recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arbaizenea jauregia** etxaleku izakerako jauregi bat da, Donostiako (Euskal Herria) Arbaizenea Parkean dagoelarik. Hiri horretako Aiete auzoan dago.

Ezaugarriak
-----------

Jauregia osoki bizileku gisa erabili izan da, bere egitura etxe klasiko baten itxurakoa delarik, *Arbaizenea jauregietxe* deitu izan ohi da.
Jauregia Arbaizenea Parkearen ipar-mendebaldean dago eta beste zenbait jauregi esparruetatik oso hurbil dago, horien artean Aieteko jauregia.

Jabetza
-------

Jauregia nahiz parkearen lursailen jabetza Alba Etxearen esku dago. 2006ean Donostiako Udalarekin lortutako akordio baten ondoren, jauregia dagoen parke pribatuaren azalera 2 hektareatara murriztuko da, gainontzeko lursaila parke publiko edota etxebizitzak eraikitzeko erabiliko delarik.

Ikus gainera
------------

* Espainia Liriako jauregia, Madril, Espainia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054425

 |

* Wd Datuak: Q9054425


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Arbanasi komunitatea** edo **arbanasiarrak** Zadar eskualdeko komunitate bat da, Kroazia, jatorri albaniarrekoa, eta tradizionalki arbanasiera dialektoa erabiltzen du. Albaniako hizkeran "Zadarko albaniar" deitzen zaie (Arbëreshët e Zarës).

Komunitatearekin hainbat pertsona identifika daitezkeen arren, 21. mendearen hasieran, albanieraz mintzo direnak 150 eta 300 hiztun artean izan daitezke, gehienak pertsona adinekoak (2017).

18. mendearen amaieran izandako emigrazio bateko ondorengoak dira arbanasiak, bertara Skadar lakuaren ingurutik joanak: albaniar katolikoak ziren, eta Kroaziako alderdi nagusiki katoliko batean ezarri ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1984 Martin Camaj, Leonard Fox "Albanian Grammar: With Exercises, Chrestomathy and Glossaries", page xi
2. ↑   Barancic, Maximiljana.  (2017). «Zadarreko arbanasiera mintzaira, kontaktuan dauden hizkuntzen isla» *Bat: Soziolinguistika aldizkaria* (103): 167–183. ISSN 1130-8435. (Noiz kontsultatua: 2022-02-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2484412

 |

* Wd Datuak: Q2484412
**Södra Ljunga** Suediako herrixka bat da, Småland eskualdeko Ljungby udalerrian dagoena, herriaren erdigunetik 10 bat kilometrotara.

Gizartea
--------

Södra Ljunga-ko eraikinak herrixkako elizaren eta errepidearen inguruan daude, guztira 30 etxe eta 20 apartamentu inguru. Herrixkan janari denda bat, jatetxe/catering enpresa txiki bat eta 0-6 urte arteko haurren eskola ere badaude. 2015ean 126 biztanle zituen.

Södra Ljungan hiru apaiz-etxe daude; haietako zaharrena 1768koa da, solairu batekoa eta enborrez egina; bertan jaio zen Pehr Henrik Ling olerkaria eta *gimnasia suediarraren aita*. Orain eraikinak Linggården izena du, eta bertan Ling-i eskainitako museo txiki bat gordetzen du. Etxetik hurbil, bi oroigarri daude: bata 3,5 metroko altuerako granitozko harria, 1876ean bere jaiotzaren mendeurrenean altxatu zena; bestea brontzezko busto bat, 1939an, Ling hil eta ehun urtera ezarri zena.

Bigarren apaiz-etxe zaharrenean, Suediako Turismo Elkartearekin loturiko aterpetxea egon da urte askoan.

Komunikazioak
-------------

Södra Ljungak autobus konexioak ditu Ljungby eta Älmhult-ekin .

Ekonomia
--------

Södra Ljungako bizilagunak Ljungbyra joan ohi dira. Herrixkan 80 lanpostu inguru ditu, gehienak nekazaritzan,basogintzan eta osasun eta zaintzan (zaharren egoitza bat dago inguruan).

Kirolak
-------

Södra Ljungan futbol kluba eta mahai teniseko kluba daude.

Södra Ljungako jendea
---------------------

* Pehr Henrik Ling

Galeria
-------

* Södra Ljungako elizaSödra Ljungako eliza
* Lingen bustoaLingen bustoa
* Lingen monolitoaLingen monolitoa
* Ling museoaLing museoa
* Hilobi eremuaHilobi eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Estadistika.*  .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10688934
* Commonscat Multimedia: Södra Ljunga

---

 |

* Wd Datuak: Q10688934
* Commonscat Multimedia: Södra Ljunga
| **Askola** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Askolako armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Askolan kunta |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaNilandiako eskualdeaPorvooko azpieskualdea |
| Alkatea | Esko Rautiainen |
| Sorrera | 1896 |
| 

|  |
| --- |
| Askola Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 60°31′40″N 25°36′00″E﻿ / ﻿60.52778°N 25.60000°E﻿ / 60.52778; 25.60000 |
| Azalera- Ur-azalera | 218,03 km² 5,62 km² (%2,57) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 5.026 (2014.04.30) 23,66 bizt/km²(2012) % 94,6 (ofiziala)% 3,4% 2,0 |
| Webgune ofiziala | **(Finlandieraz)** |

**Askola** Helsinki hiriburutik 60 kilometrora dagoen herria da. **Porvoonjoki** ibaia motel igarotzen da herri ondotik eta laku txikiak sorrarazten ditu. Herrian Finlandieraz bakarrik hitz egiten da, izan ere herria suediarrak joan baino pixkat lehenago sortu zen, eta hiriburu handietako hiritarrek, gehienak nazionalistak, finlandiera eraman zuten bertara.

Herriko kanpai-dorrea.
Bere ingurune garbiak Finlandiako hiriburuetako biztanleak erakarri ditu azken urteotan, gainera ekintza asko egin daitezke bertan portu eta azalera handiak dituelako.

Askolak duela urte gutxi batzuk slogan bat atera zuen turista atzerritarrak erakartzeko: "Askola, Finlandiako Monako". Iragarki horrek polemika sortu zuen bertako biztanleengan eta orduan alkatea zenaren dimisioa eskatu zuten herritarrek.

Askolako eliza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732159
* Commonscat Multimedia: Askola

---

 |

* Wd Datuak: Q732159
* Commonscat Multimedia: Askola

1. ↑  Suomen pinta-ala kunnittain. Maanmittauslaitos. 2014.04.30
2. ↑  Suomen asukasluvut kuukausittain Väestörekisterikeskus. 2014.04.30
3. ↑  Väestorekisterikeskus 2012
Oraingo hesi-lasteketaria 
**Atleta** (antzinako grezieratik αθλος (*athlos*), "lehiaketa") batez bestekoaren gainetik gaitasun fisikoa, indarra, arintasuna edo erresistentzia duen pertsona da eta, ondorioz, jarduera fisikoetarako egokia da, lehiakorra.

