recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fillas de Cassandra** Vigon 2022. urtean sorturiko musika taldea da, María SOAk eta Sara Farok eratzen dutena. Galiziako musika tradizionala eta soinu modernoak uztartzen dituzte feminismoa eta greziar mitologia landuz.

Ibilbidea
---------

Maria eta Sara, biak dira vigotarrak, eta Feminismoaren inguruko jardunaldi batzuetan ezagutu zuten elkar. MaríaSOAk ahotsa, perkusioa etaa pianoa jotzen du eta Sara Farok ahotsa eta perkusioa.

Doinu tradizionalak berreskuratzen dituzte eta hitz berriak gehitzen dizkiote, poparen, musika elektronikoaren eta klasikoaren eraginak uztartuz. Ikusleak ere parte hartzen duen antzezlana osatzen dute oholtzan.

2022an Luar telebista saioan "Lisístrata" abestiarekin egin zuten debuta eta ondoren Galiziako areto ugaritan aritu ziren.

2023an *Acrópole* diskoa atera zuten, taldearen estreinakoa, eta emakumezko heroi mitologikoak agertzen diren antzezlan klasikoaren itxura du. Antigona, Pandora, Eko, moirak eta Dafne eta Sirinx ninfak agertzen dira diskoan.

Diskografia
-----------

* *Acrópole* (2023)

Sariak
------

* aRi[t]mar Saria (2023), Galiziako 2022. urteko musika talde onenari

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
**South Shields** Tyne ibaiaren bokalean kokatutako kostaldeko herri bat da, Ingalaterran, Newcastle upon Tynetik sei kilometro eskasera  ibaian behera. Historikoki Durham konderriaren parte da (1974 arte administratiboki menpekoa zen), hiriak 75.337 biztanle ditu, Tynesideko metropoli-eremuan populatuen hirugarrena da Newcastle eta Gatesheaden atzetik bakarrik. South Tyneside Metropolitan Borough-aren parte da, Jarrow eta Hebburn herriak barne hartzen dituena.

  

**South Shields** és una ciutat costanera situada a la desembocadura del riu Tyne, a Anglaterra, a només sis quilòmetres corrent avall de Newcastle upon Tyne. Històricament part del comtat de Durham (fins al 1974 en depengué administrativament), la ciutat té una població de 75.337 habitants, essent la tercera més poblada de l'àrea metropolitana de Tyneside només per darrere de Newcastle i Gateshead. Forma part del municipi metropolità de South Tyneside, que inclou les ciutats de Jarrow i Hebburn.

1. ↑   «Measure distances» *doogal.co.uk* (doogal.co.uk).
2. ↑  Txantiloi:Ref-web
Francisco de Goyaren *Lazarillo de Tormes* artelana.
***Lazarillo de Tormes*** (euskaraz, *Tormeseko Itsumutila*) Francisco de Goya margolari espainiarraren margolana da. Mihise gaineko olio-pintura bat da. Altueran 80 zentimetro eta zabaleran 65 zentimetro neurtzen ditu. 1908 eta 1810 artean margotua izan zen. Gaur egun norbanako madrildar baten bilduma baten parte da.

1812an, Javier Goyak, artistaren semeak, jaso zuen lan hori, Josefa Bayeu ama hil zenean. Taylor baroiak 1836an erosi zion artelana, Luis Filipe Frantziakoaren bilduma osa zezan. 1848an, Frantziako erregea tronugabetu zutenean, haren arte-bilduma enkantera atera zen, 11,10 libragatik. Eroslea Montpensierreko dukea izan zen, aurreko jabearen semea. Honek bere abokatuari, Caumartini, oparitu zion margolana. 1902an Maugeau familiaren arte-bildumaren parte zen. 1923an Bordelen saldu zuen Amurrioko markesak. Azken honek Gregorio Marañoni utzi zion oinordetzan. Gaur egun haren oinordekoen arte-bilduman jarraitzen du artelanak.

Ikus gainera
------------

* *Tormeseko Itsumila*
**Trafalgarko gudua** 1805eko urriaren 21ean Trafalgar lurmuturrean (Cadiz, Espainia) gertatutako itsas borroka izan zen, Napoleondar gerren barruan.

Frantziar eta espainiar armadak baturik, Ingalaterraren armadaren aurka eraso zuten. Ingelesek irabazi zuten gudua. 3.500 pertsona inguru hil ziren borroka honetan, gehienak espainiar eta frantsesak. Hogeita zazpi gerraontzi britainiarrek, Nelson almirantea burua zutela, hogeita hamahiru frantziar eta espainiar gerraontzi garaitu zituzten, Pierre Villeneuve almirantea buru zutela. Frantziar-espainiarrek 22 ontzi galdu zituzten, britainiarrek bat ere galdu gabe.

Britainiarren nagusitasuna itsasoan, aurreko mendean zehar eskuratua, berretsi zuen garaipenak. Gainera, Nelsonek erabaki zuen ohiko estrategiatik aldentzea, eta, etsaien aurrean itsasontziak lerrokadura berean kokatu ordez (hala zeinuak errazago egiten ziren, zailagoa zen sakabanatzea eta jomuga garbiago zegoen), britainiarren itsasarmada txikiagoa bi lerrotan paratu zuen, etsaien ontziteriaren aurrean. Eta emaitzak ezinhobeak izan ziren.

Nelson borrokan hil zen, gerra heroi bihurtuta. Frantziar eta espainiar armada batuaren burua, Pierre de Villanueve atzeman zuten, *Bucentaure* ontziarekin batera. Federico Gravina espainiar almiranteak alde egin zuen ontziteriaren gerakinekin, eta hilabete batzuk geroago hil egin zen borrokako zauriak zirela eta.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Trafalgar plaza, gudu hau oroimenean gordetzeko Londreseko plaza.
* Trafalgar Benito Pérez Galdósen eleberria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171416
* Commonscat Multimedia: Battle of Trafalgar / Q171416

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529420
* BNF: 12201185h (data)
* GND: 4185828-1
* LCCN: sh85136756
* NDL: 00575385
* NKC: ph371815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q171416
* Commonscat Multimedia: Battle of Trafalgar / Q171416
Piluka Aranguren abeslaria da. Bolero eta rantxerak nagusiki abesten ditu, eta Amparanoiarekin eta Tonino Carotonerekin kantatu du, besteak beste. Irungo eta baita Madrilgo eszena musikalean ere parte hartu du.

