recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Daisy ahatea** (ingelesez *Daisy Duck*) 1940an Walt Disney ekoiztetxeak sortutako emakumezko itxurako ahate bat irudikatzen duen marrazki bizidunetako pertsonaia bat da. Donald ahatearen neskalaguna da.

Izaera bere Donald ahatea mutilagunaren antzekoa du, baina hark ez bezala bere jenioa kontrolatzeko askoz ere gaitasun handiagoa du, eta Donald baino askoz ere pinpirin, xarmant eta sofistikatuagoa da. Bere multilagunaz oso maitemindua dago eta harekiko miresmen handia sentitzen duela maiz adierazten du.

Fisikoki mutilagunaren antzera laranja koloreko moko, hanka eta oinak ditu, gainera begiek itzal urdin argizko makilajea daramala iradokitzen dute. Jazkerari dagokionez, bere gorputzaren beheko lumek gona bat daramala iradokitzen dute, blusa, takoidun oinetakoak eta ileko txirikorda urdin argiak dauzka.

Mickey Mouse, Minnie Mouse, Donald Ahatea, Scrooge McDuck, Pluto eta Goofy txakurrarekin batera Disneyren marrazki bizidunetako pertsonaia ospetsuenen zazpikotea osatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q715763
* Commonscat Multimedia: Daisy Duck

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308229532
* GND: 1021410861
* LCCN: n2014021683

 |

* Wd Datuak: Q715763
* Commonscat Multimedia: Daisy Duck
**Hizkuntz laguntzailea**, lehen hizkuntza ezberdinetan mintzatzen diren bi talde edo pertsonen arteko komunikazioa ahalbideratzeko helburuz erabiltzen den hizkuntz eraikia ala eraiki gabea da.

Antzinaroan hizkuntz laguntzaile nagusiak antzinako greziera eta latina izan ziren. Erdi Aroan latina. XVIII. eta XIX. mendeetan frantsesa eta XX. mendetik aurrera ingelesa.

Bestalde, hizkuntz laguntzaile izateko helburuz sortutako hizkuntza eraiki nagusienak interlingua eta esperantoa dira.

Bestalde, hizkuntz laguntzaileak erabiltzen diren munduko eskualdeak ere baudaude: adibidez, Erdialdeko Europan alemana, Sobiertar Batasuneko errepublika ohietan errusiera, Hego Amerika eta Ertamerikan gaztelania, Iparramerikan ingelesa, iparraldeko Afrika eta Ekialde Hurbilan arabiera, mendebaldeko Afrikan swahilia, eta abar.

Ikus gainera
------------

* Lehen hizkuntza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q838296
* Commonscat Multimedia: International auxiliary languages

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q838296
* Commonscat Multimedia: International auxiliary languages
Europako Hizkuntzen mapa.
**Hizkuntza atlasa** dialektologiaren tresnarik garrantzitsuenetakoa da. Gertakari dialektalen bilduma da, askotan hainbat liburukitan, ezaugarri zehatzak biltzen dituena transkripzio fonetikoa ahalik eta modu zehatzenean emanez. Atlasen bidez hizkuntza baten esparruan gertatzen diren aldaerak adierazten dira isoglosen bidez edota bildutako datuak tauletan emanez.

Atlasen helburuak ez dira beti berak: batzuk esparru semantiko bati gagozkion hitzak baino ez dituzte jasotzen, zenbaitetan egitura sintaktikoei ematen zaie garrantzia.

Egindako lehena Atlas Linguistique de la France (Frantziako Hizkuntza Atlasa) izan zen, Jules Gilliéron-ek eta Edmond Edmont-ek egina 1902 eta 1910 artean.

Euskal Herrian, Euskaltzaindia dabil Euskararen Herri Hizkeren Atlasaa (EHHA) atontze lanetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1778220
* Commonscat Multimedia: Linguistic maps

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00562346
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1567

 |

* Wd Datuak: Q1778220
* Commonscat Multimedia: Linguistic maps
Turkiar dervixe bat, c. 1860.
**Dervixe** (persieraz: درویش‎, *darvīsh*, "eskale") ordena sufi bateko kidea da. Sufi anaitasunen artean, dervixeak XII. mendean antolatu ziren tariqa izeneko ordena sortuz. Diziplina ezartzeaz gain, xeke bat ere hautatu zuten.

Iranen eta Turkian horrela diote arabieraz fakir deituriko eskeko erlijiosoei. Marokon edo Aljerian, berriz, *ijwān* («anaiak») diete. Edonola ere istorio folklorikoetan, dervixeek askotan naturaz gaindiko botereak dituzte eta mirariak egiten dituzte.

Etimologia
----------

Dervixe hitza, persierazko *darvīsh* hitzetik dator. Hitz hau ohikoa zen eskeko aszetikoak izendatzeko.

Hitz honek izaera ikaragaitza edo aszetikoa adierazteko ere balio du, hau da, ondasun materialekiko axolagabea den jarrera baterako.

Historia
--------

Ezagutzen den lehen tariqa Qadiriyya izenekoa da, 1166an sortua eta 'Abd al-Qádir al-Yilanik sortua. Dervixe asko dira pobrezia-botoa hartu duten eskeko aszetak, mullahak ez bezala. Dirua eskatzen dute apalak izaten ikasteko, baina debekatuta dute beren onerako eskatzea. Diru hori beste jende pobre bati eman behar diote.

Zenbait dervixe talde ere badaude, sufiak kasu, santu musulman eta irakasle batzuengan, esate baterako Ali Ibn Abi Talib eta Abu Bakr as-Siddiq, jatorria duten mistiko musulmanenak direnak. Hainbat ordena agertu eta desagertu dira mendeetan zehar, fundatzailearekin, jantzi bereizgarrirekin eta erritualekin, esaldi sakratuak errepikatzea, hipnotismo egoera bat bilatzea edo dantza birakariak izan daitezkeenak. Horiek, ohi, Turkiako *Mevlevi* ordenarekin lotuta daude, eta dantza, estasi erlijiosoa (*majdhb* edo *fana*) lortzeko bide bezala erabiltzen dute, gaur egun, herrialdearen erakarpen turistikoa den arren. Mevleví izena "Mevlana" hitzetik dator, Rumi poeta persiarrarekiko begiruneagatik tratatua, dervixen maisu (*sheij*) bat.

