recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Encarnacióngo inauterietako karrozak.
**Encarnacióngo inauteriak** (gaztelaniaz: *Carnaval encarnaceno* edo *Corsos encarnacenos*) Encarnación hirian egiten den festarik handiena eta Paraguaiko inaute-festarik handiena da.

Urtean sei gauetan ospatzen dira, horietatik bost larunbatetan direla eta beste eguna ostiral batean dela, betiere urtarrila eta otsaila hilen bitartean eta garizuma hasi aurretik eta egiten duen eguraldiak baldintzaturik.

2014az geroztik ospakizunak 12.000 ikusle ingururentzako edukiera duen Sanbodromo Gizarte Zentroan (gaztelaniaz: *Centro Cívico Sambódromo*) egiten dira.

Ospakizun bat izateaz gain, lehiaketa bat ere bada. Klubak eta auzoetako karrozak lehiatzen dira eta epaimahai batek kalifikatzen ditu kategoriaren arabera: erregina, emakume enbaxadorea, konpartsarik onena, karrozarik onena, musa, musika-talderik onena, eta abar.

Inauterien museoa Sanbodromoan dago, agintarientzako palkoen azpian, eta bertan ikus daiteke inauterien historia eta urte bakoitzeko irabazleak.

Historia
--------

Encarnacióngo inauterietako partaideak.
Udalaren arabera lehen inauteriak 1916an izan ziren Carlos Antonio López Burdinbidearen irekiera eta europar jatorriko migratzaileen (batez ere italiar jatorrikoak) etorrera batera gertatuz. Inauteriak Europan jatorria duen ospakizuna izanda, migratzaileen etorrerak pisuzko eragina izan zuen sorreran.

Hasierako urteetan inauteriak gizonek bakarrik parte hartzen zuten eta Francisco Solano López marexalaren hiribidetik egiten ibilaldiak ziren. Inauteriek hainbat etenaldi izan ditu urteetan zehar, hala nola 1920ko hamarkadako egoera politiko okertuagatik, Encarnacióngo zikloiagatik edota Chacoko gerragatik.

1936an encarnaciondarrek inauteriak ospatzeari ekin zioten berriro, apalak baziren ere. 1940 eta 1945 bitartean ospakizunak alaituz joan ziren. 1950eko hamarkadan emakumeak parte hartzen hasi ziren, jaiak dantza dotore eta exotikoekin alaituz.

1990eko hamarkadan inauteriak Rodríguez de Francia hiribideko Zona Garaian egiten hasi ziren eta Inauterien Batzordea sortu zen parte hartzaileak batzeko asmoz. "Paraguaiko Inauterien Hiriburua" ezizena eman zioten.

2012an inauterien ospakizunak lekuz aldatu ziren, Ibaiertzeko hiribidearen zati batera. 2014az geroztik, ordea, Sanbodromo Gizarte Zentroan ospatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2839453

 |

* Wd Datuak: Q2839453
Ekoadreiluak organikoak ez diren zaborrez betetako botilak dira.
**Ekoadreilua** plastikozko botila bat da, plastikozko poltsa edo paper trinkotuez betea. Bloke berrerabilgarri gisa balio dute. Horiek hainbat objektu ekoizteko erabil daitezke, hala nola altzariak, lorategiko hormak, etab.  Ekoadreiluak plastikozko hondakinak segurtasunez murrizteko baliabide gisa ekoizten dira batez ere, plastikoak botila batean erabil dezakeen espazioa murrizteko geroago erabiltzeko. Ekoadreiluaren sustapen mugimenduaren helburua plastikoa kontsumitzearen arriskua erakustea da.

Ekoadreiluzko aplikazio arkitektonikoak
---------------------------------------

Altzariak, lorategiak, egiturak eta beste gauza batzuk eraikitzeko, pneumatiko, silikona eta zementuzko bandak erabil daitezke.  Ekoadreiluak mundu osoko hainbat modutan erabiltzen ari dira. Egokiena, ekoadreiluzko eraikuntzek sehaskatik sehaskara metodoak erabiltzen dituzte botilak konbinatzeko, eraikuntza amaitu ondoren botila kaltetu gabe ekoadreiluak erabil daitezkeela ziurtatuz. Hori erabilgarria da epe luzeko eta aldi baterako ekoadreiluak bereizteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rob, Hopkins. «EcoBricks and education: how plastic bottle rubbish is helping build schools» *www.theguardian.com* (The Guardian).
2. ↑     *Ecobrick Building Methods.* ].

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5333083
* Commonscat Multimedia: Ecobricks

---

 |

* Wd Datuak: Q5333083
* Commonscat Multimedia: Ecobricks
**Ekologistak Martxan** (gaztelaniaz **Ecologistas en Acción**, katalanez **Ecologistes en Acció**, galizieraz **Ecoloxistas en Acción**) Espainiako 300 taldetik gora batzen dituen konfederazio ekologista da. Lurraldekako federazioen bidez dago egituratuta. Federazioa duten lurraldeak hauek dira: Andaluzia, Aragoi, Asturias, Kanariak, Kantabria, Gaztela-Mantxa, Gaztela-Leon, Katalunia, Madril, Hego Euskal Herria (Ekologistak Martxan (Euskal Herria) da Hego Euskal Herriko federazioa), Extremadura, Errioxa, Melilla, Valentzia eta Murtzia.

Konfederazioaren bultzatzaileen artean Ramón Fernández Durán (1947-2011) dugu.

Ikus, gainera
-------------

* Ekologistak Martxan (Euskal Herria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Xedea, Ikuspegia eta Baloreak» *Ekologistak Martxan - Euskal Herria* (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

Kanpo estekak
-------------

* Hego Euskal Herriko Ekologistak Martxan erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3131781
* Commonscat Multimedia: Ecologistas en Acción

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137695627

 |

* Wd Datuak: Q3131781
* Commonscat Multimedia: Ecologistas en Acción
WWF erakundeak zehaztutako lurreko ekoeskualdeak.
**Ekoeskualdea** edo **eskualde ekologikoa** ekologiaren ikuspuntutik homogeneoa den eskualde bat da, bioeskualdea baino txikiagoa dena (azken hori ekozona bat baino txikiagoa da). Ekoeskualdeek lurrazaleko edo itsasoko azalera handiak hartzen dituzte, eta komunitate naturalen eta espezieen multzo berezituak dituzte. Ekoeskualde bakoitzak landaredi, fauna eta ekosistemen biodibertsitate berezia du, gainerako ekoeskualdeetatik bereizten dituena.

