recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pedro Bernardo Villarreal Berriz** (Arrasate, Gipuzkoa, 1669ko maiatzaren 26a - Lekeitio, Bizkaia, 1740ko otsailaren 19), euskal ingeniari eta intelektuala izan zen.

Pedro Bernardok diseinatutako presa bat
Jauntxoen familia baten semea zen, Aita Pedro Villarreal Ganboa eta ama Maria Saez Andikano Zelaa.
Lehenengo urteak Arrasaten eman zituen. Ondoren Bergaran eta Iruñean ikasi zuen, eta handik hamabost urte eginda, Salamancako Unibertsitatera jo zuen. Itxura denez, agintarien idazkaritza-lanetara bideratu zituen ikasketak, Madrilgo agintarientzat idazkari eta aholkulari-lanak eginak baitziren villarrealtarrak. Hala ere, Salamancan, ikasketak utzi eta 18 urte bere buruaren jabe izatea lortu zuen .

1694ko urtarrilaren 3an, Maria Rosa Bengolea lekeitiarrarekin ezkondu zen. Bengoleatarrak ere ez ziren edonor. XII. mendean Oñatiko jauntxoa zen Pedro Ladron de Gebararen ondorengoak ziren, eta hainbat dorretxe, errota zein olaren jabe ziren. Bederatzi seme-alaba izan zituzten.

Ezkontza hark bere ikerketak garatzeko aukera eman zion Pedro Bernardori. Gizon polifazetikoa izanez, arlo asko jorratu zituen: ingeniaritza-gaiak ikertzeari ekin zion, basogintza eta politikan ere aritu zen. Bere burdinoletan esperimentu eta froga asko egin zituen hauen ekoizpen eta etekinak hobetzeko. Bere asmakizunen artean arkuzko presak azpimarratu behar dira. Badirudi autodidakta izan zela. .

Lekeition tertulia bat sortu zuen beste jakintsu batzuekin: medikuak, arkitektoak, artistak). Ilustrazio aurrekotzat jo daiteke jarrera hau, urte batzuk beranduago Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kideen aintzaindari.

Santiagoko Ordenako zaldun (1690), Lekeitioko erregidore hirutan, Arrasareko alkate behin, ahaide nagusi eta hainbat maiorazkoren jabe izan zen.

Lanak
-----

* *Maquinas hydraulicas de molinos, y herrerias, y govierno de los arboles, y montes de Vizcaya*, Madril, 1736

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ostikodun presak, autodidakta baten lanak. Eneko Imaz Amiano
2. ↑  Pedro Bernardo Villarreal de Bérriz: Euskaldunon ekarpena XVIII.eko injeniaritzari=La aportación vasca a la ingeniería del XVIII.- Bizkaiko Foru Aldundia, 1990

Ikus, gainera
-------------

* Errotabarri (Gizaburuaga)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265665
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45969978
* ISNI: 0000 0001 1569 1797
* BNE: XX1154079
* BNF: 123022182 (data)
* GND: 143852183
* LCCN: n93016305
* SUDOC: 145576884
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 128692

 |

* Wd Datuak: Q12265665
**Zarracatin Etxea** Getxo udalerriko, Neguriko lorategi-eremuan, La avanzada Etorbidearen ertzean kokatzen da. Gaur egun Belauste erresidentzia izenez ezagutzen dugu.

Eraikina
--------

Lau aldeak agerian dituen eraikina da, eta hiru bolumen bereizten dira teila lauko teilatuekin, aldapa handiko isuriekin. Ezker alboko gorputzeko teilatuak hiru isuri ditu hormapikoan eta miru buztanean; erdiko gorputzak, dorre zilindrikoak, kono-itxurako teilatua du eta eskuin albokoak lau isuri ditu. Azken gorputz horretan dago sarrera, eta gainean teilatutxo eten bat du bolekin eta armarriarekin dekoraturik.

Bao dinteldunak nagusi dira, batzuk zurez inguraturik daude eta beste batzuk silarrizko xaflekin, giltzarria nabarmenduz. Baten bat ajimez-itxurakoa da edo arku triangeluarrari imitatzen dio. Silarrizko zokaloa sarreraraino heltzen da eta hura inguratzen du. Gainerakoa entokadurak eta itxurazko zurezko bilbadurak hartzen dute erretikulua osatzeko, eta azken horiek gorriz pintatuta ageri dira.

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559887
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559887
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
**Partizipioa** (latinetik eratorri zen: *participare* «esku / parte hartu») aditz eta izenondoen artean dagoen hitza da. Oraindik irauten duen (edo iraungo duen/irauten zuen) edo amaitutako ekintza bat adierazten du izenondoen eran.

Partizipioak perfektuak (ekintzaren emaitza azpimarratzen denean esaldian) edo inperfektuak (emaitza ez da azpimarratzen) izan daitezke, baita aktiboak (norbaitek edo zerbaitek jarduten duenean) edo pasiboak ere.

Euskara
-------

Euskarazko partizipioak orainaldikoak, lehenaldikoak edo etorkizunekoak izan daitezke. Perfektuak edo inperfektuak izan daitezke, baita aktiboak edo pasiboak ere. «Egon» eta «izan» aditzek eta atzizkiek laguntzen digute partizipioak osatzen.

Adibideak:

* «irau**ten duen** uda» (aktibo (berak irauten duelako), inperfektu eta orainaldikoa);
* «iraun**go duen** uda» (aktibo, inperfektu eta etorkizunekoa);
* «irau**ten zuen** uda» (aktibo, inperfektu (irautea amaitu zuen, baina horren emaitza ez da azpimarratzen) eta lehenaldikoa);
* «erabil**tzen den** indarra» (pasibo (indarra norbaitek erabiltzen duelako), inperfektu eta orainaldikoa);
* «erabili**tako** indarra» (pasibo, perfektua (erabilita dagoelako jadanik: emaitza dugu) eta lehenaldikoa) etab.

Beste hizkuntza batzuk
----------------------

Beste hizkuntzetako partizipioek ez dituzte beti euskarazko partizipioen ezaugarri guztiak.

### Errusiera

Adibidez, errusierazko partizipioak ez du etorkizuneko formarik eta ez ditu aditz osagarriak erabiltzen:

* Стро**ящий** человек *Strojaxtxij txelovek* «Eraik**itzen duen** gizakia»;
* Стро**ивший** человек *Stroivxyj txelovek* «Eraik**itzen zuen** gizakia»;
* Стро**ящееся** здание *Strojaxtxejesja zdanije* «Eraiki**tzen den** eraikina»;
* **По**стро**енное** здание *Postrojennoje zdanije* «Eraiki**tako** eraikina».

