recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Levon Ter-Petrosian** (armenieraz: Լևոն Տեր-Պետրոսյան; Alepo, Siria, 1946ko urtarrilaren 9a) armeniar politikari eta filologoa da. 1991 eta 1998 bitartean, Armeniako lehenbiziko presidentea izan zen.

Bizitza
-------

Ikasketak Erevanen (Armenia) egin zituen, eta ondoren San Petersburgora joan zen doktoregoa egitera. Ter-Petrosianek hamar hizkuntza dakizki. Siriar patristikako eta Armeniako erlijio-literaturako eskolak eman zituen Ejmiatsingo seminarioan. 1966an sobietar gulag batean atxilotu zuten.

Karabakheko mugimendua sortu zuen, Karabakh Garaia Armeniako errepublikara lotzea eskatzen zuena; izan ere, bertako biztanleen % 80 armeniarrak ziren. Karabakheko mugimenduko kide zela espetxeratu egin zuten 1988an, batzordeko gainerako kideekin batera. Sei hilabete igaro zituen espetxean. Denbora horretan hiru greba orokor izan ziren Armenian. 1989an, Armeniako mugimendu nazionaleko zuzendaritza-batzordeko presidente zela, diputatu hautatu zuten Herriaren Diputatuen Biltzarren sobietar hauteskundeetan.

1990an hasi ziren armeniarren eta azerien arteko borrokak Karabakh Garaia eskualde autonomoa kontrolatzeko. 1990ean Sobiet Gorenak Ganberako presidente hautatu zuen Ter-Petrosian. 1991ean SESBen izan zen estatu-kolpeko saioaren ondoren, armeniarren % 99k burujabetasunaren alde eman zuen botoa, eta Errepublikako Legebiltzarrak, Ter-Petrosian buru zela, burujabetasuna aldarrikatu zuen. Bera izan zen Armeniako lehen lehendakaria.

1998an oposizioak dimisioa ematera behartu zuen. Gerora, ia ez zen hedabideetan agertu, eta *The Crusaders and Armenians* ikerketa-lan historiko-politikoa argitaratu zuen. 2008. urtean Ter-Petrosian lehendakari-hauteskundeetara aurkeztu, eta bigarren geratu zen. Haren aldekoek hauteskunde egunean irregulartasunak egon zirela salatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  *Armeniako bozetan irregulartasunak egon direla salatu du oposizioak*[*Betiko hautsitako esteka*] Paperekoa.berria.eus

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Levon Ter-Petrosian*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612949
* Commonscat Multimedia: Levon Ter-Petrosyan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84083566
* ISNI: 0000 0000 7820 0265
* BNF: 12083216r (data)
* GND: 122505816
* LCCN: n88069415
* NKC: jn20020207007
* SUDOC: 029145511
* ICCU: CFIV083084
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05607/eu\_t\_0779/t0779
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q612949
* Commonscat Multimedia: Levon Ter-Petrosyan
**Carlos Itoiz Agirre** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1932ko abuztuaren 10a - *ib.*, 2020ko apirilaren 6a) euskal herritar gitarra-jotzaile bat izan zen.

Flamenko musika espezializatu zen, Agustin Castellon "Sabicas" eta Mario Escudero herrikideek eraginda. Parisen eta Japonian bizi izan zen, eta hainbat disko sortu zituen. 1971ean itzuli zen Iruñera.

Mundu osoan kontzertu asko eskaini eta musikari nabarmen askorekin batera jo zuen, tartean Niño Ricardo, Enrique de Melchor, Cristina Hoyos, Charles Aznavour, Shirley Bassey eta Raphael.

Mikel Laboa donostiar musikari eta lagunarekin batera ere jo zuen. "Sei" (1985) eta "Hamalau" (1994) estudiko diskoetan eta "Zuzenean" (1997) zuzenezkoan parte hartu zuen, bai eta azkenekoan ere, "Xoriek 17" (2005).

Maisua izan da hainbat nafar musikarientzat: Javier Colina kontrabaxu jolea, Javier Ruz gitarra jotzailea, "Barricada" eta "Tahures Zurdos"-eko musikariak. 2018an, "Flamenco on Fire" jaialdiak omendu zuen, haren hirian.

87 urterekin hil zen, asaldura kognitibo batek jota, Iruñeko San Juan de Dios ospitalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Carlos Itoiz iruindar gitarra-jotzailea zendu da, 2020ko apirilaren 7a, Diariodenavarra.com **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  "Carlos Itoiz gitarrista hil da" (Berria).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89683665
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79808479
* BNE: XX977946
* GND: 134837657

 |

* Wd Datuak: Q89683665
**Mar Cambrollé Jurado** (Sevilla, 1957ko abenduaren 28a) pertsona transgeneroen giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

1976an Andaluziako LGBT kolektiboaren aldeko Ekintza Iraultzaileko Mugimendu Homosexuala (gaztelaniaz: *Movimiento Homosexual de Acción Revolucionaria*) sortu zuen Sevillan, eta 1978ko ekainaren 25an sexu askatasunaren aldeko lehen manifestaziora deitu zuen.

2007an Andaluziako Transexualen Elkartearen sortzaileetako bat izan zen eta elkartea eratu zenean elkartearen lehendakari izendatu zuten aho batez.

2014an Andaluziak onartu zuen Transexualitatearen Lege Integralaren sustatzaileetako bat izan zen. Lege hau Espainian eta Europan aitzindaria izan zen. Batetik pertsona transexualen nortasunen despatologizazioa ekarri zuen; bestetik, gizakioi genero nortasuna eta adierazpena askatasunez hautatu ahal izatea aitortu zien.

2018ko urriaren 3an berak eta beste hamasei lagunek gose grebari ekin zioten
Espainiako Elkarrekin Ahal Dugu koalizio politikoari Transexualitatearen Lege Integrala ahalik eta lasterren tramitatzeko eskatuz. Gose grebak 11 orduz iraun zuen, Elkarrekin Ahal Duguk lege hori askoz jota 2019ko abuzturako tramitatzeko konpromezua hartu zuenera arte.

