**María Jesús Gutiérrez**, **Chus Gutiérrez** izenarekin ezagunagoa (Granada 1962ko azaroaren 26a) espainiar zinema-zuzendaria, gidoilaria eta aktorea da.

Biografia
---------

Gutiérrez Granadan jaio zen, Andaluzian, 1962an. Zortzi urte zituela, 1970ean, familia Madrilera joan zen, eta 17 urte zituela, 1979an, Londresera joan zen ingelesa ikastera. Espainiara itzuli zenean, irudiaren munduan hasi zen lanean. 1983an, New Yorkera zinema ikastera joatea erabaki zuen. Blanca Li ahizpak ere bere karrera profesionala garatu zuen, eta koreografoa, dantzaria, zinegilea eta errealizatzailea da. Alba Gutiérrez alaba aktorea, gidoilaria eta zuzendaria da.

### New York

New Yorken egin zuen lehen urtean, Global Villageko ikastaro batean parte hartu zuen. Bertan Super-8 ikastaroa antolatu zuen Fred Barney Taylor maisua ezagutu zuen, eta handik aurrera Gutiérrez bere lehen film laburra egiten hasi zen super 8an: *Porro on the Roof* (1984), *Snikers on Fire* (1985) eta *Tropicana*. 16 mm-ko filmeetan ere hasi zen. Formatu horretako lehen film laburra *Mery Go Round* (1986) izan zen, Toni Mena eta Juan Bas-en komiki baten istorio original batean oinarritua. Hainbat film laburren filmazioetan parte hartu zuen, ekoizpen- eta soinu-funtzioak betez.

1985ean City Collage-n sartu zen, New York Hiriko Unibertsitatean (CUNY). Han, zinema ikasi eta titulazio arautua lortu zuen. New Yorken egon zen bitartean, musikarako denbora ere izan zuen. *Xoxonees* izeneko flamenko-rap taldea osatu zuen, Blanca Li, Montse Martínez, Cristina Hernández, Etienne Li eta Tao Gutierrezekin batera. Taldeak denboraldi batez hiriko aisialdirako hainbat lokaletan parte hartu zuen, eta arrakasta handia izan zuen. Xoxoneesen bideoklipak grabatzeaz arduratu zen Gutiérrez. Talde erabat anarkikoa, freskoa eta bere jatorrizko estilokoa izan zen. Lehen disko bakarra grabatu zuten Espainian, eta bi urteko esperientziaren ondoren, 1989ko abenduaren 31n banandu egin ziren, karrera profesionalak beste bide batzuetatik jarraitzeko.

### Espainiara itzultzea

1987an Gutiérrez Espainiara itzuli zen eta Joaquín Jordá ezagutu zuen. Harekin adiskidetasun eta sintonia handia izan zuen, eta hainbat proiektutan murgildu ziren elkarrekin. Jordáren zuzendari-laguntzailea izan zen *El enkargo del cazador* filmean (1989), eta film laburrarekiko interesa mantendu zuen. Hurrengo bi urteetan *La película dorada* (1987) eta Pezdro (1989) film laburrak zuzendu zituen. Urte haietan ere hainbat film luze eta dokumentaletan lan egin zuen, muntaketa laguntzaile gisa.

1991n Gutierrezek bere lehen film luzea, *Sublet*, zuzendu zuen. Filma New Yorken filmatu zuten, Fernando Truebak ekoitzia eta Icíar Bollaín protagonista zuela. Bere lehen gidoian oinarritu zen, jatorriz ingelesez idatzi zuena eta Jordáren laguntzarekin itzuli zuena. Hainbat sari irabazi zituen, hala nola Urrezko Maskorra Cadizko Muestra Cinematográfica del Atlántico Alcances Atlantiko Alkanoetako Zinemaldian, Valentziako Nazioarteko Zinemaldian *Cinema Jove* saria 1992an, Goya Sarietarako zuzendari berri onenaren izendapena eta Zinemako Idazleen Zirkuluko Saria Zuzendari Onenari.

