recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Río de la Platako Erregeorderria** (gaztelaniaz *Virreynato de las Provincias del Río de la Plata*) edo **Buenos Airesko Erregeorderria** (gaztelaniaz *Virreynato de Buenos Aires*) Hego Amerikako zenbait kolonia kudeatzeko 1776an Espainiak sortu zuen barruti administratiboa izan zen. Hiriburua Buenos Aires hiria izan zuen.

Historia
--------

1776an behin-behinekoz sortua, ofizialki 1777an eratu zuen Karlos III.a Espainiakoak Rio de la Platako Erregeorderria, José de Gálvez y Gallardo ministroak hala eskatuta, inperioko alde horri hobeto eutsi eta itsas merkataritzan zeuden oztopoak menderatzeko. Barnean Río de la Plata, Paraguai, Tucumán eta Santa Cruz de la Sierrako antzinako gobernazioak eta Cuyo eta Charcasko korrejimentuak zituen. Erregeorderriko lurraldeak egun Argentina, Bolivia, Brasil, Txile, Paraguai, Peru eta Uruguain daude; Malvinak eta Afrikako Fernando Poo eta Annobón uharteak ere hartzen zituen.

Buenos Aires bihurtu zen lurralde berri hartako hiriburu eta portu nagusi, eta erraztasun handiak eskaini zituen aurrerantzean Peruko erregeordearen mendean egon behar ez izanak. Ordura arte Peru aldera bideratzen zen Potosiko zilarra Buenos Airesko portura hasi ziren garraiatzen.

1806-1807 urteetan garaipena lortu zuten Buenos Airesko biztanleek ingeles erasotzaileen aurrean, eta 1810ean ezarri zuten erbesterako bidean erregeordea. Matxinada honek Argentinako Independentzia Gerra eragin zuen. Rio de la Platako Erregeorderriaren garaian (1776-1814) gertatutakoei esker gorpuztu zen XIX. mendearen hasieran herrialde haietako independentziaren aldeko mugimendua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/08/15 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210551
* Commonscat Multimedia: Viceroyalty of the Río de la Plata

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147752761
* GND: 4299935-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210551
* Commonscat Multimedia: Viceroyalty of the Río de la Plata
**Río de la Platako gobernazioa** (gaztelaniaz *Gobernación del Río de la Plata*) antzina Espainiak Hego Amerikan eduki zuen kolonia lurraldea izan zen, Parana, Uruguai eta Paraguai ibaien arroak hartzen zituena. Gaur egun Argentina, Paraguai, Uruguai eta Brasilgo estatuen artean banaturik dago .

Historia
--------

1535ean hasi zuten espainiar kolonizatzaileek lurralde horren konkista, Pedro de Mendoza buru zutela. Juan de Ayolas eta Domingo Martinez de Irala euskalduna bidali zituen hark barne lurrez jabe zitezen. 1537an sortu zuten Asuncion hiria guarani herriaren lurretan, eta hiri hura bihurtu zen lurralde zabal hartako hiriburu, espainiarrek 1537an Buenos Aires hiria utzi zutelako. 1580an sortu zuten bigarrengoz Buenos Aires, eta beste bide erosoago bat zabaldu zuten Peru aldera espainiarrek handik, Córdoba, Tucumán, Salta eta Jujuy hirietan barrena.

1617an bitan banatu zen lurraldea: Paraguai herrialdea, Asuncion hiri nagusi zela, eta Rio de la Plata herrialdea, Buenos Aires hiri nagusi zela. Peruko erregeordearen gobernuaren pean zeuden, nolanahi ere, bi herrialde horiek. Bestalde, Córdoba izan zen mende horretako hiri garrantzitsuena; han eraiki zen Amerikako bigarren unibertsitatea. XVII. mendearen bukaeran areagotu ziren Brasil aldetik zetozen portugaldarrekiko arazoak (Tordesillasko hitzarmena aldatu nahi zuten portugaldarrek), eta XVIII. mendean hasi zen Ingalaterrako itsas armada Rio de la Plata eta Patagoniako kostaldean kokatu nahian.

1776an Karlos III.a Espainiako erregeak Río de la Platako Erregeorderria sortu zuen, inperioko alde horri hobeto eutsi eta itsas merkataritzan zeuden oztopoak menderatzeko, eta haren mendean jarri ziren egungo Argentina, Uruguai, Paraguai, Bolivia, Brasilgo hegoaldea eta Txileko tropiko aldea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q521271

 |

* Wd Datuak: Q521271
**1. FC Slovácko** (izen osoa *1. Football Club Slovácko*) Txekiar Errepublikako futbol taldea da, Uherské Hradiště hirikoa. 2022an Txekiako Kopa irabazi zuen.

Historia
--------

1927an sortu zen *SK Staré Město* izenarekin. 200. urtean hiriko bereko *FC Slovácká Slavia Uherské Hradiště* taldearekin b at egin eta *1. FC Synot* bihurtu zen. 2004an hartu zuen gaur egungo izena.

1993-94 denboraldian Txekiar Errepublikako Liga abiatzerakoan Slovácko 3. mailan hasi zen jokatzen. Lau denboraldiren ostean lortu zuen 2. mailara igotzea eta 2000-01ean egin zuen debuta maila gorenean. 2022an Txekiako Kopa irabazi zuen, bere aurreneko titulua.

Palmaresa
---------

### Txekiar Errepublikan: 8

* Liga (0): laugarren 2021 eta 2022an.
* Kopa:
	+ Txapeldun (1): 2022.
	+ Finalista (2): 2005, 2009.

