recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lorategi tradizional bat**Lorezaintzak** era estetiko baten landareak konbinatzea bilatzen du.

Lorezaintza tradizionalean, estetikari eta aisiari begira diseinatzen dira lorategiak. Lorategi tradizional askoren diseinuetan lerro zuzenak eta irudi geometrikoak nagusitzen dira.

Ingurumen-lorezaintzan natura eredu gisa hartzen da, eta lorategi tradizionalen zurruntasun geometrikoa hausten da, efektu naturala lortzeko. Hala, lurrazala ez da laua izaten, baizik eta aldapekin eta bihurguneekin. Bideak okerrak dira, eta neurri eta altura desberdineko landareekin jokatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124946
* Commonscat Multimedia: Gardening

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119321514 (data)
* LCCN: sh85053089
* NKC: ph116722
* NARA: 10637268
* AAT: 300054706
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D051639

 |

* Wd Datuak: Q124946
* Commonscat Multimedia: Gardening
**Lugaritz Kultur Etxea** Donostiako Antigua auzoan dagoen kultur etxea da. 1993ko maiatzaren 30ean inauguratu zen, eta antzokia zeukan lehen kultur etxea izan zen.

Kokalekua
---------

Heriz pasealekuaren 20. zenbakian dago.

Kultur Etxea
------------

Kuktur Etxeko antzokiak, guztira, 240 ikuslerentzako jarlekuak ditu eta formatu txikiko antzerki emanaldietan dago espezializatuta. Lugaritz izena Donostiako antzinako toponimo batetik dator.

Lau solairutan banatuta dago:

* -1. solairua:Imanol Larzabal aretoa eta erakusketa aretoa daude.
* 0 solairua: harrera eta liburutegiko sarrera.
* 1 solairua: tailerrak, hitzaldi aretoa eta administrazio bulegoak.
* 2. solairua: antzerki gela, KZgunea eta tailerrak daude.

Liburutegia bi solairutan banatuta dago : 0 solairuan Haur Liburutegia dago, bertan 0-14 urteko haurrak egoten dira, 1 solairuan Helduentzako Liburutegia dago, bertan 14 urtetik gorako pertsonak egon daitezke.

Musika, kultura eta artearekin zerikusia duten jarduera, ikuskizun, ikastaro, hitzaldi eta kontzertuak egon ohi dira. Bere berezitasunari dagokionez, antzerkia, zenbait programazio profesional dauzka: formatu txikiko antzerkia, batez ere ikusle gazteei zuzendua, eta haurrentzako antzerkia, batez ere euskaraz.

Donostia Kultura Enpresa Erakunde Publikoak (EEP) kudeatzen du.

Kanpo estekak
-------------

* Lugaritz Kultur Etxea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187723
* Commonscat Multimedia: Lugaritz Kultur Etxea

---

 |

* Wd Datuak: Q31187723
* Commonscat Multimedia: Lugaritz Kultur Etxea
**Luis Cañas** (Villabuena, Araba, 1928 – 2019ko abenduaren 11) ardogilea eta enpresaburua izan zen, Luis Cañas upeltegiaren sortzailea. Aitzindari izan zen Errioxako ardoa sor-marka eratzeko lanetan. 1970ean, beratze karbonikoz eginiko ohiko Errioxako ardo gazteak botilaratuta eta bere marka propioarekin merkaturatu zuen lehen ardogilea izan zen. Luis Cañasen ardoek sari ugari lortu dituzte, goi mailako kalitatea duten ardoak egiten espezializatu bait zen.

1989az geroztik, Luis Cañasen seme Juan Luisek zuzentzen du Luis Cañas upeltegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fallece el histórico bodeguero Luis Cañas» *Deia* 2019-12-17 (Noiz kontsultatua: 2020-04-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fallece el gran bodeguero Luis Cañas» *Norte Exprés* 2019-12-11 (Noiz kontsultatua: 2020-04-04).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** Luis Cañas upeltegiaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518248

 |

* Wd Datuak: Q16518248
**Huntingdon konderria** (ingelesez: *Huntingdon County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Huntingdon da. 2010eko zentsuaren arabera 45.913 biztanle zituen, Huntingdon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Huntingdon konderriak 2.303,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,88 ura dira. Beste 2.265,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.913 pertsonetatik 42.924 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 727 dira. 2.369 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 181 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 381 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494077
* Commonscat Multimedia: Huntingdon County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125494036
* LCCN: n80160404
* NARA: 10036411
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416665
* TGN: 1002494

 |

* Wd Datuak: Q494077
* Commonscat Multimedia: Huntingdon County, Pennsylvania
***Cupido minimus*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan tximeleta "urdin txikia" esaten bazaio ere ez da berez urdina. Europan eta Asia iparraldean aurkitzen da, Siberian eta Mongolian.

Johann Kaspar Füssli entomologoak deskribatu zuen 1775. urtean.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, hegal zabalera 16-27 mm-koa baino ez da. Tximeleta marroia bada ere arrek ezkata urdin batzuk dituzte eta dizdira urdina egiten dute, benetako kolorea ezkutatuz. hegalen ertzak zuriak dira. Sexu dimosfismoa kolorean bakarrik ez dute, izan ere emeak arrak baino handiagoak baitira.

Hegalen azpialdea zilar kolorekoa da eta eraztun zuriko puntu beltz solteak agertzen ditu.

Bizi zikloa
-----------

Arrak oso lurraldekoiak izaten dira eta haien lurraldetan sartzen diren emeak gorteiatzen dituzte. Bikotea duen emeak gainerako arrak uxatu egingo ditu. Kopularen ondoren emeak arrautzak jarriko ditu landare osasuntsu batean. Beste tximeleta batzuek landare berean arrautzak jar ez ditzaten abdomena igurtzi egingo du haren usaina bertan uzteko.

Arrautzetatik beldarrak jaioko dira. Beldar hauek kanibalak dira eta gainerako arrautza eta beldarrak jango dituzte. Beldarrak urdin argiak dira, ia zuriak, eta heldu ahala oso iletsuak bihurtzen dira. Ondoren pupatu eta udan tximeleta helduak agertzen dira.

Habitata
--------

Kareharrizko lurzoruetako belardietan bizi dira, basoen irekigunetan eta bertan behera utzitako harrobietan.

