recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Angelique Marguerite La Boursier du Coudray** (Clermont-Ferrand, 1712 – Bordele, 1794ko apirilaren 17) frantziar emagina izan zen. "Erditzearen artea" jendartean erakutsi zuen lehen emagina izan zen eta XVIII. mendearen bigarren erditik aurrera emaginak kurtsoen bidez irakastea bultzatu zuen, praktikaren bidez ikasi zuten emaginak ordezka zitzaten.

Biografia
---------

Medikuen familia batean jaioa, 1740an bere formakuntza osatu zuen Parisko *l’École de Chirurgie-*n eta *Hôtel-Dieu*-n egin zuen lan matronen nagusi gisa. Hamasei urtez emagin aritu zen eta 1754an Auverniara itzuli zen, landa-eremuan aritzen ziren emaginak lagundu eta heztera, izan ere, jaioberrien heriotza tasa oso handia zen.

Ekarpenak
---------

Du Coudrayren makina, Musée de L'Homme museoan. 
### Makina

Du Coudray andereak panpina errealista bat asmatu zuen ("Madame Du Coudrayren makina" izenez ezagutu zena). Ezkerreko argazkian ikus daiteke hori. Makina baliatuz bi hilabeteko formakuntza eskaintzen zien emagin izango zirenei. Jaioberrien heriotza tasak jeiste aldera Luis XVak obstetriziaren gaineko hezkunza sustatzeko agindua eman zion. Ondorioz, erreinu osoan zehar aritu zen formakuntza eskaintzen, 1759 eta 1783 urte artean 5.000 emagin baino gehiago hezi zituen. Zirujauak ere hezi zituen. Jaioberrien heriotza tasa behera egin zuen emagin honi esker.

Musée Flaubert d’histoire de la médecine (Roueneko hospitalean) makina bat dago. 2016an atera zen Musée de l'Homme museoan. Ez da makina erreala, 2004an Rebecca Campeauk egindako erreplika baizik. Du Coudrayk bere irakaspenak emateko erabili zuen eta bere ikasleek eta emagin izango zirenek praktikatzeko ere asmatu zuen, lanbide hori erakusteko kurtsoetan erabili zen, hain zuzen.

### *Erditzeen artearen laburpena*

1752an argitaratu zuen, *Erditzeen artearen laburpena* izenpean, eta bere ikasleentzako eskuliburu izateko asmoarekin idatzi zuen. Bigarren edizioa, 1769an argitaratua, irudiak dituen lehen mota horretako liburua da, 26 kolorezko irudi zituen.

Obra
----

* *Abrégé de l’art des accouchements (1752)*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)** Stadler, Marta Macho.  (2015-06-03). «Angélique du Coudray, formadora de matronas» *Mujeres con ciencia* (Noiz kontsultatua: 2023-07-07).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** mdelreal.  (2017-01-19). «Mujeres Bacanas | Angelique du Coudray (1712- 1794)» *Mujeres Bacanas* (Noiz kontsultatua: 2023-07-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2849879
* Commonscat Multimedia: Angélique du Coudray

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 63290005
* ISNI: 0000 0000 8001 3506
* BNE: XX1677751
* BNF: 12619143d (data)
* GND: 102554579
* LCCN: n97032267
* NKC: xx0130043
* SUDOC: 050121162
* Open Library: OL5739255A

 |

* Wd Datuak: Q2849879
* Commonscat Multimedia: Angélique du Coudray
**Agente zirikatzailea** alderdi edo gobernu bati lotutako pertsona bat da, talde politiko batek erabiltzen duena, gobernuaren aurka, legez kanpokoak edo konprometigarriak diren ekintzak eginarazi ditzan. Baita erakunde batean infiltraturiko pertsona bat, erakunde horri indarkeriazko ekintza edo jarrerak harrarazteko asmoz, horrela, erakundea bera errepresiopean jarri edo ospea gal dezan.

Eskubide penalean, beste bat, delitu bat egitera sustatzen edo zirikatzen duena da, delitua bera ikertu edo eragozteko asmoz. "Horretarako ahalbideak, zabaldutako engainu estrategian, errazpen materialean, abaguneen sorpenean edo delitua egiteko zirikatze soilean datzate" (M. Bohermer). Agente zirikatzailea ez da zigortu daitekeen delitu bultzatzaile bat, delitua eragoztea baita bere helburua, hau da, bultzatzearen kontrakoa. Horren kontraposizioz, honako iritzi hau aurkeztu da: Ezerk ez duela kentzen zirikatze lana autoretza edo partehartze konportamendu batez irudikatzea, modu guztietara. Delituaren ekintza sustatzea balizko susmagarria segadan eror dadin, honela, delitu doloa, ez duenarengan sortuz da sator batengandik ezberdintzen duena. Jurisprudentziak mantentzen duenez, eragozte funtzioak delitua egitea baztertzen duenez, errugabeak tentatuz, agente zirikatzaile soil batek aurkez ditzakeen froga ahalbideak ez dira erabilgarriak izango.

Espainiako Eskubide Penaleko Kodean, adibidez, sustaturiko delitua, saialdi desegoki bezala har daiteke, gaizkilea zigorrik gabe geratuz. Are gehiago, delitua, agente zirikatzailearen borondatearen aurka gertatuko balitz, agente zirikatzailea bera, delitu ez zuhurragatik zigortua izango litzateke.

Ikus, gainera
-------------

* Ad hominem argudioa
* Astroturfing
* Bandera faltsuko operazio
* Divide et impera
* Gerra psikologiko
* Gorroto-diskurtso
* Propaganda beltz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q392752
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5047186
* BNF: 11938945v (data)
* GND: 4141605-3
* LCCN: sh85002178
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q392752
***Aloe vera***, *Xanthorrhoeaceae* familiako landare-espeziea da. Jatorriz, Afrika iparraldekoa da, eta Peruko Andeetan, Arabiako penintsulan, Kanarietan, Txilen eta Mexikon landatu da. Gaur egun, 250 barietate daude *Aloe vera* espeziearen barruan.

Landare hostoiraunkorra da. Hosto zukutsuak ditu, errosetan; luzeak eta lantzeolatuak izaten dira: 50 cm luze izan daitezke, eta 7 cm zabal. Hostoek hiru geruza dituzte: lehena, kanpoaldeko babesgarri larrukara; bigarrena, zuntz-geruza bat; hirugarrena, bihotz gelatinakara, ur-erreserba gordetzen duen lekua. Azken bi geruza horiek baliatzen dira medikuntza-erabilerarako. Lore txikiak ematen ditu, tutu-formakoak, zeinak hori kolore biziko infloreszentzia beteak osatzen baitituzte.

