recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Z gerlariak** (jatorrizko japonieraz Ｚ戦士 edo *Zetto Senshi ?*) Dragoi Bola manga eta Dragoi Bola Z animeko fikziozko pertsonaiak dira. Goku eta bere lagun taldeari deitzen zaio horrela, etsaiaren aurka borrokan aritu zirenak. *Z* hizkia Dradoi Bola animearen bigarren zatiari jarri zitzaionagatik da.

Z gerlariak
-----------

### Chaoz

Sakontzeko, irakurri: «Chaoz»
### Krilin

Sakontzeko, irakurri: «Krilin»
### Satan Txiki

Sakontzeko, irakurri: «Satan Txiki»
### Son Gohan

Sakontzeko, irakurri: «Son Gohan»
### Son Goku

Sakontzeko, irakurri: «Son Goku»
### Son Goten

Sakontzeko, irakurri: «Son Goten»
### Ten Shin Han

Sakontzeko, irakurri: «Ten Shin Han»
### Trunks

Sakontzeko, irakurri: «Trunks»
### Vegeta

Sakontzeko, irakurri: «Vegeta»
### Yamcha

Sakontzeko, irakurri: «Yamcha»

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269128

 |

* Wd Datuak: Q12269128


| Dragoi Bolako pertsonaiak |
| --- |
| **Saiyak:** Son Goku · Son Gohan · Vegeta · Son Goten · Raditz · Trunks**Gizakiak:** Bulma · Iratxo Dortoka · Yamcha · Chichi · Krilin · Ten Shin Han · Chaoz**Arerio nagusiak:** Zapi Gorridun Armada · Satan Bihotz Txiki · Freezer · Ziborrak · Cell · Boo Ahaltsua · Ume · Dragoi Ilunak**Pertsonaia zerrendak:** Dragoi Bolako saiyen zerrenda · Dragoi Bolako lurtarren zerrenda · Dragoi Bolako estralurtarren zerrenda · Dragoi Bolako naturaz gaindiko izakien zerrenda |
**Zilarrezko Legioa** (**Zilarrezko Alkandorak** izenez ere ezagutzen den taldea) erakunde faxista estatubatuarra izan zen, William Dudley Pelley-k 1933ko urtarrilaren 30ean sortua.

Zilarrezko Legioaren ikurra L eskarlata zen. Letra horrek "Estatubatuar errepublikari **L**eialtasuna" eta "materialismoarekiko askapena (**L**iberty)" adierazten zuen eta, noski, Zilarrezko **L**egioa bera. Uniformeak hauek ziren: Alemaniako eraso-tropek erabiltzen zuten txapel berdin-berdina, panazko eta gorbatazko galtza urdinak eta "L" gorri batez zilarrezko alkandora bihotzean.

Historia
--------

Taldeak Italiako Alkandora Beltzak talde faxista hartu zuen inspirazio. Zilarrezko Legioko adar paramilitarrak gorbata urdinez zilarreztatutako alkandora bat, kanpainako kapela bat eta leggingak erabiltzen zituzten, pana urdinezko galtzak gainean zituztela. Uniformearen alkandorek L letra zuten bihotzaren gainean. Ikurra egungo Rockwell Extra Bold-en antzeko letra-tipoa erabiltzen zuen. Erakundearen bandera zilar-koloreko eremu lisoa zen, eta L gorria zuen goiko ezkerreko aldean.

Pelley Legioaren buruzagiak "Kristau Mankomunitatea" eskatu zuen Ameriketako Estatu Batuetan, nazionalismoaren printzipioak eta teokrazia uztartuz, juduak eta zuriak ez zirenak baztertuz. Estatu Batuak komunista juduengandik salbatuko zituela zioen, "Mussolinik eta bere Alkandora Beltzek Italia salbatu zuten bezala, eta Hitlerrek eta bere Alkandora Marroiek Alemania salbatu zuten bezala". Pelley Estatu Batuetako presidentetzarako hautagai aurkeztu zen 1936ko hauteskundeetan, hirugarren alderdi baten hautagaitza batean, Alderdi Kristauaren banderapean. Pelleyk "zilarrezko iraultza" batean boterea eskuratzea eta Estatu Batuetako diktadore bihurtzea espero zuen. "Buruzagia" deituko zuen bere burua, Adolf Hitlerrentzat "der Führer" eta Benito Mussolinirentzat "II Duce" bezalako antzeko tituluak zituzten munduko beste buruzagi faxista batzuek bezala.

1934an, Zilarrezko Alkondarek 15.000 kide inguru zituzten, klase ertainekoak batez ere. Mugimenduaren indarra gutxitu egin zen hurrengo lau urteetan, 5.000 kide besterik ez zituela. Azkenik, 1941ean Pearl Harborri egindako erasoak Zilarrezko Legioaren berehalako kolapsoa ekarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Van Ells, Mark D..  (August 2007). *Americans for Hitler.*  americainwwii.com.
2. ↑   **(Ingelesez)**  design and web development by Mango Web Design. «William Dudley Pelley (1885-1965)» *North Carolina History Project* (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
3. ↑   «Jewish Gangsters in America» *www.jewishvirtuallibrary.org* (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
4. ↑   «George Clarke: Pelley's Silver Shirts - 1 (January 1934)» *www.marxists.org* (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).
5. ↑   **(Ingelesez)** «6 Things You May Not Have Known About Nazis in America» *The History Reader* 2013-10-07 (Noiz kontsultatua: 2022-01-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1753311
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156033329
* GND: 10123505-7
* LCCN: n87836050
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1753311
**The Grand Tikal Futura Hotel** erabilera desberdinak eskaitzen dituen eraikin konplexua da. Guatemalako Hiriaren 11. zonaldean dago. Multzoan hotel bat, zinemak, bulegoak, aparkalekuak eta abar eskaintzen ditu. Eraikinaren diseinua Pemueller-Cohen diseinu-enpresak egin zuen. Hiriko eraikin garaiena izan zen Premiere Club eraiki baino lehen. Estatuko seigarren eraikin garaiena da gaur egun. 1996 eta 1997 artean altxatu zen. Bere diseinu arkitektonikoak maien kulturako elementuak ditu, hala nola jadearen erabilera, piramide formazioak eta animalia motiboak. Izenak Tikal hiri historikoari erreferentzia egiten dio.