Antzinean, Olinpiar Jokoetan parte hartzen zutenei "atletak" deitzen zitzaien. Zentzu zehatzago batean, atletatzat hartzen da astean hirutan edo gehiagotan jarduera fisikoa intentsitatez egiten duen eta fisikoki etekina lortzeko dieta eta bizimodu egokiak daramatzan pertsona.

Atleta baten lau ardatzak erresistentzia, indarra, abiadura eta malgutasuna dira (oinarrizko 4 gaitasun fisikoak) eta hainbat atleta nabarmentzen dira hainbat diziplinatan (adibidez, Carl Lewis esprinter gisa eta Mariusz Pudzianowski indarrezko atleta gisa).

Historia
--------

 Apoxiomenos, erromatar estatua, brontzezko greziar baten kopia 
Honela, greziarren artean, euren gorputza proba fisikoetan saria lortzeko trebatzen zuten gizon sendo eta ausartak deitzen ziren, baita, lehiaketetan garaileei emandako saria lortzeko publikoki lehiatzen ziren poeta, historialari eta musikariak ere. Erroman atleta bezala ezagutzen ziren borrokalariak eta boxeolariak, beste guztiek izen zehatzak baitzituzten.

Atletismo borroken ezartzea antzinakoa da. Uste da Lycaon izan zen lehena Arcadiakoak ezartzen, eta Herkulesek Olympia ospetsua egin zutenak. Homeroren testigantzaren arabera, badirudi Troiako Gerraren aurretik, gizon handien hiletak modu solemneagoak egiteko ospatzen zirela. Baina uste da orduan ez zela beste lanbide bat, baizik eta gerora gertatu zen bezala, ariketa militarren zati bat, Platon baino mende bat lehenago, jokoen maiztasunak eta sariaren itxaropenak eta ospeak kirolarien gimnastika kreditu handian jarri zutenean.

Grezian, atletak askeak ziren, erromatarrak esklaboak edo libertoak ziren bitartean.

Ausardiak eta bertuteak asmatutako joko horiek bizio eta hutsalkeria bihurtu ziren. Ariketen buru zen ofizialak agonistarco zuen izena, agon, borroka edo pelea, greziar ahotsetik eratorritakoa, eta, beraz, agonistika deitzen zaio borrokaldien zientziari edo atletaren arteari, eta baita biluzik borrokatzeagatik gimnastika ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2066131
* Commonscat Multimedia: Sportspeople

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11933850z (data)
* GND: 4056399-6
* LCCN: sh85009135
* NKC: ph125942
* NARA: 10637425
* AAT: 300236025
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D056352

 |

* Wd Datuak: Q2066131
* Commonscat Multimedia: Sportspeople
*Ez nahasi Antxon Mendizabal* *edo Antton Mendizabalekin.*

**Anton Mendizabal** (Donostia, 1945) eskultorea eta artisaua da.

Biografia
---------

Filosofia eta letretan lizentziatua eta txistu karrera egindakoa, irakaskuntzan jardun izan da Anton Mendizabal 25 urtean. Orereta ikastolako arte, musika, historia, kultura eta plastikako irakaslea izan zen. Urteak aurrera joan ahala irakaskuntzarekin batera artisautza eta eskultura lantzen hasi zen. Lan horiek geroz eta denbora gehiago hartuko diote eta irakaskuntza utziko du azkenerako, buru-belarri arte munduan murgiltzeko.

1970eko hamarkadan ekin zion Mendizabalek artisautzari, bere osaba Alejandro Amenabarrekin euskal egur tailagintza ikasi zuenean. 1980eko hamarkada iristearekin batera modu profesionalean ekin zion artisautzari, Gipuzkoako tradiziozko artisau saria jasoz besteak beste. Hamarkada horretan helduko dio eskulturari ere. *Argela* lana da hastapen horien adierazle. Era berean euskal mitologiaren eta historiaurrearen inguruko hainbat eskultura landuko ditu hamarkada osoan.

1990eko hamarkadan pilota jokoaren inguruko artelanak egiten hasiko da. Hasieran egurrezko eskulturak izan ziren. Gaian sakontzen joan ahala pilotaren inguruko proiektu handiagoei ekin zien, hala nola Azkoitiako *Oteiza pilotaguneak*. Era berean euskal kulturako hainbat erakunde eta hedabiderekin kolaboratu du: Bertsozale Elkartea, Argia, Egunkaria, Gipuzkoako Aurresku Txapelketa edo Gipuzkoako Dantza Txapelketa, besteak beste.

1997an beste hainbat artistarekin batera Pagoarte kultur elkartea sortu zuen Oiartzunen, eta elkarte horren lokalean hasi zen lanean.

2000. urtetik aurrera egin dituen lanen artean Olivier Messiaen konpositorearen omenez egindako eskulturak nabarmentzen dira. 2008an, Messiaen-en jaiotzaren mendeurrena ospatzeko Parisko Trinitate elizan erakutsi zituen eskultura horiek, baita urte bereko abuztuan Donostiako Kutxa Boulevard aretoan ere, Soinuak Soin izeneko erakusketan.

Otaiza pilotalekuak, arkitekturarekin elkarlanean egindako lan bat dira, Azkoitian.

Iruditegia
----------

* Sutar (Oteizaren omenez), 2008, Oiartzunen.*Sutar* (Oteizaren omenez), 2008, Oiartzunen.
* Oteiza frontoiak, Azkoitia.Oteiza frontoiak, Azkoitia.
* Oteiza frontoien ondoko pilotariak.Oteiza frontoien ondoko pilotariak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lanak • antonmendizabal.com» *www.antonmendizabal.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).

Kanpo estekak
-------------

* Anton Mendizabalen webgunea
* *Soinuak soin* erakusketari buruzko artikulua *Argia* astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253635
* Commonscat Multimedia: Anton Mendizabal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87335432
* BNE: XX1602540
* Tabakalera ID: 96299
* SUDOC: 165167858

 |

* Wd Datuak: Q12253635
* Commonscat Multimedia: Anton Mendizabal
Aljebra abstraktuan {\displaystyle (A,\circledast )} **talde abeldarra** da {\displaystyle A}multzorako {\displaystyle \circledast }eragiketa elkartze eta trukatze propietateak eta elementu alderantzizko eta neutroaren existentzia betetzen dituen egitura aljebraikoa.

