**Bengoda** (iturri batzuen arabera, **Iruña** ere bai) K.a. lehen milurtekoaren aurreko herrixka baskoi bat izango litzateke. Historialari batzuen arabera, Pompaelo hiri erromatarraren, K.a. 74. urtean sortua, aurrekoa izango zen, gaur egungo Iruñan, eta Ponpeiok hiri horren gainean sortu zuen.

Bengoda izan zen baskoien lehen hiriburua edo hiri handiena, ondoren Pompaelo izango zuena eta Euskal Herriari dagokionez Iruñearen hiriburutza ekarriko zuena.

Herrixkak bere txanponak egiten zituen *Baskunes* edo *Barskunes* inskripzioarekin. Ale horietan BENKOTA edo BENGODA (be1n1ko1ta1) irakur daiteke zeinu iberikoz idatzita

Izena
-----

BENKOTA idazkera iberikoan.
*Bengoda, Iruña*, *Iruñea*, *Irunnia* eta *Urunnia* izenak ezagutzen dira herrixkara deitzeko. Lehenengoak izan ezik, badirudi leku-izenaren bi jatorri posible dituela. Lehena, "hiria" euskal hitza izango litzateke, baskoi lurraldeko hiririk garrantzitsuena edo handiena eta, ondorioz, hiriburua zela aditzera emanez. Bigarrenak, berriz, Arga ibaia aipatu zuen, lehen *Runa* bezala ezagutzen zena. Gerta liteke hitzaren hasieran "i" letra gehitu izana, ibaitik bereizteko, nahiz eta beste hipotesi batzuek "Runaren hiria" (Hiria + Runa = Hiru(ru)na → Iruna → Iruña) -ren esanahia adierazten duten.

*Bengoda* izena, berriz, ezezaguna da. Inskripzio hau duten txanponak aurkitu dira, izen hau idatzita agertzen zen toki bakarra izanik.

Historia
--------

Duela 75 000 mila urtetik hona, giza kokalekuen aztarnak daude Iruñerrian. Arga ibaiko terrazetan, Arantzadin adibidez, harrizko tresnak aurkitu zituzten. 2001 eta 2003 artean Gazteluko enparantzan egindako indusketa batean menhir bat aurkitu zuen. Hala ere, ikerketa guztiak egin arren, ikertzaileek ez zuten euren antzinatasunaren testigantzarik eman.

Gaur egungo katedralaren inguruan herri baskoi bat zegoela ezagutzen da, eta haren gainean sortu zen Pompaelo hiri erromatarra. Badira hori baieztatzen duten Burdin Aroko aztarnak. Gainera, bere puntu gorenean, oinplano karratuko etxeak izango lituzke, ziur aski adobez eraikiak, harriztatutako kaleren bat, lubakiak bezalako defentsa-elementuak eta harresi edo oholesi bat. Bengoda etengabeko kontaktuan Zeltikorekin, beren kokapen estrategiko eta komertzialagatik.

Oharrak
-------

1. ↑  Idazkera mota honetan ez dira kontsonante leherkarien artean (b, d, g, p, t, k), ahostunen (b, d eta g) eta ahoskabeen (p, t eta k) artean bereizten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Iruña. Historia - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Antonio, Perez Laborda.  (2011). *Baskoiak Augustoren garaia baino lehen.*  Separata.
3. ↑   Nafarroako Entziklopedia Handia. *BASKUNES.*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-26).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Jatorria eta Erromatar hiria» *Iruñeko gida* 2015-06-01 (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
5. ↑   **(Galizieraz)** «Iruñeko enigmak: historian izan duen ibilbidea» *Pontevedra Viva* (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Iruñeko urruneko historia.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Iruñea
* Pompaelo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102180408

 |

* Wd Datuak: Q102180408


| * i
* e
* a
 Baskoien hiriak |
| --- |
| Alabona  •  Alantone  •  *Alaun*  •  Andelos  •  Aracilum  •  Balsio  •  Barbanana  •  Bengoda  •  Bituris  •  Calagurris  •  Cara  •  Cascantum  •  Curnonium  •  Ergavica  •  Forum Gallorum  •  Graccurris  •  *Iaca*  •  Iluberri  •  Irulegi  •  Iturissa  •  Muskaria  •  Nemanturissa  •  Oiasso  •  Pompaelo  •  Segia  •  Tarraga  •  Tutela  •  Vareia |
| *Letra etzanean* aldi baterakoak edo zalantzazkoak |

| * i
* e
* a
 Iruñeko burguak |
| --- |
| *Iruñeko burguak* |
| Lehen hiriak | Bengoda • Pompaelo / Pompelo / Pompeiopolis |
| Burguak | Nabarreria • San Nikolas • San Zernin*Judutegia / Auzo Berria • San Migel* |
| Gerrak | Nabarreriako Gerra |
| Hirigintza | Iruñeko harresiak • Gazteluko enparantza • San Frantzisko enparantza • Udaletxe enparantza |
| Besteak | Batasun Pribilegioa |