Beste talde batzuk Bektashiak dira, Jenizaroei eta Sanusiei lotuak, eta euren sinesmenetan ortodoxoagoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   MacDonald, D.B..  (2010). P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel & W.P. Heinrichs ed. *Darwīs̲h̲ (Darwēs̲h̲).*  in: *Encyclopaedia of Islam*. (2. argitaraldia) Brill.
2. ↑   Euskaltzaindiaren Hiztegia. *Dervixe.* .
3. ↑   Frederick, William.  (1929). *Hasluck Christianity and Islam Under the Sultans, Band 1.*  Clarendon Press, 281 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487865
* Commonscat Multimedia: Dervishes

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX539680
* BNF: 13163030n (data)
* GND: 4149163-4
* LCCN: sh85037114
* AAT: 300025778
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q487865
* Commonscat Multimedia: Dervishes
**Hizkuntza ibero-erromantzeak** hizkuntza erromantzeen azpitaldea dira, erromatarrek 415. urte inguruan okupaturiko lurraldeetan (Iberiar penintsula, Galiaren hegoaldea, Magreb-en iparraldea eta geroko konkistak) garatuak. 

Ibero-erromantzeen taldearen barnean hizkuntza galaikoportugesa (eta haien egungo ondorengoak, galiziera eta portugesa), astur-leonesa, gaztelania eta aragoiera daude.

Sailkapen orokorra
------------------

Hizkuntza ibero-erromantzeak hizkuntza erromantzeen talde konbentzionala dira, nahiz eta autore askok terminoa zentzu geografikoan erabiltzen duten, eta ez nahitaez filogenetikoan. Filogenetikoki, desadostasunak daude ibero-erromantzearen taldearen barruan zer hizkuntza hartu behar diren kontuan; izan ere, adibidez, autore batzuek uste dute ibero-ekialdekoek, hizkuntza okzitano-erromantzeak ere deitzen zaienek, lotura estuagoa izan dezaketela hizkuntza galo-erromantzeekin mendebaldeko hizkuntza iberikoekin baino (ibero-erromantze nuklearra). Eta aragoierak Iberiar penintsulako hizkuntza erromantzeetan duen posizioak ere desadostasunak sortzen ditu.

Ohiko multzo geografiko bat honako hau da:

* Mendebaldeko hizkuntza ibero-erromantzeak (ibero-erromantze nuklearra)
* Ekialdeko ibero-erromantzeak (okzitano-erromantzea eta, agian, aragoiera)
* Mozarabiera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749533
* Commonscat Multimedia: Iberorromance languages

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4120201-6
* AAT: 300388445

 |

* Wd Datuak: Q749533
* Commonscat Multimedia: Iberorromance languages
**Dakota konderria** (ingelesez: *Dakota County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hastings da. 2010eko zentsuaren arabera 398.552 biztanle zituen, Dakota kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dakota konderriak 1.519,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 63,97 ura dira. Beste 1.456,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 262,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 398.552 pertsonetatik 351.928 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 23.966 dira. 18.235 beltzak edo afroamerikarrak. 1.339 amerikar natiboak ziren eta 199 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17.350 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 647 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 8.854 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111694
* Commonscat Multimedia: Dakota County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146584904
* LCCN: n80160236
* NARA: 10039604
* **Lekuak**
* OSM: 1795846
* TGN: 2001017

 |

* Wd Datuak: Q111694
* Commonscat Multimedia: Dakota County, Minnesota
**Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundea**, **HABE** laburturik, Eusko Jaurlaritzak kudeatutako eta hezkuntzarako lan egiten duen instituzioa da, izenean helburuak zeintzuk diren azaltzen duena: Izan ere, Euskal Autonomia Erkidegoko helduei euskara erakusten die eta hori lortzeko egiten du lan, euskaltegien sare baten bidez. Materialen sorkuntzan, eta estandar eta azterketen homologazio prozesuan ere egiten du lan.

1983an sortu zuten, eta 25 urteetako ibilbidean 107 euskaltegi, 1.500 irakasle eta langile eta 350.000 bat ikasle ibili izan dira sare osoan. EAEtik kanpo, halaber, 3.000-4.000 bat pertsona helduk euskara ikasten dute urtero.

Egoitza nagusia Donostiako Vitoria-Gasteiz kalean dauka HABEk. Baditu beste bi egoitza handi Gasteizen (Samaniego kalean) eta Bilbon (on Diego Lopez de Haro kalean).

Aurrekari bat: 1904an Pello Mari Otañok Buenos Airesen euskara irakasteko erabiltzen zuen materiala (15. ikasgaia).
2017-2018 ikasturtean 45.029 ikasle eta 1.343 irakasle aritu ziren lanean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Erakundearen informazioa» *HABE* (Noiz kontsultatua: 2019-11-10).
2. ↑   Erkizia, Joseba.  (2008-11-07). «"Euskarak ezingo luke aurrera egin euskaldun berriak ez bagenitu"» *HABE* (Noiz kontsultatua: 2019-11-10).
3. ↑   Otaño, Pedro Maria.  (2013). *Eskuizkribuak.*  Gipuzkoako Foru Aldundia ISBN SS-910-2013..
4. ↑   «EUSKALTEGIETAKO IKASTAROAK» *habe.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-10).
5. ↑   «Irakasleak» *habe.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-10).

