditu eta hala, hurrenez hurren, eskuragai dauden puntu guztiak ahitu arte. Erik Zabel txirrindulari alemaniarrak du errekorra sei maillot berde jarraian irabazita, 96tik 2001era.

Polkadot Jersey Puntu gorridun Maillota, mendietako erregeak janzten du. Sailkapen honetarako puntuak mendateak zeharkatzen direnean eskuratzen dira. Zenbat eta mendi latzagoak orduan eta puntu gehiago jasotzen dituzte txirrindulariek. Tourra **puntu gorridun maillotarekin** amaitzen duen txirrindulariari **mendiko erregea** esaten zaio. Maillot hau 1975. urtean sortu zen. Richard Virenquek du errekorra, zazpi mendiko errege titulurekin.

White jersey Maillot Txuria, sailkapen nagusiko lehendabiziko gazteak janzten du, hau da, 25 urtetik beherako aurrenekoak.

### Maillotak Tourretik kanpo

Tourreko Mailloten koloreak beste hainbat lasterketetan ere erabili ohi dira eta haien zeregina Tourrekoen berdina da.
Esate baterako Britainiako itzuliak, Horia, Berdea eta Puntu Gorriduna erabiltzen ditu sailkapenetako liderrak nabarmentzeko.
Italiako Giroak Maillot kolore desberdinak erabiltzen ditu, baita Espainiako itzuliak ere, baina beste neurri batean. Adibidez, Giroan, mendiko erregeak maillot orlegia janzten du eta sailkapen nagusikoak Maillot edo "Maglia" arrosa.

Etapa motak
-----------

### Etapa ohikoak

Etapa "ohiko" batean, txirrindulari guztiak batera ateratzen dira. Lehenengo kilometroak antolatzaileek neutralizatzen dituzte, 2–5 km bitartean, eta hasiera ofiziala Tourreko Zuzendariak seinalatzen du bandera txuri bat erakutsiz. Tourreko lehenengo asteko etapa ohikoetan, sprint ikusgarrietan amaitzeko aukera paregabea suertatzen da, etapa hauek nahiko lauak izan ohi direlako.

Beste etapa ohiko batzuk, ordea, zeharo menditsuak dira. Etapa hauek aldaketa handienak eragin ohi dituzte sailkapen nagusian eta ikusle gehien erakartzen dituztenak dira, bai ikusgarrienak suertatzen direlako eta baita uda minean korritzen direlako ere. Hortaz, jende asko eta asko oporretan dago, eta eguraldia lagun izan ohi da.

### Banakako Erlojupekoak

Banakako erlojupeko batean, txirrindulari guztiak bakarka aritzen dira Irterak minutu oro gertatzen dira. Sailkapen nagusiko lehenengo hamarrak, ordea, bi minutuko tartean ateratzen dira irteeratik, balizko trikimailuak saihestearren.

Irteera ordena sailkapen orokorraren alderantzizkoa da, beraz, liderra izango da azkenengoa abiatzen erlojupekoetan. Normalean 3-4 erlojupeko izaten dira Tour osoan, bata prologoa, bestea taldekako erlojupekoa eta azken biak bakarkakoak.

### Taldekako Erlojupekoak

Sarritan, Tourreko lehenengo astean taldekako erlojupeko bat izaten da. Talde ahulenek denbora gehiegirik ez galtzeko, denbora galerak limitatuta daude, horrela. Helmugaratzen azkena den taldeak gehienez 3 minutu besterik ezin ditu galdu lehenego postua erdietsi duenarekin alderatuta, beheko taulak erakusten duen moduan.

Taldekako erlojupekoak| Postua | Denbora | Postua | Denbora |
| --- | --- | --- | --- |
| 2. | 20″ | 12. | 2′ 00″ |
| 3. | 30″ | 13. | 2′ 10″ |
| 4. | 40″ | 14. | 2′ 20″ |
| 5. | 50″ | 15. | 2′ 30″ |
| 6. | 1′ | 16. | 2′ 35″ |
| 7. | 1′ 10″ | 17. | 2′ 40″ |
| 8. | 1′ 20″ | 18. | 2′ 45″ |
| 9. | 1′ 30″ | 19. | 2′ 50″ |
| 10. | 1′ 40″ | 20. | 2′ 55″ |
| 11. | 1′ 50″ | 21. | 3′ 00″ |

Taldekako erlojupekoetan ahalik eta denbora gutxien galtzea oso garrantzitsua da, beraz taldeak ahalik eta txirrindulari onenak eramango ditu tourrera eta hauek % 100a eman beharko dute taldeko gizon garrantzitsuak denbora gal ez dezan.