Errusierazko partizipioak laburtutakoak eta beteak ere izan daitezke eta horrek esanahia aldatzen du: Здание **по**стро**ено** *Zdanije postrojeno* «Eraikina eraikita dago» — **По**стро**енное** здание *Postrojennoje zdanije* «Eraikitako eraikina»

### Alemaniera

Alemanierazko partizipioak, berriz, ez ditu forma pasiborik orainaldian ez eta forma aktiborik lehenaldian; aditz osagarriak lehenaldian erabiltzen ditu bakarrik:

* *Lesen**de** Menschen* «Irakur**tzen duten** gizakiak»;
* *Die Zeitung **ist** **ge**lesen* «Egunkaria irakurri**ta dago**».

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q814722
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119769367 (data)
* GND: 4173451-8
* LCCN: sh00006890
* NKC: ph578160

 |

* Wd Datuak: Q814722
**Pedro Felipe Aranatz Videz** (Tutera, Nafarroa, 1740ko maiatzaren 2a - Cuenca, Espainia, 1820ko irailaren 24a) nafar musikagile eta ganberako maisu bat izan zen.

Biografia
---------

Bere ibilbidea Zaragoza hiriko Pilarreko basilikako abesbatzako haur abeslari gisa hasi zuen. Luis Serrarekin ikasi eta hura 1758an hil zenean, Bernardo Mirallesekin ikasi zuen. Behin ikasketak amaituta, ganberako maisu bezala lana bilatzeari ekin zion, hainbat alditan lanpostua ukatu zioten, beharbada erlijio gizona ez zelako. Bere lehenbiziko saiakera 1763an Santo Domingo de la Calzadan izan zen. 1765ean Madrilera zenbait bidai egin zituen, hiriburuko antzoki publikoetan jotzeko hainbat eszenakotiko tonadillak konposatuz.

1769an eta aurrez bi alditan porrot egin ondoren, bata 1766an Pilarreko basilikan eta bestea 1768an Zamoran, Cuencako katedralako ganbera maisu bilakatzea lortu zuen, bertan erretiroa hartu eta hil arte egon zen.

1773an apaiztu eta eszenatikoetako tonadillak konposatzeari laga zion, musika sakroa konposatzeari buru-belarri ekiteko. Aranatz garaiko maisu garrantzitsuenetakotzat jotzen da, katedral lanpostuetarako zenbait azterketarako azteratzaile izateko deitu zutelarik (León, 1770; Ávila, 1782; Granada, 1796 eta Murtzia en 1784). 1786an Oviedoko magisteritza postua eskaini zitzaion, baina uko egin zion.

1797an erretiroa hartu zuen, baina ganberan eta ikastetxean maisu erretiratu gisa lagunduz, 1820. urtean zendu zen arte.

Ikus, gainera
-------------

* Erriberar ezagunak

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6068182
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18958597
* BNE: XX4579649
* BNF: 14784613j (data)
* LCCN: n97010456
* UB: a1128436
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 2221
* GEN: 3589
* GEA: 1148
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q6068182
**Pauliren bazterketa printzipioa** Wolfgang Ernst Paulik 1925ean adierazi zuen printzipio kuantiko bat izan zen. Euren zenbaki kuantiko guztiak berberak diren bi fermioi ezin daitezkeela egon ezartzen du (hau da, partikula indibidualen egoera kuantiko berberean). Printzipio maila galdu zuen, askoz orokorragoak diren suposaketetatik abiatzen bait da, izan ere, spinaren estatistikaren teoremaren ondorioa bait da.

Pauliren bazterketa printzipioak soilik fermioiei eragiten die, hau da, egoera kuantiko antisimetrikoak eratzen dituzten eta spin erdiosoa duten partikulei. Fermioien adibide batzuk protoiak, neutroiak eta elektroiak dira, materia arrunta osatzen duten hiru partikula subatomiko motak. Pauliren bazterketa printzipioak, hala, beraz, materiaren ezaugarri bereizgarrietako askotan eragiten du. Aldiz, fotoiak eta grabitate indarraren ustezko bitartekaria den grabitoiak ez dute printzipio hau jarraitzen, bosoiak baitira, hau da, egoera kuantiko simetrikoak eratzen dituzten eta spin osoa duten partikulak. Honen ondorioz, fotoi ugari partikula egoera kuantiko berean egon daiteke, laserretan gertatzen den bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131594
* **Identifikadoreak**
* BNF: 177015270 (data)
* GND: 4173571-7
* LCCN: sh85098815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131594
**Pauline Fourès** ( Pamiers, 1778ko martxoaren 15a - Paris, 1869ko martxoaren 18a, **Pauline Bellisle** jaioa, Frantziako margolari eta nobelagilea izan zen, Napoleon Bonaparteren eta Jean-Baptiste Kléberren maitalea izateaz gain. Bere gurasoak Marguerite Brandon eta Henri Jacques-Clement Bellisle erlojugilea ziren. Josten lan egin zuen eta *Lord Wentworth* eleberria idatzi zuen.

Pauline errotan lan egin zuen eta Jean-Noel Fouresekin ezkondu zen,soldadu militarra zen. Jean-Noel eztei-bidaian guerrara joateko deitu zioten eta Egiptorajoan izan behar zuen Frantziako armadarekin. Pauline berarekin joateko uniforme batekin mozorratu zen eta 54 egun iraun zuen Egipton.

Pauline Frantzian egonda eta bere senarra Egipton, Napoleon ezagutu eta maitemintzen hasi ziren.Jean-Noel bueltatzerakoan dibortziatu egin ziren. Egun batean, Kairoko Tivoli lorategiaetan Napoleon zegoela, neska gazte eder bat aurkitu zuen karta joko bat jotzen. Bere izena Pauline Foures zen.Bere a. Napoleonek opari asko bidaltzen hasi zen Paulin ederrarI. Napoleon, bazkaltzera gonbidatu zuen eta "ustekabean" Paulinari ura soinekoaren gainean isurtzen dio. Konpontzeko, bere gelara eraman zuen. Handik bueltatzerakoan denoi argi geratu zitzaien zer gertatu egin zen gela horretan (larrua jo).