Ekoeskualdeen eta, oro har, kartografia biogeografikoaren izendapen gehienek hiru arazo nagusi dituzte. Hasteko, ez dago taxoi guztietarako egokia den marko biogeografikorik, eta horregatik, ekoeskualdeek ahalik eta taxoi gehienetarako hurbilketarik egokiena da. Bestalde, ekoeskualdeen mugek gutxitan dute ertz zorrotzik, gehienetan ekoeskualdeen arteko trantsizioa leuna baita. Azkenik, ekoeskualde askok hari lotutako biomari dagozkion habitatak ez direnak ere badituzte.

Hesi fisikoek, klimatikoek eta beste mota batzuetakoek eskualde biogeografikoak sortzen dituzte sarritan. Plaken tektonika, mendilerroak eta itsasoak, latitudea, urtaroak, gazitasuna eta oxigeno maila (itsasoetan) ekoeskualdeak garatzeko faktore izan daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q295469
* Commonscat Multimedia: Ecoregions

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2004001232
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q295469
* Commonscat Multimedia: Ecoregions
**James Wolfe** (Westerham, Kent, 1727ko urtarrilaren 2a - Plains of Abraham, Quebec Hiria, Frantzia Berria, 1759ko irailaren 13a) britainiar militarra izan zen.

Edward Wolfe jeneralaren semea izan zen eta oso gazte sartu zen armadan. Austriako Ondorengotza Gerran esku hartu zuen eta Flandrian eta Eskozian ere izan zen, non 1745eko Jakobita Matxinadaren zanpaketan parte hartu zuen. Akisgrango Hitzarmenak bere ibilbide geldiarazi zuen eta hurrengo zazpi urteetan Eskoziako Lur Garaietan goarnizioan egon zen.

1756an Zazpi Urteko Gerra hasi zenean, bere ibilbidean berriro aurrera egin zuen. 1757an William Pittek Nova Scotiako Louisbourgeko gotorlekua harrapatzeko espedizioan parte hartzeko eskatu zion. Gotorlekuaren setioaren arrakastaren ondoren, Quebec Hiria harrapatzeko San Laurendi ibaian gora egin zuen espedizio bat zuzendu zuen. Setio luze baten ondoren Montcalmeko markesaren tropa frantsesak garaitu zituen eta britainiarrek hiria harrapatu ahal izan zuten. Wolfe guduan hil zen.

*Jeneral Wolferen heriotza* Benjamin Westen margolana
Bere heriotzak eta Quebeceko garaipenak Britainia Handian ikono bihurtu zuten. "Quebeceko heroia", "Quebeceko konkistatzailea" eta "Kanadako konkistatzailea' deitu zioten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379812
* Commonscat Multimedia: James Wolfe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51907672
* ISNI: 0000 0000 7995 7972
* BNF: 14430153w (data)
* GND: 118769928
* LCCN: n50013761
* NKC: mub2015891627
* SNAC: w6571h28
* SUDOC: 077101774
* BIBSYS: 1468312525500
* Open Library: OL2058547A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q379812
* Commonscat Multimedia: James Wolfe
**Bedaroa** Eako (Bizkaia) hiru auzo nagusietako bat da, udalerriaren ekialdean kokatutakoa. 1887ko errolda arte berezko udalerria izan zuen. Izenaren ahoskatze popularra "Bedaru" da.

Inguru naturala eta kokapena
----------------------------

Bedaroa auzoa Ea udalerriaren ekialdean dago, Ispaster eta Eako portuarekin muga eginez. Bertara heltzeko Lekeitio eta Gernika arteko errepidean hasten den BI-3481 errepidea hartu behar da.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Udalerri gisa agertzen den azken erroldan (1887koan) herriak 274 biztanle eta 56 etxe zituen. 2008ko urtarrilaren 1eko erroldan 140 biztanle ditu.

Bedaroako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 137 | 132 | 139 | 138 | 142 | 139 | 137 | 137 |

Ondarea
-------

* Pedro Deunaren parrokia (XVI. mendekoa).
* Bartolome Deunaren baseliza.

Iruditegia
----------

1918-1919 urteen inguruan, Indalezio Ojanguren argazkilariak herrira egindako bisitako argazkiak dira hauek:

* Bedaroako eliza, eta inguruko baserriak.Bedaroako eliza, eta inguruko baserriak.
* San Pedro eliza, eta bertako apaiza.San Pedro eliza, eta bertako apaiza.
* 20. mende hasierako Bedaroako baserritarrak.20. mende hasierako Bedaroako baserritarrak.

Garraiobideak
-------------

Galdakaoko Ospitalean geltokia duen Lekeitio eta Bilbo arteko Bizkaibusen autobus lineak geltokia dauka auzoan. Lau orduro igarotzen da lanegun eta asteburuetan.

Kanpo estekak
-------------

* Bedaroako izena Euskaltzaindiaren webgunean
* **(Gaztelaniaz)** Bedaroa 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254901
* Commonscat Multimedia: Bedaroa

---

 |

* Wd Datuak: Q12254901
* Commonscat Multimedia: Bedaroa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Eako auzoak |  |
| Bedaroa • Ea • Natxitua |
**Errealismo zientifikoa** errealismo kritikoaren aldaera bat litzateke. Hainbat zutabe nagusi ditu:

1. errealitate objektibo bat dago,
2. zientziaren helburu nagusia errealitatea azaldu, deskribatu eta aurreikustea da,
3. zientziak metodo zientifikoari esker bere helburuak modu bereizi batean lortzea. Hala ere, ezaugarritze hau nahiko inozo eta ahula da.

Honen arrazoi nagusia errealismo zientifikoaren aldaera anitz daudela da, esan daiteke autore bakoitzeko errealismo zientifiko bat badela. Autore bakoitzak ezaugarri ezberdin bati ematen dio garrantzia.

Filosofoak
----------

Errealismo zientifikoa landu duten filosofoen artean hauek lirateke esanguratsuenak: Mario Bunge argentinarra; Hilary Putnam, Philip Kitcher eta Richard Boyd estatu batuarrak eta Ikka Niiniluoto finlandiarra.

Teorien errealismoa eta entitateen errealismoa
----------------------------------------------

Ian Hacking-en *Representar e intervenir* lanean bi errealismo zientifiko ezberdintzen dira:

1. Errealismoaren teoria zuzena izango da errealitatea den bezala islatzen badu.
2. Entitateen inguruko errealismoak entitateen existentzia ziurtatzen du.