Datuak
------

* Garaiera nagusia: 75 m.
* Solairuak: 20 lurraren gainean eta beste bi lur azpian
* Erabilera: Mistoa
* Eraikitze urtea: 1996-1997

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Tikal

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7801872
* Commonscat Multimedia: Tikal Futura

---

 |

* Wd Datuak: Q7801872
* Commonscat Multimedia: Tikal Futura
**TikiWiki** edo Tiki CMS/Groupware software libreko CMS edo Edukien Gestio Sistema bat da, bere funtziorik ezagunena wiki bat ahalbidetzea bada ere. GPL / LGPL lizentzia du.

Wikia izateaz gain, beste hainbat funtzio eskeintzen ditu, besteak beste, foroa, bloga, inkestak, irudien galeria, posta zerrenda, egutegia, mapa-zerbitzaria eta abar.

PHP, ADOdb eta Smarty darabil, edozein sistema eragilepean ezar daitekelarik.

Boluntarioek garatzen dute TikiWiki. 2008ko abuztuan 2.0 delako bertsioa atera zuten, hiru urteko auzo-garapena eta gero. Berrikuntzen artean aipagarria da wikiak WYSIWYG (*What you see is what you get* edo "Ikusten duzuna da jasotzen duzuna") motatako editorea edukitzeko aukera ahalbidetzen duela.

Ikus, gainera
-------------

* MediaWiki

Kanpo estekak
-------------

* TikiWikiren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1410847
* Commonscat Multimedia: TikiWiki

---

 |

* Wd Datuak: Q1410847
* Commonscat Multimedia: TikiWiki
Lanproia (petromizontiformea)
*Eptatretus stoutii* (mixiniformea)
**Ziklostomoak** (Cyclostomata), agnato izenaz ere ezagunak dira. Cyclostomata klase parafiletikoko arrainak dira. Aingiraren gisako gorputza dute, eta azal gogorra. Ez dute ezkatarik, ez barailarik, ezta hegal bikoitirik ere. Antzinatik hartu izan dira arraintzat, baina zoologiaren ikuspegitik oso bestelakoak dira. Bi azpiklase hartzen ditu klase honek: petromizontiformeak eta mixiniformeak. Lehenengo azpliklasekoek azal leuna eta likatsua izaten dute, eta ahoa biribil-itxurakoa.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15244338

 |

* Wd Datuak: Q15244338
Balkoi ederra Pedro de Marquinak egin zuen.
**Francisco de Godoyren jauregia**, baita ere **Rocoren etxea** bezala ezagututa, Cáceres (Extremadura, Espainia) hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen eraikina da. Estilo ikuspuntutik pizkunde garaiko jauregia da.

Historia
--------

Eraikinaren eraikuntza 1548an Francisco de Godoy Aldanak agindu zuen. Godoy militar espainiarra izan zen; Francisco Pizarroren agindupean Perúko konkistan hartu zuen parte eta han aberastu zen. Bueltan Leonor de Ulloarekin ezkondu zen eta jauregia altxatu zuen.

Gaur egun eraikinan Extremadurako Juntaren Hezkuntza eta Gazteria Kontseilaritzaren egoitza dago.

Ezaugarriak
-----------

Pizkunde garaiko eraikin honetan fatxada izan daiteke elementu nabariena eta han balkoi ederra, 1563an Pedro de Marquinak egina. Balkoiak zutaberak ditu eta gainean busto batekin frontoi apaingarria. Frontoiaren gainean Godoyren eta Aldanaren armarriak ikus daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:turismo.ayto-caceres.es Godoyko jauregia Cáceres Turismo webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Godoyren jauregia (Cáceres)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6058026
* Commonscat Multimedia: Palacio de Godoy, Cáceres

---

 |

* Wd Datuak: Q6058026
* Commonscat Multimedia: Palacio de Godoy, Cáceres
Telelanerako beharrezkoa da etxean bulego bateko funtzionalitateak izatea, bereziki ordenagailu bat eta Interneta.
**Telelana** edo **urrutiko lana** bulegoa ez den beste leku batean lan egiteko aukera da. Lana bulego nagusietatik edo ekoizpen-instalazioetatik urrun egiten da, informazioaren eta komunikazioaren teknologia berriak (IKTak) erabiliz.

Urrutitik egindako lana da, produktuak eta zerbitzuak munduari saltzeko IKTak erabiliz. Zeregin horietarako behar diren IKTak, funtsean, ordenagailua, Internet, mugikorra, telefonoa eta kamera digitala dira, besteak beste. Interneten barruan web nabigazioa eta posta elektronikoa sartzen dira nagusiki. Eta, kasuaren arabera, blogak, webguneak, itzulpen softwarea, bat-bateko mezularitza (chat) eta IP telefonia (voIP).

LANEk honela definitzen du telelana: bulego nagusi batetik edo ekoizpen-instalazioetatik urrun dagoen kokapen batean egiten den lan-modu bat, langilea bulego horretan dauden lankideekiko harreman pertsonaletik bereiziz, eta teknologia berriak banaketa hori ahalbidetzen duenez, komunikazioa erraztuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Teletrabajo, trabajo remoto y trabajo conectado» *Argentina.gob.ar* 2019-10-18 (Noiz kontsultatua: 2020-03-09).

Kanpo estekak
-------------

* Librezale.eus: Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.

Librezale.eus - Komunikazio eta elkarlanerako tresnak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1135326
* Commonscat Multimedia: Telecommuting

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12140176z (data)
* GND: 4121761-5
* LCCN: sh85133307
* NDL: 00576669
* NKC: ph448227
* NARA: 10643337
* AAT: 300263193
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000085326

 |

* Wd Datuak: Q1135326
* Commonscat Multimedia: Telecommuting
Larre boilur (*Hydnotrya tulasnei*) 

Sinonimoak: *Hydnotria bailii*, *Geoporella tulasnei*

Kalitate gastronomikoari buruzko iritzi desberdinak daude.

Deskribapena
------------

**Karpoforoa:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. hur baten eta intxaur baten arteko tamaina izaten du normalean. Mamia horia du. Erraboil formakoa, giltzurrunaren formakoa edo biribila, zimurtsua, zartadura albeolatuekin eta labirintoaren itxurarekin.

