**Charlotte Saunders Cushman** (Boston, Massachusetts, AEB, 1816ko uztailaren 23a – ib. 1876ko otsailaren 18a) antzerki-aktore estatubatuarra izan zen.  Bere garaiko aktorerik handienetako bat bihurtu zen, bai bere herrialdean bai Londresen.

Biografia
---------

Robert Cushman erromesa zortzigarren belaunaldiko arbasoa zuen, eta hark lagundu zuen Mayflowerrerako bidaia antolatzen. Familiaren izena ekarri zuen Estatu Batuetara 1621ean. Robert Cushman Estatu Batuetara emigrateen lider eta defendatzaile handia zen. Predikatzaile bihurtu zen kolonietan, eta AEBetan lehen sermoia emateagatik zen ezaguna. Charlotteren aita, Elkanah, pobreziatik Mendebaldeko Indiako merkatari arrakastatsu izatera igaro zen. Charlotte oso haur distiratsua zen, eskolako kideen artean nabarmentzen zen eta aberastasun bikaineko ahotsa garatu zuen, kontralto osoko erregistroarekin. Aitaren bi lagunek, horietako bat John Mackay-k, eta Jonas Varering garai hartan piano-fabrikan kapataza zenak, musika-ikasketak eman zizkioten. Cushmanek erantzukizun larriak hartu behar izan zituen oso goiz. Hamahiru urte zituela, aitak finantza-arazo larriak izan zituen, eta, handik gutxira, hil egin zen. Horren ondorioz, Charlottek familiari diru-sarrerak ekartzeko moduren bat bilatu behar izan zuen. Ikasle bikaina zen eta akademikoki asko lortu zuen arren, eskola utzi zuen operan karrera bat jarraitzeko.

1834an Joseph Wood andrea, Mary Ann Paton, Bostonen izan zenean, Mackayk Cushman aurkeztu zion, eta harekin kantatu zuen bi kontzertutan. Wood andrearen eraginez, James G. Maederren (dama-zuzendari musikala) ikasle bihurtu zen, eta, haren agindupean, Tremont antzokiko operan lehen aldiz agertu zen, Figaroren ezkontzan Condesa Almaviva bezala, eta arrakasta handia izan zuen; bigarrenean, Guy Mannering-en Lucy Bertram-en. Neska New Orleansera joan zen bere konpainiarekin. Han, ahotsak, hari esleitutako soprano-parteek tenkatua, huts egin zuen bat-batean. James H. Caldwellen aholku bila, New Orleanseko antzerki nagusiko gerentea, berak eta Bartonek, tragedianteak, aholkatu zioten aktore izateko eta Lady Macbethen partea eman zioten ikasteko. 1835ean egin zuen bere debut dramatikoa, arrakasta handiz.

Antzerkian egindako ibilbidea
-----------------------------

Charlotte Saunders Cushman, Meg Merrilees pertsonaia interpretatzen
1835eko apirilaren 8an agertu zen Cushman 18 urterekin Bostongo Tremont antzokian.

Cushmanek eszenatokian debuta egin zuen 1835eko *Figaroren ezteiak* opera-produkzioan, jaioterrian. Hurrengo urtean, *Macbethen* egokitzapen batean agertu zen, eta aurreko urteetan baino jarrera indartsuagoa izan zuen. New Orleansen denboraldi arrakastatsua lortu ondoren, New Yorkera itzuli zen, Bowery Theatre konpainiarekin kontratu bat sinatzeko.

1839an, Susan Webb Cushman ahizpa txikia ere aktore hasi zen, eta 14 urte zituela, Nelson Merrimanekin ezkondu zen. Senarrak utzi egin zuen haurdun geratu zenean, eta Charlottek hura zaintzeko eskaintza egin zion hazi arte. Horrela, bi ahizpak ospetsu egin ziren Romeo eta Julietaren bertsio berri batean parte hartu zutenean. Charlottek *Romeo eta* Susanek Julieta interpretatu zuten. 

Cushman, Thomas Sullyk amaitu gabea, Anne Hampton Brewsterrek gordea
1843an, Cushman maitemindu egin zen Rosalie Sully-rekin, Thomas Sully artistaren alabarekin. 1844rako, amodioa amaituta zegoen. Bera atzerrira joaten hasi zen antzerkian, eta Sully handik gutxira hil zen. Anne Hampton Brewster idazlearengandik ere oso gertu zegoen 1844 inguruan, baina Brewsterren nebaren presio sozialak parte hartu zuten. Brewster-ek bere denbora idilikoa letraz gogoratu zuen 1849an. Thomas Sullyk ere Cushmanen erretratua egin zuen .

1848an, Cushmanek Matilda Hays kazetaria, idazlea eta lanaldi partzialeko aktorea ezagutu zuen. Bi emakumeak hurbileko lagun bihurtu ziren, eta, denbora eta gutun gutxi batzuen ondoren, abentura batean murgildu ziren. Hurrengo hamar urteetan, ia etengabe egon ziren elkarrekin. Berdin janzteagatik ezagunak ziren, eta Europan bikote gisa ezagunak ziren. 