Definizioa
----------

{\displaystyle A\neq \emptyset } multzoa eta {\displaystyle \circledast }eragiketa (aplikazioa edo funtzioa) talde bat eratzen dute propietate hauek betetzen dituenean:

* {\displaystyle \circledast }eragiketa {\displaystyle A}-ko elementuentzako elkartze propietatea betetzen du, hau da: {\displaystyle \forall a,b,c\in A:(a\circledast b)\circledast c=a\circledast (b\circledast c)}
* {\displaystyle \circledast }Propietate trukakorra betetzen du, hau da: {\displaystyle \forall a,b\in A:a\circledast b=b\circledast a}
* Existitzen da {\displaystyle e\in A}non {\displaystyle \forall a\in A:a\circledast e=a=e\circledast a}. {\displaystyle e}{\displaystyle \circledast }eragiketarekiko elementu neutroa moduan denotatuko dugu.
* {\displaystyle A}-ko edozein elementurako existitzen da elementu alderantzizkoa (simetrikoa), hau da: {\displaystyle \forall a\in A,\exists a'\in A:a\circledast a'=e=a'\circledast a}

Lau propietate hauek betetzen dituzten multzoa eta eragiketa (edo aplikazio) talde abeldar bat eratzen dute.

Adibideak
---------

{\displaystyle (\mathbb {Z} ,+)}taldea da, gainera talde abeldarra da ere trukatze propietatea betetzen delako.

Hartu {\displaystyle A=\mathbb {N} =\{1,2,3,...\}}(zenbaki arruntak) eta {\displaystyle \circledast =+}(batuketa):

{\displaystyle (i)}{\displaystyle \forall a,b,c\in \mathbb {N} :(a+b)+c=a+(b+c)}

{\displaystyle (ii)}{\displaystyle \forall a,b\in \mathbb {N} :a\circledast b=b\circledast a}

{\displaystyle (ii)}Batuketarekiko elementu neutroa, {\displaystyle 0} ez dago multzo barruan.

Batuketarekiko elementu neutroa ez denez existitzen multzo barruan, orduan {\displaystyle (\mathbb {N} ,+)}ez da taldea beraz ez da talde abeldarra.

Adibide gehiago {\displaystyle +} (gehiketa) eta {\displaystyle \cdot }(biderketarekin):

Talde abeldarrak: {\displaystyle (\mathbb {Z} ,+),(\mathbb {Q} ,+),(\mathbb {R} ,+),(\mathbb {R^{n}} ,+),(M\_{n}(\mathbb {R} ),+),(M\_{mxn}(\mathbb {R} ),+),(\mathbb {C} ,+),(\mathbb {C^{n}} ,+),(M\_{n}(\mathbb {C} ),+),(M\_{mxn}(\mathbb {C} ),+)}

Ez-taldeak: {\displaystyle (\mathbb {Z} ,\cdot ),(\mathbb {Q} ,\cdot ),(\mathbb {R} ,\cdot ),(\mathbb {R^{n}} ,\cdot ),(M\_{n}(\mathbb {R} ),\cdot ),(M\_{mxn}(\mathbb {R} ),\cdot ),(\mathbb {C} ,\cdot ),(\mathbb {C^{n}} ,\cdot ),(M\_{n}(\mathbb {C} ),\cdot ),(M\_{mxn}(\mathbb {C} ),\cdot )}Zenbaki multzo gehienak ez dira biderkaketarekiko taldeak {\displaystyle 0}-ren alderantzizkorik ez delako existitzen, hau da, {\displaystyle \nexists a^{-1}\in A:0\cdot a^{-1}=1}.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181296
* Commonscat Multimedia: Abelian groups

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979859b (data)
* LCCN: sh85000128
* NDL: 00560040
* NKC: ph196706
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181296
* Commonscat Multimedia: Abelian groups
***Antología Poética Vasca*** Vanguardia Obrera argitaletxeak prestatutako liburua da. Argitaletxe hau ezkerreko alderdi espainiar batekin lotura estua zuen, Partido Comunista de España (marxista-leninista)rekin alegia. Dena dela, antologia urte haietako sortzaile nagusiak bildu zituen, idazleak zein marrazkilariak. Poema gehienak euskaraz eta gaztelaniaz jaso ziren, bi salbuespenkin: Jorge Oteiza eta Txabi Etxebarrietarenak, Oteizak berak horrela eskatuta. Liburua José Bergamín idazlearen poema batekin ireki zen. Hitzaurrea, "Kontzientzia, oroitzapena eta poesia, Felix Maraña kazetariarena zen. Ondoren Ramiro Pinillaren testu labur bat jaso zen. Lehen poema, bestetik, Esteban Urkiaga "Lauaxeta"rena zen: "Langile eraildu bati". Izenburua gaztelaniaz zetorren beste bi azpitituluekin: *Frankismoaren biktimei eta askatasunaren aldeko borrokariei omenaldia* eta *A los 50 años de Gernika*. Edizio bakarra ezagutu zuen liburuak.

Poetak
------

Liburuaren lehenengo partean une hartan hilda zeuden poeten lanak jasotzen ziren:

* Esteban Urkiaga
* Joxe Mari Lopetegi
* Angela Figuera Aymerich
* Blas de Otero
* Gabriel Aresti
* Carlos Sanz
* Txabi Etxebarrieta

Ondoren, bizirik zeuden poetan zetozen, 68 guztiak, tartea Puerto de Santa María espetxean zeuden batzuk. Zerrendan gaur egun ezinezkoa izango zen ideologia desberdinetako sortzaileak zeuden: Pablo González de Langarika, Bernardo Atxaga, Vidal de Nicolás, Carlos Aurtenetxe, Rafael Castellano, Jon Juaristi, Mikel Lasa, Patxi Ezkiaga, Koldo Izagirre, Luigi Anselmi, Joan Mari Irigoien, Gregorio San Juan, Mikel Azurmendi, Joseba Sarrionandia, Joxe Azurmendi, Fernando Aramburu, Bitoriano Gandiaga...

Marrazkilariak
--------------

Margolarien eta marrazkilarien lanak ere ugariak ziren. Azala Jose Luis Zumetarena bazen, atzeko azala Rikardo Ugarterena zen. Beste ilustratzaile batzuk hauek ziren: Javier Arocena, Alejandro Tapia, Nestor Basterretxea, Xabier Baztarrika, Iñaki Moreno Ruiz de Egino, Joseba Eskubi, Julia Otxoa...