Jean-Noel Egiptotik bueltatzerakoan denaz jabetu zen. Momentua haserretutua Napoleon berareb bizitzatik joateko exijitu zuen. Pauline ezta pentsatu ere esan zion, beraz, dibortzioa eskatu zuen. Bi egun ostean, dibortziatu ziren eta orain, Napoleonen maitale ofiziala zen. Geroago Naoleonek Siriara joan zen bere armadarekin eta Pauline bertan utzi zuen. Nahiz eta mezu maitagrriak bidaltzea, gero berak buelatzerakoan ez zen gauza bera ez zuten sentimendu berdinak, pasioa...Napoleonek Frantziara bueltatu nahi zuen, baina, bakarrik. Paulinerekin agurtu zion 1799aren abuztuan, baina, ez zekitena zen ez zirela berriz ikusiko.Paulinek urte bat beranduago Parisera heldu zen eta Napoleonek ez zuen nahi, bere aurreko emaztearekin bueltatu zelako eta ezin zuelako nahi arazorik, horretarako, azkenean etxe bat erosi zion Pariseren kanpoaldetik.

Hortik aurrera Pauline erretzen, edaten, drogatzen hasi zen...oso txarto zihoan bizitza eta azkenean 1869 hil egin zen, baina ez aurreko arrazoiengaitik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3372720

 |

* Wd Datuak: Q3372720
|  |  |
| --- | --- |
| **Pegmatita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Pegmatita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | KuartzoaFeldespatoakMikak |

**Pegmatita** pikor larriko arroka igneo bat da, filoniarren taldekoa, izan ere magma sumendiko zainetatik gora igotzen hasi eta kanpora atera aurretik solidotzen baita.

Ezaugarriak
-----------

20mm baino handiagoak diren kristalekin. Gehienetan dauden mineralak granitoaren berdinak dira.

Kristalen tamaina handia da pegmatiten ezaugarri garrantzitsuena, askotan hauek 50mm baino larriagoak direlarik. Hala ere 10 metro baino handiagoak diren kristalak aurkitu dira, munduko handienak.

Mineralak bi fasetan solidotzen dira; fusio tenperatura altua dutenak lurraren barrenean poliki solidotzen dira eta beraz kristal handiak eratuz, eta fusio tenperatura baxuagoa dutenak aldiz azaletik gertu kristalak eratzeko denborarik gabe.

Erabilerak
----------

Elementu ezohikoen kontzentrazio handiak aurki daitezke pegmatitetan. Dirudienez urak kontzentratu arazten ditu azaletik gertu solidotzen ari denean. Ondorioz koltana osatzen duten kolunbita eta tantalita mineralak lortzeko bidea ematen du, bai eta harribitxiak ere.

Iruditegia
----------

* Pegmatita.Pegmatita.
* Esmeraldak pegmatitaren azalean.Esmeraldak pegmatitaren azalean.
* Andaluzita pegmatitaren azalean.Andaluzita pegmatitaren azalean.
* Pegmatita zaina.Pegmatita zaina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105630
* Commonscat Multimedia: Pegmatite

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4173606-0
* LCCN: sh85099236
* NDL: 00569078
* NKC: ph880522
* AAT: 300011187
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q105630
* Commonscat Multimedia: Pegmatite
***Perla eta olatua (fabula persiarra)*** (frantsesez: *La Perle et la vague (fable persane)*), Olatua eta perla izenaz ere ezaguna, Paul Baudry artista frantsesaren margolan bat da, 1862 eta 1863 artean egina. Bere garaian arrakasta handia izan zuen. Kritikati batzuen ustez, XIX. mendeko biluzi artistiko onena, bikainena izan zen. Margolana Eugenia de Montijok erosi zuen eta horrek haren ospea gehiago zabaldu zuen. Pradoko museoan erakusten da.

Historia
--------

Lan hau 1863ko Parisko Saloian aipagarrienetako bat izan zen. Urte horretan bertan, Eugenia de Montijo enperatrizak margolana erosi zuen 20.000 liberatan, eta bere bigarren erosketa garestiagoa izan zen garai hartako pinturetan. 1898an, Ramón de Errazu mexikarrak New Yorken erosi zuen, 43.000 liberaren truke; hau izan zen erosi zuen azken obra eta prezio zein izen handienekoa. Lan hau Errazuk Madrilgo Prado Museoari utzi zion eta bertan artista frantsesen bildumaren parte bezala erakusten da.

Deskribapena
------------

Olio-pintura teknikaz margotuta dago. Tamainua: 83.5 zm. x 178 zm.

Lanak emakume gazte biluzi bat erakusten du, itsasoaren ertz harritsu baten ertzean etzanda. Neskak atzera begiratzeko, burua jiratuta du sorbaldaren gainetik. Ikusleari begiratzen dio era adierazgarriz. Ezpainak erdi zabalik kutsu erotikoak indartu egiten du. Olatuak atzean hausten dira. Artista batzuek, esaterako Théophile Gautier, lotu dituzte gorputzaren forma borobilak eta olatuak, bata bestearen sinboloa izango balitz.

Egilearen izena margolanaren goiko aldean, ezkerrean ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hook, Bailey Van: *Angels of Art: Women and Art in American Society, 1876-1914*. Penn State Press. ISBN 978-0-271-02479-0. .
2. ↑  Charles Bernheimer: *Figures of Ill Repute: Representing Prostitution in Nineteenth-Century France*. Duke University Press. 105.or. ISBN 978-0-8223-1947-4.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolana Pradoko museoaren webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:[ Lanari buruzko azalpenak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4179284
* Commonscat Multimedia: The Pearl and the Wave

---

 |

* Wd Datuak: Q4179284
* Commonscat Multimedia: The Pearl and the Wave
**Margaret Emily Noel Fortnum** (Harrow, Middlesex, Britainia Handia, 1919ko abenduaren 23- 2016ko martxoaren 28 ), **Peggy Fortnum** izengoitiz ezaguna, ilustratzaile britaniarra da. Bere lan ezagunena Paddington hartza da, Michael Bonden haur literaturaren pertsonaia.

Bizitza
-------

Ilustratzaile ingelesa 1919ko abenduaren 23an jaioa Harrow, Middlesexen. Arte ikasketak egin zituen Tunbridge Wells Schoolen, eta II Mundu Gerran alistatua ibili zen. Bigarren Mundu Gerraren etenaren ondoren jarraitu zuen bere formakuntza Londreseko Central School of Arts and Crafts.

Bere ibilaldia arte irakaslea, margolaria eta oihal diseinatzaile esparruetan garatu zuen. Azkenik erabat murgildu zen liburu ilustratzaile lanetan, 80 liburu ilustratu zituen..

Bere lehen elkarlana "Dorcas the Wooden Doll" liburua izan zenby Mary Fielding Moore egilearekin batera, 1944an argitaratua. Bere lan ezagunena Paddington hartza da, Michael Bond en pertsonaia..