Kontutan izan behar da bigarren printzipioak ez duela lehenengoa bermatzen. Esaterako Ian Hacking-ek entitate batzuen errealismoa onartzen badu ere, teorien aurrean mesfidati azalduko da. Bere aburuz, garrantzi handiagoa du munduaz nola pentsatzen dugun eta ez hainbeste bertan egiten ditugun ekintzak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q431354
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q431354
**Errealitate simulatua** errealitatea simulazio bat izan daitekela baieztatzen duen proposamena da, beharbada ordenagailu bidez, "benetazko" errealitatetik ezberdindu ezin daitekeen maila batera iristeraino. Simulazio batean barnean bizi direla jabetzen diren ala ez diren adimen konszienteak lituzke. Gere bertsiorik latzenean, "simulazioaren hipotesiak" jada ziurrenik, ala ustez, errealitate simulatu horretan bizi garela baieztatzen duena da.

Kontzeptu hau gaur egungo errealitate birtualaren kontzentutik ezberdinda da, azken hau tekonologikoki lorgarria baita. Errealitate birtuala "benetazko" errealitatetik erraz ezberdindu daiteke; partaideek ez dute inoiz bizi dutenari buruzko zalantzarik. Aldiz, errealitate simulatua "benetazko" errealitatetik ezberdintzea oso zaila edo ezinezkoa litzateke.

Errealitate simulatuaren ideiak zenbait galdera barne hartzen ditu:

* Errealitate simulatu batetan gauden esatea posiblea al da?
* Errealitate simulatua eta "benetazko" errealitatearen artean ezberdintasun bakarren bat ba ote dago?
* Errealitate simulatu batean bizi garela jabetzen baldi bagara nola jokatu beharko genuke?

Ikus gainera
------------

* Errealitate birtual

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q785290
* Commonscat Multimedia: Simulated reality

---

 |

* Wd Datuak: Q785290
* Commonscat Multimedia: Simulated reality
**Entrama** Txileko musika talde bat da, 1997an sortu zenetik musika instrumentala garatu duena nagusiki, jatorri folklorikoa duen Latinoamerikako musika (edo Latinoamerikako fusioa) bezalako estiloak jazzarekin eta musika kultuarekin bateratuz, batez ere azken honetatik eratorritako teknika batzuk erabiliz. World music bezala ere sailkatu da beren estiloa. Kritikariek eman dieten definizioetako bat da musika herrikoia egiten dutela, baina entzule fin eta zorrotzentzat balekoa.

1997ko urrian, Txileko Unibertsitateko Antzokian eman zuten bere lehen kontzertua. Orduan, Mundo Vivo zigiluak lehen diskoa grabatzea proposatu zuen, 1998ko martxoan gauzatu zen proiektua eta bertan parte hartu zuten hedabide nazionaletako musikari garrantzitsuek, hala nola Horacio Durán (Inti Illimani), Antonio Restucci, Joe Vasconcellos eta Claudio Araya.

Eraginak
--------

Taldeak izan dituen eragin musikalen artean aipatu izan dira Egberto Gismonti, Hermeto Pascoal, Astor Piazzolla, Flairck, Ralph Towner, Pat Metheny, Paco de Lucía, Dino Saluzzi, Gurrufío, Editus, Latinomúsicaviva, Horacio Salinas, Tilo González, Roberto Márquez, Antonio Restucci, Luis Advis, Heitor Villalobos, Leo Brouwer, Bach, Satie, Ravel, Stravinsky, The Beatles, Violeta Parra, Víctor Jara, Chico Buarque, Caetano Veloso, Sting, Jacques Morelembaum...

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Sánchez, Juan Antonio.  (2015-05-29). «Entrama» *El Guillatún* (Noiz kontsultatua: 2022-12-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5834320

 |

* Wd Datuak: Q5834320
**Estraperloaren eskandalua** Espainiako Bigarren Errepublikan gertatutako eskandalu politikoa izan zen, Donostiako *Straperlo* markako erruleta elektrikoaren jokoaren inguruan piztu zena. Eragin zuen eskandaluak Espainiako errepublikako gobernu eskuindarra eraitsi zuen eta, ondorioz, hauteskunde berriak izan ziren 1936ko otsailean.

Espainiako Gerra Zibil ostean, Espainiako estatuak kontrolatutako produktuen legez kanpoko merkatua izendatzeko erabili zen estraperlo hitza.

Gertaerak
---------

Espainiako II. Errepublikaren garai liskartsuan, Strauss, Perel eta Lowann enpresari herbeheretarrek erruleta berri bat diseinatu, saldu eta haiek eman bide zioten izena, besterik ere proposatu izan den arren: Strauss eta Perlowitz bi negozio-gizonek jarri ziotela izena. Beraz, horiek sustatu zuten negozioa. Botoi batek kontrolatzen zuen erruleta eta nahi zen emaitza lor zitekeen.

Strauss, Perel eta Lowannek -azken hau Straussen emaztea zen- Donostiako Kasinoan aipatutako erruleta ezartzea nahi zuten eta horretarako, 1934an, gobernuko hainbat goi-kargu sobornatu zituzten. Tartean zen Aurelio Lerroux, Alejandro Lerroux Alderdi Erradikaleko buru zenaren iloba, eta Rafael Salazar Alonso, alderdi berekoa eta barne-ministroa 1932tik. Garai hartan, Alderdi Erradikala José María Gil-Roblesen CEDArekin batera zegoen gobernuan.

Salazar Alonsok urrezko erloju bat eta orduko 100.000 pezeta onartu zituen eroskeriaren ordainetan (egungo 50.000 € inguru); Eduardo Benzo barne-gaietako idazkariak eta José Valdivia segurtasuneko idazkari nagusiak 50.000 pezeta bana jaso zituzten. Aldiz, era horretan, erruletarako baimena eman arren, gutxi iritzita polizia-sarekada bat agindu zuten Donostiako Kasinoan. Iruzurra azaleratu zenean, jokoa debekatu egin zuten. Mallorcako Formentor hotelean ere martxan zegoen eta han ere itxi beharrean izan ziren.