2021eko martxoaren 3an Sevillako Udalak hiriko kale edo leku bati bere izena jartzea onartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Mar Cambrollé, premiada por Transexualia en la edición 2015» *Tercera Información* 2015-07-07 (Noiz kontsultatua: 2018-10-19).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Mar Cambrollé» *HuffPost*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Las 11 horas en las que unas transexuales pusieron en jaque a Podemos» *El Plural* 2018-10-06 (Noiz kontsultatua: 2018-10-19).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La activista trans Mar Cambrollé tendrá una calle en Sevilla» *La Voz del Sur* 2021-03-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57470789
* Commonscat Multimedia: Mar Cambrollé

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5436510

 |

* Wd Datuak: Q57470789
* Commonscat Multimedia: Mar Cambrollé
**Mar Menor** Espainiako ur gaziko aintzira da, Mediterraneo itsasoaren ondoan, Murtziako Erkidegoan kokatuta.

Ezaugarriak
-----------

Zirkuluerdi itxura du eta Mediterraneo itsasotik 22 km luzera eta 100 eta 1.200 m arteko zabalera duen hareazko zerroak banatuta dago. Zerro hau La Manga del Mar Menor izenaz ezaguna da.

73 kilometroko kostaldea inguratzen duen bere 170 km² azalerak gehienez 7 metroko sakonera du. Horrexegatik Esther Williams aktoreak esan zuen munduko igerileku handiena zela.

Hegoaldean bost uhartetxo ditu: hiru handiak (Perdiguera, Mayor edo del Barón eta del Ciervo) eta txiki bi (Redonda eta Sujeto). Uharteak zein inguruko lurraldeak ingurune babestuak dira.

Hegoaldean ere Palos lurmuturra dago. Aintziraren kostaldean San Javierreko Santiago de la Ribera, San Pedro del Pinatarreko Lo Pagán, Los Alcázares eta Cartagenako Los Urrutias, Los Nietos eta La Manga herrixkak daude.

Turismoa
--------

Aintzira handi bat da Mar Menor, ia guztiz itxita baitago; pasabide estu batek lotzen du Mediterraneoarekin, eta batetik bestera bost graduko aldea egon daiteke uraren tenperaturan. Bertako urak daukan mineral kontzentrazio handiak osasun-turismoa bultzatu zuen duela ehun urte baino gehiago; XX. mendearen hasieran iristen hasi baitziren lehen turistak. Santiago de la Ribera eta Los Alcázares herrietako hoteletan egon ohi ziren; oraindik ere egurrezko kai eta moila politek gogorarazten dute garai hura. Ondoren desarrollismo turistikoak hondamendia ekarri zion Mar Menor barne-itsasoa ixten duen istmoari. Ezin uka, hareazko zerrenda luze honetan porlanak egindako txikizioa handia izan dela.

Izadi balioak
-------------

Txikizio nabarmenatik aparte badira oraindik hondartza txiki atseginak, penintsularen iparraldean bereziki.

Iruditegia
----------

* Mar MenorMar Menor
* Mar MenorMar Menor
* Mar MenorMar Menor

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-12).
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Urtzi Urrutikoetxea: "Mar Menor: Bigarren aukera bat", naiz.eus agerkari digitalean, 2023/06/10.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1553876
* Commonscat Multimedia: Mar Menor

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246172865
* BNF: 16044484r (data)
* GND: 4236728-1
* **Lekuak**
* OSM: 2902374

 |

* Wd Datuak: Q1553876
* Commonscat Multimedia: Mar Menor
**Carlo Rainaldi** (Erroma, 1611ko maiatzaren 4a - Erroma, 1691ko otsailaren 8a) italiar arkitekto barrokoa izan zen, Girolamoren semea. Bernini arkitektoaren ikaslea izan zen eta aitarekin egin zuen lan hasieran. Santa Maria dei Miracoli eta Santa Maria in Montesano eliza bikiak eraiki zituen Erroman. Berniniren proiektu zabal batean oinarrituta egin zuen Santa Maria Nagusia elizako absidea.

Rainaldi XVII. Mendeko arkitekto garrantzitsuenetakoa izan zen. Hasieran bere aita, Girolamo Rainaldirekin egin zuen lan. Aita hil ondoren, estilo barroko monumentalari atxiki zitzaion eta eragina eskuratu zuen Urban VIII.a Barberini Inocencio X Pamphiliren gobernu ausartena ordezkatu ondoren. Bere lan batzuk Carlo Fontanarekin batera egin zituen.

Bere lanen artean daude San Andres della Valleren fatxada (1661-1665).

Aita Santa Maria Agneseko eliza hasi zuen bere aitarekin, baina handik gutxira Francesco Borrominik ordezkatu zuen. Azkenean, Carlo Rainaldi berriro
deituko dute eliza osatzeko (G.L. Berninik ere esku hartu zuen), Borrominiren proiektua aldatuz.

1660. urtean diseinu bat bidali zuen Pariseko Louvreko errege jauregi berriaren lehiaketara, Luis XIV.ak sustatuta; bertan, Pietro da Cortona eta Bernini ere parte hartu zuten, besteak beste.

Eraikinez gain, Rainaldik ekitaldiak eta erlijio errituetarako paisaiak ere diseinatu zituen. 1650ean Quarant'ore (berrogei orduko otoitza) paisaia diseinatu zuen Gesuko elizarako. Urte batzuk beranduago, 1665. urtean, Felipe IV.a Espainiako katamotz oroigarria egin zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q372066
* Commonscat Multimedia: Carlo Rainaldi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93398963
* ISNI: 0000 0000 7819 6710
* BNE: XX4974458
* BNF: 149258828 (data)
* GND: 118787764
* LCCN: n98065833
* NKC: mzk2009532700
* SNAC: w6797jqs
* SUDOC: 167038087
* ULAN: 500008257
* RKD: 119385
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05069/eu\_r\_0061/r0061
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q372066
* Commonscat Multimedia: Carlo Rainaldi
*San Pauloren burugabetzea.*Enrique Simoneten margolana, 1887.
**Burugabetzea** norbaiten burua gorputzetik ebakitzea ala banatzea da. Ekintza honen jarduera ezagunena heriotz zigor gisa da, bai aizkora, ezpata edo gillotina bidez.