Kanpo estekak
-------------

* **(Txekieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847499
* Commonscat Multimedia: 1. FC Slovácko

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6725154983554667860006
* NKC: xx0206669

 |

* Wd Datuak: Q847499
* Commonscat Multimedia: 1. FC Slovácko
Animalia zelula tipikoaren eskema, osagai azpizelularrak erakusten. Organuluak:  

(1) nukleoloa  

(2) nukleoa  

(3) erribosoma (puntu txikiak)  

(4) besikula  

(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua  

(6) Golgiren aparatua  

(7) zitoeskeletoa  

(8) erretikulu endoplasmatiko leuna  

(9) mitokondrioak  

(10) bakuoloa  

(11) zitoplasma  

(12) lisosoma  

(13) zentrioloak zentrosoman
**Zentrosoma** animalia zeluletan mikrotubuluen zentru antolatzaile garrantzitsuena eta ziklo zelularraren erregulatzailea den organulua da. Zentrosomak animalia zelulen mitosian paper garrantzitsua duen arren, ez da beharrezkoa.Onddo eta landareek beste mikrotubuluen zentru antolatzaile batzuk erabiltzen dituzte.

Zentrosoma perpendikularki kokatutako bi zentriolok eta hauek inguratutako matrize perizentriolarra izeneko gai amorfoak osatzen dute. Matrize perizentriolarrak mikrotubuluen nukleazio eta anklaiaren arduradunak diren proteinak ditu. Gainera, zentrosomako zentriolo bakoitza 9 mikrotubulu hirukotez osatuta dago, non hirukoteak elkarren artean nexina proteinaren bidez loturik dauden.

Funtzioak
---------

* Zelularen mugimendu eta zitoeskeletoaren antolakuntzarekin erlazionatuta dago.
* Zatiketa zelularrean ardatz mitotikoa antolatzeaz arduratzen da.
* Mitosiaren anafasean mikrotubuluek kromosomen eta zitoplasmaren banaketan laguntzen dute.

| Zelularen osagaiak |
| --- |
| 

**Nukleoa**: Nukleoloa • Nukleoplasma • Gaineztadura nuklearra • Poro nuklearrak • Kromosoma • Kromatina • Xafla nuklearra • DNA

---

**Zitoplasma**: Mitokondrioak • Golgi aparatua • Erretikulu endoplasmatikoa • Erribosomak • Plastidioak (kloroplastoak, kromoplastoak, leukoplastoak) • Besikulak (lisosomak, endosomak, fagosomak, bakuoloak) • Zitoeskeletoa (mikrofiruak, firu ertainak, mikrotubuluak) • Zentrioloak • Zentrosoma • Peroxisomak • Diplosoma

---

**Zelula mintza**: Zelula horma • Fosfolipidoak • Kolesterola • Proteinak • Polisakaridoak • Zilioak • Flageloa |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190769
* Commonscat Multimedia: Centrosome

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018385
* FMA: 63837

 |

* Wd Datuak: Q190769
* Commonscat Multimedia: Centrosome
**Zeppelin zelaia**, alemanez: *Reichsparteitagsgelände*, literalki "Reich Alderdiaren Biltzarren Zelaia", Alemaniako Nurenberg hirian dagoen 11 kilometro karratuko azalerako eraikin multzo bat da. Hirugarren Reicharen gune garrantzitsu bat izan zen.

1923tik aurrera Ferdinand von Zeppelinek asmatutako zeppelin ibilgailu hegalarien proba leku gisa erabilia izan zen, izan ere, 1917an hil zen asmatzailearen omenezko izena jaso zuen.

1933an Adolf Hitlerrek Nurneberg hiria "Hirugarren Reicharen Aldekoen Biltzar Hiria" izendatu zuen. Hortik aurrera, urtero hirian aste batez Alderdi Naziko 500.000 kide eta jarraitzaile inguru elkartu ohi ziren. Nazien biltzargunea, ospakizun, ekitaldi eta desfile erraldoien lekukoa izan zen.

1945an, Bigarren Mundu Gerraren amaieraldera, Alemaniako bigarren hiri handiena zenak, Aliatuen bobardeketen ondorioz sekulako kalteak jasan zituen, Dresdengo bonbardaketak bakarrik gainditu zituenak. Halere, eraikin multzoa ia osorik mantendu zen.

2000an hirian Agiritegi Zentro bat inauguratu zen, honengatik UNESCO erakundeak "Giza Eskubideen Hezkuntzaren Saria" eman zion.

1937ko Alderdi Naziaren Biltzarra, Zeppelin zelaian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q819439
* Commonscat Multimedia: Reichsparteitagsgelände

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ko20201069013

 |

* Wd Datuak: Q819439
* Commonscat Multimedia: Reichsparteitagsgelände
**Roborowski hamster nanoa** (*Phodopus roborovski*) hamster mota bat da, txikiena eta azkarrena guztien artean.

Zazpi eta bederatzi zentimetro arteko tamaina dute, eta kolore arreko ile laburra, orban grisekin buruaren eta bizkarraren erdialdean. Begien gainean, eta muturraren alde bietara ere, orban zuriak ditu, belarriak eta sabelaldea bezalaxe. Hamster honen begiak bereziki handiak dira (animalia osoaren tamaina kontuan hartuta, noski).

Roborvskiak jakinmin handikoak dira, eta bizi-biziak, baina batez ere gauez egiten dute bizimodua. Jendearekin txiki-txikitatik ohituz gero, oso maskota onak dira, baina bestela oso erraz beldurtzen dira, eta ez zaie gustatzen gizakiokiko kontaktua. Haiekin jolasteko baino, haiei begira egoteko moduko maskotak dira. Trukean, ez dira erraz haserratzen eta oso arraroa da haginka egitea.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729420
* Commonscat Multimedia: Phodopus roborovskii
* Wikispecies Espezieak: Phodopus roborovskii

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Phodopus\_roborovskii
* BOLD: 101366
* BioLib: 35546
* EOL: 1179518
* GBIF: 2437846
* ITIS: 632740
* UICN: 17036
* MSW: 13000370
* NCBI: 109678

 |

* Wd Datuak: Q729420
* Commonscat Multimedia: Phodopus roborovskii
* Wikispecies Espezieak: Phodopus roborovskii
**Luzio Kintzio Zintzinato** (K.a. 519-K.a. 439), Patriziarra, kontsula, jenerala, eta, ondoren, diktadorea izan zen denbora labur batez, senatuaren aginduz. Katon Maiorrek, ondradutasun, zuzentasun, osotasun eta beste bertute erromatar batzuen (xalotasun errustikoa eta anbizio pertsonal eza) eredu bihurtu zuen, ahalmen estrategiko militar eta legegile nabarmenekin uztartzen jakin zituen bertuteak.