Sendabelar moduan eta kosmetikan erabili izan da I. mendetik aurrera, gaztetzeko, orbaintzeko eta erredurak baretzeko ona delakoan, baina ez dago froga zientifikorik hori baieztatzeko.

Arabierazko *alloeh* (substantzia hori distiratsua) eta latinezko *vera* (egiazkoa) hitzetatik dator *Aloe vera*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80079
* Commonscat Multimedia: Aloe vera
* Wikispecies Espezieak: Aloe vera

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4386185-4
* LCCN: sh85003789
* NKC: ph117323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 155971
* BioLib: 62378
* Catalogue of Life: 425243
* EOL: 1085598
* Fl. China: 200027555
* GBIF: 2777724
* GRIN:
* IPNI: 530017-1
* ITIS: 182653
* NCBI: 34199
* PlantList: kew-298116
* W3TROPICOS: 18403421
* USDA Plants: ALVE2
* uBio: 5788823
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: KIZ4X2EHYX

 |

* Wd Datuak: Q80079
* Commonscat Multimedia: Aloe vera
* Wikispecies Espezieak: Aloe vera
**Anastasia Romanovna Zakharina** (errusieraz: Анастаси́я Рома́новна Заха́рьина; ? - 1560ko abuztuaren 7agreg./uztailaren 28ajul.), Ivan IV.a Errusiakoa Izugarria tsarraren lehen emaztea izan zen.

Roman Zakharin boiardoaren alaba, Romanov errege dinastiari izena eman ziona, Ivanen emazte bezala aukeratua izan zen, Moskuko Kremlinean, ezkontzeko adinean zeuden neska noble guztien artean eginiko aukeraketa baten bidez. Ezkontza, 1547ko otsailak 3an ospatu zen Moskuko Deikundearen Katedralean. Sei seme-alaba izan zituzten: Ana, Maria, Demetrio, Ivan, Eudoxia eta Teodoro.

Historialariek, Anastasiak, bere senarraren izaera bortitza eta oldarkorra baretzeko eragin apal bat zuela diote. 1560ko udan, ustekabean, gaixotu eta hil egin zen. Honen ondorioz, Ivanek, nerbio arazo larriak izan zituen, Anastasia, boiardoek pozoitu zutela susmatzen zuelako baita ere. Krimenaren frogarik lortu ez zuenez, boiardo ugari torturarazi eta hilarazi zituen.

Anastasiaren hondarretan, arkeologo eta lege-mediku aditu errusiarrek eginiko azterketek, pozoi hondarren presentzia frogatu zuten Ivanen emaztearen hezurduran, honek zuen susmoa baieztatuz.

Anastasiaren neba, Nikita Romanovic Zakharin-Juriev, Fedor Romanoven aita izan zen, Romanov abizena hartu zuen lehena. Fedor Romanov, Rurik dinastiako azken tsarra izan zen Teodoro I.a Errusiakoaren lehengusua izan zen. Amaitutako dinastiarekin izan zuen harreman honek, Fëdorren seme zen Mikel I.a Errusiakoa errege bezala aukeratzea erraztu zuen, Garai Nahaspilatsuaren ondoren.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Anastasia Romanovna Zakharina*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260663
* Commonscat Multimedia: Anastasia Romanovna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36632315
* LCCN: no2004076882
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q260663
* Commonscat Multimedia: Anastasia Romanovna
**Aiga-i-le-Tai** Samoako barruti bat da, Upolu uhartearen mendebaldeko lur eremu txiki batek eta Manono, Apolima eta Nu'ulopa uharteek osatuta. Barrutiak 27 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 4.508 biztanle zituen. Hortaz, Aiga-i-le-Tai herrialdeko hautesbarrutirik txikiena izateaz gain, biztanle-kopuru gutxien duen bigarren hautesbarrutia da.

Historian zehar Manono uhartea barrutiaren gune nagusia izan zen. Gaur egun, aldiz, Mulifanua herria da barrutiko herrigune nagusia. Bertan baitago Savai'i eta Upolu uharteak elkar lotzen dituen ferry-terminala.

*‘aiga i le tai* hitzek itsasondoko familia esan nahi dute samoeraz.

Iruditegia
----------

* Aiga-i-le-Tai
* Bisitaria Nu'ulopa uhartean.Bisitaria Nu'ulopa uhartean.
* Apolima uhartea.Apolima uhartea.
* Faleo'o izeneko falea Manono uhartean.*Faleo'o* izeneko falea Manono uhartean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1144488
* **Lekuak**
* TGN: 7594948

 |

* Wd Datuak: Q1144488
**Aldaon** Aralarko Malloetako mendi bat da, Aralarko mendilerro osoko bigarren mendirik garaiena, Intzako dorrearen ondoren. Gainera, Gipuzkoa eta Nafarroa arteko muga egiten du.

Irispideak
----------

Intzako dorretik berehala helduko gara Aldaonera. Baratzail lepora zuzen jaitsi ordez, Usalden Jasoarriena izeneko lepora irten daiteke. Lepo hau, Baratzail baino mendebalderago dago, eta goitiera txikiagoa jeitsi behar da. Usalden Jasoarriena lepotik, hurbil geratzen da Aldaonen tontorra.

Guardetxetik, Errenagako babeslekuen bidea hartu behar da, Trikuharri lepora heldu arte. Mendebalderantz Intzako dorrearen azken aldapak inguratuz, Usalden Jasoarriena lepora heltzen da. Ezkerretik, bertan dago mendiaren tontorra.

Gaintzatik, bide argi batek, Larremear izeneko lautadetara daroa, Intzako dorrearen oinetan. Bidezidor bat, eskuinetik, pagadian sartzen da eta mendiko zirku batetara daroa, Baratzail lepoaren oinean bertan. Malloaren gailurrean bertan, eskuinerantz hartu behar da, Aldaonen tontorrera iristeko.

Intzatik, aurreko bidearekin bat egin daiteke, Larremear lautadara heldu baino lehenago, bide hau askoz utziago dagoen arren.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253116

 |

* Wd Datuak: Q12253116
**Andra Mari eliza** Ondarroan dagoen eliza da, Mariaren omenez sagaratua. Artibaiko itsasadarraren ondoan dagoen muino batean eraikia, lanak 1462an edo 1480an hasi eta hurrengo mendean amaitu zituzten.