Ikus, gainera
-------------

* Osatuz
* AEK

Kanpo estekak
-------------

* Haberen webgune ofiziala.
* HABE erakundea sortu zuen Eusko Jaurlaritzaren legea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q612677
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157158622
* ISNI: 0000 0001 0674 4770
* LCCN: n84175047

 |

* Wd Datuak: Q612677
**Hercules in New York** (euskaraz *Herkules New Yorken*) 1969ko Arthur Allan Seidelman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako fantasiazko komedia film independiente bat da. Aubrey Wisbergek gidoia idatzi eta filma ekoitzi zuen. Greziar mitologiako Herkules pertsonaian oinarritua dago. Arnold Strong "Mr. Universe" (Arnold Schwarzenegger), Arnold Stang, Deborah Loomis, James Karen, Ernest Graves, Tony Carroll, Taina Elg, Richard Herd eta Gregory Squirrell aktoreek antzeztu zuten.

Gaur egun aski ospetsua den Arnold Schwarzenegger aktorearen ezagutzen den lehenbiziko zinemako antzezpena izan zen, orduan AEBetara iritsi berria eta Mr. Universe kulturismo lehiaketan lehiatzen zen 22 urte besterik ez zuen austriar etorki gaztea zen, ondorioz ingelesa aleman hiztun baten ahoskera latzaz ahoskatzen zuenez, bere antzezpenak estatubatuar aktore batek bikoiztu zituen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Herkules (Arnold Schwarzenegger) gaztea Olinpoko bizimoduaz aspertua bere aita den Zeus (Ernest Greus) jainkoen jainkoari Lurrera oporrak igarotzeko baimena eskatuko dio. Zeusek semeari ezekoa emango dio, baina istripu baten ondorioz Herkulesek New York hirian amaituko du. Gizakien zibilizazioan bizitzen inongo eskarmenturik ez duenez, eta bere berezko harropuzkeriak, Herkulesi arazo ugari sortuaraziko dizkio, azkenean Candem irakaslearen (James Karen) alaba den Helenek (Deborah Loomis) lagunduko dion arte. Okerrena gizakien bizimodua gustatzen hasi eta Lurrean denbora gehiago bizitzeko irrikia sortzen zaionean hasiko da. Horregatik, Zeusek bere semea zigortu eta Olinpora itzultzearazteko asmoz Nemesis (Taina Elg) jainkosa bidaliko dio...

Aktoreak
--------

* Arnold Schwarzenegger: Herkules
* Arnold Stang: Pretzie
* Merwin Goldsmith: Maxie
* Rudy Bond: Itsasontziko kapitaina
* Deborah Loomis: Helen Camden
* Taina Elg: Nemesis
* Michael Lipton: Pluton
* James Karen: Camden irakaslea
* Ernest Greus: Zeus
* Tony Carroll: Munstroa

Kanpo estekak
-------------

* *Hercules in New York* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Hercules in New York* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q902337

 |

* Wd Datuak: Q902337
**Dakota konderria** (ingelesez: *Dakota County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dakota City da. 2010eko zentsuaren arabera 21.006 biztanle zituen, Dakota kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dakota konderriak 692,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,2 ura dira. Beste 684,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.006 pertsonetatik 19.015 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.419 dira. 641 beltzak edo afroamerikarrak. 466 amerikar natiboak ziren eta 43 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 621 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 216 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490683
* Commonscat Multimedia: Dakota County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155945201
* LCCN: n81018562
* NARA: 10039495
* **Lekuak**
* OSM: 1425447
* TGN: 2001337

 |

* Wd Datuak: Q490683
* Commonscat Multimedia: Dakota County, Nebraska
**The Custom House**, euskaraz *Aduana Etxea* (irlanderaz: *Teach an Chustaim*), Dublin hiriko XVIII. mendeko eraikin neoklasikoa da, eta Liffey ibaiaren iparraldean dago, Matt Talbot zubitik hurbil hain zuzen ere.

James Gandonek Dublingo portuko aduana-etxe bezala diseinatu zuen (arkitektu honek hiriko beste hainbat eraikinen egilea ere bada, adibidez Four Courts). 1791an amaitu zen, eta guztira 200.000 £ kostatu zen.

Eraikinaren lau aurpegiak armarri eta eskulturez apainduta dago. Apaingarri horiek irlandar ibaiak irudikatzen dituzte, adibidez Edward Smythek Liffey ibaiaren buru alegorikoa landu zuen, eta hori bezalako beste hamairu eskultura edo irudi ere baditu. Eraikinaren alde nagusia Liffey ibaiaren paraleloan kokatuta dago, eta erdiko doriar ataria nabarmentzen da, alboetan Irlandako armarriekin koroeztatuta dauden pabilioiak dituelarik. Eraikinaren erdigunean brontzezko kupula bat dago, eta merkataritzara irudikatzen duen eskultura alegoriko bat du goialdean.

1800an Batasun Dekretuak Erresuma Batuko aduanetako gai guztiak Londresen zentralizatu zituen; hortaz, eraikin hau ez zen behin ere erabili. 1921an, Anglo-Irlandar Gerran, IRAk eraikinari su eman zion, Ingalaterrak irlandar uhartearen gainean zuen subirotasunaren ikur baitzen. Suteak bost egun iraun zuen, eta eraikinean kalte larriak eragin. 1926an berreraikitzeari ekin zioten, baino lanak ez zituzten 1991 arte amaitu.

Kanpo estekak
-------------

* Custom House — Irladako Gobernuaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2300561
* Commonscat Multimedia: Dublin Custom House

---

* **Lekuak**
* OSM: 610966

 |

* Wd Datuak: Q2300561
* Commonscat Multimedia: Dublin Custom House
**David V. Herlihy** (1958ko uztailaren 30an jaioa) egile eta historialaria da. Yale University Press-ek argitaratutako *Bicycle: The History*, eta *Lost Cyclist: The Epic Tale of Aventurer American and His Mysterious Disappearance idazteagatik nabarmendu zen*. Nazioarteko Txirrindularitza Historiako Biltzarrean ere aurkeztu du eta txirrindularitzari buruzko iritzi-artikulu bat argitaratu du The New York Times egunkarian. 1980an, Harvard Unibertsitatean graduatu zen eta Harvardeko Txirrindularitza Klubeko ikasle ohia da. David Herlihy eta Patricia Herlihy historialari ospetsuen semea da.

