recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Rheinübung operazioa. 
**Rheinübung operazioa** 1941. urteko maiatzaren 16an hasi eta maiatzaren 19an martxan jarri zen operazioa izan zen. Alemania naziak martxan jarritako operazioa zen, helburu gisa aliatuen merkataritzarako itsasontzien bideak etetea zuena. Operazioan Bismarck eta Prinz Eugen gerraontziek parte hartu zuten, hainbat destruktore eta bestelako itsasontziek lagunduta.

Operazioaren bukaera
--------------------

Rheinübung operazioaren amaiera Royal Navyko 6 korazatu, 15 kruzero eta 21 destruktorek Bismarck ontzia urperatu zutenean, 1941. urteko maiatzaren 27an izan zen.

Royal Navyaren mendekua
-----------------------

Royal Navyak Bismarck eta Prinz Eugen gerraontziak suntsitzeko presazko agindua eman zuen, ontzi hauek lehenago Hood gerraontzi ingelesa hondoratu baitzuten Danimarkako itsasarteko guduan. Hood ontziaren tripulazioan zeuden 1419 gizonak hil ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Bismarck korazatua
* Bigarren mundu gerra
* Royal Navy
* Danimarkako itsasarteko gudua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154164
* Commonscat Multimedia: Operation Rheinübung

---

 |

* Wd Datuak: Q154164
* Commonscat Multimedia: Operation Rheinübung
**Routt konderria** (ingelesez: *Routt County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Steamboat Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 23.509 biztanle zituen, Routt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Routt konderriak 6.133,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,83 ura dira. Beste 6.117,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.509 pertsonetatik 22.910 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.600 dira. 91 beltzak edo afroamerikarrak. 68 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 145 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 264 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312734
* Commonscat Multimedia: Routt County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145410489
* GND: 4342346-2
* LCCN: n80019605
* NARA: 10039148
* **Lekuak**
* OSM: 415168
* TGN: 2000245

 |

* Wd Datuak: Q312734
* Commonscat Multimedia: Routt County, Colorado
**Ricardo Martín** (Villanueva de la Serena, 1882-Donostia, 1936) argazkilari badajoztarra, Donostian bizi izan zen. Donostiako Belle Epoque garaiko argazki ospetsuak berarenak dira. Garaiko argazkilari ospetsuenetariko bat izan zen.

Biografia
---------

Oso gazte zenean familiarekin Donostiara joan zen. 1910ean Real Sociedad futbol taldeari argazkiak egin zizkion. 1914an argazkilari gisa hasi zen lanean. 1915ean Donostiako Hondarribia kalean Photo-Carte denda ireki zuen. Urte berean egunkari desberdinetan hasi zen bere kolaborazioekin: *El Pueblo Vasco*, *La Voz de Guipúzcoa*, *Correo del Norte* eta *La Constancia*. 1916an kanpoko egunkari batzuentzako ere hasi zen lanean: *El Día*, *Heraldo Deportivo*. Izan zuen arrakastaren ondorioz, 2010ean, Donostiako Askatasunaren etorbidean denda aldatu zuen. Haren lanak oso ezagunak egin ziren eta 1921ean argazkilari gisa Rifeko Gerrara joan zen. Gerra garaiko lanak prestigio handiko hedabideetan plazaratu ziren: *ABC*, *Mundo Gráfico*, *La Acción*, *Mundo Nuevo,* besteak beste. 1925ean Agustina Zugastirekin ezkondu zen eta, urte bat geroago, Vicente Martín semea jaio zen; semeak aitaren lanarekin jarraituko zuen. Urte horietan Donostian agertzen ziren pertsonaia ospetsu guztiei argazkiak egin zien: Paulino Uzkudun, Charlie Chaplin, Buster Keaton, Josephine Baker... 1936an, gaixotasun luze baten ondorioz, hil zen. Agustina Zugastik hasieran eta Vicente Zugastik semea ondoren, argazki dendarekin eta argazkilaritza lanetan jarraitu zuten.

Iruditegia
----------

* Donostiako kaldereroen festa 1923an.Donostiako kaldereroen festa 1923an.
* Ekitaldi politiko-erlijiosoa Usurbilen, 1924an.Ekitaldi politiko-erlijiosoa Usurbilen, 1924an.
* Bainulariak Donostiako Kontxako hondartzan, 1926an.Bainulariak Donostiako Kontxako hondartzan, 1926an.
* Jose Maria Usandizagari 1927an eskainitako omenaldia.Jose Maria Usandizagari 1927an eskainitako omenaldia.
* Dantzariak Donostiako Zubietan.Dantzariak Donostiako Zubietan.
* Baporeak Donostiako kaian.Baporeak Donostiako kaian.

Ikus, gainera
-------------

* Agustina Zugasti, bere emaztea eta argazkilaria.
* Vicente Martín, Ricardoren eta Agustina Zugastiren semea, argazkilari ezaguna ere bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* "Ricardo martín, argazkilari eta ikuslea", Kubo Artegunean 2016-2017an egin zen erakusketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28197043
* Commonscat Multimedia: Ricardo Martín

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1959148632968230630006
* LCCN: no2017016953
* Tabakalera ID: 94561

 |

* Wd Datuak: Q28197043
* Commonscat Multimedia: Ricardo Martín



|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ricardo Martín*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Rufino Jacinto de Elizalde** (Buenos Aires , 1822ko abuztuaren 16a - 1887ko martxoaren 13a) argentinar politikari eta diplomatikoa izan zen, Bartolomé Mitre eta Nicolás Avellaneda presidenteen atzerri ministroa.

Biografia
---------

Rufino José de Elizalde militarraren eta Petrona Beláusteguiren semea, bere jaioterrian abokatu lizentziatu zen 1846an, bere lanarekin ikasketak ordainduz. Juan Manuel de Rosaren garaian foru diputatua izan zen eta bere alaba Manuelitaren hizketaldietara joaten zen. 

1862an, presidentetza hartzean, Mitrek atzerri ministro izendatu zuen. Lehen neurri garrantzitsua, Konfederazioaren enbaxadoreak Europan ordezkatu ondoren, Txile eta Perurekin egindako aliantza-itunak arbuiatzea izan zen, Europako interesei, batez ere ingelesei, men egiteko politika baten hasiera iragarriz. 

