recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Filomena Valenzuela Goyenechea** (Copiapó, 1848-Iquique, 1924) kantinera txiletarra izan zen Ozeano Bareko Gerran.

Biografia
---------

Familia aberats batekoa izan zen. Kantinera bihurtu nahi izan zuen bere senarra laguntzeko, Ozeano Bareko Gerrako Txileko kanpaina militarrean, Atacama batailoian.

Pisaguari egindako erasoan, Doloresko guduan eta Los Ángelesko guduan hartu zuen parte. Etsaien indarrei eraso egin zien, eta, salbuespen gisa, subteniente-maila eman zioten; Peruko Tacna eta Mirafloreseko guduetan ere parte hartu zuen.

Kantinera gisa, Valenzuela zaurituak sendatzen eta antzerki-aurkezpenekin animatzen aritu zen, *Madrecita* deitzen zioten soldaduen maitasuna handituz.

Gerra amaitzean, Iquiqueko Novedades antzokiko konpainian aritu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Doña Filomena Valenzuela Goyenechea.* .
2. ↑   Txantiloi:Versalita, Francisca.  (4 de julio de 2011). *La importancia de la mujer en la guerra de 1879 a 1884.*  Universidad Católica Silva Henríquez.
3. ↑   Txantiloi:Versalita, Pedro.  (2003). «Filomena Valenzuela: Un libro y una calle iquiqueña» *Revista de Ciencias Sociales* (13): 171-176..
**Lira pontifikala** Aita Santuen Lurraldeko legezko dirua izan zen 1866 eta 1870 urteen artean. 1866ko ekainaren 18an ezarri zen, aurreko ezkutu pontifikalaren trukea honela ezarrita: *5,375 lira* = 1 *ezkutu.* Formalki, bere zatikiak ziren *centesimo* edo ehunekoak (100) eta hogerleko edo *soldo* (pluralez *soldi*) zirenak: 20 *soldi*, lira bat.

Legezko dirua izan zen 1870. urtera arte, non Vatikanoko lira ezarri zen, Italiako lirarekiko 1 = 1 parekidetasuna izan zuen dirua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «pontificio - Elhuyar hiztegiak» *hiztegiak.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
2. ↑   Krause, Chester L..  (1991). *Standard catalog of world coins.*  (1991 ed. [18th ed.]. argitaraldia) Krause Publications ISBN 0-87341-150-1. PMC 23659248. (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2274312
* Commonscat Multimedia: Papal lira

---

 |

* Wd Datuak: Q2274312
* Commonscat Multimedia: Papal lira
**Kalavrytako sarraskia** (grezieraz: Σφαγή των Καλαβρύτων), baita ere **Kalavrytako holokaustoa**, Greziako herri horretan nazi alemnadarrek eragin zuten 1943ko abenduaren 13an. Hilketa zibilen aurka izan zen.

Gertakariak
-----------

Bigarren Mundu Gerran, Alemaniako armadak Unternehmen Kalavryta (Kalavryta Operazioa) izeneko operazioa hasi zuen, Kalavryta inguratzen duen mendialdean Greziako Erresistentziako gerrillariak harrapatzeko asmoz. Operazioan zehar, urrian gerrillak preso hartutako 78 soldadu alemaniar exekutatu zituzten.

Erantzun gisa naziek, Karl von Le Suire jeneralaren aginpean, Kalavryta herrian, erabateko sarraskia egin zuten. Gizonezko guztiak mendira eraman eta tirokatu egin zituzten. Hamahiru gizonek soilik lortu zuten bizirik irtetea. Bitartean, emakume eta haurrak eskolan giltzapetu eta su eman zioten eraikinari. Atea puskatu eta irtetea lortu zuten, ordea. Naziek herria erabat txikitu zuten.

Guztira, 700 zibil inguru hil zituzten alemanek. Hogeita zortzi komunitate — hiriak, herrixkak, monasterioak eta asentamenduak — suntsituak izan ziren. Kalavrytan, 1.000 etxe inguru arpilatu eta erre zituzten, eta alemanek 2.000 animalia baino gehiago harrapatu zituzten.

Gaur egun, sakrifizioaren lekua oroitzapenezko leku gisa mantentzen da, eta gertaerak abendu bakoitzean ospatzen dira. 2000ko apirilaren 18an, Johannes Rau Alemaniako Errepublika Federaleko presidenteak Kalavryta bisitatu zuen, eta bere lotsa eta atsekabea adierazi zuen tragediagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Luzien Etxezaharreta Galtzagorri** (Urkodoi-Hazparne, Lapurdi, 1946ko abenduaren 14a - ) euskal herritar kazetari eta idazle euskalduna da. Maiatz argitaletxearen koordinatzailea da.

Biografia
---------

Fisikan lizentziatu zen Pauen. 1966tik 1972ra zientzia eta matematika irakaslea izan zen. Ikasle denboran *Egia* eta *Ikasle* aldizkarietan idatzi zuen.

1981ean, Euskal Herrira itzuli zen urtean alegia *Maiatz* literatura aldizkariaren sorreran parte hartu zuen eta harrezkero bere koordinatzailea da; urte luzeetan itzelezko lana egin du euskarazko idazleen argitalpenak bultzatzen. Euskal prentsan (Herria, Argia...) artikulu frango eginak ditu; Egunkarian lan egin zuen eta Berrian asteroko *Maratila* zutabea egiten du; Gure Irratian lan egiten du eta bertan *Gure bazterrak* emanaldiaren ardura eramaten du, besteak beste. Angelun bizi da.

2012an Irratiko Argia Saria jaso zuen Luzienek Jakes Casaubonekin batera.

Lanak
-----

### Narrazioa

* *Margarita inter porcos* (1993, *L'Oeil Sauvage*). Elelabur bilduma.
* *Inter porcos. Kronika aberezaleak (2007,* Maiatz*)*
* *Begira (2012, Maiatz )*

### Olerkiak

* *Xalbador azken bidean* (2017, *Maiatz*)

### Itzultzaile

Hainbeste testu euskaratu ditu, batez ere Maiatz aldizkarian argitaratzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zutabeetakoa Berrian.
2. ↑  *Gure bazterrak* irratsaioari buruz Garan.
3. ↑  Banatu dira 2012ko ARGIA SARIAK
4. ↑  Etxezaharretak itzuli duen idazle vietnamdar baten testuak adibide gisa.