Patriziar bat zen, tribunatuaren eta idatzitako lege ororen aurkakoa. Nahigabetuta erretiratu zen bere haziendara, politikan parte hartzeari uko eginez, bere seme Kaeso, tribunoen aurka hizkera bortitz bat erabiltzeagatik erbesteratua izan baitzen. Erromako Senatuak kontsul suffectus bezala deitu zuen, urte horretan izendatua izan zen Publio Valerio Publikola hil ondoren, tribunoen eta plebeioen artean, Terentilia Arsa legearen ondorioz zegoen gatazka batean bitartekari lanak egiteko, honen ondoren, bere nekazal lanetara itzuli zelarik.

Bi urte beranduago, K.a. 458an, Senatuak berriz deitu zuen, erromatar armada eta Erroma bera, ekuo eta volskoen inbasiotik salbatzeko, horretarako, erabateko boterea eta diktadore kargua eman ziotelarik. Esaten denez, Zintzinatok, eskuak goldean zituen eskakizuna helarazi ziotenean. Inbaditzaileen aurka, hamasei egunetan garaipena lortu ondoren, ohore guztiei uko egin zien.

K.a. 450ean, Zintzinato, dezenbiro kargurako hautatu gabeko hautagaia izan zen. Kontsul kargurako plebeioak aukeratuak izateari buruzko legearen eztabaidetan, baretze neurrien defendatzaile bezala agertzen da. K.a. 439an, laurogei urterekin, bigarren aldiz izendatu zuten diktadore, Espurio Melioren ustezko azpijokoen aurka egiteko.

Bere ereduak, AEBetako Cincinnati hiriaren izena inspiratu zuen, Ohio estatuan dagoena, "zintzinato"en elkartearen omenez jarritako izena, George Washington ohoratzen zuena, elkarte honek, Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren garaiko zintzinatotzat hartzen zuelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Publio Volumnio Amentino eta Servio Sulpizio Kamerino Kornuto** | **Erromatar kontsula Gaio Klaudio Irregilenserekin**K.a. 460 | Ondorengoa**Kinto Fabio Vibulano eta Luzio Kornelio Maluginense** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309637
* Commonscat Multimedia: Cincinnatus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38733419
* ISNI: 0000 0000 3829 5829
* BNF: 148824517 (data)
* GND: 124874576
* LCCN: n2002039502
* SUDOC: 236288857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q309637
* Commonscat Multimedia: Cincinnatus
**Ryoya Kurihara**,  japonieraz 栗原 陵矢, (1996ko uztailaren 4a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ryoya Kurihara *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18817497
* Commonscat Multimedia: Ryoya Kurihara

---

 |

* Wd Datuak: Q18817497
* Commonscat Multimedia: Ryoya Kurihara
**Root**, Unix, Linux edo BSD bezalako Unix ingurune bateko sistemen administratzaileari edo supererabiltzaileari deritzo.

Bere eginkizuna gainontzeko erabiltzaile eta sistemaren arteko elkarrekintza bermatzea da, baimenak kudeatuz eta taldeetan sailkatuz, sisteman duen jarduera eta esparrua kontuan hartuz.

Gerta daiteke root erabiltzaileak gordetako zenbaitatuetara atzipen edo ikusteko aukerarik ez izatea. Adibide garbi bat erregistraturiko erabiltzaileen pasahitzak dira, baina ez da adibide bakarra.

Badira supererabiltzailearen jokaera emulatzeko moduak sistemaren atzipen totala maiz behar duten erabiltzaileentzat; oso ohikoa, erabilpen pertsonaleko sistemetako erabiltzaileentzat. Hau da, *sudo* edo *gkdudo* bezalako komandoak erabiliz, zeintzuk taldeen bidez kudeatuak izango diren segurtasun zuloak ekiditeko.

Supererabiltzaile anitz
-----------------------

Enpresa handietan ez da nahikoa supererabiltzaile bakarra sistemaren administraziorako. Hau da, administratzaile bat baino gehiago egoten dira, baina inola ere ez kontu berberarekin, root kontu bakarra baitago. Horrek pasahitzaren gaineko politikaren gainean oso ondorio larriak ekar litzake, aldaketak maiz egitea eta pasahitza isilpean gordetzea eragozten ditu eta.

Horren aurrean bi aukera daude: maila bereko administratzaile anitz jartzea edo administratzaile nagusi bat eta administratzaile laguntzaileak bereiztea. Lehen kasuan root kontuaz gain beste batzuk irekiko dira. Bigarren aukeran, ordea, administratzaile bakarra egongo da eta zenbait erabiltzaile arruntek lan pribilegiatu batzuk egin ahal izango dute, ala nola, segurtasun-kopien kudeaketa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q255063

 |

* Wd Datuak: Q255063
**Zatoia** Abaurregainan (Nafarroa Garaia) dagoen haitzuloa da. Leizea 1950eko hamarkadan aurkitu zuten, errepidea zabaltzeko harria ateratzen ari zirenean. 1975etik aurrera Ignacio Barandiaranek eta Ana Cavak zuzendutako indusketek informazio ugari eman dute Goi Paleolitotik Neolitorako igarotzeaz.