Eraikina gotiko berantiar estilokoa da, 'Errege Katolikoak' joeraren oso gertukoa. Trazeria gotikoko leihoak eta arrosa-leihoak aurkezten dituzten hormak lorez beteriko friso batek apaitzen ditu; horren gainean irudi geometrikoak dituen gailurreria dago.

Elizaren gainean, elementurik bitxienak ditu, "Kortxeleko mamuak" bezala ezagunak direnak. Borgoinar estiloko eskulturak dira, Erdi Aroko gorte bat irudikatzen dutenak. Euren buruan "Leokadi" dago, kondairak dioenez, herriko alde zaharrean bizi zen eta zigor gisa harri bihurtu zuten.

Argazki galeria
---------------

* Eliza inguratzen duen korretaEliza inguratzen duen korreta
* Txalupak lotzeko antzinako metala elizaren zutabeetanTxalupak lotzeko antzinako metala elizaren zutabeetan
* Kortxeleko mamuakKortxeleko mamuak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ondarroako Udala. *Andra Mari eleiza.* .
2. ↑   Eusko Jaurlaritza. *Andra Mari eliza (Ondarroa).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5911698
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Ondárroa

---

 |

* Wd Datuak: Q5911698
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Ondárroa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Aietxuibar** (nafar erromantzez: *Val d'Ahecho*) Nafarroako Erresumako banaketa administratibo bat izan zen eta gaur egun Euskal Herriko Urraulgoiti udalerrian kokatuta da, Nafarroa Garaia lurraldean. Zangozako merindadean dago, Iruñea hiriburutik 51,3 kilometrora. Altuera 617 eta 1442 metro artekoa da, eta 44,10 km²-ko azalera hartzen du.

Bertako biztanleak *aietxuibartarrak* ziren. Ibarburua Aietxu herria izan zen.

Ez da lortu zehatz-mehatz zehaztea banaketa administratibo horren independentzia-maila; izan ere, udalerri independente bat edo Urraulgoitin barruko eremu berezi bat izan zitekeen, nahiz eta Urraulgoitin integratu zen XIII. mendearen amaieran.

Aietxuibarreko azalera

Historia
--------

1063an ibar gisa agertzen da. Eneko Zantzi seniorrari, Arlaseko tenienteari, ematen zitzaion ohore gisa. Erregeordetza zen, eta 1280an bere urteko bularra globalizatu egin zen, 50 libratan zifratuz; "gauzatua" deitzen zitzaion. 1366an 8 su laborari baino ez zituen, 1427an 6ra murriztuak, Aietxu, Arangozki, eta Jakoisti herrien artean banatuak, Elkoatz, Larraun eta Raxakoak utziak baitzeuden. 1 000 karlin zuriko petxa teoriko eguneratua praktikan bosten bat baino gutxiagora murriztu zen (200 karlin prieto), zalantzarik gabe aurreko krisi ekonomiko eta demografikoak kontuan hartuta; haranak 1388an alegatu zuen erregearen aurrean bere 109 etxe zaharrak 10era jaitsi zirela. 1553an 12 familia zeuden guztira, eta 1646an 16; 1786an 79 biztanle zituen, eta 1857an, berriz, 1653.

Banaketa
--------

* **Aietxu** (ibarburua)
* Arangozki
* Elkoatz
* Jakoisti
* Larraun
* Raxa

Oharrak
-------

1. ↑  /aɟèt͡ʃu.íβ̞aɾ/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: kamutsa bigarren eta zorrotza hirugarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *155. araua: Nafarroako udal izendegia.* .

Ikus, gainera
-------------

* Urraulgoiti
* Zangozako merindadea
* Nafarroako Erresuma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110253491

 |

* Wd Datuak: Q110253491
**Aldapa** Alkizako bailara edo auzoa Larraul aldera dagoena Almitxuri mendiaren magalean.

Bailararen jatorria 1775ean udalak herri-sailetako inaurkina biltzeko dekretu batean dago non udalerria lau bailaratan banatu zuen: Azaldegi, Aldapa, Arana Behea eta Arana Goikoa. 1884an Aldapa bailara bitan banatu zen: Aldapa eta Hernio.

Aldapa bailara baserri eta etxe hauek osatzen dute: Arpide, Arpide Garaikoa, Errota Zahar edo Olaa, Garro, Goenaga, Goiko Errota, Gorosti, Ikilisagasti, Urruzola, Urruzola Azpi eta Urruzola Txiki.

Urruzola Txikia (ezkerrean), Urruzola Azpi (behekaldean), Urruzola, Arpide (teilatua) eta Arpidegain (goian) baserriak
Aldapan omen zegoen XVI. mendean Egurrola burdinola ospetsua. Ez da ezaguna non egon zen zehazki, baina sumatzen da egungo Egurrola izeneko zubitik gertu izango zela. Larraulgorako herribideko zubi horrek Aranguren erreka zeharkatzen du.

Bertan egon ziren Alkizako hiru errotetako bi: Olaa edo Errota Zaharra eta Goiko Errota edo Errota Berria. 1810a arte udaletxearen esku egon ziren, baina diru-premiak bultzaturik enkantean jarri ziren Aranako Igaran errotarekin batera. Bi errotok lanean aritu ziren 1953a arte.

2020ra arte Ikilisagasti baserriaren ondoan, Aranguren errekan, egon da Zizurkilgo edateko uraren hartunetako bat, Elbarrena bailara hornitzen zuena. Hartune horrek, halaber, Asteasuko Upazan bailarako baserri batzuk eta Alkizako industria-gune zaharreko eraikinak ere hornitzen zituen.

Aipatzekoa da Goiko Errotara ura biltzeko eraikitako ubide-sistema.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aranburu Ugartemendia, Pello Joxe.  (2006). *Alkiza auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa (1348-1950).*  Autore editore, 313 or. ISBN 84-606-3058-7..
2. ↑   ..
3. ↑   ..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87970332

 |

* Wd Datuak: Q87970332
**Anostrazeoak** (**Anostraca**, (grezieraz: Oskolik gabea) Krustazeo Branchiopoda Ordena dira, Sarsostraca azpiklaseko bakarra.

Ezaugarriak
-----------

Beste branchiopodoen aldean, Anostraca ordenakoek exoeskeleto (kutikula zurruna) ez dute eta ezta ere babesteko beste egiturarik. Begi konposatuak dituzte.

Sabela argiruntz jarrita igeri egiten dute. Iragazketaren bidez elikatzen dira. Haien dieta materia organikoa eta mikroplanktoneko organismo txikiak dira.