1849an, Cushman Estatu Batuetara itzuli zen eta 1852an agertokitik erretiratzea erabaki zuen. Haysekin bizi izan zen Erroman (Italia). AEBko komunitate erbesteratu batean hasi ziren bizitzen, garai hartako artista lesbiana eta eskultore ugarik osatutakoan. Cushmanek bere ospea erabili zuen Edmonia Lewis eskultore afroamerikar/natibo amerikarraren lanak sustatzeko. Hurbileko lagun bihurtu zen Cushman, eta izugarri miresten zuen haren lana.

1854an, Haysek Cushman utzi zuen Harriet Hosmer eskultorearekin elkartuta, hiru emakumeen arteko interakzio jeloskorrak bizi izan zituzten. Hays, azkenean, Cushmanekin bizitzera itzuli zen, baina haren eta Cushmanen arteko tentsioak ez ziren inoiz konpondu. 1857an, Cushman Emma Stebbins eskultorearekin zegoen ezkutuan. Gau batean, Cushmanek ohar bat idazten ari zela, Hays sartu zen. Oharra Stebbinsentzat zela susmatzean, Haysek erakusteko eskatu zuen. Cushmanek esan zion oharra ez zela Stebbinsentzat. Ondorengo aldaketa izugarria izan zen. Hays haserretu egin zen eta Cushmanen atzetik hasi zen etxe osoan, ukabilkadaka. Harremana berehala amaitu zen eta Hays joan egin zen. Gero, Cushmanen aurkako demanda jarri zuen, eta alegazioan adierazi zuen bere karrera sakrifikatu zuela Cushmanen karrera babesteko, eta, beraz, ordainketa jakin bat zor zitzaiola. Cushmanek kopuru ezezagun bat ordaindu zion eta bi emakumeen arteko harremana apurtu egin zen.

Emma Stebbins Cushmanekin bizitzera joan zen Haysekiko haustura gertatu eta gutxira. Cushman AEBetara joan zen. Bi hilabete geroago ibilbide laburra egiteko. Cushmanek Stebbins-ekin zegoela zioen arren, beste emakume batekin hasi zen Stebbinsekin harremana hasi eta gutxira. Cushmanek 18 urteko aktore bat ezagutu zuen, Emma Crow, Wayman Crow enpresari eta politikariaren alaba. Bi emakumeak abentura bati ekin zioten, eta Cushmanek sarritan "nire maitalea" deitzen zion.

Italiara abiatu aurretik, Cushmanek agur-ekitaldia eskaini zuen Washingtongo Antzokian, Hamlet protagonistaren paperean. Sasoiko ragarkiak iragartzen zuen kartelean honela deskribatzen zuen: "unibertsalki onartutako dama bat da, bizirik dagoen aktore tragikorik handiena". 

Cushman Italiara itzuli zenean, Crow-ek jarraitu egin zuen. Italiara iritsi eta gutxira, Crowek Cushmanen iloba, Ned Cushman, erakarri zuen. 1861eko apirilean, Ned Cushman eta Emma Crow ezkondu egin ziren. 

Charlotte Cushman artisten, idazleen eta politikarien laguna zen; 1860ko hamarkadan Washington hirira joan zenean, sarritan William Seward estatu-idazkariaren etxean geratzen zen, haren oso laguna baitzen. 1861eko uztailean, Abraham Lincoln presidentea aurkeztu zion Sewardek, eta hark esan zion Macbeth Shakespeareren lan gogokoena zela eta egunen batean Lady Macbethen paperean ikusi nahi zuela. 1863an Estatu Batuetara itzuli zen berriro, eta hainbat aldiz agertu zen Osasun Batzordearen mesedetan. Lincolnek Macbethen antzezten ikusi zuen urrian, Groverko antzokian familiarekin. Bere bizitzako azken sei urteetan, Cushmanek trebetasun nabarmena garatu zuen irakurle dramatiko gisa, eta Shakespeareren eszenak, poesia balada, poema dialektoak eta umorezko piezak eman zituen, aurreko garaipen dramatikoek baino arrakasta handiagoarekin. 1871n, Europan bizi ondoren, Estatu Batuetan hasi zen irakurle gisa, eta zenbait konpromiso dramatiko bete zituen.

Agurra gutxienez zazpi aldiz iragarri zen hainbeste urtetan. Bootheko antzokian egin zuen azken emanaldia New Yorken, eta Lady Macbethen papera egin zuen. Filadelfian eta beste hiri batzuetan ere antzeko agur-erakustaldia egin zuen, eta 1875eko maiatzaren 15ean amaitu zuen bere karrera Bostonen, Globe Theatre-en. Rochester, Buffalo eta Syracuse irakurri ondoren, dirutza handiz erretiratu zen Newportera, eta gaixotasunek menderatu egin zuten. Urrian Bostonera joan eta tratamendu medikoaren pean jarri zen.