Arkeologia
----------

Zatoiako giza okupaziorik zaharrena orain dela 28.870+760–690 urtekoa da. Garai hartan inguru hau Aurignaciar edo Gravettiar kulturako ehiztarientzako udako ehizalekua izango zen. Harrapakinak, batez ere, sarrioak eta oreinak izaten ziren, eta baita zaldi eta basahuntz batzuk ere. Bigarren okupazio aldia 15.000 urte geroago gertatu zen, Magdaleniar aurreratuan (duela 12.205±90 urte). Hirugarren okupazioa Azken Magdalen edota Azil aldikoa izan zen (datatzeak duela 11.840±240, 11.620±360 eta 11.470±270 urtekoak dira). Azkenik Mesolito (duela 8.260±550 urte) eta Neolitoko (duela 6.320±280 urte) aztarnak ere daude.

Biologia
--------

1930ko hamarkadan, Zatoian lasotako lagin biologiko batetik intsektu espezie berria deskribatu zen: *Aphaenops (Geaphaenops) ludovici.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Ignacio Barandiarán, Ana Cava*. Identificaciones del Gravetiense en las estribaciones occidentales del Pirineo: modelos de ocupación y uso Trabajos de Prehistoria, 65-1 (2008)
2. ↑  Vives E. *Coleoptera, Carabidae (Contribución al conocimiento de la fauna cavernícola del País Vasco).* Kobie 10, II tomoa, 1980, p. 568.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auñamendi Eusko Entziklopedia: Zatoia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269236

 |

* Wd Datuak: Q12269236
**Zatiki laburtezinak**, zenbakitzaile eta izendatzaile osoak dituzten zatikiak dira, zeinen arteko zatitzaile komun bakarra 1 den (edo -1, zenbaki negatiboak kontuan hartzen baditugu). Beste era batera esanda, a⁄b zatikia laburtezina da baldin eta soilik baldin a eta b elkarren artean lehenak baldin badira. Bada definizio baliokide bat: a eta b zenbaki osoak baldin badira, a⁄b zatikia laburtezina da baldin eta soilik baldin ez bada existitzen c⁄d zatikia non |c| < |a| edo |d| < |b|, |a| a-ren balio absolutua den. Bi zatiki a⁄b eta c⁄d berdinak edo baliokideak dira baldin eta soilik baldin ad = bc.

Hurrengo hauek zatiki laburtezinak dira: 1⁄4 , 5⁄7 , -20⁄21. Baina, 2⁄4 zatikia, aldiz, ez da laburtezina, 1⁄2 eran idatz baitaiteke, eta 1⁄2 -ren izendatzailea txikiagoa baita.

Laburtezina ez den zatikia, zatiki laburgarria da.

Adibideak
---------

120⁄90 zatikia zatiki laburtezin eran idazteko prozesua ondokoa da:

120⁄90 = 12⁄9 = 4⁄3.

Lehenengo urratsean, izendatzailea eta zenbakitzailea 10ez zatitu dira, zeina 120 eta 90 zenbakien arteko zatitzaile komuna den. Bigarren pausoan berriz, 3rekin zatitu dira. Azken emaitza, 4/3, laburtezina da, 4 eta 3ren arteko zatitzaile komun bakarra 1 baita.

Azken emaitza, 4⁄3, pauso bakar batean lor daiteke, izendatzailea eta zenbakitzailea zatitzaile komun handienarekin zatituz (zkh(120,90)=30).

Bakartasuna
-----------

Zenbaki arrazional orok adierazpen bakarra dauka zatiki laburtezin modura, izendatzaile positiboa duena (2/3 = -2/-3 biak laburtezinak dira). Zatiki laburtezinen bakartasuna zenbaki oso lehenen faktorizazioaren bakartasunetik ondorioztatzen da. Izan ere, a⁄b = c⁄d berdintzak ad = bc inplikatzen du eta, ondorioz, berdintzaren bi aldeek faktorizazio lehen berdina izan behar dute. a-k eta b-k faktore lehen komunik ez daukatenez, a-ren zenbaki lehenen faktorizazioa c-renaren azpimultzo bat da, eta alderantziz. Ondorioz, a = c eta b = d.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Encyclopaedia of mathematics : an updated and annotated translation of the Soviet "Mathematical encyclopaedia".*  Reidel ©1988-©1994 ISBN 9781556080104. PMC 16755499..
2. ↑   **(Ingelesez)** Scott, William.  (1850). *Elements of Arithmetic and Algebra: For the Use of the Royal Military College.*  Longman, Brown, Green, and Longmans (Noiz kontsultatua: 2018-03-22).

Bibliografia
------------

1. 1941-, Grillet, Pierre A. (Pierre Antoine), (2007), *Abstract algebra* (2nd ed. argitaraldia), Springer, ISBN 9780387715681, PMC 187082642
2. D. Sally, Judith, *Integers, fractions, and arithmetic : a guide for teachers*, ISBN 9780821887981, PMC 816498955
3. B., Garrett, Paul, *Abstract algebra*, ISBN 9781584886907, PMC 903954972
4. Albert. Cuoco, (2013), *Learning modern algebra : from early attempts to prove Fermat's last theorem*, Mathematical Association of America, ISBN 9781939512017, PMC 857078215

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263865

 |

* Wd Datuak: Q263865
**Etxe Gorria** (ingelesez: ***Red House***), 1859 urtean Ingalaterran Philip Webben eskutik eraikia izan zen etxe-jabetza bat da, William Morrisen enkargupean.
Izena, eraikitzeko erabili zen materialak ematen dio: adreilu gorria. Etxebizitza gisa erabiltzeko izan zen sortua, 1860an eraikina bukatutzat ematen zelarik.

Oxfordeko Unibertsitatean ikasketak bukatu eta gero, Morrisek bera eta bere emaztearentzako, Jane Morris, landa etxe bat eraikitzea erabaki zuen, Londreseko erdigunetik oso urrun ez zegoelarik.
Partzela eremu bat erosi zuen momentu horretan Upton zeritzon herrian, Kent-en, eta bertan eraikitzea erabaki zuen Red House. Bere lagun Philip Webb-ek lagundu zuen diseinu eta eraikuntzaren sorreran, bere familiak oinordetzan utzi zioten diruarekin finantzatu zuen eraikuntza.