1958 bere Ralph Nuttall-Smith eskultorearekin ezkondu zen, bera 1988an hil zen arte. "A Bear called Paddington"argitaratu zen lehen aldiz 1958an, eta berriz berrargitaratu zen 40.urtebetetzea betetzerakoan, HarperCollins argitaletxearen eskutik. Egileak jatorrizko bertsioan zuri-beltza erabili zuen. Beranduago, bertsio koloredunak agertu ziren beste egile batzuei esker, horien artean bere senide Caroline Nuttall-Smithena barne.

Royal Mail britaniar posta zerbitzuak Paddington hartza zigilu bilduma argitaratu zuen 2006 zigiluan, animaliak haur literaturari buruzko bilduma, hain zuzen.
2016ko martxoaren 28 hil zen.

Lan literarioa
--------------

* Peggy Fortnum, *Running Wild* London : Chatto and Windus, 1975 ISBN 9780701150686

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**  «Peggy Fortnum» *cambridgeprints.*.
2. ↑  **(Ingelesez)**  «Peggy Fortnum dies» *Nytimes*.
3. 1 2 3  **(Ingelesez)**  «Peggy Fortnum Obituaries» *Telegraph*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7160661
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17932024
* ISNI: 0000 0000 7101 454X
* BNE: XX1059397
* BNF: 12606438q (data)
* GND: 1054617023
* LCCN: n50025306
* NDL: 00439882
* NKC: jx20090908012
* SNAC: w6rb9qdk
* SUDOC: 179805312
* BIBSYS: 99043787
* RKD: 369280

 |

* Wd Datuak: Q7160661
**Perka arrunta** (*Perca fluviatilis*) Percidae familiako arrain bat da. Oso ugaria da Europako erdialde eta mendebalde osoan, eta, antzina, Siberiaraino ere iristen zen.

Ezaugarriak
-----------

50 cm luze izaten da, eta 4,75 kg-rainoko pisua har dezake. Gorputza luzanga da, ezkata latz eta gogorrez estalia. Bizkarra berdaxka da, eta sabelaldea, berriz, zilarkara. Alboan 5 edo 7 zerrenda ilun ditu.

Arrazin zuria da, haragi leunekoa eta kolorez arrosaxka. Eduki proteikoa % 18 ingurukoa da, eta gantza, % 4.

Kanpo-itxura antzekoa denez eta gurutzatu egin daitezkeenez, perka horia (*Perca flavescens*) perka arruntaren subespezietzat jo izan da (*Perca fluviatilis flavescens*), baina sailkapen askotan espezie desberdintzat jotzen dira.

Arrain txikiak, intsektuak, oskoldunak eta inoiz beste perkak ere jaten ditu.

Arrain kolonizatzailea da, eta mehatxua da espezie autoktonoentzat. Horregatik, espezie inbaditzailetzat jotzen da. Adibidez, Espainian, 2011ko azaroaren 14ko 1628/2011 Errege-dekretuak emandako espezie inbaditzaileen katalogoan agertzen da, eta, beraz, debekatuta dago ingurune naturalean sartzea, garraiatzea eta salerostea.

Banaketa
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q166812
* Commonscat Multimedia: Perca fluviatilis
* Wikispecies Espezieak: Perca fluviatilis

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph157583
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Perca\_fluviatilis
* BOLD: 11270
* Dyntaxa: 206198
* Fauna Europaea: 304855
* FishBase: 358
* GBIF: 8140485
* ITIS: 168470
* UICN: 16580
* NCBI: 8168
* Paleobiology Database: 354572
* WoRMS: 151353
* Zoobank: D30DC5B7-A24E-4D87-AAA6-8F6EF2F1EAC7
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 8277D29CAY

 |

* Wd Datuak: Q166812
* Commonscat Multimedia: Perca fluviatilis
* Wikispecies Espezieak: Perca fluviatilis
**Zodioakoaren hiltzailea** (ingelesez: *Zodiac Killer*), 1960ko hamarkadaren amaiera aldetik 1970eko hamarkadaren hasiera aldera AEBetako Kalifornia estatuko iparraldean jardun zuen identifikatu gabeko serieko hiltzaile bat izan zen. Gaur egun ere bere nortasuna oraindik ezezaguna da.

Zodiakoaren hiltzailearen biktima identifikatuak gutxienez 1968ko abendutik 1969ko urrirarte Benicia, Vallejo, Lake Berryessa eta San Frantzisko hirietan topatu ziren, denera 7 biktima izan ziren (4 gizon eta 16-29 urte arteko 3 emakume), horietatik 5 hildako eta 2 zauritu, halere denera 20-28 hildako izatea baliteke, eta kopurua 37 hildakora igotzen duenik ere bada.

Zinema
------

* *Zodiac*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218148
* Commonscat Multimedia: Zodiac killer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313303488
* GND: 1203591845
* NKC: ola2014851175
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q218148
* Commonscat Multimedia: Zodiac killer
Kanoi ganga indartzen duten arkuen eskema. 
 Sainte-Foy abadiako kanoi gangan fajoi-arkuak. 
**Parpain-arkua**, edo **fajoi-arkua** kanoi ganga barruan dagoen egiturazko elementu bat da eta kanoi ganga indartu egiten du. Arku mota hau egituran txertatuta dago eta bere orientazioa gangaren ardatzarekiko elkarzuta da; horrela, kanoi ganga ataletan banatuta ageri da.

Ezaugarriak
-----------

Parpain-arkua gangaren barruko aldetik ikusgai dago eta sabaia eusten duten alboko zutabeetan du euskarria, egituraren luzapen modura. Sortutako tentsio indarrak kanpora bultzatzen ditu hormabularren bidez arkitektura erromanikoan, eta, arku arbotanteen bidez arkitektura gotikoan.

Hitz gutxitan esanda, parpain-arkuak kanoi gangak zeharka zatitzen duten arkuak dira eta pisua pilastretara zuzentzen dituztenak;azken hauei, batzuetan zutabe txikiak atxikitzen zaizkie.

Arkitektura gotikoan parpain-arkua esaten zaio eta ertz ganga edo gurutze gangaren parte dira.

Ikus, gainera
-------------

* Arku torala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q425972
* Commonscat Multimedia: Arch bands

---

 |

* Wd Datuak: Q425972
* Commonscat Multimedia: Arch bands
***Orduz kanpoko bisita*** (gaztelaniaz, ***La visita inoportuna***) 1868an Eduardo Zamakois euskal margolariak eginiko margolan ezaguna da. Gaur egun Bilboko Arte Ederren Museoan ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Margolariak pasadizo bat hartu du lanaren oinarri gisa. Artista bere tailerrean dago lanean. Aulki luze baten gainean neska modeloa biluzik dago eta, une horretan, norbaitek atean deitu du. Margolaria atean dago, ezorduko bisita agurtzen; bitartean, neska, atera begira, izara batez tapatzen ari da; dena dela, bizkarrez, bere gorputz osoa ikus dezakegu. Atean, sartu nahian dagoen gizona, beltzez jantzita dago eta itxura serioa du, apaiz batena alegia.