1877ko uztailean Nicolás Avellaneda presidentearen atzerri ministro izendatu zuen, baina bere jarduna oso marjinala izan zen. 1879ko urrian dimisioa eman zuen eta diputatu nazionala hautatu zuten. Carlos Tejedorren Buenos Airesko iraultzarekin bat egin zuen 1880an, eta Kongresutik kanporatua izan zen, eta horrela bere jardun publikoa amaitu zuen. 

Buenos Airesen hil zen 1887ko martxoaren 13an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Cutolo 1969.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3951291
* Commonscat Multimedia: Rufino de Elizalde

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30998442
* ISNI: 0000 0000 2866 0386
* LCCN: n85360782
* Open Library: OL1984338A

 |

* Wd Datuak: Q3951291
* Commonscat Multimedia: Rufino de Elizalde
Oihaneder jauregia, Oihaneder Euskararen Etxearen egoitza (Frai Zacarias Martinez kalea, 2. 01001 Gasteiz).
**Oihaneder Euskararen Etxea** Gasteizen (Araba) euskararen alde jarduerak bultzatzeko gune bat da. 2014ko urriaren 17an ireki zuten. Etorkizunean egin nahi duten Kafe Antzokiaren lehen fasea da proiektu hori. Euskara ardatz, euskarazko adierazpide artistiko ororen erakusleiho izateko bokazioarekin jaio zen. Euskal eragile, euskaltzale, kulturagile eta kulturazaleen etxea izan nahi du. **Erreferentziazko topagunea, sorgunea eta formaziorako gunea**.

Euskararentzako arnasgune berri bat da. Euskaratik abiatuta gainontzeko hizkuntza eta kulturei ateak parez-pare zabaldu nahi dizkie.

Hamar urtez luzatu ziren Udaletxeko eztabaidak proiektua onartu zuten arte; 2014ko urriaren 17an abiatu zen egitasmoa.

Egun Euskararen Etxea Gasteizko Montehermoso jauregian kokatuta dago eta proiektuari osotasuna emango dion Kafe Antzokiaren kokapena eta kudeaketa planaren eztabaida mahai gainean dago.

Lazarraga Kultur Elkartea arduratzen da Oihanederren kudeaketaz, eta eragileekin elkarlanean dihardu.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako euskara
* Euskararen Etxea

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Nerea Ibarzabal, «Euskarak badu etxea Gasteizen: Oihaneder», *Argia*, 2014-10-17, CC-BY-SA lizentzia
2. ↑  Lazarraga Kultur Elkartearen webgunea

Kanpo estekak
-------------

* Oihaneder Euskararen Etxearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492497

 |

* Wd Datuak: Q20492497
**Ruggero Raimondi** (Bolonia, 1941eko urriaren 3a) italiar opera-kantaria da. Baritonoa da, ahots sendoa eta ozentasun handikoa du, bere ahots-hariko onenetako bat.

Teresa Pediconirekin eta Pervenanzirekin egin zituen ikasketak. Spoleton egin zuen debuta, 1964an: Collineren papera jokatu zuen Pucciniren *La Bohème* obran. Hurrengo urteetan, Erromako Operan eta Veneziako La Fenicen eta Italiako beste antzoki batzuetan kantatu zuen. 1967an, Milango La Scalan kantatu zuen: Timurren papera jokatu zuen Pucciniren *Turandot* obran. 1960ko hamarraldiaren bukaeran, Britainia Handiko zenbait antzokitan kantatu zuen: Royal Festival Hallen (Donizettiren *Lucrezia Borgia*) eta Glyndebournen (Mozarten *Don Giovanni*). Azkeneko opera horretako protagonista-paperarekin lotura estua izan du Ruggero Raimondik, paper bera jokatu baitzuen izen bereko filmean, Joseph Losey estatubatuarraren zuzendaritzapean, 1979an. 1970ean, New Yorkeko Metropolitanen, Silvaren papera jokatu zuen lehen aldiz Verdiren *Ernani*n. Aurrerago, 1983an, beste film batean parte hartu zuen, Francesco Rosiren *Carmen*en, hain zuzen, Bizeten izen bereko opera oinarri hartuta. 2001ean, *La Tosca*n parte hartu zuen, operaren eta zinemaren erdibidean dagoen obra batean, eta, 2008an, *Le Sanglot des Anges* telebista-sailerako antzeztu zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ruggero Raimondi*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950894
* Commonscat Multimedia: Ruggero Raimondi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88565673
* ISNI: 0000 0001 2096 5844
* BNE: XX848722
* BNF: 138987836 (data)
* GND: 130590835
* LCCN: n81026536
* NKC: mzk2009512121
* CiNii: DA0834229X
* SNAC: w66t2623
* SUDOC: 027397610
* BIBSYS: 1027881
* ICCU: RAVV089529
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05068/eu\_r\_0055/r0055

 |

* Wd Datuak: Q950894
* Commonscat Multimedia: Ruggero Raimondi
**Ricardo María Urgoiti Somovilla** (Zalla, 1900eko uztailaren 26a - Hondarribia, 1979ko irailaren 14a) bizkaitar enpresaria izan zen.

Biografia
---------

Aita Nicolás María Urgoiti izan zuen. 1921ean Madrilen bide-ingeniari bilakatu ondoren, Estatu Batuetara joan zen ikastera. Kirol munduan hasi zen, eskin eta motonautikan Espainiako txapelduna izanda ere.

1924an Europara itzuli eta *Radio Ciencia Popular* aldizkaria sortzeaz gain, Unión Radio Madrid irrati-katearen sortzaileetako bat izan zen. 25 urte besterik ez zituela, zuzendari izendatu zuten.

1930eko hamarkadan *Filmófono* enpresaren jabe bilakatu eta filmak soinua erantsi eta banatu zituen.