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070621

 |

* Wd Datuak: Q61070621
Tervolako armarriaTervolako armarria
**Tervolako armarria** (finlandieraz, *Tervolan vaakuna*) Finlandia iparraldean dagoen Tervola udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria 1957an sortu eta urte bereko otsailaren 15ean Tervolako ikur ofizialtzat hartu zen. Egilea Ahti Hammar helsinkiar artista da, Finlandiako hainbat udalerritako armarriren autorea dena. Atzealde gorriaren aurrean, mokoan urrezko tipula duen zilarrezko kurriloa dago. Bertan agertzen diren irudiekin, Hammarrek udalerriaren natura eta kultura berezitasunak adierazi nahi izan zituen, batik bat, Lappiko iparraldeko udalerriekin alderatuta. Hain zuzen, kurriloa eskualde honetako hegazti ohikoa da, udaberri eta udara epelak -umealdi sasoia- bertan igarotzen dituena. Tipula, aldiz, udalerrian landatzen den landare ospetsuenetakoa da eta, iparraldeko eremuekin alderatuz, emankorragoa den lurzorua eta Tervolaren nekazal izaera irudikatzen ditu .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 163 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Tervola
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5413771

 |

* Wd Datuak: Q5413771


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Tesem** txakurra Antzinako Egiptoko ikonografian sarri agertzen den ehiza-txakurraren izen generikoa da. Belarriak puntan eta isatsa kurbatua zerabilten txakurrak ziren, tankeran gaurko Mediterraneo aldeko podenkoen antzekoa (eta haien arbaso, agian); bereziki Maltako faraoi txakurra eta Siziliako Cirneco dell'Etna delakoa aipatu izan dira tesemen ondorengo gisa.

Antzinako Egiptoko txakurrak
----------------------------

Antzinako Egipton zituzten txakurren artean, erbi txakurrak bazirela uste da ikonografiatik, batzuk Saluki eta Sloughi arrazen antzekoak ziren xarlango modukoak, eta besteak tesem hauek. .

Tesemak monumentuetan eta horma-pinturetan nabarmen ageri ziren; haien gorputz mehea belarri punta-zorrotzekin apaindua identifikagarria da oso. Kolorezko margoetan azal gris horixka zutela ikusten da, hanka luzeak eta bekoki zabal irtena. Haren eskeletoaren egitura gertuago zegoen terrier modernoetatik, xarlango modernoarenatik baino. Egipotar mitologian Abutiu txakurrak eta Anubis jainkoak zuten itxura ere tesem txakurrei lotua dago.

Konparaketa egungo arrazekin
----------------------------

Antzinako txakur haiek gaur egungo podenkoekin duten antza ikusteko...



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Sarenput I.a faraoiaren hilobiko irudia, k.a. 19. mendea; eta txakur xarnego edo podenko valentziarra. |  | Sarenput I.a faraoiaren hilobiko irudia, k.a. 19. mendea; eta txakur xarnego edo podenko valentziarra. |
| Sarenput I.a faraoiaren hilobiko irudia, k.a. 19. mendea; eta txakur xarnego edo podenko valentziarra. |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Podenko andaluziarra eta Asiuteko txakurra, k.a. 4 mendekoa, Louvre museoan. |  | Podenko andaluziarra eta Asiuteko txakurra, k.a. 4 mendekoa, Louvre museoan. |
| Podenko andaluziarra eta Asiuteko txakurra, k.a. 4 mendekoa, Louvre museoan. |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «Tesem» artikulutik itzulia izan da, 2022-05-27 data duen 1090137911 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-05-27 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   Mormino, Vincenzo. «The Sicilian Hound» *Best of Sicily Magazine*.
2. ↑   Petr Fismol. *Pharaoh hound - el Negma kennel.*  Elnegma.com.
3. ↑    *Life in ancient Egypt.* .
4. ↑    *Life in ancient Egypt.* .
5. ↑   **(Ingelesez)** Day®, National Purebred Dog.  (2017-06-28). «What Breed was Abuwtiyuw, One of the First Dogs Whose Name We Know?» *National Purebred Dog Day®* (Noiz kontsultatua: 2022-10-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39187
* Commonscat Multimedia: Tesem

---

 |

* Wd Datuak: Q39187
* Commonscat Multimedia: Tesem
**Arrolako Harria** Nafarroa Behereko mendia da, Baigorri, Banka eta Anhauze artean kokaturik dagoena. Adartza mendilerroko gailurretan hirugarren altuena da, 1066 metroko garaierarekin.

Abiapuntuak
-----------

Baigorritik, GR-10a hartu behar da, Ahartza leporantz, ezkerretara Oilarandoi mendia utziz, honen gainean kapera bat dagoelarik. Bide bat lepora iristen da eta Munhogainen tontorra inguratuz jarraitzen du, eskuinetara, Leizartze lepora iritsiz. Urdantzia lepoko bidea, Ahartza lepoan geratu da. Leizartze lepoan, bidea ezkerretik utzi eta pixka bat lepora bertara jaitsi behar da. Aurrean, Urdiako Harria dago. Igo egin behar da, azken mendi hau eskumatara utziz, tontorrean, Urdantzia lepotik datorren bide batetara iristeko. Bide hori jarraitu behar da, Urdiako Harria eskumatara utziz. Honela Urdiako lepora iristen da. Arrolako Harria aurrean geratzen da, begien bistan. Bertara, bidetik hurbildu behar da, gain baten tontorrera iritsiz, gailurrean bertan. Toki honetan, bidea jaitsi egiten da, Adartza mendiaren tontorra Bankarantz inguratuz. Utzi egin behar da, aurrera zuzenean harkaitzera jarraitzeko. Adartza jarraitzea oso erraza da, nahikoa baita mendiaren iparraldeko aurpegi belartsu eta maldatsura lotzen duen muino belartsua jarraitzea.

Bankan, bide maldatsu bat, haranetik gora igarotzen da, mendiaren aurpegi honetan aurkitzen diren baserriak elkartuz. Bereziki, Adartzaren mendebaldeko ertzean kokatu beharra dago, Mintxondo deitua. Ertz honen iparraldeko aurpegitik igarotzen da Urdiako lepora daraman bidea, Urdiako Harria eta Arrolako Harriaren artean. Eskuinetik, azken honen tontorrera iristen da.

Historia
--------

1793ko ekainaren 3an, espainiar gudaroste batek bertako frantses posizioari eraso egin zion, baina Euskal Ehiztariek tinko aurre egin zieten, Konbentzioaren Gerran kokatuta.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254157

 |

* Wd Datuak: Q12254157
**Augustine-Malvina Blanchecotte** (jaiotzez Augustine-Malvina Souville, Paris, 1830eko azaroaren 30-1897ko otsailaren 21) idazle frantziarra izan zen. Batez ere poesia idatzi zuen.