Eszena guztiari ironia dario, txantxa bat izango balitz bezala. Margolan umoretsua dela esan dezakegu. Pariseko garaian egina, nahiz eta lan txikia izan, ospea lortu du umoreagatik eta, baita ere, neskaren biluztasunari esker.

Lehen esan dugunez, anekdota artistaren tailerrean gertatzen da, eta espazio hori zehaztasun handiz jasota dago. Modeloaren ondoan bionbo berde bat ikusten dugu eta haren atzean armairu handi bat. Hormetan hiru margolan sumatzen dira baina ez dira ondo ikusten. Atearen gainean aker baten burezurra dago. Lurrean marrazki batzuk sakabanatuta daude. Modeloaren ondoko horman eszena tresneriaren oso objektu desberdinak zamatzen diraː lantza bat, oihalak, estatua txiki bat, altzari bat...

Eszena erditik banatuta, ezkerrekoan margolaria eta bisitariaren arteko elkarrizketa dago; eskuinean, bestetik, modeloa eta tresneria. Margolanaren elementu nagusia modeloaren gorputza dela esan dezakegu. Bere gainean argia zentratzen da eta efektu hori indartzeko neska oihal hori baten gainean eserita dago. Kontrasteaz, ezkerreko eszena askoz ilunagoa da; dena dela, hor ere bi argi-foko deigarriak daudeː batak atearen kolore urdina eta artistaren aurpegia azpimarratzen ditu; bestea, atzeago irekita dagoen beste atetik datorren argia da.

Orokorrean, oso eszena konplexua margotu zuen Zamakoisek. Euskarriaren tamaina txikia kontuan izanda gezurra dirudi hainbeste elementu biltzeko ahalmena izana. Hori guztia dela eta, margolanak nahaspilaren sentipena helarazten du nagusiki.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Bilboko Arte Ederren Museoaren margolanaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28798275

 |

* Wd Datuak: Q28798275
**Pascual Rodríguez Aldabe** (Lesaka, 1924ko ekainaren 22a - Donostia, 2013ko martxoaren 27a) nafar musikagilea izan zen, 51eko belaunaldia delakoaren partaide. 

Victor Albistur organo-jotzailearekin hasi zen musikan, bere jaioterrian, eta pianoaren lehen nozioak Salvador Radarekin ikasi zituen. Azken honek prestatu zuen ikasle libre gisa Bilboko Musika Kontserbatorioan ikasteko. 1947an Lesakako parrokiako organista izendatu zuten eta herri honetan Santa Maria Abesbatza sortu zuen. 1949an Bartzelonako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten eta Donostiako Udal Kontserbatorioan amaitu zituen ikasketa ofizialak: pianoa José María Iraolarekin, harmonia eta konposizioa Francisco Escuderorekin.

1954 eta 1973 artean Parisen bizi izan zen eta musika arloan bere ezagutzak hobetu zituen: konposizioa Nadia Boulangerrekin, pianoa Agnelle Bundervoët eta Andrée Bonnevillerekin, orkestrazioa Jean Françaisekin eta orkestra zuzendaritza Eugène Bigotekin. Frantziako Gobernuaren beka jaso ondoren, piano errezitaldiak eskaini zituen Londresen, Parisen, Madrilen eta Donostian. 1958 eta 1966 artean, bere jarduera artistikoa Musikaren Historiako irakaskuntzarekin uztartu zuen Frantziako hainbat ikastetxetan. 1967 eta 1973 artean Frantziako Irrati eta Telebistaren Orkestrarekin musika gaietan kolaboratu zuen. Nafarroara itzultzean, Iruñeko Pablo Sarasate Kontserbatorioko zuzendari kargua hartu zuen 1973 eta 1983 bitartean. Ganbera Orkestra eta Zentroko abesbatza sortu zituen, eta Eslava, Remacha, Berlioz, Charpentier edo Stravinski bezalako egileen obra sinfoniko-koralak ezagutzera eman zituen. Nafarroako herri nagusietan eskainitako kontzertu horietako batzuk estreinaldi zorrotzak izan ziren Espainian. 1976tik 1982ra organo ikasketak egin zituen Luis Tabernarekin. Autore batzuek, Aurelio Sagaseta nafarrak kasu, uste dute bere obra Ravelen obratik hurbil dagoela eta abangoardiako lerro moderatuan mantentzen dela, XX. mendeko estetikarik erradikalenetan barneratu gabe.

1974tik aurrera San Fernando Arte Ederretako Errege Akademiaren kidea izan zen.

Alfonso Rodriguez Aldaberen anaia zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Abaunza Martínez, Fernando.  (2017). *Diccionario de Músicos Vascos.*  Online argitalpena, 20 or..

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42420137
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86990490
* ISNI: 0000 0000 6074 3165
* BNE: XX1223525
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 4917

 |

* Wd Datuak: Q42420137
**Pat Martino** (Filadelfia, 1944ko abuztuaren 25a - Ibidem, 2021eko azaroaren 1a)  estatubatuar jazz-gitarrista izan zen. Jazz tradizionalean egindako zenbait saioz gain, bere estiloa hard bopetik soul jazzera doa.

Biografia
---------

15 urterekin hasi zen profesionalki jotzen. Handik gutxira taldeetan lan egin zuen, hala nola Willis "Gator" Jackson, Red Holloway eta organo-jotzaile batzuen eskutik, hala nola Don Patterson, Jimmy Smith, Jack McDuff, Richard "Groove" Holmes eta Jimmy McGriff. John Handyrekin (1966) jo ondoren, bere talde propioak zuzentzen hasi zen Prestige, Muse eta Warner Bros-en saioetan, jazz abangoardiako, rock, pop eta *munduko musika* deritzonarekiko interesa erakutsiz, horiek bere hard bop estiloa barneratuz. 