**Gleba:** Zuri-grisaxka hasieran, gero, marroi gorrixka.

**Himenioa:** Mehea, leuna, gris-gorrixka koloretik marroi-gorrixkaraino doa.

**Etimologia:** *Tulasnei* epitetoa, pertsona izenetik dator.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Hydnotria carnea* delakoarekin nahas daiteke. Antzekoak diren genero honetako beste 15 espezie daude.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, gutxi populatutako basoetako lurzoruan, hariztietan, pagadietan, koniferoetan eta egur ustelen azpian. Gehienetan bakarrik ateratzen da, eta beti perretxikoaren herena lurretik kanpo, hau da, erdi estali gabe.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 775 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 579 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Morchella conica var. deliciosa*

Sinonimoak: *Morchella deliciosa*. *Morilla deliciosa*

Ondo prestatuta jateko ona, baina gordinik toxikoa

Deskribapena
------------

**Kapela:** Barnehutsa, 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, koniko-kamuts formakoa. Kolore askotarikoa izan daiteke: horixka-grisaxka, gris-arrautsa, gris-purpura, gris-arrosa, zahartzean belzteko joerarekin. Kanpoaldea horma lodiko albeolo adarkatuek osatzen dute, gutxi-asko forma irregularrean luzetara jarriak.

**Hanka:** Barnehutsa, oro har, kapela baino motzagoa, 3 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa edo oinarrian lodixeagoa, zimurtasunekin edo ildoekin; hasieran zurixka, furfurazeoa, gero okre antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, zurixka.

**Etimologia:** *Morchella* terminoa "morchel" hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Deliciosa* epitetoa berriz latinetik dator, gozoa esan nahi duen "deliciosus" hitzetik. Jateko ona delako.

Jangarritasuna
--------------

Kozinatuta edo lehortua jateko ona, baina gordinik toxikoa.

### Nahasketa arriskua

*Morchella conica* delakoarekiko desberdintasunak, mikroskopikoak baino ez dira. *Morcella angusticeps* eta *elatoides* espezieak habitat desberdinetan ateratzen dira.

**Oharra:** Bere kapela koniko-kamutsagatik ezagutzen da eta gris argi kolorea duelako tonu arrosa edo purpurekin.

Sasoia eta lekua
----------------

Uda-udazkeneko sutearen ondorengo udaberrian; basoetako soilgune belartsuetan edo haritzetatik edo pinuetatik hurbil dauden belardietan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 718 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 616 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Viki Ospina** María Victoria Villalba Stewart-en ezizena (Barranquilla 1948)  Kolonbiako argazkilaria, kazetari profesionala eta herrialdeko lehen argazki-kazetarietako bat da. Kolonbiako zinema-ekoizpen garrantzitsuetan parte hartu du eta Kolonbiako kultura herrikoiari eta Barranquillako Inauteriei buruz egindako argazki saiakerengatik aitortzen zaio.

Biografia
---------

María Victoria Villalba Stewart Barranquillan jaio zen 1948an, Vilma Stewart-en eta Efraín Villalbaren alaba. 1969an Sebastian Ospina aktore kolonbiarrarekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen Lucas Ospina eta Galia Ospina. eta Viki Ospina argazkilari-izena hartzen du. Gaur egun, argazkilaritza analogikoko klaseak ematen ditu Andeetako Unibertsitatean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Vicky Ospina, Fotografos| ColArte | Colombia» *www.colarte.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30917650

 |

* Wd Datuak: Q30917650
**Ziro II.aren hilobia**, Persiar Inperioaren sortzailea izan zen Ziro II.a enperadorearen lurperaketa lekua da. Inperio hau, bere erregealdian hedatu egin zen, Asia hegomendebalde gehiena konkistatu baitzuen, baita Asia erdialdearen zati handi bat ere, Egipto eta Helespontotik, Indo ibairaino ekialdean, ordurarte sekula existitu zen naziorik handiena sortzeko. Hilobia, K.a. 528an datatua dago.

Ziro II.aren hilobia, akemenidar garaiko arte persiarrean existitu ziren bi hilobi ereduetako bat zen. Bestea, Naqsh-e Rostamen dagoen Dario I.arena da, harkaitzean zulatua, Egiptoko hipogeoak bezala. Eraikin xalo eta txiki bat da, orotara, 11 metroko altuera baino gutxiago duena. Kareharri karratuz eginiko basamentu baten gainean altxatzen da. Eraikinak, hiru metro inguruko luzera duena, edikulu forma du, frontoiarekin eta bi uretarako estalkiarekin, Asia Txikiko arte greziarrarekin lotua. Apaindura, urria da. Lidiako hil eraikinetan oinarritua dago.

Ikus, gainera
-------------

* Pasargada

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2635530
* Commonscat Multimedia: Tomb of Cyrus the Great

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22310

 |

* Wd Datuak: Q2635530
* Commonscat Multimedia: Tomb of Cyrus the Great
**Todd konderria** (ingelesez: *Todd County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Hego Dakota) da. 2010eko zentsuaren arabera 9.612 biztanle zituen, Todd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Todd konderriak 3.602,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,85 ura dira. Beste 3.596,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.612 pertsonetatik 1.140 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 227 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 8.297 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502081
* Commonscat Multimedia: Todd County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133700522
* LCCN: n81068867
* NARA: 10040202
* **Lekuak**
* OSM: 1425432
* TGN: 2001830

 |

* Wd Datuak: Q502081
* Commonscat Multimedia: Todd County, South Dakota
*Artikulu hau abestiari buruzkoa da; Elkarte euskaltzalea gaitzat duena beste hau da: «Euskal Herrian Euskaraz»*
***Euskal Herrian euskaraz*** euskal abesti herrikoia da. Abestiaren hitzak Xabier Amuriza bertsolariak sortu zituen, aldiz Oskorri taldeak musikatu eta edonon ezagutarazi zuen.

Oso kanta ezagun bilakatu zen eta 2005ean Euskal Kanturik Onena saioan hautatu zuten. Geroago ere bai, 'Euskal abesti herrikoien' artean 9. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023).

1996an, Getxoko Fadura frontoian, Oskorrik zuzeneko 25 kantu-urte diskoa grabatu zutenean, luxuzko laguntzarekin interpretatu zuten kantu hau: Albert Plá berak interpretatu zuen.