Zigortuak hiltzeko modurik azkarrenetako bat da, Antzinako Erroma eta Erdi Aroko Europan nagusiki patrizio, errege, erregin, noble eta jauntxoei pribilegio moduan eskeintzen zitzaien heriotz zigorra zen, gehienbat jende arruntak jasaten zituzten gainontzeko zigor heriotz anker, luze eta basatiagoak ez bezala, ustez "zibilizatuagoa", ia sufrimendurik gabe eta berehala burutzen zelako.

Heriotz zigor honen urrezko aroa Erdi Aroa eta batez ere Frantziako Iraultza izan ziren, azken honetan gillotinari esker.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204933
* Commonscat Multimedia: Decapitation

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX558310
* GND: 4369008-7
* LCCN: sh89006220
* AAT: 300379186
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D049248

 |

* Wd Datuak: Q204933
* Commonscat Multimedia: Decapitation
***Maitasun bizizaleak*** (espainieraz *Vividoras del amor*) Julio Romero de Torres margolari andaluziarraren margolan modernista da. 1906an sortu zuen Arte Ederren Erakusketa Nazionalean aurkezteko asmoz baina zentsuratua izan zen. Lan hau margolariaren lehen garaikoa da, errealismo sozialarena alegia. Romero de Torresen lan garrantzitsuenetariko bat da hau.

Deskribapena
------------

Lau emakume prostituta gela batean daude itxaroten. Lurrean sutontzi bat ikus daiteke. Aurpegiek seriotasuna adierazten dute. Bereziki begiak dira deigarrienak; lau emakumeetatik hiru ikusleari begira daude. Laugarrena bere munduan bildua ematen du eta haren aurpegia ia ez da ikusten. Margolanean erotismorik edo festa girorik ez dago. Inguruak pobreziaren kutsua azaltzen du.

Eragina
-------

1906an erakusketaren arduradunek inmoraltzat jo zuten obra hau eta atzera bota zuten. Gehien batean erreakzioaren jatorria gaia zen ezen margolanean ez baita inongo elemetu erotikorik ikusten. Izatekotan, salaketa adierazten du erotismoa baino gehiago. Zentzu horretan izenburua nahiko sarkastikoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Margolanari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16646899

 |

* Wd Datuak: Q16646899
**Maite Alvarez Rodriguez** (Ermua, Bizkaia, 1982 - ) biologoa eta ikertzailea da, minbiziaren immunologian eragina duten zelulen azterketan aditua.

Bizitza
-------

Biologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, 2005ean lizentziatuz eta bi urtera Genetika eta Biologia molekularra masterra burutu zuen kanpus berean.

2007an University Studies Abroad Consortiumeko ikerketa beka lortu zuen eta Murphy doktoreak Renon, Nevadako Unibertsitatean zuzentzen zuen laborategian egin zuen lan. Estatu Batuetan urtebeterako egonaldia izan behar zuena, hamar urte eta erdi bihurtu zitzaion. 

Renon zegoela doktorego-tesia egitea proposatu zioten eta Sacramentoko UC Davis Unibertsitatean lau urte egin zituen zeregin horretan. Hangoak amaituta, Standfordeko Unibertsitatean doktoratu osteko lanak egiteko aukera sortu zitzaion eta ondorengo urteak kanpus horretara lotuta eman zituen, etxe ingurura itzultzea erabaki zuen arte.

2017an Europar Batzordeak sustatutako Marie Curie Action Fellowship beka lortu zuen, Nafarroako Unibertsitatean eta bi urteko iraupenarekin garatzeko proiektuari lotuta. 2019an, Unibertsitate bereko CIMA ikerketa zentroan hasi zen lanean, Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkartearen (AECC) beste beka baten bitartez eta honek sustatutako "Investigador AECC 2019" deialdiaren barruan .

Minbiziaren immunologiaren ikerketan aritu izan da, gaixotasunaren aurka oso eraginkorrak diren *Natural Killer (NK) Cells*, hau da, Zelula Hitzaileetan espezializatuz. Minbiziaren immunoterapiaz gain, bere ikerketa-eremua hezur-muinaren transplantera eta zelula innatoen biologiara ere hedatzen da, ikerketon helburu delarik minbizi mota batzuen tratamendua hobetzea.

Sariak
------

* 2016an, Millennium Fellowship in Limphoma Research saria eman zion American Association of Cancer Research (AACC) elkarteak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** ««Echo de menos las cosas más sencillas, como pasear o sentarte en una terraza»» *El Correo* 2011-12-10 (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).
2. 1 2 3    Elkartea, Euskal Birusa. «Drogetenitturri, 297 zenbakia (2021eko otsaila) - Euskal Birusa» *EUSKALBIRUSA.EUS* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).
3. ↑   «Personal de Investigación. Cima Universidad de Navarra» *cima.cun.es* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Mujeres y ciencia» *Cientificas AMIT* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** PAMPLONA, EUROPA PRESS.  (2017-02-12). «Tres investigadores reciben becas Marie Curie para proyectos de la Universidad de Navarra» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2022-05-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59752814
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0002-5969-9181

 |

* Wd Datuak: Q59752814
Madame de Pompadour, Luis XV.a Frantziakoaren maitalea, *circa* 1750.
**Maitale** zentzu zabalean maite duen edo elkar maite duten pertsonak dira, eta, zentzu zorrotzean, norbaiti buruz, ezkontide edo ohizko bikotekide ez den eta berarekin sexu-harremanak dituen pertsona da.

Orokorrean, harreman monogamoetan, bikotekide batek maitalearekin duen harremana ezkutua da.

Ohaidetzan ez bezala, maitale batek ez du ezkontzarekiko inolako estatus legala. XVIII. eta XIX. mendeetan Venezian zaldun adeitsu eta emakume ezkondu baten maitalea bat izendatzeko *cicisbeo* edo *cavalier servente* hitzak erabiltzen zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Maitale.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q625369
* Commonscat Multimedia: Mistresses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4391190-0
* LCCN: sh85086253
* NDL: 00567574
* AAT: 300400494

 |

* Wd Datuak: Q625369
* Commonscat Multimedia: Mistresses
**Mariborreko gaztelua** (eslovenieraz: *Mariborski grad*) Mariborreko jauregi itxurako eraikina da, XV mendean eraikia. Azpialdean Mariborreko eskualdeko museoa dago.