Daniel Straussek, orduan, iruzurrari buruzko dokumentuak pasa zizkion Alcalá-Zamora Espainiako Errepublikako presidenteari, Alejandro Lerrouxek jokoa debekatu eta ez baitzion kalte-ordainik ordaindu nahi. 1935eko hondarrean egindako Espainiako parlamentu-eztabaidan, gehiengoak Salazar Alonso zuritu zuen (140k, 137ren kontra), baina Madrilgo alkatea zenaren sinesgarritasuna lur jota zegoen ordurako. Piztu zen eskandaluak Alderdi Erradikalaren gainbehera ekarri zuen eta gobernua eraitsi. Zenbaitek Gerra Zibilaren bidea ireki zuela irizten dute.

Erreferentziak
--------------

* SOLÉ, José María."El escándalo del estraperlo", *El Mundo*, 1995eko irailaren 17a.
* Marc Fontbona, *El estraperlo, una ruleta política*, "La Aventura de la historia" (Madrid), núm. 120 (Octubre 2008), 36-40.
* José Carlos García Rodríguez *El Caso Strauss. El escándalo que precipitó el final de la II República* Editorial Akrón, Astorga (León), 2008 ISBN 978-84-936725-0-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19947893

 |

* Wd Datuak: Q19947893
**Enrique Echeverría Vázquez** (1923–1972) mexikar margolaria izan zen, Hausturaren Belaunaldian parte hartu zuen eta Mexikoko Plastikaren Aretoko lehen kidea izan zen. XX. mendearen erdialdean Mexikon ezarritako arte figuratibotik aldendu eta Europako arte abstraktuarekin eta pinturaren beste mugimendu moderno batzuekin esperimentatu zuen pintoreetako bat izan zen. Bere karrera beste artista eta kritikari batzuek jarraitu bazuten ere, 1970eko hamarkadan hil zen, bere belaunaldiko pintoreak bere lanagatik aitorpen zabala jasotzen hasi zirenean. Mexiko Hiriko Arte Ederren Jauregian bi erakusketa garrantzitsu egin diren arren, bat hil eta hogeita hamar urte geroago, 2003. urtean, bera eta haren lana ez dira oso ezagunak margolari mexikar gazteenen artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2110455
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25914990
* ISNI: 0000 0000 6704 9694
* BNF: 12648383k (data)
* LCCN: n80139990
* ULAN: 500117173
* Open Library: OL739589A

 |

* Wd Datuak: Q2110455
Ikusmendun askok kristalezko bola erabili izan dute.
**Iragarmena** zientifikoki demostratu gabeko zentzumenez kanpoko pertzepzio mota bat da. Horren bitartez, zenbait pertsonak etorkizunean gerta daitezkeen gertaeren gaineko informazioa jaso dezakete. Pertzepzio mota hori dutenak ikusmendun izena dute. Ikusmendun askok erlijioarekin lotura zuzena izan dute, esaterako ustezko Ama Birjinaren agerraldiekin lotuta egon direnak. Beste motatako ikusmendunak parapsikologiaren munduarekin lotura izan dute, askotan mediumen bitartez. Dena dela, historikoki, horrelako fenomenoak kultura guztietan ezagutu dira. Euskal Herrian, XX.mendearen erdian, Maritxu Güller, "Uliako sorgina" bezala ezagututa, oso ezaguna izan zen.

Ikusmendun ezagunak
-------------------

* Maritxu Güller
* Jacinta Marto‎

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Testigantzak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2975244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2975244
**Jesús Ricardo Angulo Uriarte**, (Culiacán Rosales (Mexiko), 1997ko otsailaren 20a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Jesús Ricardo Angulo» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Jesús Ricardo Angulo» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28925116

 |

* Wd Datuak: Q28925116
Italiako bufaloak etxalde batean.
Mozzarella gazta.
Tomatea stracciatella di bufala gaztarekin.
**Italiar bufaloa** edo **mediterranear bufaloa** (italieraz: *Bufala Mediterranea Italiana*, jatorri izendapen ofiziala 2000. urtetik) Italiako bufalo arraza da, asiar bufalo etxekotuaren barietatea. Hungariako, Errumaniako eta Balkanetako herrialdeetan ere hazten dira antzeko bufaloak.

Erabilpena
----------

Haragitarako eta esnetarako erabiltzen da, eta batez ere Campania eskualdean hazten dira Italian, non mozzarella gazta ezaguna egiteko erabili ohi den. Stracciatella, ricotta di bufala, scamorza di bufala, stracchino di bufala eta beste zenbait produktu ere egiten dira.

Jatorria
--------

Tradizioak dio ostrogodoek ekarri zituztela bufaloak Italiara. Beste iturri batzuen arabera, Erromako klasikoaren garaian sartu ziren. Europako bufalo fosilen aztarnak ere badira Italian, baina zaila dirudi horien ondorengoak izatea bufalo hauek, Asiako bufaloaren espezie bera baitira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mozzarella gazta arraspatua» *www.gastronomiavasca.net* (Noiz kontsultatua: 2020-08-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10975478
* Commonscat Multimedia: Bufala Mediterranea Italiana

---

 |

* Wd Datuak: Q10975478
* Commonscat Multimedia: Bufala Mediterranea Italiana
Italiar Errepublikako Merituaren Ordena
**Italiar Errepublikako Merituaren Ordena**, Italiako legebiltzarrak 1951ko martxoak 3ko 178. legean ezarritako esker on publikorako instituzio italiar bat da.

Italiar Errepublikako Merituaren Ordena, Italiako zalduneria ordenetan lehena eta garrantzitsuena da, eta nazioarentzako, zientzietan, literaturan, artean, ekonomian eta kargu publikoen betetzean egindako lorpenak saritzen saiatzen da, baita karitatezko aktibitateetan eta gizarte, filantropia xededunak eta xede humanitarioak dituztenak ere, euren karrera zibil edo militarrean zerbitzu azpimarragarriak egiten dituztenak azpimarratzeaz gain.

Ohorezko saria jasotzeko ohitura eta arauak, Ordenaren Estatutuan datoz, 1952ko urriak 31n Legebiltzarrak onartua eta Italiako Aldizkari Ofizialean argitaratua urte bereko azaroak 29an.

Italiar Errepublikako Merituaren Ordena, Italiako zein Italiatik kanpoko jendeari eman ahal zaio, 35 urte badituzte behintzat, eta zuzenean Errepublikako Presidenteak ematen du.