Gau ahaztezin hartan Kukubiltxo antzerki-taldeak ere parte hartu zuen, eta luxuzko musikari eta bestelako gonbidatu batzuek ere bai: Martin Carthy, Niko Etxart, Joserra Fernandez, Pedro Guerra, Gwendaleko kide batzuk, Kepa Junkera, Mikel Laboa, Fermin Muguruza, Liam O'Flynn, Ruper Ordorika, Juan Carlos Perez, Albert Pla, Anton Reixa, Jon Sarasua, Joseba Tapia, Patrick Vaillant eta Gabriel Yacoub.

* Xabier Amuriza, hitzen egileaXabier Amuriza, hitzen egilea
* Oskorri taldeaOskorri taldea
* Albert Pla, 1996ko bertsioko abeslariaAlbert Pla, 1996ko bertsioko abeslaria

Hitzak
------

Abestiaren hitz guztiak Europako hainbat herriadetako weborritan lortu daitezke.

Etengabe goraipatzen du euskara eta galdetzen du zer izango litzatekeen Euskal Herria bere hizkuntza ere galduko balu.

Hona hemen abestiaren hitz batzuk, komentatu direnak: Hasiera besterik ez dugu aipatuko, Amurizak sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Euskal Herrian euskaraz
nahi dugu hitz eta jolas
lan eta bizi euskaraz eta
hortara goaz,
bada garaia noizbait dezagun
guda hori gal edo irabaz. |  » |

Kanpo estekak
-------------

* Oskorri & Albert Pla 'Euskal Herrian Euskaraz' (1996-09-13) (4'44)
* Badok.info Oskorriren 16 kanta entzuteko moduan.
* Oskorri taldearen "Euskal Herrian euskaraz" abestiaren bertsioa entzungai
* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)****(Frantsesez)** Oskorri taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11273104
* Commonscat Multimedia: Oskorri

---

 |

* Wd Datuak: Q11273104
* Commonscat Multimedia: Oskorri



1. ↑    «Euskal abesti herrikoi bisitatuenak Wikipedian (Massviews Analysis)» *pageviews.wmcloud.org* (Noiz kontsultatua: 2023-08-10).
2. ↑    Oskorri.  (1996-09-13). *Oskorri & Albert Pla 'Euskal Herrian Euskaraz' (4'44).*  Youtube.
3. ↑   **(Portugesez)** «Euskal Herrian Euskaraz - Oskorri» *Letras.mus.br* (Noiz kontsultatua: 2020-08-15).
4. ↑   **(Frantsesez)** «Oskorri - Paroles de « Euskal Herrian euskaraz » - FR» *lyricstranslate.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-15).
**Bellini koktela** Venezian sortu zen, Harry’s Bar ospetsuan. Izena, margolari ospetsuaren oroimenez, Giovanni Bellini, Giuseppe Cipriano tabernaren jabeak eman zion 1948an. International Bartenders Associationen koktel ofiziala da. Ardo zuri apardunean oinarritua, normalean jatorriz ardo apardun *prosecco* eta mertxika freskoaren mamiaz prestatzen da. Nazioartean Italiako koktelik ospetsuenetako bat da.

Historia
--------

Bellini 1948an asmatu zuen Giuseppe Ciprianik, Veneziako Harry 's Bar-eko tabernariak, eta koktela Giovanni Bellini margolari veneziarraren abizenarekin izendatu zuen pinturaren kolore arrosagatik. Edaria etxeko espezialitate bihurtu zen Veneziako Harry 's Tabernan, Ernest Hemingway, Gianni Agnelli, Sinclair Lewis eta Orson Wellesen gogokoenetako bat. Geroago, New Yorkeko Harry 's Bar-en ere oso ezaguna egin zen, Frantziako enpresaburu batek bi tokien artean mertxika-mamia garraiatzeko merkataritza-bide bat ezarri ondoren, koktela klasiko bihurtu zen munduko taberna guztietan.

Errezeta
--------

### Osagaiak

* Prosecco ardoaren 10 zl.
* Mertxika mamiaren 5 zl.

### Prestaketa

Jatorrizko errezetak Veronako mertxika zuriaren zukua erabiltzea eskatzen du, birrinduta eta nahastu gabe, emeki-emeki ardoarekin nahastuta, gasa gehiegi ez galtzeko. Txirula formako kopa batean zerbitzatzen da.

Leuna, freskagarria eta gozoa, zapore hain ezberdinen nahasketa bitxi honek zaporea alkohol-edukiaren gainetik estimatzen dutenen gozamenerako izango da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bellini koktelaren errezeta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q815994
* Commonscat Multimedia: Bellini (cocktail)

---

 |

* Wd Datuak: Q815994
* Commonscat Multimedia: Bellini (cocktail)
**Clive Rowlands** (Cwmtwrch, 1938ko maiatzaren 14a - Swansea, 2023ko uztailaren 29a) galestar errugbilari eta entrenatzailea izan zen.

Uztartze-erdilari postuan jokatu zuen Abercraf, Pontypool, Llanelli RFC eta Swansea taldeetan eta Pontypooleko kapitaina izan zen 1962-63 denboraldian eta Swanseakoa 1967-68 denboraldian.

1963an jokatu zuen lehen partida Galesko errugbi selekzioarekin eta kapitain gisa aritu zen Ingalaterraren aurka. Guztira 14 partida jokatu zituen 1963 eta 1965 artean, guztietan kapitain.

Galesko hautatzailea izan zen 29 partidatan 1968 eta 1974 artean eta grand slama lortu zuen 1971ko Bost Nazioen Txapelketan. British and Irish Lions taldea ere zuzendu zuen 1989ko Australiako biran, eta Galesko selekzioa 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan.

1989an Galesko Errugbi Federazioko lehendakari izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176596
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315532925
* LCCN: n2004089122

 |

* Wd Datuak: Q176596
**Mirlitoia** menbranofonoen familiako perkusiozko musika tresna sinple bat da. Tonu barietateak gehitzen ditu bertatik ahapetik kantatzen denean. Honek, pertsona baten ahotsaren soinua aldatzen du, hodiari konektatuta duen mintzari esker. Musika tresna honen jatorria, antzinako tribu afrikarretatik dator. Hauek, mirlitoia edo kazooa, elkarren artean hitzegiteko edo animalia batzuen soinuak imitatzeko erabiltzen zuten, duela ehundaka urte. Amerikan ere existitzen zen, Kristobal Kolon bertara heldu aurretik. Mirlitoia edo kazooa, egungo forma komertzialean, Alabama izeneko afroamerikar batek asmatu zuen XIX. mendean. Jotzeko, dagoen musika tresnarik errazenetako bat da.