Historia
--------

Gaztelua Frederiko III.a enperadoreak eraiki arazi zuen 1475 eta 1483 artean, harresiaren ipar-ekialdea gotortzeko. Hurrengo mendeetan bere funtzioa galdu zuen eta aldian aldian egindako aldaketek jauregi feudala bihurtu zuten. Leopoldo I.a eta Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak eta Paulo I.a Errusiakoa bertan egon ziren, bai eta Pio VI.a Aita Santua ere.

Arkitektura
-----------

Aipatzeko elementu arkitektoniko nagusiak honako hauek dira:

* Loreto kapera: 1675ean eraiki zen jauregiaren hegoaldean.
* Eskilara barrokoa: 1759an egina.
* Jaialdien aretoa: Lehenengo solairuan dago eta sabaia Jožef Gebler artistak margotu zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 1686ko irudia.1686ko irudia.
* 1961eko irudia.1961eko irudia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9386678
* Commonscat Multimedia: Maribor Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q9386678
* Commonscat Multimedia: Maribor Castle
**Marie Anne Fragonard**, jaiotzez Marie-Anne Gérard, (Grasse, 1745-Paris, 1823) margolari eta miniaturista frantsesa izan zen.

Biografia
---------

Gerard miniaturazko erretratuetan espezializatutako margolaria izan zen. 1769an Jean-Honoré Fragonard margolariarekin ezkondu zen, hau ere Grasserena. Louvren bizi zen bere senarraren kolaboratzailea izan zen, eta senarraak sinatutako koadroen zati bat edo batzuk exekutatu zituen. Ukitu libre eta azkar batez, bere estiloa senarraren estilotik hurbil zegoen.

Miniaturak ere egin zituen. XVIII. mendean, Marie-Anne Fragonard izenpean erakutsi eta saldu ziren, baina geroago, Jean-Honoré Fragonardi egotzi zitzaizkion. Pierre Rosenberg historialariak egiletza itzuli zion Marie-Anne Fragonardi.

1775ean, bere ahizpa gazteena zen Marguerite Gerard (1761-1837) Louvreko familiaren tailerrera batu zen; bere arrakasta zela eta, estilistikoa eta ekonomikoki independentea bihurtu zen. Bere miniaturista estiloa, bere formatuen tamaina handitzen zuena, bere ahizparen eragina izan daiteke. 1793an, Margarita Gerardek bere ahizparen erretratua eskarapela iraultzailearekin margotu zuen.

Obra
----

* Eszena galanta, olioa, Choleteko Arte-museoa.*Eszena galanta*, olioa, Choleteko Arte-museoa.
* Suedia: Haur bat, miniatura.*Suedia: Haur bat*, miniatura.
* Haurraren erretratua, miniatura.*Haurraren erretratua*, miniatura.
* Gossen erretratua, Suediako Museo Nazionala.*Gossen erretratua*, Suediako Museo Nazionala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Pierre Rosenberg, Claudine Lebrun eta Claire Stoullig, *Los Fragonard de Besançon*, Besançongo Arte Ederren Museoa, 2006, 2006, ISBN 8874393636.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8309899
* Commonscat Multimedia: Marie-Anne Fragonard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96187414
* ULAN: 500072217
* KulturNav: id
* RKD: 99528

 |

* Wd Datuak: Q8309899
* Commonscat Multimedia: Marie-Anne Fragonard
**Marie-Antoinette Maupertuis** (1967ko apirilaren 10a) korsikar ekonomialaria eta politikaria da. 2021etik aurrera Korsikako Asanbladako presidentea da; kargu horretan lehen emakumea.

Biografia
---------

Ekonomian doktorea 1995etik, Korsikako Unibertsitateko irakaslea da, eta hainbat lan argitaratu ditu uharteko ekonomiari zein turismo jasangarriari buruz. 2015ean hasi zuen ibilbide politikoa, 2015eko Korsikako hauteskundeetara Femu a Corsica alderdi abertzalearen zerrendan aurkeztuta. Alderdiaren garaipenaren ondoren (Pè a Corsica koalizioan) Korsikako Kontseilu Exekutiboko kontseilari izendatua izan zen, Atzerriko eta Europako gaien kontseilari gisa. 2018tik aurrera Korsikako Turismo Agentziako (ACT) presidentea ere bada, eta Korsikaren ordezkaria izan da Europako Eskualdeen Batzarrean.

2021eko Korsikako hauteskundeetan bigarren postuan aurkeztu zen Femu a Corsica alderdiaren hautagaitzan (*Fa populu inseme*). Zerrenda horrek gehiengo osoa eskuratu zuen Korsikako Asanbladan, eta 2021eko uztailaren 1ean egindako eratze-bilkuran Maupertuis aurkeztu zuten asanbladako presidente izateko. Botoen gehiengoa eskuratu zuen, beraz ordutik Korsikako Asanbladako presidentea da. Jean-Guy Talamoni ordezkatu zuen karguan, eta kargua eskuratzen zuen lehen emakumezkoa bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Zala, Ander Perez. «Marie-Antoinette Maupertuis, Korsikako Asanbleako lehen emakume presidentea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).
2. ↑   **(Frantsesez)** «Portrait de Marie-Antoinette Maupertuis: l'éclairage scientifique et citoyen» *Corse Matin* 2011-12-29 (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Member» *cor.europa.eu* (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Nanette Maupertuis élue présidente de l'Assemblée de Corse» *Corse Matin* 2021-07-01 (Noiz kontsultatua: 2021-07-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100323003
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 165053909
* ISNI: 0000 0001 2035 8649
* BNF: 16260237g (data)
* SUDOC: 084589132
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 66096

 |

* Wd Datuak: Q100323003
**Marcoule** (frantsesez: *Site nucléaire de Marcoule*) Gardeko departamentuan dauden Chusclan eta Codolet udalerrien artean dagoen eremu nuklearra da. Côtes-du-Rhôneko ardo eskualde turistikoan kokatuta dago.

1956tik aurrera Commissariat à l'Énergie Atomique (CEA) eta Areva NC enpresek kudeatzen dute. Bertan egin ziren plutonioarekin lehenengo esperimentu industrial eta militarrak. 1970ko hamarkadatik aurrera Phénix prototipoa garatu zen eta gaur egun eraikin nuklearrak desegiteko gune garrantzitsua da.