1980an, burmuineko ebakuntza bat egin zioten, aneurisma bat zuzentzeko, eta, horren ondorioz, oroimena eta jotzeko edozein gaitasun galdu zituen. 1984an hasi zen berriro jotzen bere diskoak entzuten baina itzulera 1987an gertatuko zen, *The Return-ekin*. Ebakuntzaren aurretik baino jarduera gutxiago izan arren, Martinok bere forma berreskuratzea lortu zuen, *Muse* eta *Evidencerako* berriro grabatuz; bere azken diskoetxea Blue Note izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Henry Amat. *Muere el guitarrista de jazz Pat Martino a los 77 años.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31959
* Commonscat Multimedia: Pat Martino

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39564012
* ISNI: 0000 0001 1471 0028
* BNE: XX1358445
* BNF: 13924303c (data)
* GND: 11924134X
* LCCN: no92006145
* NKC: ola2002157933

 |

* Wd Datuak: Q31959
* Commonscat Multimedia: Pat Martino
**Pasco konderria** (ingelesez: *Pasco County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dade City da. 2010eko zentsuaren arabera 464.697 biztanle zituen, Pasco kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pasco konderriak 2.249,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 314,86 ura dira. Beste 1.934,43 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 464.697 pertsonetatik 426.775 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 54.536 dira. 19.010 beltzak edo afroamerikarrak. 1.236 amerikar natiboak ziren eta 223 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9.609 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 686 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.158 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500992
* Commonscat Multimedia: Pasco County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157110442
* ISNI: 0000 0004 0631 7316
* LCCN: n80162586
* **Lekuak**
* OSM: 1210707
* TGN: 1002773

 |

* Wd Datuak: Q500992
* Commonscat Multimedia: Pasco County, Florida
**Zo'é herria** Brasilgo jatorrizko herria da, Pará estatukoa. Gaur egun 250 pertsona inguru gelditzen dira.

Ezaugarriak
-----------

Haien hizkuntza tupi familiakoa da. Zo'é herritar guztiek ahoaren beheko ezpainian "poturu" izeneko egurrezko pieza bat daramate. Tradizio honen jatorria ez da ezagutzen baina herri honen ezaugarria betidanik izan da. Sei urtetik aurrera herritar guztiek daramate; hasieran oso pieza txikia daramate baina heldutasunean ia 18 zm.koa izan daiteke. Zo'é herriak haien herrixken inguruan plantazio handiak dituzte; bertan platanoak, patata gozoak eta urucum landatzen dute.

Seme-alabei irakasteko garaian, haien okerrak ez azaltzen saiatzen dira, horrela norberaren esperientzietatik ikasten dute. Zigorren erabilera oso arraroa da.

Ez daukate brasildarren kontzientzia. Etxe handietan bizi dira, lastozko teilatuekin eta alboetan irekiak. Lo egiteko sabaitik zintzilikatutako hamakak erabiltzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Associação de Apoio Mobilizado ao Povo Zo’é e Outras Etnias Zo'é herria eta beste etnien aldeko elkartea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153639
* Commonscat Multimedia: Zo'é people

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15997541x (data)
* LCCN: sh2008009724

 |

* Wd Datuak: Q153639
* Commonscat Multimedia: Zo'é people
**Oconee konderria** (ingelesez: *Oconee County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watkinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 32.808 biztanle zituen, Oconee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oconee konderriak 482,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,39 ura dira. Beste 477,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.808 pertsonetatik 29.742 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.436 dira. 1.610 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.016 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 370 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492026
* Commonscat Multimedia: Oconee County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158278871
* ISNI: 0000 0004 0408 3317
* LCCN: n80138753
* NARA: 10039114
* **Lekuak**
* OSM: 1020708
* TGN: 2000399

 |

* Wd Datuak: Q492026
* Commonscat Multimedia: Oconee County, Georgia
**Patrick Floyd Jarvis "Pat" Garrett** (Chambers konderria, Alabama, 1850eko ekainaren 5a - Las Cruces, Mexiko Berria, 1908ko otsailaren 29a) estatubatuar sheriff, lege-gizona, tabernari eta aduana-agentea izan zen, Billy Haurra hiltzeagatik ezaguna.

18 urterekin Mendebaldera joan zen. 1876an bisonte-ehiztaria zen. Garai hartan egin zuen lehen hilketa, baina ez zuten auzipetu. Gero Mexiko Berrira joan eta cowboy lana aurkitu zuen.

1880ko azaroan Lincoln konderriko sheriff izendatu zuten eta Billy Haurraren jazarpena hasi zen. 1880ko abenduan harrapatu zuen, baina Billyk handik gutxira ihes egin zuen. Azkenean, Garrettek Billy Haurra hil zuen 1881eko uztailaren 14an, Pedro Menard "Pete" Maxwellen etxean. 1882an bere lagun Marshall Ashmun Upsunekin "The Authentic Life of Billy the Kid" liburua idatzi zuen.

1882an Texasera joan zen, senatari aukeratzen saiatu zen eta Texas Rangers taldeko kapitaina izan zen. 1896an ureztatze negozioetan aritu ondoren, Doña Ana konderriko sheriff izendatu zuten.

1901ean, Theodore Roosevelt presidenteak aduana-agente izendatu zuen El Pason.

1908ko otsailaren 29an Garrett hil zuten. Jesse Wayne Brazelek hilketaren egilea zela aitortu zuen, baina absolbitu egin zuten. Hiltzailearen nortasuna ez da ezagutzen eta hainbat susmagarri proposatu dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q450746
* Commonscat Multimedia: Pat Garrett

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66790174
* ISNI: 0000 0000 8146 8561
* BNE: XX1281236
* BNF: 156127475 (data)
* CANTIC: a11460258
* GND: 118900854
* LCCN: n80089667
* NKC: jx20111115018
* SNAC: w6sj1wxq
* SUDOC: 123354471
* UB: a1285840
* Open Library: OL31297A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q450746
* Commonscat Multimedia: Pat Garrett
**Pedro Antonio Gainzarain Bermúdez** (Elvillar, Araba, 1928-Gasteiz, 2006ko urriaren 18a) apaiz, unibertsitate irakasle eta idazlea. Antzinako grezierazko espezialista, gai horren inguruko lan garrantzitsuak plazaratu zituen.

Biografia
---------

1928an jaioa, 1953an apaiza egin zen. Hiru urtez Valderejon eman zituen. 1958an Guardiara bidali zuten non irakasle gisa aritu zen. 1959an Salamancara joan zen, haren ikasketekin jarraitzeko asmoz; han Koldo Mitxelena ezagutu zuen. Ondoren, 1968 arte, Alemaniako Münster hiriko unibertsitatera joan zen non hizkuntza klasikoen ikasketak egin zituen. 1968an Gasteizera itzuli zen eta bertako Apaizgaitegian hizkuntza klasikoak irakatsi zituen. 1971an Arabako Unibertsitate Ikastetxea ireki zen eta bertako grezierazko irakaslea izan zen. 1977ko abenduan doktoreagoa bukatu zuen Madrilen. 1978an Filosofia eta Letren fakultatea ireki zen Gasteizen eta Gainzarain haren klaustroaren partaidea izan zen. EHUko Filologia Fakultatearen irakaslea izan zen erretreta hartu arte, 1999an.