Iruditegia
----------

* Emea eta arra.Emea eta arra.
* Arra eta emea elkarturik.Arra eta emea elkarturik.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Arrautzak.Arrautzak.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *www.learnaboutbutterflies.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
2. 1 2   «UK Butterflies - Small Blue - Cupido minimus» *www.ukbutterflies.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).
3. ↑    *The millennium atlas of butterflies in Britain and Ireland.*  Oxford University Press 2001 ISBN 0-19-850565-5. PMC 45121710. (Noiz kontsultatua: 2022-11-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q243913
* Commonscat Multimedia: Cupido minimus
* Wikispecies Espezieak: Cupido minimus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 100013
* BioLib: 51425
* Dyntaxa: 100770
* Fauna Europaea: 441111
* GBIF: 1926260
* NCBI: 596548

 |

* Wd Datuak: Q243913
* Commonscat Multimedia: Cupido minimus
* Wikispecies Espezieak: Cupido minimus
**Macário Santiago Kastner** (Londres, 1908ko urriaren 15a - Lisboa, 1992ko maiatzaren 12a) musikologo, pedagogo eta instrumentu-jotzailea izan zen.

Klabezin-ikasketak egin zituen Londresko Kontserbatorio Nazionalean, eta letra eta humanitateetan doktoregoa lortu zuen, Oxfordeko Unibertsitatean. Amsterdam eta Leipzigen jarraitu zuen ikasketak osatzen. 1930 aldera, Bartzelonan jarri zen bizitzen, eta han, Higini Anglés musikologo eta elizgizonaren ikasle izan zen. Eskola haiek eragin handia izan zuten Kastnerrengan, iberiar musikak ikastera jo baitzuen, eta 1936an *Música hispánica* liburua argitaratu zuen.

Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, Portugala joan zen, berak bere aberritzat hartuko zuen herrira. Han, klabezin-jotzaile izan zen, eta baita tresna horren irakasle ere, Kontserbatorio Nazionalean. Ikerketa-lan handiak egin zituen hainbat herritako artxiboetan (Coimbra, Badajoz, Palentzia, Oporto...), eta ikerketa haien ondorioz, Espainia eta Portugalgo zenbait klabezinistaren bildumak aurkitu eta artxibatu ahal izan zituen, Antonio Soler, Víctor Seijas, eta XVII. mendeko beste zenbait egileren lan ezezagunak argitaratzeaz gainera.

Bestalde, *Contribución al estudio de la música portuguesa y española* (1951, *Portugaldar eta espainiar musikaren azterketarako ekarpena*) eta *Metodología para el estudio musicológico* (1957, *Azterketa musikologikorako metodologia*) liburuak argitaratu zituen, eta baita hainbat artikulu ere, XVII. mendeko Europako musika desberdinen arteko konparazioa eginez. 1945ean, Federico Mompou musikagile espainiarraren biografia argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1461840
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37097929
* ISNI: 0000 0001 1025 0175
* BNE: XX1722848
* BNF: 13755150v (data)
* CANTIC: a10108361
* GND: 12067954X
* LCCN: n82128959
* NKC: mzk2014817905
* SUDOC: 072253649
* UB: a1366548
* Open Library: OL1125860A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03417/eu\_k\_1049/k1049

 |

* Wd Datuak: Q1461840
**Huntington konderria** (ingelesez: *Huntington County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Huntington da. 2010eko zentsuaren arabera 37.124 biztanle zituen, Huntington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Huntington konderriak 1.004,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,13 ura dira. Beste 991,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 36,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.124 pertsonetatik 36.323 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 631 dira. 155 beltzak edo afroamerikarrak. 124 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 167 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 336 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507472
* Commonscat Multimedia: Huntington County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136065688
* LCCN: n82097752
* NARA: 10036412
* **Lekuak**
* OSM: 1797316
* TGN: 1002496

 |

* Wd Datuak: Q507472
* Commonscat Multimedia: Huntington County, Indiana
**Cox's Bazar** bengaleraz: কক্সবাজার Bangladesheko hego-ekialdearen hiria, arrantza-portua eta leku turistikoa da. Barrutiko egoitza da baita ere. Chittagong hiritik 152 kilometrotara dago. Hiriak 23,4 km2ko azalera du, 27 mahalla eta 9 auzo ditu. 2011an 265.500 biztanle zituen.

Toponimoa
---------

Hiriaren izena Hiram Cox kapitainarengandik datorkio. Lehen hiriaren izena Palongkee zen; Panowa ere beste izen zaharra zen, literalki "lore horia" bezala itzultzen dena. Beste izen zahar bat "Palongkee" zen.. Cox Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren partaidea zen. Hiriaren superintendente izendatu zuten Warren Hastings Bengalako gobernadorea izendatu zutenean. Cox Rakhinetik iheslariei lagundu zien, lurraldean kokalekuak sortuz.

Hondartza
---------

Mundu osoan ezaguna da, munduko luzeena baita. 120 km. ditu. Dena dela, kostalde honetan arrisku ugari daude, esaterako marrazoak.

Arriskuak
---------

Bangladeshko kostaldean aldizka zikloi tropikalak eta luiziak gertatzen dira. Cox's Bazar eremua arrisku handiko eremuan dago metro bat baino gehiago igotzen baitiren mareek. Erradiazio tasak batez bestekoa baino altuagoak dira, bestetik. Eltxoek kutsatutako gaixotasun ugari daude eskualdean.

Iruditegia
----------

* Hiriaren ikuspegia.Hiriaren ikuspegia.
* Hondartza, munduko luzeena.Hondartza, munduko luzeena.
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q949746
* Commonscat Multimedia: Cox's Bazar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144257010
* LCCN: n81081567
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q949746
* Commonscat Multimedia: Cox's Bazar
Ixkariot ttipia Alkizako mahasti batean
Ixkariot ttipia bilketa berantiarrerako mahastian lagata
**Ixkiriot ttipia**, frantsesez *petit manseng*, ardo-mahats zuria da, batez ere Ipar Euskal Herrian eta Okzitanian (Gaskoinian eta Biarnon) hazten dena. Kalitate handieneko ardoa ekoizten du manseng mahatsen familiakoen artean. Ipar Euskal Herrian Irulegiko ardo zuria egiteko erabiltzen da ixkiriot handiarekin batera. EAEn txakolina egiteko hondarribi zuriaren osagarri gisa usatzea legez onartuta dago.