Ikus, gainera
-------------

* Maiatz (aldizkaria)
* Maiatz (argitaletxea)

Kanpo estekak
-------------

* Luzien Etxezaharreta literaturaren zubitegian.
* Elkarrizketa Euskonewsen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262749
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121981690
* ISNI: 0000 0000 0497 7522
* Literaturaren Zubitegia: 207
* BNF: 159108700 (data)
* SUDOC: 133482499

 |

* Wd Datuak: Q12262749
**Miramongo anfiteatro** edo **teatroa** Donostiako Miramon parkean dagoen aire irekiko antzoki edo anfiteatro garaikide bat da. Oharrak idazten diren arren bere etimologia zuzenaz (anfiteatro klasikoak biribilak eta bi aldetakoak zirenez hala nola Koliseoa), Donostiako Udalak eta donostiarrek anfiteatro deitzen diote.

Ezaugarriak
-----------

1990eko hamarkadaren amaieran eraiki zen. Miramongo inguruan Donostian, Katxola baserritik gertu. Inguruko urbanizazio lanek malda baten egonkortzea eskatzen zuten, eta porlanezko egitura soila baino gauza sortzaileagoa egitea erabaki zen, harmaila batzuk antzeztoki biribil batzuetara zuzenduta. Harmailek 3.200 lagunentzako egitura dute; harmailek 16 metroko altuera hartzen dute, eta antzeztokiak 20 metroko diametroa du.

Tarteka eman zaio erabilpenik 21. mendearen hasieran, baina oso gutxi, eta azpi-erabilpen horri buruzko galderak zuzendu izan zaizkio Donostiako Udalari. Erabilera eskaserako arrazoien artean, ez duela estalkirik batere, irismena zaila duela (eta irisgarritasuna, oso okerra), eta elektrizitate hornidura ez dela egokia. Hala ere, mantentze askorik ez behar ez duen azpiegitura da, eta Miramongo parkera bisita eginez gero, atsedenleku eta begiraleku atsegin bat da anfiteatroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «El (mal llamado anfi)teatro de Miramon» *Pedradas* (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).
2. ↑    «Basoka musika jaialdia: Miramongo anfiteatroa. Irailak 5» *www.donostiakultura.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El bosque de Miramón. Un espacio natural en Donostia, ideal para ir en familia» *Gabarroia* 2018-01-09 (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «El teatro de Miramon sigue sin encontrar la fórmula» *El Diario Vasco* 2018-11-10 (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105671487
* Commonscat Multimedia: Miramon amphitheatre

---

 |

* Wd Datuak: Q105671487
* Commonscat Multimedia: Miramon amphitheatre
*Artikulu hau futbolariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hierro (argipena)».*
**Fernando Ruiz Hierro** (Vélez-Málaga, Málagako probintzia, 1968ko martxoaren 23 - ), **Fernando Hierro** gisa ezaguna, espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea da. 2018ko ekainaren 13tik aurrera Espainiako futbol selekzio nazionalaren selekzionatzailea da, Julen Lopetegui kaleratu eta gero.

Bere futbolari garaietan Real Madrilekin aritu zen, baita Espainiako futbol selekzioarekin. Bietan izan zen kapitain. Hasiera batean erdilaria izan zen, baina denborarekin defentsan aritu zen, eta postu horretan irabazi zuen ospea. Europako defentsa onenenetako bat izan dela esaten da. Real Madrilen 601 partidu jokatu zituen, eta 127 gol eskuratu. Bost futbol liga, hiru UEFAko Txapeldunen Liga eta bi Kontinente arteko Futbol Kopa eskuratu zituen.

Hamahiru urtez selekzioan aritu zen, 1989 eta 202 artean, eta 1998 eta 2002 artean kapitain izan zen. 89 nazioarteko partidatan jokatu zuen eta 29 gol sartu zituen. Lau Munduko Futbol Txapelketa eta bi Europako Futbol Txapelketan jokatu zuen.

Futbolari karrera eta gero, Espainiako Futbol Federazioan aritu zen lanean, kirol-zuzendari gisa. Ondoren, Málaga Club de Fútbolen aritu zen, 2011tik 2012ra bitarte. Carlo Ancelotti Real Madrileko entrenatzaile zela, bigarren entrenatzaile gisa lan egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «OFICIAL | Fernando Hierro asumirá el cargo de seleccionador nacional durante el Campeonato del Mundo de Rusia» *www.sefutbol.com* (Noiz kontsultatua: 2018-06-13).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fernando Hierro, el mejor defensa español de la historia» *Colgados por el Futbol* 2014-01-22 (Noiz kontsultatua: 2018-06-13).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205499
* Commonscat Multimedia: Fernando Hierro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6064153834760264450003

 |

* Wd Datuak: Q205499
* Commonscat Multimedia: Fernando Hierro
**Kantoien matxinada** altxamendu federalista bat izan zen, zehazkiago kantonalista, Espainiako Lehen Errepublika deklaratu eta gutxira piztu zena, 1873 urteko uztailean Cartagena hiritik hasita.

Cartagenatik azkar hedatu zen Valentzia eta Andaluziara (batez ere, Granada). Espainiako barnealdean ere ezarri ziren kantoiak Salamanca eta Ávilan, eta saioak Extremadurako zenbait herritan: Coria, Hervás eta Plasencia.

Kantonalisten helburua zen, Errepublika ezarririk aukera berriak irekitzen zirenez, estatuaren egitura behetik gora federalki osatzea, oso autonomia handiko **kantoien** bidez. Kantonalismoa federalismoaren interpretazio erradikal bat zen; Espainiako lurraldea 17 estatuko errepublika federal gisa antolatzea proposatzen zuten batzuek.

Pi y Margall errepublika berriko presidentea jarrera kantonalista eta federalistakoa zen neurri batean (kantonalismoaren aitzindari zen Pierre-Joseph Proudhonen lanak gaztelaniara itzuli zituen), baina prozesuaren kontra jarri zen, eta azken batean, bere kargu galera ere eragin zuen matxinadak.

Piren ondorengo Nicolás Salmerónek errepresioaren bidez zapaldu zituen kantoiak. 1873ko uztaila eta iraila bitartean, Pavia eta Martinez Campos jeneralek Andaluzia eta Levanteko erresistentzia kantonalista zapaltzea lortu zuten. Cartagena 1874an errenditu zen, Madril Espainiako hiriburuan Pavia generalak estatu-kolpea eman ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   1912-1995. Woodcock, George,.  (1986). *Anarchism : a history of libertanian ideas and movements.*  (New ed. argitaraldia) Penguin Books ISBN 0140168214. PMC 31315159..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3100354
* Commonscat Multimedia: Revolución cantonal

---

 |

* Wd Datuak: Q3100354
* Commonscat Multimedia: Revolución cantonal
**Pico Turquino** (1.974 m) Kubako mendirik altuena da. Karibeko uharte honetako hego-ekialdean dagoen Sierra Maestra mendilerroan dago.

Ezaugarriak
-----------

Lehenago "Pico Real del Turquino" izenaz ere ezaguna zen. Etimologia baten arabera "turkesa" izenetik letorke.