Noiz edo noiz, musikari profesionalek ere erabili dute. Gainera, Cadizko Inauterietako taldeek erabilitako oinarrizko musika tresnetako bat da. Bitxikeria bezala, geroz eta gehiago zabaltzen ari da maite den norbaiti kazoo bat oparitzea, betirako maitasunaren ikur dela esaten duen sineskeria. Jasotzen duenak, herriminezko aieneak egiteko erabili beharko du, oparia egin duena, jaso duenarengandik oso urruti aurkitzen baldin bada.

Historia
--------

Musika tresna hauek, ehundaka urtetan erabili izan dira, norbaiten ahotsaren soinua disimulatzeko edo animalien soinuak imitatzeko, sarri, xede zeremoniatsuetarako. Vest Alabama izeneko gizona, musika tresna horretan oinarritu zen bere musika tresna asmatzeko, XIX. mendean, Georgia estatuko Macon herrian. Lehenengoa, Maconen bizi zen Tadeo von Clegg erlojugile alemaniarrak fabrikatu zuen Vest Alabamarentzat. Kazooa, Georgia Estatuko Azokan zabaldu zen, 1852an. Metalezko lehen kazooak, Edenen New Yorken fabrikatuak eta patentatuak izan ziren, non, oraindik ere, jatorrizko lantegian egiten diren.

Mirlitoientzako musikalanak
---------------------------

* Mirlitoien Dantza (Intxaurkraskagailua balletta) (Txaikovski)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Munduko musikak[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483994
* Commonscat Multimedia: Kazoos

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300042577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q483994
* Commonscat Multimedia: Kazoos
**Oskoak** (latinez: *Osci*) Italiar penintsulako hegoaldeko antzinako etnietako bat izan ziren. Oskoak, K.a. V. mendearen bigarren erdialdean, Campanian kokaturik zeuden. Garai hartan hiru federaziotan eraturik azaltzen ziren: Capua, Nola eta Nocera. Greziarren eragin handia izan zuten. Erromaren mende erori ziren K.a. III. mendean, baina beren autonomia gorde zuten. K.a. 211n Hanibalen alde jarria zen Capuak bere askatasunak galdu zituen. Osko hizkuntza latinaren antzekoa zen, eta K.a. I. mendea arte iraun zuen bizirik.

Italiako herriak Burdin Aroa amaieran
     **oskoak**
     ligurak
     venetoak
     Etruriarrak
     Pizenoarrak
     Umbriarrak
     latinoak
     Masapioak/Apuliarrak
     Magna Graecia
     sikuloak

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 6 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487908
* Commonscat Multimedia: Oscans

---

 |

* Wd Datuak: Q487908
* Commonscat Multimedia: Oscans
**Whatcom konderria** (ingelesez: *Whatcom County*) Washingtonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bellingham da. 2010eko zentsuaren arabera 201.140 biztanle zituen, Whatcom kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Whatcom konderriak 6.483,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.027,22 ura dira. Beste 5.456,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 201.140 pertsonetatik 180.431 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 15.756 dira. 1.789 beltzak edo afroamerikarrak. 5.070 amerikar natiboak ziren eta 459 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.988 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 365 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.038 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156623
* Commonscat Multimedia: Whatcom County, Washington

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150114939
* GND: 4309662-1
* **Lekuak**
* OSM: 1153762
* TGN: 1003020

 |

* Wd Datuak: Q156623
* Commonscat Multimedia: Whatcom County, Washington
Greziar mitologian, **Meleagro** Eneoren eta Altearen semea da, Kalidon lurraldeko basurde-ehiztarien buruzagia. Eneok uzta jaso, eta Artemisari izan ezik, gainerako jainko guztiei eskaintzak egin zizkien uztarengatik eskerrak emanez. Artemisak, hura ikusirik, basurde bat bidali zuen Kalidonera, hango larreak desegin zitzan. Meleagrok basurdea harrapatzeko ehiztari-talde bat bildu zuen, bere herriko ehiztariek eta Altearen anaiek osatua. Basurdea harrapatu zutenean, Meleagrok bere herriko ehiztarien artean zatikatu nahi izan zuen basurdea, eta amaren anaiak, haren herrikoak ez zirenez, hil egin zituen. Amak, ekintza haren ondorioz, Meleagro bizirik mantentzen zuen egur-zatia sutara bota zuen, eta egurra erre zenean, Meleagro hil egin zen.

Kalidongo basurdearen ehiza zeramikazko ontzi batean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321541
* Commonscat Multimedia: Meleager

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64895515
* BNF: 13176763g (data)
* GND: 122695712
* LCCN: sh85083403
* SUDOC: 035250054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321541
* Commonscat Multimedia: Meleager
**Mario Mendoza Aizpuru** (Chihuahua, Mexiko, 1950eko abenduaren 26a) Beisbol Liga Nagusiko jokalari ohia da. Pittsburgh Pirates, Seattle Mariners eta Texas Rangers taldeetan jokatu zuen 1974tik 1982ra.

Defentsarako jokalari oso ona baina jotzaile eskasa, Mario Mendoza, berez, ezaguna da beisboleko hizkuntzan maiz erabiltzen den esamoldeagatik: Mendoza Lerroa, batearen batez bestekoa .200 markatik gertu edo azpitik jaisten den jokalari bat deskribatzen duen terminoa. Terminoaren jatorria ez dago argi, baina askok George Brett-i egozten diote.

Karrera
-------

Mario Mendoza atxiloketa-jokalaria Pittsburgheko piratek agente libre gisa sinatu zuten 1970ean. 1974tik 1978ra Liga Nazionaleko talde horrentzat jokatu zuen, eta erreserba gisa erabili zuten.