Okzitanian Pacherenc du Vic-Bilh, Tursan, Floc de Gascogne eta Jurançon ardo zuriak produzitzen dira ixkiriot ttipia erabiliz. Ameriketan ere hazten da ixkiriot ttipia ardo zuriak egiteko. Uruguaiko mahastietako ixkitiot ttipia euskal migratzaileek eramandakoa da. Australiako ardo zurietan ere usatzen da.

Ezaugarriak
-----------

Izenak adierazten duen legez alea tamaina txikikoa du. Mahatsek azal lodia dute.

Ixkiriot ttipia ardo zuri lehorra, fruta-gustukoa eta urduria egiteko aukera ematen du, era berean perfumez eta aromaz beterikoa dena. Mahastizain batzuk abendura arte uzten dute mahastian, geroago bildutako mahatsekin postre-ardoa egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Noticias Jurídicas» *Noticias Jurídicas* (Noiz kontsultatua: 2022-08-16).
2. ↑    *The Oxford companion to wine.*  (3rd ed. argitaraldia) Oxford University Press 2006 ISBN 0-19-860990-6. PMC 70699042. (Noiz kontsultatua: 2022-08-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Critically acclaimed wine turns out to be something else as decades-old mix-up revealed» *ABC News* 2020-05-06 (Noiz kontsultatua: 2022-08-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q462509

 |

* Wd Datuak: Q462509
**Iñaki Uriarte Palacios** (Bartzelona, 1946) bizkaitar arkitektoa da, ondare arkitektonikoaren defendatzaile sutsua.

Bizitza eta formakuntza
-----------------------

Aita barakaldarra zuen, Francok bizkaitzik egotzitakoa, Bartzelonan ama ezagutu zuen, bilbotarra bera, eta bertan jaio zen Iñaki. Han arkitektura ikasi zuen. 

1979an, kultura katalanari buruzko bilkura batean entzun <uen kultura ondarea, arkitektura bereziki, herri baten identitate zeinu nagusia zela, hizkuntzaz beste, eta horrek kezka handia eragin zion. Ideia horiekin iritsi zen Bilbora 1986an eta ondarearen arloan zeregin ugari zela iruditu zitzaion, berehala hasi zen artikulu kritikoak idazten, Europarekiko eta Kataluniarekiko atzerapena sumatu zuen orduan.

Arkitekto ikertzailea
---------------------

Bereziki Bilboko Portuko eta itsasadarraren inguruetako ondarea sakon ikertu du. Turistei kontatzen zaien bertsio ofizial azaleko eta onberaren oso bestelako kontaera kritikoa osatu du, azken 24 urteotan, itsasadarrean behera egiten dituen ibilbide gidatuetan transmititzen duena.

Bartzelonatik Bilbora mugitu zenean Arkitektoen Kolegioan ondarearen inguruko ekitaldiak antolatzen hasi zen. Gatazka gogorrak izan zituen orduan: Plaza Barriko estalkia kentzeko borroka, Excelsior hotela ez eraistekoa, bertan Bizkaiko Batzar Nagusiak egiteko kristalezko eraikina egin nahi baitzuten, Gordailu Frankoarena, Alondegia…

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «"Bilbo ez da inoiz bizi izan itsasadarrari bizkar emanda"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
2. ↑    Astiz, Iñigo. «Munduko lehen bira Bilboko irla bati» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).

Ikus, gainera
-------------

* Maider Uriarte
* Itziar Idiazabal

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111310743

 |

* Wd Datuak: Q111310743
**Luis Lopetegi Aranguren**, kirol munduan ***Agerre I*** izenaz ezaguna, (Azpeitia, Gipuzkoa, 1927ko ekainaren 9a - Eibar, 1969ko abuztuaren 2a) harri-jasotzailea zen.

Biografia
---------

Agerre I.a Azpeitian jaio zen 1927ko ekainaren 9an, Agerre baserrian, Loiola auzoan. Eibarren hil zen 1969ko abuztuaren 2an, 42 urte zituela Amañako jaietan bere lagun bati laguntzen ari zela harri jasotze erakustaldi batean.

Harri-jasotzaile bikaina zen, 1952 eta 1962 arteko hamarkadan areriorik gabe aritu zen marka ahaleginak egiten.

Kirolari aparta, 180 cm eta 90 kg gizasemea, harriekin hasi aurretik futbolean aritu zen bere herriko Lagun Onak taldean, atezain bezala. Garaikoek diote atezain bikaina zela eta Atletico Madrid futbol taldeak fitxatu nahi izan zuela.

1952ko azaroaren 9an eguerdiko 12.30etan jokatu zuen bere lehenbiziko apustua herrikide zen Garatxabalen aurka. 152 kg harri kubikoaz 10 minutuko hiru txandetan zuten egin beharreko lana. Agerre Iak 78 jasoaldi eman zizkion eta Garatxabalek 66 jasoaldi.

Geroztik ez zuen areriorik izan eta lehen aipatu bezala marka ahaleginetan aritu zen.

1954an Donostiako zezen plazan 152 kg harri kubikoari 8 jasoaldi eman zizkion minutu batean.

1956ko ekainaren 6an 200 kg, esku-zulo gabeko harri errektangeluarraz Errekartetxoren marka ondu zuen. Honen marka bost minututan hiru jasoaldi zen eta Agerrek hiru minututan lau jasoaldi egin zituen.

Aizarnazabalgo 194 kg harri kubikoa berak jaso zuen lehenbiziko aldiz 1957 urtean, 30 urte egon ondoren inork jaso gabe.

Eta bere bigarren eta azken apustua 200 kg harri errektangeluarraz egin zuen Bedaioko Artolaren aurka, erraz gainditu zuen arerioa, 16 jasoaldi eman zizkion eta Artolak 8 jasoaldi besterik ez zituen egin.

Hurrengo urteetan gaztei erakusten aritu zen eta Alfa lantegian lanean bere heriotza arte.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262683

 |

* Wd Datuak: Q12262683
**Ixkier ur-jauzia** Nafarroa Garaiko Larraun udalerrian dagoen ur-jauzia da, Larraun ibaian dago Mugiro kontzejutik pasatzen den zatian.