Sexu dimorfismo handia dute. Arrek antena handiak dituzte, hagin modukoak; kopularen unean emeak heltzeko erabiltzen dituzte. Emekeek, aldiz, ugalketa garaian obisaku oso nabaria erakusten dute.

Taxonomia
---------

Anostrazeoek zazpi familia dituzte.

* Artemiidae familia Grochowski, 1896
* Branchinectidae familia Daday, 1910
* Branchipodidae familia Simon, 1886
* Chirocephalidae familia Daday, 1910
* Polyartemiidae familia Simon, 1886
* Streptocephalidae familia Daday, 1910
* Thamnocephalidae familia Simon, 1886

Espezie ezagunak
----------------

Ordezkari ezagunena *Artemia salina* da baina, akuikultura izan duen zabalkundearen ondorioz, *Artemia franciscana* mundu osoan merkaturatu da. Añanako Gatz Haraneko (Araba) ur gesaletan aldiz *Artemia parthenogenetica* espeziea bizi da. Haien itxura Jurasikotik ez da aldatu eta fosil bizidunen kontsiderazioa dute. Putzuetan eta aintziretan aurkitzen zaie, bereziki ur gatzatikoak eta iraunkorrak ez direnetan.

Bibliografia
------------

* **(Ingelesez)**:J. W. Martin & G. E. Davis (2001). *An Updated Classification of the Recent Crustacea*. Natural History Museum of Los Angeles County.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  J. W. Martin & G. E. Davis (2001). 132 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853383
* Commonscat Multimedia: Anostraca
* Wikispecies Espezieak: Anostraca

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph323397
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Anostraca
* BOLD: 314
* Dyntaxa: 3000196
* EOL: 269
* Fauna Europaea: 13254
* GBIF: 544
* ITIS: 83688
* NCBI: 6659
* Paleobiology Database: 133208
* WoRMS: 148390
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D033202

 |

* Wd Datuak: Q853383
* Commonscat Multimedia: Anostraca
* Wikispecies Espezieak: Anostraca
**Aitkin konderria** (ingelesez: *Aitkin County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Aitkin da. 2010eko zentsuaren arabera 16.202 biztanle zituen, Aitkin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Aitkin konderriak 5.167,78 kilometro koadro ditu. Horietatik 449,7 ura dira. Beste 4.718,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.202 pertsonetatik 15.549 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 151 dira. 53 beltzak edo afroamerikarrak. 376 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 188 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109986
* Commonscat Multimedia: Aitkin County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143078431
* LCCN: n81093639
* NARA: 10039740
* **Lekuak**
* OSM: 1795839
* TGN: 2000999

 |

* Wd Datuak: Q109986
* Commonscat Multimedia: Aitkin County, Minnesota
**Aleksei Maximovitx Kaledin** (errusieraz: Алексе́й Макси́мович Каледи́н; 1861eko urriaren 24agreg./urriaren 12ajul. – 1918ko otsailaren 11greg./urtarrilaren 29ajul.) errusiar militarra izan zen, Don ibaiaren arroko eskualdeko kosakoa.

Biografia
---------

### Hastapenak

Gaztetatik Errusiar Armadan karrera militarra egin zuen, zalditerian batik bat. Lehen Mundu Gerran postu garrantzitsuak izan zituen, bai Zalditeria Inperialean zein Armada arruntean. Berea izan zen gerra horretan errusiar tropek lortu zuten garaipen eskasenetako bat, 1916ko maiatzean austriar tropak 70 milia atzera egitera behartu zituenean. Otsaileko iraultza ez zuen onartu eta Errusiako Behin-behineko Gobernuaren aurka konspiratzen zuen tsarismoa berriz boterean ezartzeko asmoz.

### Kosakoen buru

Maiatzean Aleksei Brusilov jeneralak bere kargutik kendu zuen, "Armadaren demokratizatzearen kontrakoa" zelako. 1917ko ekainean, Dongo kosakoen ataman (buru) izendatua izan zen eta Donen "Gobernu Militar Kosakoa" aldarrikatu zuen. Abuztuan, Moskuko Estatu-Konferentzian, iraultza zanpatzeko programa bat aurkeztu zuen, eta aldi berean hitzaldi horretan Errusia "errepublika" gisa aldarrikatzea eskatu zuen. Kontrairaultzaile amorratu gisa, Kornilov aferan, estatu-kolpearen laguntzaile izan zen, halere, estatu-kolpe horrek porrot itxura zuenean, "Dongo Gobernu kosakoak" alde batera egitea lortu zuen. Kolpeak porrot egin ostean Gobernuan bere postutik kentzeko eta atxilotzeko asmoa erakutsi zuen, baina "Dongo Gobernu kosakoak" atxilotzeari uko egin eta berriz postu horretara itzultzea eskatu zuen.

1917ko Urriko Iraultzaren aurreko egunetan, Kerenskik Kaledin bisitatu zuen, kosakoek boltxebikeen aurka egin zezaten, trukean Kaledin errugabetzeko eta Armadaren buru ezartzeko hitza emanez. 1917ko Errusiar Iraultza Sozialista Proletarioarekin batera, Kaledinek Dongo lurraldean Gobernu kontrairaultzaile bat ezarri zuen, eta Errusiako Behin-Behineko Gobernuko kideak Novotxerkassk hirira gonbidatu zituen, botere-gune antiboltxebike bat sortzeko asmoz.

### Armada Zurian parte hartzea

Bere kosakoak Armada Zuriaren nukleo bat sortzeko erabili zituen (jarraitu zioten kosakoak, kosakorik pobreenak boltxebikeen alde, edo behintzat borrokatik at egon nahian zeuden eta). Kaledin, Mikhail Alekseiev eta Lavr Kornilovekin batera, praktikoki Armada Zuriaren lehen nukleoaren sortzailea izan zen. 1918ko urtarrilean, frontean izandako porroten ondorioz, zuriek Rostov hiria galtzear zeudenean, bere buruaz beste egin zuen. Bere buruaz beste egiteko oharrean, "kosakoek beren atamana gudan jarraitu ez zutela" eman zuen arrazoitzat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Kaledin, Aleksei, *K17* 2017-07-06. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944910
* Commonscat Multimedia: Alexey Kaledin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45135574
* ISNI: 0000 0000 5538 5535
* GND: 120572044
* LCCN: no00019372
* NKC: js2006362974
* SNAC: w6031j6j
* SUDOC: 176977244
* Open Library: OL7109071A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q944910
* Commonscat Multimedia: Alexey Kaledin
**Andre Mariaren eliza** (danieraz *Vor Frue Kirke*) Kalundborgeko eliza nagusia eta Danimarkako eraikin historikoetako bat da. Kalunborgeko kaiaren gaineko muinoan dago.