Mendoza defentsan bikain dabil, akats gutxi eginez. Izan ere, karrerako defentsako batez bestekoa ,961ekoa du. Hala ere, jotzaile kaskarra zela frogatu zuen, bere bateoen batez bestekoa, .180 eta .245 artean egon zen Liga Nagusiko 9 denboraldietan. Bere karrerako batez bestekoa .215 da 686 partidetan, 287 kolpe, 4 home run eta 101 punturekin.

1979an Seattle Mariners taldean sartu zen, eta bi urtez aldizka erakusteko lehen aukera eman zioten. Seattle-n bere lehen urtean, 29 puntu lortu zituen, baina .198ko batearen batez bestekoa lortu zuen. 1980an, bere .245 batez bestekoa izan zen Liga Nagusietan bere garaiko altuena.

Mendozak 1981ean eta 1982an amaitu zuen bere karrera, Texasko Rangersetarako partida batzuk jokatuz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Mario Mendozaren estatistikak Baseball-Reference aldizkarian.
* Mario Mendozaren estatistikak The Baseball Cube-ri buruz.
***The Grapes of Wrath*** (euskaraz: "Suminaren mahatsak") John Steinbeckek idatzitako eleberria da, 1939an argitaratu zena. Eleberri honekin, Steinbeckek National Book Award-a eta Fikziozko Pulitzer saria irabazi zituen. Gainera, eleberria behin baino gehiagotan aipatu zen egileak 1962an Literaturako Nobel Saria irabazi zuenean.

Sinopsia
--------

Depresio Handian kokatua, eleberriak Joad familiaren istorioa kontatzen du. Familia, nekazari maizterrak izaki, Oklahomako etxetik kanporatua da, sikateak, egoera ekonomiko larriak eta nekazaritza eta finantza industrietan egondako aldaketek eraginda. Egoerak bultzatuta, familiak Kaliforniarantz egiten du bidea. Haiekin batera, egoera berean dauden beste milaka pertsona, "*Okie*ak", ere badoaz lan, lur, duintasun eta etorkizun baten bila.

1940ean eleberrian oinarritutako filma ere egin zen, John Fordek zuzendu eta Henry Fonda aktoreak antzeztu zuelarik.

Pasartea. Oparotasun naturala eta herriaren miseria
---------------------------------------------------

"Hondamena Estatuan (Kalifornia, 1930...) zabaltzen ari da, eta (frutaren) usain gozoa lurraren min handi bat da. Gizakiek zuhaitzak txertatu eta haziak emankor egin eta produktuak hobe ditzakete, baina ezin dute modua aurkitu goseak daudenek produzitutakoa jan dezaten. Gizakiek fruitu berriak sortu ditute munduan, baina ezin dute sistema bat sortu jan ahal izateko. Eta porrot hori hondamendi handitzat erortzen da Estatuaren gainean (...).

Ustel kiratsak herria betetzen du.

Kafea itsasontzietan erregaitzat erretzen da. Artoa berotasuna lortzeko erretzen da. Patatak ibaietara botatzen dira, eta ertzetan guardiak jartzen dira gose direnek atera ez ditzaten. Txerriak txikitu eta lurperatu egiten dira, eta ustela lurrean sakon sartzen da.

Izenik ere ez duen krimena da hau.

Hemen sufrimendu handia dago, eta ez da nahikoa negarraren bitartez erakustea. Arrakasta guztiak indargabetzen dituen porrota dago hemen. Lur emankorra, enbor gogorreko eta fruta helduz beteriko zuhaitz sendo ilara amaiezinak. Eta haurrak pelagraz hiltzen dira laranja bakoitzak irabazia eragin behar duelako. Eta auzitegi sendagileek agirietan esan behar dute "desnutrizioagatik hila"; elikagaiak usteldu egin behar zuelako, usteltzen behartu zutelako (...), eta jendearen begietan porrota ageri da eta gose direnen begietan sumin gero eta handiagoa dago. Euren arimetan suminaren mahatsak handitzen eta hazten doaz eta egunen batean etorriko da mahats bilketa,"

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «John Steinbeck-en 'Saguak eta gizonak' plazaratu du Alberdaniak» *Diario Vasco* 2012-05-05.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215983
* Commonscat Multimedia: The Grapes of Wrath

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 178502508
* BNE: XX2043346
* BNF: 119421113 (data)
* GND: 4305432-8
* LCCN: no2008156136
* NLA: 35522193
* SUDOC: 02736304X
* Open Library: OL23205W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215983
* Commonscat Multimedia: The Grapes of Wrath
**Nachos** edo **nachoak** gaztaz estalitako triangelu itxurako totopoz (taloaren antzeko frijituak) osatutako mexikar eta tex-mex jaki bat da.

Jatorria
--------

Nachos
Usadioaren arabera Mexikon dagoen Coahuila estatuko Piedras Negras udalerriko jatetxe batera ixteko orduan estatubatuar militarren emazte batzuk sartu omen ziren, orduan, Ignacio *Nacho* Anaya ostalariak gelditzen zitzaizkion osagarri gutxi eta modu bixiz plater berri bat zerbitzatu omen zien: totopoak eta gazta.

Plater berri honen ospea areagotuz joan zen eta ondorioz izen gisa bere asmatzailearen ezizena ipini zioten: Nacho. Jendeak plater hura eskatzean, "nachoak nahi ditut" besterik esatea ez zuen. Goxoak, prestatzeko erraza eta bakoitzaren gustura prestatu daiteke, hauek Amerika eta munduko beste hainbat eskualdetan ere ezagunak bilakatu ziren. Halere, gehien jaten den lekua Mexiko eta Texas estatua dira.