Mailak
------

Ordenak, honako sei maila hauek ditu:

1. Lokarri Handiarekin apaindutako Gurutze Handiaren Zalduna
2. Gurutze Handiaren Zalduna
3. Ofizial Handia
4. Komendatorea
5. Ofiziala
6. Zalduna

Italiako zein atzerriko emakume zein gizon garrantzitsuen lorpen handiak saritzeko, salbuespen bezala, Gurtze Handiaren Zaldunei, Ordenaren Lokarri Handia eman ahal zaie.

### Lokarri Handiarekin apaindutako Gurutze Handiaren Zalduna

  

### Gurutze Handiaren Zalduna

  

### Ofizial Handia

  

### Komendatorea

  

### Ofiziala

  

### Zalduna

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**Sezione del sito del Quirinale del'Ordine al Merito della Repubblica Italiana

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059569
* Commonscat Multimedia: Order of Merit of the Italian Republic

---

 |

* Wd Datuak: Q1059569
* Commonscat Multimedia: Order of Merit of the Italian Republic
**Bebristsije** (georgieraz: ბებრისციხე), **Natsijvari** (ნაციხვარი) bezala ere ezaguna, Mtskheta hiriaren iparraldean erortzeko zorian dagoen gotorleku bat da, Georgiako Mtsika-Mtianetiko eskualdean. Harkaitz harritsu baten gainean kokatzen da, Aragvi ibaiaren eskuineko ertzean (Kurako ahotik 1,5 km-ra), georgiar errepide militarraren ondoan. Gotorlekuak Mtskhetako iparraldeko sarbidea defendatzen zuen, ibaiaren ibarra estutzen den lekuan, mendietatik etor zitezkeen erasoen aurrean. Georgiako monumentu arkeologikoa da.
Gaur egun, gotorlekuaren dorrea, mendebaldeko harresia eta gainerako harresien zatiak gordetzen dira. Gazteluaren solairuak, ia triangularra, gutxi gorabehera, 1. 500 m2-ko azalera du, eta horietatik 600 m2 patioan daude.

* Aurrien Satelite bidezko irudiaAurrien Satelite bidezko irudia
* Gotorlekuaren ikuspegiaGotorlekuaren ikuspegia
* Gotorlekuaren ikuspegiaGotorlekuaren ikuspegia
* Gotorlekuaren ikuspegiaGotorlekuaren ikuspegia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12862508
* Commonscat Multimedia: Bebris-Tsikhe

---

 |

* Wd Datuak: Q12862508
* Commonscat Multimedia: Bebris-Tsikhe
**Iñigo Segurola Arregi** (Donostia, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 7a) lorezaina da. Kristian Pielhoff herrikidearekin batera *Bricomanía* saioa aurkezten du, eta hor astero ematen dituen lorezaintza-gomendioek ospea ekarri diote.

Anabel Arraizarekin Hamaika TBko Hiri-Baratzea saioan
Hamaika telebistako *Hiri baratzea* programako hainbat saiotan ere lan egin du Anabel Arraizarekin batera lankidetzan hirien inguruko baratzetaz eta ortuko jarduerez.

Zaldi erraldoiarentzat ekosistema propioa sortu zuen Donostiako Europa plazan.
Nekazaritza ingeniaritzako ikasketak egin zituen Iruñean; eta, ondoren, paisajista ikasketak Eskoziako hiriburu Edinburghen. 1994an Oiartzun udalerrian beste kide batekin batera LUR Paisajistak, SL enpresa sortu zuen, eta ordu ezkero Euskal Herriko hiri eta herri askotako lorategi, parke eta berdeguneak sortzen dihardu. Haien lan ezagunenetarikoa da Donostiako Europa plazan Andres Nagelen *Izenbururik gabe* eskultura egokitzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Arraiza, Anabel. «Hiri baratzea» *Hamaika Telebista* (Noiz kontsultatua: 2019-12-29).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Iñigo Segurolari elkarrizketa. Hobekuntza.org[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   Lur paisajistak

Kanpo estekak
-------------

* Iñigo Segurolari elkarrizketa *Argia*n, 2009-5-17
* **(Gaztelaniaz)** Lur paisajistak enpresaren webgunea
* Iñigo Segurolari elkarrizketa *Argia*n, 2012-4-22

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260100
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102345136
* ISNI: 0000 0001 2145 8967
* BNE: XX1662280

 |

* Wd Datuak: Q12260100
Plutonek eta Karontek aurpegi bera erakusten diote beti elkarri.
Astronomian, gorputz baten traslazio eta errotazio periodoen balioak bat egiten dutenean, **errotazio sinkronoa** gertatzen dela esaten da. Honen eraginez, gorputz horrek beti aurpegi berdina erakusten dio orbitatzen duen gorputzari.

Efektu honen adibiderik esanguratsuena Ilargiarena da; izan ere, Lurretik beti aurpegi berdina ikusten da, ez da Ilargiaren aurpegi ezkutua inoiz ikusten. Sinkronia hau modu naturalean jazotzen da, marea giltzadura deritzon prozesuaren eraginez. Izan ere, Ilargiak ez ezik, gainerako planeten satelite askok ere errotazio sinkronoa dute euren planetekiko.

Ezkerraldean ikusten da errotazio sinkronoaren efektua dela eta, Ilargiak aurpegi bera erakusten duela zentroarekiko. Eskuinaldean, ostera, Ilargiak errotaziorik ez balu ikusiko litzatekeen mugimendua.

### Errotazio sinkronoa duten gorputz batzuk

| PLANETA | SATELITEA |
| --- | --- |
| Lurra | Ilargia |
| Marte | Fobos, Deimos |
| Jupiter | Metis, Adrastea, Almatea, Tebe, Io, Europa, Ganimede, Callisto |
| Saturno | Pan, Atlas, Prometeo, Pandora, Epimeteo, Iano, Mimas, Entzelado, Telesto, Tetis, Calipso, Dione, Rhea, Titan, Iapeto |
| Urano | Miranda, Ariel, Umbriel, Titania, Oberon |
| Neptuno | Proteo, Triton |
| Pluton | Karonte (baita Pluton honekiko ere) |

### Ilargia

Ilargiaren kasuan, bai traslazio bai errotazio periodoek 4 aste baino zerbait gutxiagoko iraupen bera dute. Hori dela eta, berdin dio Ilargira Lurretik noiz begiratzen dugun, beti aurpegi bera ikusiko dugu. Lurretik ikus ezin dezakegun Ilargiaren zatiari *Ilargiaren aurpegi ezkutua* deritzo. Lehendabiziz 1959. urtean Luna 3 sonda sobietarrak aurpegi ezkutua behatu zuen.