Espainiako Gerra Zibila eta gero Argentinan erbesteratu zen, non *Mi cielo de Andalucía* filma zuzendu zuen. 1943an berriro itzuli eta *Antibióticos* izeneko botika-industria sortu zuen penizilina ekoizteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Ricardo Urgoiti Somovilla.* .
2. ↑   «Ricardo Urgoiti, un ingeniero de la "generación del 27"» *El País* 1980-1-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6108515
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25808659
* ISNI: 0000 0000 5935 5608
* BNE: XX1609206
* GND: 133969657
* LCCN: no2007151346
* SUDOC: 117787264
* PARES: 133679
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 136712
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6108515
**Rufino Etxeberria Arbelaitz** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1959ko apirilaren 22a) Euskal Herriko ezker abertzaleko politikaria da. Ezker abertzalearen historian rol garrantzitsua jokatu du. Lizarrako Akordioaren aurretik eratutako Irlandako Foroaren sustatzaileetako bat izan zen, 1997an Herri Batasunaren Mahai Nazionalarekin batera sartu zuten kartzelara. 2005etik 2007ra Loiolan eginiko elkarrizketatan Ezker Abertzalearen negoziatzaile izan zen. Berriro kartzelatua, 2009ko irailaren 7an irten zen kalera, eta urriaren 13an berriro atxilotu zuten Arnaldo Otegi, Rafa Díez Usabiaga, Sonia Jacinto, Miren Zabaleta eta Arkaitz Rodríguezekin batera. Egun batzuk geroago libre atera zen.

2010eko ekainaren 20an Eusko Alkartasunarekin sinatutako Lortu Arte akordioaren lehen sinatzailea izan zen.

2011ko otsailaren 7an Sortu izeneko alderdi berriaren aurkezpenean parte hartu zuen, Bilboko Euskalduna jauregian eginiko ekitaldian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6946636
* Commonscat Multimedia: Rufi Etxeberria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36145003643061340292
* BNE: XX5543718

 |

* Wd Datuak: Q6946636
* Commonscat Multimedia: Rufi Etxeberria
**Ramón Vizcaíno** (Sestao, Bizkaia, 1907ko urtarrilaren 29a - Donostia, Gipuzkoa, 1999ko apirilaren 24a) bizkaitar enpresa-gizona izan zen.

Biografia
---------

Bizkaian jaio zen arren Sestaoko Labe Garaietako langile baten semea zen, Gipuzkoan egin zuen bere enpresa ibilbidea.

Ia hutsetik abiatuta, egun, mundu osora zabalduta dagoen enpresa-taldea sortu zuen, 40 enpresaz osatua eta bere izena duena. Hotzaren inguruko industriaren aitzindari izan zen, eta bere bizitzan zehar kargu ugari izan zituen enpresarekin eta ekonomiarekin zerikusia zuten erakundeetan, hala nola Gipuzkoako Merkataritza, Industria eta Itsasgintza Ganbaran, Pakea mutuan, Pasaiko Portuan.

Haren semea, José María Vizcaíno, hainbat urtez Confebaskeko presidente izan ondoren, 2001. urtean Círculo de Empresarios Vascos elkarteko buru hautatu zuten. Egun, enpresa-taldearen ardura du.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266480
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 142763
* Lur: 05995/eu\_v\_0531/v0531
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12266480
**Saaremaa** (danieraz: *Øsel*; errusieraz: Сааремаа; alemanez: *Ösel*; suedieraz: *Ösel*; letonieraz: *Sāmsala*; polonieraz: *Sarema*) Estoniako uharte nagusia da (finlandieraz *Saarenmaa* deritzo, eta "uhartearen lurraldea" esan nahi du). Itsaso Baltikoan dago, Hiiumaa uhartetik hegoaldera, Estoniako mendebaldeko kostaren aurrean. Hiriburua Kuressaare da.

Uharteak 2.673 km² ditu, eta 39.000 biztanle inguru. Saareko konderriko uharte nagusia da. Basoz estalia dago, eta puntu gorena 54 m-ko altitudean dago.

Historia
--------

Erdi Aroan, Estoniako eskualderik aberatsena izan zen; estoniar itsaslapurren babesgunea zen. 1227an livoniarrek menderatu zuten. 1560an, Danimarkari saldu zioten, eta daniarren mende egon zen 1645 arte.

1645ean, Danimarkak Suediari eman zion, eta 1721ean, Errusiar Inperioak bereganatu zuen Nystadeko bakearen ondorioz.

XX. mendean, bitan hartu zuten alemanek. Lehen Mundu Gerran, 1917-1918 bitartean, eta 1941-1944 bitartean, Bigarren Mundu Gerran.

Kanpo estekak
-------------

* Saaremaa **(Estonieraz)****(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q951302
* Commonscat Multimedia: Saaremaa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237697409
* BNF: 15323854n (data)
* GND: 4043261-0
* LCCN: sh89002574
* NKC: ge1123517
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 189934

 |

* Wd Datuak: Q951302
* Commonscat Multimedia: Saaremaa
*Bikotearen erretratua*, 1982, Ramon Zuriarrain.
**Ramón Zuriarrain Cortazar** (Donostia, Gipuzkoa, 1948ko urriaren 26a) margolaria da; hasieran surrealista, gero espresionismora iragan zen.

Bizitza
-------

1966an Madrila joan zen arkitektura ikasteko asmoz, baina artegintzan murgildu zen berehala. 1968an Parisera joan zen bertako Arte Ederren Eskolan ikasteko. Handik bi urtera Donostiara itzuli eta Marta Cárdenas, Bixente Ameztoi eta Carlos Sanzekin batera erakutsi zituen bere lanak San Telmo Museoan. Bakarkako lehen erakusketa 1973an egin zuen, Donostiako El Pez galerian. Ameztoi, Cárdenas, Llanos, Nagel, Sanz eta Goenagarekin batera margolari gazteen belaunaldi oparoa osatu zuen 1970eko hamarkadan. Bakarkako erakusketa asko egin zituen Euskal Herri osoan hamarraldi hartan, eta 1980koan Europako hainbat hiritan ere egon ziren bere lanak ikusgai. Garai hartan Finlandian egin zuen egonaldi luze bat, eta erabat murgildu zen gaur arte bere inspirazio iturri nagusia den gaian, izadian.

1990ean Donostiako Galeria 16en erakutsi zituen bere lanak, eta 1991n, sortu berria zen Artelekuk, berari eskaini zion bere aurreneko erakusketetako bat, eta pintura lantegi baten ardura hartu zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak arte plastikoak bultzatzeko sorturiko zentro horretan bertan. 1994an San Telmo Museoak erakusketa handi bat eskaini zion. Hiru areto hartu zituen erakusketa hartan, agerian geratu zen margolari honek sentsibilitate berezia duela natura islatzeko eta kolorea menderatzeko, eta formatu handiko lanei ere arrakastaz eusten diela.