Biografia
---------

Langile familia batean jaioa, 1850ean ezkondu zen, senarraren abizena hartuz, Blanchecotte. Seme bat izan zuten. Bere lehen liburuan, *Rêves et réalités* (1856), idazleak bere sustraiak erreibindikatzen zituen. Haren lan poetikoek erreferentzia moduan Alphonse de Lamartine eta Pierre-Jean de Béranger idazleen lanak hartzen zituen; *Rêves et réalités* liburuaren bigarren edizioan, Lamartineri egindako eskaintza bat jaso zuen. Louise Colet saloia ezagutu zuen eta haren bitartez garaiko idazleak. *Revue de France* eta *Le Constitutionnel* aldizkarietan idatzi zuen. Haren bizitza ez zen erraza izan. Senarra ospitale batean sartu behar izan zuen eta semea hark bakarrik atera zuen aurrera. 1872an Parisko Komunaren aurkako jarrera erakutsi zuen baina ez muturreko ikuspuntutik; hala ere, Parisen gelditu zen eta hori esker bere testigantza jaso zen. 1897an hil zen.

Obra
----

* *Rêves et réalités* (Paris, 1856); Frantziako Akademiaren Maillé-Latour-Landry saria.
* *Impressions d'une femme. Pensées, sentiments et portraits* (Paris, 1867).
* *Tablettes d'une femme pendant la Commune* (Paris, 1872).
* *Les Militantes. Poèmes* (Paris, 1876).
* "A Victor Hugo" poema.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Akademia Frantsesaren hitzaldien eta beste lan publikoen antologia.
3. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**:"Le Sommeil" poema.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q768205
* Commonscat Multimedia: Augustine-Malvina Blanchecotte

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51787668
* ISNI: 0000 0000 1219 3867
* BNF: 124629052 (data)
* GND: 120006693
* SUDOC: 033807736
* BIBSYS: 97037266

 |

* Wd Datuak: Q768205
* Commonscat Multimedia: Augustine-Malvina Blanchecotte
**Material termoegonkorrak**, moldatu ondoren berriz ezin bigun daitekeenak dira (material termoplastikori kontrajarria). Berotzen direnean, egiturari bere horretan eusten diote denbora batez, eta, azkenean, gehiegi berotuz gero, erre edo degradatu egiten dira. Horren arrazoia da polimeroen kate luzeak atomoen arteko loturez saretuta daudela.

Sintesia
--------

Polimerizazio-prozesua bi etapatan gertatu ohi da: lehenengoan, polimerizazio partziala gertatzen da, kate linealak osatuz; bigarrenean, berriz, prozesua osatzeko, molekulak elkarri lotu egiten dira, prozesuan beroa eta presioa aplikatuz. Lehenengo etapa kimika-instalazioan egin ohi da, eta bigarrena, berriz, amaitutako pieza fabrikatzeko instalazioan. Plastiko termoegonkorrak ere lor daitezke bi erretxina likidotatik abiatuta, eta kateen elkarri lotzeko erreakzioa nahastean gertatzen da (normalean katalizatzaileen eta azeleratzaileen laguntzaz).

Ontze-erreakzioa itzulezina da, eta ondorioz lortzen den plastikoa ezin da birziklatu, tenperatura handitzen bada polimeroa ez baita urtzea lortzen, degradazio-tenperaturara iristea baizik.

Ezaugarriak
-----------

Plastiko termoegonkorrek ezaugarri onuragarriak dituzte termoplastikoekin alderatuta. Adibidez, talkarekiko, disolbatzaileekiko, gasen iragazketarekiko eta muturreko tenperaturekiko erresistentzia hobea. Desabantailen artean daude, oro har, prozesatzeko zailtasuna, ontzeko beharra, materialaren izaera hauskorra eta hura tentsiopean jartzean sendotzerik ez gertatzea.

Material termoegonkor nagusiak
------------------------------

Material termoegonkorrek erabilera asko dituzte industriako hainbat arloetan. Horien artean ezagunenak hauek dira:

* Formika
* Bakelita
* Poliester erretxinak
* Poliuretanoak
* Melamina
* Urea-formaldehido aparrak
* Epoxi erretxinak
* Kautxu sintetikoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
2. ↑    *Handbook of thermoset plastics.*  (3rd ed. argitaraldia) William Andrew 2014 ISBN 1-306-18324-3. PMC 864742805. (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868477
* Commonscat Multimedia: Thermosetting polymers

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85134819
* NDL: 01202694
* NKC: ph634655
* AAT: 300167629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q868477
* Commonscat Multimedia: Thermosetting polymers
| **Atotxa Zelaia plaza** |
| --- |
|  Egia, Donostia |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Atotxa Zelaia plaza is located in Euskal HerriaAtotxa Zelaia plazaAtotxa Zelaia plaza | Atotxa Zelaia plaza is located in GipuzkoaAtotxa Zelaia plazaAtotxa Zelaia plaza |
| Atotxa Zelaia plaza is located in Donostia erdiguneaAtotxa Zelaia plazaAtotxa Zelaia plaza |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Atotxako Zelaia plaza**, iraganean **Hirutxulo plaza**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen plaza bat da, Egia auzoan, Donostiako Justizia Jauregia, Atotxako dorrea eta Mandasko Dukearen pasealekuaren artean.

Izena Errealaren Atotxa zelai mitikoaren omenez darama, izan eren, berau zegoen kokaleku zehatzean baitago.

2000ko hamarkadan zehar Hirutxulo plaza izena izan zuen, baina 2011ko urriaren 27an gaur egungo izenara aldatzea erabaki zen

Ikus gainera
------------

* Atotxa estadioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La plaza Hirutxulo se llamará Plaza Campo de Atotxa. 2011ko urriaren 27a, Diariovasco.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216628

 |

* Wd Datuak: Q65216628
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Anisakiasia** edo **anisakidosia** Anisakidae familiako nematodoak irenstearen ondorioz (arrain kutsatua janda, adibidez) agertzen den gaixotasuna da. Gaitza sortzen duten nematodo ohikoenak Anisakis generokoak dira.

Har mota hauek arrainen bizkarroiak dira (zoonosia). Gizakiak kontsumitzen dituen arrain asko nematodo kaltegarri horietaz kutsatuta egon daitezke (bisigua, abadira, legatza, hegaluzea, liba, bakailaoa, antxoak...). Hala ere, arrain kutsatua sukaldean ondo egosten bada nematodo bizkarroia beroaren ondorioz hiltzen da. Anisakiasi kasu ia guztiak arrain gordina jatearen ondorioz agertzen dira.

Behin irentsita, har bizkarroia digestio-aparatuan finkatzen da, eta gaitzaren ohiko sintomak eragiten ditu: gastroenteritisa (tripako min handia, beherakoak, gorakoak eta goragaleak...), erreakzio alergikoak (azkura eta urtikaria, eta hainbat kasutan shock anafilaktikoa), eta abar.

Ur hotzetan bizi diren arrainak errazago kutsatzen dira nematodo horiekin. Ur horietan ur-ugaztunak ugariagoak dira, eta ugaztun horiek funtsezko zeregina burutzen dute anisakisen bizi-zikloan. Horregatik, Atlantikotik datozen arrainak Mediterraneotik datozenak baino kutsatuagoak daude anisakisez.