Hasiera
-------

Iruñean jaiotakoa, 1988. urtean musikan aritzeari ekin zion, Mal Temple izeneko R&B taldearen baitan. Bertan, blues abeslari gisa trebatu zen. Bi urte geroago, 1990an, Sonora Candela taldean sartu zen, Donostian famatua zen saltsa orkestra batean.

Napar-mex estiloa
-----------------

Garai hartan, 1990eko hamarkadan, Kojon Prieto y los Huajolotes taldea sortu zen. Haien musika estiloa Napar-Mex zen; hau da, rantxerak eta corrido mexikarrak punkarekin nahastuta, eta une politiko eta sozialarekin konprometitutako letrekin. Pilukak hasiera-hasieratik 1996an desagertu zen arte parte hartu zuen taldean. Ordurako, "Pilu la Tremenda" deitzen zioten, bere tamainagatik eta ahalmen handia baitzuen. Taldearekin, 3 disko grabatu zituen: *Agárrense que llegan los Reyes del Napar-Mex* (1993), *Síganle* *compadres* (1994) eta *Salud Cabrones* (1995).

Mestizajea
----------

1996an, Madrilera joatea erabaki zuen eta, iritsi zenean, beste mugimendu musikal baten jaiotzea bizi izan zuen: Mestizajea. Amparanoia taldearekin mugimendu horretan hartu zuen parte, bere lehen lau urteetan eta bi diskoetan: *El poder de Machín* 1997an eta *Feria Furiosa* 1999an. Garai hartan "Piluka Terremoto" bezala ezagutu zuten.

Tonino Carotonerekin
--------------------

2000. urtean, Tonino Carotonek fitxatu zuen bere taldean parte hartzeko. Ordutik gaur egun arte, Toninori lagundu dio bere ibilbide musikal osoan. Bere lau diskotan ere kolaboratu zuen: *Mondo Difficile* 2000an, *Senza Retorno* 2003an, *Ciao Mortalli* 2008an eta *Etiliko Romantiko* 2023an. Formazio horretan, 50. eta 70. hamarkaden arteko italiar musikan sakontzen du, eta mundu erdian zehar bira handiak egiten ditu.

Bakarlari karrera
-----------------

2013an, bakar-bakarrik abesteari ekin zion, boleroak, rantxerak eta tangoak, interpretazio pertsonalarekin eta naturalarekin. Ez hori bakarrik, gizonek soilik abestu izan dituzten klasikoak feminizatzen ditu. 2019an *El* *diablo en el cuerpo* izena duen disko bat grabatu zuen Sus Internacionales del Boleroekin, bere oraingo taldekideekin.

Gaurkotasuna
------------

Gaurkotasunari dagokionez, 2000. urtetik eta gaur egun oraindik, Lavapiesen lokal bat kudeatzen du beste bi emakumerekin batera – Elena Ros eta Mamen Fuertes –: Bodegas Lo Máximo. Han bolero eta rantxeren kontzertuak ematen ditu aldizka.

Diskografia
-----------

### Kojon Prieto y los Huajolotesekin

Agárrense que llegan los Reyes del Napar-Mex (GOR, 1993)

Síganle compadres (GOR, 1994)

Salud Cabrones (GOR, 1995)

### Amparanoiarekin

El poder de Machín (FaceDown, 1997)

Feria Furiosa (earMUSIC, 1999)

### Tonino Carotonerekin

Mondo Dificile (Virgin Records España, 2000)

Senza Retorno (Virgin Records EMI, 2003)

Ciao Mortalli (El Volcán Músika, 2008)

Etiliko Romantiko (Maninalto! Records, 2023)

### **Bakarrik**

El diablo en el cuerpo (2019)

Kanpo loturak
-------------
**Iura Vasconiae** Iura Vasconiae Fundazioak kaleratzen duen aldizkaria da.

Fundazioa hainbat profesionalek sortutako entitatea da –unibertsitate zein kultura arlokoak–. euskal lurraldeetako zuzenbide publikoa eta pribatua ikertzea du helburu, bai iraganekoa, bai oraingoa. Urteko sinposio batzuk egin dira, bakoitza gai monografiko bati buruzkoa, geroago *Iura Vasconiae* aldizkarian argitaratu direnak. Horrez gain, Fundazioak hainbat monografia argitaratzen ditu honako gai hauei buruz: Zuzenbide historikoa, pentsamolde tradizionala eta Zuzenbide autonomikoa."

Monografia ugari eta aldizkari bat editatzen ditu, hala nola, Iura Vasconiae aldizkaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nortzuk gara | Iura Vasconiae» *www.iuravasconiae.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-04-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65086227
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1699-5376
* ACNP: 2805979
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 7095

 |

* Wd Datuak: Q65086227
***Remembrance of Earth's Past*** (Txineraz: 地球往事. *Dìqiú Wǎngshì,* literalki 'Lurraren iragana", baina ingelesetik itzuliz gero, *Lurraren iraganaren oroitzapena*) Liu Cixin idazle txinatarraren zientzia-fikziozko eleberri trilogia da. 

Trilogiaren hiru liburuak dira *Hiru Gorputzen Problema (The Three-Budy Problem), Baso Iluna (The Dark Forest),* eta *Heriotzaren Amaiera (Death's End),* txineraz argitaratuak hiruak originalki. Trilogiaren lehen alearen izenburua ere erabiltzen da trilogia identifikatzeko ohikoan.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Trilogiaren funtsa da Lurrak kontaktu egiten duela Alpha Centauri izarraren inguruan garatutako zibilizazio estralurtar batekin, Trisolaris planetako biztanleekin. Gizateriak handik inbasioa datorrela jakingo du, eta mendeetako prestakuntza beharko dute prestatu lurtarrek horri aurre egiteko.

Egokitzapenak
-------------

2016rako irudiz eta trailerrez Txinan film bat egingo zela iragarri zen, baina proiektua datarik gabe kantzelatu zuten. 

