recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Antonio Okendo Zandategi** (Donostia, Gipuzkoa, 1577ko urria - Coruña, Espainia, 1640ko ekainaren 7a) itsasgizona eta militarra zen. Miguel Okendo almirantearen semea zen. Espainiako Errege Armadako almirante jenerala izan zen.

Donostian jaio zen 1577an eta 16 urte zituela Napoliko galeretan zerbitzatzera joan zen, Pedro de Toledo jeneralaren agintepean. Bere karrera gorabeheratsuan hainbat gudutan hartu zuen parte, bere ardurapeko ontzia inoiz galdu gabe, baina bereziki aipagarriak dira Brasilgo Pernambuco eta Todos Santos hiriak babestekoa (1631ko irailaren 12a), herbeheretarrak garaitu zituenekoa (1639ko irailaren 18a) eta Ingalaterraren kostaldeko The Downsekoa. Azken horretan, herbeheretarren ontzidiaren aurka, haiek baino baliabide gutxiagorekin borrokatu ostean, ontzi nagusia bakarrik geratu zen, egun osoan zehar etsaiaren ontzien eraso guztiz bortitzei jarki zitzaien eta atxilotu gabe ihes egitea lortu zuen. The Downseko gudaren ondoren Espainiara itzuli zen ontzi nagusiarekin eta salbatzea lortu zuten eta elkartu zitzaizkion ontzi gutxi batzuekin. Gaixorik eta akituta iritsi zen Coruñara (Espainia), eta hantxe hil zen 1640ko Gorpuzti egunean.

Okendoren estatua Okendo plazan, Victoria Eugenia antzokiaren eta Maria Cristina hotelaren artean, Donostian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q606051
* Commonscat Multimedia: Antonio de Oquendo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252297820
* ISNI: 0000 0003 7615 0913
* BNE: XX1736802
* LCCN: no2015145105
* UB: a1200395
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 110973
* Lur: 04579/eu\_o\_1208/o1208
* DBE: url
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10974

 |

* Wd Datuak: Q606051
* Commonscat Multimedia: Antonio de Oquendo
AEBetako "marineek" 2004an Fallujan (Irak) atzeman zituen arma arinak.
**Arma arinen** edo **eramangarrien** artean infanteriako arma txikiak daude, hala nola soldadu batek eraman ditzakeen suzko armak. Orokorrean, errebolberrak, pistolak, subfusilak, eskopetak, karabinak, Morroilo-fusilak, eraso fusilak, metrailadore arinak, xede orokorreko metrailadoreak, metrailadore ertainak eta esku-granadak dira. Hala ere, metrailadore astunak, mortero arinak, atzerakadarik gabeko kanoiak eta suziri jaurtitzaile batzuk ere izan ditzake.

Arma pisutsuagoak ere baditu, hala nola metrailadore astunak, granada-jaurtigailuak, tankeen aurkako eta airekoen aurkako arma eramangarriak, misil-jaurtigailuak, atzerakadarik gabeko kanoiak eta 100 mm-tik (3,9 hazbete) beherako kalibredun morteroak. Azken arma talde horrek, normalean, bi pertsona edo gehiagoko talde txiki bat behar du haiek eramateko eta maneiatzeko, lehergailuak jaurtitzeko edo biak. AEBetako armadan, arma txikien *(small arms)* terminoa 20mm baino gutxiagoko kalibreak dituzten gailuei dagokie. Estatu Batuetan erabilera zibilerako definiziorik ez badago ere, 12,7 mm-tik (0.50) gorako diametroa duten jaurtigaiak erabiltzen dituen suzko arma oro "gailu suntsitzailetzat" hartzen da (US 921 Kodearen 18. atala), 12,7 mm-ko kalibreko edo gutxiagoko edozein arma "arma arintzat" hartuko litzateke.

**Oharra:** araua ez zaie eskopetei, mosketoiei edo aurrekargako errifleei aplikatzen, horietako asko 12,7 mm-koak baino handiagoak baitira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2862124

 |

* Wd Datuak: Q2862124
**Arranes Arbiskar** Ascoliko brontzean agertzen den K.a. I. mendeko Segia hiriko gerlari edo mertzenario baten baskoi izena da, K.a. 90ean hain zuzen ere. Baskoia izan arren erromatarrentzat mertzenarioa izan zen Gizarte Gerran eta horregatik Erromatar hiritartasuna eman zitzaion. Beste hirietako zaldunekin batera Turma Saluitana izeneko zalditeriaren kidea izan zen.

Plakan, zehazki honela jartzen du: *Arranes Arbiscar f*. "f" hori *filius* izanik, irakurketa osoa *Arranes Arbiscar filius da*, hau da: Arbiskarren semea den Arranes.

Euskal-akitanierazko izenek duten bi ezaugarri gutxienez ditu bere izenak: R kontsonantea bikoiztea eta RR aurreko bokala (*bokal protetikoa).*

Iñaki Egaña historialariak Arranes Arbizkar interpretazioa ematen dio, egungo ortografia eta fonetikaren ikuspuntutik irakurrita eta izenaren etimologia bat proposatuta. Kontuan izan behar dugu latinez C hizkiaz, K soinua transkribatzen zutela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Fernández Palacios, Fernando.  (2019). «Casos y cosas peninsulares relacionadas con la denominada onomástica "vasco-aquitana"» *Palaeohispanica. Revista Sobre Lenguas Y Culturas De La Hispania Antigua* 10: 363-378..
2. 1 2   Egaña, Iñaki..  (2005). *Quién es quién en la historia del país de los vascos?.*  (1. ed. argitaraldia) Txalaparta ISBN 84-8136-399-5. PMC 62384168. (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253877

 |

* Wd Datuak: Q12253877
Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, **Argeleb II.a**, Arthedaineko hamargarren erregea da. Araphorren semea da eta Fornosten jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1473. urtean.

Bere aita hil zenean, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1589. urtean, honen oinordeko bihurtu zen, eta bere erregealdiaren lehen urteetatik hasten dira zailtasunak, zeren eta, Angmar, Lindon eta Rivendeleko elfoek kontrolatuta badute ere, beste gauza batzuk gertatzen baitira.

