recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lurreko eta ureko fototrofoak: eroritako enbor batean sustraitu den landarea, algaz beteriko urmaelan.
**Fototrofoak** (grezierazko φωτο, *foto*, "argia" + τροϕή, *trofi*, "elikatu") argi-energia energia kimikoa bihurtzeko gai diren bizidunak dira, haien karbono-iturria CO2 izanik. Askotan organismo fotoautotrofoak energia lortzeko beste era batzuk dauzkate honetaz gain.

Fototrofo gehienak autotrofoak dira, hots, CO2 dute karbono-iturria. Fotoautotrofo deritzonak dira, eta fotosintesia burutzen dute. Landare ia guztiak fotoautotrofoak dira eta baita hainbat bakterio ere. Bakterio gutxi batzuk fotoorganotrofoak dira, hots, argi-energia dute energia iturria, baina materia organikoa erabiltzen dute karbono-iturri gisa (heterotrofoen antzera).

Ikus, gainera
-------------

* Bizidunen oinarrizko sailkapen nutrizionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335183
* **Identifikadoreak**
* GND: 4473321-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q335183
Filmeko protagonista gazteenak, estreinaldian.
***Fènix 11-23*** Joel Joan eta Sergi Larak zuzendutako katalanezko filma da, 2012an estreinatu zena. Aretoetan 70.000 ikusle eta milioi erdi euroko errekaudazioa bildu zituen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Benetako gertaera hauetan oinarritzen da kasua: 2004ko udazkenean, Èric Bertran, 14 urteko mutiko atxilotu egin zuen Espainiako Poliziak eta epaiketara eraman zuten agintariek ondoren.

Bertranek blog bat ireki zuen 2004an, *Harry Potter eta Fenixaren Ordena* liburuan nolabait ordenatua: bere zioa zen hizkuntza katalana defenditzea, eta liburu hartan bezala, defentsa horretarako ustezko ordena edo talde bat sortu zuen fikzionatuta. Fenix txoriaren izen katalanaz gain (*Fènix*), bloga bi zenbakik identifikatzen zuten: 11, irailaren 11gatik, Irailaren 11ko Diada delako, eta 23, beste *diadagatik*, Sant Jordi santuaren eguna 23an delako.

Blog hartan idatzitakoengatik, gau batean, Madrilgo talde antiterroristako 30 guardia zibil bere etxean sartu ziren eta terrorismo informatikoaz salatu zuten. Bere delitua: supermerkatu kate bati e-mail batzuk bidali izana produktuen etiketatua katalanez egiteko eskatuz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11923380

 |

* Wd Datuak: Q11923380


1. ↑  *Fènix 11·23* a El Mundo **(Gaztelaniaz)**
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** País, Ediciones El.  (2007-04-13). «Planella lleva a escena la "increíble" historia de Èric Bertran» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
3. ↑    Lasturralde. «Fenix 11.23» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-06).
**George Gordon Battle Liddy**, (Brooklyn, 1930eko azaroaren 30a - Mount Vernon, Virginia, 2021eko martxoaren 30a) estatubatuar abokatu, FBIko ajente, irrati-esatari eta aktorea izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbidea ikasi zuen Liddyk, eta 1968an Nixonen presidentetzako kanpainan aritu zen lanean. Kanpainan egindako lanari esker bere aholkulari aukeratu zuen buruzagi errepublikanoak. Etxe Zurian, eta Howard Huntekin batera, oposizioaren aurkako «gerra zikina» bultzatu zuten, eta muturreko hainbat proposamen bultzatu, Nixonen aurkariak hiltzetik gerraren kontrako mugimendua bultzatzen zutenak bahitzeraino.

Egitasmoetako bat izan zen Alderdi Demokrataren egoitzatik, Watergatetik, haien dokumentuak lapurtzearena. Plana Liddyk berak eta Huntek zuzendu zuten. Auzia argitara atera zenean, biak atxilotu zituzten, lapurretan parte hartu zuten beste bost lagunekin batera. Konspirazioa, lapurreta eta entzuketak egitea egotzi zieten. Hogei urteko kartzela zigorra ezarri zioten Liddyri, baina bost bakarrik bete zituen, 1977an Jimmy Carter presidenteak zigorra barkatu baitzion. Liddy izan zen akusatuetatik deklaratzeari uko egin zion bakarra.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Watergateko lapurretaren antolatzaileetako bat hil da, Gordon Liddy» *Berria* 2021-03-31 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q952688
* Commonscat Multimedia: G. Gordon Liddy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72850095
* ISNI: 0000 0001 0987 2102
* BNF: 14199285p (data)
* GND: 119504812
* LCCN: n85331855
* NARA: 10569923
* SNAC: w65q65hp
* SUDOC: 050615297
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q952688
* Commonscat Multimedia: G. Gordon Liddy
Fotoeleberri baten argazki bat.
**Fotoeleberri** edo **fotohistoria** argazkien bidezko egindako narrazioa da. Argazkiak komikien biñetak parekoak dira, nolabait esateko. Elkarrizketak argazkietan idatziak agertzen ziren. Genero hau oraindik orain Italian eta Latinoamerikan oso ezaguna da. Euskal Herrian frankismo garaian ere arrakasta izan zuen. Gehien batean emakumeei zuzendutako generoa izan da. Edukien aldetik, ohikoenak argumentu sentimentalak izan dira nahiz eta poliziakoak eta umorezkoak izan ere bai. Askotan elementu erotikoak erakusten ditu.

Ezaugarriak
-----------

Fotoeleberriak komikiarekin eta zinemarekin lotura estuak ditu. Komikiarekin hasteko, egitura aldetik, antzekotasun handia du: narrazioa biñeten bidez antolatzen da, elkarrizketak bunbuiloen barruan agertzen dira, narratzailearen ahotsa ere idatzia agertzen da... Zineman antzeko, bestetik, narrazio dinamikoagoak egiteko asmoz, plano desberdinak erabiltzen dira, ikuspuntuak, e.a. Zineman eta komikian bezala, fotoeleberrian aurretik gidoi bat prestatzen da. Gidoia irudietan, elkarrizketetan eta off-eko ahotsak azaldutako informazioetan oinarritzen da. Halaber, argazkietan agertzen diren pertsonaiak aktoreak dira. Batzutan argazkiekin batera marrazkiak ere agertzen dira.

