Gamma fagoa, birus baten adibidea.
**Birologia**, birusak ikertzea helburu duen mikrobiologiaren adarra da. Biologiaren adar hau honakoetan datza: birusak dauzkaten zelulen egitura, sailkapena, bilakaera, infekzio mekanismoak eta ustiaketa, ugalketa helburuetarako, infektatutako organismoaren fisiologiarekin duten interakzioa eta immunitatea, eragindako gaixotasunak, isolamendu eta kultibo teknikak, terapia genikoa, eta ikerketa eta garapenaren erabilera. Birologia mikrobiologia eta medikuntzaren azpiarlotzat jotzen da.

Bere ikerketak honakoak barne hartzen ditu:

* Erreplika birala
* Patogeno biralak
* Immunologia birala
* Txerto biralak
* Birusen diagnostiko metodoak
* Kimioterapia birala
* Infekzio biral baten kontrol neurriak
* Birus baten presentzia adierazten duten adierazle klinikoak
* Elementu biral endogenoen jatorria

Birologiaren historia
---------------------

Adolf Mayer, 1875
Dimitri Ivanovski
1599an *Birus* terminoa agertu zen, bere jatorrizko esanahia "Pozoi" izanik.

Baztangaren aurkako lehenbiziko txerto motetako bat duela milaka urte Txinan garatua izan zen. Baztangadun gaixoen hondakinen (ehun eta fluidoak) erabilpenean, osasuntsu zeuden gaixoak immunizatzeko helburuz. 1717an Mary Wortley Montagu bidaiariak Istanbulen praktika hori ikusi eta Erresuma Batuan hedatzen saiatu zen, lortu gabe. 1796an Edward Jennerrek metodo seguruago bat garatu zuen, behien baztangaren hondakinak erabiliz, lehen gaixoaren immunizatze arrakastatsua lortuz, praktika horren erabilpen orokortua ahalbideratuz. Gerora beste hainbat gaixotasun biralentzako txerto arrakastatsuak ere garatu ziren, 1886an Louis Pasteurrek amorruaren aurka garatutakoa barne. Halere, garai hartan, birusen izatea ezezaguna zen.

1892an Dimitri Ivanovskik tabako mosaikoaren gaixotasuna oso kutsakorra zen agente "ikusezin" batek eragina zela frogarazi zuen, bakteriek igaro ezin dezaketen Charmberland iragazki bat igarotzeko gai zena. 1898an Martinus Beijerinckek Ivanovskiren lana errepikatu zuen. Gehigarri bezala, aipatutako "agente igarotzailea" landare batetik bestera iragatea lortu zuen. Bere esperimentuek agente kutsakor hori gaixo berri batean erreplikatzeko gai zela ondorioztatzera ahalbideratu zioten, horrek toxina arrunt bat ez zela adierazten zuen, eta *contagium vivum fluidum* deitu zuen. Galdera zen ea "jariagai bizidun" bat ala oraindik zehaztu gabeko partikula bat zen.

1903an lehenbiziko aldiz birus bidezko transdukzioak minbizia eragin zezakeela proposatu zen. 1908an Bang eta Ellermanek jatorri biraleko iragazketa batek hegazti leuzemia kutsarazi zezakeela frogatu zuten; leuzemia minbiziaren egoera bat zela onartu zen unerarte kontuan hartu ez ziren oharrak. 1911an Peyton Rousek hegazti leuzemiaren kutsadura, tumore solidoa, birus bidez gauzatzen zela frogatu zuen, horri esker "birologia tumoralaren aita" izendapena jaso zuen. Birusak Rousen sarkoma izena jaso zuen, eta erretrobirus bezala sailkatua. Ordutik aurrera, minbiziaren erretrobirus ugari deskribatuak izan dira.

1911an Frederick Twortek bakteriak (bakteriofagoak) infektatzeko gaitasuna duten birusak deskribatu zituen, eta 1917an Félix d'Herellek. Bakteriak *in vitro* kultiboetan erraz erreproduzitu daitezkeenez, horrek birologiaren garrantziaren hazkundea ekarri zuen.

Bisuren *in vitro* kultiboa
---------------------------

1954an Thomas Huckle Wellerri Medikuntzako Nobel Saria eman zitzaion, 1949an poliomielitisaren birusa *in vitro* erreproduzitzeko gaitasuna aurkitzeagatik, birusa laborategietan kopuru handietan kultibatzea ahalbideratuz, honek poliomielitisaren txertoaren garapena ekarri zuen, bai eta beste birus askoren isolatzea eta elgorria, errubeola, parotiditisa bezalako beste birus askoren txertoak ere, baita beste batzuena hobetu ere, amorruarena barne. Era honetan, Thomas Weller barizela-zoster eta zitomegalobirusa bezalako birusak isolatzea lortu zuen lehenbiziko zientzialarietako bat izan zen, bere seme Robertek errubeolaren birusa isolatu zuen. Birologia birusak eta beren osagaiak ikertzeaz arduratzen den biologiaren taxonomiaren adar bat ere bada.