Martxo eta Zuri anaia hobbitek, Baranduin ibaitik haratagoko lurraldeetatik bidaia bat egin ondoren, Argeleb erregeari, ibai hau eta Emyn Beraid mendilerroaren artean hedatzen den lurraldea eskatzen diote. Erregeak eman egiten die lurralde hori, baina, behar izanez gero, Angmarreko Errege Aztiaren aurkako borrokara batzeko konpromezua hartzekotan. Ondorioz, Alboak, lurralde hartan finkatzen dira, eta beranduago, Eskualdea bezala ezagutuko dena osatzen da, Breeko lurrak utziz. Urte batzuk beranduago, gauza bera egingo zuten Indartsuek, Dunlandetik zetozenak.

Gondorretik, Erdialdeko Lurraldeko Izurrite Handia iristen da, iparralderantz doan heinean indarra galtzen ari bada ere, Kardolan suntsitua eta lugorri utziz, eta kalte handiak eraginez Arthedainen, Fornost eta Bree arteko lurraldea biztanleria oso urriarekin utziz. Eskualdeko hobbitek ez dute izurria askorik jasaten, baina, hauen artean ere, biktima asko eragiten ditu.

Izurria dela eta, Minhiriathen despopulazioaren ondorioz, izpiritu gaizto batzuk ezartzen dira Tyrn Gortâden. Hauek, Rudhaurretik datoz, eta Hegoaldeko muinoetako antzinako tumuluak hartzen dituzte, Bide Berdea zeharkatzen duten bidaiariak ikaratuz.

81 urteko erregealdia eta 197 urteko bizitzaren ondoren, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1670. urtean hil zen Argeleb II.a. Bere oinordekoa, bere seme Arvegil izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Araphor** | **Arthedaineko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1589-1670 | Ondorengoa**Arvegil** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620352

 |

* Wd Datuak: Q2620352
**Arrameleko San Joan kapera** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen kapera bat da, Arrameleko zubiaren inguruan. San Joani sagaratua dago.

Kokalekua
---------

Arramele auzoan dago.

* Aurrealdea.Aurrealdea.

Historia
--------

1850ean eraikia izan zen.

Eraikina
--------

Estilo neoklasikoa duen kareharri eta harlanduzko eraikina da. Eraikin handi bati atxikia dago, Tolosako Benefizentzia izana, zeina urte batzuk lehenago eraiki, eta 1813an frantsesek su eman, eta berria ere berreraikia izan zen.

Jaiak
-----

Arrameleko kofradia Tolosako hiribildua sortu (1256) baina lehenagotik ere existitzen zen, horrexegatik kaperaren zaindariaren jaietan, alegia San Joanetan, kofradiaren Fiela, udalbatza eta bordontzariekin batera hona etortzen da, eta horrexegatik Tolosako jaiak San Joanen omenez ospatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23899315
* Commonscat Multimedia: Chapel of San Juan de Arramele

---

 |

* Wd Datuak: Q23899315
* Commonscat Multimedia: Chapel of San Juan de Arramele


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
**Arnaut Mitxel Abadia Urrustoi** (Dublin, Irlanda, 1815eko uztailaren 24a - Paris, Frantzia], 1893ko azaroaren 13a) eusko-irlandar geografo eta euskaltzale bat izan zen, Anton Abadiaren anaia gaztea; biek ere elkarrekin Etiopiara bidaia nabarmenak egin zituzten.

Bi anaiak Irlandako Dublin hirian jaio ziren, aita zuberotarra eta ama irlandarra izanik. 1818an gurasoak Frantziara emigratu eta bi anaiek zientzian oinarritutako heziketa bikaina jaso zuten.

Arnaut Mitxel gaztea denboraldi batez Clauzel jeneralarekin batera Argelian egon zen, ondoren Alexandria hirian egon zelarik, 1837an bi anaiak Etiopian elkartu ziren, han 1838ko otsailean Massawa hirian lehorreratu zirelarik.

Biek herrialde honetako hainbat eskualde bisitatu zituzten, horien artean ordu arte ia ezezagunak ziren Ennarea eta Kaffa Erresuma, batzutan bere anaiarekin batera, bestetan aldiz bakoitza bere kabuz. Bi anaiek hainbat zailtasunei aurre egin eta abentura askotan barna ibili ziren, eta azpikeri politikoetan sartuta ere ibili ziren, gehienbat Anton, honek Frantzia eta misiolari katolikoen alde eragin zuelarik. Etiopiako geografia, geologia, arkeologia eta natur historiaren inguruko informazio baliotsua bildu ondoren, 1848an bi anaiak Frantzia eta Ipar Euskal Herrira itzuli ziren, une hartatik aurrera jasotako materiala prestatu eta argitaratzera ekin zioten.

1853an Arnautek Etiopiara beste bidaia bat burutu zuen.

1868an bi anaien bidaien kontakizun orokorra *Douze ans dans la Haute-Ethiopie* izenburupean argitaratu zen. Bestalde, 1850ean bi anaiek Parisko Geografia Elkartearen domina jaso zuten, Arnautek erakunde honetako VI. Txostena osatzen ere lagundu zuen. Ras Mikael saria ere irabazi zuen.

Idazlanak
---------

* *Sur le tonnerre en Ethiopie* (1859)
* *Travaux récents sur la langue basque* (1859)
* *Douze ans dans la Haute Ethiopie* (Paris, 1868)
* *Les Pyrénées de la Bigorre, poème en quatre chants* (Paris 1891)

Ikus, gainera
-------------

* Anton Abadia

Kanpo estekak
-------------

* «Arnaud-Michel Abadia», *Auñamendi Eusko Entziklopedia* **(Ingelesez)**
* Arnaut Mitxel Abadiaren idazlanak, Guttenberg proiektua. **(Ingelesez)**
* Joseba Aurkenerena; Arño Mixel Abadia, Etiopiako gerletan buruzagi.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2477471
* Commonscat Multimedia: Arnauld-Michel d'Abbadie

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9966666
* ISNI: 0000 0001 0869 1633
* BNE: XX1508207
* BNF: 125846299 (data)
* GND: 116000406
* LCCN: n84116209
* NKC: jn20040206009
* NLA: 36534798
* SUDOC: 026675870
* ICCU: SBLV263950
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5923
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 8269

 |

* Wd Datuak: Q2477471
* Commonscat Multimedia: Arnauld-Michel d'Abbadie
Trans-Saharar merkataritzaren bideak mendebaldeko Afrikan.
**Aoudaghost** (arabieraz: أودغست‎) mendebaldeko Sahara zeharkatzen zuten merkataritza-ibilbideen karabana-gune garrantzitsua izan zen. Historikoki VIII. mendetik XV. arte bizirik egon zen. Gero bi mendez jenderik gabe egon ondoren, berriro bizi izan zen. Hodh El Gharbi lurraldean dago.