Sariak
------

* 1999ko McNair History Award Wheelmen-en eskutik, antzinako bizikleta-bildumagileen estatubatuar elkartea.
* 2004ko Zientziaren Historian Bikaintasunaren Saria American Editors of the Association of Professional and Scholarly Publishing Division-ek babestua.
* Sally Hacker Saria. Teknologiaren Historiarako Gizartearen Sariak.

Bizikletaren asmakuntza
-----------------------

Herlihyk frogatu zuen 1993ko urriaren 11 eta 16an Bostonen (Massachusetts), Laugarren Nazioarteko Txirrindularitza Historia Biltzarrean, Pierre Lallementek merezi zuela aitorpena draisinaren gainean pedalak jartzeagatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5240582
* Commonscat Multimedia: David V. Herlihy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 265153
* ISNI: 0000 0000 7690 4453
* BNF: 146231992 (data)
* GND: 121390739X
* LCCN: no00093771
* SUDOC: 084549440

 |

* Wd Datuak: Q5240582
* Commonscat Multimedia: David V. Herlihy
**Cosenza** (erromatarren antzinako *Consentia*) Italiako hiri bat da, izen bereko Cosenza probintziako hiriburua, Calabria eskualdean. Hirian 69.727 biztanle daude, eta hiri-inguruan 260.000 biztanle.

Geografia
---------

Crati eta Busento ibaiek bat egiten duten lekuan dago Cosenza hiria; esaten dutenez, bisigodoen Alariko I.a erregea 410. urtean lurperatu zuten lekuan.

Kultura
-------

Akademia Cosentina famatuaren egoitza Cosenza hirian dago. Alessandro Sicilia olerkari garaikidea ere hirikoa da.

Kultura Ondarea Zaharberritzeko Laborategiaren Erakusketa Iraunkorra daukate.

Sukaldaritza
------------

Cosenzako espezialitateak dira *cuddrurieddri*-ak, *turdiddri*-ak, *fusilli*-ak, eta frijitutako patatak eta *pipareddre*-ak.

Gaur egun Cosenzakoa den Donnici herrian *Donnici doc e dop* ardo ospetsua ekoizten dute.

Ekonomia
--------

Nekazaritza- eta industria-gunea da. Besteak beste, eraikuntzarako zurgintza-fabrikak daude, altzarigintza eta ehungintza ere badago.

Arkitektura
-----------

Cosenzako gune historikoa ikustekoa da. Besteak beste, Hamahiru kanaleko Iturrian Silatik datorren ura irteten da. Beste monumentu ikusgarri batzuk: Kultura Etxea, 1100. urteko Cosenzako Duomoa, Svevo Gaztelua, Liburutegi Nazionala, San Gaetano komentua eta eliza, San Domeniko komentua eta eliza, Arnone Jauregia (gaur egun, museo bihurtuta).

Gainera, aldi askotako beste hainbat museo, eliza, komentu, santutegi, jauregi, gaztelu, merkatu, eraikin, etxe, teatro, plaza eta abar ere ikustekoak dira.

Historia
--------

Hiria jatorriz K.a. IV. mendekoa da: bruziarrentzat garrantzi estrategikoa zuenez, Cosenza euren hiriburua izan zen; K.a. 356. urtean *Consentia* izena zuen hiriak. Lukaniarrekin hitzarmena egin zuten, herri bien artean aurrerantzean elkarlana sustatuz. Sasoi hartan Consentiak harresia zeukan, eta lurralde zabal bateko hiriburua zen.

Gerora, hainbat herrialde eta agintariren eskutan egon zen: erromatarrak, bisigodoak, bizantziarrak, Germaniako Erromatar Inperio Santua, aragoiarrak, espainiarrak, frantsesak, ingelesak, batzuk aipatzearren.

Kanpo estekak
-------------

* Cosenza TV

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13619
* Commonscat Multimedia: Cosenza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143054876
* GND: 4085343-3
* LCCN: n79079159
* NKC: ge870385
* SUDOC: 027263975
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 39859
* Atlas Digital del Imperio Romano: 16732

 |

* Wd Datuak: Q13619
* Commonscat Multimedia: Cosenza
**Antonov** edo **Antonov Konplexu Tekniko Aeronautikoa** (Antonov ASTC) (ukraineraz: Авіаційний науково-технічний комплекс імені Антонова, АНТК ім. Антонова), garai batean Antonov Diseinu Bulegoz ezagutzen zena, aire-konpainia eta zerbitzu aeronautikoen hornitzaile ukraniarra da; egoitza Kieven kokatzen da eta aireontzi handien eraikuntza esparruan esperientzia azpimarragarria du. Antonov ASTC jabetza publikoa duen konpainia da.

Historia
--------

1946ko maiatzaren 31n sortu zen Sobietar Batasunean, Ministro-Kontseilu eta VKP Batzorde Zentralaren aginduz, OKB-153 izenarekin, eta Novosibirskeko (gaur egun, NAPO izenez ezagutzen da) fabrika aeronautikoan kokatu zen. OKBko eraikitzaile nagusitzat Oleg Antonov izendatu zuten.

Fabrika berriaren lehen emaitza An-2 ezaguna izan zen (18.000 unitate baino gehiago eraikirik). 1952an, OKB Kievera lekualdatu zuten; bertan garatu zuten An-8. Ondorenean, An-10 , An-12 , An-14,An-22, An-24, An-26, An-30, An-32, An-72, An-70, An-74, An-124, An-148 eta An-225 aireontziak eraiki zituzten.

1984ko apirilaren 4an, Oleg Antonov hil egin zen eta fabrikari bere izena jartzea erabaki zuten.