Fotoeleberri ezagunenak
-----------------------

* Argentinan: *Cinemisterio*, 1950. hamarkadan.
* Italia: *Killing*, 1960. hamarkadan.
* Espainian: *Papunovela*, *El Papus* aldizkari satirikoak plazaratuta.
* Katalunian: *Oriflama*, 1969. urtean.
* Erresuma Batuan: *Eagle*, 1980. hamarkadan. Zientzia fikzio generko lanak ziren.
* Euskal Herrian: Esperientzia batzuk egin izan dira. Esaterako 2012an EITBk emakume etorkinei egiten zaizkien tratu txarren aurkako fotoeleberria plazaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Fotoeleberriren adibidea.]
* **(Katalanez)**:*Oriflama* eta fotoeleberria katalanez.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q951349
* Commonscat Multimedia: Photocomics

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119651388 (data)
* LCCN: sh85051036
* AAT: 300263338
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q951349
* Commonscat Multimedia: Photocomics
**Francisco Javier Arana** (Villa Canales, 1905eko abenduaren 3a - Amatitlán, 1949ko uztailaren 18a) Guatemalako militar bat izan zen, 1944ko Batzar Iraultzailean parte hartu zuena, Jacobo Árbenz kapitainarekin eta Jorge Toriello Garrido zibilarekin batera, 1944ko urriaren 20an Federico Ponce Vaides jenerala boteretik kendu zuen mugimendua babestu ondoren. Gobernu Batzordeak presidentetzarako hauteskundeetara deitu zuen, eta Juan José Arévalo doktorea hautatu zuten. Gobernu horretan, Arana Armadako Estatu Nagusiko burua izan zen. 1949an, Aranak Juan José Arévalo presidenteari ultimatuma aurkeztera bultzatu zuten, honen bidez Aranak bere gobernua 1951n amaitzea ahalbidetuko ziolarik, betiere bera hurrengo presidentegaia izanez gero. Ultimatum honetatik eratorritako gertaera nahasi batzuen ondoren -gertaera horien gainean bertsio kontrajarri ugari daude gaur arte, Guatemalan urriko Iraultzako pertsonaia nagusien inguruan egon den polarizazio handia dela eta- Arana hil egin zen Amatitlánen, Michatoya ibaiaren gaineko Gloria zubian egin nahi izan zioten atxiloketa bati aurre egitean.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3177456
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25996962
* ISNI: 0000 0000 2651 7391
* LCCN: n84027598
* NARA: 10568991
* SNAC: w60c7s51
* SUDOC: 172460409

 |

* Wd Datuak: Q3177456
Judy Garland aktorea, *The Wizard of Oz* filmean Dorothyren rola jokatzen. Gizonezko homosexual bat edo LGBTQ taldeko kide bat aipatzeko erabiltzen den *Dorothyren adiskidea* esapidearen bi jatorri posibleetako bat da.
Ingelesezko argot homosexualean, ***Friend of Dorothy*** (euskaraz: «Dorothyren adiskidea») gizon homosexual bat edo, zentzu zabalean, LGBTQ taldeko edozein kide izendatzeko erabiltzen den eufemismo bat da. Bigarren Mundu Gerratik behintzat dokumentatuta dago esaldia; garai hartan, Estatu Batuetan legez kanpokoak ziren ekintza homosexualak. Norbait *Dorothyren adiskidea* dela esatea sexu-orientazioari buruz hitz egiteko erabilitako eufemismoa zen, besteek esanahia jakin gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Speaking in queer tongues : globalization and gay language.*  University of Illinois Press 2004, 98 or. ISBN 0-252-02871-6. PMC 51726909..
2. ↑   «Homomasculinity: Framing Keywords of Queer Popular Culture» *www.jackfritscher.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2919166

 |

* Wd Datuak: Q2919166
**Folkred**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jaunaren eranskinetan kontatzen da. Rohirrim bat da, Rohango Folkwine erregearen semeetako bat eta Fastred eta Fengelen anaia.

Historia
--------

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2858an jaio zen, bere anaia bikia Fastredekin batera. Hogeitamar urte beranduago, Ithilienen hegoaldea, Haradrimek inbaditu zuten, eta, Eorlen zina betez, Folkwinek, Folkredek eta Fastredek zuzendutako armada bat bidali zuen Gondorrera. Etsaia kanporatu ahal izan bazuten ere, printzeak, Poros ibaiaren gurutzeen gudan hil ziren, eta, rohirrimek, Haudh in Gwanur bezala ezagutzen den muinoan lurperatu zituzten, Poros ibaiaren ertzean altxatutakoa. Turin II.ak, Gondorreko seneskal erregeordeak, urre ugariz osaturiko kalteordaina bidali zion Folkwineri, honen semeen heriotzagatik eta eskainitako laguntzagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6516439

 |

* Wd Datuak: Q6516439
**Gabriel Ochoa Uribe** (1929ko azaroaren 20a – 2020ko abuztuaren 8a) kolonbiar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Lau Liga eta Kolonbiako Kopa irabazi zituen Millonarios taldeko jokalari gisa eta hamalau Liga entrenatzaile gisa, garai guztietako entrenatzaile kolonbiar arrakastatsuena bihurtuz.

Jokalari karrera
----------------

Ochoa Uribek 17 urterekin hasi zuen bere jokalari ibilbidea 1946an, bere lehen kluba América de Cali izan zen. 1959an Millonarios taldeak fitxatu zuen eta bertan lau liga irabazi zituen Alfredo di Stéfano handiarekin batera jokatuz. 1955eko apirilean Brasilgo Rio de Janeirora joan zen urte batez America FC taldean jokatzera ez ezik, kirol medikuntzako ikasketak jarraitzeko.  America FCrekin Martim Francisco entrenatzailearen agindupean izan zen Rio de Janeiroko Txapelketan. Geroago Bogotara itzuli zen eta Los Millonarios taldean jokatu zuen berriro, 1958an klubeko entrenatzaile kargua hartu zuen arte.

Entrenatzaile karrera
---------------------

Millonarioseko entrenatzaile gisa egin zituen lehen bi garaietan, Ochoa Uribek lau ligako txapeletara eraman zituen. Denboraldi labur bat ere izan zuen Kolonbiako selekzioa entrenatzen.

1966an Santa Fe taldeko entrenatzailea izan zen, Kolonbiako txapelketara eramanez eta Libertadores Kopako finalerdietara iritsi zen lehen talde kolonbiarra bihurtuz.