Etapa famatuak
--------------

1975. urteaz geroztik Tourreko azken etapa beti Eliseo Zelaien hiribidean bukatzen da, Parisen. Txirrindulariek hainbat itzuli ematen dizkiote zirkuituari. Ibilbideko bi aldeak jendez gainezka daude beti, guztiak txirrindulariak animatzen, batez ere irabazlea, jakina.
Nahiz eta txirrindularientzat bertan korritzea erosoa ez den, etapa laua da eta sprintean heldu ohi dira, sprinterren taldeek gogor ekiten dute hala izan dadin.

Alpe d'Huezen ere etapa anitz amaitzen dira Frantziako Tourrean, Alpeetako igoerarik gogorrenetako bat baita, Bourg d'Oissansetik Huez-era. 2004. urtean erlojupeko banakako igoera egin zen bertan eta Lance Armstrong izan zen garailea. Beste mendi batzuetatik ere askotan pasa izan da Tourra, Mont Ventoux, Col du Galibier, Col de la Madeleine... esate baterako.

Etapa bakoitzeko hasiera ere oso garrantzitsua izan ohi da, eta Frantziako eta Frantziatik kanpoko hainbat hiri lehiatzen dira Tourreko etapa baten abiagunea beren mugetatik abia dadin. Tourraren lehendabiziko etapak ere berebiziko garrantzia dauka, eta, esaterako, Tourra azken urteetan, Erresuma Batuan, Belgikan, Euskal Herrian... hasi izan da.

2004ko Frantziako Tourreko azken etaparen irudia, Elisear Zelaietan.