Historia
--------

Ez da ezagutzen eraiki zeneko data, baina XIII mendearen hasieran izan zela uste da, gutxienez 1170 baino beranduago, aurretik ez baitzen adreilu gorria erabilia izan Danimarkan. Elizaren inguruan herrixka sortzen hasi zen eta alboan zegoen Snare gazteluko harresiek inguratu zuten. XIV mendean Kaluyndborgeko gazteluak hartu zuen bere baitan. Gaur egun gazteluaren hondarrak baino ez dira gelditzen.

1827an elizaren erdiko dorrea erori egin zen. Barnealdeko altzari ugari kaltetu bazituen ere beeste dorreek zutik iraun zuten. 1867 eta 1871 artean berreraiki zuten. XX mendearen hasieran ere berriztatze lan berriak egin ziren.

Arkitektura
-----------

Oinarrian greziar gurutzea dauka, lau besoen luzera berdina izanik. Erdiko dorrea, Andre Mariarena, handiena eta garaiena da, 44 metro hartzen ditu. Gainontzeko dorreak Santa Ana (ekialdean), Santa Gertrudis (mendebaldean), Santa Maria Magdalena (hegoaldean) eta Santa Katalina (iparraldean) dira.

Gizateriaren Ondarerako hautagai
--------------------------------

2008ko abenduan UNESCOri Gizateriaren Ondare izendatzeko eskaera egin zitzaion.

Iruditegia
----------

* Eliza muinoaren gainean.Eliza muinoaren gainean.
* Elizaren kanpoaldea.Elizaren kanpoaldea.
* Elizaren barnealdea.Elizaren barnealdea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1897877
* Commonscat Multimedia: Vor Frue Kirke, Kalundborg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10145424498786830259
* GND: 4846769-8

 |

* Wd Datuak: Q1897877
* Commonscat Multimedia: Vor Frue Kirke, Kalundborg
**Andre Mariaren eliza** Nafarroako Viana udalerriko herrigunean dagoen eliza bat da. XIII eta XIV. mendeen artean eraiki zen. Udalerriaren egoera ekonomiko onak tenpluan hobekuntza etengabeak burutzea ahalbideratu zuen, bai eta gaur egun bertan gordeak dauden objektu artistiko ugariren gauzatzea ere.

1931ko ekainaren 3an Nafarroako kultura ondasuna izendatua izan zen.

Eraikina
--------

Hegoadeko atarian Cesare Borgia ehortzia dago, eta manierismoaren apaindurez osatua da, tenpluaren kanpoaldeko interesgune nagusia delarik.

Lau zatiko hiru nabez osatutako eliza gotiko bat da, hormabular arteko kapera, triforio eta buru poligonal batez osatua eta gurutzadura gangez osatua. XIV. mendeko hiru arkiboltadun ataria du, besoetan haurtxoa duen Ama Birjina eta bi aingeruek gurtzen dituzten irudi bat ere badu.

* Ataria.Ataria.
* Aldare nagusia.Aldare nagusia.
* Ama Birjina, besoetan haurtxoa duela.Ama Birjina, besoetan haurtxoa duela.
* Kanpoaldea.Kanpoaldea.
* Cesare Borgiaren ehorzketa-lekuan, plaka.Cesare Borgiaren ehorzketa-lekuan, plaka.

XVI. mendean zehar dorrea altxatu eta Epistolaren izkineko atari handia eraiki zen, 1549an Juan Goiatzek kontratatua. Ama Birjina nagusi den programa ikonografiko konplexu bat du, Kristoren bizitza, Elizako Aiten eta Ebangelizatzaileen batera.

XVII. eta XVIII. mendeetan girola gehitu eta areto kapitularra, sakristia eta San Joan Ramoren kapera gehitu zitzaizkion. Azkena, 1784-1787 artean Luis Paret y Alcázar margolari nabarmenak San Joan Batailatzailearen bizitzaren eszenekin apaindu zuen.

Bere aldare nagusia nabarmentzekoa da, XVII. mendearen erdialdera Pedro Margotedok diseinatu zuen eta apostuluek lagunduriko Ama Birjinaren eszenak irudikatzen dira.

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Andre Mariaren eliza. Nafarroako Turismo Bulegoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5911732
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Viana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143513783
* LCCN: nr93010719
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000766

 |

* Wd Datuak: Q5911732
* Commonscat Multimedia: Church of Santa María, Viana
**Ainhoa Aznarez Igarza** (Iruñea, 1970eko abuztuaren 4a) nafar haur hezitzailea eta Ahal Dugu politikari bat da. Aurretik, UGT sindikatuan aritua da, eta 2003-2007 artean Iruñeko Udaleko PSNko zinegotzia ere izan zen, gerora Ahal Dugu alderdira igaroz.

2015eko ekainaren 17an Nafarroako Parlamentuko lehendakari aukeratu zuten, izendapen hitzaldian bere burua *euskaldun, feminista eta errepublikar* gisa definituz.

Biografia
---------

Aita nafarra du, Mélidakoa, eta ama gipuzkoarra, antzuolarra. Lau urte izan artean Antzuolan (Gipuzkoa) bizi izan zen Ainhoa eta ondoren Iruñeara joan zen bizitzera. Ikasketak gazteleraz eta euskaraz egin zituen eta Haur Hezkuntzako irakasle ikasketak egin zituen. Horrela Eguesko haur eskolan lan egin zuen boluntario gisa. 

18 urte zituela Afrikara joan zen kooperante gisa. Gaztetatik ekintza sozialeko taldeetan murgildu zen, *Aldaketa Sozialaren Asanbladan* eta *Ezkerreko Junta Errepublikarrean* esate baterako. 

Gaur egun Badoztainen bizi da, Eguesibarren, Iruñetik gertu.

Ibilbide politikoa
------------------

UGT sindikatuan euskara klaseak ematen aritu ondoren Iruñeko udaletxean zinegotzi aukeratua izan zen 2003an. Nafarroako Alderdi Sozialistan independente gisa aritu zen. Zinegotzi zela Ahotsak taldean hartu zuen parte beste alderdietako hainbat emakumezko aipagarrirekin batera. Honek hautsak harrotu zituen bere alderdian. *Mariposas en el hierro* (2012) Ahotsaken inguruko dokumentala da eta bertan agertzen da Ainhoa Aznarez. PSN, Nafarroa Bai eta Ezker Batuarekin koalizioa eratzear egon ziren 2007an baina PSOEk aliantza hori onartu ez zuenean alderditik ateratzea erabaki zuen. 