Kubako mendilerro nagusia den Sierra Maestrako erdialdean dago, kostaldetik oso hurbil; baso eta ibaiz betetako eremua da, bide nagusietatik kanpora izugarri itxia dena. Landare eta fauna aberastasun handiko lurralde babestua da eta Parke nazional bati izena ematen dio. Tontorrean Jilma Madera eskultorearen José Martíren busto bat dago; geroago gerrillari aritu zen Celia Sánchez Manduleyk eta bere aitak ipini zuten 1953an, Martíren jaiotzaren mendeurrenean.

Igoera
------

Bere tontorrera heltzeko bideak bai Santiagoko bai Granmako probintzietatik ateratzen dira; **Turquino** lehenaren barruan dago; bigarrenaren mendirik garaiena La Bayamesa (1.730 m, mendikate berean) da. Hegoaldetik kostaldetik bertatik ateratzea posible da, ia 2.000 metroko desnibelari aurre eginez; horixe da biderik laburrena. Ipar-mendebaldetik bide luzeago baina ez halabeharrez zailago bat dago. Goraino heltzeko bidean gorabehera ugari pasatu behar dira; zenbait tartetan bideak asko ixten dira.

Erregistratutako lehen igoera (eta ez "aurkikuntza", zenbait iturrik aipatzen duten bezala) 1915ekoa da; Regino Verdecia eta Joaquín Rodríguez kubatarrek Erik Leonard Ekman eta Johann August Nystrom zientzialari suediarrak lagundu zituzten tontorra zapaltzeko orduan.

Historikoa
----------

XVI. mendean Gerardus Mercator kartografo flandestarrak egindako mapa batean "Tarquino" izena agertzen da.

1957an Kubako Iraultza aurrera atera zuten gerrillariak mendiaren inguruan ibili ziren. Sierra Maestran 200 bat lagun bildu ziren; 1958an Fulgencio Batista diktadorearen tropek taldea desagertarazteko saiakera egin bazuten ere ez zuten lortu eta harrezkero gerrillariek kontrolpean izan zituzten lurrak handituz joan zen. Tontorra bera pribatua izan zen 1958ko urria arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bi izenak Guije.comen.
2. ↑  *Pico Turquino, la montaña azul o el monte de los turcos*, Kubako Kanpo Harremanetarako Ministerioa.
3. ↑  Batzuetan *Parque Nacional Sierra Maestra* ere deitua.
4. ↑  Bustoa ikusgai.
5. ↑  Ricardo Hernani, Andoni Gorostiaga: *Atlas de los techos de estados e islas del mundo*, Pyrenaica, 2008, Bilbo, 34-35.or.
6. ↑  Cubahora.cu[*Betiko hautsitako esteka*]
7. ↑  Albistea *Juventud rebelde* webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Kubako Iraultza
* Santiago de Cubako probintzia

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Turquino Peakbaggerren.
* **(Gaztelaniaz)** Cmbfradio.cu.
* **(Ingelesez)** SummitPost.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1145743
* Commonscat Multimedia: Pico Turquino

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1145743
* Commonscat Multimedia: Pico Turquino
**Kazungula zubia** (ingelesez: *Kazungula Bridge*) Zambia eta Botswana elkartzen dituen zubi luzea da. Zambiako Kazungula hiriak ematen dio izena eta Zambezi ibaia zeharkatzen du.

Kokapena eta deskribapena
-------------------------

Kazungula zubia lau herrialdek bat egiten duten puntuan kokatzen da. Berez 135 metrotako tartearen erruz ez da planetako muga lautar bakarra, izan ere Botswanak eta Zambiak tarte horretan bat egiten baitute, eta alboetan Namibia eta Zimbabwe aurkitzen dira. Zubiak kurbadura nabarmena du Zimbabweren eta Namibiaren mugak ez zeharkatzeko eraiki zuten horrela.

923 metrotako luzera duen zubia da eta lau begi ditu, luzeenak 129 metrotako luzera du. 18,5 metrotako zabaleran trenbide lerro bat, alboetan errepide errail bana eta ertzetan oinzekoen pasabideak ditu.

Trenbide erraila eraiki bazuten ere oraindik isolaturik dago. Etorkizunean 
Mosetse–Kazungula–Livingstone linearekin bat egingo du.

Historia
--------

Zubia egon aurretik ferryak elkartzen zituen ibaiaren ertz biak. 2007ko abuztuan zubi bat eraikitzeko erabakia hartu zuten Zambia eta Botswanako gobernuek. 2014ko urriaren 12an hasi ziren eraikuntza lanak eta 2020ko abenduan amaitu ziren. 2021eko maiatzaren 10ean inauguratu zen, COVID-19 pandemiak atzeratu egin baitzuen ekitaldia.

259,3 milioi dolarretako kostua izan zuen eta Afrikako Garapen Bankuak eta Japoniako Nazioarteko Kooperazio Agentziak finantziatu zuten. Zubiaz gain ertz bakoitzeko azpiegiturak hartzen ditu barnean aipaturiko aurrekontuak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Galleta bat arrautzesnearekin.
**Galletaren jokoa** gizonezkoen masturbazio-jarduera bat da, non parte-hartzaileek, zirkuluan jarrita, hazia isurtzen duten erdian dagoen galleta baten gainean, gero eta gehiago bustitzen. Isurtzen azkenak beste guztiek bustitako gaileta jan behar du, edo pertsona batek ez badu gaileta bere eiakulazioarekin jotzen, gaileta jan behar du. Jokoa egiten diela aipatu da munduko hainbat herrialdetan, batez ere nerabeen aldetik.

Gailetaren jokoa ez dago nahitaez homosexualitatearekin lotuta, jolasak ez baitu sexu-harremanik eskatzen; jolasaren ideia eta praktika bat datoz Erresuma Batuan eskola publikoekin edo Australian eskola pribatuekin lotutako nerabeen sexu-esploraziorako espirituarekin.

Terminologia pixka bat desberdina izan daitekeen arren, jokoaren nabaritasuna hainbestekoa da, non gaiari buruzko aldaerak herri-kulturan aipatzen baitira, besteak beste, Stephen Fryren *The Liar* eleberrian, *Crazy* film alemaniarrean, 2006ko *Sleeping Dogs Lie* filmean, *Blackadder II*ko atal batean edo *Drawn Together*reko "Freaks & Greeks" atalean. Limp Bizkit rock 'n' roll taldearen izenak ere erreferentzia egiten dio.

*Law of the Playground* liburuaren arabera, 1.866 gizonezkori galdetu zitzaien: "noizbait gertu egon al zara gailetaren jokotik, non lasterketa bat egiten den gaileta baten gainean masturbatzeko?" Elkarrizketatuen % 6,2k onartu zuten jokoa jokatu izana.