Nahiz eta traslazio eta errotazio periodoak bat etorri, Lurretik Ilargiaren gainazalaren %59a ikustea posible da, librazio eta paralelazio fenomenoei esker. Librazioak orbita eszentrikoa dela eta Ilargiaren abiaduraren aldaketen eraginez sortzen dira. Honek gainazalaren 6º inguru gehiago behatzea ahalbidetzen digu. Bestalde, paralelazioa efektu geometriko bat da: Lurraren gainazaletik baliteke behatzailea Lurraren eta Ilargiaren zentroak lotzen dituen lerrotik distantzia nahikora egotea, eta horri esker, Ilargiaren gainazalaren beste 1º inguru arte ere behatzea posible da.

Ikus, gainera
-------------

* Errotazio periodoa
* Orbita periodoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109144
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q109144
**Barrenkale berria - Judutegia** Gasteizko kale bat da.

Kokapena
--------

Alde Zaharrean dago. San Frantzisko kalean hasten da eta San Bizente Paulekoaren kaleraino iristen da.

Luzera
------

190 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 47 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 44raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera XIII. mendetik Judutegi moduan ezagutzen zen, baina 1492ko abuztuaren 17an, juduak kanporatu eta gero, Kale Berria izena eman zitzaion. Gero izena aldatu zen, beste Kale Berri bat zegoelako, horrela sortu ziren Barrenkale Berria eta Kanpokale Berria. 1992ko maiatzaren 12an onartu zuen Gasteizko Udalak Judutegia izena berreskuratzea.

Trafikoa
--------

Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak. Norabide bakarrekoa, hegopaldetik iparralderantz.

### Aparkalekua

Ezin da aparkatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57414285
* Commonscat Multimedia: Calle Nueva Dentro, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q57414285
* Commonscat Multimedia: Calle Nueva Dentro, Vitoria-Gasteiz
**Eduardo García Máynez** (Mexiko Hiria, 1908ko urtarrilaren 11 - *ib.*, 1993ko irailaren 2a) mexikar filosofo eta legegizona izan zen.

Zuzenbide-ikasketak Mexikoko Unibertsitate Autonomoan egin zituen (UNAM), eta Berlinen eta Vienan osatu zituen. 1939. urtean UNAMeko irakasle izendatu zuten, eta 1953tik aurrera, bertako Filosofia eta Letretako Fakultateko zuzendari izan zen. Hego Ameriketako zenbait unibertsitatetan honoris causa doktore izendatu zuten. Zuzenbidearen filosofiari buruz egindako lanarengatik da, batez ere, ezaguna. Hasierako lanetan alemaniar tradizioko egile objektibisten joerari jarraitu zion, oro har, eta axiologia juridiko, objektibo eta antiformalista finkatzearen alde agertu zen. Axiomatika modernoari jarraituz, García Máynezek askatasuna oinarri juridikotzat hartzen duen eta betebehar juridikoaren logikan oinarritzen den teoria bat osatu zuen, zuzenbidea printzipio ontologikoez eta ontologiko-juridikoez osaturiko sistema gisa egituratzeko. Bere ekarpenek eragin handia izan dute, Latinoamerikan bereziki. Lan aipagarriak ditu, besteak beste, *Libertad como derecho y poder* (1940, *Askatasuna, eskubide eta ahalmen gisa*), *Introducción a la lógica jurídica* (1951, *Logika juridikoaren sarrera*), *Los principios de la ontología formal en el derecho* (1953, *Ontologia formalaren printzipioak zuzenbidean*), *Ensayos filosófico-jurídicos* (1959, *Saiakera filosofiko-juridikoak*), *Lógica del raciocinio jurídico* (1964, *Arrazoimen juridikoaren logika*), *El problema de la objetividad de los valores* (1969, *Balioen objektibotasunaren arazoa*), *Semblanzas, discursos y últimos ensayos filosófico-jurídicos* (1989, *Azalpen biografikoa, hitzaldiak eta azken saiakera filosofiko-juridikoak*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754172
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71399490
* ISNI: 0000 0000 8392 5623
* BNF: 11930230z (data)
* GND: 1043382828
* LCCN: n81102797
* SUDOC: 073257230
* UB: a1042218
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02339/eu\_g\_0852/g0852
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 8791

 |

* Wd Datuak: Q3754172
**Azelina** edo turbina hidrauliko hau Errota Txiki itsas errotarena izan zen. Errotaren eraikina 1926ko irailean eraitsia izan ondoren, Urumea ibaiaren horman itsatsia gelditu zen.

* Errota txiki (1920)Errota txiki (1920)
* Errota Txikiko gurpil hidraulikoa, Urumea ibaian.Errota Txikiko gurpil hidraulikoa, Urumea ibaian.

Kokapena
--------

Azelina

Errota Txiki egon zen leku berean dago, Donostiako Urumea ibai ertzaren eskuin horman txertatua, goi samarrean, itsasgoran ibaiak izan ohi duen mailatik gora. Mundaiz zubira iritsi baino metro batzuk lehenago ikus daiteke, Urumea pasealekutik gora Mundaiz kalera doan bidearen parean. Hobeki ikusten ahal da ibaiaren ezker aldetik begiratuta.

* Errota Txikiren azelinaren kokapena, Urumea ibaiaren eskuin horman, Donostian
* 2015eko maiatza2015eko maiatza
* 2022eko abuztua2022eko abuztua
* 2022an ibaitik ikusita2022an ibaitik ikusita

Deskribapena
------------

Harriz egindako gurpil biribil bat da, pieza bakarrean zizelkatua, eta neurri hauek ditu: diametroa 1,10 m eta zabalera 0,23 m. Sei
pala ditu; kopuruz gutxi, baina sakonera handikoak, halako azelina txikietan izan ohi direnen aldean. Osorik dago, errota mugiarazteko erabili izan zenean bezalaxe. Ziurrenik, errota lanari utzi ondoren, urte luzetan lohi artean ezkutatua egon zelako kontserbatu zen hain ongi.

Gaur egun, Errota Txiki izandakoaz gordetzen den aztarna bakarra da.