1980ko hamarkadan, ikusmenean kalte handiak eragin zizkion gaixotasuna izan zuen, eta horren ondorioz ia hamarkada oso bat eman zuen margotu gabe. 1990eko hamarkadaren hasieraldean osatzen hasi eta berriz ekin zion margotzeari. 1993an Iruñeko García Castañón Aretoan aurkeztu zituen Afrikako, Nafarroako eta Pirinioetako paisaiekin itzuli zen margogintzara, eta horretan dihardu batere kemenik galdu gabe.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-5-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266479
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44061131
* ISNI: 0000 0000 5924 9506
* BNE: XX1075847
* GND: 1075026768
* LCCN: no2006102090
* Tabakalera ID: 60864
* SUDOC: 116343885
* RKD: 265770
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 153373
* Lur: 06289/eu\_z\_2120/z2120

 |

* Wd Datuak: Q12266479
**Rudolfinum** Txekiar Errepublikako Praga hiriburuan dagoen auditorioa da. Jan Palach enparantzan kokatzen da, Moldava ibaiaren ibarrean hain zuzen ere.

Eraikina
--------

Eraikinaren barnealdean Dvořák aretoa dago, honek izena Antonín Dvořák txekiar konposatzailearen ohorez darama, eta musika denboraldian zehar Txekiar Orkestra Sinfonikoaren egoitza izan ohi da. Bestalde, Rudolfinum aretoa ere bertan dago, hau erakustokia delarik.

Historia
--------

Nazioarteko arkitektura lehiaketa bat burutu ondoren, eraikina eraikitzeko ardura Josef Zítek eta Josef Schulz arkitektoei eman zitzaien, hauek aurretik jada Pragako Antzoki Nazionala (1881) eraikia zuten.

Rudolfinum eraikina kulturgune gisa 1885eko otsailaren 8an inauguratua izan zen, erakustoki eta kontzertu emanaldi areto bik osatzen zutelarik. Česká spořitelna aurrezki kutxak bere sortze dataren 50. urteurrenean Praga hiria eta Txekiar herrialdeari eginiriko oparia izan zen. Bere izena Austria-Hungariako Inperioaren ondorengoa zen Rodolfo Habsburgokoa artxidukearen ohorez jaso zuen.

Gerra arteko garaian, Rudolfinum eraikina Txekiar Legebiltzarraren (Sněmovna) biltzar areto gisa ere erabili izan zen.

Eraikina 1990 eta 1992 urteen artean zaharberritu zen.

Iruditegia
----------

* Dvořák aretoaDvořák aretoa
* AurrealdeaAurrealdea
* Musika emanaldiaMusika emanaldia
* Moldava ibaitik ikusitaMoldava ibaitik ikusita

Kanpo estekak
-------------

* Rudolfinum aretoa **(Txekieraz)** **(Ingelesez)**
* Rudolfinum auditoriuma Txekiar Orkestra Sinfonikoaren webgunean ikusgai **(Txekieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130137
* Commonscat Multimedia: Rudolfinum (Prague)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155251787
* GND: 1219693227
* NKC: kn20050112007
* **Ondare historikoa**
* Památkový katalog: 11733/1-55

 |

* Wd Datuak: Q1130137
* Commonscat Multimedia: Rudolfinum (Prague)
**Rudolf Pieter Gerardus de Rijk** (Amsterdam, 1937ko martxoaren 24a - *ibidem*, 2003ko ekainaren 15a) Herbehereetako hizkuntzalaria izan zen, euskal gramatikan aditua.

Biografia
---------

1972an Massachusetts Institute of Technology ikastetxean eskuratu zuen doktoretza, Kenneth Locke Haleren zuzendaritzapean idatzitako *Studies in Basque Syntax: Relative Clauses* tesiarekin. Tesi honek gramatika sortzailearen eskolako hizkuntzalarien arreta erakarri zuen, eta euskara aztertzeari lotu zitzaizkion haietako hainbat.

Urte gutxi batzuez, irakasle aritu zen Chicagoko Unibertsitatean; eta gero, 2002an erretiratu zen arte, Leidengo Unibertsitatean eman zituen eskolak. *De Lingua Vasconum: Selected Writings* bere liburua 1998an argitaratu zen, *Julio de Urquijo* euskal filologiako mintegiaren urtekariaren eranskin gisa. Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen.

2002ko azaroaren 29an, EHUk ohorezko doktoretza eman zion, *nazioarteko hizkuntzalarien artean euskalari nagusia* zela aipatuta. Gainera, De Rijken omenezko liburua argitaratu zuen, 42 adituk idatzitako artikuluekin.

Bere lanik nabarmenena euskara batuaren gramatika deskriptiboa izan zen, 1.400 orrialdekoa: *Standard Basque: A Progressive Grammar*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Garmendia, Mari Karmen.  (1965-09-05). «Rudolf De Rijk: Nederland'eko euskalduna» *Zeruko Argia*.
2. ↑   Knörr, Henrike.  (2003-06-17). *Ha muerto Rudolf de Rijk.*  Gasteiz: www.euskosare.org.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   Salaburu, Pello.  (2004-01-30). *Rudolf de Rijk, euskaldunen Holandako adiskidea.*  Euskaltzaindia.
4. ↑   «Gaur barreiatuko dituzte Rudolf de Rijk ohorezko euskaltzainaren errautsak Urkiolan» *Berria* 2003-07-26.[*Betiko hautsitako esteka*]
5. ↑   Browne, Wayles. *Obituary: Rudolf de Rijk.* .
6. ↑   de Rijk, Rudolf.  (2008). *Standard Basque: A Progressive Grammar.*  Mit Press ISBN 978-0-262-04242-0..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7377366
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64341663
* ISNI: 0000 0000 5185 8294
* BNF: 158649587 (data)
* GND: 1020217111
* LCCN: nb2001018404
* SUDOC: 078685494
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05119/eu\_r\_0563/r0563

 |

* Wd Datuak: Q7377366
**Rondoa** musika tresnetarako idatzi ohi zen musika mota da. Rondoan lelo bat errepikatzen zen hiru musika pasarte edo gehiagoren artean: ABACAD (…) A zen, beraz, egitura.