2011ko azaroan, *Eagle-Tribunek* jakinarazi zuen polizia Andoverko Bigarren Hezkuntzako (Massachusetts) saskibaloi-eskolako bi jokalariren aurkako jazarpenak ikertzen ari zela, joko honi lotuta. 2012ko urtarrilean jakinarazi zen bi ikasle kanporatu zituztela eta beste bost, berriz, bertan behera utzi zirela. Epaimahaia deitu zen, ikasle batek zigor penalik jaso behar ote zuen zehazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jonathon Green, *The Cassell Dictionary of Slang*, 1998, page 1110
2. ↑  Alisdare Hickson, *The Poisoned Bowl: Sex and the Public School*, 1996, Gerald Duckworth and Co. Ltd, ISBN 0-7156-2709-0
3. ↑   Harmacinski, Jill. *Alleged Andover hazing gets camp kicked off campus.* .
4. ↑   Harmacinski, Jill. *Andover hazing detailed in lawsuit.* .

Ikus gainera
------------

* Bukkake
* Hasiberri-sari
* Semena irenstea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2027155

 |

* Wd Datuak: Q2027155
**Lazo-kirola** edo **Lazo lehiaketa** Panaman praktikatzen den zaldi-kirola da, non kirol nazionaltzat (ez-ofiziala) hartzen den. Panamako kirol ekitaldi ezagunenetakoa da.

Deskribapena
------------

*Pista de Lazo* izeneko laukizuzen formako itxitura baten kanpoaldean egiten da, 180 m-ko luzera neurtzen duena eta helburua txahal bat (136 kilogramoraino) lepotik lotzea da ahalik eta denbora laburrenean, 20 segundoko denbora-muga gainditu gabe; norgehiagoka 12 kideko (gehi 3 ordezko) bi talderen artekoa da eta bi txanda dira (hau da, unai edo *soguero* bakoitzak bi aldiz saiatzen da).

Beste latitudeetan bezala, *lazoa edo soka ganaduari (behiari)* *botatzeko* ekintzak Panamako behizainaren eguneroko jardueretan du jatorria, eta horrek progresio natural bat eragin zuen trebetasun hori garatzeko eta gero lehiaketarantz, geroago. rodeo amerikarraren lazo sinplearen (*calf roping*) zenbait ezaugarri egokitzea zen. Gaur egun *vaquero (unai)*, *soguero* edo *enlazador* terminoa erabiltzen da parte-hartzaileak identifikatzeko, eta, aldi berean, komunitate, herri edo eskualde bat ordezkatzen duten Lazo Klubetan antolatzen dira.

Kirol tradizional hau 30 urte baino gehiago daramatza Panaman, nahiz eta 1976ra arte Lazo Federazio Nazionaleko estatutuak onartu ez ziren. Urtero urtarrilean Lazo Txapelketa Nazionala ospatzen da, 11 kirol probintzietako taldeekin, baita National Lazo Kluben Txapelketa Nazionala eta Haur-Gazteen Txapelketa Nazionala ere.

### Banakako Txapeldunak

Banakako txapeldunak Txapelketa Nazionaleko vaquero (unai) edo enlazador onenak dira, "fao" egin gabe erregistratutako denborarik laburrena dutenak.
Categoría:Mujeres
**JoAnn Hardin Morgan** (Huntsville, Alabama. 1940ko abenduaren 4a) Estatu Batuetako ingeniari aeroespaziala da. Ameriketako Estatu Batuetako espazio-programan aitzindaria izan zen, NASAko lehen emakumezko ingeniaria eta John F. Kennedy Space Centerren Exekutibo Senior kargua lortu zuen lehen emakumea izan baitzen. NASAn egindako lanagatik, Bill Clinton Estatu Batuetako presidenteak Merezimenduzko Exekutibo izendatu zuen 1995ean eta 1998an. 2003an erretiratu aurretik, NASAren espazio-programen 40 urteetan lidergo-postu desberdinak izan zituen. Morgan Kanpo Harremanetarako eta Negozioen Garapenerako zuzendaria izan zen azken urteetan Zentro Espazialean.

Lehen urteak
------------

JoAnn Hardin Don eta Laverne Hardinen lau seme-alabetatik zaharrena da. Huntsvillen jaio zen, Alabaman, 1940ko abenduaren 4an. Handik gertu, aita Estatu Batuetako Armadako pilotu izendatu zuten Redstone Arsenalen, Bigarren Mundu Gerran. Bigarren hezkuntzan zegoela, bere familia Titusvillera (Florida) joan zen bizitzera. Aitak Cañaveral lurmuturrean lan egiten zuen, Estatu Batuetako Armadaren koheteen programan artilleria-administratzaile gisa. Bigarren hezkuntzan graduatu ondoren, 1958ko ekainean, Armadako Misil Balistikoen Agentzian sartu zen Cañaveral lurmuturrean, ingeniaritzako laguntzaile zibil gisa. 1958ko neguan Gainesvilleko Floridako Unibertsitatean eman zuen izena eta bertan matematika ikasi zuen. Udetan Cañaveralen jarraitzen zuen lanean, Wernher von Braun ingeniariaren ardurapean. Ingeniaritza-laguntzaile lanetan, NASAren lehen hegaldi-programetarako suziriak jaurtitzeko sistemak diseinatzen aritu zen. 1963an Hardin matematikan lizentziatu zen Jacksonvilleko Estatu Unibertsitatean, Alabaman, eta ondoren NASArentzat lan egitera joan zen Kennedy zentro espazialera ingeniari aeroespazial bat bezala.

John F. Kennedy Espazio Zentroa
-------------------------------

JoAnn Morgan, jaurtiketa aretoan baimendutako lehen emakumea, eta Apolo 11ren jaurtiketan emakume bakarra.
1963an lanaldi osoko lana hasi zuen Kennedy Espazio Zentroan, eta denbora luzez bertako emakume ingeniari bakarra izan zen. 1969ko uztailaren 16an, Apolo 11 misioan, jaurtiketa-aretoan emakume ingeniari bakarra izatea ere ekarri zion horrek.

  

Morganek umorez gogoratzen du "lehen 15 urteetan emakumeentzako komunik gabeko eraikin batean lan egiten zuela", eta "egun handia izan zen nire liburuan, azkenean bat izan zenean".

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1995 - Floridako Emakumearen Ospearen Aretoan sartu zuten.
* 1991 - Aparteko Lidergo-domina jaso zuen.
* 1996 - "Zerbitzu goraipatua" saria jaso zuen Space Coast Chapter of Federally Employed Women delakoaren eskutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Patrinos, Thalia.  (2019-07-08). «Rocket Fuel in Her Blood: The Story of JoAnn Morgan» *NASA*.
2. ↑   Lorenzo, Nieves; Iglesias, Encina Calvo.  (2020-04-18). «Ellas nos llevaron a la Luna» *Ciencia, Técnica y Mainstreaming Social* 0 (4): 61–68.  doi:10.4995/citecma.2020.12764. ISSN 2530-7924..