Biologia molekularra eta terapia birala
---------------------------------------

Birusen sailkapena gaixoan eragindako efektuen arabera
------------------------------------------------------

### Harnas traktuaren infekzioen birus eragileak

### Gripea

Sakontzeko, irakurri: «Gripea»
### Hazizurria

Sakontzeko, irakurri: «Hazizurri»
### Elgorria

Sakontzeko, irakurri: «Elgorri»
### Bronkitisa

Sakontzeko, irakurri: «Bronkitis»
### Sinusitisa

Sakontzeko, irakurri: «Sinusitis»
### Laringotrakeobronkitis

Sakontzeko, irakurri: «Croup»

Birusak eragindako gastroenteritis gaixotasunak
-----------------------------------------------

Birusak eragindako examentika gaixotasunak
------------------------------------------

Beste erabilerak
----------------

Nobel Saria jasotako birologoak
-------------------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iwanowski, D. (1892). "Über die
Mosaikkrankheit der Tabakspflanze"
2. ↑  Iwanowski, D. (1903). "Über die Mosaikkrankheit der Tabakspflanze"
3. ↑  Pennazio S (2007)
4. 1 2  Van Epps HL (2005)
5. ↑  Inmunology. Judith A. Owen. Jenni Punt. Sharon A. Stranford. McGraw-Hill, isbn=9786071511263, 985. orr. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7215
* Commonscat Multimedia: Virology

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11939856g (data)
* GND: 4063597-1
* LCCN: sh85143799
* NKC: ph116576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014773

 |

* Wd Datuak: Q7215
* Commonscat Multimedia: Virology


| * i
* e
* a
Biologia |
| --- |
| Biologiarenadarrak | 
* Anatomia
* Antropologia fisikoa
* Astrobiologia
* Biofisika
* Bioestatistika
* Biogeografia
* Bioinformatika
* Biokimika
* Biologia kimikoa
* Biologia kognitiboa
* Biologia konputazionala
* Biologia matematikoa
* Biologia molekularra
* Biologia sintetikoa
* Biologia zelularra
* Biomekanika
* Bioteknologia
* Birologia
* Botanika
* Eboluzioa
* Eboluzioaren biologia
* Egituren biologia
* Ekologia
* Enbriologia
* Epidemiologia
* Epigenetika
* Etologia
* Exobiologia
* Evo-devo
* Farmakologia
* Fikologia
* Fisiologia
* Garapenaren biologia
* Genetika
* Genomika
* Giza biologia
* Histologia
* Immunologia
* Itsas biologia
* Kimika organikoa
* Kontserbazio-biologia
* Kronobiologia
* Limnologia
* Lipidologia
* Mikologia
* Mikrobiologia
* Nanobioteknologia
* Neurozientzia
* Nutrizioa
* Paleontologia
* Parasitologia
* Patologia
* Psikologia
* Ontogenia
* Quantum biologia
* Sistematika
* Sistemen biologia
* Soziobiologia
* Taxonomia
* Toxikologia
* Ugaltze biologia
* Zelulen biologia
* Zelulen mikrobiologia
* Zitologia
* Zoologia

 |  |
| Antolamendubiologikoa | Biosfera >  Ekosistema > Biozenosia > Populazioa > Komunitatea >  Organismoa > Aparatu eta sistemak > Organo > Ehunak > Zelulak > Organulua > Molekula (Makromolekula, Biomolekula) > Atomoa |
| Biologiarenoinarriak | Teoria zelularra  •  Ekologia  •  Energiaren transformazioa  •  Eboluzioa  •  Genetika  •  Homeostasia  •  Taxonomia |
| Biologiarenprintzipioak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Eboluzioa | Moldaera  •  Bizidun zaharrenak  •  Funtzioa  •  Jito genetikoa  •  Gene fluxua  •  Makroeboluzioa  •  Mikroeboluzioa  •  Mutazioa  •  Hautespen naturala  •  Espeziazioa |
| Ekologia | Biodibertsitatea  •  Interakzio biologikoa  •  Komunitateen ekologia  •  Ekosistemen ekologia  •  Habitata  •  Nitxoa  •  Populazioen ekologia  •  Baliabide ekologikoak |
| Biologiamolekularra | Zelulen seinalizazioa  •  Garapen biologia  •  Epigenetika  •  Erregulazio genetikoa  •  Meiosia  •  Mitosia  •  Transkripzio osteko aldaketa |
| Biokimika | Karbohidratoak  •  Entzima  •  Lipidoa  •  Metabolismoa  •  Azido nukleikoa  •  Proteina  •  Fotosintesia |
| Kategoria Kategoria
Atari Ataria |

 |