Errota zaharra
--------------

Ur-jauziaren alde batean, XVI. mendeko Izker errota zaharraren hondakinak daude. Goian Plazaola bidearen ondoan, parke etnografiko bat antolatu dute, aleak ehotzeko erabilitako harriak daude bertan jarriak, garai hartako ibarreko jarduera ekonomiko nagusiaren lekuko, errotagintzako jardueraren lekuko diren zenbait errotarri ikus daitezke, sei gutxienez.

Zubiak, zuhaitzak eta animaliak
-------------------------------

Ur-jauzia Aralar mendilerroan kokatuta dago ekialdeko muturrean, Mediterraneoko arroan.

Ur-jauzitik oso gertu hartzen da Hiruzubide naturbidea, Larraun ibaiarekin batera eskuinaldetik jaisten da bidea. Hiru zubi ikusten dira bi kilometrotan ibaia jaisten den bitartean: Intzoa, Zubidenea eta Beltzuntze. Iturrieta iturritik ere pasatzen da.

Pagoak, haritzak, izeiak eta hurritzak dira bailaratxo honetan, baita aspaldiko hainbat gaztainondo "amatxi" ikusgarri ere.

Europako kastorea, lertxuna, basahate, eta martin arrantzalea bizi dira inguru hauetan.

Bertara nola iritsi
-------------------

Ixkier ur-jauzia ikusteko Nafarroako Plazaola bide berdera joan behar da. Mugiro kontzejutik hartzen da bide laburrena (eskailerak jaitsi behar dira), baina errazena Lekunberritik joatea da bide berdetik. Antxintxar (Sanmigeltxo) eta Arruitzetik ere joan daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    «Ixkier Ur-jauzia · Hiruzubide» *Ondare Kultur Taldea* (Noiz kontsultatua: 2023-06-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cascada de Izkier/Ixkier desde Lekunberri.» *Wikiloc | Trails of the World* (Noiz kontsultatua: 2023-06-11).

Ikus, gainera
-------------

* Aitzondoko ur-jauzia (Irun, Gipuzkoa)
* Artazul ur-jauzia (Ollaran, Nafarroa)
* Bisusta ur-jauzia (Sunbilla, Nafarroa)

* Delikako ur-jauzia (Delika, Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Goiuri-Ondona, Araba)
* Iribasko iturburua (Baraibar, Nafarroa)
* Kakuetako ur-jauzia (Santa Grazi, Zuberoa)
* Putzubeltz ur-jauzia (Arantza, Nafarroa)
* Urederra iturburuko ur-jauzia (Bakedano, Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Erratzu, Baztan, Nafarroa)

Kanpo estekak
-------------

* Euskal Herriko ur-jauziak (Mapa interaktiboa)
* Munduko ur-jauziak (Mapa interaktiboa)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119362893

 |

* Wd Datuak: Q119362893
Genevako gurpilaren mekanismoa: ikus gurpil gidatuak pibotearekin kontaktuan dagoenean bakarrik nola biratzen duen, aldikako murgimendu zirkularra sortuz.
**Maltako gurutzea** edota **Genevako gurpila** jarraieko edo etengabeko mugimendu zirkular bat aldikako edo etenkako mugimendu zirkular batean bilakatzen duen mekanismo edo engranaje bat da. Gurpildun gidatzaile edo eragileak pibote baten bidez bira bakoitzeko gurpil gidatuaren errailetan sartu eta mugiarazten duen engranaje batean datza. Era berean, gurpil gidatzaileak biribil itxurako bloke bat du, honek gurpil gidatua geldiarazten duen bitartean gurpil gidatzaileari biratzea ahalbideratzen dio.

Izena Suitza eta Genevako lehenbiziko erloju mekanikoetan erabilitako gailutik datorkio, aldiz, beste izendapena Maltako gurutzearekin duen antzekotasun bisualarengatik datorkio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12522
* Commonscat Multimedia: Geneva drives

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12522
* Commonscat Multimedia: Geneva drives
**Crosby konderria** (ingelesez: *Crosby County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crosbyton da. 2010eko zentsuaren arabera 6.059 biztanle zituen, Crosby kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crosby konderriak 2.335,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,87 ura dira. Beste 2.331,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.059 pertsonetatik 5.796 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.171 dira. 199 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 37 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109279
* Commonscat Multimedia: Crosby County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127825954
* LCCN: n79021389
* NARA: 10047048
* **Lekuak**
* OSM: 1810970
* TGN: 2001968

 |

* Wd Datuak: Q109279
* Commonscat Multimedia: Crosby County, Texas
Alemaniako Daunetik gertu dauden hiru maar
Fitxategi:Ukinrek Maars, Alaska.jpg**Ukinrek**eko maarra, Alaskan. 1977an, hamar egun iraun zuen eztanda bolkaniko baten ondorioa da
***Maar*** krater zabal eta behe bat da, erupzio freatiko batek, edo laba bero edo magmarekin kontaktuan dagoen lurrazpiko urak eragindako eztanda bolkaniko batek sortutakoa. Maarra, ohi, urez betetzen da, sakonera gutxiko krater aintzira bat eratzeko. Izena, germaniar dialekto batetik dator eta hau latinezko *mare* (*"itsasoa"*) hitzetik.

Maar baten tamaina, 60-2000 metro luze eta 10-200 metro sakon da. Maar gehienek, arroka bolkaniko eta diatremetako paretetatik datozen arroken txatal solte nahasketa batez osatutako ertz txikiak dituzte.

Ohikoak dira maarrak AEBetan, Alemaniako Eifel eskualdean, non lehen aldiz deskribatu ziren, eta munduko beste toki geologikoki gazte batzuetan.

Maar ospetsuak
--------------

* Kilbourne Hole, Texaseko El Pasotik gertu
* Nyos aintzira, Kamerunen, karbono dioxidoz gainezka dagoen maarra
* Zuñi aintzira, Mexiko Berrian
* Aljojuca aintzira, Mexikoko Pueblan
* Aintzira bolkanikoak Campo de Calatravan, Espainia.

Ikus, gainera
-------------

* Galdara bolkanikoa
* Erupzio limnikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192503
* Commonscat Multimedia: Maars

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4132939-9
* LCCN: sh93003273
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192503
* Commonscat Multimedia: Maars
*Ez nahasi Donibane Garaziko herriko etxea erakundearekin*.

**Mansart etxea** Donibane Garazi baxenabartar hiriburuko etxe bat da.

Monumentu historikoen zerrendan inskribatuta dago, eta Donibane Garaziko herriko etxea hartzen du.