Honi maionesa, ketchupa, babarrunak nahiz haragia gehitu dakioke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466430
* Commonscat Multimedia: Nachos

---

 |

* Wd Datuak: Q466430
* Commonscat Multimedia: Nachos
Torajen etxe tipikoak
1=young girls Toraja in Sulawesy at the entry of weddingNeskato torajak ezkontza batean
**Toraja** izenak Zelebe uharteetako erdialdeko herri-multzoa biltzen du. Zelebe uharteak konkistatu eta bertako biztanleak menderatu zituzten austronesiarren ondorengoak dira, adituen ustez. Geroago, musulmanek kostaldera bidali zituzten; oso borrokazaleak zirenez, beren herriak ondo babestera eta gune berezietan, mendixka gainetan eta, eraikitzera behartzen ziren. Pixkanaka beren ohiturak alde batera utzirik, kristauak dira gehienak gaur egun, gutxi batzuk musulmanak badira ere; nolanahi ere, beren tradizio animistak atxiki dituzte, eta hildakoen kultu bereziak dituzte. Nekazaritza dute ekonomia-jarduera nagusia, baina badituzte industria batzuk ere (zura, zeramika eta metalurgia industria).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Elikadurarako eskubidea** giza eskubidea da, pertsonek duintasunez elikatzeko duten eskubidea babesten duena. Horrek esan nahi du nahikoa elikagai daudela eskura, pertsonek horiek eskuratzeko bitartekoak dituztela eta pertsonen behar dietetikoak egoki asetzen dituztela​. Elikadurarako eskubideak gizaki guztiek goserik, elikadura-segurtasunik eza eta malnutriziorik ez izateko duten eskubidea babesten du. Elikatzeko eskubideak ez du esan nahi gobernuek elikagaiak doan eman behar dizkietenik nahi duten guztiei, ezta elikatzeko eskubidea ere.​ ​

Hala ere, pertsonek ez badute jakiak eskuratzeko eskubiderik beren kontroletik kanpo dauden arrazoiengatik, adibidez, gerra-garaian edo hondamendi naturalen ondoren atxilotuta daudelako, zuzenbideak eskatzen du gobernuak elikagaiak zuzenean ematea.

Eskubide hori Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunetik eratorria da​. Ituna sinatu duten estatuek eskura dituzten baliabideak ahalik eta gehien erabiltzea erabaki dute, elikadura egokirako eskubidea arian-arian gauzatzeko, bai nazioan, bai nazioartean. Guztira 106 herrialdetan, elikatzeko eskubidea hainbat eratako moldaketa konstituzionalen bidez aplika daiteke, edo, bestela, nazioarteko hainbat itunen bidez zuzenean aplika daiteke; hitzarmen horietan, elikatzeko eskubidea babesten da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Ziegler, Jean.  (2012). *Right to Food. Website of the former Special Rapporteu.* .
2. ↑    *Special Rapporteur on the Right to Food.*  Website of the United Nations.
3. 1 2   Knuth, Lidija.  (2011). *Constitutional and Legal Protection of the Right to Food around the World.*  Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25616
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008003918

 |

* Wd Datuak: Q25616
**Surat Davud oghlu Huseynov** (azerbaijaneraz: *Surət Davud oğlu Hüseynov*; Kirovabad, 1959ko otsailaren 12a - Istanbul, 2023ko uztailaren 31) azerbaijandar militar eta politikaria izan zen. Azerbaijango lehen ministroa izan zen 1993tik 1994ra.

Sobietar Batasuneko armadan egon zen 1977 eta 1979 artean, eta gero hainbat lanbide izan zituen, iturgina, biltegiko langilea edo ehun-fabrika bateko kudeatzailea. Azerbaijan sobietarraren merkatu beltzeko buruzagietako bat izan zen eta Azerbaijaneko Fronte Popularra sortu zuen.

Karabakh Garaiko Lehen Gerran talde armatu bat zuzendu zuen sobietarren laguntzarekin, eta Azerbaijanen ordezkari izendatu zuten eskualdean. Gobernuaren agindu militarrak desobeditu ondoren, kargutik kendu zuten. Gobernua atxilotzen saiatu zen, baina Huseynov matxinatu egin zen eta presidentearen guardia garaitu zuen.

Ekainaren 30ean lehen ministro kargua jaso zuen, Baku konkistatu ez zezan. Heydar Aliyev presidentearen Mendebaldearekiko kontaktuen aurka agertu zen eta errusiar interesak defendatu zituen. 1994ko urriaren 5ean, estatu-holpe bat egiten saiatu zen, eta, porrot egin ondoren, Errusiara ihes egin zuen. 1997an bere herrialdera estraditatu zuten eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten. 2004an askatu zuten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2640375

 |

* Wd Datuak: Q2640375
**Örebro** (suedieraz œrɛˈbruː ahoskatua) Suediako erdialdeko hiria eta izen bereko konderriko hiriburua da. 2010ko erroldaren arabera 107.038 biztanle ditu eta herrialdeko seigarren hiria da. Metropoli eremuak 188.100 biztanle ditu (2015).

Geografia
---------

Hjälmaren aintziraren mendebaldeko ertzean kokaturik dago hiria eta Svartån ibaiak zeharkatzen du.

Historia
--------

*Örebro* izenak "penikearen zubia" esan nahi du, izan ere Svartån ibaia zeharkatzen zuen zubi nagusiaren inguruan sortu baitzen herria eta zubia pasatzeko ordaindu beharra zegoen. Hasieratik merkataritzan oinarrituriko herria izan zen eta XIII menderako eliza bazeukan eta ibaiaren uharte batean Örebroko gaztelua eraiki zuten. 1404an erregearen gutuna jaso zuen eta hau hartzen da Örebroren fundazio data gisa.

Historian zehar ordea herri txikia izaten jarraitu zuen. 1810 urtean Suediako Dieta bildu zen bertan eta Jean Baptiste Bernadotte bertan koroatu zuten Karlos XIV.a Joan izenarekin. XIX mendean zehar zapatagintza industria iritsi zen eta biztanleriak gora egin zuen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Örebroko gaztelua.Örebroko gaztelua.
* Udaletxea.Udaletxea.
* San Nikolas eliza.San Nikolas eliza.
* Allehandaborgen.Allehandaborgen.
* Uraren dorrea.Uraren dorrea.
* Svartån ibaia.Svartån ibaia.
* Hjälmaren aintzira.Hjälmaren aintzira.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25732
* Commonscat Multimedia: Örebro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133675120
* GND: 4227667-6
* LCCN: n79022965
* NKC: ge394357
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q25732
* Commonscat Multimedia: Örebro
**Araba Euskaraz Bandera** Arabako Errioxako Lapuebla de Labarca herrian jokaturiko estropada bi izan ziren, bertan egindako Araba Euskaraz ikastolen jaien barnean antolatuak. Ebro ibaian jokatu ziren estropadak.