2023an Txinan 30 ataleko telesaila estreinatu zen, *Hiru Gorputzak* (txineraz 三體; pinyin: *sān tǐ)* Tencent Interneteko erraldoi txinatarraren bideo streaming konpainiaren bidez. Lehen liburuko kontakizuna bakarrik hartu zuen 2023ko denboraldi horrek.

2024an Netfixen *3 Body Problem* telesaila estreinatu zen, lehen liburuaren izenburuan oinarrituta (baina triologiaren beste liburukietako pasarteak ere irudikatuz), eta zenbait denboraldiz garatzeko asmoarekin. Ia aldi berean Netflixen lehiakide Peacock zerbitzuak aurreko urteko telesail txinatarraren eskubideak lortu zituela jakinarazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Lurraren eta Alpha Centauriren arteko bidaiak: zientzia-fikzioan eta agian urte batzuk barru» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-26).
2. ↑   «Premiere of Film based on Acclaimed Sci-fi Novel 'The Three-Body Problem' Pushed Back until 2017－News－EntGroup.cn» *english.entgroup.cn* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Hibberd, James.  (2024-02-09). «Peacock to Stream Adaptation of ‘Three-Body Problem’ Ahead of Rival Netflix Version» *The Hollywood Reporter* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
4. ↑   strikejitsu145.  (2023-03-07). «How much of the books does the chinese TV show cover?» *r/threebodyproblem* (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).
5. ↑   **(Ingelesez)** «The Seven Biggest Ways ‘3 Body Problem’ Changes the Book» *Esquire* 2024-03-21 (Noiz kontsultatua: 2024-04-03).
6. ↑    «Hiru gorputzak eta estralurtarrak» *Berria* 2024-03-23 (Noiz kontsultatua: 2024-03-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29841269
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5731148451583115970002
* LCCN: no2017000978

 |

* Wd Datuak: Q29841269
**The Stand** Stephen King estatubatuar idazlearen Zientzia-fikzio post-apokaliptikozko eta beldurrezko eleberri bat da. 1978ko irailean Doubleday argitaletxeak argitaratu zen.

1990ean **The Stand: The Complete & Uncut Edition** izenburupean berrargitaratu zen, jatorrizko 1978ko eleberriko 1980ean jazotako argumentua 1990era eguneratu eta egokituz, bai eta jatorrizko eleberria laburtzeko argitaraturik gabe gelditu ziren zati eta testu luzeak gehituz.

Eleberriak etorkizun hurbil eta beldurgarri bati buruzko ikuspegi apokaliptikoa eta epikoa eskeintzen du.

Argumentua
----------

Ia gizateri osoa hil duen mundu mailako gripe izurri ikaragarri baten ondoren AEBtan biziraun duten gizaki urriak Ongia eta Gaizkiak burutuko duten azken borroka batean bi aldeen artean hautatzea beharturik egonen dira, borroka horren emaitzak gizateria beraren patua erabakiko duelarik.

Gaizkiaren jarraitzaileek Randall Flagg pertsonaia ilun eta maltzurra buru dutelarik mundua euren pentsamolde ilunaren arabera berreraiki nahi dute. Bitartean, Ama Abigail Freemantle buru duten Ongiaren aldeko lau kide ausartek (Stu Redman, Larry Underwood, Ralph Brentner eta Glen Bateman) Flagg eta bere morroien aurkako misio bati ekingo diote, horretarako Ongiaren aldekoen egoitza dagoen Nebraskatik Gaizkiaren egoitza den Las Vegas hirira zuzenduz. Laukote honek arrisku harrigarrienei aurre egitean, Gaizkiari aurre egin eta garaitzeko saiakeran euren biziak baina askoz ere gehiago arriskatuko dute.

Zinema
------

* The Stand (telesaila): 1995ean Mick Garrisek zuzendu eta Gary Sinise, Molly Ringwald, Jamey Sheridan, Rob Lowe, Laura San Giacomo, Miguel Ferrer, Ruby Dee, Bill Fagerbakke, Corin Nemec, Adam Storke, Ray Walston, Matt Frewer, Ossie Davis eta Shawnee Smith aktoreek antzeztu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149552
* Commonscat Multimedia: The Stand / Q149552

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 177015677
* BNF: 166897103 (data)
* GND: 4394803-0
* Open Library: OL81618W

 |

* Wd Datuak: Q149552
* Commonscat Multimedia: The Stand / Q149552
**Teleamarauna** Maddi Pelotek euskaraz idatzitako zientzia fikziozko eleberria da, 1987an Maiatzek Uhargi sailean argitaratua.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Liburuaren gai nagusia telepatia bidezko kontrola da. Pertsonaia batek telepatia bidez kontrolatzen ditu hainbat lagun bere probetxurako, hori da amarauna, eta armiarma horri aurre egiteko elkartzen dira. Liburuaren gaien artean daude planetarteko geopolitika eta baliabideak kontrolatzeko lehia ere eta horrek eragindako manipulazioa eta zapalkuntza ere.

Tartean bada Joseba Sarrionandiari egindako omenaldi erdi ezkutuko bat. Itxaro Bordaren ustez eleberriko irudietako batzuk Sarrionandiak berak eginak dira eta Maddi Peloti sekula galdetu ez bazion ere eleberriko pertsonaia batean bere itzala nabari dela uste du. Garai hartan Iparraldean ibiltzen zen Joseba Sarrionandia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Galarraga, Aritz.  (2013). «Bakan ale bitxia» *Argia* (2372) (Noiz kontsultatua: 2018-09-25).
2. ↑   «Teleamarauna» *Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua* (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
3. 1 2 3   Mendiguren, Xabier. «Teleamarauna» *Kritiken hemeroteka* (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).
4. 1 2 3   Morales, Ana.  (2018-10-10). «ANSIBLEFEST 2018: Hamaika mundu sortzeko jaio gara I» *Etzi Portu Maritimoa* (Noiz kontsultatua: 2018-10-13).

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren kritikak:
	+ Xabier Mendiguren ARGIA astekarian (1988-02-21)
	+ Aritz Galarraga ARGIA astekarian (2013-06-09)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57667755

 |

* Wd Datuak: Q57667755
***The Day of the Triffids*** (euskaraz *Trifidoen Eguna*), 1951ko John Wyndham idazlearen eleberri post-apokaliptiko bat da.