Bere helbidea `Charles de Gaulle enparantza, 13` da.

Deskribapena
------------

Donibane Garaziko harresitik kanpo eraikia, Mansart etxea Charles de Gaulle enparantzan dago. XVIII. mendearen hasieran eraiki zen. Lehen urteetan, David Furre artile merkatariaren etxebizitza eta denda hartu zituen. Luis XIV.a estiloko hotel berezi honek, harri arrosaz eraikitako fatxada harmoniko bat du, hiriko beste hainbat eraikinek bezala. Bere izena, eraikuntza osoa estaltzen duen arbelezko teilatua koroatzen duten mantsardetatik hartzen du. 1935ean, Donibane Garaziko herriko etxea eraikinaren jabe egin zen, eta 1950eko hamarkadan, bertan ezarri zituen udal bulegoak.

Erreferentziak
--------------

* Mansart etxea. Monumentum.
* Mansart etxea. Mérimée data-basea.

Ikus, gainera
-------------

* Donibane Garazi
* Donibane Garaziko herriko etxea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256346
* Commonscat Multimedia: Maison de Mansart, Saint-Jean-Pied-de-Port

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084508

 |

* Wd Datuak: Q12256346
* Commonscat Multimedia: Maison de Mansart, Saint-Jean-Pied-de-Port

| * i
* e
* a
 Euskal Herriko hiriburuetako udal erakundeak |
| --- |
| Instituzioak | Baiona • Bilbo • Donibane Garazi • Donostia • Gasteiz • Iruña • Maule-Lextarre |
| Eraikinak | Baiona • Bilbo • Donibane Garazi • Donostia • Gasteiz • Iruña • Maule-Lextarre |
**Cremera ibaiko gudua** Veii Etruriar hiriaren eta Erromatar Errepublikaren arteko gatazka izan zen k. a. 477 urtean.

Erregistro historikoek Cremera ibaian kokatutako erromatar gotorlekuaren eta haren armadaren porrota, baita geroago Veiiar erasoak erromatar lurraldean kontatzen dizkigute.

Liviok idatzitako guduaren istorioa benetako gertaeren azalpen bat da eta Fabia gensaren sakrifizioa goresten du. Seguruenik, Livioren helburua Fabioen desagerpena kontsulen listetatik azaltzea zen. Gainera, istorio hau Termopiletako guduaren eragin handia izan zuen.

Aurrekariak
-----------

Erroma eta Veii hiria denbora luze batean bakean egon ziren baina historiako momentu ezezagun batean elkarri gerra deklaratu zioten. K.a 480 urtean Zeson Fabio Bibulano jeneralak Erromatar armada porrot erraldoi batetik salbatu zuen. Gudu honen ondorioz Veiiarrak erromatar lurraldeak behin eta berriro inbaditzen aritu ziren, erromatar armadak ikustean alde egiten.

  

K.a 479an Ekuoen eta Bolskoen kontrako gerra hasi zuten. Bi fronteetan ez borrokatzeko *gens* Fabiak Veiiarren kontra bakarrik arituko zirela. Livioren arabera 306 Fabio heldu gerrara joan ziren.

Fabioak Cremera ibaiaren albo batean gotorleku bat eraiki zuten eta handik Veiiar lurraldeak sarraskitu zituzten.

Gudua
-----

Azkenik, borroka txiki asko eta gero Fabioak Veiiarrek sortutako tranpa batean erori ziren. Fabioek Veiiarrak urrun zeudela pentsatu zuten eta artalde bat jarraitzen hasi ziren. Orduan, Veiiar armada handi bat agertu zen eta Fabioak inguratu zituzten. Fabioak mendixka batera ihes egitea lortu zuten baina beste Veiiar armada agertu zen atzetik.

Fabio guztiak sarraskituak izan ziren Kinto Fabio Bibulano izan ezik, oraindik ume bat zelako.

Erreferentziak
--------------

* Tito Livio,*Ab Urbe condita libri*, II (En: Wikisource)
* Eutropio, *Breviarium* *ab Urbe condita*, I.16 **(Latinez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2487876
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh86004058

 |

* Wd Datuak: Q2487876
Irudi bektorial baten eta raster irudi baten arteko desberdintasuna.
**Irudi bektoriala** bi edo hiru dimentsiotako koordenatuak dituzten puntuen bidez sortzen diren objektu geometrikoz osatutako irudia da. Puntuak lotuta, lerroak eta kurbak sortzen dira, eta horiek poligonoak eta beste forma batzuk osatzeko erabil daitezke.

Objektu bakoitzak hainbat atributu eduki ditzake: kokapena, kolorea, trazuaren zabalera, etab.

Pixelez osatutako raster irudiekin alderatuta, honakoak dira bere abantailak:

* Askoz tamaina txikiagoa dute.
* Galera barik eskalatu daiteke.
* Algoritmo matematiko egokiak erabiliz gero, nahi bezain beste alda daitezke (translazioak, biraketak...)
* Objektuak independenteak dira eta horrela edita daitezke.

Irudi bektorialak bereziki egokiak dira marrazketa teknikoak, animazioak, hiru dimentsioko irudiak, diagramak eta, oro har, kolore lauak dituzten irudiak sortzeko.

Irudi bektorialak gordetzeko fitxategi formaturik ezagunenak SVG, AI, EPS eta PDF dira. Kontuan izan horietako zenbaitek (esaterako PDFak eta SVGak) raster irudiak ere gorde ditzaketela barnean.

Ikus, gainera
-------------

* Raster irudi.
* SVG.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170130
* Commonscat Multimedia: Vector graphics

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph798368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170130
* Commonscat Multimedia: Vector graphics
**Izortz Zabala Rodriguez** (Bermeo, 1967ko irailaren 21a) 2000. hamarkadako traineru estropadetako patroi onenetakoa izan da, Kontxako 2 Bandera, 2 TKE Liga eta Espainiako 4 Txapelketa irabazi ditu besteak beste, guztiak Astillerorekin.

Kirol ibilbidea
---------------

1999an Urdaibai Arraun Elkarteak Mundaka, Bermeo eta Elantxobeko arraunlariez osatutako traineru indartsua osatu zuen eta bertan Asier Aregorekin batera Izortz Zabala hasi zen patroi. Urte pare bat egin zituen bertan baina 2001ean taldeak beraien artean haserretu eta Mundakak traineru bereizia atera zuen Izortz patroi zuela.