Erdi aroko arteak asko influentziatu zuen Morris, baita ere neogotiko estiloak: inspirazio hauek islatuak ikusten dira eraikinaren diseinu guztian.
Adreilu gorriz eraikia izan zen, teila eraikia teilatua, modu honetan ingurumenari laguntzen adaptazioan. Egileek alde batera utzi zuten edozein diseinu eta ideia mota, modu honetan, praktikotasunean oinarrituz.
Barnealdean nagusiak dira egurra, beira eta baldosa materialak, material naturalak dira, hurbiltasuna eragiten dutenak. Etxeko diseinuak, erdi aroko eta artea gogorarazten digute.

Arts and Crafts mugimenduko lehen adibideetako eraikina da Etxe Gorria. Barnealdetik, margoekin izan zen dekoratua. Morrisek etxe bat nahi zuen, baina era berean "arte jauregi" moduko bat imajinatzen zuen, bera eta bere lagunek arteaz goza zezaten.

Nahiz eta Morrisek bizitza osoa bertan pasatzeko asmoa izan, 1865 urtean jabetza saltzea erabaki zuen, baldintza ekonomikoak zirela eta.

2003 urtean, etxea The National Trustek etxea erosi zuen, orduztik kontserbazio mantentze proiektu bat hasi zuelarik, gaur egun hau mantentzen da: ikusleentzako opari denda bat duelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *National Trust.*  2017-06-09 (Noiz kontsultatua: 2018-05-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3422736
* Commonscat Multimedia: Red House, Bexleyheath

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1064203

 |

* Wd Datuak: Q3422736
* Commonscat Multimedia: Red House, Bexleyheath
Array baten balio maximoa bilatzea '**zatitu eta irabazi**' algoritmoaren arabera. Koloreak: (urdina) - (azpi)tartea, (gorria) - (azpi)arrayko maximoa, (horia) - subarray-aren prozesatze-ordena
Informatikan, ***Zatitu eta irabazi* erako algoritmoak** estrategi hau erabiltzen dituzten algoritmoak dira:

* N tamainako problema tamaina txikiagoa duten problema bereko zenbait azpiproblematan banatzen du
* txikiagoak diren instantziak errekurtsiboki ebazten ditu metodoren bat erabiliz,
* azkenean, azpiproblemek itzulitako emaitza guztiak konbinatuz, jatorrizko sarreraren emaitza lortzen du.

Era horretakoak dira Quicksort eta Mergesort ordenazio-algoritmoak, kasu horietan, ordenatu beharreko lista, luzera txikiagoa duten zenbait azpilistatan banatzen da. Problema zatitzeko moduan eta ondoren emaitza partzialak (ordenaturiko azpilistak) konbinatzeko moduan desberdintzen dira.

Hoarek Quicksort ordenazio-algoritmoa asmatu zuen. Lerro urdina pibot balioa da.
**Quicksort** (batzuetan **ordenazio azkarra** edo **partizio-truke** **bidezko** **ordenazioa** deitzen dena) hainbat balio ordenatzeko algoritmo eraginkorrenetako bat da. Tony Hoare informatikari britainiarrak 1959an garatu eta 1961ean argitaratu zuen, ohiko ordenatze-algoritmo bat da oraindik. Ongi inplementatzen denean, beste algoritmo lehiakide nagusiak (merge-sort eta heapsort) baino bizpahiru aldiz azkarragoa izan daiteke.

Quicksort algoritmoan (*ordenazio azkarra* edo *partizio-truke bidezko ordenazioa* ere deitua**)** ordenatu behar diren elementuen artean pibot ("pivot") elementu bat hautatuz eta gainerako elementuak bi azpi-bektoretan zatituz funtzionatzen du, batetik pibota baino txikiagoak direnak (irudian lerro urdina) eta bestetik handiagoak direnak. Gero azpi-bektore bietako bakoitza era berean ordenatzen da, modu errekurtsiboan. Hori lekuan bertan (in-place) egin daitekeenez, memoria gehigarri txikiak behar ditu ordenaketa egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Santos, Rosa Arruabarrena.  (1997). *Algoritmika.*  UEU arg ISBN 978-84-86967-81-9. (Noiz kontsultatua: 2020-06-07).
2. ↑   «Sir Antony Hoare | Computer History Museum» *web.archive.org* 2015-04-03 (Noiz kontsultatua: 2020-06-07).
3. ↑   Hoare, C. A. R..  (1961-07-01). «Algorithm 64: Quicksort» *Communications of the ACM* 4 (7): 321. doi:10.1145/366622.366644. (Noiz kontsultatua: 2020-06-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q671298
* Commonscat Multimedia: Divide-and-conquer algorithms

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4291466-8

 |

* Wd Datuak: Q671298
* Commonscat Multimedia: Divide-and-conquer algorithms
***Red Shoes and the Seven Dwarfs*** (euskaratuta*: Zapatagorri eta zazpi ipotxak)* Locus Corporation ekoiztetxeak Hego Korean ingelesez egindako ordenagailu-animazioko fantasiazko filma da, 2019. urtekoa. Oso libreki, bi ipuinen nahasketa bat da, Grimm anaien *Edurnezuri* ipuina batetik, eta Hans Christian Andersenen *Zapatagorri* bestetik.

Ahots-aktore nagusiak dira Chloë Grace Moretz, Sam Claflin, Gina Gershon, Patrick Warburton eta Jim Rash.