XVII. mendeko frantziar klabe-jotzaileen (François Couperin, Jean-Philippe Rameau, Jean-Henri d'Anglebert, besteak beste) musika motarik gogokoena zen. XVIII. mendetik aurrera sonataren, sinfoniaren, harizko tresnetako kuartetoaren edo kontzertuaren amaieran erabili izan zen musika mota hau. Frantses klabe-jotzaileen rondoaren eraginez garatu zen, baina musika pasarteak hiru baino ez ziren, eta lehendabiziko eta hirugarren pasarterako musika bera erabiltzen zen, sonataren egiturarekin bat eginik. Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Schumann, Max Reger eta César Franck musikagileek, besteak beste, landu zuten rondoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/05/22 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13323
* **Identifikadoreak**
* GND: 4178454-6
* LCCN: sh85115233
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q13323
**Ruido de Rabia** taldea, 80ko hamarkadan Tolosan (Gipuzkoa) sortutako Punk eta Hardcore taldea izan zen.

Historia
--------

1985ean, Tortura Sistematika taldea desagertu zenean sortu zen Ruido de Rabia. Hasierako formazioa, Tortura Sistematikako Shanti Iribar eta Lamberto Perurena eta Autodefensa taldeko J.M. Gandarias eta Santi Manterolak osatzen zuten.

Sortu eta urtebetera, Santi Manterolak taldea utzi zuen. Bere ordez Bukaera taldeko Jorge Sanz hasi zen. Formazio honekin, lehen lana grabatu zuten (*Eros versus Thanatos*) 1987an. Diska hau, Burgoseko Ultimo Gobierno taldearekin batera kaleratu zuten.

1988an, J.M. Gandariasek taldea utzi zuen. Honek, taldea urtebetez geldirik egotea bultzatu zuen, Sebas Ginger aurkitu arte.

1990ean, Sebasek eta Lambertok taldea utzi zuten eta beraien ordez Antonio Mateos eta Santi Manterola sartu ziren. Naiz eta Santi bajujole originala izan, itzulera honetan gitarrarekin haritu zen. Formazio berri honekin, *Pequeñas reliquias de un infanticida* maketa kaleratu zuten (1991).

1991ko urte bukaeran bigarren gitarjole bat sartu zen taldean, Pablo. Pablo, Dickheese, Inemboys eta Victim In Pain taldeetan ibili zen lehenago. Baina 992an Santi Manterolak taldea utzi zuen eta bere ordez Iñaki hasi zen gitarra jotzen. Azken formazio honekin, *Revolucion Cosmica* diska kaleratu zuten 1993an.

Taldeak, azken kontzertua Alegiako gaztetxean eskaini zuen 1994an.

2007an *Eros versus Thanatos* disko errekopilatorioa argitaratu zuen Cooperacion Records zigiluak. Lan honetan, taldearen diskografia eta zuzeneko emanaldi batzuk aurkitu ditzakegu bi CD eta DVD batean.

Gaur egun, Ruido de Rabia taldeko Jorge Sanz eta Shanti Iribarrek Lobo Electrico taldean jotzen dute.

Taldekideak
-----------

### Hasierako formazioa (1985)

* Shanti Iribar - Ahotsa
* Lamberto Perurena - Gitarra
* J.M.Gandarias - Bateria
* Santi Manterola - Bajua

### Amaierako formazioa (1994)

* Shanti - Ahotsa
* Pablo - Gitarra
* Iñaki - Gitarra
* Antonio - Bateria
* Jorge - Bajua

Diskografia
-----------

* Eros versus Thanatos (Autoekoizpena, 1987) - Último Gobierno taldearekin elkarbanaturiko diska.
* Pequeñas reliquias de un infanticida (1991)
* Revolución Cósmica (Phobia - Duros Sentimientos, 1993). Lp
* 2CD + DVD Eros versus Thanatos (Cooperacion Records, 2007). Taldearen diskografia guztia eta zuzeneko bideoak biltzen dituen lana, bi CD eta DVD bat.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ruido de Rabia taldearen Myspacea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11703358

 |

* Wd Datuak: Q11703358
**Rottweiler** txakur-arraza bat da, garai batean aziendak zaintzeko erabiltzen zena.

Moloso motako txakurra da, hau da, gihar sendoak, masailezur indartsua, buru handia eta mutur motza ditu. Tamaina ertain edo handia izan ohi du: garaierari dagokionez, 61-68 cm arrak, eta 56-63 cm emeak; pisuari dagokionez, berriz, 42 kg inguru pisatzen dute emeek, eta 50 kg, arrek. Txakur sendoa da, gihartsua, indartsua eta zalua.

Ile motz eta gogorra du. Beltza, oro har, eta ile gorri-horixka masail eta muturraren gainean, lepo azpian, bularrean, hanketan, begi azpian eta buztan-hasieraren azpialdean.

Izaerari dagokionez, lasaia, ona, esanekoa, otzana eta langilea da. Uste osoa izaten du bere buruan, eta ausarta da, ez da erraz beldurtzen.

  

NFZren sailkapenean, nazioartean ezagututako arrazen artean, 2. taldean dago moloso txakur eta antzekoekin batera.

Jatorria
--------

Artzakurrak dira gaurko rottweillerren arbasoak. Erromatarren garaian, kanpaina militar handietara joaten ziren, legionarioek jateko hazten zituzten aziendak zaintzera. Alpeak igaro eta gero, Alemaniaraino heldu ziren erromatarrak, eta, han, Rottweil-en (Wurtemberg eskualdean) bereziki, hainbat soldadu-talde kokatu ziren.

Erdi Aroan, Rottweiler hiri aberats bihurtu zen, merkataritza-jarduerari esker. Ordukoa da oraingo rottweilerraren arbasoa, *metzgerhund* izenekoa (euskaraz: «harakinaren txakur» izango litzateke hitzez hitzezko itzulpena); izan ere, garai hartan, harakinei laguntzen zien rottweilerrak, dela idiak zainduz dela haiek gidatuz.