Mount Auburn Cemetery, Cambridge, MA

Eritasuna eta heriotza
----------------------

1869an, Cushman bularreko minbiziaren aurkako tratamendua hasi zuen. Azkenik, Bostongo Parker House hoteleko hirugarren solairuan neumoniaz hil zen 1876an, 59 urte zituela. 

Bere gorputza Cambridgeko (Massachusetts) Mount Auburn Cemeteryn lurperatu zuten. 1915ean, New Yorkeko Unibertsitateko Ospearen Aretora eraman zuten.

Legatua
-------

Berak Ingalaterra hartu zuen hainbat urtez, eta Geraldine Jewsbury autorearekin adiskide bihurtu zen. Geraldine Jewsburyk zioen pertsonaia bat Cushmanen oinarritu zela 1848ko *Las Hermanas Media* eleberrian. Carolyn Cagek ere Charlotte Cushmanen oinarritu zen lan batean.

Emma Stebbins-en estatua, *El Ángel de las Agua*s, Parke Nagusiko Bethesda Terraceko iturriaren gaineko aingerua, Cushmanek inspiratua dela esaten da. 

1907an, Club Charlotte Cushman sortu eta izendatu zuten bere omenez. 2000n, Charlotte Cushman Fundazioa bihurtu zen.

Charlestowngo etxea Bostongo Women's Heritage Trailen dago.

Iruditegia
----------

* Charlotte Cushman, grabatu ezezagunaCharlotte Cushman, grabatu ezezaguna
* Charlotte Cushman aktoreaCharlotte Cushman aktorea
* Charlotte CushmanCharlotte Cushman
* Charlotte CushmanCharlotte Cushman
* Charlotte CushmanCharlotte Cushman
* Charlotte Cushman, Napoleon Saronyk eginaCharlotte Cushman, Napoleon Saronyk egina
* Charlotte Cushman, Mathew Bradyk eginaCharlotte Cushman, Mathew Bradyk egina
* Charlotte CushmanCharlotte Cushman
* Charlotte Cushman eta Matilda HaysCharlotte Cushman eta Matilda Hays

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Charlotte Cushman biography on glbtq.com. Accessed online 9 November 2006
2. ↑   Clement, Clara Erskine.  (1882). *Charlotte Cushman.*  Boston J.R. Osgood (Noiz kontsultatua: 2022-06-02).
3. 1 2 3    *Appletons' Cyclopædia of American Biography.*  (Noiz kontsultatua: 2022-06-02).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *The Gay and Lesbian Theatrical Legacy.*  ISBN 978-0-472-09858-3. (Noiz kontsultatua: 2022-06-02).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Charlotte and Susan Cushman as Romeo and Juliet» *www.loc.gov* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
6. ↑   «That's So Gay: Outing Early America» *www.librarycompany.org* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
7. ↑   «LCP Art & Artifacts» *www.librarycompany.org* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
8. ↑   **(Italieraz)**  *Vivir y crear en comunidad: la Medusa bella y libre de Harriet Hosmer[1* – diotima. *] (Noiz kontsultatua: 2022-06-05)**.*
9. ↑   «L'ARMARI OBERT: CHARLOTTE CUSHMAN, LESBIANA DEL SIGLO XIX» *L'ARMARI OBERT* dissabte, 27 de desembre de 2014 (Noiz kontsultatua: 2022-06-05).
10. ↑   **(Ingelesez)** «Hays, Matilda Mary (1820?–1897), writer and journal editor» *Oxford Dictionary of National Biography*  doi:10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-57829;jsessionid=77a6bcb9f974364ad73e0d9a1a53c3bd. (Noiz kontsultatua: 2022-06-05).
11. ↑   **(Ingelesez)** Wilson, Scott.  (2016-08-19). *Resting Places: The Burial Sites of More Than 14,000 Famous Persons, 3d ed..*  McFarland ISBN 978-1-4766-2599-7. (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
12. ↑   **(Ingelesez)** College, Radcliffe.  (1971). *Notable American Women, 1607-1950: A Biographical Dictionary.*  Harvard University Press ISBN 978-0-674-62734-5. (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
13. ↑   **(Ingelesez)** Aqueduct, Friends of the Old Croton.  (2019-03-15). «Lesser-Known Tales of the Old Croton Aqueduct: The Angel of the Waters» *Friends of the Old Croton Aqueduct* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
14. ↑   «Charlestown Women’s Heritage Trail: Walk Her Way» *bwht.org* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).

Kanpo estekak
-------------

* Cushman Imago-ren argazkia. Gettysburg College-ko XIX. mendeko argazki gogoangarriz osatutako bilduma digitala da.
* Heriotza bularreko minbiziagatik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q448890
* Commonscat Multimedia: Charlotte Cushman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69783120
* ISNI: 0000 0000 3673 7785
* GND: 121384136
* LCCN: n83046004
* SNAC: w6222s46
* SUDOC: 154199931
* Open Library: OL4898182A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q448890
* Commonscat Multimedia: Charlotte Cushman