1970 eta 1977 artean itzuli zen Millonariosera, eta bertan bere hamargarren liga irabazi zuen klubarekin jokalari eta entrenatzaile gisa 1972ko liga txapelketarekin.

1979an, América de Caliko taldearen kudeatzaile bihurtu zen eta zazpi liga txapelketetara eraman zituen; Libertadores Kopan txapeldunordea izan ziren hiru aldiz jarraian (1985, 1986, 1987). 1991n erretiratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Colombia - Most successful coach at rsssf
2. ↑  *Embarcou o Goleiro Uchoa* (sic), Imprensa Popular, Rio de Janeiro, 17 April 1955, p. 7.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** América profile Archived 2014-09-03 at the Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q919382

 |

* Wd Datuak: Q919382
**Optimates** (latinez «hoberenak» edo «aristokaratak») Erromatar Errepublika beranteko senatari batzuek beren buruari ematen zioten izena zen. Senatari talde hark Herri Biltzarretako botereak murriztu eta Senatukoak handitu nahi zituen, Senatua ganbera egonkorragoa eta arduratsuagoa zelakoan. *Populares* taldea zuen aurkari, kontrako politika hobesten zuelako. Haien arteko ika-mikek bortizkeria eta gerra zibila piztu zituzten.

*Optimates* taldeak nobleziako leinuak hobesten zituen postu publikoetarako, batez ere probintzietatik zetozen gizon berrien aurrean. Ironikoki, *optimates*-en azken defendatzaile sutsua, Zizeron, probintzietako «gizon berria» zen.

Erromatar hiritartasuna Italiatik kanpora zabaltzearen kontra zeuden. Italia osora zabaltzea bera gehiegikeria zen, haien ustez. Kultura helenistikoaren kontrakoak ziren orobat, Erromako gazteria usteltzen zuelakoan. Soldadu beteranoei lur-soroak banatzearen alde zeuden, beterano zoriontsuek jeneral matxinatuekin bat egiteko arrisku txikiagoa baitzuten.

Haien urrezko garaia Sila diktadorearen aldian etorri zen (K. a. 81 -79). Orduan, Herri Biltzarrak ia-ia eskumenik gabe geratu ziren. Senatarien kopurua 300dik 600era igaro zen. Italiako iparraldean soldadu andana kokatu zuten, han bizi zitezen. *Populares*etako asko zerrenda beltzetan sartu eta hil zituzten. Silak boterea utzi ondoren, politika hori irauli zen pixkanaka.

*Optimates* taldeko beste politikari esanguratsu batzuk Katon Maior eta Katon Minor, Milo, Marko Bruto, eta azken urteetako Ponpeio Handia izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Optimates and Populares | Roman Senate, Patricians, Plebeians | Britannica» *www.britannica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-07-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309155
* **Identifikadoreak**
* GND: 4172652-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309155
**Frantses klasikoa** (frantsesez: *français classique*) frantsesaren banaketa historiko bat da, Pizkundea eta XVIII. mende arteko idazleek erabili zutena. Irakurle modernoek erraz ulertzeko moduko frantsesa da (frantses ertain eta antzinako frantsesa ez bezala), baina hiztegian eta sintaxian ezberdintasun ugari ditu, aditzen eraikuntza preposizionalean batez ere. Adibidez, *«comencer»* (euskaraz: «hasi») aditza ez zuten inoiz josten *«par»* preposizioarekin 1601 baino lehen eta data honetara arte ez ziren *«commencer par le début»* edo *«commencer par ici»* bezalako joskerak agertzen.

Frantses klasikoak ez du muga kronologiko zehatzik. Hala ere, garai honetako frantses idatzia hizkuntza eta arau zehatzak eta zuzentarauak finkatzeko oinarri izan zen. Hain zuzen ere, Errenazimentuko erretorikoek eta, batez ere, geroago Malherbek eta Boileauk hizkuntza horretatik abiatuta idatzi zituzten lehen gramatika arautzaileak. Arauak garai bereko estetika klasikoari erantzun zion: hizkuntza argi eta normatibizatu bat, Frantziako Erresuma osoan irakatsiko zutena eta gaur egun hitz egiten den frantsesa bilakatuko zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** LangueFrancaise.net. *Chronologie de la langue française.*  in: *Français classique*..
2. ↑   Nathalie Fournier chez Belin. *Grammaire du français classique.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3100376

 |

* Wd Datuak: Q3100376
Ahimamiaren prestaketa
***Gachamiga*** (gaztelaniazko *gacha*, *"ahi"* + *miga*, *"mami"*) espainiar jaki tradizional bat da. Irin, ur, oliba olio eta gatz ore batez eginiko ahi mota da. Irina, pixkana-pixkana, zartagin batean desegiten hasten da, olioa eta urarekin batera, tankera uniformea izan arte. Ondoren, orea, frijitu eta irauli egin behar da, likidoa desagertu eta ore uniforme bat geratu arte, patata-tortillaren antzerakoa. Bakoitzaren gustuaren arabera, *gachamiga*, baratxuri, zerri hirugihar eta lukainka zatiak bezalako osagai ezberdinez lagundu ohi da.

Prestaketa teknika, zertxobait aldatzen da, eta motelagoa da, baina emaitza antzerakoa da, jateko era bezala. Espainiako hego-ekialdean ohiko jakia da, tipikoa Albaceteko probintziako Almansa herri ezagunean, baita oso ezaguna ere Alacanteko probintziako barne eskualdeetan, Alto Vinalopó, Vinalopó Medio eta Hoya de Castallan Valentziako Erkidegoan. Murtziako Erkidegoan, Albaceteko hegoaldean (Sierra del Segurako mankomunitateko eskualde murtziar historikokoa) eta Jaengo probintziako ekialdean ere oso ezaguna da.