2001ean Simon Clark eleberrigileak *The Night of the Triffids* jarraipena idatzi zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Zeruan argi berde arraro batzuk agertu dira eta gizaki gehinek fenomeno hau ikusi ahal izateko beren begirada goratu dute. Biharamunean denak itsu daude. Oraindik ikusmena duten gizaki gutxi batzuek etsipena eta basakeria nagusi diren mundu batean bizirauten saiatzen dira. Bill Masen horietako bat da, ospitalean trifidoak deritzoten eta gizonak sorturiko landare mutante baten erasoak sortutak zaurietatik osatzen ari baitzen. Trifidoak mugitzeko gai diren eta mingain pozoitsu bat garatu duten landare erraldoiak dira. Orain landare hauen asmoa zein den ohartu dira, trifidoak Lur planetaz nagusitu nahi dute... oraindik bizirik dauden gizakiek hori galarazi beharko dute.

Zinema
------

* *The Day of the Triffids* (1962)

Telesailak
----------

* *The Day of the Triffids* (1981)
* *The Day of the Triffids* (2009)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1216940
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 186577951
* LCCN: no2007137037
* Open Library: OL1911336W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1216940
**Bordj Badji Mokhtar** Aljeriako administrazio-gune bat (daira**)** da Adrar-reko probintzian (Wilaya) kokatua. Hiriburua Bordj Badji Mokhtar izen bereko komunean dago.

2019ko azaroaren 26an, erabateko wilaya (probintzia) bihurtu zen.

Probintziako delegatuak
-----------------------

Bordj Badji Mokhtarreko wilayako wali-delegatuaren kargua hainbat pertsona politiko nazionalek okupatu dute sortu zenetik.

Udalerriak
----------

Daira hau bi udalerrik osatzen dute : Bordj Badji Mokhtar eta Timiaouine .

Osasuna
-------

Daira honetan badira ospitale, tratamendu-gelak, polyclinics eta amatasun-unitateak.

Daira honetako biztanleen kontsulta espezializatuak eta ospitalizazioak Adrar Wilayako ospitaletan egiten dira:

* Adrarreko Ibn Sina Ospitalea  .
* Mohamed Hachemi Ospitalea Timimounen  .
* Reggane Ospitalea .
* Noureddine Sahraoui Ospitalea Aoulef-en  .
* Bordj Badji Mokhtar Ospitalea  .
* Zaouiet Kounta Ospitalea  .
* Tililane ospitaleko zentroa  .
	+ 240 ohetako ospitale orokorra  .
	+ 120 oheko geriatria.
	+ Ospitale psikiatrikoa 120 oherekin.
	+ 120 oheko minbizia zentroa.

### Tratamendu-gelak

Daira honetan tratamendu-gelak guztira 171 dira, Adrar Wilayakoak direnak.

### Poliklinikak

Daira honetan poliklinikak guztira 29 dira  Adrar Wilayakoak direnak. .

* Poliklinika : Ksar

### Amatasun-zentroak

* Amatasun-zetroa: Ksar

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ..
2. ↑
3. ↑
4. ↑   .
5. ↑
6. ↑   .
7. ↑   .
8. ↑
9. ↑   .
10. ↑
11. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Adrarreko wilayako Daïras
* Adrar des Ifoghas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2004766

 |

* Wd Datuak: Q2004766
***Do Androids Dream of Electric Sheep?*** (Amesten al dute androideek ardi elektrikoekin?) 1968an argitaratutako zientzia fikziozko eleberri laburra da. Argumento postapokaliptikoa du. Egilea Philip K. Dick estatubatuarra zen. 1982an Ridley Scottek *Blade Runner* izenburuaz zinemara eraman zuen. Liburua zein filma kultuzko lanak dira gaur egun.

Argumentua
----------

Argumentua 1992an kokatzen da, 2021an edizio berriagotan), San Francisco hirian. Amaierako Mundu Gerrak eragindako euri eta hauts erradioaktiboa Lurraren zonalde handiak txikitu egin ditu. Hauts horren presentzia liburuaren konstante bat da, nonahi agertzen baita. Egoera horren ondorioz, Nazio Batuen Erakundeak, gizakia iraunarazteko, jendea Lurratik kanpoko beste kolonietara joateko kanpaina zabaldu du. Erabaki hori hartzen duten familiei, haien arabera egindako androide morroia oparituko zaie. Androideak antolaketa eta konposizio biologikoa duten izaki artfizialak dira, liburuaren arabera, "androide organikoak". Horren aurrean dagoen beste aukera Lurran gelditzearena da baina panorama ez da erraza: erradiakzioak gaixotasun ugari eragiten ditu, hiriak kaosean murgilduta daude, animalia gehienak desagertzeko zorian daude... egoera postapokaliptikoa laburrez esanda.

Protagonista Rick Deckard, polizia ohia da, androide arnegatuak bilatzen espezialista. Eleberrian azken belaunaldiko horrelako androide talde bat, Nexus 6 izenekoak, bilatu beharko ditu gizartetik erretiratzeko. Androide horiek ia gizaki antzekoak izatea lortu dute eta kolonia batetik han pairatzen zituzten egoerak sahiesteko Lurrera ihes egin dute. Androide horiek Lurrean egotea debekatuta dute eta horregatik ezkutuan gizakiak izango balira bezala bizi dira, poliziarengandik ihes egiteko.

Sariak
------

* (1968)an Nebula sarietarako izendatua izan zen eleberri onena bezala.
* (1998)an ere bai 1990 baino lehen idatzitako zientzia fikzio eleberri onenaren «Locus Poll Award» saria jaso zuen.