2014an Nafarroako Ahal Dugu alderdian sartu zen eta Nafarroako Parlamenturako hauteskundetan diputatu atera zen. 2015eko ekainaren 17an parlamentuko presidentea izan zen 2019 artean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Podemos Portal de Transparencia: Ainhoa Aznarez Igarza
2. 1 2   «'Presidente euskalduna, feminista eta errepublikazalea naiz'» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
3. ↑    «Ainhoa Aznarez Igartza: "Pasioz eta pazientziaz egingo ditugu gauzak" - Debagoiena» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Noticias, Diario de. «"Que nadie tenga miedo, este Parlamento va a dar más voz a la ciudadanía pero no va a haber ninguna revolución"» *www.noticiasdenavarra.com* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
5. ↑    Velte, Samara. «Ahotsak ozen itzuli dira» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
6. ↑   «'Euskal Herria da gure herria eta Nafarroa gure estatua'» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
7. ↑   «Festival de San Sebastián» *sansebastianfestival* (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20798132
* Commonscat Multimedia: Ainhoa Aznárez

---

 |

* Wd Datuak: Q20798132
* Commonscat Multimedia: Ainhoa Aznárez
**Andre Mariaren katedrala** Limerick hiriko eraikinik zaharrena kontsideratzen da, 1168an altxatu baitzuten normandiarrek. Irlandako eliza anglikanoari dagokio.

Historia
--------

Vikingoek Europan mendebalderen izan zuten gotorlekua zegoen tokian eraiki zuten katedrala XII mendean, dena dela ate erromanikoaz eta nabeaz gain, ezer gutxi gelditzen zaio hasieran zeukan itxuratik. XIV mendean dorrea gehitu zitzaion.

Hiriak izandako setio ugarritan, soldaduek hormetako harriak erabili zituzten beren armak zorrozteko eta orindik orduko markak nabari dira. 1651ean Oliver Cromwellek hiria eskuratu zuenean eliza ikuilu gisa eta aldare nagusia ere lapurtu egin zuten. Aldare hau 1960an berrezarri zen, eta Irlanda eta Erresuma batuko aldarerik handiena da limo harri bloke bakarrarekin egina dagoena. 1691eko setioan ere kalte handiak jasan zituen eta Glentworth kaperaren barnean oraindik kainoi bolak ikus daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2558819
* Commonscat Multimedia: St. Mary's Cathedral, Limerick

---

 |

* Wd Datuak: Q2558819
* Commonscat Multimedia: St. Mary's Cathedral, Limerick

Iruditegia
----------

* Alboko ikuspegiaAlboko ikuspegia
* AldareaAldarea
*Artikulu hau Errumaniako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Alba».*
**Alba Iulia** (hungarieraz: *Gyulafehérvár*; alemanez: *Karlsburg* / lehen *Weißenburg*; latinez: *Apulum*, Erdi Aroko latinez: *Alba Iulia, Carlopolis*), Errumaniako hiria, Albako konderri edo barrutiko hiriburua, Mureş ibaiaren ertzean, Transilvanian.

Hiriak zati bi ditu, nagusiki: Karlos VI.a Austriakoak 1716-1735 bitartean eraikitako zitadela bata, eta, beste aldean, katedral gotikoa eta XVIII. mendeko Batthyaneum Liburutegi-Museoa dagoena.

1992. urtean, biztanleriaren % 93,7 errumaniarra zen, % 3,5 hungariarra, % 2 ijitoak ziren, eta % 0,6 alemanak. Historikoki, Errumaniako gutxiengo hungariar eta alemanen gune garrantzitsua izan zen hiria.

Historia
--------

Hiria daziarren gune politiko eta ekonomiko garrantzitsua izan zen; orduko izena *Apulon* zen, eta Ptolomoeok aipatu zuen bere lanetan. Daziako hegoaldea Erromatarren Inperioak hartu zuenean, *Apulum* izena ipini zioten hiriari, eta bertan ezarri zuten Dacia Apulensisko hiriburua.

1541-1690 bitartean, Transilvaniako Printzerriko hiriburua izan zen.

1918. urteko abenduaren 1ean, Transilvania Errumaniako parte izatera pasatu zen, eta 1922ko urriaren 15ean Fernando Errumaniakoa Alba Iulian Errumaniako errege izendatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* Alba Iulia: webgune ofiziala
* Irudiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174665
* Commonscat Multimedia: Alba Iulia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155941418
* BNF: 15604514x (data)
* GND: 4084851-6
* LCCN: n80131891
* NKC: ge307012
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21776
* SIRUTA: 1017

 |

* Wd Datuak: Q174665
* Commonscat Multimedia: Alba Iulia
**Andre Mariaren kapera eta ikastetxea** (frantsesez *Chapelle et collège Notre-Dame de Bayonne*) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen kapera bat da.

Kokalekua
---------

Baiona Handia auzoko Douer karrikan dago, Montaut plazaren alboan.

Historia
--------

1834an Baionako Andre Mariaren ikastetxea sortu zen, Udalak Gurutzearen Alaben ordenari neskei doaineko hezkuntza irakasteko baimena eman zienean. Ikastetxea Gaztelu Zaharraren alboan ezarri zen, gaur egungo Montaut plazan. Ondoren, erakundea handituz joan zen. 1839an langela eraiki zen eta 1845an aterpetxea. 1851an Udalak erakundeari neskentzako udal eskolaren titulua eman zion.

1860ean aurretik etxebizitza pribatu bat zegoen solairuan kapera eraiki zen. Eraikina unibertsitateko kapelauaren diru ondasunaren bidez osoki finantzatu zen.

* Atari gaineko irudia.Atari gaineko irudia.
* Atariko irudia.Atariko irudia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Baiona** |

* Andre Mariaren kapera eta ikastetxea. Akitaniako Turismo Bulegoa[*Betiko hautsitako esteka*] **(Frantsesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24083161
* Commonscat Multimedia: Chapelle de la Rue Douer

---

 |

* Wd Datuak: Q24083161
* Commonscat Multimedia: Chapelle de la Rue Douer
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza,** Villanañe herriko eliza da (Gaubea, Araba). Eraikitako euskal ondare nabarmen gisa katalogatua dago, gertu dituen Baronatarren dorretxea eta Villanañeko lorategien multzoa bezalatsu.