Horman itsasteko erabakia
-------------------------

Etxeko azken jabe Bizente Mendiburuk eta Donostiako Udalak erabaki zuten azelina Urumea ibaiaren horman ezartzea, nahiz ahots batzuek altxa ziren San
Telmo Museora eramatearen alde.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren Orotariko euskal hiztegiak honela definitzen du azelina: (V-gip; azelin V-gip). Ref.: SM EiTec1; Etxba Eib. "Azelin, turbina de agua (zarrak bakarrik). Agorrakin, amorraiñak larri da azeliñak geldi "SM EiTec1. "Azeliñia, artefacto de los aprovechamientos de agua. Barrena txikiko azeliñia, utsan urrengua "Etxba Eib.
2. ↑  Aguirre, José: «Errota-txiki, molino movido por agua de mar», *Euskalerriaren alde*, n. 276 (1926), 441-446 or.

Ikus, gainera
-------------

* Errota Txiki
* Itsas errota.

Kanpo estekak
-------------

* Arkeologia ondarea: marea errotak.
* Urdaibai: ibai-errotak.
* Bizkaia21: Marierrota (Lekeitio).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492969

 |

* Wd Datuak: Q20492969
Antzinako uroen marrazkiak Okzitaniako Lascaux harpearen labar-artean. Basa abereen esanahi majiko-erligiosoa antzinako kulturetan.
**Etnobiologia** hainbat animaliak eta landarek giza kulturekin duten harreman dinamikoa ikertzen duen zientzia da. Baita gizakiak ekosistemekin eta, oro har, biotarekin duen harremana, iraganean zein gaur egun ere. Etnobiologia antropologiaren adartzat hartzen da.

Euskal Herriko hainbat herri kiroletan animalien erabilera etnobiologiaren ikerketagai izango litzateke.

Ahari jokoa

Etnobiologia eta beste zientziak eta adarrak
--------------------------------------------

Etnobiologia beste hainbat zientzekin harrena dauka edo bere azpiadarrak dira:

* Etnobotanika
* Etnomikologia
* Etnozoologia
* Etnofarmakologia
* Etnoekologia
* Paleoetnobotanika
* Arkeozoologia
* Paleozoologia

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2375831
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph286379

 |

* Wd Datuak: Q2375831
**Jondoni Martine eliza** Lapurdiko Sara udalerriko eliza da.

Ezaugarriak
-----------

XVII. mende hasieran eraikia, eta bertako apaiza "Axular" idazle ospetsua izan zen. Hilerriak inguratzen du eliza, baina 1804. urtera arte eliza barnean lurperaketak egin ziren, Axular ere bai. Martin Zabaleta maisu harginari berritze lanak egin zitzan agindu zitzaion Axularren azken urteetan.

Oinplano angeluzuzeneko eraikin bat da, barrualdea 36,75 m luze du eta 15,80 m zabal; nabeak 12,75 metroko garaiera du. Nabean hiru solairu daude zurezko galeriekin.

Eliza gotortu bat da, oinplanoko hormak 1,20 metroko lodierakoak dituena. Kanpandorrea ere bereziki sendo eta garaia da, 1765ean eraiki zen.

### Idazkunak

Dorrearen kanpoaldean idazkun ezaguna du:

*Oren guziek dute gizona kolpatzen azkenekoak du hobirat egortzen*.
Barruan, aldiz, hain ezaguna ez den beste idazki bat dago, Seroraren hilobian hain zuzen: *Orai den seroraren eta izanen direnen jar lekua eta hobia*.

Iruditegia
----------

* Ezkila dorreko esaera.Ezkila dorreko esaera.
* Ataria.Ataria.
* Dorrea.Dorrea.
* Zurezko galeriak.Zurezko galeriak.
* Koroa.Koroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Larrungo Izpirutu Saindua Parropiako izenak
2. ↑   **(Frantsesez)**  *Xareta.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-02).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑  Palissy datu-basea: San Martin eliza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18921094
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Martin de Sare

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00084520

 |

* Wd Datuak: Q18921094
* Commonscat Multimedia: Église Saint-Martin de Sare
*Artikulu hau Donamariako dorretxeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Jauregi (argipena)».*

**Jauregia** Donamariako dorretxea da, Nafarroa Garaiko Malerreka eskualdean dagoena. XV. mendean eraikia, eraitsia izan ondoren baserri bilakatu eta goialdean sabai handi bat eraiki zioten. Taulen Etxea izena ere hartzen du. Gaur egun zaharberritua dago eta Kultur Ondare izendatuta dago, udalerriaren sarrera bidean talaia xume baten gainean kokatzen da.

Eraikina
--------

Itxura ezohiko dorretxea da. Lau solairuz osatuta dago. Behealdetik erdialderaino (lehen eta bigarren solairuak) harlanduz eraikia dago, erdialdetik gorantz berriz egurrez (hirugarren eta laugarren solairuak). Inguruan erraz aurkitzen ziren materialak dira horiek.

Funtsean 'gotikoa da, eta lau angeluko oinplanoa dauka. Lau isurialdeko teila-estaldura batek burutzen du eraikin osoa.

Beheko solairuan defentsarako hainbat leiho saietera azaltzen dira horman, Erdi Aroko dorreetan hain ugari zirenak.

Jauregi hau interes kulturaleko ondasuna izendatu dute. Arkitektura zibilaren adibide onenetakoa da. Hau eta Arraiozko Jauregizarrea dorretxea ere Nafarroan gelditzen diren azkenetakoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Donamariako dorrea - Donamaria - Turismo Nafarroa» *www.turismo.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2018-08-04).

Ikus, gainera
-------------

* Jauregizarrea (Arraioz)
* Nafarroako erresuma
* Donamaria
* Malerreka

Kanpo estekak
-------------

* Donamariko dorretxea. *Valle de Baztan* turismo ataria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260218
* Commonscat Multimedia: Jauregi-dorrea, Donamaria

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0007236

 |

* Wd Datuak: Q12260218
* Commonscat Multimedia: Jauregi-dorrea, Donamaria
**Jai Alai Palace** (txinera sinplifikatuz: 回力酒店; pinyinez: *Huílì qiúchǎng*) edo **Macaoko pilotalekua** Txinako Macao hiriko frontoia izan zen.