Gaitzaren sintomak apendizitis, Crohn gaitza edo ultzera peptikoarekin nahas daitezke. Endoskopia eta kolonoskopiaren bidez harraren larbak atzematen dira; teknika horiek harra digestio-aparatutik kentzeko ere balio dute

Prebentzio neurriak
-------------------

Anisakiasia neurri prebentibo batzuk aintzakotzat hartuz ekidin daiteke:

* arrainaren erraiak baztertuz
* arraina ondo kozinatuz. Arrain gordina edo gutxi egina ez da inoiz jan behar. Beroak harra akabatzen du
* ozpinak eta gatzak ez dute bizkarroia hiltzen. Eskabetxe, ketze edo ontze prozesuak, beraz, ez dira guztiz ziurrak
* arrainaren izozketak, aldiz, bizkarroi kaltegarria hiltzen du (-20 °C, 24 ordutan gutxienez)
* itsas zabalean izozten den arraina oso ziurra da kontsumitzeko, segituan izozten delako, erraiak kendu ondoren
* ozpinetan prestatzen diren antxoak edo bokartak anisakiasi askoren eragileak dira, aurretik izozten ez baldin badira

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3091959
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:7033
* CIE-10: B81.0
* CIE-9: 127.1
* MeSH: D017129
* Orphanet: 1070
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01058

 |

* Wd Datuak: Q3091959
**Antso Jakituna**ren hiribidea Donostiako (Gipuzkoa) kalea da. Mendeurrenaren plazan, Araba parkearekin elkartzen den lekuan hasi eta Pio XII.aren plazan amaitzen da. Kalearen posta kodea 20010 da. Zenbaki bakoitien atariak 1-35B bitartekoak dira eta bikotiak berriz 2-28 tartekoak.

1950eko martxoaren 20an erabaki zuen Donostiako Udalak Antso Jakitunaren Hiribidea izena ematea kale honi.

Nafarroako Antso Jakituna erregearen oroimenez eman zitzaion izen hau hiribideari. XII. mendean, errege honek populatze-forua eman zion Donostiari eta dokumentu honek adierazten du hiribilduaren benetako sorrera-data. Izan ere, aurretik bazegoen populazogune bat baina ez zuen biztanle-multzo bat izateak ematen duen izaera juridiko eta politikorik eta, hain zuzen ere, horrek ematen zuen hiribildu eta hiri kategoria. Antso Jakituna erregeak itsasertzeko lur honetan bildutako biztanleen guneari emandako populatze-foruak legezko izaera eta sorrera eman zion Donostiako hiribilduari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492473

 |

* Wd Datuak: Q20492473
*Artikulu hau basogintzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Suebaki (informatika)».*
Eretza mendiko **suebaki artifizial**a, basozainek egiten dituzten horietakoa.
Ibaiak naturak eskaintzen dituen **suebaki natural**ak dira.
**Suebaki**ak erregai gutxi duten eremuak dira; horrela, baso-suteak ezin dira barreiatu.

Badaude suebaki naturalak, lakuak, ibaiak, landare gutxiko eremuak... Badaude suebaki artifizialak edo sortuak ere bai. Suebaki naturalak landare gutxi edo ura duten eremuak dira. Suebaki artifizialak errepideak izan daitezke, aireportuak, kirol zelaiak... Badaude beren beregi sortutako suebakiak, basozainek egiten dituztenak edo suhiltzaileek suteak kontrolatzeko azkar egiten dituztenak.

Irudiak
-------

* Errepide batek suebaki lanak egiteko izan zuen eraginkortasuna erakusten duen irudia.Errepide batek suebaki lanak egiteko izan zuen eraginkortasuna erakusten duen irudia.
* Baso batean azkar egindako suebaki estu bat.Baso batean azkar egindako suebaki estu bat.
* Gizakiek kudeatutako baso batean suebaki zabal bat, belarrez estalia.Gizakiek kudeatutako baso batean suebaki zabal bat, belarrez estalia.
* Mendiko bide bateti, suebaki den bide batetik oinezko batzuk.Mendiko bide bateti, suebaki den bide batetik oinezko batzuk.
* Suebakia belarrez eta sasiez betez gero, eraginkortasuna galduko da.Suebakia belarrez eta sasiez betez gero, eraginkortasuna galduko da.
* Suebakia belarrez eta sasiez betez gero, eraginkortasuna galduko da.Suebakia belarrez eta sasiez betez gero, eraginkortasuna galduko da.
* Suebakietan belarjaleen lanak lagundu dezake.Suebakietan belarjaleen lanak lagundu dezake.
* Bide zabalek eta errepideek suebaki lanak egiten dute.Bide zabalek eta errepideek suebaki lanak egiten dute.
* Ibaia. Suebaki naturala.Ibaia. Suebaki naturala.
* Landare gutxi duten mendiak, lakuak, etab. suebaki naturalak dira.Landare gutxi duten mendiak, lakuak, etab. suebaki naturalak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898256
* Commonscat Multimedia: Firebreaks

---

 |

* Wd Datuak: Q898256
* Commonscat Multimedia: Firebreaks
***An Cailín Ciúin*** (irlandesez, *Neska isila*; nazioarteko banaketa askotan ingelesez agertu dena; ***The Quiet Girl)*** Irlandako gaelikoz mintzatutako 2022ko filma da, eta hizkuntza honetan egindako film batek Oscar nominazioa lortu duen lehen aldia izan da 2023an, ingelesea ez besteko filmen kategorian. Melodrama sentikor bat da 1980ko hamarkadaren hasierako Irlandako Errepublikako nekazal eremu batean kokatua.

Colm Bairéad zuzendariak berak idatzi zuen gidoia, Claire Keegan idazlearen *Foster* (ingelesezko lana izatez, abegia euskarar itzulita) eleberri laburrean oinarritua. Carrie Crowley aktore gaztea da neska isil protagonista.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Etxe disfuntzional batean haurdun dago ama: badituzte alabak lehendik, eta hauetariko bat ondo portatzekoa ez delakoan (aitaren arabera), senide batzuen etxean utziko dute zehaztu gabeko denbora baterako. Eibhlin eta Sean senar-emazteen etxaldera joango da Cait neskato isila beraz, eta isiltasunen azpian dauden sekretu eta maitasun-seinaleak deskubrituko ditu.