Ezaugarriak
-----------

Habearte bakarreko elizaa da eta burualde triangeluarra du, kanpoaldea harlandu txikiz egina dago. Hegalak indartzeko harlanduz egindako zortzi kontrahorma ditu.

Gurutze-ganga gotikoa du, antza, XVI. mendearen erdialdekoa da. Bertan sartzeko atea pizkundetar elementuz errematatua dago.

Korua pixka bat jasota dago, dorrearen azpian kokatuta dago eta koru-itxura baino lehendakaritzarena du. Badira eranskin batzuk, horien artean aipatzekoa da kanpandorrerako harlanduzko eskailera. Aldarearen ondoan adreiluz egindako kapera gangaduna dago baina ez du aparteko interesik. Bataiarria dagoen gela txikia hondoratuta dago.

Garai batean sakristia eta beste kapera bat ere izan zituen, baina hondatu egin ziren. Dorreak berria ematen du, zinkez estalitako kapitel berantiar batek errematatua dago. Duela urte batzuk izandako sute batek larri kaltetu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Igokundeko Ama Birjinaren eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65946217

 |

* Wd Datuak: Q65946217
**Ainhoa Aizpuru Murua** (Gabiria, 1970eko otsailaren 12a) politikari euskalduna da, Gabiriako alkate izana, eta Gipuzkoako Foru Aldundiko foru diputatua izendatua da 2015eko eta 2019ko legealdietan.

Biografia
---------

Ekonomia eta enpresa zientzietan lizentziatua da, marketineko berezitasunarekin, Deustuko Unibertsitatean (1993an). 2000 eta 2015 urteen artean lan egin zuen Bic Gipuzkoa Berrilan enpresa haztegian, proiektuak zuzentzen.

Gabiriako alkate izana da, Gabiriako Hautesle Elkartearekin aurkezturik, 2003 eta 2007 urteen artean. Beste bi legegintzalditan ere izana da zinegotzi.

2015eko foru hauteskundeen ondoren, EAJ eta PSE-EEren arteko koalizioa osatu zen Gipuzkoako Foru Aldundirako, eta EAJren partetik izendaturiko foru diputatuen artean, Aizpuruk ekonomia sustapeneko, landa inguruneko eta lurralde orekako departamentuko foru diputatu postua eskuratu zuen. 2019ko legealdia hastean, foru diputatu jarraitu zuen, baina orain bere sailari proiektu estrategikoena deritzo.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Telebista, Euskal Irrati. «Olano incorpora tres diputados del PSE-EE a su Gobierno foral» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-27).
2. ↑    Gabiriako aldizkaria, Makilari.  (2017). *Gabiriako udal zinegotziak 1979tik.* , 41 or..
3. ↑    Gabiriako aldizkaria, Makilari.  (2016). *Ainhoa Aizpuru Murua, goi karguko langintzan.* , 7 or..
4. ↑    «Proiektu Estrategikoak - Gipuzkoa ETORKIZUNA ORAIN» *Gipuzkoako Foru Aldundia* (Noiz kontsultatua: 2020-05-27).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95623756
* Commonscat Multimedia: Ainhoa Aizpuru

---

 |

* Wd Datuak: Q95623756
* Commonscat Multimedia: Ainhoa Aizpuru
**Amaia Bernarás Iturrioz** informatika-ingeniaria da, baita ikertzailea ere adimen artifizialean. 2019z geroztik Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeko gerentea da.

1987an amaitu zituen Informatika ikasketak EHUko Donostiako Informatika Fakultatean eta orduz geroztik ibilbide profesional luzea izan du. Urte betez, informatika arloan lan egin zuen, Gipuzkoako Ikastolen Federazioko informatika arduradun gisa hasieran, eta Bilboko *Labein* zentro teknologikoan ondoren (gaur egun Tecnalia dena). Labeinek emandako aukera onartuz, Edinburgoko Unibertsitatera joan zen ikertzaile bisitari moduan (*visiting researcher*). Printzipioz urte baterako izan behar zuen egonaldia beste hiru urtez luzatu zuen, Adimen artifizialezko doktore-tesia egin zuen bertan. Azken horrek bidea eman zion nazioarteko hainbat unibertsitatetan aritzeko: Edinburgon, Bruselan, Sydney-n eta Mondragon Unibertsitatean hain zuzen ere. Enpresa mundura salto eginez, Tecnalia zentro teknologikoan eta Donostiako Teknologi Elkartegian aritu izan da geroago, baita Idom Ingeniaritza eta aholkularitza enpresan ere Zientzia, Teknologia eta Berrikuntza aholkulari senior gisa.

2019z geroztik Gipuzkoako Zientzia eta Teknologia Parkeko gerentea da.

30 urtetan 10 lan desberdin izan ditu. Ezaugarri bikainak zituzten lanpostuak laga izan ditu birritan ezaugarri apalagoak zuten lanak hartzeko pertsonalki edo profesionalki "inbertsioak" zirelako, edo gustuko gaiak landu ahal izateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskadiko Parkeek IASPren Munduko 36. Konferentzian hartuko dute parte – Parque Científico y Tecnológico de Gipuzkoa.*  (Noiz kontsultatua: 2019-10-15).
2. ↑   **(Ingelesez)** «dblp: Amaia Bernaras» *dblp.uni-trier.de* (Noiz kontsultatua: 2019-10-15).
3. ↑   Bernarás, Amaia.  (2019). «Google Académico» *scholar.google.com* (Noiz kontsultatua: 2019-10-15).
4. ↑   Innobasque Agencia vasca de la Innovación.  (2015-02-24). *Amaia Bernaras - IDOM y la innovación en ingeniería y manufactura.*  (Noiz kontsultatua: 2019-10-15).
5. ↑    «Ikasle ohia // Ex-alumna: Amaia Bernaras (Idom Ingeniaritza)» *DIFusio@* (Noiz kontsultatua: 2019-10-15).

Kanpo estekak
-------------

* Amaia Bernarás Linkedin sare profesionalean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71006415

 |

* Wd Datuak: Q71006415
**Andre Mariaren sortze garbia** dotrina dogmatzat du Eliza Katolikoak, 1854. urtean Pio IX.a aita santuak dekretatu zuenetik. Dogmak dio Maria libre izan zela betidanik jatorrizko bekatutik, bere seme Jesukristoren merituagatik.

Dogma hau ez da nahastu behar Jesusen jaiotza birjinalaren doktrinarekin. Jesus gizonezko batek parte hartu gabe ernaldu zela dio Elizak, eta Mariari dagokionez, Sortzez Garbiaren dogmak dio birjina izan zela Jesus ernaldu zenean, erditu zenean, eta baita erditu ondoren ere.