1995tik aurrera MELOX faktoriak uranio eta plutonio oxidoekin MOX sortzen du. MOX hau plutonioa erregai nuklearretik birziklatzeko erabiltzen da. Plutonio hau COGEMA La Haguetik dator.

*ATelier Alpha et Laboratoires pour ANalyses, Transuraniens et Études de retraitement* (ATALANTE) ere bertan dago, erregai nuklearren birprozesatzea egiten duen enpresa.

Leherketa
---------

2011ko irailaren 12an leherketa bat egon zen eremuan, zabor erradiaktiboen biltegian egondako sute baten ondorioz. Pertsona bat hil zen eta lau zauritu egon ziren. Perimetroa ezarri zen egon daitekeen erradiaktibitatea filtratzea ekidin nahian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Una explosión en una planta nuclear francesa causa al menos un muerto.*  Gara 2011-9-12 (Noiz kontsultatua: 2011-9-12).
2. ↑    *Explosion at French nuclear plant of Marcoule.*  BBC 2011-9-12 (Noiz kontsultatua: 2011-9-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q580142
* Commonscat Multimedia: Marcoule

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10047152

 |

* Wd Datuak: Q580142
* Commonscat Multimedia: Marcoule
Onddoak zirkulo baten forman sortuta.
Maitagarrien eraztuna larre batean.
**Maitagarrien eraztunak** (baita **sorginen korroak** ere), ingelesez "fairy ring" eta alemanez "hexenringe", sarritan interpretazio fantastiko izan duten jatorri naturaleko fenomenoak dira. Fernomeno desberdinen ondorioz begetazioan zirkuluak sortzen dira eta herriko irudimena horren atzean gertaera ez-naturalak ikusi nahi izan du. Fenomenoaren jatorri ohikoena onddoen mizelioek sortutakoak dira. Eraztun hauek 10 metroko diametro izan dezakete; izan ere, 70 metrokoak ikusi omen dira ere bai. Ez dira lur landuetan agertzen diren zirkuluekin (corp cicle) edo uztetako zirkuluekin nahastu behar.

Maitagarrien eraztunak larreetan eta lurzoruetan ager daitezke.

Eraztun hauek Europako mitologian toki berezia betetzen dute. Antza, zirkulu horiek beste dimentsioen edo erresumen sarrera ziren. Batzutan ere maitagarriak edo sorginak dantzatzen egondako tokia markatzen zuten.

Europatik kanpo, basamortuetan, esaterako Namibian, beste zirkulu batzuk dira ezagunak baina hauek termita espezie batzuek sortutakoak dira.

Inplikaturiko espezieak
-----------------------

*Clitocybe nebularis* espezieak sortutako eraztuna.
Espezie asko dira horrelako fenomenoen sortzaileak:

* *Agaricus arvensis*
* *Agaricus campestris*
* *Agaricus praerimosus*
* *Amanita muscaria*
* *Amanita phalloides*
* *Amanita rubescens*
* *Bovista dermoxantha*
* *Calocybe gambosa*
* *Calvatia cyathiformis*
* *Clitocybe dealbata*
* *Clitocybe nebularis*
* *Clitocybe nuda*
* *Clitocybe rivulosa*
* *Chlorophyllum molybdites*
* *Chlorophyllum rhacodes*
* *Cyathus stercoreus*
* *Disciseda subterranea*
* *Entoloma sinuatum*
* *Gomphus clavatus*
* *Infundibulicybe geotropa*
* *Lepista sordida*
* *Leucopaxillus giganteus*
* *Lycoperdon gemmatum*
* *Marasmius oreades*
* *Sarcodon imbricatus*
* *Tricholoma album*
* *Tricholoma orirubens*
* *Tricholoma pardinum*
* *Tricholoma matsutake*
* *Tuber melanosporum*
* *Vascellum curtisii*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Böttcher, Helmuth M.: *Miracle Drugs* (pág. 227). Londres: William Henemann Ltd. 1963.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843581
* Commonscat Multimedia: Fairy rings

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q843581
* Commonscat Multimedia: Fairy rings
**Carlos María del Corazón de Jesús Urien Elías** ( Buenos Aires, 1816ko azaroaren 4a - Buenos Aires, 1893ko maiatzak 8 ) argentinar militarra izan zen.

Biografia
---------

José Domingo Urien eta Rita Josefa Elíasen (Bernardino Rivadaviaren lehengusina) semea zen. José María Urien koronelaren anaia izan zen.

Euskal jatorrikoa, aitona, Domingo Ignacio Urien, Bilbokoa, Buenos Airesko katedral metropolitarrean ezkondu zen Maria Victoria Basavilbaso porteñoarekin (Vicente de Azcuénagaren koinata, Miguel de Azcuénaga brigadierraren aita).

Gaztetan, merkataritzan aritzen zen Barragango Ensenadan (gaur egun La Plata dagoen tokian).

1833an deserturako espedizioan hasi zuen bere karrera militarra. 1839ko konspirazioan konprometitua egon zen, eta bere babesaren berri izan zen, baina ihes egitea lortu zuen eta Juan Lavalle jeneralaren agindupean Armada askatzailearekin bat egitea lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5750913

 |

* Wd Datuak: Q5750913
**San Matias Mulumba** (Busoga, 1836 — Kampala, 1886ko maiatzaren 30a) katolizismora konbertitu zen ugandarra izan zen, Ugandako martirietako bat.

Bizitza
-------

Lugave leinukoa izan zen. Hasieran sinesmen paganoak aldarrikatzen zituen, gero musulman bihurtu zen eta hainbat emazte izan zituen (haien artean, Bwamunnyondo Taakulaba, Tibajjukira eta Kikuwambazza edo Kikuwa). Azkenean, misiolariek eraginda, 1882ko maiatzaren 28ko Mendekoste igandean bataiatu egin zen eta eta emazte guziekin banatu zen, azkena izan ezik. Epaile eta barrutiko gobernadore izan zen. 1886ko maiatzaren 27an exekutatu zuten. Besoak eta hankak moztu zizkioten eta kanaberara bota zuten, non hil zen zauriengatik.