Historia
--------

Mauritaniako Sahelen kokatuta, egungo Mauritaniaren hegoaldean, VII.-VIII. mendean sortu zen. Bere garai garrantzitsuena X. mendean izan zen; XII. mendetik aurrera bere dekadentzia ezagutu zuen XV. mendean desagertu arte. XVII. mendean berriro ere jendetu zen. 

Mende horietan zehar hiriak egoera desberdinak ezagutu zituen. Horrela, X. eta XI. mendeetan Ghanako Inperioaren mende egon zen. 1054-1055 urtean almorabideek, Abdalá ben Yasin-en agindupean, hiria hartu zuten. Karabanen gune garrantzitsua izatea aberastasunak ekarri zizkion: kotoia, zeramika, bitxiak, metal desberdinen artisautza... Neurri handi batean Sudango eragina ikusten zen. 

Abdallah al-Bakrik(1014–1094) hiria deskribatu zuen. Haren hitzetan Aoudaghost hiri zabala zen, meskita batzuk zituen, bat nagusia, eta inguruan lorategiak eta palmondoak zeuden. Nekazararitza aberatsa omen zuen: mahastiak, henna, garia, pikuondoak... Abeltzaintzak ere bazuen bere garrantzia. Merkataritza oso garrantzitsua zen. Biztanleri gehienak Ifriqiyan zuen bere jatorria eta esklaboak izatea ohikoa zen. 

XII. mendean egoera dezente aldatu zen. Orduan, hiri txiki bat gisa deskribatzen da, ur gutxitekin eta gameluen menpekotasun handiarekin. Dena dela, XIV. mendean oraindik burujabe zen eta sultan propioa zuen. XV. mendean hiria hutsik gelditu zen.

Aztarnategia
------------

Hiri zaharraren aztarnak dirudienez Tegdaoust-en daude. Aztarnategiak 12 hektareako tumulu artifizial bat osatzen du. Indusketak 1960 eta 1976 artean egin zituen Frantziako arkeologo talde batek. Lehen geruzak VII-IX mendeetakoak dira, lokatz-adreiluzko lehen egiturak IX. mendearen amaieratik X. mendearen hasieran. Harrizko eraikin batzuk XI.mendean eraiki ziren. Mendearen amaieran hiribildua partzialki abandonatuta zegoela dirudi eta XV.ean erabat abandonatuta zegoen arren, bi mende geroago lekualdatze batzuk egon ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  McDougall, E. Ann (1985). «The View from Awdaghust: War, Trade and Social Change in the Southwestern Sahara, from the Eighth to the Fifteenth Century». T*he Journal of African History* 26 (1): 1-31.
2. ↑
3. ↑  Ibidem.

Kanpo estekak
-------------

* Inguruaren mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616309
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315531501
* BNF: 11975367m (data)
* LCCN: sh87002278
* NKC: ge367180

 |

* Wd Datuak: Q616309
Gasteizko (Araba) **Antepara kalea** Alde Zaharrean dago, hiriaren Erdi Aroko gune horren euskarri den muinoaren iparraldeko magalean. Ezagunagoa da gaztelaniazko izenarekin: *Cubo* kalea.

Kokapena
--------

Bueno Monreal kalea amaitzen den tokian hasten da, Santa Maria kantoian, eta Arriagako Ateraino iristen da. Hegoalde-iparralde norabidea du.

Luzera
------

208 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 7 zenbakiraino iristen da, eta eskuinekoan 28raino.

Historia
--------

Kalearen izena aspaldikoa da, gutxienez XVI. Mendekoa, Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako *Gasteizko toponimia I* (Euskaltzaindia, 2009) liburuan jasota dagoenez. Izan ere, kale honetatik erreka bat igarotzen zen, eta bertan presa bat zegoen.

Trafikoa
--------

Trafikorako irekita dago, Santa Maria kantoitik Arriaga Aterantz. Kontrako noranzkoan joateko bidegorria ere badago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56611513
* Commonscat Multimedia: Calle del Cubo, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56611513
* Commonscat Multimedia: Calle del Cubo, Vitoria-Gasteiz
**Antzinako Figueras Etxea** (katalanaz *Antiga Casa Figueras*) Kataluniako Bartzelona hirian dagoen La Rambla pasealekuko apaindura modernista duen eraikina da.

Berez 1902an Antoni Ros i Güell margolari eta eszenagileak apaindutako antzinako pasta lantegi bat da. Eginkizun hau burutzeko asmoz, Rosek beirateak, egur-lanak eta eskulturak egiten espezializatua zegoen artista talde bat bildu zuen.

Aurrealdeko apainketaren ezaugarri nagusiena trencadis teknika erabiliz egin ziren mosaiko polikromatu ugariak dira, hauek Mario Maraglianoren lana direlarik. Beirateak Rigalt y Granell maisuaren tailerrean egin ziren, hauetan emakumezkoen irudi sinbolikoak ugari dira. Eraikinaren izkinan Lambert Escaler eskulturgileak moldatutako erliebe bat ikus daiteke, honek garia biltzen duen emakume bat irudikatzen du, lantegi zaharreko jardunari eginiriko omenaldia delarik. Ateak apaintzen dituzten burni landuzko elementuak ere nabarmentzekoak dira; azken hauek arku itxura berezia dutelarik.

1986an Escribà familia eraikin honen jabe bilakatu zen, familia hau hiri honetako usadio handiko gozogile saga bat osatzen dute, bide batez eraikinaren erabateko zaharberritzea gauzatu zutelarik.

Ikus gainera
------------

* Modernismo katalana

Kanpo estekak
-------------

* Bartzelonako eraikin modernistak **(Katalanez)** **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755642
* Commonscat Multimedia: Antigua Casa Figueras

---

* **Ondare historikoa**
* IPAC: 43058

 |

* Wd Datuak: Q3755642
* Commonscat Multimedia: Antigua Casa Figueras
**Ateneum** (finlandieraz: *Ateneumin taidemuseo*) Finlandiako hiriburuan dagoen arte museoa da. Helsinkiko erdialdean dago, Rautatientori (tren geltoki nagusiko plaza) ondoan, Kaivokatu kaleko 2. zenbakian. Ateneumek Finlandiako arte klasiko bilduma handiena dauka eta, gainera, Finlandiako Galeria Nazionalaren museoa da, Kiasmarekin eta Sinebrychoff Museoarekin batera. Ateneum Theodor Höijer arkitekto finlandiarrak diseinatu zuen eta 1887an eraiki zen. Gaur egun Susanna Pettersson da museoaren zuzendaria.