Produktuak
----------

Antonov An-2 pribatua Lituanian
Antonov hegazkinek An-2 klasiko eta biplanotik hasita, An-28 ikuskapenerako hegazkinetik, ikaragarrizko Antonov An-124 eta Antonov An-225 hegazkinetarako bilakaera izan zuten. Azken hau hegazkinik handiena da. Hain ezagunak ez diren beste zenbait diseinu bidaiarien garraiorako erabiliak izan dira, Errusian eta Ekialdeko Europan, batez ere. Antonov honako jarduera hauetaz arduratzen da:

* Aireontzien diseinua eta eraikuntza.
* Zamarako garraioa (Antonov airelinea).
* Aireontzien mantenua eta hobekuntza.
* Ingenieria aeroespazialerako sostengua.
* Antonov aireportuko lanak
* Trolebusen diseinua eta eraikuntza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212268
* Commonscat Multimedia: Antonov

---

 |

* Wd Datuak: Q212268
* Commonscat Multimedia: Antonov
**Apo arrunt europarra** (*Bufo bufo*) Europa, Afrika ipar-mendebaldean eta Asian zabaltzen den urlehortarra da, Irlanda, Korsika, Sardinia, Balear Uharteak eta beste zenbait uhartetan izan ezik. Euskal Herrian bizi den apo arrunt iberiarra, denbora luzez, espezie honen azpiespezie gisa identifikatzen zen.

Deskribapena
------------

Helduak 15 cm-tara irits daitezke. Emeak arrak baino handiagoak dira. Europako aporik handiena da, gorputz trinkoa du. Bere azala oso latza da, garatxoz betea. Bere burua zabala eta zapala da eta bizkarrean oso garaiak diren guruin parotoideak ditu. Bere begi irtenak urre edo kobre kolorekoak dira begi-nini horizontalekin. Kolore arrea du uniforme baina tonu desberdinekin.

Bere ahots "quark-quark-quark" latz bat da. Gauean dei egiten du. Askotan arrari entzuten zaio.

Udaberrian, ugaltzeko garaia iristen direnean, bere arrabalekuetara itzultzen dira. Arrak emea besarkatzen du eta honek arrautzak jartzen dituenean, ernaldu egiten ditu. Besarkada honi amplexo deitzen zaio.

Ekologia
--------

Oso nonahiko anfibioa da. Oso desberdinak diren habitatetan dago; askotan erabat lehorrak direnetan. Anfibio gautarra, egunez ezkutatua egoten da bere gordelekuan. Normalean oinez mugitzen da baina izutu egiten denean salto egiten du. Harrapakari baten aurrean dagoenean bere gorputza puztu egiten du eta hankak altxatzen ditu.

Intsektu, larbaz eta araknidoz elikatzen da.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Apo lasterkari
* Apo ezproidun
* Apo pikart
* Apo pintatu iberiar

Kanpo estekak
-------------

* *Bufo bufo*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146375
* Commonscat Multimedia: Bufo bufo
* Wikispecies Espezieak: Bufo bufo

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4152676-4
* LCCN: sh85017653
* NKC: ph274750
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Bufo\_bufo
* AmphibiaWeb: 127
* BOLD: 101499
* BioLib: 322
* Dyntaxa: 208245
* EOL: 333310
* Fauna Europaea: 177878
* GBIF: 5217160
* ITIS: 173480
* UICN: 54596
* NCBI: 8384
* WoRMS: 1350162
* uBio: 26362
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002023
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: DP1U601YQS

 |

* Wd Datuak: Q146375
* Commonscat Multimedia: Bufo bufo
* Wikispecies Espezieak: Bufo bufo
***Daisy Sisters*** Henning Mankellek 1982an idatzitako eleberria da. Ordfront argitaletxeak kaleratu zuen lehen aldiz.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Hiru urtez gutunak elkarri bidali ondoren, baina sekula batak bestea ikusi gabe, Elnak eta Vivik, hamazazpi urte eskaseko suediar gazteek, azkenean elkar ezagutuko dute. 1941eko uda beroan, Bigarren Mundu Gerra bete-betean, elkarrekin egingo dute bizikleta bidaia Suediako eta Norvegiako mugaraino. Oraingoz neutral azaldu da Suedia; Norvegia, ordea, tropa naziek okupatua da. Mundua zain dute, baina biek ez dakite bidean zehar bi militarrekin elkartzeak zelako ondorio izango dituen haietako baten etorkizunerako. Biek amesten dute urruneko herrialdeetara bidaiatzea, askatasuna eta independentzia lortzea; laster, ordea, errealitate gordina nagusitu egingo da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10466017

 |

* Wd Datuak: Q10466017
**Angy**, benetako izenez **Ángela María Fernández González** (Palma de Mallorca, 1990ko irailaren 5ean), Espainako aktore eta abeslari bat da.
Famatua bihurtu zen telebista saioan "Factor X"-en bere ahotsaren esker. Saio honetan finalista geratu zen.

Ibilbide profesionala
---------------------

### Factor X

2007an, Factor X-en sartu zen hamasei urteekin, eta bere ahotsarekin gogokoen abeslaria bihurtu zen.
Hemen, Christina Aguileraren "Beautiful" edo Queenen "We will rock you" abestiak abestu zituen. Finalera ailegatu zuen, baina azkenean, Maria Villalónek irabazi zion.

### Angy: Bere albuma

2008an, bere lehen albuma atera zuen, Angy izenarekin. CD-a hamabi abesti ditu eta bere lehen singlea "Sola en el silencio" izan zen. "Sola en el silencio"ren bideoklip-a "Premio del Público en la Sección Oficial de Videoclips" saria irabazi zuen. Bigarren singlea "Adios" izan zen.