Denboraren poderioz, homogeneoago egin zen arraza, eta XIX. mendearen bukaeran azaldu zen *rottweiler* izena, 1892ko txakur-erakusketa batean. XX. mendearen hasieran, debekatu egin zuten idiak garraiatzea, eta desagertzeko zorian egon zen rottweilerra. Nolanahi ere, Lehen Mundu Gerran berreskuratu zen, zeregin militarretarako. Konturatu ziren txakur-arraza hau ezin hobea zela polizia-lanetarako. Hori dela eta, bai lehenengoan bai Bigarren Mundu Gerran, mezulari- eta zaintza-lanak egiteko baliatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. ↑   «Rottweiler» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39093
* Commonscat Multimedia: Rottweiler

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph125237
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39093
* Commonscat Multimedia: Rottweiler
**Ross konderria** (ingelesez: *Ross County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chillicothe da. 2010eko zentsuaren arabera 78.064 biztanle zituen, Ross kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ross konderriak 1.794,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,94 ura dira. Beste 1.784,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 78.064 pertsonetatik 71.126 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 748 dira. 4.804 beltzak edo afroamerikarrak. 212 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 295 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 106 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.514 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485528
* Commonscat Multimedia: Ross County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131357770
* GND: 1046432796
* LCCN: n81056727
* **Lekuak**
* OSM: 270615
* TGN: 1002835

 |

* Wd Datuak: Q485528
* Commonscat Multimedia: Ross County, Ohio
**Royale Union Saint-Gilloise** Belgikako futbol talde onena izan zen XX mendearen lehenengo zatian. Brusela-Hiriburua eskualdean dagoen Saint-Gilles udalerrikoa da jatorriz baina 1920tik aurrera alboan dagoen Forest udalerrian izan du egoitza.

Palmaresari dagokionez Belgikako bigarren taldea da, RSC Anderlechten atzetik. Europa mailako titulurik ez du baina bi final jokatu ditu, 1976an UEFA Kopan eta 1978an Europako Kopan.

Historia
--------

Taldea 1897an eratu zen eta lehenengo Liga titulua 1904ean lortu zuen, 1910 artekoak jarraian irabazi zituelarik, 1908ko bigarren postua ezik. 1913an Liga eta Kopa eskuratu zituen eta 1914ean Kopa berri bat jaso zuen. Garai haietan Racing de Bruxelles izan zuen aurkari gogorrena, *Unionistek* titulu gehiago lortu zituzten hala ere.

Bigarren "urrezko aroa" 30. hamarkadan izan zuen. 1933 eta 1935 artean 60 partida jarraian egin zituen galdu gabe, Belgikan gainditu ez den errekorra. Hiru Liga jarraian irabazi zituen orduan.

1958 eta 1965 artean Hirietako Ferien Kopa jokatu zuen. 1960an final aurrekoetara iritsi zen baina AS Romak kanporatu zuen. 1963 denboraldian bigarren mailara jeitsi zen eta 1980tik aurrera maila apalagoetan ibili da. 1972an lehen mailan aritu zen.

Ia bost hamarkada beranduago, 2021ean lehen mailara izuli zen taldea eta aurreneko denboraldian fase erregularrean lehenengo egin ondoren play-offean txapeldun ordea izan zen.

Palmaresa
---------

* Belgikako Liga (11): 1904, 1905, 1906, 1907, 1909, 1910, 1913, 1923, 1933, 1934, 1935.
* Belgikako Kopa (2): 1913, 1914.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q196160
* Commonscat Multimedia: Royale Union Saint-Gilloise

---

 |

* Wd Datuak: Q196160
* Commonscat Multimedia: Royale Union Saint-Gilloise
**Oxilo**, greziar mitologian, (antzinako grezieraz Ὄξυλος), begibakar bat zen, Hemon edo Andremonen semea eta Pieriaren senarra, norekin Etolo eta Laiasen aita izan zen.

Jatorria, Elideko familia batean zuen arren, Etolian bizi zen, non Temenok aurkitu zuen, Aristomakoren semea zena, errepide batean. Temenori, orakulu batek, hiru begidun gizon bat bilatzeko esan zion, eta Oxilok bat zuenez, eta honek muntatzen zuen asto edo mandoak bi, deskribapen horrekin bat zetorren. Orduan, Oxilo, orakuluak gomendatu bezala, Temeno eta honen anaia Kresfonterekin joan zen, Peloponeso inbaditzera. Bere laguntzagatik, Oxilok, konkistatu berria zen Elide jaso zuen. Oxiloren ondoren, erresuma, bere seme Laiasek heredatu zuen.

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

* Ares eta Protogeniaren seme bat
* Orioren seme bat, bere arreba Hamadriarekin, hamadriadeen aita izan zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q575252

 |

* Wd Datuak: Q575252
Oliba-olioa
**Olioa** janariak prestatzeko erabiltzen den oinarrizko osagai bat da (ikus sukaldeko olioa), baina orokorrean edozein substantzia koipetsu, likatsu eta suharbera izan daiteke **olioa**, giro-tenperaturan likidoa, uretan disolbaezina eta disolbatzaile organikoetan disolbagarria. Adiera zabalago horren barruan sartzen dira automobilen motor-olioa, makinak eta motorrrak lubrifikatzeko olioak, baita petrolioa bera ere. 

Izena latinezko *oleum* hitzetik eratorria da. 

Sukaldeko olioa zenbait landare edo animaliarengandik lortzen da, beste olioak mineraletatik edo sintetikoki lortzen dira. Horrelako gaiak Industrian erabiltzen denean joera handiagoa dago *olio* baino *koipe* hitza erabiltzeko, baina salbuespenak ere badira, *motor-olio* esaterako.

Motak
-----

### Sukaldeko olioa. Landare- eta animalia-jatorriko olioak

Janariak prestatzeko erabiltzen den sukaldeko olioak dira, Euskal Herrian gehienetan oliba-olioa eta ekilore-olioa erabiltzen dira, baina badira beste landare olio batzuk: argan, arto, errizino, intxaur, kakahuete, koko, koltza, kotoi, linazi, palma, palmiste eta soja olioak dira. Kakao gurina giro-tenperaturan solidoa da. Animalia olio eta koipeei dagokienez, aipagarrienak bakailao gibel-olioa, lumera (balea-olioa) eta txerri-gantza dira.

Landare eta animaliek beren prozesu metabolikoetan sintetizatutakoak dira.

### Olio mineralak

Motor-olioa
Olio mineralak harrikatzetik, petroliotik eta zenbait eskisto bituminosotatik destilazioz lortutako hidrokarburo nahasturak dira. Batez ere, makinak eta motorrrak lubrifikatzeko erabiltzen dira, eta baita kosmetikogintzan ere.