Ateneumen bildumak arte finlandiarra eta nazioartekoa barne hartzen ditu, XVIII. mendetik XX. mende hasiera arte. Bildumak 4.300 margolan eta 750 eskultura finlandiar ditu, eta atzerriko 650 obra. Artelanetako bat Vincent van Goghen *Carrer en Auvers-sur-Oise* (1890) margolana da. Ateneum museoak 1903. urtean bereganatu zuen obra hau, beraz, munduko lehen museoa izan zen van Goghen margolan bat eskuratzen.

Ateneum eraikinak estilo neoerrenazentista dauka, eta egitura simetrikoa du. Fatxadan Carl Sjöstrand eta Ville Vallgren eskultoreek egindako eskulturak eta erliebeak daude, eta sinbologia asko daukate. Fatxadako frontoian esaldi bat dago idatzita, latinez: *Concordia res parvae crescunt*, hau da, ’’Armonian loratzen dira gauza txikiak.’’ 

Museoa egunero zabalik dago 10:00etatik 20:30era, astelehena izan ezik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Art Museum- Ateneum.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754507
* Commonscat Multimedia: Ateneum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140822955
* ISNI: 0000 0000 9548 6728
* BNF: 13772268w (data)
* GND: 124968-X
* LCCN: n80137876
* NKC: kn20030109016
* SUDOC: 03211298X
* ULAN: 500300276
* BIBSYS: 90699474

 |

* Wd Datuak: Q754507
* Commonscat Multimedia: Ateneum
***Atenasko Eskola*** Rafael margolariaren artelan famatuenetako bat da. Bozeto bat egin zen 1509 eta 1510 bitartean, eta 1510-1512 bitartean margotu zen, gaur egun
*Rafaelen gelak* izenarekin ezagutzen dena, Vatikanoan, freskoekin dekoratzeko mandatuaren parte gisa. *Stanza della Segnatura* izenekoa izan dekoratu zen lehena, eta *Atenasko Eskola* amaitu zen bigarren margolana, *Disputa del Sacramento*ren ondoren.

Margolana
---------

Oinarria 7,70 metrokoa du, eta altuera 5 metrokoa. Filosofia irudikatzen du, filosofo klasikoen arteko saio bat kontatzen den eszena baten bidez. Lan honetan, Rafaelek espazioa azaleko legeetara egokitzen du. Irudiak ezkerretik eskuinera ordenatzen ditu. Perspektiba alboetako horma irtenek puskatzen dute.
*Atenasko Eskolak* garai klasikoko filosofo, zientzialari eta matematikari ospetsuenak erakusten ditu. Filosofoak arkitektura klasiko ganga-formako batean daude. Nitxo batzuetan Apolo eta Atena jainko-jainkosen irudi erraldoiak daude. Platon eta Aristoteles konposizioaren erdian, ihes-lerroaren inguruan, daude. Platonek *Timeo* lanari eusten dio, eta Aristotelesek, berriz, *Nikomakorentzako etika* lanari. Biak Egia bilatzeaz ari dira, eta egiten ari diren keinuak bakoitzak filosofian dituen interesei dagozkie: Platonek zerua seinalatzen du, eta Aristotelesek lurra.

Ezkerrean, harri-bloke handi bat dago, eta horren esanahia Pedroren lehen epistolari lotua egon daiteke; Kristo sinbolizatzen du. Blokearen gaineko gizona Heraklito da, Michelangelo Buonarrotiren hazpegiekin.

Rafaelen autorretratua margolanaren eskuinaldean dago, gaztaina-koloreko ilea duen eta ikusleari begira dagoen gaztea; haren ondoan, Perugino. Margolanaren ezkerraldean, Hipatia Alexandriakoa dago, zuriz jantzita eta ikusleari begira.

Erreprodukzioak
---------------

Freskoaren erreprodukzio bat Old Cabell Hall auditorioan, Virginiako Unibertsitatean, ikus daiteke. George W. Breckek egin zuen, 1900ean.
Beste erreprodukzio bat, Neidek egina, Kaliningradeko Königsberg katedralean dago.

Kanpo estekak
-------------

* Atenasko Eskola *Web Gallery of Art*en
* Atenasko Eskola. Mapa interaktiboa
* *Atenasko Eskola*ri buruzko artikulua[*Betiko hautsitako esteka*]

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186953
* Commonscat Multimedia: The School of Athens

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179949020
* BNF: 12044876p (data)
* GND: 4103544-6
* LCCN: n98076216
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186953
* Commonscat Multimedia: The School of Athens
***Azkoitia´ko zenbait bertsolari*** (1970) liburua Antonio Zavala euskal herri-literaturaren ikerlari eta editoreak idatzitako lana da. Auspoa argitaletxeak argitaratu zuen liburua.

Hitzaurrea
----------

Antonio Zavalak liburuaren hitzaurrean aipatzen du ez dela lehen aldia Azkoitiko bertsolarien inguruan idazten duena: "lehen ere argitaratuak ditu Auspoa Liburutegiak Azkoitia´ko zenbait bertsolariren bizitza ta bertsoak". Edonola ere, "bertso-kontuan baratz emankorra" izan dela dio Azkoitiko herria. Horregatik, liburu hau idaztea premiazkoa zela azpimarratzen du. Are gehiago, bildu duenaren aurrean honako galderarekin amaitzen du hitzaurrea: "Zer esango genuke, galdu dan guzia gure eskuetara etorriko balitz?.

Liburuaren egitura
------------------

Liburua zortzi kapitulutan banatzen da. Atal bakoitzean herriko bertsolari jakin baten inguruan bildu dituen bertsoak jasotzen dira. Honakoak dira bertsolari horiek: Kortazar, Uztarri, Sokin, Muno ta Otsolarre, Lorenzo Garate, Urkiolegi, Patxi Laja eta Balentxi. 

Bertsolari horiek guztiak, XIX. mendean jaiotakoak dira.

Zenbait pasarte
---------------

### Bertso berriak:

1920an makinisten greba bat zela eta, egundoko istiluak izan ziren Azkoitian. Sei edo zazpi lagun zauritu omen ziren. Bi bertso sorta eder jaso dira gertaera horren inguruan.