1992an, MUAC FILMS produkzio-etxearekin eta Pizca Gutiérrez bazkide eta ekoizlearen eskutik, kolaboratzaile eta lagunen film laburren ekoizpen zinematografikoaren ardura hartu zuen: Pedro Pazen *Mejor no hables* (1994); Hábitos (1995), *Todo, Todo, Todo, Todo* (1997), Juan Flahn-en *Completo Comfort* (1997); eta Pedro Pazen *Miranda hacia atrás* (1997). 1992tik 1993ra bitartean, aktore-lanetan aritu zen zenbait film laburretan; besteak beste, *Baja Corazón* eta Icíar Bollaínen *Los amigos del muerto* filmetan, edo Arantxa Velaren Intrusos II.

**Sublet-**en esperientziaren ondoren, Gutierrezek 1994an film luzera itzultzea erabaki zuen, *Sexo oral* lanarekin. Kostu txikiko ekoizpena izan zen, eta Emilio Martínez Lázaro eta Carmelo Espinosa produktorekideak izan ziren. Eta 1996an bere hirugarren film luzeari ekin zion, *Alma gitana-*ri, eta berriro ere Jordá lagunarekin egin zuen topo. Jordá bere gidoilaria izan zen, eta Ketama musika-taldearen laguntza izan zuen, filmeko soinu-bandaren zati bat egin baitzuen. Madrilgo Lavapiés auzoan girotuta zegoen filma. 1997an, *Insomnio* laugarren film luzea egin zuen, Candela Peña, Ernesto Alterio, Fele Martínez, Ginés García Millán eta María Pujalterekin. Gizon eta emakumeei buruzko hiru istorio kontatzen dira filmean.

1990eko hamarkada oso bizia izan zen Gutiérrezentzat, film laburren ekoizle eta zinema-zuzendari gisa egindako lana beste proiektu batzuekin uztartu baitzuen. 1994an, telebistarako gidoilaria izan zen *Canguros* telesailean, eta 1999an *Ellas son así* idatzi eta zuzendu zituen, Maribel Verdú, María Barranco, Neus Asensi eta María Adánez protagonista zituela. Proiektu horrekin Andaluziako Emakumearen Institutuko Meridiana saria jaso zuen.

2001ean Almerian grabatutako *Poniente* filma estreinatu zuen. Emakume batek haurtzaroa bizi izan zuen lurraldera itzultzean sentitzen duen deserrotzeari eta berotegien eta immigrazioaren errealitate berriarekin izandako talkari buruzkoa da. Filmak Toulouse Cinespaña Zinemaldiko Gidoi Onenaren Saria eta Fipresci Saria jaso zituen Guadalajarako (Mexiko) Zinemaldian, 2002an Veneziako eta Torontoko Zinemaldietan parte hartzeaz gain. 2003an, paper bat egin zuen Icíar Bollaín zinemagilearen *Te doy mis ojos* filmean. 2004an, "*Nerabeak*" segmentua zuzendu zuen, *Hay motivo* talde-filmaren barruan. Hezkuntza-sistemaren gaia landu zuen, eta arreta gabeko hezkuntza publikoa kritikatzen zuten zenbait ikaslek parte hartu zuten. Urte berean, beste proiektu kolektibo bat ere egin zuen: *En el mundo a cada rato*, "*Las 7 alcantarillas*" segmentua zuzenduz. Kordoban (Argentina) filmatu zen, eta Macaren istorioa kontatu zuen. Bost urteko neskato horrek bere bizitza ikuspegi fantastikotik kontatzen zuen, inguruan zuena oso bestelakoa zenean. Filma Patricia Ferreira, Pere Joan Ventura, Javier Corcuera peruarra eta Javier Fesser-ekin batera zuzendu zuen. 2004. eta 2006. urteen artean, hainbat ikerketa egin zituen artearen munduan, José Guirao eta Rafa Doctor bideo-piezekin:

* 2004: *El inmóvil viaje*: Madrilgo kartografia berrien inguruan 'La casa encendida' eta 'Casa de Amerikak' enkargatutako proiektua
* 2005 – *El retorno*: Musac-en beka, itsasartean itotako pertsonei buruzko proiektua garatzeko.
* 2006 – *"La Plaza"*: '*La ciudad en ciernes*' proiektu kolektiboa. Valladolideko Arkitektura Unibertsitateak ekoitzia.