Kanpo estekak
-------------

* JoAnn Morgan, "odolean suziriaren erregaia" zuen Mujeres con Ciencia ingeniaria.
Olympiako Zeus tenplua
**Olympiako Zeus-en Tenplua**, Olimpeion izenaz ere ezaguna (greziarrez Ναός του Ολυμπίου Δός, edo Naos tou Olimpiou Dios), Atenasen kokatutako tenplu bat da. K.a-ko VI. mendean eraikitzen hasi bazen ere, II. mendeko Adriano enperadorearen garaian bukatu zuten. Helenistiko eta erromatar garaietan, Greziako tenplu handiena izan zen.

Historia
--------

Atenasko Akropolia-tik Zeus-en tenplua.
Tenplua Atenasko Akropoli hego ekialdetik 500 metrora kokatuta dago eta Syntagma enparantza hegoaldetik (Atenas-eko erdialdean) 700 metrora.

Tenpluaren oinarriak K.a-ko 515 urtean Pisístrato-k ezarri zituen baina bere semeak, Hipias-ek, lanak bertan behera utzi zituen. Atenaseko demokrazia urteetan zehar tenplua amaitu gabe egon zen, hybris-aren kontrakoa zela uste zutelako, handiegia izango zelako. Horrela bada, Aristoteles-ek, Politika*-*n, tenplua adibide gisa adierazi zuen; bere esanetan halako lan handiek herri xehea erakartzen zutenez, matxinatzeko denbora eta indarrik gabe uzten zuten.

Mendeetan zehar hainbat aldiz lanei ekin eta gero, azkenik II. mendean Adriano enperadoreak, greziar kulturaren zaletua berau, 129 urte inguruan eraikina bukatu egin zuen.

Ez dago batere argi eraikina noiz hondatu zen baina Greziako beste eraikin askoren moduan, baliteke Erdi Aroan izandako lurrikara bat dela eta suntsitua izana. Sarri gertatu ohi zen bezala, eraikinaren hondakinak beste eraikuntza batzuk egiteko erabili ziren.

Deskribapena
------------

Aurre aldean 1852 urtean otomanoek botatako zutabea.
Pentelic mendiko marmola erabiliz eraiki zuten. Neurriak honako hauek ziren: 96 metro luze 40 metro zabalera. 17 metroko garaiera zuten 104 koritiar zutabe zituen. 

Adrianok Zeus jainkoari eskeini zion tenplua (erromatarrentzat Jupiter), hots, jainkoen erregeari. Cella-n, boliz eta urrezko Zeus-en estatua erraldoi bat eraiki zuen.

Irudi galeria
-------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pausanias: *Descripción de Grecia*, i.18.6.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1123019
* Commonscat Multimedia: Temple of Zeus in Athens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246262582
* GND: 4363997-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25121

 |

* Wd Datuak: Q1123019
* Commonscat Multimedia: Temple of Zeus in Athens
Cono de Arita monumentu naturala, Saltako probintzian (Argentina).
**Monumentu naturala** balio paisajistiko, geologiko edo historiko berezia edo beste mota batekoa (baita sinbolikoa ere) duen elementu natural bat da, hala nola: ehunka urte dituen zuhaitz bat, baso bat, leize bat, uharte bat, eta abar. Monumentu naturalaren kontserbazioak babes berezi bat eskatzen du, goragoko babesa izan dezakeen inguru batetik kanpo izaten baitira.

Monumentu naturalen adibide dira Tenerifeko dragoa, milaka urte dituena, edo Lausa Haranean dagoen Santiago Mendiko Monumentu Naturala.

Babes irizpidea
---------------

Oinarrian, babes berezi bat merezi duten singulartasun, bakantasun edo edertasun nabarmeneko eraketek osatutako naturako gune edo elementuak izendatzen dira monumentu natural.

Kategoria honen barnean sartu ohi dira beren balio kultural, zientifiko edo paisajistikoen garrantzi edo singulartasunagatik interes berezia duten eraketa geologikoak, aztarnategi paleontologikoak eta lurreko bestelako elementuak ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23790
* Commonscat Multimedia: Natural monuments

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4171310-2
* LCCN: sh85090245
* NDL: 00572848
* NARA: 10642992

 |

* Wd Datuak: Q23790
* Commonscat Multimedia: Natural monuments
**San Nikolas eliza** (alemanez: ***Nikolaikirche*** ) aspalditik Leipzigeko eliza ospetsuenetako bat izan da. 1989an lortu zuen ospe nazionala asteleheneko manifestazioekin, erregimen sozialistaren aurkako matxinada baketsuaren erdigune bilakatu baitzen.

Historia
--------

Eliza 1165 inguruan eraiki zen Leipzig sortu zen garaian. Bere izena San Nikolasek ematen dio, merkatari eta handizkarien zaindaria dena. Hiriaren erdi-erdian dago, ordurako bi merkataritza-kale garrantzitsuenen elkargunean, Via Regia eta Via Imperii. Partzialki estilo erromanikoan eraikia dago baina XVI. mendearen hasieran handitu zen estilo gotikoagoan. 1794an Johann Carl Friedrich Dauthe arkitekto alemaniarrak barrualdea birmoldatu zuen estilo neoklasikoari jarraituz. Eliza protestantea da 1539tik Erreformaren ondoren, nahiz eta eliza katolikoak ere erabil dezakeen.

Elizak 1724, 1728, 1732 eta 1749ko Ostiral Santuan Johann Sebastian Bachen *San Joan Pasioaren* estreinaldia barne, bost emanaldietatik lau hartu zituen, baita *Thomanerchor*-ek interpretatutako bere kantata eta oratorio asko ere.

Duela gutxi, eliza 1968tik aurrera egin diren barne zaharberritzeetarako funtsak aurkitzeko borrokan aritu da. Elizaren administrazioa Bernhard Stief-ek zuzentzen du.

### Manifestazio baketsuak

Bernd-Lutz Lange kabaret-artistak San Nikolas elizan hasitako gertaera hauen berri eman zuen: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Ez zen iraultzaren buruzagirik egon. Burua Nikolaikirche zen eta gorputza hiriaren erdigunea. Zuzendaritza bakarra zegoen: astelehena, 17:00etan, San Nikolas elizan.»* |  » |

Organoa
-------

Elizako organoa Europan estilo erromantikoko organoen eraikuntzaren adibiderik onenetako bat da eta sistema mekanikotik pneumatiko izatera eraberritu zuten XX. mendearen hasieran. .