### Txirrita Azkoitian:

Intxaustiko jauregi zaharraren atarian bertsotan ari omen ziren Txirrita, Gaztelu, Pello Errota eta Fermin. Halako batean, mutiko gazte bat pasa omen zen euren aurretik hamar bat txerrikumerekin. Txirrita zirika hasi omen zitzaion baina gazteak ustekabean erantzun. Gaztea joan zenean, Txirrita galdezka hasi omen zen ea gazte hura nor zen. Orduan, gazte hura Patxi Laja zela esan omen zion Atano baserriko alabak. Hori entzutean, honako iragarpena egin omen zuen Txirritak: "Makina bat errosario galdu bear din, ba, bere denboran!".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Auspoa bilduma (1961-2006) - Zerrenda» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-15).
**Ashur-nadin-ahhe II.a** (*Aššur-nādin-ahhē II.a*), Asiriako erregea izan zen K.a. 1403 eta K.a. 1393 bitartean. Bere aurrekoa, Ashur-rim-nisheshu izan zen, eta Asiriako Aro Zaharreko azkeneko erregetzat hatzen da. Ashur-nadin-ahhe II.aren ondorengoa Asiriako tronuan, Eriba-Adad I.a izan zen, Asiriako aro ertaineko lehen erregea.

Ashur-nadin-ahhe, asiriar izen propio bat da, akadikoz "Ashur jainkoak anaia bat eman du" esan nahi duena. K.a. XV. mendea eta K.a. XIV. mende artean errege izan ziren bi asiriar errege deituak dira Ashur-nadin-ahhe. Ezer gutxi ezagutzen da errege hauei buruz, baina, hauetako bat, Amarnako gutunetako batean agertzen da. Asiriako Ashur-uballit erregeak Egiptoko faraoiari bidalitako gutunean, EA16 bezala sailkatua, Ashur-nadin-ahhe, Egiptora idatzi zuen bere aurreko bezala agertzen da, eta urrea jaso zuen bueltan. Honen ondorioz, laster gertatu zen ezkontza diplomatikoa eta aliantza Asiria eta Egiptoren artean, bere erregealdian. EA16an aipatutako Ashur-nadin-ahhe, berriki, asiriar beste errege bat den Ashur-nadin-apliren idazkera akastun bezala ebatzi da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashur-rim-nisheshu** | **Asiriako erregea**K.a. 1403-K.a. 1393 | Ondorengoa**Eriba-Adad I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378842

 |

* Wd Datuak: Q378842
Azerbaijan (Aderbaijan) John Pinkertonen mapan, 1918
**Azerbaijan** Mendebaldeko Asiako eskualde geografikoa eta historikoa da, gaur egun Azerbaijango Errepublika eta Iranen artean banaturik dagoena.

Historia
--------

Urartu erresumako lurraldea izan ondoren, mediarren Akemenestar Inperioaren barnean geratu zen. VIII. mendean, arabiarrek hartu eta Islamera bihurtu zuten Azerbaijan. Persiarrek XVI. mendean hartu ondoren, turkiarren eta persiarren arteko gatazka iturria izan zen 1828an errusiarrek hartu zuten arte. 1920an Sobietar Batasuneko Errepublika Sozialista bihurtu zen; hegoaldea Iranen mende geratu zen 1938tik aurrera. Iparraldea 1991n independizatu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/2/8 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12836408

 |

* Wd Datuak: Q12836408
**Arburua** Nafarroako Galoze udalerriko Itzalle herrrian dagoen mendi bat da. 1.037 metroko garaiera du. Ziurrenik Zaraitzuko mendirik ezagunenetakoa izanen da. Inguruko herri guztietatik (Itzalle, Gorza, Gallotze) bideak abiatzen dira, gurutzeek markaturik. Baseliza behatoki paregabea da inguruko mendien gainetik, baina bertan ez dago mendiko gailurra. Hau bostehun bat metro hegoalderago dago, sasi eta zuhaixken artean, buzoi zahar batek markaturik.

Beihala, deabrudunak, sorginduak eta begizkoak jotako jende aunitz etortzen omen zen baseliza honetara erremedio eske.

Ohiko igoera abiapuntuak
------------------------

Itzalle (50 min), Galoze (ordu bat) eta Gorza (ordu bat). Inguruko herri guztietatik (Itzalle, Gorza, Gallotze) bideak abiatzen dira, gurutzeek markaturik.

Baseliza
--------

Mendiaren gailurretik gertu Andre Maria Arburuakoaren baseliza eta gurutzea daude. Baseliza behatoki paregabea da inguruko mendien gainetik, baina bertan ez dago mendiko gailurra. Hau bostehun bat metro hegoalderago dago, sasi eta zuhaixken artean, buzoi zahar batek markaturik.

Beihala, deabrudunak, sorginduak eta begizkoak jotako jende aunitz etortzen omen zen baseliza honetara erremedio eske.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476049

 |

* Wd Datuak: Q25476049
**Arlington konderria** (ingelesez: *Arlington County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Arlington da. 2010eko zentsuaren arabera 207.627 biztanle zituen, Arlington kilometro koadroko azaleran.

Konderria hiri bakarra da; Arlington hiri-konderria dela, alegia. Bertan Ameriketako Estatu Batuetako Defentsa Sailaren eta indar armatuen egoitza dago, Pentagonoa. Izan ere, hiriburu federal den Washington Hiriaren ondoan kokatzen da Arlington.

Geografia
---------

Arlington konderriak 67,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,24 ura dira. Beste 67,27 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3075,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 207.627 pertsonetatik 164.343 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 31.382 dira. 17.088 beltzak edo afroamerikarrak. 394 amerikar natiboak ziren eta 133 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19.762 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 611 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 5.296 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107126
* Commonscat Multimedia: Arlington County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124355990
* ISNI: 0000 0004 0415 3127
* BNF: 15168396w (data)
* GND: 4193566-4
* LCCN: n82066512
* NARA: 10046515
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 962190
* TGN: 7015769

 |

* Wd Datuak: Q107126
* Commonscat Multimedia: Arlington County, Virginia
**Arlutz** Gipuzkoako mendia da. Zaraiako mendilerroan dagoen mendi ugarietako bat da. Kurtzebarri (edo Kurutzeberri) menditik hego-mendebaldera dago. Bere garaiera 1.129 metrokoa da, mendilerroko laugarren garaiena delarik, Aranguren, Elorretako Haitza eta Kurtzebarriren ondoren. Hego-mendebaldetik hurbilduz gero, Arlutzen presentziak Deguriaren sarrera adierazten du.