2003an TKE Liga sortzear zela Astilleroko *San Jose XII* trainerua gidatzeko eskeintza iritsi zitzaion eta 2005 artean Kantauri itsasoko trainerurik onena izan zen. Kontxako bi bandera eta bi Liga irabazi zituen ebsteak beste. 2005eko denboraldiko azken estropadan arraunlari batek ez zuten doping kontrola pasatu eta taldea Ligatik bota eta bi urtetan ez aritzeko zigorra jaso zuen Astillerok. 2006an beraz Ligatik kanpora zeuden estropadetan bakarrik egin ahal izan zuen arraun eta Kantabriako eta Espainiako txapelketak irabazi eta Kontxan bigarrena izan zen. Izortzek Astilleron eman zuen azken urtea izan zen eta arrauna uzteko erabakia hartu zuen.

2008an Popi Gonzálezek laguntza eskatu zion berak entrenatzen zuen Arkoterekin eta berriz TKE Ligara itzuli zen. Arkotek maila galdu zuen ordea. Hurrengo urtean Urdaibaien aritu zen berriro.

Hona hemen Izortz Zabalak gidaturiko elkarteen zerrenda:

| Elkartea | Urteak |
| --- | --- |
| Urdaibai | 1999-2000 |
| Mundaka | 2001 |
| Astillero | 2003-2006 |
| Arkote | 2008 |
| Urdaibai | 2009 |

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (2): 2003 eta 2004.
* Espainiako Traineru Txapelketak (4): 2003, 2004, 2005 eta 2006.
* TKE Ligak (2): 2003 eta 2005.
* Kantabriako Traineru Txapelketak (4): 2003, 2004, 2005 eta 2006.
* Bandera nagusiak:
	+ Nerbioiko Sari Handia (1): 2003.
	+ El Corte Ingles Bandera (1): 2005.
	+ Zarauzko Ikurrina (1): 2003.

Ikus, gainera
-------------

* Urdaibai Arraun Elkartea
* Astillero
* Kontxako Bandera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517754

 |

* Wd Datuak: Q16517754
Izokin ketu, urdaiazpiko eta olibadun entsalada.
**Izokin ketu** edo **keztatua** Europako iparraldeko gastronomian sustraiak dituen jakia bada ere, gure artean ohiko bilakatua den izokin ketua Eskandinavia (bereziki Norvegia), Eskozia, Irlanda eta Islandiako faktorietan (itsas uretan egokituak, gehienak) hazi eta keztaturiko izokin atlantikoarekin (*Salmo salar* espeziea) prestatzen da, gehienbat, horixe baita denetan zaporetsuena. Espezie bereko izokin itsastarra geroz eta gehiago kontsumitzen ari den arren, oso produkzio urrikoa da oraino, haztegikoaren aldean.

Arrain hau honela ketzearen helburua, iraupena luzatzeaz gainera eta batez ere, zaporea hobetzea (gaur egun iraupena ez baita arazoa, horrelako izokina hutsean ontziraturik merkaturatzen da-eta) eta gordineko ukia ez hondatzea da; horregatik egiten da gazitze hotz eta keztatze epela, arrain mamia egos ez dadin.

Prozedura tradizionala hauxe da: izokina, hilik eta xerra mehetan (2 – 3 mm lodiera) ebakitakoan, hauek gatzetan ehortzirik hiru bat ordu eman eta berehala ikuzten dituzte ur freskoan. Hortik ke-gelara pasako dira eta hemen, kakoetatik eskegita edo erretiluetan antolaturik, zazpi edo zortzi orduz egongo dira haritz edo pago txirbilen ketan egurasten, 30º C-ko tenperaturan, garbitu, txukundu eta ontziratu aitzin.

Ikus gainera
------------

* Izokin
* Ketze

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2302413
* Commonscat Multimedia: Smoked salmon

---

 |

* Wd Datuak: Q2302413
* Commonscat Multimedia: Smoked salmon
**Martin Vladimirovitx Maliutin** errusieraz Мартин Владимирович Малютин, (Omsk (Errusia) 1999ko uztailaren 5a) igeriketan aritzen den kirolari errusiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen ROC ordezkatzen.
  
*4x200m estilo libre errrelebo*an zilarrezkoa lortu zuen ROC taldearekin 7.01,81eko denborarekin Erresuma Batuko taldearen atzetik (urrezkoa, 6.58,58koarekin) eta Australiakoaren (brontzezkoa, 7.01,84koarekin) aurretik sailkatuz. Hauek osatu zuten ROCeko taldea: Martin Maliutin, Ivan Girev, Jevgeni Rylov, Mikhail Dovgaliuk, Aleksandr Krasnykh eta Mikhail Vekovistxev-ek. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *4x200 m libre errelebo*,agizonezkoa |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Martin Malyutin» *olympedia.org* 2021-10-26an begiratua. **(Ingelesez)**
2. ↑  "Martin Malyutin" Olympics.com 2021-10-26an begiratua
3. ↑  Igeriketa, 4x200 m libre erreleboa, emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56073300

 |

* Wd Datuak: Q56073300
*Casa de Cultura Mário Quintana* izeneko etxearen fatxada, Porto Alegre, Brasil.
**Mario Quintana** (Alegrete, Rio Grande do Sul, Brasil, 1906ko uztailaren 30a - Porto Alegre, Brasil, 1994ko maiatzaren 5a) brasildar poeta izan zen.

Biografia
---------

Frantses hezkuntza jaso zuen, 1927ko iraultzaz gero sortu zen egoera politikoa zela eta. Liburu-denda batean hasi zen lanean, atzerriko literatura-sailaren arduradun, eta egunkarietan eta aldizkarietan artikuluak idazten hasi zen. 1940an argitaratu zuen bere lehen poema-bilduma: *A Rua dos Cataventos*. Haren ondoren, *Sapato Florido* (1948), *O Aprendiz de Feiticeiro* (1950) eta *Espelho Mágico* (1951) etorri ziren. Garai hartako bere poemetan intimismoa, estoizismo moderatua eta surrealismoaren ukituak nabarmendu ziren, eta 1945eko belaunaldiko eztabaida eta konkretismoaren esperimentalismo gehiegizkotik urrutiratu zen, beti.