Beste *gachamiga* bat, baina, oraingoan, gozoa, Rincón de Ademuzen tipikoa da. Orearen prestaketa nahiko antzerakoa da, baina azukrea edo eztia gehitzen zaio gustuaren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q970055
* Commonscat Multimedia: Gachamiga

---

 |

* Wd Datuak: Q970055
* Commonscat Multimedia: Gachamiga
**Francisco José Izko Ilundain** (Gatzolatz, 1946ko martxoaren 16a - Iruñea, 2023ko apirilaren 21a) nafar enpresaburua eta Osasunako presidentea izan zen. 2002n hartu zuen kargua, hauteskundeetan garaile atera ondoren. Lehenengo urtetik, Javier Aguirre ekarri zuen taldea entrenatzeko. Biek lorpen handiak egin dituzte Osasunan, besteak beste Espainiako Errege koparen finala jokatzea (2005ean) eta Champions Leaguerako postuetan sailkatzea (2006an). Ez zen istilurik falta izan 2005. urte amaieran Nafarroako Gobernuarekin El Sadar futbol zelaiari Reyno de Navarra izena ematea adostu zuenean. 2006an ere, presidentziarako berriro aurkeztu zen Patxi Izko. Inork beraren kontra lehiatu nahi ezean, hauteskundeak automatikoki irabazi zituen. 2012an kargua utzi zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11698389

 |

* Wd Datuak: Q11698389



1. ↑    Gorraiz, Uxue Rey. «Patxi Izko Osasunako presidente ohia hil da» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-04-21).
***Gabrielle y Jean*** Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1895an egina. Gaur egun Pariseko Musée de l'Orangerien ikus daiteke.

Azterketa
---------

XIX. mendearen azken hamarkadan eta XX. mendearen hasieran Renoirrek haren seme-alabak protagonistatzat zuten margolan batzuk egin zituen. Sarritan, lan horitan ere Gabrielle, haurren etxe-irakasle eta bere emazte Aline Charigoten lehengusina agertzen zen. Gabrielle Renoirren zenbait margolanetan ere modelo gisa ikus dezakegu. Lan honetan Gabriellerekin batera margolariaren Jean semea dago. Jean Renoir hogeitamargarren hamarkadan zinema-zuzendari ezaguna izango zen.

Margolan honetan Gabrielle Jeanekin jolasten ari da. Emakumeak eskuan behi bat dauka; haurrak, bestetik, pertsona baten irudia baina hori ez da oso garbi ikusten. Margolan honetan Renoirrek argiarekin jolastu zuen: emakumeak ile beltza eta alkandora urdina duen bitartez, haurra argi gainezka ikusten dugu, batez ere jazten duen mantal zuriari esker. Atzean, ez dakigu ormaren apaingarriak diren edo beste margolan bat, lorez betetako orma ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Ikus, gainera
-------------

* Jean Renoirren erretratua

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756784
* Commonscat Multimedia: Gabrielle et Jean by Pierre-Auguste Renoir

---

 |

* Wd Datuak: Q3756784
* Commonscat Multimedia: Gabrielle et Jean by Pierre-Auguste Renoir
Ukuilu batean lotan dagoen mutila
 Barrualde Rustikoa Kobreekin
**Frans Rijckhals**, edo **François Ryckhals** (Middelburg, 1609ko maiatzaren 3a - Middelburg, 1647ko uztailaren 29a) holandar margolaria eta diseinatzailea izan zen. Bere lanek genero eszenak eta natura hilak uztartzen dituzte.

Biografia
---------

Segur aski Pieter de Blooten ikaslea izan zen. Bere jaioterrian lan egin ondoren, Dordrechtera joan zen 1633tik 1634ra. 1638an Middelburgera itzuli zen eta bertan bizi izan zen hil arte.  1640an, berak eta David Teniers Gaztea elkarrekin lan egin zuten Anberesen koadro batean. 

1642an, Burgomaisuaren alabarekin ezkondu eta haien etxera joan zen bizitzera, gaur egun berari eskainitako museoa dena. 

Landa-bizitzari buruzko margolanengatik ezaguna zen batez ere, baina italiar estiloko paisaiak eta erlijio-lanak ere egin zituen. Bere ibilbidearen hasieran, animaliak ere margotu zituen. Berlinen, San Petersburgon eta Budapesten bere lan ugari suntsitu zituzten Bigarren Mundu Gerran.  Bere lanetatik hogei baino ez dira ezagutzen. Hauek (besteak beste) Musée des Beaux-Arts de Dunkerque [fr]-n ikus daitezke, Varsoviako Museo Nazionalean eta Montpellierreko Fabre museoan.

Willem Buytewech eta Aelbert Cuyp-en jarraitzailea izan zen eta Adriaen van de Venneren eragina jaso zuen. Aldiz, Philips Angel I.arengan eragina izan zuen.  Bere natura hiletako batzuk Frans Hals Gazteari egotzi zizkioten, bere monograma korapilatsuaren interpretazio oker baten ondorioz. Izan ere, Halsen lanik ez da inongo ziurtasunez identifikatu.

Bere ikasleen artean Laurens Bernards (c.1630-1676)  eta, beharbada, Willem Kalf izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie

Kanpo estekak
-------------

* Rijckhalsen lan gehiago @ ArtNet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6085069
* Commonscat Multimedia: Frans Rijckhals

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17125395
* ISNI: 0000 0000 7004 267X
* GND: 1047566028
* LCCN: nr96042875
* SUDOC: 160125057
* ULAN: 500008377
* BPN: 25387877
* RKD: 66930

 |

* Wd Datuak: Q6085069
* Commonscat Multimedia: Frans Rijckhals
*San Jurgiko guardia zibikoaren ofizier eta ofizierordeen oturuntza, 1618*, olio-pintura oihal gainean, 169 x 200 cm, Haarlem, Frans Hals Museoa.
**Frans Pietersz**(Haarlem, 1573- Haarlem, 1649ko martxoaren 6a) Holandako Barroko garaiko margolaria izan zen.

Karel van Manderen arabera, Jacob Savery margolariaren ikasle izan zen, nahiz eta Frans Pietersz erretratuK eta talde-erretratuak egiteari emango zion. 1594. urtetik 1597. urtera, San Adrian guardia zibikoaren kide izan zen, eta behin baino gehiagotan taldearen erretratuak egin zituen. 1600. urtetik aurrera San Lucas taldean agintaritza lanetan aritu izan zen. 1599. urte inguruan Hillegont van Lijnhoven-ekin ezkondu zen eta hamar seme-alaba izan zituzten; hauetatik Pieter, Maria eta Albert margolari izango ziren. 1618. urtean Pieter seme nagusiarekin Anberesa elkarrekin joan ziren Rubens margolariarekin egoteko, Hagako ingeles enbaxadoreak horrela aginduta. 

Lan ofizialak egiten zituenez, diru aldetik ederto bizi izan zen, eta hainbat jabetza izan zituen, Hillegom finka barne. 1649ko martxoaren 6an zendu eta Haarlemgo San Bavon elizan lurperatua izan zen.