Nola heldu
----------

Andartoren kasuan bezala, Urizar edo Uxarko bidegurutzetik Lizargarate mendatekora heltzea da lehenengo kontua. Eta hortik, gas hodiaren bideari jarraiki, laster batean aurki daiteke mendi hau. Tontorretik gertu, inguruko beste mendiak bezala, baso batek inguratzen du. Tontorrera, mendiaren iparraldeko aldetik heltzea da errazena, Deguriako harana atzean utzita. Aurrerago, U erako harantxo bat eratzen du Aranguren mendiarekin batera, eta hauxe da tontorrera heltzeko dagoen biderik errazena.

Ikus, gainera
-------------

* Deguria

Kanpo estekak
-------------

* Arlutz *luberri.net* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254017

 |

* Wd Datuak: Q12254017
Areto Santuko kanpoaldea
**Areto Santua** (gaztelaniaz *Cámara Santa*) Oviedoko katedraleko aretoa da, arte asturiarran kokatzen dena eta Alfontso II.aren garaian eraiki zutena IX. mendearen hasieran.

Hasieran erregearen kapera pribatua zen. Barruan daude erlikiei esker, erlikia monumentala bihurtu zen eta honela botere izpirituala gehitu zitzaion. Erlikia hauek ekarri zituztenak, Godoak izan ziren, ihesean Asturias aldera joan zirenean.

Arkitektura
-----------

Aretora sartu eta eskuinera geratzen den aldea. Barruan eskultura erromanikoak ikus ditzakegu
XII. mendean aldaketak egin ziren, bigarren solairua gehitu zitzaion. Bi solairutan antolatzen da, behekoan kanoi ganga erabili zuten eta bertan San Leocadia eta San Eulogioren erlikiak gordetzen zituzten. Biak Toledoko Santuak izan ziren (Ordo Gothorum). Argia sartzeko argizuloak ditu. Beheko zati honetan *hilobiratio ad sanctus* planteatu daiteke, erlikiak ditugu alde batetik eta bestetik aldare atzean kutxa antzeko zerbait (agian bertan hilobiratuen hondakinak utzi ziren).

Apaindurak
----------

Goiko solairua XII. mendean gehitu zitzaion eta ospakizunak egiteko erabili zen. Gaur egun gangatua da eta kolometan santuen eskulturak daude binaka jarriak (erromanikoan gehituak).

Ikus, gainera
-------------

* Arte asturiarra
* Arkitektura erromanikoa

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Mirabilia Ovetensia:Ficha y reconstrucciones infográficas del monumento.
* **(Gaztelaniaz)** Arte Prerrománico Español: Cámara Santa de Oviedo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1149782
* Commonscat Multimedia: Cámara Santa de Oviedo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143232681
* BNE: XX267015
* LCCN: n96031752
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 312-004

 |

* Wd Datuak: Q1149782
* Commonscat Multimedia: Cámara Santa de Oviedo

43°21′44″N 5°50′34″W﻿ / ﻿43.362222°N 5.842881°W﻿ / 43.362222; -5.842881
Krasnoschekov atamana (Alexei Antropov, 1761)
**Ataman** kosakoen buruzagien izena da. *Otaman*, *wataman*, *vataman*; hitzak erabili izan dira aldaera gisa (errusieraz *атаман*, ukrainieraz, *отаман*).

Etimologia
----------

Hitzaren jatorria eztabaidatua da. Batzuen ustez alemanierako *haupmann* ("kapitain", literalki "gizonen burua") hitzetik dator, eta txekieratik edo polonieratik hartu zuten kosakoek. Beste batzuen ustez, turkiar jatorria du.

Historia
--------

XVI. mendetik, biltzar batean biltzen ziren urtero Don inguruko kosakoak. Urteroko biltzar horietan, buruzagi izango zen ataman bat aukeratzen zuten. Nahi izanez gero, buruzagi horri aginpidea kentzeko aukera zuen biltzarrak. Gerra sortzen bazen, buruzagi berezia hautatzen zuten armada gidatzeko.

Bohdan Khmelnitski kosakoak zuzenduta, 17. mendearen erdialdean kosakoek estatu independente bat osatu zuten gaurko Ukrainan, eta atamanerria izena ematen zaio hari, bere agintari gorenak atamanak baitziren.

XVIII. mendetik aurrera, Errusiako gobernuak izendatu zituen atamanak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q727229

 |

* Wd Datuak: Q727229
Arpegioaren ikurdun akordea (ezk.) eta jotzeko modua (esk.).
**Arpegioa** akorde batetako tonu ezberdinak jotzeko modu bat da. Denak aldi berean jo ordez, bata bestearen atzean jotzen dira, oso azkar, oro har, baxuenetik altuenera.

Akorde bat arpegioan jotzen denean, musikariak, notak, bata bestearen atzean azkar jotzen dituela esan nahi du (beste modu batetara egingo balu, akorde hedatu bat jotzen egongo litzateke).

Izena, *arpeggio* hitz italiarretik dator, eta, hau, berriz, *harpa*tik (musika tresna honetan baliabide oso erabilia baita).

Baliabide hau errazago erabiltzen da zapaldutako harizko musika tresnetan, gitarra bezala. Praktika honek, beste musika tresna batzuetan eragina izan dezake. Modu honetara, laut-joleen teknikak Frantzian eragina izan zuen, barroko garaian, klabezin eta klabikordiojoleetan: Luis XIV.ak oso atsegin zuen azkeneko musika tresna hau.