Kanonizazioa
------------

1964ko urriaren 18an, Paulo VI.a aita santuak kanonizatu zuen. Jaieguna ekainaren 3an ospatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *66. araua: Santutegiko izen ohikoenak.* , 14 or..
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Saint Matyia Mulumba» *Catholic Saints*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2007/04/30).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «St. Mattias Mulumba Kalemba» *Munyonyo Martyrs' Shrine*.
4. ↑   **(Polonieraz)** «3 czerwca. Święci Karol Lwanga i jego Towarzysze, męczennicy» *Internetowa Liturgia Godzin*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6787626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6787626
**Carlos Eugenio Larrabure y Correa** (Lima, 1876ko uztailaren 8a - ibid. 1943ko irailaren 29a) Peruko jakintsua, jurista eta diplomazialaria izan zen. Amazoniako geografia eta historiaren ikertzaile sutsua izan zen.

Biografia
---------

Eugenio Larrabure y Unanue eta María Rosa Correa Veyánen semea. San Marcelo elizan bataiatu zuten.

1894an San Markos Unibertsitatean sartu zen, bigarren mailako ikasketak egin ondoren. 1899an Jurisprudentzian lizentziatu zen, eta 1900ean Politika eta Administrazio Zientzietan lizentziata eta doktorea. Abokatu titulua jaso zuen. 

1902an, Limako Geografia Elkarteko kide egin zen. 1903an Kanpo Arazoetarako Ministerioko Mugen Fitxategiko buru izendatu zuten, 1907ra arte izan zuen kargua. Urte horretan Peruko Institutu Historikoko kide egin zen, bere aitak lehendakaritza zuen erakundean. 

Ibai Bideen Kontseiluko idazkari eta Garapen Zuzendari Nagusia izan zen (1907-1909). Gero Austriara bidali zuten; Atzerri Arazoetarako Ministerioko kide aholkularia Kolonbiako muga-gatazkarako; Nekazaritza Eskola Nazionaleko Ekonomia Politiko eta Landa Legegintzako irakaslea; Limako Ongintzako lehendakaria; eta Historiaren Errege Akademiako kidea.

Argitalpenak
------------

* 1900: *Colonización de la costa peruana por medio de la inmigración europea*. (Lima, E. Moreno Ikastetxeko Liburudenda eta Inprimategia).
* 1905: *Colección de Leyes, decretos, resoluciones y otros documentos oficiales referentes al departamento de Loreto* (Lima, Imprenta de La Opinión Nacional, 7 liburuki.)
* 1907: *Noticia histórico-geográfica de algunos ríos de nuestro oriente* (Lima, Of. Tip. de La Opinion Nacional).
* 1907-1908: Memoria presentada al ministro de Fomento en su condición de director general de Fomento (bi liburukitan).
* 1913: *Perú y Colombia en el Putumayo* (Bartzelona, L. Tasso alarguna inprentan).
* 1933: *Despojo inferido a la hacienda Unanue en la acequia de la Mojú del Valle de Cañete (Callao, Imprenta Americana)*.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5750702
* **Identifikadoreak**
* BNF: 15594502m (data)

 |

* Wd Datuak: Q5750702
**Margarita Comas Camps** (Alaior, Menorca, Balear Uharteak, 1892ko azaroaren 25a – Exeter, Erresuma Batua, 1972ko abuztuaren 28a) maistra izan zen,Institución Libre de Enseñanza erakundeari lotua eta *Sexuen hezkidetza* idatzi zuena.

Biografia
---------

Pedagogo gisa, Espainian Zientzien didaktika sartzeagatik eta emakumeen eta gizonen homologazioa esparru akademikoan egindako lanagatik nabarmendu zen.

Natur Zientzietan lizentziatua eta doktoregoa (Espainian titulu horiek lortu zituen lehen emakumeetako bat), Frantziako eta Ingalaterrako ikastetxeak bisitatu zituen eta graduondoko ikasketak egin zituen Parisko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean eta Londresko Unibertsitateko Bedford College-n.Hainbat Eskola Normaletako eta Bartzelonako Unibertsitateko irakasle gisa aritu zen, Britainia Handira erbesteratu zen arte.

*Sexuen hezkidetza* funtsezko obra da, non gizonen eta emakumeen arteko hezkuntza-desberdintasunekin amaitzeko beharra aldarrikatzen den. Londresen egon zen bitartean Ikasketak Zabaltzeko Batzordera bidali zituen eskuz idatzitako memorietan zientzien irakaskuntzak nolakoa izan beharko lukeen azaldu zuen. Printzipio horiek zehaztasun handiagoz garatu zituen Lorenzo Luzuriagak zuzendutako *Pedagogia Aldizkarian* geroago argitaratutako artikuluetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pedagogos españoles del siglo XX

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9028796
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87753639
* ISNI: 0000 0000 5975 6209
* BNE: XX881222
* CANTIC: a10972614
* LCCN: no2012062076
* SUDOC: 136470831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9028796
**Camaces ibaia** Salamancako probintziako ibaia da, Gaztela eta León erkidegoan, Espainia. Balore ekologiko handia du. Huebra ibaiaren ibai adarra da.

Ibilbidea
---------

Olmedo de Camaces herriaren ekialdean sortzen da eta Duero ibaiaren adarra den Huebra ibaian isurtzen da. Ibaiaren alde horretan Camacesen Cachón ezaguna dago; Cachón hori ur-jauzi txikia baina ederra da, inguruan oso ezaguna.

Historia
--------

Lumbrales eta Bermellar herrien artean, ibaiaren meandro batean, Las Merchanas kastroa betoi herriaren kokalekua gordetzen da.

Camaces ibaiaren Cachónen iruditegia
------------------------------------

* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Huebra ibaia
* Camaces ibaiaren Cachón
* Las Merchanas kastroa
* Dueroko Arribesen Parke Naturala

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Huebraren behatokia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6114931
* Commonscat Multimedia: Camaces River

---

 |

* Wd Datuak: Q6114931
* Commonscat Multimedia: Camaces River
**Carlos Arturo Mejía Godoy** ( 1943 -) Nikaraguako musikari, konpositore eta kantautorea da, eta bere herrialdeko kantu testimonialaren edo berriaren ordezkari nagusietako bat da.

Carlos Mejía Godoy musika herrikoiarekin, folklorearekin eta kultura tradizionalarekin lotutako familia batean hazi zen, eta horrek Nikaraguako mundu kultural eta artistikoarekin harreman oso goiztiarra izatea ekarri zion.