Andre Mariaren adbokazio hau VII. mendean hasi zen ospatzen Bizantzion, baina 1310 arte ez zen festatzat finkatu. Katolizismoan, bere eguna abenduaren 8an ospatzen da, eta jai izan ohi da Hego Euskal Herrian.

Izendegian, zenbait dira emakumezko izenak euskaraz dogma eta adbokazio honi erreferentzia egiten diotenak: *Kontxesi* tradizionalena seguruenik, eta *Sorkunde* hedatuena 20. eta 21. mendeetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Kontxesi» *Euskal Onomastikaren Datutegia* (Euskaltzaindia) (Noiz kontsultatua: 2019-10-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185606
* Commonscat Multimedia: Immaculate Conception

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX537247
* BNF: 11944814j (data)
* GND: 4138223-7
* LCCN: sh85064507
* NKC: ph329303
* SUDOC: 027396967
* AAT: 300066049
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185606
* Commonscat Multimedia: Immaculate Conception
|  |
| --- |
| **Amilleta** |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** | Gipuzkoa |
| **Udalerria** | Antzuola |
| Amilleta baserria is located in GipuzkoaAmilleta baserriaAmilleta baserriaAmilleta baserria (Gipuzkoa) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVI. mendea |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 2011ko urtarrilaren 26a |

**Amilleta** Antzuolan (Gipuzkoan) dagoen baserria da, XVI. mendean eraikia.

2011ko urtarrilaren 26an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oinplano angeluzuzeneko baserria, 33,5 x 23,5ekoa. Egurrezko estalkia, hodi-teilez egina, 3 isurkikoa, gailurra hego-ekialdera jotzen duen fatxada nagusiarekiko elkarzut duena. Bi solairu eta ganbara ditu. Horma perimetralak landu gabeko harriz eginak, eta eskantzuak harlanduzkoak. Fatxada nagusiak antolaketa simetrikoa du; beheko solairuan, erdian, erdi-puntuko bi arku daude; arku batetik atondora sartzen da eta bestetik kortara. Lehenengo solairuan sei leiho-hutsarte daude, silarriz hesituta. Hastialean (goiko aldean) oholtza labur bat ikus daiteke, alde hori ixten duena. Hego-mendebaldeko fatxadak zazpi leiho eta ezaugarri desberdinetako balkoiak ditu, beheko solairuan, eta beste zazpi leiho-bao lehenengo solairuan. Lurraren desnibela aprobetxatuz, soto-upategi bat dauka, non zenbait saietera irekitzen diren; azken horiek ere hego-mendebaldera jotzen dute. Ipar-ekialdeko fatxada oso baxu dago lurraren desnibelarengatik, eta handik sotora edo lastategira sartzen da zuzenean. Ipar-mendebaldeko fatxadak leiho-bao bat dauka.

Eraikin honen barneko egitura suhesi batean bermatzen da, hego-ekialdeko fatxada nagusiarekiko elkarzut; suhesiak bi zati simetrikotan banatzen du eraikina. Egurrezko egiturak fatxadetan eta erdiko suhesi horretan bermatzen dira. Bi erdien egiturak pieza bakarreko zortzi zutabe-ardatzetan bermatzen dira; horiek habe, beso eta gapirioekin ahokatuta, baserri honen teilatuari eusten diote. Beheko solairura argi naturala sartu dadin, argizulo bat dauka, forma tronkopiramidala duena. Ipar-mendebaldeko azken hormartea XIX. mendean eginiko zabalkuntzean egina da. Horma zaharraren gainean, gaur egun barruan dagoena, XVI. mendeko arku zorrotza irekitzen da.

Amilleta XVI. mendeko baserria da. Garai horretako ipar-mendebaldeko murrua eta upeltegia gorde ditu. Beranduago, erabat berregin zen, XVIII. mendean; eta garai hartakoak dira, hain zuzen, barruko murru eta egitura gehienak.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

1. ↑  Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516116
* Commonscat Multimedia: Amilleta baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q16516116
* Commonscat Multimedia: Amilleta baserria
**Antón González Reguera**, **Antón de Marirreguera** bezala ezaguna, asturieraz idatzitako lehen lanaren egilea da. Liburua *Pleitu ente Uviéu y Mérida pola posesión de les cenices de santa Olaya*, 1639an idatzita, asturierazko literaturaren klasikoa da.

Biografia
---------

Antón González Reguerari buruzko datu asko ezezagunak dira, tartean jaiotze eta heriotza datak. XVII. mendean Llorgozanan jaio zen (Carreño), kapare etorkiko familia batean. Ama María González Reguera zen eta hortik zetorren Marirreguera izena. Aita, antza Pedro Álvarez Hevia zen; gaztea hil zen. Umezurtz gelditzerakoan amaren abizena hartzeko aukera izan zuen. Dena dela, eskuizkribu batzuetan Antonio Álvarez gisa agertzen da. Elizaren ikasketak hasi zituen. Oviedoko Unibertsitatean Latin, Humanitateak eta Teologia ikasi zuen. 1631 apaiza izendatu zuten eta Carreñoko eliz desberdinen ardura eman zioten. Horrela, 1640an eta 1644an Priendesko apaiza bezala agertzen da, 1645ean Albandin, azken honetan Antonio González Moñiz izenarekin, bere osabarena, bere aurretik apaiza eliz horretan. Albandin ere 1661 arte parroko gisa agertzen da; ondoren, postua bere ilobak hartu zuen, Xuan Rodríguez Reguera. 1662an kaparetasun erroldetan ez zen agertu eta pentsatzekoa da 1661 eta 1662 artean hilko zela.

Obra
----

Aipatutako *Pleitu ente Uviéu y Mérida pola posesión de les cenices de santa Olaya* (1639) batera beste lan batzuk idatzi zituen:

* *Diálogu políticu* poema
* *Dido y Eneas* alegia
* *Hero y Lleandro* alegia
* *L’ensalmador* entremesa
* *L’alcalde* entremesa
* *Los alcaldes* entremesa.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Idazle asturiarren erregistro bibliografikoa.
* **(Asturieraz)**:Proyectu Caveda y Nava; hemen Marirregueraren bost lan irakur daitezke.
* El sombreru de virxiliu. Contiene una biografía de González Reguera, bibliografía básica y el texto del *Pleitu ente Uviéu y Mérida*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3781357
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87468998
* ISNI: 0000 0000 5973 7665
* BNE: XX1720964
* SUDOC: 143488244
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37914

 |

* Wd Datuak: Q3781357