Araba Euskaraz 1994
-------------------

*Non eta mugan* goiburuarekin antolaturiko jai hartan, honako hau izan zen sailkapen orokorra:

1. Kaiku
2. Trintxerpe
3. Ondarroa
4. Orio B
5. Kalparra (S. Pedro B)
6. Isuntza

Araba Euskaraz 1999
-------------------

Ekainaren 20an izan zen, eta *Uztaz uzta, alez ale* goiburua zuen jaiak. Hasieran kanporaketak izan ziren eta Kaiku eta Hernani iritsi ziren finalera. 1800 metrotako distantzia egin zuten eta 6 ziaboga izan zituzten.

| Postua | Taldea | Denbora |
| --- | --- | --- |
| 1 | Kaiku | 10:41:78 |
| 2 | Hernani | 11:27:56 |
| 3 | Algorta | 11:37:90 |
| 4 | Santurtzi | 11:58:84 |
| 5 | Ur Joko | 12:44:12 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253766

 |

* Wd Datuak: Q12253766
**Tomas II.a Saluzzokoa** edo **Tomas II Vastokoa** (1304-Saluzzo, 1357ko abuztuak 18) Saluzzoko markesa izan zen 1336 eta 1357 bitartean. Federiko I.a Saluzzokoa eta Margarita de La Tour Du Pinen semea zen.

Bizitza
-------

Tomas Milango Viscontitar batekin ezkondua zegoen, aliantzak medio, gibelino alderdikoa bihurtzen zuena. Eta, beraz, tronuratu bezain pronto, Tomasek Akaia, Savoia eta Montferratorekin aliatzea erabaki zuen eskualdean Roberto I.a Napolikoa guelfoak zuen botere geroz eta handiagoari aurre egiteko. Federiko I.ak amaitu gabe utzi zuen oinordekotzaren kontua bere anaiordearen aurrean, eta Federiko hil ondoren, Manfredo V.a Saluzzokoa bere iloba Tomas kargutik kentzeko armada handi bat prestatzen aritu zen. Tomas anjoutarraren etsai porrokatua zenez, Manfredok oso erraz konbentzitu zuen Roberto I.a armada bat ordain ziezaion.

Bere aliantzen fruitu bezala, Tomasek gatazka askotan hartu zuen parte, eskualdea etengabeko gerratan baitzegoen guelfo eta gibelinoen artean. Aimone Savoiakoa kondearekin zuen bere aliantzagatik 1339ko otsailak 20an soldadu talde batekin Parabiagoko guduan parte hartu zuen, Lodrisio Viscontiren agindupean, Seprioko jauna zena eta San Jurgiren Konpainia sortu zuena. Gudu hau Milango jauna zen Luchino Viscontiren garaipenarekin amaitu zen, eta Lodrisio eta bere aliatuen porrotarekin, beraz, honela, Milango oinordekotza lehiak kitatuak geratzen zirelarik.

Azkenik, Manfredo prest egon zen bere ilobari erasotzeko, eta iparraldetik markeserrian sartu zen anjoutar armadarekin Saluzzo setiatzera iritsi arte. Setioak 1341eko apirilak 7tik 14rarte iraun zuen, hiriak bere burua hiriak berak hala erabakita entregatu zuenean. Hiriaren keinua eskertu beharrean, Manfredok hiria erre eta gaztelua suntsitu zuen. Tomas kartzelatua izan zen. Baina urte bete beranduago guelfoak eskualde guztian garaituak izaten ari ziren, eta babes falta eta Viscontitarren presioaren ondorioz, Manfredok tronua itzuli behar izan zion Tomasi, erreskate on bat jaso aurretik askatu ez zuen arren.

Seme-alabak
-----------

Tomasek hamaika seme-alaba izan zituen bere emazte Ricardarekin, Galeazzo I.a Viscontiren alaba zena:

* Federiko II.a Saluzzokoa, bere oinordekoa
* Galeazzo (1332), haurtzaroan hil zela uste dena.
* Azzone (1336-1426), Monasterolo, Oncino, Paesana, Crissolo, Sanfront eta Castellarreko jauna
* Eustaquio (1405ean hil zena), Cervinasco eta Monesiglioko kondea, San Pietro Monterosso, Montemale eta Prasleveseko jauna.
* Luchino, ziuraski ezkontzaz kanpokoa, Savoiako kondeen ezkutaria izan zena.
* Constanzo
* Giacomo
* Luchina, Giovanni Beccariarekin ezkondua
* Beatriz, Antonio Falettorekin ezkondua, Villafalettoko jauna zena.
* Pentesilea, Ludoviko Chiesakoarekin ezkondua
* Ana, lekaidea izan zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Federiko I.a Saluzzokoa** | **Saluzzoko markesa**1336-1357 | Ondorengoa**Federiko II.a Saluzzokoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1062583
* Commonscat Multimedia: Thomas II of Saluzzo

---

 |

* Wd Datuak: Q1062583
* Commonscat Multimedia: Thomas II of Saluzzo
***Megalochelys*** Testudinidae familiako dortoka genero desagertu bat da, zeinaren fosilak Indiatik datozen. Inoiz izan den lurreko dortokarik handiena da; 2,5 metroko luzera zuen (gaur egungo dortoka erraldoien luzera halako bi baino gehiago) eta 4 tonako pisua. Bere hankak, elefante baten antzera, gorputzaren alboetan proiektatzen ziren eta atzealdeko oskol astunari eusten zioten. Bere hanka trinkoen oinplanoko kuxinek hanka bakoitzaren bost behatzen artean banatzen zuten pisu handia, azazkal sendoak izanda. Egungo ahaideak bezala, litekeena da belarjalea izan izana. Arrisku baten aurrean, burua eta hankak bere hezur-oskol astunean sar ditzake babesteko.

Pleistozenoko dortoka bat da, duela 2 milioi urteko. Indiako mendebaldetik eta Pakistandik (segur aski mendebalderago ekialdeko eta hegoaldeko Europaraino) Sulawesi eta Timorreraino zihoan banaketa-eremu bat zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Paul, G.S. and Leahy, G.D. (1994). Terramegathermy in the time of the titans: Restoring the metabolics of colossal dinosaurs. Paleontol. Soc. Spec. Publ. 7, 177-198
2. ↑  Bakker, Robert. The Dinosaur Heresies. 1. New York: Zebra, 1996

Kanpo estekak
-------------