Konexio filmikoak
-----------------

Filmaren izenburuak, bereziki ingelesez (*The Quiet Girl*) erreferentzia zuzena egiten dio *The Quiet Man* (1952) John Ford, John Wayne eta Maureen O'Hararen film historikoari, ekoizpen estatubatuarra, baina Irlandan kokatua eta irlandarren memoria zinematografikoan oso inportantea dena. Baina film berriak hainbesteko kontrastea egiten du aurrekoarekin, non kritikarien iritziz, komikietako marrazketa batetik Irlandako benetako errealitate batera egiten den salto, beste aro bat da, eta beste unibertso bat ere bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Malhotra, Rahul.  (2023-01-24). «‘The Quiet Girl’ Makes History as First Irish-Language Film Nominated for an Oscar» *Collider* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
2. ↑    Luistxo. «An Cailín Ciúin» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
3. ↑   **(Ingelesez)** O'Doherty, Cahir.  (2023). «Why I hope "The Quiet Girl" wins an Oscar» *IrishCentral.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).
4. ↑   **(Ingelesez)** O'Doherty, Cahir.  (2022). «The Quiet Girl is a stone-cold masterpiece» *IrishCentral.com* (Noiz kontsultatua: 2023-02-06).

Kanpo estekak
-------------

* Informazioa IMDb wegunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110161848

 |

* Wd Datuak: Q110161848
**Suomussalmiko guduan** finlandiar eta sobietarrak elkarren aurka borrokatu zuten 1939ko abenduaren 7tik 1940ko urtarrilaren 8 arte.

Finlandiar garaipen garrantzitsua izan zen, armada gorriaren boterea kontuan izanik, eta gaur egun Neguko Gerran Finlandiaren garaipenaren sinbolo bezala ezaguna da.

Bataila
-------

Abenduan, soldadu sobietarrak Oulura iristen hasi ziren. Suomussalmi herria menperatu zuten eta Oulurantz jo zutenean, finlandiarr armadarekin aurkitu ziren. Bi laku izozturen arteko baso bat ari ziren zeharkatzen, eta tanke astunekin zenbiltzatenez, ezin izan zuten atzera jo finlandiar soldaduak aurkitu zituztenean. Izugarrizko garaipena izan zen. Finlandiar soldaduak, lurraldea oso ondo ezagutzen zutenez, ez zuten arazorik izan bere uniforme zuriekin sobietar armada eraso eta aldi berean ikusezin izateko. 2.139 gizon bahitzea lortu zuten finlandiarrek, eta 27.523 sobietar (batez ere ukraniarrak) hil suertatu ziren. Finlandiarrak, kamioi, zaldi, munizio, arma, komunikaziorako-material eta 43 tanke eskuratu zituzten eta armada gorriak emandako atzerakada baliatuz, Suomussalmi herriaren boterea lortu zuten berriro.

Batailatik 2 ofizial bizirik irtetea lortu zuten. Kanpamendura iristean exekutatuak izan ziren, berain bizitzarekin SESB ez defenditzeagatik.

Bukaera
-------

Armada gorriaren izugarrizko porrota. Finlandia, bitan zatitzea zuten helburu, Oulun hasten zen ardatza jarraituz, baina ez ziren ezta hirira iristera ailegatu. Irrigarri gelditu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q477095
* Commonscat Multimedia: Battle of Suomussalmi

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85130569

 |

* Wd Datuak: Q477095
* Commonscat Multimedia: Battle of Suomussalmi
**Tacoma Narrowsko zubia** bi zubi esekiren multzo bat da, Puget Sound golkoko Tacomako itsasartearen gaineko pasabidea, Ameriketako Estatu BatuetakoWashington estatuko Pierce konderrian kokatua. Zubiek Tacoma hiria eta Kitsap penintsula lotzen dituzte, eta Estatuko 16. errepidea (Estatuko 14. Autobide Nagusia, 1964 arte) itsasartearen gainetik igarotzea ahalbidetzen du. Historikoki, Tacoma Narrowsko zubia izena Galloping Gertie ezizeneko jatorrizko zubiari aplikatu zaio; zubi hori 1940ko uztailean ireki zen, baina lau hilabete geroago kolapsatu zen, antza denez haizeak eragindako kulunkatze erritmikoa dela kausa. Gero, izen hau bera izan zuen kolapsatutako hura ordezteko 1950ean ireki zuten zubiak; zubi hori gaur egungo multzoa osatzen duten bi zubi horietako bat da: mendebalderanzko trafikoa hartzen duen zubia, hain zuzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q226035
* Commonscat Multimedia: Tacoma Narrows Bridges

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 58145067089266631306
* LCCN: sh2007020047
* NARA: 10038391
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q226035
* Commonscat Multimedia: Tacoma Narrows Bridges
**Arturo Pomar Salamanca** (Palma Mallorcakoa, 1931ko irailaren 1a - Bartzelona, 2016ko maiatzaren 26a) espainiar xake jokalaria izan zen.

Biografia
---------

Oso gazterik hasi zen xakean jokatzen; 11 urte zituenean berdinketa lortu zuen Alekhinerekin Londresen. 22 urte zituenean nazioarteko maisu izendatu zuten eta nazioarteko maisu handiaren maila iritsi zuen 30 urterekin; Pomar izan zen, hain zuzen ere, Espainian maila hori lortzen lehenengo xake jokalaria. 1946. urtean Espainiako txapelketa irabazi zuen, lehen aldiz, eta harrezkero beste sei bider izan zen txapelketa horretan garaile (1950, 1957, 1958, 1959, 1962 eta 1966. urteetan). Bere karreran zehar urte askotan izan da, halaber, xakeko olinpiar jokoetan parte hartzen zuen Espainiako taldean garaipen gehien lortzen zituen jokalaria. Garaipen aipagarriak izan zituen Gijon (1957), Madril (1959), Torremolinos (1961) edo Palma de Mallorcako (1965) txapelketetan, besteak beste.

Partida ospetsuak
-----------------

Aleksandr Alekhin - Arturo Pomar, Gijón (1944), Espainiar hasiera (C79) 1.e4 e5 2.Cf3 Cc6 3.Ab5 a6 4.Aa4 Cf6 5.O-O d6 6.c3 Ag4 7.d4 b5 8.Ab3 Ae7 9.Ae3 O-O 10.Cbd2 Te8 11.h3 Ah5 12.d5 Ca5 13.Ac2 Tc8 14.a4 c5 15.axb5 axb5 16.g4 Ag6 17.Ch4 Cd7 18.Cf5 Axf5 19.gxf5 Ag5 20.De2 c4 21.Rh1 Ta8 22.Tg1 Axe3 23.Dxe3 Df6 24.Tg4 Rh8 25.Tag1 Tg8 26.Cf3 Cb7 27.Th4 Ta6 28.Dg5 Cd8 29.Dh5 Cf8 30.Ch2 g6 31.Dh6 Dg7 32.Cg4 f6 33.fxg6 Dxg6 34.De3 Dg5 35.Th6 Dxe3 36.fxe3 Cd7 37.Tf1 Ta2 38.Cxf6 Cxf6 39.Thxf6 Txb2 40.Ad1 Tgg2 41.Af3 Tg3 42.Ag4 Tgg2 43.Ta1 Th2+ 44.Rg1 Thg2+ 45.Rf1 Th2 46.Re1 b4 47.cxb4 c3 48.Tc1 h5 49.Ad1 Rg7 50.Tf1 c2 51.Ae2 Cf7 52.Rd2 Txb4 53.Txc2 Cg5 54.Tc7+ Rg6 55.Rc3 Ta4 56.Ab5 Cxe4+ 57.Rb3 Taa2 58.Tg1+ Rh6 59.Tb1 Tad2 60.Ad7 Txd5 61.Rc4 Tc2+ 62.Rxd5 Txc7 63.Rxe4 Txd7 64.h4 d5+ 65.Rxe5 Te7+ 66.Rf5 Txe3 67.Tb6+ Rh7 68.Td6 Te4 69.Td7+ Rh6 70.Td6+ Rh7 71.Td7+ Rh6 1/2-1/2