Irudi galeria
-------------

* Plaza, s.XVIIIPlaza, 18
* NikolaikircheNikolaikirche
* Busto de J.S. Bach en la NikolaikircheJS Bach-en bustoa Nikolaikirchelizan
* TorreDorrea
* InteriorBarruan
* AltarAlderdiak
* Capilla norteIparraldeko kapera
* Detalle de columnaZutabearen xehetasun bat
* Cúpula sobre el altarKupula aldarearen gainean
* Pintura de Adam Friedrich OeserAdam Friedrich OeserrenMargolana
* ÓrganoOrganoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Leipzig acoge la mayor protesta política en la RDA.*  10 de octubre de 1989.
2. ↑    *Abierto para todos.*  7 de noviembre de 2014.
3. ↑    *El revolution pacífico - Alemania 1989.*. minutos 13:15 – 23:22
4. ↑    *¿Pudo una oración masiva hacer caer el Muro de Berlín?.*  9 de noviembre de 2013.
5. ↑   «Orgel» *Nikolaikirche Leipzig*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Nikolas eliza (Leipzig)*** |

Txantiloi:Oficial
Viking Stadion.
**Viking Fotballklubb** edo **FFK** Norvegiako futbol taldea da, Stavanger hirikoa. 8 aldiz irabazi du Norvegiako futbol liga eta beste 5 aldiz Kopa.

Historia
--------

1899an sortu zen eta hasierako urteetan eskualdeko ligatan aritu zen. Lehenengo emaitza ona 1933an izan zuen Kopa finalera iritsi baitzen, baina Mjøndalen IF-k 3-1 garaitu zuen. 50. hamarkadararte itxaro behar izan zuen lehenengo tituluak eskuratzeko, 1953 eta 1959ko kopak eta 1958ko Liga. Urrezko aroa aldiz 70. hamarkadan izan zuen 5 Liga eskuratu baitzituen, 1972tik 1975 arteko lauak jarraian gainera. Azken liga 1991ean lortu zuen eta palmaresean Norvegiako hirugarren taldea da. Azkenengo kopa berriz 2001ekoa du. Gaur egun Norvegiako lehen mailan jokatzen du.

Palmaresa
---------

### Norvegian: 14

* **Liga (8):** 1958, 1972, 1973, 1974, 1975, 1979, 1982, 1991.
* **Kopa (6):** 1953, 1959, 1979, 1989, 2001, 2019.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211177
* Commonscat Multimedia: Viking FK

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9101148997619259870005

 |

* Wd Datuak: Q211177
* Commonscat Multimedia: Viking FK
**Fairytale of New York** (euskaraz *New Yorkeko Maitagarri Ipuina*) 1987an The Pogues irlandar-ingeles punk-folk taldeko Jem Finer eta Shane MacGowan musikariek konposatutako abesti bat da, The Pogues taldeak joa eta Shane MacGowan eta Kirsty MacColl abeslariek kantatua. 1988ko *If I Should Fall from Grace with God* diskoaren barnean argitaratu zuten.

1987ko Eguberrietan espreski estreinatua izan zen, abestiaren gaia bera New Yorken eguberrietan aspaldiko garai onez oroitu eta elkarri sekulakoak esaten dizkioten bikote baten arteko solasaldia baita. Ordutik aurrera kanta urtero eguberrietako klasiko bat bilakatu, eta irratsaio, iragarki eta nonahi entzun ohi da.

Hitz gordinak ditu, MacCollek eta MacGowanek elkarri esaten dizkiotenak, eta horietan *faggot* ("maritxua") ere deitzen dio emakumezkoak gizonezkoari. Hitz horren erabilerak polemika eragin du kantuaren inguruan tarteka, eta 2020an, BBCk bestelako hitzak zeuzkan bertsio bat zabaldu zuen bere irrati programazioan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Fairytale of New York: the story behind the Pogues' classic Christmas anthem» *the Guardian* 2012-12-06 (Noiz kontsultatua: 2020-12-20).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Edited version of Fairytale Of New York to be played on BBC Radio 1 this year» *Metro* 2020-11-19 (Noiz kontsultatua: 2020-12-20).

Kanpo estekak
-------------

* *Fairytale of New York* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q889867

 |

* Wd Datuak: Q889867
***Ikerketa bat***, baita ere ***Simarro doktorea laborategian***, Joaquín Sorolla y Bastida margolari valentziarrak 1897an egindako erretratua da. Gaur egun Sorolla Museoan gordeta dago, Madrilen. Margolan errealista da. Lana Madrilen, 1897an egin zen Arte Ederren Erakusketa Nazionalean aurkeztu zen.

Gaia
----

Margolanak Luis Simarro neurologoaren laborategia erakusten digu. Ikerlariak esperientzia bat prestatzen ari da, beste bost pertsona hari begira dauden bitartean. Simarro Sorolla familiako lagun urkoa eta medikua zen. Laborategia elementuz beteta ikusten da.

Lan honetan argia lanpara batetik mahai gainean zabaldu egiten da, ikerketa bera eta hurbilago dauden pertsonen aurpegiak argituz, tartean Simarroren berarena; argi horrek zentzu sinbolikoa izan dezake. Mahaitik urrutiago dauden elementuak iluntasunean kokatzen dira, halaber.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanaren fitxa Ceres webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16644191

 |

* Wd Datuak: Q16644191
*Hypholoma radicosum*

Sinonimoa: *Hypholoma epixanthum*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, nahiko haragitsua, lehorra, eremu marjinala zetazko errezel zurixka batez estalia; erdigunea agerian geratzen da eta okre-hori koloretik pixka bat laranjara doan kolorekoa da.

**Orriak:** Zurixkatik okre-grisaxkara doan kolorekoak.

**Hanka:** 12 cm inguruko garaierakoa eta cm 1 inguruko diametrokoa, sustraiak substratuan sakon sartuta, erdialdean zurixka, kolore bereko ezkatekin, batzuetan hispidoak, laranja-marroi kolorekoa oinarrirantz.

**Haragia:** Kolore berekoa, egur usainarekin, zapore oso mikatzekoa.

**Etimologia:** *Hypholoma* terminoa grekozko, harizpia esan nahi duen "ùpos" hitzetik dator eta ertza esan nahi duen "loma" hitzetik. Ertzari dagokio, batzuetan gortinaren hondarrak izaten dituelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Bere koloreagatik eta batez ere formagatik erraz ezagutzen da. *Hypholoma* f*asciculare* delakoarekin nahas daiteke.

Sasoia eta lekua
----------------

Motzondoetan, batez ere koniferoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 252 or. ISBN 84-282-0865-4..
*Hygrophorus arbustivus*

Sinonimoa: *Limacium arbustivus*

Jateko ona, baina usainak ez du nortasunik, haragiaren testura eta sendotasuna funtsik gabeak dira.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 6 cm arteko diametrokoa, ganbiletik zabaldura eta zertxobait deprimitua. Azal leuna, oso likatsua hezetasunarekin (ia mukosoa eta itsaskorra), zuntzexka erradialekin, tonu arre-gorrixka samarrekoekin, ertzerantz argitu egiten dira.