Pedro Miranda Camerata Bach eta Los de Palacagüinako gitarra-jotzailearekin eta Silvio Linarte musikari nikaraguarrarekin adiskidetasun estua izan zuen.

Iraultza Sandinistan aktiboki parte hartu zuen, Iraultzari lotutako abestien zati handi bat konposatuz eta Anastasio Somoza Debayleren diktaduraren aurkako borrokaren kausa munduan zehar zabalduz. Garaipen iraultzailearen ondoren, gobernu sandinisten kultur sustatzaile nagusietako bat izan zen. 1990eko hauteskundeetan FSLNren boterea galdu ondoren, FSLNa utzi eta politikoki alderdi honengandik eta Daniel Ortegaren lidergoarengandik urrun kokatzen joan zen, 2018ko protestetan aktiboki parte hartzera iritsiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2501478
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72773109
* ISNI: 0000 0000 7977 6637
* BNE: XX1058662
* LCCN: n83172141
* BIBSYS: 2130499
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2501478
**Mario Alberto Arteaga Herrera** (1970eko azaroaren 29a) Mexikoko futbolari profesional ohia da.

Jokalari karrera
----------------

### Kluba

Aurrelari gisa jokatu zuen bere ibilbidean, Chivasekin hasita 1990-91 denboraldian.  Hurrengo urtean, Arteagak lideratu zuen Chivas 9 golekin  kluba kanporaketa fasera iritsi zenean. Forma hori berreskuratzeko borrokan ibili zen, hala ere, hurrengo urtean 5 gol baino ez zituen sartu eta 1993-94 denboraldian Leónekin 3 gol sartu zituen bere goi mailako karrera moteltzen hasi zenean. 

### Nazioartekoa

Arteaga Mexikoko 23 urtez azpiko futbol selekzioko kide ere izan zen 1992ko Bartzelonan (Kataluniia) Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Bi aldiz agertu zen txapelketan, Australiaren aurka aulkitik atera eta hasieratik Ghanaren aurka jokatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Salgado Gudiño, Arturo. "Chivas, 40 años sin un campeón de goleo". *La Crónica de Hoy* (Mexico City), January 10, 2013. Retrieved on January 18, 2013.
2. 1 2  MedioTiempo. "Mario Alberto Arteaga - León". Retrieved on January 18, 2013.
3. ↑  FIFA. "FIFA Player Statistics: Mario ARTEAGA". Retrieved on January 18, 2013.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6764535

 |

* Wd Datuak: Q6764535
**Carlos Silvestre Landi Sorondo** (Tolosa, 1896ko maiatzaren 1a - Donostia, 1974ko urriaren 8a) paisaia-egilea, kartel-egilea, grabatzailea, dekoratzailea eta ilustratzailea izan zen.

Biografia
---------

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian eta Pariseko Grande Chaumière akademia librean egin zituen ikasketak. Donostian Artista Hasiberrien Lehiaketan hainbat sari irabazi zituen 1920-25 urteetan. Kartel ugari egin zituen Tolosako Laborde y Labayen arte grafikoen lantegirako. Gu artista elkarteko kidea izan zen. Italia, Paris, Gante, Mallorca, Andaluzia, Madril eta beste hainbat tokitan bizitu zen, dekorazio lanak egiten askotan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Landi Sorondo, Carlos - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
2. ↑    «Carlos Landi margolari tolosarra -» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105301997
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 58896
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 85153

 |

* Wd Datuak: Q105301997
Marteko bandera.
**Marteko bandera** hiru kolore dituen ikurrin bat da, planeta hori sinbolizatzeko erabilia. Ikurrin hori ez da ofiziala, ezen planeta gorrian ez dago inor bandera hau edo bestea ezartzeko; Mars Society eta The Planetary Society elkarteek onartu zuten, eta espaziora bidalia izan da; zehatz-mehatz *Discovery* espazio anezkan edo transbordadorean John Mace Grunsfeld astronautak eraman zuen, STS-103 espazio misioan, 1999an.

Banderaren esanahia
-------------------

Sinbolikoki bandera honek Marteren etorkizuna adierazi nahi du. Gorri kolorea egungo egoeraren errepresentazioa izango litzateke. Berdea eta urdinaren bidez etorkizunean gizadiaren eskutik planetan gerta daitezkeen aldaketak irudikatu dira. Banderaren jatorria Kim Stanley Robinson zientzia-fikzioko idazlearen *Mars trilogy* liburuetan dago. Hiru nobela horien izenburuak, izan ere, *Marte gorria*, *Marte berdea* eta *Marte urdina* dira (*Red Mars*, *Green Mars* eta *Blue Mars*). Marteko bandera, bestetik, Kanadako Devon uhartean Mars Societyk gestionatzen duen Flashline Mars Arctic Research Station (FMARS) basean ere jarrita dago.

Marteko beste banderak
----------------------

Beste idazle batzuek Marterako beste ikurrin batzuk proposatu dituzte:

* Greg Bear, *Moving Mars* eleberrian Marteko Errepublika Federalaren bandera: bi triangelutan Marte eta beste bi ilargi ageri dira. Koloreak: gorria, urdina eta zuria.
* Robert A. Heinlein, *Strange Land eleberrian*: hondo zuri baten gainean, gizakien sinbolo gorria.

* Tomas O. Paineren bandera. Lurra eta izar bat agertzen dira bertanTomas O. Paineren bandera. Lurra eta izar bat agertzen dira bertan
* Calder Hansenek diseinatutako bandera. Olympus sumendia eta izotz kaskoak daude irudikatuakCalder Hansenek diseinatutako bandera. Olympus sumendia eta izotz kaskoak daude irudikatuak
* Moving Mars nobelako banderaMoving Mars nobelako bandera
* Stranger in a Strange Land nobelako banderaStranger in a Strange Land nobelako bandera

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑   **(Ingelesez)** «Bulletins» *Bulletin of the Atomic Scientists* **56** (3): 6–11. 2000-05-01 doi:10.2968/056003003. ISSN 0096-3402. (Noiz kontsultatua: 2018-10-17).
4. ↑   «Flag of Mars» *Flag of Mars* (Noiz kontsultatua: 2018-10-17).
5. ↑   **(Ingelesez)** Bear, Greg.  (2014-04-01). *Moving Mars.*  Open Road Media ISBN 9781497607262. (Noiz kontsultatua: 2018-10-17).
6. ↑   «Stranger in a Strange Land (novel)» *flagspot.net* (Noiz kontsultatua: 2018-10-17).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Marteko banderari buruzko web orria.
* **(Ingelesez)** SpaceRef: The First Salute: Martian Flag Flies in Space

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q950546
* Commonscat Multimedia: Flags of Mars

---

 |

* Wd Datuak: Q950546
* Commonscat Multimedia: Flags of Mars
**Carius metodoa** konposatu kimikoen sufrea eta halogenoak kuantitatiboki neurtzeko usatzen da kimika analitikoan. Georg Ludwig Carius kimikari alemanak asmatu zuen.