Palmaresa
---------

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Hirugarrena |
| --- | --- | --- | --- |
| 1903 | FRA Maurice Garin | FRA Lucien Pothier | FRA Fernand Augereau |
| 1904 | FRA Henri Cornet | FRA Jean-Baptiste Dortignacq | BEL Aloïs Catteau |
| 1905 | FRA Louis Trousselier | FRA Hippolyte Aucouturier | FRA Jean-Baptiste Dortignacq |
| 1906 | FRA René Pottier | FRA Georges Passerieu | FRA Louis Trousselier |
| 1907 | FRA Lucien Petit-Breton | FRA Gustave Garrigou | FRA Émile Georget |
| 1908 | FRA Lucien Petit-Breton | LUX François Faber | FRA Georges Passerieu |
| 1909 | LUX François Faber | FRA Gustave Garrigou | FRA Jean Alavoine |
| 1910 | FRA Octave Lapize | LUX François Faber | FRA Gustave Garrigou |
| 1911 | FRA Gustave Garrigou | FRA Paul Duboc | FRA Émile Georget |
| 1912 | BEL Odile Defraye | FRA Eugène Christophe | FRA Gustave Garrigou |
| 1913 | BEL Philippe Thys | FRA Gustave Garrigou | BEL Marcel Buysse |
| 1914 | BEL Philippe Thys | FRA Henri Pélissier | FRA Jean Alavoine |
| 1915-1918 *Lehen Mundu Gerra zela eta, ez zuten egin* |
| 1919 | BEL Firmin Lambot | FRA Jean Alavoine | FRA Eugène Christophe |
| 1920 | BEL Philippe Thys | BEL Hector Heusghem | BEL Firmin Lambot |
| 1921 | BEL Léon Scieur | BEL Hector Heusghem | FRA Honoré Barthélémy |
| 1922 | BEL Firmin Lambot | FRA Jean Alavoine | BEL Félix Sellier |
| 1923 | FRA Henri Pélissier | ITA Ottavio Bottecchia | FRA Romain Bellenger |
| 1924 | ITA Ottavio Bottecchia | LUX Nicolas Frantz | BEL Lucien Buysse |
| 1925 | ITA Ottavio Bottecchia | BEL Lucien Buysse | ITA Bartolomeo Aimo |
| 1926 | BEL Lucien Buysse | LUX Nicolas Frantz | ITA Bartolomeo Aimo |
| 1927 | LUX Nicolas Frantz | BEL Maurice De Waele | BEL Julien Vervaecke |
| 1928 | LUX Nicolas Frantz | FRA André Leducq | BEL Maurice De Waele |
| 1929 | BEL Maurice De Waele | ITA Giuseppe Pancera | BEL Jef Demuysere |
| 1930 | FRA André Leducq | ITA Learco Guerra | FRA Antonin Magne |
| 1931 | FRA Antonin Magne | BEL Jef Demuysere | ITA Antonio Pesenti |
| 1932 | FRA André Leducq | GER Kurt Stöpel | ITA Francesco Camusso |
| 1933 | FRA Georges Speicher | ITA Learco Guerra | ITA Giuseppe Martano |
| 1934 | FRA Antonin Magne | ITA Giuseppe Martano | EU Roger Lapébie |
| 1935 | BEL Romain Maes | ITA Ambrogio Morelli | BEL Félicien Vervaecke |
| 1936 | BEL Sylvère Maes | FRA Antonin Magne | BEL Félicien Vervaecke |
| 1937 | EU Roger Lapébie | ITA Mario Vicini | SUI Leo Amberg |
| 1938 | ITA Gino Bartali | BEL Félicien Vervaecke | FRA Victor Cosson |
| 1939 | BEL Sylvère Maes | FRA René Vietto | BEL Lucien Vlaemynck |
| 1940-1946 *Bigarren Mundu Gerra zela eta, ez zuten egin* |
| 1947 | FRA Jean Robic | FRA Édouard Fachleitner | ITA Pierre Brambilla |
| 1948 | ITA Gino Bartali | BEL Briek Schotte | FRA Guy Lapébie |
| 1949 | ITA Fausto Coppi | ITA Gino Bartali | FRA Jacques Marinelli |
| 1950 | SUI Ferdinand Kübler | BEL Stan Ockers | FRA Louison Bobet |
| 1951 | SUI Hugo Koblet | FRA Raphaël Géminiani | FRA Lucien Lazaridès |
| 1952 | ITA Fausto Coppi | BEL Stan Ockers | ESP Bernardo Ruiz |
| 1953 | FRA Louison Bobet | FRA Jean Malléjac | ITA Giancarlo Astrua |
| 1954 | FRA Louison Bobet | SUI Ferdinand Kübler | SUI Fritz Schär |
| 1955 | FRA Louison Bobet | BEL Jean Brankart | LUX Charly Gaul |
| 1956 | FRA Roger Walkowiak | FRA Gilbert Bauvin | BEL Jan Adriaensens |
| 1957 | FRA Jacques Anquetil | BEL Marcel Janssens | AUT Adolf Christian |
| 1958 | LUX Charly Gaul | ITA Vito Favero | FRA Raphaël Géminiani |
| 1959 | ESP Federico Martín Bahamontes | FRA Henri Anglade | FRA Jacques Anquetil |
| 1960 | ITA Gastone Nencini | ITA Graziano Battistini | BEL Jan Adriaensens |
| 1961 | FRA Jacques Anquetil | ITA Guido Carlesi | LUX Charly Gaul |
| 1962 | FRA Jacques Anquetil | BEL Jef Planckaert | FRA Raymond Poulidor |
| 1963 | FRA Jacques Anquetil | ESP Federico Martín Bahamontes | ESP José Pérez-Francés |
| 1964 | FRA Jacques Anquetil | FRA Raymond Poulidor | ESP Federico Martín Bahamontes |
| 1965 | ITA Felice Gimondi | FRA Raymond Poulidor | ITA Gianni Motta |