**Orriak:** Adnatuak edo dekurrenteak.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa, oinarrirantz mehetua, fibrillosoa, goialdean furfurazeoa.

**Haragia:** Ahula, zuria, zapore gozokoa, atsegina.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

Jangarritasuna
--------------

Kalitate ertaineko jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Hygrophorus lindtneri* delakoarekin nahas daiteke, hau are txikiagoa da, eta hurritzen basoetan ateratzen da. *Hygrophorus nemoneus* espezieak orri dekurrente garbiak ditu eta irinaren usaina. *Hygrophorus leporinus*-ak kapela gorrixka-marroi kolorekoa du eta orriak arrosatik kanela kolore argira doazenak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenaren amaieran eta neguan. Hainbat hostozabalen basoetan: pagoa, haritza, artea. Perretxiko arraroa eta aurkitzeko zaila.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 116 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 387 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Franz Xaver Biebl** (Pursruck, orain Freudenberg, Bavaria, 1906ko irailaren 1a - 2001eko urriaren 2a) musika klasikoko konpositore alemaniarra izan zen. Bere obra gehienak konposizio koralak dira.

Pursruck-en (Alemania) jaio zen 1906an. Municheko Musikhochschule-n konposizioa ikasi zuen. 1932 eta 1939 bitartean, München-Thalkirchen-go Santa Maria eliza katolikoko korua zuzendu zuen. 1939an, irakasle laguntzaile gisa hasi zen Mozarteum-en, Salzburgoko musika akademian, musika koralaren. ahotsaren eta musikaren teoria irakatsi zuen.

Gudarosteari zerbitzatu zion 1943an. Gerrako presoa izan zen 1944 eta 1946 artean. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Fürstenfeldbruck-era (Alemania) joan zen, eta hiriko abesbatza bat zuzendu zuen.

Franz Biebl-en lanik ezagunena Ave *Maria* da, 1964an idatzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aita Donostia Abesbatza» *www.aitadonostia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).

Kanpo estekak
-------------

* Biebl-en Ave María, Santanderko Ars Polifonikoak interpretatua. (YouTube)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q470454
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20771331
* ISNI: 0000 0001 2012 8050
* BNF: 139476516 (data)
* GND: 119495260
* LCCN: n82003126
* NKC: jo2010553671
* SUDOC: 161267920
* BIBSYS: 6000135
* UB: a1138608

 |

* Wd Datuak: Q470454
**Anna Leopoldovna** (errusieraz: Анна Леопольдовна; Rostock, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1718ko abenduaren 18agreg./abenduaren 7ajul. - Kholmogory, Errusiar Inperioa, 1746ko martxoaren 19agreg./martxoaren 8ajul.), **Anna Karlovna** (errusieraz: Анна Карловна) izenaz ere ezaguna, Errusiako erreginaordea izan zen bere seme adingabe Ivan VI.aren ordez, hilabete batzuetan zehar, 1740 eta 1741 bitartean.

Bizitza
-------

Anna Leopoldovna, jaiotza-izenaz Elisabet Katalina Kristina Mecklenburg-Schweringoa, Rostocken jaio zen 1718ko abenduaren 18an. Ama Katalina Ivanovna Errusiakoa tsarevna zuen, Ivan V.a Errusiakoaren alaba; aita, Karlos Leopoldo Mecklenburg-Schweringoa zuen, Mecklenburg-Schweringo dukea.

1739an Anton Ulrik Brunswick-Wolfenbüttelgoarekin ezkondu zen. 1740ean lehen semea izan zuten, Ivan VI.a. Ana Errusiakoa enperatrizak, 1740ean hil aurretik, ondorengotza bere biloba Ivan VI.aren esku jarri zuen. Ivan VI.a adingabea zenez, bere alaba Anna Leopolvovna erreginaorde jarri zen. Erreginaordetzak hilabeta batzuk besterik ez zuen iraun.

1741eko abenduan Elisabet I.a Errusiakoak estatu kolpea zuzendu zuen, eta honen ondoren Errusiako enperatriza bilakatu zen. Horren ondorioz, Anna Leopoldovna eta bere familia espetxera bidali zituzten eta azkenik erbesteratu zituzten.

1746ko martxoaren 19an hil zen, Aleksei semeaz erditu eta bederatzi egunera, erdiondoko sukar puerperal gaixotasunak jota hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159651
* Commonscat Multimedia: Anna Leopoldovna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62342202
* ISNI: 0000 0000 4178 9328
* BNF: 13333870t (data)
* GND: 118649515
* LCCN: no97033653
* NKC: jx20130613001
* BER: 000008555
* SUDOC: 035748397
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q159651
* Commonscat Multimedia: Anna Leopoldovna
**Madalena Jülich-Cleves-Bergekoa** (1553ko azaroaren 2a - 1633ko abuztuaren 30a) Gilen Jülich-Cleves-Bergekoaren eta Maria Austriakoaren bosgarren umea izan zen. Bere aitona Fernando I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa zen. 1579an Joanes I.a Zweibrückenekoarekin ezkondu zen.

Karlos Habsburgokoak baimena eman zion Jülich-Cleves-Bergeko dukerriari emakumeen ondorengotza izateko. Beraz Madalenaren anaia Joanes Gilen hil zenean, 1609an, semerik utzi gabe, Madalena eta Gilenen alabek gatazka hasi zuten Alemaniako Ipar Mendebaldeko eskualde garrantzitsu honen oinordekotza nork jasoko zuenaren inguruan. Madalenaren senarra zen Joanesek ere Palatinatua-Zweibrückeneko oinordekotza eskatu zuen, Brandenburgoko printze-hautesle zen Joanes Segismundo I.a Brandenburgokoak eskatu zuen bezala. Azken hau Ana Prusiakoarekin ekzonduta zegoen, Madalenaren iloba bere ahizpa Maria Eleonorren aldetik. Aldi berean Filipe Luis Neuburgekoak ere eskatu zuen konderria, Madalenaren ahizpa zen Ana Cleveskoaren senarra zelako. Azkenik, Saxoniako Dukerriak ere eskatu zuen Jülich-Cleves-Bergeko dukerria beretzat, Enperadorearekin zuten akordioa aldarrikatuz.