Eleberria zineman
-----------------

1982an Ridley Scott zuzendariak liburu honetan oinarritutako filma estrenatu zuen, *Blade Runner* izenburuarekin. Idazleak ordurako hilda zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The Philip K. Dick bookshelf, bibliografia.
* **(Ingelesez)**:Speculative Fiction Database
* Amesten al dute androideek ardi latx elektrikoekin? 2015eko Informatikari Euskaldunen Bilkura, Donostia, 2015/Azaroa/12

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q605249
* Commonscat Multimedia: Do Androids Dream of Electric Sheep? / Q605249

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 174459674
* BNF: 12466543g (data)
* GND: 4375480-6
* LCCN: no2007147733
* NLA: 35448640
* Open Library: OL2172372W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q605249
* Commonscat Multimedia: Do Androids Dream of Electric Sheep? / Q605249
*Mélodrame* olioa, Honoré Daumierrek margotuta, 1856 eta 1860 artean.
**Melodrama**, melologoaren antzekoa baina hainbat pertsonaiekin, musikak azpimarratutako sentimendu zatiez beterik dagoen antzerki lan bat da. Etimologikoki, antzerki musikala bezala definitu daiteke.

Melodrama definitzen lehena, Jean-Jacques Rousseau filosofo frantziarra izan zen. Honela definitu zuen: "drama mota bat non, hitza eta musika elkarrekin egon beharrean, bata bestearen atzetik aurkezten diren eta, non, hitz egindako esaldia, nolabait, esaldi musikalak aurkeztua eta prestatua den".

Jacinto Benavente literaturako Nobel Sariaren eraginak, oraingo melodramaren oinarriak jarri zituen. Melodrama, telebistan dago telenobela gisa.

Egun, melodrama hitza, edozein ikusentzunezko edozein aktore lani ematen zaio, non, ikusentzulearen sentimenduak, musikak lagunduak edo eraginak diren, hau modu nabarmenean egina. Zineak eta telesailek, barra-barra erabiltzen dute musikalizazioa, sentimenduak eragin edo igortzeko, baina ez dira melodrama bezala kontsideratuak, hitz hau, destainazko etiketa bihurtu baita, euren musikalizazio eta gehiegizko sentimentalismoarekin, euren edukiarekin baino emozio gehiago eragiten saiatzen diren lanentzat.

Zineari dagokionez, melodrama hitzak emozio edo moral karga handia duten pelikulak hartzen ditu, pertsona bakoitzaren gustuaren arabera. Pelikula dramatikoak dira ahal bezain errealistenak izaten saiatzen direnak, eta hainbat zine zuzendari daude halako pelikulak egiten dituztenak. Honek ez du, inola ere, narratiba, denbora edo efektu berezi edo bisualekin esperimentatzerik nahi ez dutenik esan nahi, baizik eta uneoro, giza zentzu bat ematea bilatzen dutela. Horien artean Olatuak apurtzen, Lars von Trierrena, Pianista, Michael Hanekerena, Pertsona, Ingmar Bergmanena eta Azkeneko Tangoa Parisen, Bernardo Bertoluccirena daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191489
* **Identifikadoreak**
* GND: 4169388-7
* LCCN: sh85083436
* NKC: ph180969
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191489
***Amanita codinae*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Adituek oso estimatua eta bilatua.

Sinonimoa: *Lepidella codinae*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurakotik zabaldura. Kapelaren azala zurixka edo arre argia, bereizgarria, ezkata piramidal handiz estalia.

**Orriak:** Estu, zuri-krema kolorekoak, zahartzean berdexka kolorea hartzen dute.

**Hanka:** Laburra, fusiformea eta sustrai antzekoekin, bolba falta du, baina ezkata eskuarrosekin estalia, ondoz ondoko eraztunak bezala. Mintzezko eraztun subapikalarekin, goitik zuria eta iluna azpitik.

**Haragia:** Zuria, zahartzean horixka.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Codinae* epitetoa, Codina mediku katalanari eskainia, perretxikoa 1933an aurkitu zuen Maire mikologoak.

Jangarritasuna
--------------

Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua

*Amanitak* duen bolba tipikorik gabe, *Agaricus* generokoekin (txanoinoiak) nahas daiteke, eta zehazki, *Agaricus campestris* delakoarekin. Egia esan , espezie taxonomiko berezi baten aurrean gaude, bi generoen artean.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazken hezeetan. Inoiz ez da kantitate handietan ateratzen. Ongarritutako edo simaurtutako belardietan eta basoen soilguneetan. Batzuetan landutako belardietatik gertu dauden areketan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 167 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia..
**Andres Osa *Sakona* Unamuno** (Bergara, Gipuzkoa, 1940) euskal kirol kazetari bat da, nagusiki Euskadi Irratiko Hiru Erregeen Mahaia irratsaioan Herri Kirolei buruzko albisteak emateagatik ezaguna da. Ibilbide luze eta oparokoa, entzule askok aurpegiz baino bere ahotsarengatik ezagutzen du.

*Sakona* ezizena bere baserriaren izenetik dator, nonbait sakonean sartua baitago, eta herriz-herri aizkoran ibiltzen zen bere aititarengandik datorkio, bergararrez *Sakonekua*.

Filosofia ikasketak egin zituen eta , hainbat ikastoletan irakaslea izan zen. Herri Kiroletan aditua, guztiei buruzko albisteak eman izan ditu, baita zuzenekoak ere, bereziki bai txapeklketa, apustu eta desafioak.

Bertsolaritzan ere aditua bada, urte luzez eskualde guztietako eta Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiari buruzko albisteak eman izan ditu.

1970eko hamarkadatik Egin eta Deia egunkarietan idatzi zuen.

2018ko irailean erretiroa hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Andres Osa Sakonari elkarrizketa ikusgai, 2018. Eitb.eus
2. ↑  «Jokoan galtzen duenak beti esaten du iruzur egin dela; mitifikatu egin da hori». 2015eko urriaren 25a. Berria.eus

Kanpo estekak
-------------

* Andres Osa Sakonari elkarrizketa ikusgai, 2018. Eitb.eus
* Andres Osa Sakonari egindako elkarrizketa. 2015ko urriaren 25a. Berria.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56884585

 |

* Wd Datuak: Q56884585
***Amanita regalis*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Amanita muscaria var. regalis*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Handia, 15 cm-ko diametrora iritsi daiteke, hemisferikotik globo formakora pasatzen da, azkenean lautu egiten da. Gorri ilun kolorekoa edo marroi kolorekoa, eta gainazala errezeletik datozen garatxoz estalita egoten da, zurixkak edo horixkak. Ertza pixka bat ildaskatua eta kapelaren azala bereizgarria du.