Obra
----

* *Parrhesia: historia del concepto a partir del siglo IV a.c. Estudio sociológico y ético*. Luis Gil Fernándezek zuzendutako doktoreago tesia, Madrilgo Complutense Unibertsitatea, 1978.

Bibliografia
------------

* *Timês járin (Homenaje al profesor Pedro A. Ganzarain)*. Maria Jose Garciak koordinatuta. Bilbo: EHU, 2002, 484 or. ISBN:9788483733493.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Pedro Antonio Gainzarainen lanak Dialnet webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111632901

 |

* Wd Datuak: Q111632901
Eskuizkribuen zati bat
***Organyàko homiliak*** (katalanez *Homilies d'Organyà*) katalanez idatzitako dokumentu literariorik zaharrena dira. Ebanjelioaren predikura bideratutako sermoi-liburu bateko atala dira, eta Iberiar Penintsulako edozein hizkuntzatan idatzitako testurik zaharrena halaber. Adituen arabera, XI. mendekoak dira, eta zehatzago 1080 eta 1095 urte bitartekoak. Letraren izaera gotikoaren trantsizio garaiko bereizgarria da eta pergaminoa kalitate lodi eta arruntekoa da. Hizkeraren zenbait berezitasunek idazkia Pere Katolikoaren (Aragoiko II.a, Bartzelonako I.a) garaikoa dela pentsatzera daramatza erudituak (1196-1213). Testua katalanez idatzirik dago, hizkuntza hartan arrotzak gerta daitezkeen hitzak badaude ere.

Joaquim Miret i Sans doktoreak 1904ko irailean aurkitu zituen, X. mendean edo XI.aren hasieran Caboet-eko jaunen eskutik fundaturiko Santa Mariaren kolejiata desagertuaren artxiboa arakatzean, Organyàko errektoretzan. Aurkikuntza erditik tolestutako hiru orriko pergaminozko koaderno txiki batean eta alde bietatik idatzitako sei foliotan zetzan. Aurrerago, lehenengoak osatzen zituzten beste folio batzuk aurkitu zituzten; egun, eskuizkribua alde bietatik idatziriko zortzi foliok osatzen dute.

Testu originala Kataluniako Liburutegian dago, eta Organyàn erreprodukzio bat erakusten da.

Ikus, gainera
-------------

* Katalanezko literatura

Kanpo estekak
-------------

* *Organyàko homiliak*, Kataluniako Generalitatearen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154800
* Commonscat Multimedia: Homilies d'Organyà

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154800
* Commonscat Multimedia: Homilies d'Organyà
**Partito Sardo d'Azione** (sardinieraz, *Partidu Sardu*, euskaraz **Ekintza-Alderdi Sardiniarra**) Sardiniako alderdi nazionalista eta independentista da, Europako alderdi nazionalista zaharrenetako bat, 1921ean sortu baitzen.

Hasiera batean autonomista izan arren, XX. mendeko 80ko hamarkadan jarrera independentista garbia hartu zuen, Sardinia Italiatik banatzeko proposamena hedatuz.

Bere historia luzean mota guztietako aliantzak osatu ditu, eskuinarekin (Italiako Demokrazia Kistauarekin) zein ezkerrarekin (Italiako Alderdi Sozialista eta Alderdi Komunistarekin).

Europako Aliantza Askearen (EAA) alderdi sortzaileetako bat izan zen. Hala ere, Italiako Ipar Ligarekin azken urteetan osatu dituen aliantzak direla-eta, EAAtik kanporatua izan zen 2020an.

Sardinia da Italian "estatutu berezia" duen lurraldeetako bat (besteak Aostako Harana, Hego Tirol, Sizilia eta Friuli-Venezia-Julia izanik). Hauteskunde autonomikoetan alderdiak emaitza aldakorrak lortu ditu, botoen %5-%15 artean lortuz, urtearen arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1299105
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154873673
* SUDOC: 030166314

 |

* Wd Datuak: Q1299105
*Return* tekla gorriz, eta *Intro* tekla berdez. Biak *orga-itzulera* egiteko balio dute.
Informatikan eta konputazioan **orga-itzulera** (**CR**, "*carriage return*") ASCII, Unicode edo EBCDIC kodifikazioen kontrol-karaktereetako bat da. Tekla honek, inprimagailu edo pantaila batek kurtsorea lerro baten lehenengo posiziora eraman dezan ahalbidetzen du. Batzuetan lerro-jauziarekin (**LF**) batera erabiltzen da; honek hurrengo lerroan jartzen du kurtsorea.

Historia
--------

Orga-itzulera idazmakinetan du jatorria. Papera orga izeneko zilindroaren gainean jartzen da. Lerro oso bat idatzitakoan orga-itzulera izeneko palanka edo mekanismoa aktibatzen da eta hurrengo lerroko hasieran jartzen du kurtsorea.

Adierazpidea
------------

Unicode eta ASCII kodifikazioetan, *orga-itzulera* 13 karaktare hamartarrarekin adierazten da (0D hamaseitarrra).

C programazio lengoaian eta bertatik deribatu direnetan `\r` erabiltzen da.

HTMLn berriz, *orga-itzulerak* eta *lerro-jauziak* zuriune batekin adierazten dira.

Ikus, gainera
-------------

* Lerro-jauzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q283976

 |

* Wd Datuak: Q283976
**Partido del Karma Democrático** |  |
| --- |
| Sorrera: | 2000ko urtarrilaren 27a |
| Buruzagia: | Bosco el Tosco |
| Ideologia: | Umorea |
| Eremua: | Bizkaia |
| Egoera: | Aktiboa |
| Webgunea: | web.humorenlared.com |
|

***Partido del Karma Democrático (PKD)*** Bizkaiko alderdi politikoa da, umorea bultzatzen duena.

Sorrera
-------

Alderdia 2000ko urtarrilaren 27an *"Karma Dice"* umorezko fanzine inguruan jaio zen, euskal alderdi politikoak zirikatzeko eta zentzugabekerien aurrean umorea bultzatzeko asmotan.