Aurrerago, Quintanaren poesia neurri tradizionaletatik bertso librera aldatu zen. Baina poesia idazteaz gainera, itzulpen ugari egin zituen (Guy de Maupassant, André Gide, Proust, Beaumarchais, Virginia Woolf, Aldous Huxley, J. Conrad eta abar), eta, halaber, irudimen eta ironia handiko aforismo-bildumak argitaratu zituen: *Caderno H*; *A Vaca e o Hipogrifo*; *Da preguiça como método de trabalho*. Azken liburu horretan idatzi zuen bere bizitzaren ikurritza: "Nagikeria da aurrerabidearen ama. Gizona ibiltzeko nagi izan ez balitz, ez zukeen gurpila asmatuko". Beste lan aipagarri batzuk: *Apontamentos de História Sobrenatural* (1976), *Esconderijos do Tempo* (1980), *Baú de Espantos* (1986), *Preparativos de Viagem* (1987) *A Cor do Invisível* (1989) eta *Velório sem Defunto* (1990).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1797149
* Commonscat Multimedia: Mário Quintana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71409841
* ISNI: 0000 0001 1769 3833
* BNE: XX1356228
* BNF: 120526923 (data)
* GND: 123192412
* LCCN: n50051451
* NKC: kup19990000080600
* SUDOC: 02875641X
* ICCU: PUVV318452
* Open Library: OL195071A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05059/eu\_q\_0069/q0069
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1209

 |

* Wd Datuak: Q1797149
* Commonscat Multimedia: Mário Quintana
Jangela dotorea.

*Artikulu hau otorduak egiteko erabiltzen den gelari buruzkoa da; jendeari otorduak emateko toki publikoa gaitzat duena beste hau da: «Jantoki»***Jangela** jateko gunea da. Gaur egun ohikoena sukaldearen ondoan aurkitzea da, zerbitzua erosoagoa izan dadin, baina Erdi Aroan, askotan, solairu-maila erabat desberdina zen. 

Historikoki, jantokia janari-mahai handi samar batez eta jantokiko zenbait aulkiz hornitu izan da.

Historia
--------

Erdi Aroan, goi-mailako britainiarrak eta Europako beste noblezia bat gazteluetan edo jauregi-etxe handietan jaten zuten, areto handietan. 

Funtzio anitzeko gela handia zen, eta etxeko biztanle gehienak esertzeko lekua izaten zen bertan. Familia aldare batean esertzen zen mahai nagusian, gainerako biztanle xeheak bigarren maila batean kokatzeko. Areto nagusiko mahaiak mahai luzeak izaten ziren, bankuez horniturik. Gelek kebide handiak eta sabai altuak zituzten, eta airerik gabeko fluxua egoten zen ate eta leihoen irekidura ugarietan zehar.

XVIII. mendearen hasieran, patroi bat sortu zen, eta afaldu ondoren, etxeko emakumeak jantokitik egongelara erretiratzen ziren. Gizonezkoak jangelan geratzen ziren edaten. Jantokiek giro maskulinoa izaten zuten.

1930eko eta 1940ko hamarkadetan, jantokiek sukaldeetatik bereizita jarraitu zuten, baita zerbitzarien gelak klase ertaineko etxeetan hain arruntak ez zirenean ere. XIX. eta XX. mendeetan, jantokia eta sukaldea elkartu eta egongelak sukaldeko jantokiekin elkartu ziren.

COVID-19 pandemian, jantoki asko etxeko bulego edo gela gisa erabili ziren.

Galeria
-------

* Alemaniako etxeko jangela baten adibide historikoa.Alemaniako etxeko jangela baten adibide historikoa.
* Jangela Ekokuzeko gazteluan, PolonianJangela Ekokuzeko gazteluan, Polonian
* West End-en etxeko jangela, Hardman Farmen, Helenetik gertu.West End-en etxeko jangela, Hardman Farmen, Helenetik gertu.
* Jangela Parisko Sam Bell Maxey House-n.Jangela Parisko Sam Bell Maxey House-n.
* Japoniako adibide bat: Hakoneko Fujiya Hotelaren jangela.Japoniako adibide bat: Hakoneko Fujiya Hotelaren jangela.
* Amerikako Estatu Batuetako jangela moderno baten adibidea.Amerikako Estatu Batuetako jangela moderno baten adibidea.

Ikus gainera
------------

* Jantoki
* Errefektorio

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pingel, Maile.  (September 13, 2021). «The Dining Room Is Back» *The Washington Post*.
**Iparraldeko xake-tximeletaa** (*Carterocephalus palaemon*) Hesperiidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Europan eta Asian hedaturik dago. Iberiar penintsulan iparraldean soilik aurkitzen da, Asturiastik Piriniotara.

Peter Simon Pallas zoologo alemaniarrak deskribatu zuen 1771. urtean.

Deskribapena
------------

Tximeleta txiki-ertaina da, 26-30 mm arteko hegal zabalera du. Hegalak marroi ilunak dira eta orban laranjak aurrealdean eta urre kolorekoak atzealdean dituzte, xake taula baten antzera. Hegalen ertzak zuriak dira. Hegalen azpialdean antzerako patroia mantentzen da, baina kolore argia dute eta orban horixkak lerro ilunez inguraturik daude.

Arra eta emea antzekoak dira koloreei dagokionez, baina emeak pixka bat handiagoak dira.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra ateratzen duen tximeleta da. Martxo-apiriletik uztailera ikusten dira imagoak hegan. Tximeleta arrak lurraldekoiak izaten dira. Emeak beldarra elikatuko den landarearen hostoetan banan bana jartzen ditu arratzak. Beldarra fina eta berdea da, hibernatu ondoren kolore arrea hartzen du. Hosto bat kiribildu egiten du babesleku gisa eta bertan bizi da. Jateko soilik ateratzen da bertatik. 

Gramineoen hosto lehorretan ezartzen du pupa eta handik tximeleta heldua jaioko da.

Habitata
--------

Zelai hezeetan eta basoetako soilguneetan aurkitzen da, beti ere ura albioan duela, izan ere imagoak sarritan ikusten dira putzu ertzetan ura edaten. 200 m eta 1.400 m arteko altueran aurkitzen dira.