Halogenoak detektatzeko konposatu organiko baten masa jakin bat azido nitrikotan berotzen da zilar nitratoaren aurrean ziligatutako beira gogorreko hodi batean; hots, Carius-en hodian. Konposatuaren karbono eta hidrogenoa hurrenez hurren karbono dioxido eta ur bihurtzen dira oxidazioz. Halogenoek dagokien zilar-haluroa eratzen dute. Nahastea iragazi ikuzi eta lehortu ondoren pisatuz jakiten da zenbat halogeno zegoen laginean.

{\displaystyle {\ce {(C,H,X) + AgNO3 + O2 ->[HNO3] CO2 + H2O + AgX v}}}

Sufrearekin ere berdintsu egin daiteke, baina zilar nitrato erantsi gabe. Sufreak azido nitrikoarekin erreakzionatzean azido sulfurikoa eratzen du zeinak bario sulfato disolbaezina eratzen duen bario kloruroa eranstean.

{\displaystyle {\ce {(C,H,S) + BaCl2 + O2 ->[HNO3] CO2 + H2O + BaSO4 v}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Julius B. Cohen.  (1910). *Practical Organic Chemistry.*  (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).
2. ↑   Morrison, Robert Thornton.  (1998). *Química orgânica.*  Addison Wesley Longman ISBN 968-444-340-4. PMC 42823564. (Noiz kontsultatua: 2022-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5039728

 |

* Wd Datuak: Q5039728
*Artikulu hau esnearekin egindako elikagaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mami (argipena)».*

**Mamia** edo **gatzatua** gatzatutako esnez egindako azkenburua da, Euskal Herrian ardi esnearekin egin ohi dena. Eskualde batzuetan **gaztanbera** ere esaten zaio, baina ez da nahastu behar orokorragoa den gaztanberarekin.

Prestakuntza
------------

Legarra edo gatzagia ateratzen, gatzatua egiteko.
Esnea gatzatzeko, esnea epeltzen da, eta edoskitzen dabilen animalia baten sabeletik hartutako hartzigarri laktikoa edo kardu mota bat eransten zaio. Horrek esnearen gazta-aldea gazuretik banatzen du. Behin prestatuta, mamia hutsik edota gozagarriren bat gehituta (eztia, azukrea...) jan ohi da.

Euskal Herrian, ardi esnea zurezko kaiku bat jarrita, sutan berotutako harria sartzen zitzaion, berotzeko. Horrela, mamiak erre usaina (kiskal urrina) eta erre zaporea hartzen zuen. Gaur egun, ardi esnea 200 cm3 inguruko buztinezko potoetan gatzatu eta zerbitzatzea da ohikoena.

Mamiaren sasoia
---------------

Euskal Herrian mamia egiteko ardi esnea erabili ohi da. Beraz, esne hori dagoen garaian egiten zen, ardiek arkumeak izaten dituztenean, neguan eta udaberrian. Urte sasoi horretan ardiak ukuiluan edo beheko larreetan izaten ziren (udan eta udazkenean, berriz, mendi gainetako larreetan). Gaur egun, hozteko tekniken garapenari esker urte osoan eros daiteke ardi-esnea, eta gatzagi edo legar kimikoa ere bai.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Mami». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-1-7)
2. ↑  «Gatzatu». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-1-7)
3. ↑  «Gaztanbera». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-1-7)
4. ↑   Leizaola, Fermin.  (2000-12-22). «Artzaintza Euskal Herrian» *Euskonews & Media* **104** (Noiz kontsultatua: 2018-08-30).

Kanpo estekak
-------------

* Prestatzeko errezeta, Leioako Ostalaritza Eskolan.
* Mamiaren nutrizio informazioa, Leioako Ostalaritza Eskolan.
* Prestatzeko errezeta, *Sukaldean.com*.
* «Gatzatu naturala egiteko behar den legez kanpoko materiala», *Sustatu*, 2009-04-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1142807
* Commonscat Multimedia: Cuajada

---

 |

* Wd Datuak: Q1142807
* Commonscat Multimedia: Cuajada
**Mains gaztelua** (ingelesez: *Mains Castle*) edo **Fintry gaztelua** (ingelesez: *Fintry Castle*) Eskoziako Dundee hirian kokatzen den gazteluetako bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Kokapena
--------

Dundee iparraldeko Caird Parken kokaturik dago eta Dichty haranaren ikuspegi ederra dago bertatik. Gelly Burn erreka pasatzen da albotik eta beste aldean Graham familiaren mausoleoa dago.

Historia
--------

Sir David Grahamek 1562an altxatu zuela pentsatzen da. Ekialdeko patioko ate batean 1582 data agertzen da, eta eraikina orduan bukatuko zutela uste da. Fintryko Grahamdarren egoitza izan zen XIX mendean David Erskinek erosi zuen arte. Ondoren James Key Caird-ek erosi zuen eta azkenik 1913an udalari saldu zion. 1923an parkea publikoari ireki zitzaion.

1980 hamarkadan berrizte lanak egin ziren, baina dagoeneko zati asko hondarretan zeuden, mendebaldeko eraikinak batez ere.

Deskribapena
------------

Familiaren egoitzak izan bide ziren iparraldeko eta ekialdeko eraikinek zutik diraute oraindik. Hegoaldeko gelatan zerbitzariak bizi ziren. Sei solairutako dorretxea ere badu.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11838974
* Commonscat Multimedia: Mains Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q11838974
* Commonscat Multimedia: Mains Castle