### Física o Química

Hau izan da bere lehen agerpena telesaila batean, eta hemen erakutsi du bere talentua.
Telesailan, "Paula"ren izenarekin aritzen da, eta sailaren gogokoen pertsonaia da.
Paula neska normala da: bere gurasoekin eta anaiarekin bizi da, lagunak ditu eta mutil batzuk bere atzean dauzka; baina gauzak aldatzen dira bere inguruan Jan ezagutu eta gero. Jan Txinako mutil bat da, eta bere naziotasuna arazoetan sartu dio. Baina Paulari, bere naziotasuna ez dio inporta. Biok maitemindu dira eta elkarrekin ateratzen dute. Hau bukatzen da, zeren, Janek, bere lehengusinarekin ezkondu behar duela eta. Paula oso minduta ateratzen da, baina, beste kolpe batzuk, txartoago utziko du: bere gurasoak banantzen dira eta Isaac, bere anaia, istripu bat dauka eta istripu hauen erruz, Isaac hitzen da.
Gero, Cabanorekin ateratzen da, baina, gauzak txarto bukatzen dira, zeren, Cabanok, Isaac-en istripuaz errua zeukala eta.
Hau gertatu eta gero, Gorkarekin "abentura" bat eduki zuen eta haurdun geratu zen. Haurdunaldi hau mutilagun berri bat ematen dio: Umearen aita, Gorka.
Denboraldi honetan, Gorka joan behar du, zeren, neska bat bortxatzeaz akusatzen diola eta, nahiz eta gezurra izan. Gorkari asko kostatu zitzaion joan, zeren, ez du nahi bere neska haurdun bakarrik.
Paulak, institutua utzi nahi du, baina bere lagunen euskarriarekin iritziz aldatzen du.
Paularena egin Frantzian ere famatua egin zion.

Diskografia
-----------

* Angy (2008) - #37 Espainia
	+ Sola en el silencio
	+ Adios
* Izena ezezaguna (2010)

Filmagintza
-----------

* Física o Química (2008-orain)

Sariak eta izendapenak
----------------------

2009

* Saria: **Premio Joven de la denominación de origen de la Mancha** Física o Químicaren aktoreei (Blanca Romero eta Úrsula Corberóekin).

2010

* Izendapena: Premio Teatro Musical como Mejor actriz de reparto - 40, el musical

Kanpo loturak
-------------

* Angyren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270264
* Commonscat Multimedia: Angy Fernández

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169391995
* ISNI: 0000 0003 7266 2700
* BNE: XX4667524

 |

* Wd Datuak: Q270264
* Commonscat Multimedia: Angy Fernández
Sgurr nan Gillean gailurra eta Pinnacle Ridge, Basteirreko lepotik ikusita
**Cuillin** mendiak (Eskoziako gaeleraz **An Cuilthionn** edo **An Cuiltheann**) Eskoziako (Erresuma Batua) Skye uhartean kokatzen diren mendikate harritsu bat da. Benetazko Cuillin mendiak **Cuillin Beltzak** bezala izendatuak dira, batez ere Glen Sligachan haranaren beste aldean dauden **Cuillin Gorrietatik** bereizi ahal izateko. Gailur gorriak baxuagoak dira eta, hain harritsuak izan gabe, eskalada eta igoera gutxiago dituzte.

Cuillin mendien punturik garaiena, bai eta Skye uhartearena ere, Cuillin Beltzetako Sgurr Alasdair gailurra da, bere garaiera 992 metrotakoa (3255 oin) delarik.

Cuillins beltza eta gorrien ikuspegia Dubh Morretik begiratuta

Historia
--------

1601ean Coire Na Creicheko Guda Bruach na Frithe mendiaren magalean borrokatu zen. Skye uhartean eskoziar klanen artean burututako azken guda izan zen, honetan Sleateko MacDonald Klanak liskar latz baten ostean MacLeod Klana garaitu zuelarik.

Gailur nagusienak
-----------------

Mendikate honetan Cuillinetako Munroak, Corbettak eta Grahamak (Eskoziako mendi sailak) daude. Zerrenada honek mendizaletasunean nabarmen gutxikoak diren gailurrak hat uzten ditu, adibidez Clach Glas gailurra.

|   | Gailurra | Erabateko garaiera (m) | Garaiera erlatiboa (m) | Cuillin |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Sgurr Alasdair | 992 | 992 | Beltzak |
| 2 | Inaccessible Pinnacle - Sgurr Dearg | 986 | 182 | Beltzak |
| 3 | Sgurr a' Ghreadaidh | 973 | *c.* 123 | Beltzak |
| 4 | Sgurr na Banachdich | 965 | *c.* 114 | Beltzak |
| 5 | Sgurr nan Gillean | 964 | *c.* 204 | Beltzak |
| 6 | Bruach na Frìthe | 958 | *c.* 125 | Beltzak |
| 7 | Sgurr Mhic Choinnich | 948 | *c.*56 | Beltzak |
| 8 | Sgurr Dubh Mòr | 944 | *c.* 89 | Beltzak |
| 9 | Am Basteir | 934 | *c.* 55 | Beltzak |
| 10 | Bla Bheinn - Blaven | 928 | 301 | Exzentrikoa |
| 11 | Sgurr nan Eag | 924 | *c.* 127 | Beltzak |
| 12 | Sgurr a' Mhadaidh | 918 | *c.* 71 | Beltzak |
| 13 | Garbh-bheinn | 808 | 172 | Exzentrikoa (Blaven saila) |
| 14 | Glamaig | 775 | *c.* 480 | Gorriak |
| 15 | Marsco | 736 | 413 | Gorriak |
| 16 | Beinn Dearg Mhòr | 731 | 152 | Gorriak |
| 17 | Belig | 702 | 246 | Exzentrikoak (Blaven saila) |

Kanpo estekak
-------------

* Cuillin mendietako ibilbideen gida

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1143317
* Commonscat Multimedia: Cuillin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527118
* GND: 4466894-6
* LCCN: sh88003583
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1143317
* Commonscat Multimedia: Cuillin

57°12′N 6°12′W﻿ / ﻿57.20°N 6.2°W﻿ / 57.20; -6.2
***Cui prodest?*** latinezko esamoldea da, euskaraz "Nori egiten dio mesede?". Zentzu berarekin erabiltzen da lehenagokoa den ***Cui bono?***; figura erretoriko gisa erabiltzen diren galdera erretorikoak dira, ea nor den ekintza edo gertaera baten onuraduna galdetzeko.

Esamoldea, zuzenbidean, kriminologian, kazetaritzan, erabiltzen da. Delitu edo krimen baten aurrean, ikerlariek, kazetariek, ezinbestean egin beharreko galdera: delitu horrek, gertakizun horrek, *Cui prodest?*, nori egiten dio mesede?