Besteak beste, margolari hauen irakasle izan zenː Peter Lely, Judith Leyster, Pieter Saenredam eta bere seme-alabak Pieter eta Maria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Biesboer, Pieter, eta Ilargia, John J. p. 171.
2. 1 2  Frans Pietersz. de Grebber , Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD).

Bibliografia
------------

* Biesboer, Pieter eta Luna, Juan J. *pintura holandako Urrezko Mendean. Frans Hals eta eskola Haarlem*, Madril, Bartzelona, espainia: BBV, 1994, ISBN 84-604-9248-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752070
* Commonscat Multimedia: Frans Pietersz. de Grebber

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95450279
* ISNI: 0000 0001 1690 2680
* GND: 138828733
* ULAN: 500050808
* BPN: 05839485
* RKD: 33499

 |

* Wd Datuak: Q3752070
* Commonscat Multimedia: Frans Pietersz. de Grebber
**Pentsio ez kontributiboa** erretiroan eta premiazko egoeran dauden herritar guztiei ematen zaien pentsioa da. Haren baitan sartzen dira diru-laguntza bat, laguntza mediko eta farmazeutikoa, eta bestelako zerbitzu sozial osagarri batzuk. Horrelako pentsioa jaso dezakete Gizarte Segurantzari inoiz kotizatu ez diotenek edota langile-denboran pentsio "kontributiboa" deritzona jasotzeko eskubidea izateko behar adina kotizatu ez diotenek gaur egun, beharrezkoa da gutxienez hamabost urtez kotizatu izatea.

Pentsio ez kontributiboa jasotzeko eskubidea dute Espainiako Estatuko herritarrek eta, beste herrialderen bateko nazionalitatea izanik ere, egoitza legala han dutenek, betiere baldintza hauek betetzen badituzte: behar adinako diru-sarrerarik ez izatea, kobraturikoak ezin dira urtean 3.762 eurotik gorakoak izan, eta 65 urte edo gehiago izatea.

Baliaezintasunagatik kobratzeko beharrezkoa da 18 urte edo gehiago eta 65 baino gutxiago izatea eta %65eko edo gehiagoko elbarritasuna edo ezgaitasuna izatea. Baliaezintasunagatiko pentsio ez kontributiboak kobratzeko eskubidea erkidego autonomoek aitortzen dute, nahiz eta haien finantzazioa Estatuko Aurrekontu Orokorren kargura izaten den. Aurrekontuen Legean ezartzen da pentsio horien zenbatekoa. Orain artean, autonomia erkidegoek kopuru osagarriak bakarrik eman diezazkiekete beren pentsiodunei.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Udalaitz, Daniel.  (2004ko uztailaren 11). «Zer da: Pentsio ez kontributiboa» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18924012
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX542543

 |

* Wd Datuak: Q18924012
**Forget Cassettes**, Nashvillen (Tennessee, Estatu Batuak) sortutako Rock taldea zen. 2001ean hasi ziren jotzen eta bere ibilbide guztian iraun zuen pertsona bakarra Beth Cameron izan zen. Bi diska kaleratu zituzten Theory Records zigiluaren laguntzaz.

Taldeak, Estatu Batuetan eta Europan zehar bira ugari egin izan zituen, gehienbat ...And You Will Know Us by the Trail of Dead taldearekin, Doni Schroader bertako kidea ere bazen eta.

Taldea bikote moduan hasi ziren Beth eta Doni. Baina Instruments of Action diska kaleratu ostean eta bira batzuk egin eta gero, Donik taldea uztea erabaki zuen. Honen ondorioz, Beth Cameron, Aaron Ford eta Jay Leo Phillipsekin jarraitu zuen taldean. Honela, Salt bigarren diska kaleratu zuten 2006an. Bigarren diska hau kaleratu ondoren, Doni Schroader taldera itzuli, kontzertu gutxi batzuk emanez.

2007ko Martxoan eta Ekainean Europar bira bat burutu zuten Jason Milan Dietz baxujolearekin batera.

2008. urtean Beth Cameron eta Doni Schroader berriz elkartu ziren baina taldeari izena aldatu zioten, Eliza the Arrow bilakatuz.

Taldekideak
-----------

* Beth Cameron - Ahotsa eta gitarra
* Doni Schroader - Bateria eta perkusioa
* Jay Leo Phillips - Bajua eta gitarra
* Aaron Ford - Bateria
* Jason Milan Dietz - Bajua

Diskografia
-----------

* Instruments of Action (Theory Records, 2003)
* Salt (Theory Records, Tangled Up! Recordings, 2006)

Kanpo Loturak
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5469652
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 7135 886X

 |

* Wd Datuak: Q5469652

* **(Ingelesez)** Forget Cassettes taldearen webgunea
* **(Ingelesez)** Forget Cassttes taldearen Myspacea
**Sant Corneli i Cebrià** Andorrako Ordino herrian dagoen parrokia-eliza da, interes kulturaleko ondare izendatuta dagoena.

Eliza hau Erdi Aroan eraikia da, baina eraberritze ugari ere izan zituen XVII. eta XIX. mende bitartean. Barruan, Andre Mariaren irudi erromaniko polikromatu bat du, XI. mende amaierakoa edo XII. mende hasierakoa. Irudi honekin badu berezitasun bat: izan ere, Andorra osoko ama birjinaren irudirik txikiena baita, bere 44 cm soilekin.

Elizak baditu, halaber, barroko garaiko bost erretaula, XVII. eta XVIII. mende bitartekoak, elizako santu zaindariei eskainitakoak. Elizan dauden burdin-hesi guztiak XVII. eta XIX. mende bitartekoak dira, eta inguruetako familiarik aberatsenen Ordinoko burdinoletan egin ziren (Rossel eta D'Areny-Plandolit).

Eliz aurreko plazan bada aterpetxo nbat, ekaitzen kontrako zeremonietan erabiltzen zena.