### Olio sintetikoak

Olio sintetikoak sintesi bidez lortutako lubrifikatzaileak dira. Olio mineralek baino propietate mekaniko eta kimiko hobeak dituztenez, motor-olio gisa erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Olio Euskalterm
2. ↑   «Koipe - Egungo Euskararen Hiztegia (EEH) - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-18).
3. ↑   «Olio - Egungo Euskararen Hiztegia (EEH) - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-18).
4. ↑  Olio sintetiko Zthiztegia.elhuyar.org/

Ikus, gainera
-------------

* Sukaldeko olio
* Oliba olio
* Olio-pintura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42962
* Commonscat Multimedia: Oil

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4043225-7
* NKC: ph123723
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 191
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009821

 |

* Wd Datuak: Q42962
* Commonscat Multimedia: Oil
500 euroko billetea, arkitektura modernoa.
**Robert Kalina** (Viena, 1955eko ekainaren 29a) Austriako Banku Nazionaleko diseinatzaile austriarra da. Euroko billeteen diseinuengatik da famatua.

Austriako txelinaren billeteekin hasi zen hasieratik, 1982an euren zirriborroetara itzuli zirenetik. Nazioarteko ospea lortu zuen, 1996ko irailean epaimahaikideek aukeratutako 44 zirriborro lehiatu ziren euroko billeteen diseinuekin. Zailtasun gehigarri bat zen diseinuan ez zela agertu behar Europako nazioren bat agerian uzten zuen ezer, jeloskortasun nazional txikiak saihesteko. Billeteen tradizioa jarraitzen zuten beste zirriborro askok eta pertsonaia garrantzitsuak erretratu anonimoetan islatzen zituzten bitartean, Kalinak erabat uko egin zien aurpegiei eta Europako eraikuntzaren historiako motiboak aplikatu zituen herrialdeen estilo arkitektoniko orokorrarekin. Billeteen aurrealdean leihoak eta ateak agertzen dira, Europaren irekiera eta lankidetza espiritua sinbolizatuz. Atzealdean, irudikatutako motiboak zubiak dira, Europako herrien arteko batasunaren eta gainerako munduarekin bat egitearen metafora.

Euroaren billetetan ageri diren monumentu edo eraikinetako bat ere ez dago errealitatean, egiazko elementu arkitektonikoetan inspiratu baziren ere. Era berean, billeteetan ez dago nazio-motiborik.

Euroaren billeteen antolaketa, oro har, europar herrian aurkeztu ondoren balioetsi zen; ez da aurreikusi hurrengo berrantolaketarik.

Robert Kalina 2006ko urtarrilaren 1ean sartutako Azerbaijango Manat bankuko billeteen diseinuaren arduraduna ere bada.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112064
* Commonscat Multimedia: Robert Kalina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 301966516
* GND: 1034991167
* RKD: 239126

 |

* Wd Datuak: Q112064
* Commonscat Multimedia: Robert Kalina
**Robert Gurik** (Paris, 1932ko azaroaren 16a) kanadar antzerkigilea da. Quebeceko antzerkigile oparoenetako bat izan zen 60ko eta 70eko hamarkadetan.

Biografia
---------

Gurasoak hungariarrak zituen, eta 1950ean joan zen sorterritik, Frantziatik, Kanadara. Montrealgo Institutu Politeknikoan egin zituen ikasketak: ingeniari-titulua atera zuen, eta ingeniari gisa lan egin zuen 1972ra arte. Handik aurrera, antzerkigintzan sartu zen buru-belarri. *Centre D´essai Des Auteurs Dramatiques* erakundearen sortzaileetako bat izan zen. Armand Gatti frantses antzerkigilearen eraginpean, Quebeceko ingurune, hedabide, kontsumismo eta egoera politiko-soziala aztertu zituen. Bertolt Brechten antzerkigintzaren baliabide tipikoak erabili zituen.

Lan nagusiak hauek ditu: *Les portes* (1965, "Ateak"), *Le pendu* (1967, "Urkatua"), *Hamlet, prince du Québec* (1968, "Hamlet, Quebeceko printzea"), *La palissade* (1971, "Oholesia"), *Le procès de Jean-Baptiste M.* (1972, "Jean-Baptiste M.-ren auzia") eta *Le champion* (1977, "Txapelduna"). Bi eleberri idatzi ditu: *Spirales* (1966, "Espiralak") eta *Jeune délinquant* (1980, "Gazte gaizkilea").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266623
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13406579
* ISNI: 0000 0000 8092 9610
* BNF: 12174862s (data)
* GND: 130105651
* LCCN: n50020341
* NKC: xx0183745
* SUDOC: 03030511X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02598/eu\_g\_3447/g3447

 |

* Wd Datuak: Q12266623
**Rosario Torres Ruiz** (Antequera, Malaga, 1959), Espainiako Langile Alderdi Sozialistaren malagar politikaria da, eta 2019ra arte Andaluziako Juntako Herritarren Partaidetzako eta Boluntariotzako zuzendari nagusia izan zen. Andaluziako sozialisten presidentea (2010-2012) eta Andaluziako Juntako Kultura sailburua (2004-2010) izan zen.

Biografia
---------

Irakasle-ikasketak egin zituen eta militante sozialista izan zen 1983tik, eta bere jaioterrian hasi zuen karrera politikoa. *El pais* egunkarian iritziak eman ditu.

Politikari ibilbidea
--------------------

Antekeran hartu zuen lehen kargu instituzionala, Antequerako Udaleko zinegotzi hautatu zutelako 1987tik 1996ra, eta berriz ere 2011tik 2015era. 

1991tik 1995era Malagako Diputazioko probintziako diputatua izan zen. 1996. urtetik 2004. urtera bitartean, Andaluziako Juntaren Kultura Ordezkaria izan zen Malagan. 2004tik 2015era Andaluziako Parlamentuan parlamentari izan zen Malagako hauteskunde-barrutian.

Andaluziako sozialisten presidentea (2010-2012) eta Andaluziako Juntako Kultura sailburua (2004-2010) izan zen.