1972an ireki zuten, hirurogei milioi dolar hongkongdar kostatu zen eta 1980ko hamarkadaren amaierara arte pilota partidak hartu zituen. Pilotariek 1988 eta 1991 artean greba egin ondoren, dendak, hotela, jatetxeak, striptease kluba, masajeak eta burdela dituen kasino bihurtu zuten. Bere urrezko garaian, 1980an, Palacea egunero- Txinatar urteberri-eguna izan ezik- irekitzen zen arratsaldeko zazpietatik (asteburuetan, bietatik) gauerdira arteko partidekin; hogeita hamabost pilotari zituen plantillan, ia denak euskaldunak, frantziar bat, estatubatuar bat eta sei txinatar izan ezik, eta ia egunero jokatzen zuten batez beste mila berrehun eta berrogeita hamar dolarreko soldata baten truke (laurogeita hamar mila pezeta bi urte geroago), oporrik gabe, bi urte berrituz gero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sánchez Beltrán, Juan Pablo.  (2011ko uztaila). «Frontones de pelota vasca en China» *Revista del Instituto Confucio de Valencia* (Valentzia) 7 (4): 74-78..
2. ↑   **(Ingelesez)** James K..  (2009-7-15). *Jai Alai.* .
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** González Yuste, Juan.  (1980-7-16). «Veintisiete "pelotaris" españoles juegan a la cesta punta en Macao» *El País*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10925457

 |

* Wd Datuak: Q10925457
**Elvira Banotti** (Asmara, 1933ko uztailaren 17a-Lavinio (Erromatik gertu) 2014ko martxoaren 2a) Eritrean jaiotako Italiako kazetaria eta feminista izan zen.

Biografia
---------

Bere aitona, XIX. mendearen amaieran Eritreara trena eraikitzera joan zen italiar bat zen; herrialde hartan ezkondu zen. Elvira Banotti 14 urterekin hasi zen lanean eta 1953an Asmarako Kontsulatuan kontratatu zuten. 1960an, Addis Abebako kontsulatura transferitu zuten, non Italiako agintarien zuzentarauak bete zituen. Besteak beste, moda, modeloen marrazketa eta moda desfileak antolatu zituen. Familia italiarra, greziarra eta eritrearra zen, eta 1962 eta 1963 artean Erromara joan zen bizitzera.

1969an, telebista saio batean, Indro Montanelli eskui muturreko idazlea salatu zuen 12 urteko neska eritrear batekin ezkontzeagatik. Montanellik, ohitura eritroaren arabera, 500 libra ordaindu zizkion neskatoaren aitari, Afrikako herri horretan bizi izan zen garaian. Italiara itzuli aurretik, neska Alessandro Pirzio Biroli jeneralari eman zion bere harem pribatu txikian sartzeko.

1970eko uztailean, Rivolta Femminile (Emakumezkoen matxinada) taldea sortu zuen Erroman, Carla Lonzi eta Carla Accardirekin batera. Talde honek *Manifesto di Rivolta femminile* plazaratu zuen. 1971n, *La sfida Femminile* argitaratu zuen, abortuari buruzko emakumeen testigantzak bildu zituen testua; kazetaritza-munduak eta mundu politikoak, Italiako Alderdi Komunistak barne, gogor kritikatu zuten testua. 

Beste feminista batzuekin batera, Elvira Banottik « Tribunale 8 marzo » sortu zuen, erlijioa eta Eliza Katolikoa epaitzeko. "Elizak bortxaketaren teologia diseinatu du" zioen pankarta batengatik, L'Aquilan epaitu zuten erlijioaren difamazioagatik, baina absolbitu egin zuten. Erlijioaren difamazio-delitua geroxeago indargabetuko zen.

Elvira ohiko gonbidatua zen Maurizio Costanzoren Canale 5ean eta Giuliano Ferrararen saioetan Italia 1 telebista-kateetan. Espazio horietan, sexualitate maskulinoa harraparia dela adierazi zuen. Hurrengo urteetan, telebista kate pribatuek transmititutako pornografiaren aurka agertu zen argi eta garbi. Prostituzioaren aurka ere borrokatu zuen.

Liburuak
--------

* *La sfida femminile. Maternità e aborto*, Bari, De Donato, 1971.
* Autobiografia *Una ragazza speciale*, L’Ortica, 2011, *Manifesto di rivolta femminile* eranskinarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Rete delle donne

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**: Elvira Banottiri buruzko artikulua *La Stampa*n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38776955
* Commonscat Multimedia: Elvira Banotti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1822159233925003370024
* ICCU: RAVV074411

 |

* Wd Datuak: Q38776955
* Commonscat Multimedia: Elvira Banotti
**Jauregi pretoriarra** (eslovenieraz: *Pretorska palača*, italieraz: *Palazzo Pretorio*) Koperreko jauregi ezaguna da, hiriko udalaren egoitza da.

Koperreko Tito enparantzaren iparraldean kokaturik dago, Loggia jauregiaren aurrez aurre.

Historia
--------

1254an izan zen jauregi bat bertan baina 1348an izandako matxinada batek suntsitu zuen. Bigarren eraikin bat altxatzen ari zirela Ganovarrek hiria harpilatu zuten eta hau ere suntsiturik gelditu zen. Gaur egungo eraikina XV mendekoa da.

Lehenengo egin zen zatia *Via Calegaria* (zapatarien kalea) ertzean dagoena da, 1480 hamarkadan bukatutakoa. 1505 urtean *Porto del Corte* gehitu zitzaion, pizkunde estiloko atea. XV mendearen bukaeran eta XVI hasieran hainbat elementu aldatu ziren, bei ere estilo gotiko veneziarrerantz bideraturik. 1664an aurrealdea berriztu zen eta gaur egun duen itxura eman zitzaion. Koperrek zeukan indarraren ispilua bihurtu zen jauregi pretoriarra.

1797an Veneziako errepublika erori zenean ordea hiriak bezala jauregiak ere garrantzia galdu zuen eta XIX mendean Austriarren udal gobernua Armerija jauregira aldatu zuten Jauregia bertan behera uztean egoera kaskartuz joan zen 1968-69 urteetan berriztatze lanak egin ziren arte.

Esloveniaren independentziaren ondoren, 1991 eta 2001 artean berritatze lan sakonagoak egin ziren, 3'34 milioi euro gastatu ziren. 2001ean Koperreko udal gobernuaren egoitza bihurtu zen berriro ere.

Iruditegia
----------

* Jauregi pretoriarra Titoren enparantzan.Jauregi pretoriarra Titoren enparantzan.
* Jauregi pretoriarra.Jauregi pretoriarra.
* Goitikako ikuspegia.Goitikako ikuspegia.
* Zapatarien kaleko arkua.Zapatarien kaleko arkua.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Esloveniako turismoaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3385006
* Commonscat Multimedia: Praetorian Palace

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3385006
* Commonscat Multimedia: Praetorian Palace