2005ean, NOTODOFILMFESTeko epaimahaiko kide izan bitartean, *Lunch time* film laburra zuzendu zuen. Hirian zehar bazkaltzeko leku baten bila dabilen emakume langile baten bizitza kontatzen du. Urte horretan bertan, *El Calentito* filma estreinatu zuen. Madrilgo Movida du ardatz filmak, eta Verónica Sánchez, Macarena Gómez eta Ruth Díaz izan ziren protagonistak. Las Siux izeneko Punky musika-taldea osatu zuten filmean. Azken horrek Toulouse Cinespañako Zinemaldian parte hartu zuen, besteak beste, *El Calentito* – Prix Du Jury des Lecteurs de *La Dèpêche du Midi* eta Montecarloko Komediako Zinemaldian, non Epaimahaiaren Saria irabazi baitzuen Film Onenaren kategorian. 2006an, Chusek *Tengo el corazón contento* saioaren bideoklipa zuzendu zuen, *Un rayo de luz* diskoko abestietako bat, Ocho y Medio zinema-liburudendak grabatua eta AISGEren laguntzarekin. 2007an, Chusek CIMA (Zineko eta Ikus-entzunezko Hedabideetako Emakumeen Elkartea) sortzen lagundu zuen eta urte askotan lehendakariorde izan da. 300 emakume baino gehiago biltzen dituen proiektu honen bidez, ikus-entzunezko emakumeak nabarmendu nahi dira, presentzia eskasa baitute ingurunean, berdintasunaren eta aniztasunaren alde borrokatzeko. 2008ko urtarrilean, bere zazpigarren film luzea ekoitzi, idatzi eta zuzendu zuen: *Retorno a Hansala*, Espainiako kostaldera iristen diren etorkinen duintasunari buruzko historia. Filmak hainbat sari eta aipamen izan ditu:

Retorno a Hansala filmaren prentsaurrekoan. Musika:Tao Gutiérrez; protagonista: Farah Hamed, zuzendaritza eta gidoia: Chus Gutiérrez
* **Valladolideko nazioarteko zinemaldia**
	+ Epaimahaiaren Sari Berezia.

* **Kairoko nazioarteko zinemaldia**
	+ Urrezko piramidea.
	+ FIPRESCI saria.

* **Guadalajarako zinemaldia, Mexiko**
	+ Zuzendaritza hobea.
	+ Gidoi hobea.

* **2009ko GOYA sariak, izendapenak**
	+ Aktore Berri onena.
	+ Jatorrizko abesti onena.
	+ Gidoi onena.

2010ean, film laburra filmatu zuen: *Me gustaría estar enamorada... a veces me siento muy sola*, maitasun-topaketa eta -desadostasunez betetako gau bizia bizi duten hiru neraberen istorioa.

Urte berean, Madrilgo Gran Víaren 50. urteurrena zela eta, *Mi primer amanecer* film laburra filmatu zuen. Film horretan, Kale Nagusia musikal baten eszenatokia izan zen, eta hiru nerabek lehen egunsentia ikusi zuten.

2010ean, *Las que vive en la niebla* segmentua ere zuzendu zuen, *Ellas son África* film luze kolektiboaren barruan. Namibian filmatu zuten, eta bizi ziren basamortuko uraren arazoari irtenbidea bilatzeko borrokatzen ziren emakume-talde baten istorioa kontatu zuen filmak. Urte bereko abuztuan, *El instante del absurdo* bakarrizketa idatzi eta zuzendu zuen, antzerkiaren munduan sartu zen lehena. Roberto Álvarezek interpretatu zuen, eta Blanca Portillok eta Chusa Martinek eskatuta egin zen Meridako Antzerki Jaialdirako.

2015. urtean, *Droga Oral* zuzendu zuen. Film horretan, era guztietako pertsonek droga-kontsumoari buruz kameraren aurrean izandako esperientziak azaldu zituzten. Gizartean arazo pertsonal eta polemikoa zen hori. Zinta 2016. urtean aurkeztu zen Sorian, non Gutierrezek Soria Hiria Film Laburren Nazioarteko XVIII. Lehiaketako ohorezko zaldia jaso baitzuen.