Galeria
-------

* Eliza eta aterpetxoaEliza eta aterpetxoa
* Andre Mariaren irudiaAndre Mariaren irudia
* ErretaulaErretaula

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Andorrako Gobernua. «Sant Corneli i Sant Cebrià d'Ordino» *Patrimoni Cultural d'Andorra* (Noiz kontsultatua: 2017ko abuztuak 12).
2. ↑   Visit Andorra. *Església de Sant Corneli i Sant Cebrià d'Ordino.*  (Noiz kontsultatua: 2016ko abuztuak 6).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21077406
* Commonscat Multimedia: Sant Corneli i Sant Cebrià d'Ordino

---

 |

* Wd Datuak: Q21077406
* Commonscat Multimedia: Sant Corneli i Sant Cebrià d'Ordino
*Ama Birjina Haurrarekin*, olio-pintura mihise gainean, 20 x 17 cm. Sinatua: «Fran.ca Melendez Madril / 1790an 20 urte zituela ». Madril, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademia.
**Francisca Ifigenia Meléndez y Durazzo** edo **Efigenia** (Cádiz, 1770- Madril, 1825) erretratuetan espezializatutako miniaturista izan zen, eta normalean gouache eta akuarela teknika misto batekin margotzen zuen.

Biografia
---------

José Agustín Meléndezen alaba eta Francisco Antonio Meléndezen biloba, miniaturistak, eta Luis Meléndezen iloba, 1790ean, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiarako olio-pinturan *Ama Birjina haurrarekin* margotu zuen, «Fran.ca Meléndez Me hace en Madrid / Año de 1790, siendo de edad de 20 años» sinadura jarri zion, meritu akademikoa izendapena jaso zuen lan honengatik. Lau urte geroago, 1794ko abenduaren 6an, ganbera-pintore izendatu zuten errege-familiaren miniaturazko erretratuengatik, bere obretako batzuk sinatzean jasoko duen baldintza, hala nola Estatuak 2017an Madrilgo Erromantizismoaren Museorako erositako dama lumadun burukoarekin erretratua, «Fecit Franca Melendez. pinta. de Cama. de S.S. M.M. Catoli año de 1800» sinaduraz.

2008an, Dallasko (Texas) Southern Methoant Universityko Meadows Museumak 29 miniatura erosi zituen, Karlos IV.aren, Manuel Godoyren eta Gortean identifikatu gabeko beste pertsonaia batzuen erretratuekin. Horiekin batera, Juan Francisco de Aguilók, Maria Luisa de Paracuma erreginaren 1726ko idazkariak, gutun bat eman zion margolariari Real Sitio delakora joateko eskatuz, miniatura berrietan lan egiteko.

Martín Zapater Goyaren lagunak, 1797an datatutako erretratua, Tarragonako Martínez Lanzas-de las Heras bilduman gordeta zegoena, Bilboko Arte Ederren Museoan erakutsi zen 2018ko otsailetik maiatzera, *Goya eta gorte ilustratua* erakusketaren barruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Firma únicamente con el nombre y el primer apellido y así se dirige a ella el secretario de María Luisa de Parma.
2. ↑  «60 000 euros por la "Adoración de los magos" de Bocanegra en Alcalá», *Ars Magazine*, 17 de diciembre de 2017.
3. ↑  Francisca Efigenia Meléndez y Durazzo[*Betiko hautsitako esteka*], Meadows Museum.
4. ↑  Agencia Efe, Un museo de Dallas adquiere 29 retratos en miniatura de la Corte de Carlos IV, Soitu, 22 de agosto de 2008.
5. ↑   Press, Europa.  (2018-02-13). «"Goya y la corte ilustrada" acerca 96 obras del artista aragonés al Museo de Bellas Artes de Bilbao» *www.europapress.es* (Noiz kontsultatua: 2023-06-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38437005
* Commonscat Multimedia: Francisca Ifigenia Meléndez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95935457
* ULAN: 500039672

 |

* Wd Datuak: Q38437005
* Commonscat Multimedia: Francisca Ifigenia Meléndez
Aedo lehen aldiz 1973an Txileko Estadio Nazionalean atxilotu zuten.
Cuatro Álamos atxilotze-zentrua. Hor galdu zen Aedoren arrastoa.
**Francisco Eduardo Aedo Carrasco** (Chillán, 1910eko urriaren 23a - 1974an desagerarazia) Txileko arkitekto eta Txileko Unibertsitatearen irakaslea zen. Txileko Alderdi Sozialistaren eta MIR mugimenduaren militantea, DINAk (Dirección de Inteligencia Nacional) Augusto Pinocheten diktaduran atxilotu zuen, Colombo operazioaren barruan.

Biografia
---------

Irakasle normalisten semea, Chillánen jaio zen 1910ean. Goi mailako ikasketak Txileko Unibertsitateko Arkitektura eta Hirigintza Fakultatean egin zituen, arkitekto titulua lortuz. Eskola honetako irakasle izatera iritsi zen Valparaisoko egoitzan hainbat hamarkadaz. 1957an berak sortutako Eraikuntza Esperimentaleko Institutuko zuzendaria izan zen. Maria Cristina Gonzalez Benedettirekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen. Salvador Allenderen gobernuan, Etxebizitza Ministerioko aholkulari teknikoa izan zen, Carlos Cortés Díaz ministroa zelarik. Kargu horretan Herriarentzako Etxebizitzak Eraikitzeko Estatu Enpresa sortu zuen.

1973an Txileko estatu kolpearen ondoren, Junta Militarraren lehen helburuetako bat Unitate Popularra osatzen zuten alderdiak desegitea izan zen. Horien artean, errepresio handiena jasan zutenak Alderdi Sozialista eta Alderdi Komunista izan ziren. Txileko Alderdi Sozialistako militantea, Francisco Aedo Carrasco Inteligentzia Nazionaleko Zuzendaritzako agenteek 1973ko irailaren 13an atxilotu zuten lehen aldiz, eta Txileko Estadiora eraman zuten, ondoren Estadio Nazionalera, eta, azkenik, Chacabuco Espetxe zelaira. Azkenean askatua izan zen. Bigarren atxiloketaren ondoren, 1974ko urriaren hasieran, José Domingo Cañasen esparrura eraman zuten, eta, azkenik, Cuatro Alamos espetxera, non tortura eta galdeketa lazgarriak jasan zituen. Handik, 1975eko martxoan, bere arrastoa galdu zen.

Bere izena atzerrian hildako 119 txiletarren nomina batean agertzen da, ezker muturreko taldeen arteko ustezko borroketan edo Argentinako Indar Armatuekin izandako borroketan. Nomina horiek Argentinako *Lea* eta Brasilgo *O'dia* aldizkariek ezagutzera eman zituzten. Bi argitalpen horiek zenbaki bakar bat argitaratu zuten, gero desagertzeko. Argitaratzaileen izenak eta erreferentziak faltsuak ziren. Zerrenda horietako izenak Txileko segurtasun zerbitzuek atxilotutako 119 lagunenak dira.