Arpegioak jotzea zia txandakatuarekin egin behar da, eskala bat jotzen denean bezala. Batzuetan, sweep picking izeneko teknika baten bidez egiten dira. Azken teknika honen erabateko domeinuak, abilezia ikaragarria ematen du, gitarra-jotzaile askok euren bakar saioetan erabiltzen baitute. Oro har, birtuosoek, mastan zehar, mugimendu arpegiatuak, beste batzuei sinestezina iruditzen zaien abiadurarekin egiten dituzte. Ona da posizio eta tonalitate ezberdinetan arpegioak ikastea. Honek, emaitza bezala, milaka konbinaketa ezberdin ematen ditu, bakar saioetan oso erabilgarriak izango direnak. Gitarra-jotzaile batzuk, ia ez dituzte eskalak erabiltzen punteatzerakoan, arpegioei protagonismoa emanez. Hauek joz, ez da disgustuko notarik entzungo, jotzen ari den progresioaren oinarrizko akordeak, punteoak dituen nota berberak izango baititu. Akorde nagusi batean punteatuz gero, jakina, zazpiduna, bederatziduna edo beste nota batzuk erantsi ahal zaizkio, beteago gera dadin.

| * i
* e
* a
Musika-notazioa |
| --- |
| Pentagrama | Armadura •  Bekoadro •  Bemol •  Bitarte •  Bostun  •  Bostunen zirkulua  •  Da capo •  Dal segno •  Diese/Sostenitu •  Eskala •  Errepikapen-zeinu •  Fermata/Kalderoi •  Klabe •  Konpas •  Hitzak •  Lerro gehigarriak •  Modu •  Tempo •  Tonu •  Tonuerdi •  Tonalitate •  Transposizio •  Transposizio-instrumentu |  |
| Nota-irudiak | Alterazio •  Beltz •  Biribil •  Fusa  •  Fusaerdi •  Garrapatea •  Garrapateaerdi  •  Isilune •  Karratu •  Kortxea •  Kortxeaerdi •  Ligatura •  Puntu •  Zuri |
| Adierazpen-markak | Akorde •  Apaindura •  Arpegio •  Artikulazio •  Dinamika •  Harmonia •  Tempo •  Zortzidun |
**Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil** (Paris (Frantzia), 1775eko urtarrilaren 6a - *ib.* (Frantzia), 1822ko irailaren 16a), Frantziako Iraultza eta hango inperio garaian borrokatu zuen militar frantses bat izan zen.

Biografia
---------

Auguste Jean Ameil, jatorrizko izenez Auguste-Jean-Joseph-Gilbert Ameil Parisen jaio zen, Frantzian, 1775eko urtarrilaren 6an. Aita legegizona izan zuen legebiltzarrean.

1789ko uztailaren 14an, armadan sartu zen soldadu eta graduz igotzen joan zen 1805ean eskuadroi baten buru izatera iritsi zen arte. Hannoverko armadan zegoen, gerora Karlos XIV.a Joan Suediakoa izango zen Bernadotte jeneralaren agindupean. Ondoren, Alemania, Polonia eta Errusiako kanpainetan ere parte hartu zuen.

1809ko ekainaren 12an 24. Ehiztari erregimentuko koronel izendatu zuten eta 1812ko azaroaren 21ean, berriz, brigada-jeneral egin zuten.

1814an, Napoleonek abdikatu zuenean, ez zen gaizki eraman Borboiekin. Saint-Louisen zaldun egin zuten eta Lyoneraino lagundu zion Karlos X.a izango zen Artoisko kondeari, Napoleon Parisera iristeari ekiditeko xedean, baina desertzioek hiriburura itzultzera behartu zuten kondea. Hala ere, Ameil Napoleonen agindupean geratu zen eta honek Auxerrera bidali zuen. Erregeak hartu zuen atxilo eta Parisera bidali zuten preso Napoleon Tulleriatan sartu zen egun berean.

Aske geratu bezain pronto, armada berrian sartu zen. Waterlooko guduaren egun berean, Ameil jeneralak gutuna idatzi zion Luis XVIII.ari, bere portaera justifikatu nahian, baina erregeak ez zion jaramonik egin eta gerra-kontseilua egin zioten. Horren aurrean, Frantziatik ihes egin zuen eta Ingalaterrara joan zen.

Geroago Hannoverrera joan zen Suediara iristeko xedean, han, Bernadotteren babesa aurkituko zuelakoan. Lüneburgen atxilotu zuten, ordea, eta Hildesheimen sartu zuten preso. Traizio salaketapean, gerra-kontseilua egin zioten eta, 1816ko azaroaren 15ean, heriotza-zigorra esleitu zioten.

1821eko ekainaren 25ean, amnistia eman zioten eta bere eskubide, titulu, gradu eta ohore guztiak berreskuratu zituen.

1821eko urriaren 24an, jubilatu zen eta, urtebete geroago, 1822ko irailaren 16an, hil zen Parisen. Egun berean, Luis XVIII.ak Ohorezko Legioaren komendadore izendatu zuen. Bavariako Saint-Huberten eta Suediako Ezpataren Errege eta militar-ordenen zaldun ere egin zuten aurrez.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q734572
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59241543
* ISNI: 0000 0000 0043 6673
* BNF: 13521798k (data)
* SUDOC: 086090119
* Léonore: [LH//29/51 LH//29/51]

 |

* Wd Datuak: Q734572
**Arrainontzia**.
**Arrainontzia** edo **akuarioa** uretan bizi diren arrain eta beste animaliak nahiz uretako landareak bizirik edukitzeko ontzi bat bat da, beiraz egina. Akuarioek ur gezako zein itsasoko uretako urpeko inguruneak birsortzeko aukera ematen duten osagai mekanikoak ditu, ingurune horiei dagokien ekosistema bat gordetzeko, arrainak, ornogabeak, landareak eta ia edozein ibai- edo itsas animalia dituena.

Gatibu dauden izaki urtarren hazkuntza oso antzinakoa da, baina akuarioak XVIII. mendean sortu ziren, bere forma garaikidean behintzat. Animaliak eta, batez ere, uretako landareak biltzeko modarekin sortu zen denok ikusteko moduko ur-inguruneaz gozatzeko entretenimendua. Azken horiek hezetasuna behar zuten bizitzeko eta garraiatzeko, eta, horretarako, zigilatutako ontziak egin ziren, likido-kantitate jakin bat izan zezaketenak. Geroago, kopuru hori handituz joan zen, gaur egungo eredu bihurtu arte.

Akuarioa oso planifikatutako instalazioa da. Arrakastatsuak direnek aldez aurretiko azterlanen bat behar dute behar bezala kokatzeko, bai eta edukiko duten edukiaren aurreikuspena ere, aldez aurretik ezagutu behar baitira ur mota, fauna eta flora mota, dekorazioa edo lurzorua. Era berean, ezinbestekoak dira mekanismo eta sistema automatikoen multzo bat, beharrezko tenperatura, oxigenazio egokia edo argia bezalako baldintzak lortzeko behar adinako ahalmena eta potentzia duena, flora eta faunarentzat giro osasungarria izan dezan, gardentasuna eta ikusgarritasuna galdu gabe.