Argumentua
----------

|  |
| --- |
| **Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.*  |

Maitagarri-Ipuinen Uhartea deritzon lurralde batean, zazpi printze daude, Zazpi Bldurgabeak: Merlin, Artur, Jack, Hans, Jack, Hans, eta Pino, Noki eta Kio hirukiak. Herensuge batek harrapatu duen maitagarri printzesa bat salbatuko du talde honek, baina neskak aurpegi berdea duela ikusi ondoren, sorgina dela iritzi eta eraso egin diote. Maitagarriak, kontraerasoan, ikasgaia eman nahi die printzeei eta ipotx berde bihurtzen ditu, harik eta "munduko emakume ederrenaren" musu batekin askatuko diren madarikaziotik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Red Shoes and the Seven Dwarfs (2019)» *Rise of the Brave Tangled Dragons Wiki* (Noiz kontsultatua: 2021-09-18).
2. ↑    via Open Data Euskadi, cc-by-sa. «Red Shoes and the Seven Dwarfs» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-09-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76013940

 |

* Wd Datuak: Q76013940
**Roosevelt konderria** (ingelesez: *Roosevelt County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wolf Point da. 2010eko zentsuaren arabera 10.425 biztanle zituen, Roosevelt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Roosevelt konderriak 6.136,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,88 ura dira. Beste 6.098,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.425 pertsonetatik 3.841 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 132 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 6.228 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 297 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496751
* Commonscat Multimedia: Roosevelt County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158306552
* LCCN: n82225349
* **Lekuak**
* OSM: 1740309
* TGN: 2001302

 |

* Wd Datuak: Q496751
* Commonscat Multimedia: Roosevelt County, Montana
XVII. mendeko teologo puritano ezagunenak: Thomas Gouge, William Bridge, Thomas Manton, John Flavel, Richard Sibbes, Stephen Charnock, William Bates, John Owen, John Howe, Richard Baxter.
**Puritanismoa** XVI. mendearen bukaeran eta XVII. mendearen hasieran Ingalaterran sortutako doktrina protestante erradikala izan zen. Ingalaterran nagusi izan zen XVII. mendean urte batzuetan, eta Ipar Amerikako kolonietan zabaldu zen, geroago Estatu Batuetako ipar-ekialdea izan zen lurraldean. Puritanismoaren xedea Eliza Anglikanoa guztiz eraberritzea zen, jatorrizko kristautasun garbia aldarrikatuz, eta Biblia hartuz doktrinaren legezko iturri bakartzat. Jakue I.aren (1603-25) gobernuak eraso egin zion puritanismoari, eta puritano asko Holandara erbesteratu ziren, lehendabizi, eta gero Amerikara. Plymouth, Massachusetts, Connecticut eta beste kolonia batzuk sortu zituzten. Ingalaterran puritanismoak indar handia izan zuen 1640-1660 artean, baina 1660an, erregetza berriro ezarri zenean, puritanismoak gainbehera egin zuen. Amerikan denbora luzez iraun zuten indarrean puritanismoaren ideiek. Puritanoek demokrazia-iturritzat azaldu zuten puritanismoa eta politikara zabaldu zituzten beren ideiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137073
* Commonscat Multimedia: Puritans

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119474412 (data)
* LCCN: sh85109193
* NDL: 00570341
* NKC: ph164950
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q137073
* Commonscat Multimedia: Puritans
**Robeson konderria** (ingelesez: *Robeson County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lumberton da. 2010eko zentsuaren arabera 134.168 biztanle zituen, Robeson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Robeson konderriak 2.463,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,57 ura dira. Beste 2.458,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 54,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 134.168 pertsonetatik 47.092 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.932 dira. 32.347 beltzak edo afroamerikarrak. 50.866 amerikar natiboak ziren eta 60 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 971 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 133 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.699 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507733
* Commonscat Multimedia: Robeson County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129027383
* ISNI: 0000 0004 4648 7192
* GND: 7713814-4
* LCCN: n82079196
* NARA: 10039402
* **Lekuak**
* OSM: 2528738
* TGN: 2001534

 |

* Wd Datuak: Q507733
* Commonscat Multimedia: Robeson County, North Carolina
**Roberts konderria** (ingelesez: *Roberts County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gettysburg da. 2010eko zentsuaren arabera 10.149 biztanle zituen, Roberts kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Roberts konderriak 2.941,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 89,95 ura dira. Beste 2.851,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.149 pertsonetatik 6.364 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 126 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 3.458 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 291 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495273
* Commonscat Multimedia: Roberts County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150108345
* LCCN: n81095274
* NARA: 10047143
* **Lekuak**
* OSM: 1739848
* TGN: 2001824

 |

* Wd Datuak: Q495273
* Commonscat Multimedia: Roberts County, South Dakota
**Rogers konderria** (ingelesez: *Rogers County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Claremore da. 2010eko zentsuaren arabera 86.905 biztanle zituen, Rogers kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rogers konderriak 1.842,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 92,89 ura dira. Beste 1.749,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 47,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 86.905 pertsonetatik 67.259 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.229 dira. 819 beltzak edo afroamerikarrak. 11.191 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 914 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.630 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495912
* Commonscat Multimedia: Rogers County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152468425
* LCCN: n82110310
* **Lekuak**
* OSM: 1822241
* TGN: 2001688

 |

* Wd Datuak: Q495912
* Commonscat Multimedia: Rogers County, Oklahoma
Rendezvous Point(RP) multicast sare bateko routerra da. RP honek, erro papera izango du multicast sare batean.
RP-ak multicast domeinuko trafikoa kudeatuko du, eta DR(Designated Router)ko PIM guztiak jasoko ditu, ASM mezuak bidalitako multicast trafiakoarekin batera.
Bi RP-ren arteko mezuak eta trafikoa ahalbidetzeko, MBGP(Multiprotocol BGP) erabiliko da. Trafiko hau, RP ezberdinetan kokaturiko igorle eta hartzaileen trafikoa ahalbidetzeko erabiliko da batez ere.

Rendez vous motak
-----------------

• RP Estatikoa

• Bootstrap bideratzailea(BSR)

• Auto-RP

• Anycast-RP

• Phantom RP

• Kapsulaturiko RP

RP Estatikoa
------------

Posible da RP estatiko bat konfiguratzea multicast talde batentzat. RP-aren helbidea domeinuko bideratzaile guztietan konfiguratu beharko da. RP estatikoak konfiguratzea nahiko erraza da eta bideratzaile bakoitzean pare bat sarrera gehitzen egin daiteke. Sareak

If the network does not have many different RPs defined and/or they do not change very often, then this could be the simplest method to define RPs. Sarearen tamaina txikia denean, RP esatikoak erabiltzea aukera on bat izan daiteke.
Hala ere, sare konplexuetan ez da horren erraza izango. Bideratzile guztiek RP helbide berbera izan behar duenez, RP helbidea aldatzen den bakoitzean, bideratzaile guztien RP helbidea aldatu beharko da.