Esanahia
--------

Erromatar zuzenbidearen printzipio honek esaten digu askotan oso lagungarria dela, ekintza baten autoretza ezagutzeko, ekintza horren ondorioak nori egiten dion mesede galdetzea.

Oro har, esamoldea erabiltzen da adierazteko krimen bat egiteko gai diren pertsonak irabazteko zerbait duten pertsonen artean aurki daitezkeela, batez ere diru irabaziari begira. Hala ere, onura jasotzen duten alderdiak ez dira beti bistakoak izaten. Esaldia testuinguru politikoetara ere zabaldu da,  beti funtzio erretorikoarekin, eta, oso sarri, era berean, hizkera arruntera.

Jatorria
--------

Marko Tulio Zizeron hizlari erromatar eta estatistak, ***Pro Roscio Amerino (***3, 84) hitzaldian, *cui bono* adierazpena jarri zuen Luzio Kasio Longino Ravila kontsul erromatarraren ahotan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *L. Cassius ille quem populus Romanus verissimum et sapientissimum iudicem putabat identidem in causis quaerere solebat 'cui bono' fuisset.*
Luzio Kasio ospetsuak, erromatar herriak oso epaile zintzo eta jakintsutzat hartzen zuenak, behin eta berriz galdetzen omen zuen "nori egiten dio mesede"? |  » |

Zizeronek berriro erabiltzen du *Cui bono fuerit?* Milonen defentsarako hitzaldian, Pro Milon hitzaldian, Kasio berriro aipatuz: «Hemen ondo dator bi subjektu horiei Kasioren esaera ospetsua aplikatzea.»

Senekak, berriz, Medea tragedian (lehen ekitaldia, lehen eszena, 500-501 bertsolerroak) erabili zuen: «cui prodest scelus, is fecit», euskaraz «Krimena probetxuzkoa gertatu zaion hark egin du».

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «M. Tullius Cicero, For Sextus Roscius of Ameria, section 84» *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-06-26).
2. ↑   «M. Tullius Cicero, For Milo, section 32» *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-06-26).
3. ↑   «Seneca: Medea» *www.thelatinlibrary.com* (Noiz kontsultatua: 2020-06-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q426783

 |

* Wd Datuak: Q426783
**DeKalb konderria** (ingelesez: *DeKalb County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sycamore da. 2010eko zentsuaren arabera 105.160 biztanle zituen, DeKalb kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

DeKalb konderriak 1.643,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,68 ura dira. Beste 1.635,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 63,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 105.160 pertsonetatik 94.472 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.647 dira. 6.579 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.400 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 114 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.449 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111613
* Commonscat Multimedia: DeKalb County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147741909
* ISNI: 0000 0004 0472 8349
* LCCN: n80032011
* NARA: 10046774
* **Lekuak**
* OSM: 1800059
* TGN: 7019012

 |

* Wd Datuak: Q111613
* Commonscat Multimedia: DeKalb County, Illinois
**Cumberland konderria** (ingelesez: *Cumberland County*) Maineko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Portland da. 2010eko zentsuaren arabera 281.674 biztanle zituen, Cumberland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cumberland konderriak 3.153,21 kilometro koadro ditu. Horietatik 989,95 ura dira. Beste 2.163,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 89,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 281.674 pertsonetatik 263.513 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.045 dira. 6.577 beltzak edo afroamerikarrak. 819 amerikar natiboak ziren eta 80 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.705 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 329 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.651 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497788
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Maine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124358651
* NARA: 10039710
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2535178
* TGN: 2000920

 |

* Wd Datuak: Q497788
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Maine
**DeSoto konderria** (ingelesez: *DeSoto County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hernando da. 2010eko zentsuaren arabera 161.252 biztanle zituen, DeSoto kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

DeSoto konderriak 1.287,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 54,04 ura dira. Beste 1.233,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 125,27 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 161.252 pertsonetatik 121.639 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.086 dira. 35.124 beltzak edo afroamerikarrak. 343 amerikar natiboak ziren eta 76 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.011 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 145 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.914 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339724
* Commonscat Multimedia: DeSoto County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125512876
* LCCN: n82104408
* NARA: 10039682
* **Lekuak**
* OSM: 1829177
* TGN: 2001102

 |

* Wd Datuak: Q339724
* Commonscat Multimedia: DeSoto County, Mississippi
**Cuming konderria** (ingelesez: *Cuming County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua West Point da. 2010eko zentsuaren arabera 9.139 biztanle zituen, Cuming kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cuming konderriak 1.488,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,45 ura dira. Beste 1.477,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.139 pertsonetatik 9.025 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 754 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 65 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484470
* Commonscat Multimedia: Cuming County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143101923
* LCCN: n83030111
* NARA: 10039482
* **Lekuak**
* OSM: 1425485
* TGN: 2001335

 |

* Wd Datuak: Q484470
* Commonscat Multimedia: Cuming County, Nebraska
Hoplita bat
**Hoplita** Antzinako Greziako polis edo hiri-estatuetako hiritar-soldadua izan zen. Izena (antzinako grezieraz: ὁπλίτης, *hoplitēs*) *hoplon*etik (ὅπλον, pluralean *hopla*, ὅπλα) dator, hau da, «armamentu gaia» edo «ekipamendua». Infanteria astuneko soldadua zen, *gimneta* (antzinako grezieraz: γυμνής, *gumnếs*) eta *psilós* (antzinako grezieraz: ψιλός) infanteria arinekoak ziren bitartean.