| 1966 | FRA Lucien Aimar | NED Jan Janssen | FRA Raymond Poulidor |
| 1967 | FRA Roger Pingeon | ESP Julio Jiménez | ITA Franco Balmamion |
| 1968 | NED Jan Janssen | BEL Herman Van Springel | BEL Ferdinand Bracke |
| 1969 | BEL Eddy Merckx | FRA Roger Pingeon | FRA Raymond Poulidor |
| 1970 | BEL Eddy Merckx | NED Joop Zoetemelk | SWE Gösta Pettersson |
| 1971 | BEL Eddy Merckx | NED Joop Zoetemelk | BEL Lucien Van Impe |
| 1972 | BEL Eddy Merckx | ITA Felice Gimondi | FRA Raymond Poulidor |
| 1973 | ESP Luis Ocaña | FRA Bernard Thévenet | ESP José Manuel Fuente |
| 1974 | BEL Eddy Merckx | FRA Raymond Poulidor | ESP Vicente López Carril |
| 1975 | FRA Bernard Thévenet | BEL Eddy Merckx | BEL Lucien Van Impe |
| 1976 | BEL Lucien Van Impe | NED Joop Zoetemelk | FRA Raymond Poulidor |
| 1977 | FRA Bernard Thévenet | NED Hennie Kuiper | BEL Lucien Van Impe |
| 1978 | FRA Bernard Hinault | NED Joop Zoetemelk | POR Joaquim Agostinho |
| 1979 | FRA Bernard Hinault | NED Joop Zoetemelk | POR Joaquim Agostinho |
| 1980 | NED Joop Zoetemelk | NED Hennie Kuiper | FRA Raymond Martin |
| 1981 | FRA Bernard Hinault | BEL Lucien Van Impe | FRA Robert Alban |
| 1982 | FRA Bernard Hinault | NED Joop Zoetemelk | NED Johan van der Velde |
| 1983 | FRA Laurent Fignon | ESP Ángel Arroyo | NED Peter Winnen |
| 1984 | FRA Laurent Fignon | FRA Bernard Hinault | USA Greg LeMond |
| 1985 | FRA Bernard Hinault | USA Greg LeMond | IRL Stephen Roche |
| 1986 | USA Greg LeMond | FRA Bernard Hinault | SUI Urs Zimmermann |
| 1987 | IRL Stephen Roche | ESP Pedro Delgado | FRA Jean-François Bernard |
| 1988 | ESP Pedro Delgado | NED Steven Rooks | COL Fabio Parra |
| 1989 | USA Greg LeMond | FRA Laurent Fignon | ESP Pedro Delgado |
| 1990 | USA Greg LeMond | ITA Claudio Chiappucci | NED Erik Breukink |
| 1991 | EU Miguel Indurain | ITA Gianni Bugno | ITA Claudio Chiappucci |
| 1992 | EU Miguel Indurain | ITA Claudio Chiappucci | ITA Gianni Bugno |
| 1993 | EU Miguel Indurain | SUI Tony Rominger | POL Zenon Jaskuła |
| 1994 | EU Miguel Indurain | LAT Piotr Ugrumov | ITA Marco Pantani |
| 1995 | EU Miguel Indurain | SUI Alex Zülle | DEN Bjarne Riis |
| 1996 | DEN Bjarne Riis | GER Jan Ullrich | FRA Richard Virenque |
| 1997 | GER Jan Ullrich | FRA Richard Virenque | ITA Marco Pantani |
| 1998 | ITA Marco Pantani | GER Jan Ullrich | USA Bobby Julich |
| 1999 | not attributed | SUI Alex Zülle | ESP Fernando Escartín |
| 2000 | not attributed | GER Jan Ullrich | EU Joseba Beloki |
| 2001 | not attributed | GER Jan Ullrich | EU Joseba Beloki |
| 2002 | not attributed | EU Joseba Beloki | LTU Raimondas Rumšas |
| 2003 | not attributed | GER Jan Ullrich | KAZ Alekszandr Vinokurov |
| 2004 | not attributed | GER Andreas Klöden | ITA Ivan Basso |
| 2005 | not attributed | ITA Ivan Basso | not attributed |
| 2006 | ESP Óscar Pereiro | GER Andreas Klöden | ESP Carlos Sastre |
| 2007 | ESP Alberto Contador | AUS Cadel Evans | not attributed |
| 2008 | ESP Carlos Sastre | AUS Cadel Evans | RUS Denis Menxov |
| 2009 | ESP Alberto Contador | LUX Andy Schleck | GBR Bradley Wiggins |
| 2010 | LUX Andy Schleck | ESP Samuel Sánchez | BEL Jurgen van den Broeck |
| 2011 | AUS Cadel Evans | LUX Andy Schleck | LUX Fränk Schleck |
| 2012 | GBR Bradley Wiggins | GBR Chris Froome | ITA Vincenzo Nibali |
| 2013 | GBR Chris Froome | COL Nairo Quintana | ESP Joaquim Rodríguez |
| 2014 | ITA Vincenzo Nibali | FRA Jean-Christophe Péraud | FRA Thibaut Pinot |
| 2015 | GBR Chris Froome | COL Nairo Quintana | ESP Alejandro Valverde |
| 2016 | GBR Chris Froome | FRA Romain Bardet | COL Nairo Quintana |
| 2017 | GBR Chris Froome | COL Rigoberto Urán | FRA Romain Bardet |
| 2018 | GBR Geraint Thomas | NED Tom Dumoulin | GBR Chris Froome |
| 2019 | COL Egan Bernal | GBR Geraint Thomas | NED Steven Kruijswijk |
| 2020 | SLO Tadej Pogačar | SLO Primož Roglič | AUS Richie Porte |
| 2021 | SLO Tadej Pogačar | DEN Jonas Vingegaard | ECU Richard Carapaz |
| 2022 | DEN Jonas Vingegaard | SLO Tadej Pogačar | GBR Geraint Thomas |
| 2023 | DEN Jonas Vingegaard | SLO Tadej Pogačar | GBR Adam Yates |
| 2024 |  |  |  |
| 2025 |  |  |  |