MUSACek, Gaztela eta Leongo Arte Garaikidearen Museoak, bere lana aintzatetsi zuen. Bertan hitzaldiak eman zituen, filmetako batzuk aurkeztu zituen edo bere erakusketetan parte hartu zuten film laburren tailerrak zuzendu zituen:

* 2018 Erakusketa kolektiboa, *Refugio frente a l@ tormentala tormenta. Miradas al exiliok*.
* 2005 Hitzaldia, *Realidad y ficción* izenburupean, *Dos gardenias eta Ciudad 2.4* film laburren aurkezpena, 'La Mirada' tailerreko ikasleek egina eta Gutiérrezek zuzendua.

* 2004 Vídeo arte, *El Retorno*

Filmografia
-----------

### Zuzendaria

| MOTA | URTEA | IZENBURUA |
| --- | --- | --- |
| Film luzea | 1991 | *Sublet* |
| Film luzea | 1994 | *Sexo oral* |
| Film luzea | 1996 | *Alma gitana* |
| Film luzea | 1998 | *Insomnio* |
| Film luzea | 2002 | *Poniente* |
| Film luzea | 2005 | *El Calentito* |
| Film luzea | 2008 | *Retorno a Hansala* |
| Film luzea | 2014 | *Ciudad Delirio* |
| Film luzea | 2014 | *Sacromonte, los sabios de la tribu* |
| Film luzea | 2015 | *Droga oral* |
| Film luzea | 2020 | *Rol & Rol* |
| Film luzea | 2022 | *Sin ti no puedo* |
| Film luzea | 2022 | *De caperucita a loba* |
| GÉNERO | AÑO | TÍTULO |
| Film laburra | 1984 | *Porro on the roof* |
| Film laburra | 1985 | *Snikers of fire* |
| Film laburra | 1986 | *Tropicana* |
| Film laburra | 1986 | *Mery go round* |
| Film laburra | 1987 | *La cinta dorada* |
| Film laburra | 1989 | *Pezdro* |
| Film laburra | 2004 | *¡Hay motivo!* (Segmento "Adolescentes") |
| Film laburra | 2004 | *En el mundo a cada rato (Segmento "Las siete alcantarillas")* |
| Film laburra | 2005 | *Lunch Time* |
| Film laburra | 2009 | *Cortos - es + (Segmento "Sin pensarlo dos veces")* |
| Film laburra | 2009 | *El diario de Manuel* |
| Film laburra | 2010 | *Mi primer amanecer* |
| Film laburra | 2010 | *Ellas son África* (Segmento "Namibia - Las que viven en la niebla") |
| Film laburra | 2010 | *Me gustaría estar enamorada... a veces me siento muy sola* |
| MOTA | URTEA | IZENBURUA |
| Telebista seriea | 1999 | *Ellas son así* |
| Bideo klipa | 2006 | *Tengo el corazón contento* |
| Antzerkia | 2011 | *El instante del absurdo* |
| Telebista seriea | 2013 | *Nadia en Cuesta* |

### Ekoizlea

* *Mejor no hables* (1994), Pedro Pazen film laburra
* *Hábitos* (1995), Juan Flahnen film laburra
* *Todo, Todo, Todo, Todo* (1997), Juan Flahnen film laburra
* *Completo Comfort* (1997), Juan Flahnen film laburra
* *Miranda hacia atrás* (1997), Pedro Pazen film laburra

### Aktorea

* *Baja Corazón* (1992),Icíar Bollaín
* *Los amigos del muerto* (1992), cortometraje de Icíar Bollaínen film laburra
* *Intrusos II* (1993), Arantxa Velaren film laburra
* *Hábitos* (1995), Juan Flahnen film laburra
* *Cinema verité verité* (2013), Elena Manriqueren film luzea

Sariak
------

Zinemako Idazleen Zirkuluaren dominak

| Urtea | Kategoria | Filma | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1993 | Argitaratze-saria | *Azpileta* | Irabazlea |
|