**Orriak:** Zuriak, nahiko zabalak eta libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria eta betea, zahartzaroan barnehutsa, lodia edo luzanga eta zilindrikoa. Oinarrian loditua gorantz hedatzen den erraboil kotoitsuko zerrenda zentrokideen itxuran, batzuetan horiz tindatuta, Eraztun zintzilikari iraunkor zuri bat du, irin-malutez zikinduta.

**Haragia:** Lodia, zuria, nahiko trinkoa, batez ere kapelan. Zapore gozoa eta leuna du, eta errefauaren usaina.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Regalis* epitetoa berriz latinetik dator, erreal, erregearen esan nahi duen "regalis" hitzetik. Dimentsio handiak dituelako.

Toxikotasuna
------------

*Amanita muscaria* bezala, toxikoa da.

### Nahasketa arriskua

Marroi kolorea duelako eta batzuetan ezkata horixkak, *Amanita franchetii* delakoarekin nahas daiteke, hau ez da hain erraboilduna eta ez ditu oineko tonu horixkak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta konifetoen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, orria, 161 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 11 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)...
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). Banco de setas. Catalogo micológico.
**Maria Dolores Amaya Vega** (Triana, Sevilla, 1962ko maiatzak 1) , **Remedios Amaya** izenez ezagunagoa, espainiar flamenko abeslari bat da. Camarón de la Islak bere "abeslaririk gogokoenetako" bat zela zioen.

Karrera
-------

Bere lehen lana 1978an argitaratu zuen "Remedios Amaya" izenburuarekin. 1983an Espainia ordezkatu zuen Eurovision Abesti Txapelketan Munichen *¿Quién maneja mi barca?* abestiarekin. Abesti hau oso txalotua izan zen arren, ez zuen boto bakar bat ere jaso (Turkiarekin gertatu zen bezala), bere musika karrerarekin jarraitzea eragotzi ez ziona, Eurovisionen izandako emaitzaren eragin mediatikoa gora-behera. Oinutsik parte hartu zuen, zorte txarra emango ziola esan zuen arren. Remediosek TVEri 2004an Eurovision jaialdian izan zuen partehartzeaz pozik zegoela aitortu zion. Ordutik kante flamenkora, bulerietara, rumbara... dedikatu izan da. Bere ahotsak musika kritika bikainak izan ditu. Zenbait disko argitaratu ditu, *Luna nueva*, *Seda mi piel*, *Turai Turai* 1997an, honekin 150.000 kopia salduz, *Me voy contigo*, *Soy Gitana* eta *Sonsonete* 2002an kasu. 2004an *Grandes Éxitos* bilduma-disko argitaratu zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lucía Él abestiarekin** | **Espainia Eurovision Kantu Jaialdian**1983 | Ondorengoa**Bravo Lady, lady abestiarekin.** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q435214
* Commonscat Multimedia: Remedios Amaya / Q435214

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17007069
* ISNI: 0000000059289313
* BNE: XX1230581
* BNF: 13999065r (data)
* GND: 135119952
* LCCN: no2007083056

 |

* Wd Datuak: Q435214
* Commonscat Multimedia: Remedios Amaya / Q435214
**Espainiako Gurutze Gorria** (gaztelaniaz: *Cruz Roja Española*) humanitario, borondatezkoa eta interes publikoko erakundea da, bere jarduera Espainiako Gobernuaren eta Espainiako errege-erreginen goi-patronasgoaren babespean garatzen duena. Gurutze Gorriaren eta Ilargi Gorriaren Nazioarteko Mugimenduko kidea da.

Historia
--------

Espainiako Gurutze Gorria 1864an antolatu zuten, Jerusalemgo San Joan Ospitaleko Zaldunen Ordenaren babespean, eta onura publikoko sozietate izendatu zuten. Nicasio Landa iruindarra, Joaquín Agulló Ripaldako markesarekin batera, Nazioarteko Gurutze Gorriaren Espainiako ordezkaritzaren sortzaileetako bat izan zen, eta, ondoren, Espainiako Gurutze Gorriarena. Hasieran, gatazka armatuetan esku hartze humanitarioak izan zituen ardatz, hala nola, 1870ean, Frantzia-Prusia Gerran. Espainiako Gurutze Gorriak laguntza humanitarioa bidali zuen lehenengo aldiz, eta 1872an, Hirugarren Karlistaldian. Azken gatazka horretan eraiki zuen erakundeak bere lehen ospitalea herrialdean, zehazki Miranda Ebron. Concepcion Arenalek zuzenduta, ospitaleak guztira 65 ohe zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (1967), *The International Review of the Red Cross*, International Committee of the Red Cross, nº 70-81.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cruz Roja recuerda en una charla la creación su primer hospital hace 150 años» *El Correo* 2022-05-12.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5792382
* Commonscat Multimedia: Cruz Roja Española / Q5792382

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133864286
* ISNI: 0000000417664313
* BNE: XX141507
* BNF: 15007033h (data)
* LCCN: n88052980
* CiNii: DA19308442
* SUDOC: 073568953

 |

* Wd Datuak: Q5792382
* Commonscat Multimedia: Cruz Roja Española / Q5792382
**Didier Petit de Meurville**, **François-Didier Petit de Meurville** bataio izenaz, (Fonds-des-Nègres, Saint-Domingue, 1793ko abenduaren 10a - Biarritz, 1873ko apirilaren 27a) frantses diplomatiko eta margolaria izan zen.

Biografia
---------

Haur zelarik, esklaboen altxamendu batetik bizirik irten zen, nahiz eta bertan aita galdu. Bere ama eta anai-arrebekin batera Bostonera joan zen eta urte batzuen buruan Lyonera joan zen bizitzera.

Zeta salerosketa oparoan jardun ondoren, politika arloan zeuzkan harremanen bidez, Frantziako Kontsulorde kargua onartu zuen Alacanten. Levanteko lurretan egindako egonaldi hartan, olio bilduma interesgarria osatu zuen, tamaina erdiko lanekin, eta gaur arte gorde dena.

Baina emaztearentzat ez zen nonbait ona Alacanteko eguraldia, eta lantokia Italiara edo Espainia iparraldera aldatzea eskatu zuen. Donostiara 1857an iritsi zen, Frantziako Kontsul izateko, eta hiri honetan eman zituen 16 urte. Miarritzen hil zen 1873an.