Familiak Aedoren inguruko gertaerak argitzeko gestio ugari egin zituen. Dena dela, ez zuten ezer lortu eta oraindiki orain inork ez daki DINAk zer egin zuen berarekin. Bere izena Comisión Nacional de Verdad y Reconciliación erakundeak plazaratutako Retting txostenean jasota dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Colombo operazioa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Oroimenaren eta Giza Eskubideen Museoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Francisco Aedo "Memoria Viva" webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:1367 Fundazioaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98645707

 |

* Wd Datuak: Q98645707
Ozeanoko ekosistemen diagrama. C eremua abisala da.
**Ordoki abisalak** arro ozeanikoaren hondoko sakoneko ordoki edo malda leuneko tokiak dira. Lurreko tokirik lau eta leun eta gutxien esploratuen artean daude. Ordoki abisalak, gutxi gora-behera, ozeano hondoaren %40a suposatzen dute eta 2.200 eta 5.500 metro arteko sakoneran daude. Ezponda kontinentalaren oina eta dortsal ozeaniko edo fosa baten artean geratzen dira.

Planetako sedimentazio gune nagusiak dira, sedimentu geruzen azpian, gainazal ozeanikoa dago magnesio silikatoz osatuak, basalto erako arrokak eratzen dituztenak. Arroka hauek, euren jatorria, dortsal ozeanikoetan dute, bertatik gainazalerantz igotzen den magmaren solidotzeagatik, eta subdukzio guneetan deusezten dira, kontinenteen ondoan, non, berriz magman sartzen diren.

Ordoki abisaletako erliebearen elementu nabarmengarri urrien artean, honako hauek daude.

* Sumendi muinoa: urpeko muinoa, sumendi erupzioetatik datozen materialen metaketagatik eratutakoa.

* Sumendi uhartea: sumendi muinoa, bere neurriengatik, itsasoaren mailatik gora irteten dena uharte bat eratuz.

* Guiota: urpeko taula egitura, bere jatorria batere argi ez dagoena; uste denez, itsasoaren mailatik gora irten ondoren higatuak izan ziren sumendi uharteak izan daitezke, honela, bere tontorra laua geratuz, eta berriz urperatu ziren itsas hondoan.

Ordoki abisalera ez da eguzkiaren argia iristen. Honegatik, ia ez dago bizirik, eta, dagoena bakterio kimiosintetikoz osatua dago (fotosintesia egiten ez dutena, baizik eta antzeko prozesu bat, sumendi guneetako lur azpitik datozen produktu gaseosoek eragindakoa), baita animalia ornogabe batzuetaz (zizareak adibidez) eta ornodun batzuk (arrain batzuk). Arrain abisalek, aho handiak dituzte, eta, argi falta dela eta, ehiza egin beharrean, tranpak prestatzen dituzte euren harrapakinentzako; horretarako, batzuk biolumineszentziaz baliatzen dira, eta eurengana hurbiltzen diren harrapakinen arreta erakartzen duten argi eranskinak dituzte; une horretan, aipaturiko aho handiaz harrapatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570554
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph534684
* AAT: 300386923
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q570554
**Francisco Franco Fundazio Nazionala** (gaztelaniaz: *Fundación Nacional Francisco Franco* edota *FNFF*) Espainiako eskuin muturreko erakunde bat da. Fundazioaren esanetan bere helburu nagusia Francisco Franco espainiar diktadorea oroimena eta egiteak hedatzea omen da, alegia frankismoari babes ematea.

1976ko urriaren 8an, Franco diktadorea hil ostean Madrilen sortua izan zen, eta hiri honetan egoitza nagusia du. Fundazio honetarako lan egiten duten historialariak eskuin muturreko pentsakerakoak dira.

Espainiako Oroimen Historikoaren Legearen guztiz aurka azaldu da, bai eta Diktadura Frankista gaitzestera ere. 2017ko ekainaz geroztik, Meirásko jauregiaren bisitak ere kudeatzen ditu.

Bere burua inongo diru irabazirik gabeko erakunde pribatu gisa aurkeztu arren, PP alderdi politikoak hainbat alditan diru laguntzak eman dizkio, gutxienez 2002 eta 2003an.

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963083
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146213786
* ISNI: 0000 0001 1957 3632
* BNE: XX114885
* BNF: 12068956q (data)
* GND: 5096751-4
* LCCN: n85192438
* SUDOC: 02896263X

 |

* Wd Datuak: Q8963083
**Galarrixa** Zaraia mendilerroko mendi bat da. Urkulu urtegiaren iparraldean dago, oso toki bakartian, mendilerroko beste mendi guztietatik erabat bananduta. 547 metroko garaierarekin, mendilerroko bigarren mendirik txikiena da.

Irispideak
----------

Larrinoko eliza ondoan, errepidetik jarraitu behar da, Larrinoberrirantz pixkat jeitsi arte. Arantzazura doan bidea alde batera utzi eta ezkerretik jarraitu behar da, ezkerrean etxe batzuk utziz. Ondoren, pinudi batetatik igoz, Irubieragaina mendatera iristen da. Gero, eskuinetara hartu eta, handik gutxira, lehen tontor batera iristen da, 525 metroko garaieran kokatua. Pixkat jeitsi ondoren, Galarrixarantz jarraitzen da. Bere tontorra, pinuz josita dago eta pinuen artean doan bide batek, tontorra bera igarotzen du.

Inguruko tokiak
---------------

* Urkuluko uharka
* Larrino

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258109

 |

* Wd Datuak: Q12258109


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Fluido ez newtondarraren portaera
**Fluido ez newtondarra**k tenperaturaren eta tentsioaren arabera biskositatea aldatzen duten fluidoak dira.

Ezaugarriak
-----------

Sustantzia newtondarra tentsioa aplikatzean deformatu egiten den sustantzia homogeneoa da. Hau da, sustantziaren molekulen arteko distantzia oso txikia denez, ez du formarik eta ontziaren forma hartzen du.

Fluido ez newtondarraren biskositatea aldatu egiten da aplikatzen zaion tentsioaren arabera, hau da, indarra aplikatutako norabidean deformatu egiten da. Ondorioz, fluido ez newtondar batek ez du biskositate zehatz eta jarrai bat, beste fluido newtondarrak ez bezala.