BSR
---

Bootstrap bideratzailea(BSR) bideratzaileak RP informazioa ikasteko mekanismo bat da. PIM domeinuaren barnean dauden bideratzaile guztiek BSR-ak duen RP cache berdina izateaz arduratzen da.BSR-aren funtzioa domeinuan daude bideratzaile guztiei RP multzoaren informazioa zabaltzea da.
Aukeraturiko BSR-ak, BSR mezuak bidaltzen ditu RP multzoko informazioarekin, erabilgarri dauden interfaze guztietara.

Kanpo estekak
-------------

* "Rendezvous Point Engineering"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6088592

 |

* Wd Datuak: Q6088592
Romagnaren mapa, non berau osatzen duten udalerriak agertzen diren.
**Romagna** Italiako eskualde historikoa da, erresumaren erdialdekoa, gaur egun Emilia-Romagna eskualdearen zati dena.

Egungo Ravennako probintziak, Forlì-Cesenako probintziak, Riminiko probintziak eta Boloniako metropoli-hirikoko zati batek (Imolatik gertu) osatzen dute. Romagnaren zati txiki bat Markak eta Toskana eskualdeetan ere badago.

Mugak
-----

Bere muga geografikoak honako hauek dira: mendebaldean Sillaro ibaia, iparraldean Reno ibaia, hego-mendebaldean Toskanar-Romagnar Apeninoak, ekialdean Adriatiko itsasoa eta hego-ekialdean Focarako haitza, Gabicce Maretik gertu.

Historia
--------

Romagnaren historia erromatar garaia baino askoz lehenago hasten da.

### Erromatarren aurreko Romagna

#### Historiaurrea

Romagna jada populatua egon zen historiaurrean, aurkikuntza arkeologiko askok frogatzen duten bezala: tokirik ezagunena Poggiolo mendian dago, Forlìtik gertu.

Poggiolo mendia tontorrean gaztelu interesgarri bat duen muino bat da. Honengandik distantzia gutxira, Casa Belvedere izeneko herri batean, 1983tik aurrera gutxienez 800.000 urte dituzten milaka hondakin aurkitu dira, garrantzi handikotzat hartuak tokiko historiarentzat, baina baita ere Paleolito garaiko Italia guztiarentzat ere.

#### Unbroetatik zeltetara

Euren berri dagoen egungo Romagnako lehen biztanleak unbroak eta etruriarrak izan ziren. Alabaina, K. a. 350 inguruan, lurraldea Romagnari lehen arrastoa utzi zion herriak konkistatu zuen, zeltek alegia, ordurako han bizi ziren herriak erabat erori ez ziren arren. Hain zuzen ere, ziurtasun handiz, Sarsinako (gaur egun Forlì-Cesenako probintzian) komediagile handia izan zen Tito Martzio Plauto unbro jatorrikoa zen.

Iparraldetik etorriak, zeltak Italian ezarri ziren, zehazkiago Galia Zisalpinan, Alpeetatik hasi eta Po ibaiaren harana, iparraldeko Apeninoen zati bat eta ipar-ekialdeko Italia hartzen dituen lurralde bat dena. Tribu zelta ugarien artean, Italiara senoiak, boioak eta lingoiak ere jaitsi ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 154. arauan, Emilia-Romagna izena dago arautua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244482
* Commonscat Multimedia: Romagna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312587058
* GND: 4050474-8

 |

* Wd Datuak: Q244482
* Commonscat Multimedia: Romagna
**Roma Quadrata**, Erroma karratua, Erromaren jatorrizko harresien barnean dagoen hiriaren zatiari esaten zaio, bertan sabinar, latindar eta etruriar herriak bizi zirelarik. Itxuraz, hauxe da hiriaren sortu zen antzinako tokia: Jatorrizko esanahia, jada iluna zen greziar eta latindar historialarientzat, Errepublika berantiarraren garaian. Hiria K.a. VIII. mendean sortu zen, elezaharrak dioenez K.a. 753ko apirilak 21ean zehazten duelarik, data honek erromatar egutegiko 1. urtea adierazten zuelarik. Elezaharrak hiria Romulo eta Remok sortu zutela ere badio, lehenak bigarrena hilez eta hala errege bakar bihurtuz.

Baina, beste egileren batzuk, elezarra eta arkeologikoki dokumentaturiko errealitate historikoaren arteko erdi bidean, Roma Quadratari beste hiru definizio ezberdin ematen dizkiote: lehena Palatino muino osoarekin bat letorke, Plutarkok, Dionisio Halikarnasokoak eta Apianok dioten bezala, bigarrena, gune monumental mugatu batekin, "Apollinis" gunera mugatua (Apolo Palatinarraren Tenpluaren gunea), Palatino muinoaren zati txiki bat hartzen zuena, eta hirugarrena, Palatino muinoa inguratzen zuen lubaki batekin (*murus terreus* izatera iristen ez zena).

Ikus, gainera
-------------

* Antzinako Erroma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2064841

 |

* Wd Datuak: Q2064841
**Roberts konderria** (ingelesez: *Roberts County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Miami da. 2010eko zentsuaren arabera 929 biztanle zituen, Roberts kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Roberts konderriak 2.393,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,35 ura dira. Beste 2.393,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 929 pertsonetatik 915 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 74 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 3 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114445
* Commonscat Multimedia: Roberts County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129013991
* LCCN: n81056710
* NARA: 10046976
* **Lekuak**
* OSM: 1809517
* TGN: 2002064

 |

* Wd Datuak: Q114445
* Commonscat Multimedia: Roberts County, Texas
**Roque Esteban Scarpa** (Punta Arenas, 1914ko martxoaren 26a - Santiago, 1995eko urtarrilaren 11) txiletar idazlea izan zen.