\* (1999-2005) Lance Armstrong kaleratua dopinagaitik.

Garaipenak
----------

### Txirrindulariak

Lance Armstrong estatubatuarra izan zen Tour gehien irabazitako txirrindularia: zazpi bider jarraian hain zuzen (1999-2005). Azkeneko Tourra irabazi ondoren erretiratu arren, 2009an txirrindularitza profesionalera itzuli zen. Urte horretako Tourrean hirugarren amaitu zuen eta 2010ekoan hogeita hirugarren. Hau izan zen bere azken Tourra, 2011ren hasieran txirrindularitza utzi baitzuen. Haal ere, 2012an dopatu izana onartu zuen eta garaipen guztiak kendu zitzaizkion. Honen ondorioz horrela dago irabazle nagusien sailkapena:

| Txirrindularia | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Frantzia Jacques Anquetil | 5 | 1957, 1961, 1962, 1963, 1964 |
| Belgika Eddy Merckx | 5 | 1969, 1970, 1971, 1972, 1974 |
| Frantzia Bernard Hinault | 5 | 1978, 1979, 1981, 1982, 1985 |
| Euskal Herria Miguel Indurain | 5 | 1991, 1992, 1993, 1994, 1995 |
| Erresuma Batua Chris Froome | 4 | 2013, 2015, 2016, 2017 |
| Belgika Philippe Thys | 3 | 1913, 1914, 1920 |
| Frantzia Louison Bobet | 3 | 1953, 1954, 1955 |
| Ameriketako Estatu Batuak Greg LeMond | 3 | 1986, 1989, 1990 |

### Estatuak

| Txirrindularia | Garaipenak |
| --- | --- |
|  Frantzia | 36 |
|  Belgika | 18 |
|  Espainia | 12 |
|  Italia | 10 |
|  Erresuma Batua | 6 |
|  Luxenburgo | 5 |
|  AEB | 3 |
|  Herbehereak | 2 |
|  Suitza | 2 |
|  Danimarka | 2 |
|  Eslovenia | 2 |
|  Alemania | 1 |
|  Irlandako Errepublika | 1 |
|  Australia | 1 |
|  Kolonbia | 1 |

* EH: 6 garaipen, Miguel Indurainek 5 eta Roger Lapébiek bat.