Adibideak
---------

Fluido ez newtondarraren adibide merkea, ez toxikoa eta erraz egitekoa, bol batean almidoia eta ura nahastuz lor daiteke. Presioa arin aplikatzean fluido hori egoera solidora pasatzen da, baina ez badiogu indarrik aplikatzen egoera likidora bueltatuko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q860589
* Commonscat Multimedia: Non-Newtonian fluids

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979094n (data)
* GND: 4139358-2
* LCCN: sh85092228
* NDL: 00571448

 |

* Wd Datuak: Q860589
* Commonscat Multimedia: Non-Newtonian fluids
**Francisco José Llera Ramo** (Caravia, Asturias, Espainia, 1950eko apirilaren 1a) Euskal Herrian errotutako irakaslea da.

Biografia
---------

1982an Deustuko Unibertsitatean lortu zuen doktoregoa Politika Zientzietan eta Soziologian. EHUko Gizarte eta Informazio Zientzien Fakultateko dekanordea (1983-1987) eta Zientzia Politikoak eta Nazioarteko Ikerketa Saileko zuzendaria (1991-1993) izan da.

Politika eta Administrazio Zientzietako katedraduna da 1992az geroztik, eta sail horretako zuzendari-lanetan aritu zen 2007an hauteskundeak galdu zituen arte. Espainiako eta nazioarteko unibertsitate askotan aritu da eskolak ematen, hain zuzen ere, 2009 urteaz geroztik irakasle lanetan dihardu Sevillako Pablo Olavide Unibertsitatean. Soziologiako Euskal Elkarteko (1977-1981 eta 1989-1993), Soziologiako Espainiar Federazioko (1991-1995) eta Espainiako Politika eta Administrazio Zientzien Elkarteko lehendakaria izan da.

Politikagintzan, Eusko Sozialistak, Euskadiko Ezkerra eta PSE-EE-PSOE alderdietako kide izan da.

Hainbat aldizkaritako erredakzio-kontseiluko kide izan da, hala nola *Revista Española de Investigaciones Sociológicas* (*REIS*), *Revista Española de Ciencia Política*, *Cuadernos de Alzate*, *ZER* eta *Inguruak*.

1995 eta 1998 urteen artean EUSTATeko zuzendari izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**Francisco José Lleraren orria EHUren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257960
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 114691855
* ISNI: 0000 0000 8182 997X
* BNE: XX970542
* BNF: 14551979m (data)
* GND: 115841881
* LCCN: n83220089
* SUDOC: 069977976
* ORCID: 0000-0003-0860-7416
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 79225
* Lur: 03952/eu\_l\_2952/l2952
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 223788
* Dialnet: 55650

 |

* Wd Datuak: Q12257960
**Paria**k (latinez: *pariāre* 'bi gauza [kontu bat] berdindu, kitatu, ordaindu') taifetako erregeek (1031-1492) errege kristauei ordaintzen zieten zerga bat zen, batik bat, Leongo Erresumari, bertan sortu baitzen zerga hau. Zerga honen helburua errege kristauen erasoak ekiditea zen, eta baita haien babesa izatea ere, izan taifa zergapetua beste taifa batzuetatik babesteko, izan beste erresuma kristauetatik babesteko.

Lurralde islamikoak taifa erresumetan banaturik egon eta gaitasun militar urriagokoak izan arren, ekonomikoki eta kulturalki oparoak ziren, eta horri esker, errege kristauen zerga itogarriei aurre egin ahal izan zieten. Zerga horri esker, taifetako agintariek, ohartu gabe, erresuma kristauetako ejerzituak finantzatu zituzten.

Kordobako Kalifa-herria desegin zenean, 1031tik aurrera, agerian geratu zen kristauen nagusitasun militarra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320488
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 20480

 |

* Wd Datuak: Q3320488
**Errenaga** Aralarko mendilerroan dagoen mendi bat da, Nafarroa eta Gipuzkoa arteko mugan bertan. Nafar aldean, **Ernara** ere deitzen diote. Oso mendi ezaguna da mendizaleen artean; izan ere, Guardetxetik Errenagako babeslekuetara doan bidea Errenagaren tontorretik bertatik pasatzen da.

Irispideak
----------

Guardetxeko bidea oso klasikoa da. Basetxe hori Aralarko Errege Sailetako pagadietan dago, Lekunberritik Done Mikel Aralarkoaren santutegira doan bide asfaltatuaren 13. kilometroan. Bide bat, Kolosabarnea izeneko pasabide harritsutik pasatzen da, Intzazelai izeneko lautadetara iristeko. Bideak, Saltamuñoko atakara segitzen du. Hemendik, gailur belartsua jarraitzea baino ez da geratzen, mendi honen tontorrera iristeko.

Berezitasunak
-------------

Errenaga mendiaren mendebaldeko aurpegian, Mikeleteen etxean, orain, Aralarko Adiskideak izeneko Tolosako mendizale elkartearen babeslekua dago, bai eta Aralarko Andre Mariaren ermita ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257121

 |

* Wd Datuak: Q12257121
Galapagoetako plakaren mapa
**Galapagoetako plaka**, mikroplaka tektoniko bat da, Ozeano Barearen ekialdean dagoena, Mexikotik hegoaldera eta Ekuadorren mendebaldean. Galapago uharteak ez daude plakan bertan, baizik eta ekialderago. Galagoetako plakak 0,00036 estereorradianeko hedadura du. Nazca Plakari lotua dago, eta litosfera ozeanikoz osatua dago erabat.

Mugakide ditu Pazifikoko plaka, Nazcako plaka eta Cocosko plaka.

Beste plakekin dituen mugak, Ozeano Bareko Ekialdeko dortsalak eratzen ditu. Galapagoetako uharteetako dortsalak Galapagoetako plakaren aurka talka egiten du.

Galapagoetako plakaren iparraldea dortsal batek banatuta dauka plakaren gainerako eremutik. Zati hori, batzuetan, beste mikroplaka bat dela jotzen da: Galapagoetako iparraldeko plaka.

Galapagoetako plaka, milioi bat urteko, 5,2750º-ko errotazio abiaduran mugitzen da, 09º 40' ipar latitudean eta 79º 69' eki longitudean kokatutako polo baten arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1200979

 |

* Wd Datuak: Q1200979