Emaitzak
--------

PKD 2000 urtetik aurrera Udal, Eusko Legebiltzarrerako eta Hauteskunde Orokorretan hartu du parte. 2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetan 2.000 boto lortu zituen, %0,14a lortuz. 2007ko Udal Hauteskundetan 1.000 boto lortu zituen Bilboko alkatetza lortzeko.

Ideologia
---------

PKDren zutabeak umorea bizimodua izatea, pintxoak eta kanpoko bazkari eta afariak biztanleria parte-hartzeko tresnak izatea, amodio askea eta Hirugarren Munduari kanpo-zorra kentzea dira.

Lema *"PKD el voto inútil. El voto como tú."* dute (euskaraz: "PKD: alferrikako botoa. Zu bezalako botoa"). Buruzagia, berriz, Bosco San Martín edo Bosco el Tosco izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Humorenlared.com» *Humorenlared.com* (Noiz kontsultatua: 2023-04-26).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Partido del Karma Democrático.
* **(Gaztelaniaz)** Parte hartutako hauteskundeak.
* **(Gaztelaniaz)**  *elKarma.eus*; *Karma* aldizkariaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5576030

 |

* Wd Datuak: Q5576030
*Artikulu hau berun-hariaren norabideari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zut (argipena)».***Zut** edo **bertikala** berun-hariaren norabidean doana da; lurrazalaren puntu bakoitzean, draiadaren noranzkoak, tokiko lerro zuta adierazten du zeru-esferarekin duen mozteek, eta zenit eta nadir izena hartzen dute. Zuta denaren nolakotasunari **zutitasun** deritzo. Lerro zutak eta horizontalak elkarzutak dira; halaber, lerro zutak eta lurreko ostertza elkarzutak dira. Errazago azaltzeko, aintzira baten ertzean egonez gero, ur erabat lasaiarekin, belaontzi bat posizio horizontalean egongo litzateke, eta bere masta zut.

Zabalkuntzaz, *zut* adigaia ez da horizontalarekin erabiltzen lotuta dauden lerro eta adigaiak deskribatzeko, ostertzarekin edo draiadarekin bat egin ez arren, garrantzia duen gauza bakarra, bien artean, angelu zuzen bat era dezatela da. Honela erabiltzen dira adigai hauek edozein planotan elkarzutak diren ibilbideak deskribatzeko, arkitektura, herri-lanen ingeniaritzan edo xakearen kasuan bezala, hiru adibide bakarrik emateagatik.

Oraindik errazago, lerro zutak (irudizkoa), bere ibilbidea, lurgaineko edozein puntutatik planetaren erdiguneraino du. Lerro horizontal bat zut batekiko defini daiteke: horizontalak eta lerro zutak elkarzutak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «zut» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
2. ↑   «bertikal» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2021-03-08).
3. ↑   «zutitasun» *Euskaltzaindiaren Hiztegia* (Noiz kontsultatua: 2021-05-19).

Ikus, gainera
-------------

* Elkarzut

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182167
* Commonscat Multimedia: Vertical direction

---

 |

* Wd Datuak: Q182167
* Commonscat Multimedia: Vertical direction
*Artikulu hau maskara edo jantziari buruzkoa da; euskal mitologiako pertsonaia gaitzat duena beste hau da: «Mozorro (euskal mitologia)»*
**Mozorroa** aurpegi bat irudikatzen duen eta begitartea estaltzeko erabiltzen den kartoizko edo oihalezko irudia da.

Mozorroak Lantzeko inauterian.
Mozorro ere deitzen zaio inauterian erabiltzen diren jantziei. Jantzi honen helburua atentzioa deitzea izaten da, helburu artistikoekin, erlijiosoekin edo bestelakoekin. Mozorroetan pertsona erreal bat edo irreal bat antzeztu daiteke, baita inauteri edo antzerkiak bezalako egoera berezietan erabili ere. Txamanek, adibidez, helburu erlijiosoekin erabili izan dute. Euskal Herrian oso erabili handia egon da inauterietako pertsonaia bereziekin.

Erlijio errituetan, antzerkietan eta jaietan erabiltzen da mozorroa, eta baita babes gisa ere. Sinbolismo eta indar espiritual handia dute, eta beren esanahia zein den jakiteko herri bakoitzeko kultura ezagutu beharra dago. Bi funtzio nagusi betetzen dituzte mozorroek: beste pertsona baten edo animalia baten irudia hartzea eta mozorroa janzten duena nor den ezkutatzea.

Antzina errituetan erabiltzen ziren batez ere mozorroak; hiletetako, gizarte sarrerako eta totemismoko errituetan. Aipatzekoak dira Egiptoko apaizek janzten zituztenak, Egipton eta Amerikan hildakoei ezartzen zizkietenak eta Afrikako, Amerikako eta Melanesiako tribu batzuek bere ospakizunetan erabiltzen zituztenak. Grezian erlijio errituetan erabiltzen ziren hasieran, baina garrantzi handiagoa izan zuten Dionisos, Demeter eta Artemisaren ohorezko jaietakoek. Grezian hasi ziren antzerkian gogo aldarteak adierazten zituzten mozorroak egiten. Antzerkirako mozorro aberatsenetakoak Txinakoak dira, XIV. mendetik aurrera erabiltzen direnak; zurez eginak dira, igeltsuzko geruza fin batek estaliak eta oso landuak. Aipatzekoak dira bestalde Japoniako borrokalarienak eta Zeilango medikuenak. Gaur egun maskarek ez dute antzinako esanahi sinbolikoa, baina artelan askoren iturri dira, eta oraindik ere erabiltzen dira, jaietan eta.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Maskara

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17354874

 |

* Wd Datuak: Q17354874
**Olibako Abateen jauregia** edo **Zarrakazteluko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Zarrakaztelu udalerrian kokatutako XVI. mendeko jauregi bat da, pizkundar estiloan.

Historia
--------

Harrizko eraikina da, XVI. mendekoa, eta balkoi luze bihurtu zen mende honetan, oraindik ere apaingarri pizkundar duena. Fatxadan erdiko leihoa nabarmentzen da; pilastra apainduak eta frisoa ditu, medailoiak eta Calatravako ordenako gurutzea duen armarria dituena. Erremate gisa, adreiluzko arkudun galeria bat du, Nafarroako Erribera jauregietako bereizgarria.

Desamortizazioaren ondorioz, 1835ean, jauretxe monakala desagertu zenean, jauregia besterendu zuten.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZARRAKAZTELU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Zarrakaztelu
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48781651
* Commonscat Multimedia: Palacio Señorial de los Abades de La Oliva

---

 |

* Wd Datuak: Q48781651
* Commonscat Multimedia: Palacio Señorial de los Abades de La Oliva