Gainontzeko sailkapenak
-----------------------

### Mendiko sailkapena

| Txirrindularia | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Frantzia Richard Virenque | 7 | 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2003, 2004 |
| Espainia Federico Bahamontes | 6 | 1954, 1958, 1959, 1962, 1963, 1964 |
| Belgika Lucien Van Impe | 6 | 1971, 1972, 1975, 1977, 1981, 1983 |
| Espainia Julio Jiménez | 3 | 1965, 1966, 1967 |

### Erregulartasunaren saria

| Txirrindularia | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Eslovakia Peter Sagan | 7 | 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019 |
| Frantzia Erik Zabel | 6 | 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001 |
| Irlandako Errepublika Sean Kelly | 4 | 1982, 1983, 1985, 1989 |
| Herbehereak Jan Janssen | 3 | 1964, 1965, 1967 |
| Belgika Eddy Merckx | 3 | 1969, 1971, 1972 |
| Belgika Freddy Maertens | 3 | 1976, 1978, 1981 |
| Uzbekistan Djamolidine Abdoujaparov | 3 | 1991, 1993, 1994 |
| Australia Robbie McEwen | 3 | 2002, 2004, 2006 |

### Taldekako sailkapena

1961 artean selekzio nazionalen arteko lasterketa izan zen. 1962an hasi ziren taldeak. 1967 eta 1968 izan zen salbuespena, bi urte horietan ere selekzioak aritu baitziren.

| Taldea | Garaipenak | Urteak |
| --- | --- | --- |
| Frantzia Mercier (Gan + Miko + Coöp) | 5 | 1972, 1975, 1978, 1980, 1982 |
| Euskal Herria Movistar Team | 5 | 2015, 2016, 2018, 2019, 2020 |
| Euskal Herria KAS | 4 | 1965, 1966, 1974, 1976 |
| Alemania T-Mobile (+Telekom) | 4 | 1997, 2004, 2005, 2006 |
| Danimarka Saxo Bank (+ CSC) | 3 | 2003, 2008, 2013 |

Filmak
------

2003. urtean, *Hell on wheels* filma egin zen Frantziako Tourraren inguruan, Telekom taldearen perspektibatik, Pepe Danquart izan zen filmaren zuzendaria.

*The Tour Baby!* filma Scott Coadyk egin zuen, Tourra bera eta bere inguruari buruz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  (fr) Historique du Tour de France, Année 1903,  letour.fr. Retrieved 2016.eko otsailak 22.
2. ↑  (fr) Historique du Tour de France, Année 1903,  letour.fr. Retrieved 2016.eko martxoak 3.
3. ↑  (en) Lance Armstrong Is Stripped of His 7 Tour de France Titles,  nytimes.com, 2012.eko urriak 22.
4. ↑  (fr) Tour de France 2020 : un jeune vainqueur, Tadej Pogacar, et de vieux doutes,  lemonde.fr, 2020.eko irailak 21.
5. ↑  (fr) Primoz Roglic : « On verra dans l'avenir si je peux encore gagner un Tour »,  lequipe.fr, 2020.eko irailak 20.

Ikus, gainera
-------------

* Italiako Giroa
* Espainiako Vuelta
* UCI ProTour

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Frantziako Tourreko Webgune Ofiziala
* **(Frantsesez)** Frantziako Tourreko arauak (PDF)
* **(Frantsesez)** France2 Telebista kanaleko webgunea Tourrari buruz
* **(Frantsesez)** Frantziako Tourreko historia
* **(Frantsesez)** TourdeFrance.net - Argazkiak, etapak...
* Amets Arzallus: Mende bateko pedalkadak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33881
* Commonscat Multimedia: Tour de France

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 261446890
* GND: 4185776-8
* LCCN: n98020404
* NDL: 00937423
* NKC: pna2005285576
* SUDOC: 035748141
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33881
* Commonscat Multimedia: Tour de France


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Frantziako Tourraren edizioak |  |
| 1903 • 1904 • 1905 • 1906 • 1907 • 1908 • 1909 • 1910 • 1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1919 • 1920 • 1921 • 1922 • 1923 • 1924 • 1925 • 1926 • 1927 • 1928 • 1929 • 1930 • 1931 • 1932 • 1933 • 1934 • 1935 • 1936 • 1937 • 1938 • 1939 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950 • 1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 • 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 • 2023 |