Ondorengotza eskatzen zuten kide guztiak Europako koalizio garrantzitsuetako kideak zirenez, eta Habsburgo eta Frantzia modu ez-zuzenean sartuta zeudenez, nazioarteko gatazka bat piztu zen: Jülichen ondorengotza gerra. Hala ere, Henrike IV.a Frantziakoa hil zen, eta gatazka bideratu zen Xantengo Ituna sinatuz. Dukerria bitan banatu zen, Brandenburgo aldebatetik, Palatinatua-Neuburg bestetik. Bitartean, Madalenaren senarra hil zen, 1604an, eta bere eskaria Joan II.a Palatinatua-Zweibrückenekoak mantendu zuen, bikotearen semea. Ez zuen, hala ere, parterik lortu Xantengo Itunaren baitan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138155
* Commonscat Multimedia: Magdalene of Jülich-Cleves-Berg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10673839
* GND: 120291312

 |

* Wd Datuak: Q138155
* Commonscat Multimedia: Magdalene of Jülich-Cleves-Berg
Espainiako armarri ofizial instituzionala.
**Espainiako armarria** Espainiako Erresuma sinbolizatzen duen ikur heraldikoa da. Sinbolo ofiziala denez, Gobernuak arautu eta erabiltzen du, hala nola ministroek, estatuburuak (Erregea) eta Asturiasko printzeek.

Armarria 33/1981 Legeak arautzen du.

Kolore ofizialak
----------------

Armarriko koloreak ofizialki zehazten ditu irailaren 3ko 2267/1982 Errege Dekretuak.

|  | Beltza | Gorria | Zilarra | Urrea | Berdea | Urdina | Purpura | Granada |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kolorea (RGB) |   |   |   |   |   |   |   |   |
| CIELAB (H,C,L) |   | (35,0;70,0;37,0) | (255,0:3,0;78,0) | (90,0;37,0;70,0) | (165;0,41,0;31,0) | (270,0;35,0;26,0) | (0,0;52,0;50,0) | (ez definitua) |
| RGB | (0,0,0) | (181,0,39) | (178,178,178) | (159,126,0) | (0,111,70) | (0,68,173) | (196,76,22) | (246,203,126) |
| CMYK | (0,0,0,100) | (0,100,80,0) | (0,0,0,30) | (20,30,100,0) | (100,10,70,0) | (100,50,0,0) | (0,70,0,0) | (0,10,40,0) |
| Pantone |   | 186 | 877 | 872 | 3415 | 2935 | 218 | 1345 |

Armarriaren elementu eta koartelak
----------------------------------

 **Tinbrea**: Erregearen koroa, nazioko subiranotasuna sinbolizatzen du.

 **Zutabeak**: Herkulesen zutabeak deritzaie, *Plus Ultra* lelo nazionalarekin. Bertako koroak Germaniako Erromatar Inperio Santua eta Espainiar Inperioa sinbolitzatzen dituzte.

* **Koartelak**:

 Lehenengo koartela: Gaztelako Erresumako armarria..

 Bigarren koartela: Leongo Erresumako armarria.

 Hirugarren koartela: Aragoiko Koroako armarria.

 Laugarren koartela: Nafarroako Erresumako armarria.

 Behean: Granadako Erresumako armarria.

 Erdian: Borboi leinuaren armarria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  3/1981 Legea, urriaren 5ekoa, Espainiako armarriarena
2. ↑  2267/1982 Errege Dekretua, irailaren 3koa, Espainiako armarriko kolore teknikoak zehazten direnekoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170600
* Commonscat Multimedia: Royal coats of arms of Spain

---

 |

* Wd Datuak: Q170600
* Commonscat Multimedia: Royal coats of arms of Spain
**Sei Shōnagon** (japonieraz 清少納言, Sei Shōnagon) (968 inguru-1000 eta 1025 bitartean) X. mendean, Heian aroan bizi izan zen idazle japoniar bat izan zen. Makura no Soshi izenburuko bere egunerokoagatik da ezaguna (*Burkoaren liburua*).

Bere bizitza ez da askorik ezagutzen. Bere benetako izena zein zen eztabaidatzen da, iritzirik hedatuenak Kiyohara Akiko deitzen zela dioen arren. Bere ezizena protokolo titulu batez (Shonagon, hirugarren Estatu azpidazkaria) eta familia abizen batez (Sei egilearen lehen abizena den Kiyohararen lehen zatia idazten den karakterearen txinatar ahoskera da. Kiyoharak "zelai garbia" esan nahi du).

Kiyohara no Motosuke olerkariaren alaba zen. Bere aitaren egoera nabarmenari esker, Ichijō enperadorearen emazterik gogokoena zen Fujiwara no Sadako enperatriz ezkontidearen konpainiako dama bihurtzea lortu zuen. Ustez Tachibana no Norimitsurekin ezkondu edo bizi izan zen, honekin Tachibana no Norinaga izeneko seme bat izan zuelarik. Fujiwara no Muneyorekin ere ezkondu zen eta honekin alaba bat izan zuen, Koma no Myobu izenekoa. Beste alde batetik, maitale ugari eman zitzaizkion.

Enperatriz ezkontidea hil ondoren, Sei Shonagonek oraindik beste zazpi eta hamar urte bitartean eman zituen gortean, eta ondoren erlijio andere budista bezala ordenatu zen. Hil zen arte noraezean bizi izan zen, limosnei esker mantenduz, Shikoku uhartearen eta hiriburuaren inguruen artean.

Sei Shōnagon, *Hyakunin Isshu*n.
Bere lanik garrantzitsuena den Makura no Soshi (Burkoaren liburua), bere eguneroko pertsonala zen, oheburupean gordetzen ohi zena (hortik izena). *Burkoaren liburua* egileak eguneroko errealitateko elementuak zerrendatzen dituen zerrenda batzukin osatua dago, emozioa eragiten duten gauzak, zikintasun sentsazioa eragiten dutenak, erosi ezin daitezkeen gauzak... esate baterako. Jorge Luis Borges lan hau hautatu, apuntatu eta itzuli zuen Maria Kodamaren laguntzarekin.

Makura no Soshi lanaz gain Sei Shonagon shu olerki bilduma ere idatzi zuen. Ogura Hyakunin Isshun, partehartzaileen oroimena eta ezagutza poetikoak funtsezkoak diren karta joko tradizionalean agertzen diren olerkarietako bat ere bada.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sei Shōnagon*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231603
* Commonscat Multimedia: Sei Shōnagon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 292487559
* ISNI: 0000 0003 5436 1824
* BNE: XX1768510
* BNF: 11924346c (data)
* BNC: 000425336
* CANTIC: a10286287
* GND: 119045834
* LCCN: n50009764
* NDL: 00271681
* NKC: xx0022510
* NLA: 35488141
* CiNii: DA00360673
* SUDOC: 027131165
* BIBSYS: 98076919
* UB: a1310426
* ICCU: LO1V025470
* Open Library: OL765545A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231603
* Commonscat Multimedia: Sei Shōnagon