Farmazia eta medikuntzako ikasketak egin zituen, baina literaturako irakasle izan zen unibertsitatean. 1967an Liburutegi, Artxibo eta Museoetako zuzendari eta Liburutegi Nazionaleko zuzendari izendatu zuten. Halaber, Txileko Hizkuntza Akademiako zuzendari izan zen. Batez ere, ikerketa-lanak, antologiak eta saiakerak idatzi zituen, baina baita poesia ere: *Mortal mantenimiento* (1942); *El tiempo* (1942); *Luz de ayer* (1951); *El dios prestado por un día* (1976); *Las figuras del tiempo* (1979); *El laberinto sin muros* (1981); *Variaciones sobre un antiguo corazón* (1981) eta *Madurez de la luz* (1987). Bere liburu inportantenetako bat *Thomas Mann. Una personalidad en una obra* (1962, *Thomas Mann. Nortasun bat obra batean*) da, idazle horren filosofia, literatura eta bizitzaren bilduma bat. Gisa horretako beste asko idatzi zituen: *El dramatismo en la poesía de Federico García Lorca* (1961); *Adán expulsado del paraíso* (1966); *Pedro Olmos y Emma Jauch* (1977) eta abar. Saiakeren artean, aipagarriak dira *Presencia visible e invisible de Alemania en Chile* (1973), *La casa de los poetas* (1974), *La desterrada en su patria* (1977), eta *¿Quién soy?* (1977), beste askoren artean. Antologia asko apailatu zituen, eta oroitzapen-liburu bat idatzi zuen: *Realidad y mito de un hombre cualquiera*. 1980an Literaturako Sari Nazionala jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3435465
* Commonscat Multimedia: Roque Esteban Scarpa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93166521
* ISNI: 0000 0001 0925 5008
* BNE: XX1121594
* BNF: 11886253x (data)
* GND: 1057170526
* LCCN: n50016952
* SNAC: w6df6z54
* SUDOC: 026655454
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05314/eu\_s\_1336/s1336
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 5249

 |

* Wd Datuak: Q3435465
* Commonscat Multimedia: Roque Esteban Scarpa
Suitzako mapa linguistikoa (2000). Romandia, berdez
**Romandia** (frantsesez: *Romandie*) (Lehen Mundu Gerra baino lehen, baita Frantziar Suitza, frantsesez: *Suisse française*, ere deitua) mendebaldeko Suitzako eskualde frankofonoa da. 2010ean 1,9 milioi biztanle zituen, hau da suitzarren %24,4a. 'Romandiar' gehienak Geneva aintzira inguruko *Arc Lémanique* izeneko eskualdean bizi dira, hau da, Genevan, Vauden eta Behe Valaisen.

Romandiak berez ez du inolako izaera politikorik, erabilera kulturala besterik ez du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Statistique suisse. *Bilan de la population résidante permanente (total) selon les districts et les communes.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214086
* Commonscat Multimedia: Romandie

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4194045-3
* LCCN: sh85131348
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 017441

 |

* Wd Datuak: Q214086
* Commonscat Multimedia: Romandie

46°12′N 6°09′E﻿ / ﻿46.2°N 6.15°E﻿ / 46.2; 6.15
**Rhizopus** Zygomycota taldean sailkatzen den onddo mota bat da. Onddoak, orokorrean, hiru talde nagusitan sailka daitezke, morfologiari dagokionez: legamiak (onddo zelulabakarrak), lizunak (hifa izeneko filamentuak dituztenak) eta perretxikoak (gorputz fruitu-emaile handiak dituztenak, kapela itxurakoak, askotan jan egiten direnak). Rhizopus onddoa lizunen taldean sailkatzen da, hifa luzeak baititu.

Onddo hauek habitat desberdinetan bizi dira: lurzoruan, hondatzen ari diren ogi, fruta eta landareetan, animalien gorotzetan, etab.

Era asexualean eta sexualean ugaltzen dira, bi ugalketa mota horiek txandakatuz. Era asexualean endosporak sortzen dituzte, esporangio izeneko egituretan. Era sexualean onddoaren bi hifa ezberdinak elkartzen dira, zigospora izeneko esporak sortuz. Zigosporak heltzen direnean espora asexualak ekoizten dituzte, airearen bidez barraiatzen direnak onddo mizelio berriak eratuz.

Rhizopus-en esporangioak ilunak izan ohi dira. Columela izeneko egitura baten muturrean daude, substratuari finkatzen dena errizoideen bidez (ikus irudia).

Rhizopus nigricans ogiaren lizuna da, ogi hezean agertu ohi dena elikagai hori hondatzen denean. Onddo hori erabilera industriala du kortisonaren ekoizpenean. Onddoak erreakzio kimiko espezifikoa burutzen du, kortisonaren aitzindari baten hidroxilazioa, hain zuzen ere. Aldaketa kimiko horri *bioeraldaketa* deritzo, mikroorganismo batek eragiten duelako. Bioeraldaketa horri esker, prozesu industrialetan kortisona molekula erraz lortzen da, botika gisa erabiltzen dena hantura prozesuei aurre egiteko.

Rhizopus batzuk landareen patogenoak dira, eta beste batzuk giza patogenoak. Azken hauek zigomikosi izeneko gaitza eragiten dute, batez ere immunitate-sistema ahulduta duten pertsonengan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134258
* Commonscat Multimedia: Rhizopus
* Wikispecies Espezieak: Rhizopus

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300378939
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 23749
* Dyntaxa: 6028377
* EOL: 18324
* GBIF: 2558384
* Index Fungorum: 20487
* MycoBank: 20487
* NCBI: 4842
* WoRMS: 100258
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012233

 |

* Wd Datuak: Q134258
* Commonscat Multimedia: Rhizopus
* Wikispecies Espezieak: Rhizopus