* Caracola de Oro Saria Cádizko Atlántico Alcances Zine-Erakusketan Muestra, bere 'opera prima' den *Sublet* lanarengatik
* Valentziako Cinema Jove Nazioarteko Jaialdian (1992) Saria, *Sublet* lanarengatik
* VII. Goya Sarietan nominazioa Zuzendari berri atalean (1992) *Sublet* lanarengatik.
* 2016an Soriako film laburren XVIII. Nazioarteko jaialdian Ohorezko zaldia
* 2020an Emakumeek egindako Zine jaialdian *‘Rol & Rol’* lanarengatik.
* 1999an Andaluziako Emakumearen Institutuko 'Meridiana Saria', *Ellas son así* filmaren zuzendaritza eta gidoiagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Chus Gutiérrez» *IMDb*.
2. 1 2 3 4   «Edición 2016» *www.certamendecortossoria.org*.
3. ↑   «Chus Gutiérrez & Revolution Lab: Xoxonees» *www.chusgutierrez.es*.
4. ↑  Listado de Premios Meridiana de 1998 a 2014
5. ↑   «Chus Gutiérrez & Revolution Lab: Detalle» *www.chusgutierrez.es*.
6. ↑   «MUSAC» *musac.es*.
7. ↑   León, Diario de. *Cómo hacer cine con Chus Gutiérrez.* .
8. ↑   «Chus Gutiérrez & Revolution Lab: Detalle Chus» *www.chusgutierrez.es*.
9. ↑   «Premios del CEC a la producción española de 1992» *Círculo de Escritores Cinematográficos*.
10. ↑   «‘Rol & Rol’, de Chus Gutiérrez, premiada en el Festival Cine Hecho por Mujeres» *elasombrario.com*.

Bibliografia
------------

* Juan Cruz. *Todo empezó con un porro.* .
* Alberto Masegosa. *La última xoxonee.* .
* Chus Gutiérrez. *Recuento de un hombre libre..* .
* Diego Muñoz.. *Chus Gutiérrez se presenta con su autobiografía neoyorkina..* .
* *El filme "Alma gitana" abre el XI Festival de Cine de mujeres..* .
* Augusto Martínez Torres.. *Un aséptico documental hablado..* .
* Augusto Martinez Torres. *Una divertida comedia realista..* .
* Rosa Rivas. *"Ellas son así" convierte en hermanas a María Barranco y Maribel Verdú..* .
* Jesus Arias. *Chus Gutiérrez rueda "Poniente" un film sobre el desarraigo.* .
* *Se abre la Mostra de Venecia, bajo el signo de la variedad temática.* .
* Gregorio Belinchón. *Territorio "indie".* .
* Ángel Fernández-Santos. *Artistas y sociólogos reflexionan sobre la inmigración en Madrid.* ..  Ángel Fernández-Santos. *Artistas y sociólogos reflexionan sobre la inmigración en Madrid.* .
* *Asociacion de Mujeres Cineastas y de Medios Audiovisuales..* .
* Diego A.Manrique. *Chus Gutiérrez evoca la movida y el 23-F.* .
* [*Esteka hautsia*]
* Laura G.Estrada. *La asociación CIMA reivindica el papel de las mujeres en el mundo del cine..* .
* Cristian Reino. *Chus Gutiérrez estrena "Retorno a Hansala", una crítica a las fronteras..* .
* *"Estómago" y "El frasco" consiguen la Espiga de Oro y Plata de la Seminci..* .
* Santiago do Campo. *<<Retorno a Hansala>>, de Chus Gutiérrez, gana en el Festival de El Cairo..* .
* Manuel Cuéllar. *La Gran Vía en la corta distancia.* .
* *Harlan, Pavlátová y Chus Gutiérrez recibirán la "Luna de Valencia"..* .
* Europa Press. *El mito de Sísifo y la premonición Calpurnia Pisonis llegan este viernes a la Alcazaba de Mérida.* .

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* IMDb lotura»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2967689
* Commonscat Multimedia: Chus Gutiérrez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64328435
* ISNI: 0000 0000 7823 7375
* BNE: XX1272005
* BNF: 156029612 (data)
* CANTIC: a12102866
* GND: 124767206
* LCCN: nr00008564
* SUDOC: 119869497
* BIBSYS: 14030213
* UB: a1360439

 |

* Wd Datuak: Q2967689
* Commonscat Multimedia: Chus Gutiérrez