### Andaluziako ERE kasuak

Rosario Torres Ruiz Andaluziako ERE kasuko «fondos de reptiles» izenekoekin lotu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ROSARIO TORRES RUIZ - Cargos en empresas» *www.empresia.es* (Noiz kontsultatua: 2023-04-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** PAÍS, Ediciones EL. «Artículos escritos por Rosario Torres Ruiz» *El País* (Noiz kontsultatua: 2023-04-05).
3. ↑    *Rosario Torres Ruíz.* .
4. ↑    *La presidenta del PSOE andaluz también está relacionada con los receptores del fondo de reptiles.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6112418

 |

* Wd Datuak: Q6112418



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa: **Enrique Moratalla Molina**  | **Andaluziako Juntako Kultura sailburua**2004-2010 | Hurrengoa: **Paulino Plata Cánovas**  |
| Aurrekoa: **Petronila Guerrero**  | **PSOE-ren Presidentea** 2010-2012 | Hurrengoa: **Amparo Rubiales**  |
**Onagro**a (latinez: *onager*) katapulta motako antzinako setio arma bat da, bihurdura mekanismo bat zuena. Onagro izena izen bereko asto basati asiarraren erreferentzia bat da, bere jeinu txarragatik ezaguna eta gizon bat koza batetik distantzia batera jaurti dezakeena, setio arma honek etsaien harresien aurka harriak jaurtitzen zituen bezala.

Lehen erreferentzia historikoak
-------------------------------

Arma honen lehen erreferentzia historikoa, K. a. 200 inguruan Bizantzioko Filon greziarrarena da. Mende bat beranduago, Apolodororenak jarraitu zuen.

Lehen deskribapenak
-------------------

Hala ere, ez da IV. mendearen aurreko itxurari eta funtzionamenduari buruzko deskribapen sakonik gordetzen, bere erabilera ezaguna egin, eta Vegezio eta Amiano Martzelino historialariek deskribatu zutenean.

Deskribapena
------------

Erromatar onagroa
Artilleria pieza hau, setioaren tokian, gutxienez zortzi gizonek muntatzen zuten, zapaldutako lur edo adreiluzko oinarri baten gainean, martxan jartzean bibrazioa gutxituko zuena. Egurrezko marko bat zuen, lurrean oinarri bezala erabiltzen zena, eta, honen gainean, egurrezko marko bat altxatzen zen (batzuetan larruz sendotua), besoan tope bezala balio zuena tiro eginda irteten zenean, horrela, bere haustura saihestuz. Beso hau, bere puntan, zintzilik zegoen koilara edo larruzko poltsa batez errematatua zegoen, non, 800 metroko distantziara jaurti zitekeen harri astun bat kargatzen zen. Horren aurretik, besoa, bere goialdetik zilindro birakari baten bidez tiratzen zuen bihurdura mekanismo batek jaisten zuen, non besoari lotutako sokak lotzen ziren. Besoa jaisten zuen gurpil birakariaren kontrako aldean zegoen palanka baten bidez ateratzen zen tiroka. Setioetan, uhinaren papera, defentsa dorreak suntsitzea eta defendatzaileen harresien goialdea garbitzea zen.

Ondorengoak
-----------

Bere eraikuntza, V. mendeko barbaroen inbasioekin desagertu zen, beranduago berreskuratua izan zen arren, 1200. urtetik aurrera. Ondoren, kalibre eta distantzia txikiagoko setio-arma baterantz eboluzionatu zuen, mangonel edo manganara, 400 metroko distantziara zenbait harri txikiago jaurtitzen zituena. Mangonel izena grezierazko *magganon* hitzetik dator, "gerrako asmamena" esan nahi duena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Onagroa funtzionatzen erakusten duen animazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19779
* Commonscat Multimedia: Onagers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19779
* Commonscat Multimedia: Onagers
**SER** (**Sociedad Española de Radiodifusión**en akronimoa) edo Cadena SER Espainiako irrati katerik zaharrena da eta gaur egun entzule kopururik handiena daukana, 4.600.000 pertsona inguru (irratia entzuten dutenen %35,7a). *"Unión Radio"* taldearen barruan dago eta PRISAk kudeatzen du.

Historia
--------

Hastapenak "Radio Barcelona" (EAJ-1) irratiak ezarri zituen, 1924ko urriaren 15ean emisioei ekin ziena. Hurrengo urtean "Radio Madrid" sortu zuten eta hurrengo urteetan beste hiri batekoak, Espainiako Gerra Zibilaren ostean "Cadena SER" taldea abiatu zen, orduan ere irrati talderik garrantzitsuena izan zena. Francoren diktaduraren garaian oso irratsaio famatu bihurtu ziren *"Matilde, Perico y Periquín"*, *"Ama Rosa"*, *"Simplemente María"* edo *"La Saga de los Porretas"*, hainbat urtez telebista hedatu baino lehen familia espainiar ugarik jarraitu zituztenak.

1954an *"Carrusel Deportivo"* izeneko kirol irratsaioa hasi ziren emititzen, arlo horretako Espainiako zaharrena dena. 1966an "40 Principales" delakoaren lehenengo irratsaioa egin zuten, SER kateak abiatuta. Eta 1969an bestela "Radio San Sebastián" irratiaren zuzendaria Iñaki Gabilondo donostiarra izendatu zuten, geroago katearen goi-karguetara iritsi zena eta bertako inoizko irrati esataririk ezagunenen artean dagoena.

Kanpo estekak
-------------

* Katearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1025113
* Commonscat Multimedia: Cadena SER

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130358390
* BNE: XX116550
* BNF: 13999760z (data)
* LCCN: n2001038756
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 18825

 |

* Wd Datuak: Q1025113
* Commonscat Multimedia: Cadena SER
**Price konderria** (ingelesez: *Price County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Phillips da. 2010eko zentsuaren arabera 14.159 biztanle zituen, Price kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Price konderriak 3.311,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 62,27 ura dira. Beste 3.248,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.159 pertsonetatik 13.814 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 153 dira. 34 beltzak edo afroamerikarrak. 50 amerikar natiboak ziren eta 64 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 132 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505644
* Commonscat Multimedia: Price County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158276993
* ISNI: 0000 0004 0634 4947
* LCCN: n80113008
* **Lekuak**
* OSM: 270798
* TGN: 2002348

 |

* Wd Datuak: Q505644
* Commonscat Multimedia: Price County, Wisconsin