Lanak
-----

* *Mis 50 partidas con maestros*, esfera Dossat, ISBN, 1945.
* *Temas de ajedrez*, editorial Porrúa, ISBN, 1956.
* *Las pequeñas ventajas en el final*, Ricardo Aguilera, ISBN, 1958.
* *El arte de ver la ventaja*, editorial Ricardo Aguilera, ISBN 978-84-7005-074-9, 1968.
* *Ajedrez elemental*, Martínez Roca, V. N. Panov, Arturo Pomarren hitzaurrea, ISBN, 1972.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014-3-20 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q715401
* Commonscat Multimedia: Arturo Pomar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305306625
* BNE: XX5329009
* CANTIC: a10669164
* LCCN: n88602418
* UB: a1387843
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04947/eu\_p\_2641/p2641
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q715401
* Commonscat Multimedia: Arturo Pomar
Finlandia 1920. urtean.
**Suomi-neito** (euskaraz: *Finlandiar Birjina*) Finlandiaren emakumezko pertsonifikazioa eta irudi nazionala da. XVIII. mendean agertu zen lehen aldiz, herrialdea Suediar Inperioaren barnean zegoen aldian, eta **Aura** izena eman zitzaion Aurajoki ibaiarengatik. Garai hartako poetek, Suediako Svearen (Suediako emakumezko pertsonifikazioa) alabatzat jo zuten eta urteen poderioz garrantzitsuagoa bihurtzen joan zen.

**Suomi-neito**.
XIX. mendeko Errusiar Inperioaren aurkako independentzia gerran, Finlandiar nazionalismo hasiberriaren artean izena eta itxura hartu zuen; izan ere, hainbat urte ahaztuta egon ostean berpiztu egin zen, oraingoan bateratuagoa agertzen zen herrialde berri batean egonkortzeko asmoz .

Margolanetan, XVIII. mendeko ohiko Finlandiar emakume gazte bat aurkezten digute: ilehoria, begi urdinekoa eta herrialdeko jantzi tradizionalak soinean dituela. Margolan ugari egin dira pertsonaia Errusiako arranotik babesten, nazionalismoaren inspirazio.

Irudimenaren laguntzaz gainera, emakume baten irudia antzeman daiteke Finlandia begiratua. Inari eta Utsjoki udalerriek burua osatuko lukete, Enontekiök eta antzinako Petsamo lurraldeak besoak eta Turku eta hegoaldeko udalerriek, aldiz, soinekoa.

Kanpo estekak
-------------

* Suomi-neitori buruzko datuak **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2303825
* Commonscat Multimedia: Personifications of Finland

---

 |

* Wd Datuak: Q2303825
* Commonscat Multimedia: Personifications of Finland

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Suomi-neito
**Aurizko sorginkeria prozesua** 1525. eta 1575. urteetan Nafarroa Garaiko Auritzen egindako sorgin-ehiza da.

Lehen prozesua
--------------

Auritzek sorginkeria-prozesu bat egin zuen 1525ean, non Balanza lizentziadunak parte hartu zuen. Luzaideko eta Orreagako auzipetuak ziren. Luzaidekoak Graciana de Esnoz, María del Caballo Blanco, María la Abadesa, Graciana de Ceztau, Martin delako bat eta bertzeren bat ziren. Orreagakoak Miquella del Burgo eta María de Garralda ziren. Beharrezko ikerketak egin ondoren, ez zen sorginkeria-jardueren aztarnarik aurkitu. Akusatuek, bestalde, ezkutuko hainbat jardunbidetan aritu zirela adierazi zuten. Hasteko, enkarterriei ondasun guztiak bahitu zitzaizkien. Ez da behin betiko epaia ezagutzen, baina jasota dago 8 sorgin erre zirela.

Bigarren prozesua
-----------------

1575. urtean bertze sorginkeria-prozesu berri batean murgildu zen. Miguel de Añoa, Domingo de Bursóriz, Graciana de Loizu, María de Eyalar, Juana Martiz eta beste batzuk auzipetu dituzte. Hainbat lekukok akusatuen aurka deklaratu zuten, sorginkeria eta sorginkeria mota guztiak leporatuz. Auzitegiak Graciana de Loizuri Nafarroako Erresumatik hamar urteko erbesteratzea ezarri zion, gainerako enkarterriak absolbituz.

Erreferentziak
--------------

* «Luzaide-Valcarlos - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* **(Gaztelaniaz)** «Giza xanpaina tufo bat hedatzen ari da Nafarroako Pirinioetan» *La Vanguardia* 2021-05-08 (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

Ikus, gainera
-------------

* Sorginkeria
* Sorgin ehiza Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110112859

 |

* Wd Datuak: Q110112859
Arapharen kokapena
**Arapha**, Tigris ibaiaren ekialdeko zatiko erresuma hurritar bat izan zen. K.a. 1800ean aipatua da, Nawarretik gertu eta Urkeshetik ekialdera zegoena. Arapha, gaur egungo Kirkuketik oso gertu zegoen. Izena, antzinako asirierako Arabkhatik dator.

Hurritak, inguru honetan ezarri ziren K.a. 2000. urte inguruan, Akad erori ondoren. Babiloniaren erorketak K.a. 1600 igaro eta gutxira, denbora batez mesede egin zion erresumari, baina K.a. 1500 inguruan, jada Mitanniren basailua zen, erresuma honetara erantsia izan zelarik K.a. 1450ean, Shaushtatar erregearen erregealdian. Antzinako Nuzi den Yorgan Tepeko indusketek, hurritar objektu ugari argitara eman dituzte.

1948an, North Oil Companyk langileen bizigune bezala eraikitako Kirkukeko auzo bat, Arapha izenarekin bataiatua izan zen. Gaur egun, bertako biztanle gehienak, asiriarrak dira.

Erregeak
--------

* Kipi-Teshup?
* Iti-Teshup

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q672905
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242173475
* BNF: 119807531 (data)
* GND: 4228527-6

 |

* Wd Datuak: Q672905