Iruditegia
----------

* Hegalen gainaldea.Hegalen gainaldea.
* Hegalen azpialdeaHegalen azpialdea
* Arraren eta emearen arteko kopulaArraren eta emearen arteko kopula

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Carterocephalus palaemon (Pallas, 1771)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Ravenscroft, Neil O. M..  (1994-05-01). «Environmental influences on mate location in male chequered skipper butterflies, Carterocephalus palaemon (Lepidoptera: Hesperiidae)» *Animal Behaviour* 47 (5): 1179–1187. doi:10.1006/anbe.1994.1156. ISSN 0003-3472. (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837774
* Commonscat Multimedia: Carterocephalus palaemon
* Wikispecies Espezieak: Carterocephalus palaemon

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 29416
* BioLib: 51260
* Dyntaxa: 201026
* EOL: 172741
* Fauna Europaea: 440735
* GBIF: 1947335
* ITIS: 188607
* NCBI: 218720

 |

* Wd Datuak: Q837774
* Commonscat Multimedia: Carterocephalus palaemon
* Wikispecies Espezieak: Carterocephalus palaemon
**Iparraundi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1064 metroko garaiera duena. Toki bat da, non, 3 metro baino gutxiagogatik, 4 tontorrek garaieran leihatzen duten. Zatirik okerrena, Larrazpil mendiarien iparraldeko zatiari suertatu zitzaion, baxuena denez, ahaztuena delako. Tontorrik garaiena, eta postontzia duena, ohi, Larrazpil deitua da, hegoekialderago, 1054, 1043 eta 1009 metroko tontorrak geratuz, izen propiorik ere ez dutena, guztiek, Larrazpil izena hartzen dutelako, izen bereko trikuharritik gertu aurkitzen direlako, eta batzuk izen horrekin erreferentziatuak agertzen direlako erabilera ohikoeneko bibliografian, nolabaiteko nahastea sortzeraino, benetako tontorra zein den erabakitzeari dagokionez. Inguru hau iparrekialdetik ixten duen gailur taldean, Alitzako Malkorra izeneko mendiak ere tontor hau garaitzen du garaieran, 1067 metroko garaierarekin, baina ez Iruaundik, 1064 metroko garaierarekin, koroatzen duen erpin geodesikoa kontutan hartuta ere. 1064 metroko garaieratik gorako lau mendiak elkarrengandik hain gertu daudenez, ibilaldi berean lauretatik ibiltzea iradokitzen da, Aralarko pagadi magikoetaz gozatzeko.

Irispideak
----------

Larrazpil mendiaren tontorrera iritsi ondoren, 1066 metrokoa, gailur taldea iparralderanzko norantzan jarraitu behar da, bidezidor zati oso urriekin, pagadi eder batean, tontor hau banatzen duen lepotik igarotzea bilatuz. Bidezidor ez oso argi batek, tontorrera darama, kairn umil batek koroatzen duena. Ibilaldia jarraitzea nahi izanez gero, Ekialdeko aurpegiko pagadi garbiak, berriz bueltan uzten du bidean, 1067 metroko garaiera duen Alitzara jarraitu edo 1064 metroko Iruaundira itzultzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

* Iparraundi euskal-herria.org web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259687

 |

* Wd Datuak: Q12259687
**Iperf** sare batean probak egiteko eta sarea optimizatzeko erabiltzen den plataforma-anitzeko erreminta da. TCP eta UDP datu sekuentziak sor ditzake eta garraiatzen dituen sarearen errendimendua neurtu. Hau da, sare baten komunikazioaren errendimenduaren ebaluazioa egiteko erabiltzen da.

Erreminta hau C++ lengoaian idatzita dago eta sofware librea da. Besteak beste, Linux, Unix eta Windows sistema eragileetan dabil. Iperf NLANR/DASTk ( National Laboratory for Applied Network Research/Distributed Applications Support Team) garatu zuen.

Neurketak egiteko, iperf bi makinetan exekutatu behar da, batean bezero bezala eta bestean zerbitzari bezala. Bi puntu hauen arteko konexioaren neurketak egingo dira eta edozein sare motarako balio du

Iperf parametro desberdinekin exekuta daiteke. Parametro hauek, konexio mota (TCP, UDP) zein ebaluatzen ari den protokolo motaren konfigurazioa (leioaren tamainam MTU, TTL, transmisio denbora…) determinatuko dute. Emaitza erabilgarriena banda zabalera izango da.

Iperf erremintak datu irteerak sortzen ditu egindako konexio proben bidez. Irteera hauek ez dira guztiz intuitiboak, beraz, datuen informazioaren interpretazioa errazteko erreminta desberdinen bidez grafikoak sor daitezke. Erreminta hauen artean jperf fronted erreminta existitzen da. Tresna honen bidez, grafikoak sortzeaz gain, erabiltzaileak interfaze grafiko gisa erabili dezake. Beraz, erremintaren erabilera erraztu egingo da ere.

Erreferentziak
--------------

* Iperf Deskargatu
* Iperf Webgunea
* Tcp\_testing erremintak (Linux Foundation)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1067122

 |

* Wd Datuak: Q1067122
**Marianela Balbi Ochoa** (Bolívar estatua, Venezuela, 1963ko urtarrilaren 7a) kazetaria eta irakaslea da, 1985ean prentsa eta Gizarte Institutuko (Ipys Venezuela) zuzendari ejekutiboa, Andrés Bello Unibertsitate Katolikoko egresatua. Ikerketa-kazetaritzan espezializatua dago.

Ibilbidea
---------

Iikerketa-kazetaritzan espezializatua dagoen Balbik 2009an argitaratu zuen bere lehen 'opera', *El rapto de la odalisca* izenekoa, Grupo Santillanako Aguilar argitaletxeak argitaratua. Ikerketa Kazetaritza Unibertsitate Metropolitar Diplomatuan, Ikerketa Kazetaritzako Narratiba gaia irakatsi du, baita Andres Bello Unibertsitate Katolikokoan. 2012ko apirilaz geroztik, Instituto Prensa y Sociedad (Ipys Venezuela) GKEko zuzendari exekutiboa da. Erakunde horrek adierazpen-askatasunaren zaindaria da, eta Venezuelako ikerketa-kazetaritzaren sustatzailea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Odalis Marcano.  (27 de junio de 2016). *Marianella Balbi: No es fácil ejercer el periodismo en Venezuela.* .
2. 1 2    *Marianela Balbi.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29263369

 |

* Wd Datuak: Q29263369