Akuarioak ekosistema biziak dira eta, beraz, dinamikoak. Horregatik, aparteko zainketak eskatzen jarraitzen dute, lortutako automatizazio guztiekin ere. Ura aldatzea, fauna eta florarako mantenugaiak konbinatzea, biotopoa garbitzea edo iragazkiak ordeztea ezinbestekoak dira oraindik ere izaki bizidunen osasunerako, eta oraingoz ez da lortu horiek automatizatzea.

Akuario bat eskuratu eta horri eusteko egin behar diren lan eta ordainketa guztiek ez dute animatzen biologiaren diziplina horretako zaleak, jabeentzat dituen abantailengatik, industria propioa ere bihurtzen baita. Halaber, akuario profesionalak ugaritu egin dira herrialde askotan, jende guztiarentzat irekita, milioika edo dozenaka milioi litroko edukierarekin. Bertan arrainak, landareak eta, are, itsasoko ugaztunak bizi dira, hala nola, belugak, mortsak eta orkak, eta ugalketarako programak egiten dituzte arriskuan dauden espezieekin. Akuario publiko eta pribatuen jendeztatzea zabaldu egin da, eta herri-kulturaren beste elementu bat bihurtu da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45782
* Commonscat Multimedia: Aquariums

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119309270 (data)
* GND: 4002518-4
* LCCN: sh85006225
* AAT: 300216972
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45782
* Commonscat Multimedia: Aquariums
*Artikulu hau Bilbo aldeko mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arraitz».*

**Arraitz** mendia Errekalde (Bilbo) auzoan dago, Alonsotegi herriarekin muga eginez. 352 metroko garaiera du. Ganekogortako mendilerroaren barruan dago. Nahiz eta ondoko lur guztiak historikoki Abandoko Elizatearenak izan, Arraitz mendi osoa beti Bilbokoa izan da.[erreferentzia behar]

Igoera Betolatza auzotik edo Iturrigorri auzotik egin daiteke. Bietatik ordubete inguru dago tontorreraino. Dena den, Arraitz mendiraino errepidea dago. Askok erabiltzen dute errepide hau Pagasarri mendira hurbiltzeko.

Arraitz mendian sagardotegia dago. Horrez gain, gaztelu zahar baten aurriak ere badaude.

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko mendien zerrenda
* Arraitz (Ultzama)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254070

 |

* Wd Datuak: Q12254070


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Augusta konderria** (ingelesez: *Augusta County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Staunton da. 2010eko zentsuaren arabera 73.750 biztanle zituen, Augusta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Augusta konderriak 2.514,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,99 ura dira. Beste 2.504,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.750 pertsonetatik 69.536 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.525 dira. 2.881 beltzak edo afroamerikarrak. 141 amerikar natiboak ziren eta 13 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 365 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 40 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 774 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q285625
* Commonscat Multimedia: Augusta County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144235091
* ISNI: 0000 0004 0393 0801
* GND: 4797627-5
* LCCN: n79089052
* NARA: 10040095
* **Lekuak**
* OSM: 2534166
* TGN: 2002142

 |

* Wd Datuak: Q285625
* Commonscat Multimedia: Augusta County, Virginia
**Antonio Luis Baena Tocón** (1915-1998) espainiar militar eta funtzionarioa izan zen, Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo urteetan Francisco Francoren diktadurako hainbat auzitegi militarren parte izan zena.

Biografia
---------

Miguel Hernández gartzelan (1939)
1939 eta 1943 artean, alferez zela, Baena Tocón Prentsa Auzitegi Bereziari esleitu zitzaion. Auzitegi honen lana Espainiako Bigarren Errepublikan komunikabideetan idatzi zuten pertsonak jazartzea eta purgatzea zen. Instrukzio-epailearen aginduz, Baena Tocónek Madrilgo Udal Hemeroteka ikertu zuen, idazleen eta kazetarien izenak jasoz, baita beren literatur lanetan burutu zituzten ustezko delituak ere.

Hortaz gain, Baena Tocón Prentsa Auzitegi Berezi honekin lotutako hainbat gerra-kontseiluetako kide izan zen; besteak beste, 1940ko martxoan Miguel Hernández olerkariari heriotza-zigorra ezarri ziona (gero 30 urtetako kartzela-zigorrera kommutatu zitzaion). Baena Tocón prozesu honetako idazkaria izan zen, nahiz eta Zuzenbide Lizentziaturako irakasgai gutxi batzuk baino gaindituak ez izan.

1966ko ekainean, Antonio Luis Baena Tocón Kordobako Udaleko kontu-hartzaile izendatu zuten; lan honetan jardun zuen erretiroa hartu arte. Hori baino lehen, Aldundiaren ikuskatzaileorde izana zen; biak ala biak, diktaduran ohikoa zen bezala, erregimenaren zerbitzura egindako merituen ordainetan.

Polemika
--------

2019ko ekainean, bere semeak eskatuta, Alacanteko Unibertsitateak, Antonio Luis Baena Tocónek Miguel Hernándezen prozesuan izandako parte hartzeari buruzko informazio guztia bere artxibo dijitaletatik ezabatu zuen. Honek Streisand efektu bat sortu zuen, Baena Tocónen izena *trending topic* bihurtuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ríos Carratalá, Juan A. 1958-. *Nos vemos en Chicote : imágenes del cinismo y el silencio en la cultura franquista.*  ISBN 9788497173995. PMC 933229673. (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Bono, Ferran.  (2019-06-18). «La Universidad de Alicante borra en Internet el nombre del secretario del juicio contra Miguel Hernández» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
3. ↑   Carratalá, Juan A. Ríos.  (2015). «El caso Diego San José, la sombra de Miguel Hernández y el juez humorista» *Anales de la literatura española contemporánea, ALEC* 40 (1): 355–375. ISSN 0272-1635. (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Levante-EMV. «Los verdugos de Miguel Hernández» *www.levante-emv.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Antonio Luis Baena Tocón nuevo interventor del ayuntamiento de Cordoba» *Habilitados Nacionales* (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
6. ↑   Blanco, Miguel Ángel del Arco; Anderson, Peter.  (2011). «Construyendo la dictadura y castigando a sus enemigos. Represión y apoyos sociales del franquismo (1936-1951)» *Historia social* (71): 125–141. ISSN 0214-2570. (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).
7. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Cuando intentas borrar la historia y te comes un efecto Streisand como un piano.*  1560867424 (Noiz kontsultatua: 2019-06-19).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64707197

 |

* Wd Datuak: Q64707197