Margotzen zalea zenez, eta bertako paisaiak estimu handian zeuzkanez, gipuzkoar herrietako ikuspegi ugari jaso zituen. Tamaina txikian lan egin arren, eta pinturaren goi-maila urratu ez bazuen ere, artelan onak dira Petit de Meurvillek Gipuzkoaz egindakoak, une batzuetan inpresionismo kutsua ere hartzen zaie, eta gainera, erakusten digute zer-nolakoa zen garai hura. Ibai eta itsasertzeko hainbat lekutan zegoen giro eta topografiaren ikuspegi osoa ematen du, eta inguru jakin batzuetako arkitektura nolakoa zen ere bai.

Erakusketak
-----------

2020an, Donostiako Untzi Museoak (egun Euskal Itsas Museoa) erakusketa bat egin zuen bere kostako irudiekin.

Marrazkiak
----------

* Donostia, 1860Donostia, 1860
* Azkoitiako bistaAzkoitiako bista
* Iruñea, 1850eko hamarkadanIruñea, 1850eko hamarkadan
* LoreakLoreak
* Urumea ibaiaren itsasoratzea, 1865Urumea ibaiaren itsasoratzea, 1865
* Ramón Cabrera generalaren erretratuaRamón Cabrera generala

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *"Gipuzkoako itsasbazterra Petit de Meurvillerenean (1857-1873*)" Erakusketa Untzi Museoan – 2002/06/28 – 2002/09/13. [online:] [ikusia: 2020-06-02]. Untzi museoa
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El Ferrocarril del Norte.*  ondarea.eus.
3. ↑   «álbum SIGLO XIX» *www.albumsiglo19mendea.net* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3027155
* Commonscat Multimedia: Didier Petit de Meurville / Q3027155

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46885723
* ISNI: 0000000007841014
* BNF: 10284910x (data)
* GND: 128447990
* LCCN: no2013112556
* SUDOC: 128273194

 |

* Wd Datuak: Q3027155
* Commonscat Multimedia: Didier Petit de Meurville / Q3027155
*Artikulu hau Zallako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aranguren (argipena)».*

**Aranguren** Zallako (Bizkaia) ekialdean dagoen auzoa da, Gueñesko mugan kokatuta dagoena. Paper-fabrika herri guztiaren motor ekonomikoa izan zen, eta auzo honetan eraiki zuten XX. mendearen hasieran.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.835 biztanle zituen, udalerriaren bigarren populatuena izanda.

Auzuneak
--------

Txabarri, Oreña, Ojibar, San Juan, La Inmaculada, El Corso, Mendialde, Muñeran, Lasarte, La Perenal, El Torrejón, El Txakoli, Arangoiti, Oribe eta El Barranco.

Paper-fabrika
-------------

1901ean *La Papelera Española* sortu zuten Arangurenen Nicolás María Urgoitiren eskutik, Zallako industriaren ikur nagusi bihurtuta. XX. mendearen amaieran Pastguren, Virtisú, Smurfit eta Kimberly-Clark enpresek osatu zuten herriko industriagunea, baina Pastguren krisialdi sakonean sartu ostean 2010ean jarduna eten egin behar izan zuten. Orue taldeak 2013an erosi eta martxan ipini zuten atzera.

Gertaerak
---------

2015eko urtarrilaren amaieran uholdeek auzoa kaltetu zuten, Kadagua ibaiak gainezka egin ondoren. Javier Portillo Zallako alkatearen esanetan "azken 40 urteetako kalterik handienak" jaso zituzten Arangurenen, 1983ko uholdeak baino okerragoak izanda.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Arangurengo biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.950 | 1.938 | 1.937 | 1.937 | 1.915 | 1.890 | 1.865 | 1.849 | 1.835 |

Zerbitzuak
----------

Fevek auzoan geltokia dauka, eta bertan banatzen dira Karrantza eta Santanderrera jotzen duen trenbidea eta Balmaseda eta Leonera jotzen duena, biak Bilbotik datozelarik. Bilbo-Balmaseda aldirikoen lineak ez du geldiunerik egiten, baizik eta zuzenean geralekura doa.

Bestela, Osakidetzako kontsultategi medikoa eta zentro sozio-kulturala (hiltegia zegoen tokian kokatuta) daude.

Jaiak
-----

Ekainaren 24an San Juan jaiak ospatzen dituzte, besteak beste pilota eta futbito txapelketekin eta berbenekin.

Ikus, gainera
-------------

* Enkarterri

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5702296

 |

* Wd Datuak: Q5702296


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***The Lottery*** euskaraz: «loteria») Shirley Jacksonek idatzitako ipuina da, 1948ko ekainaren 26an The New Yorker aldizkarian argitaratua.

Istorioak Amerika garaikideko fikziozko herri txiki bat deskribatzen du, "loteria" izenarekin ezagutzen den urteko errituala behatzen duena, komunitateko kide bat ausaz hautatu eta harrika harrapatzen baitute herriko gainontzekoek, senitartekoek barne. Historiak dio loteria komunitatearen etengabeko ongizatea bermatzeko diseinatuta dagoela.

Irakurleen hasierako erantzun negatiboak harrituta utzi zituen Jackson eta The New Yorker: harpidetzak bertan behera utzi ziren eta gorroto mezu ugari jaso ziren lehenengo argitalpenaren uda osoan zehar, Hegoafrikako Batasunak istorioa debekatu zuen bitartean.

Istorioa hainbat aldiz antzeztu da eta azterketa soziologiko eta literario ugari egin ditu, eta Amerikako literaturaren historiako ipuin ospetsuenetako bat bezala deskribatu da.

Gaia
----

"Loteria"ren ideia nagusietako bat muga da. Urtero norbait harrikatzeak pertsona txarrak garbitu eta onak bihur ditzake. Hori nekazaritzari buruzko aipamenetan azaltzen da.

Istorioak jendetzaren psikologiaz eta jendeak arrazoia alde batera utzi eta modu krudelean joka dezakeenaren ideiaz mintzo da, modu berean jokatzen duen jende talde handi baten parte badira. Istorioaren ingurune idilikoak erakusten du indarkeria eta gaitza edozein lekutan eta edozein testuingurutan gerta daitezkeela. Honek erakusten du jendeak elkarri hain erraz nola aktiba diezaiokeen ere. Noiz edo non gertatzen den ez da inoiz esaten, batzuek zientzia fikzioa dela kontuan har dezaten.

Mafiaren mentalitatearekin batera, istorioak tradizio horien ondorioak pentsatu gabe tradizioak itsu jarraitzen dituzten pertsonei buruz hitz egiten du .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1817456
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1817456
***Amanita beillei*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina arriskutsua, *Amanita verna* delakoarekin habitata eta denboraldia partekatzen dituelako.

Sinonimoak: *Amanita boudieri var beillei*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta ertz erregularrarekin, soberakinekin, errezel partzialaren hondakinez apainduta. Kapelaren azala zuria, arrosa-izokin koloreko garatxo piramidalekin gaztetan eta zuriekin helduaroan, desagertzeko joerarekin.

**Orriak:** Libreak, meheak, estu, arrosa-izokin edo gorrixka kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Garaia, zilindrikoa, oinarria erraboilduna eta sustrai antzekoarekin, bolba hauskor zuri zikin koloreko zorkiz osatua. Irinezko eraztun txiki iheskorrarekin, iragankorra.

**Haragia:** Mehea, okre antzeko kolorekoa, ebakitzean gorritu egiten da. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** Amanita terminoa *grekotik* dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria baina arriskutsua.

### Nahasketa arriskua

*Amanita singeri* delakoarekin nahas daiteke, honek ere izokin koloreko orriak ditu. Antzeko beste *Amanita* bat (*boudieri*), honek orri zuriak ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian. Oso lurperatuta jaiotzen da. Bakarka edo talde txikietan hazten da. Ingurune mediterraneoko lur solte eta hareatsuetan. Artadietan, birpopulatutako pinudietan, artelatz-basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 168 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  AsoJaen, Asociación Botánica y Micológica de Jaén.
**Carlos Alberto Slepoy Prada** (Buenos Aires, 1949ko urriaren 2-Madril, 2017ko apirilaren 17), **Carli Slepoy** bezala ere ezagututa, Espainian erbesteratutako argentinar jurista izan zen. Oso ezaguna egin diktadura desberdinen biktimeen defentsan.

Biografia
---------

1975an Buenos Airesko Unibertsitatean zuzenbide ikasketak burutu zituen. Urte horrietan militante ezkertiarra zen eta lan-zuzenbidearen alorrean lan egiten zuen. Alianza Anticomunista Argentina eskuin-muturreko taldeak bahitu eta torturatu zuen. Bere talde bereko beste bost pertsona oraindik gaur egun ez dira agertu: Oscar Di Dío, Adolfo Chorni, Alberto Antebi, Nora Hochman y Alberto Podgaetsky. 1976ko martxoaren 15ean, Argentinako estatu-kolpea bederatzi egun baino lehen, Slepoy atxilotua izan zen, María Estela Martínez de Perón gobernu konstituzionalaren garaian. Atxilotzaileak Escuela de Mecánica de la Armadako militarrak izan ziren. Torturatua eta mehatxatua, azkenik, espetxeratua izan zen.

1977an askatua izan zen eta Espainian erbesteratu zen. Madrilen abokatu bezala lan egin zuen. 1982ko urtarrilaren 17an, UGT sindikatuko abokatua zenean, Madrilen, mozkortuta zegoen polizia nazional batek tiro egin zion eta larriki zauritu zuen; zauri horren ondorioz, denborarekin, gurpil-aulkian ibiltzeko beharra izan zuen. 1998an, Baltasar Garzón epailarekin batera, Augusto Pinochet diktadore txiletarraren aurka aritu zen; ondorioz, diktadorea atxilotua izan zen Erresuma Batuan, herrialde horretan ebakuntza bat egiteko zegoenean. 2010ean, beste abokatuekin batera, Francoren diktaduraren krimenen aurkako kereila aurkeztu zuen.

Bere bizitza osoan Giza eskubideen aldeko militantea izan zen Slepoy.

2017ko apirilaren 17an hil zen, 68 urte zituelarik, organu desberdinen arazoak izanez gero. Egun horietan Público aldizkari digilatalak omenaldi bat egin nahi zion haren bitartean egunkariaren Giza eskubideen defentsaren aktibismoa saritzeko sortu duten lehenengo saria emateko.

Carlos Slepoy 2013ko irailaren 2an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Arantza Iraolaren komentarioa Berrian.
* **(Gaztelaniaz)**:Elkarrizketa Carlos Spaloyri Palestinari buruz You Tuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Carlos Slepoy Nodo50 webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5751801
* Commonscat Multimedia: Carlos Slepoy / Q5751801

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 280683208
* ISNI: 0000000387647618
* GND: 1056787996

 |

* Wd Datuak: Q5751801
* Commonscat Multimedia: Carlos Slepoy / Q5751801
*Boletus calopus var. pachypus*

Sinonimoa: *Boletus albidus var. eupachypus*

Ez da kontsumitzen, mingostasun handia duelako.

Deskribapena
------------

*Calopodes* atala. Aldaera hau *Boletus calopus* eta *Boletus albidus* edo *radicans*-en artekotzat hartzen da. Bere ezaugarria da 1) kapelak horixka baino okre kolore gehiago du (*calopus* zuria eta gaztaina kolore argia. *Albidus*, zuria gaztetan eta okrea zahartzean). 2) Hanka, okre koloreko hondoaren gainean erretikulu arin batekin, inoiz ez gorria (*calopus* horia goian eta gorria behean. *Albidus*-ek erretikulu txikia, ez gorria, goian). Habitata (ikusi). Hirurak oso mingotsak dira.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Boletus satanas* delakoak, poroak guztiz gorriak ditu eta oina sabelduna.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Mediterraneoko basoetan, artadietan. artelatzetan, erkametzetan, 800 metroko garaieratik behera (*calopus*, iparraldeko, mendebaldeko, erdialdeko hostozabaletan, hariztietan eta pagadietan. *Albidus,* pagadietan, lizardietan eta artadietan, klima atlantikoan ez mediterraneokotan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya.*  395 ISBN 84-505-1806-7..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.