Soldadu mota hau ziurrenik K.a. VII. mendearen amaieran agertu zen. Hiriko milizia bat osatzen zuten eta lantzari gisa armatuak ziren. Armatzen eta mantentzen aski errazak ziren eta, gainera, armamentua ordain zezaketen. Antzinate klasikoko greziar ezagun ia guztiek hoplita gisa borrokatu zuten, haien artean filosofoak eta antzerkigileak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Historia Simple: El Hoplita

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175249
* Commonscat Multimedia: Hoplites

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300380166
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q175249
* Commonscat Multimedia: Hoplites
**Couesnon ibaia** (frantsesez: *Couesnon*, kwenɔ̃ ahoskatua; bretainieraz: *Kouenon*) Frantziako kostalde inguruko ibai txiki bat da, 101 kilometroko luzera duena, Bretainiako Dukerria eta Normandiako Dukerriaren arteko muga egiten zuena. Bere ibilbide irregularrak, frantsesezko honako esaera hau inspiratu du: *Le Couesnon par sa folie a mis le Mont en Normandie* (*Couesnon ibaiak, bere eromenarekin, Mendia Normandian jarri zuen*), Mont-Saint-Michel, ibaiaren egungo itsasoratzearen normandiar aldean baitago.

Hidrologia
----------

Couesnon, Sée eta Sélune ibaiek, Mont-Saint-Micheleko badiaren funtzionamendu hidraulikoan parte hartzen dute. Alde batetik, itsasaldiek sedimentuak dakartzate, bestetik, aipaturiko hiru ibaiek, sedimentu horiek zabaletarantz bultzatzen dituzte.

XIX. mendean, Couesnon ibaia kanalizatua izan zen bere goraldiekin amaitzeko. 1969an, presa bat eraiki zen. Eraikin hauek, Mont-Saint-Michelerako sarrera dikeaz gain, mendiaren uharte izaera arriskuan jarri zuten. Izan ere, dikea errepide bategatik aldatzea eta Couesnonen presa eraldatzea aurreikusita dago.

Couesnon ibaia, Mayennen jaiotzen da, Vézinseko urmaeletik gertu, Saint-Pierre-des-Landes herrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q632961
* Commonscat Multimedia: Couesnon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24148570714724312508
* BNF: 135132765 (data)
* SUDOC: 050432559
* **Lekuak**
* OSM: 1202842

 |

* Wd Datuak: Q632961
* Commonscat Multimedia: Couesnon
**Hunterdon konderria** (ingelesez: *Hunterdon County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Flemington da. 2010eko zentsuaren arabera 128.349 biztanle zituen, Hunterdon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hunterdon konderriak 1.132,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,91 ura dira. Beste 1.108,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 113,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 128.349 pertsonetatik 119.329 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.722 dira. 3.233 beltzak edo afroamerikarrak. 97 amerikar natiboak ziren eta 27 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.155 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 166 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.342 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502451
* Commonscat Multimedia: Hunterdon County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150102976
* ISNI: 0000 0004 0438 9017
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 964658
* TGN: 1002493

 |

* Wd Datuak: Q502451
* Commonscat Multimedia: Hunterdon County, New Jersey
**Cumberland konderria** (ingelesez: *Cumberland County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carlisle da. 2010eko zentsuaren arabera 235.406 biztanle zituen, Cumberland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cumberland konderriak 1.425,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,54 ura dira. Beste 1.412,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 165,16 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 235.406 pertsonetatik 216.962 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.448 dira. 7.237 beltzak edo afroamerikarrak. 293 amerikar natiboak ziren eta 60 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.028 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 229 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.597 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494134
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150052891
* LCCN: n81032665
* NARA: 10036668
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417440
* TGN: 1002310

 |

* Wd Datuak: Q494134
* Commonscat Multimedia: Cumberland County, Pennsylvania
**De Baca konderria** (ingelesez: *De Baca County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Sumner da. 2010eko zentsuaren arabera 2.022 biztanle zituen, De Baca kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

De Baca konderriak 6.044,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,16 ura dira. Beste 6.015,57 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.022 pertsonetatik 1.979 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 779 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182176
* Commonscat Multimedia: De Baca County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143090818
* **Lekuak**
* OSM: 1832187
* TGN: 7019560

 |

* Wd Datuak: Q182176
* Commonscat Multimedia: De Baca County, New Mexico
**Anselmo Fuerte Abelenda** (Madril, 1962ko urtarrilak 27) txirrindulari espainiar bat izan zen, profesionala 1985 eta 1990eko hamarkadaren hasiera artean.

Biografia
---------

Madrilgo El Batán auzoan hazi zen eta bizikleta fabrikazioko enpresa batean lan egin zuen. Profesional bezala 1984an Madrilgo Itzulia irabazi ondoren debutatu zuen. Eskalatzaile ona izan zen, baina erlojupekoetan denbora asko galtzen zuen eta horrek palmaresa handitzea eragotzi zion.

Lortu zituen emaitzari hoberenak 1988ko Espainiako Itzulian eta 1990eko Espainiako Itzulian lortutako 3. postuak izan ziren. Espainiako Vueltan, gainera, 1987an 7. eta 1986an 9. ere izan zen.

Frantziako Tourrean lortu zuen emaitzarik hoberena 1987an izan zen, 8. amaituz. 1987 eta 1989ko edizioetan, bigarren ere izan zen mendiko etapa batzuetan.

1991n Anselmo Fuerte faboritoa zen Espainiako Vuelta irabazteko, baina bere taldekidea zen Melcior Mauri, maillot horia lehen etapan lortu zuena, izan zen edizio hartako garailea.

Txirrindularitza profesionaletik erretiratu ondoren, Fuerte txirrindularitza komentarista izan da SER irrati katearentzat eta "Asociación Deporte y Vida" elkartearekin lan egin du. Erretiratu eta hiru urtera kirol zuzendari titulua lortu zuen.

Palmaresa
---------

**1986**

* 3. Burgosko Itzulian
* 4. Euskal Herriko Itzulian eta etapa 1
* 4. Kataluniako Voltan
* 5. Route du Sudean
* 9. Espainiako Vueltan

**1987**

* Aragoiko Itzulia
* 3. Asturiasko Itzulian
* 7. Espainiako Vueltan
* 8. Frantziako Tourrean

**1988**

* 2. Setmana Catalanan
* 3. Espainiako Itzulian
* 8. Euskal Herriko Itzulian

**1990**

* 3. Espainiako Itzulian

**1991**

* 2. Setmana Catalanan

**1992**

* 6. Andaluziako Itzulian

Sailkapen orokorra Itzuli Handietan
-----------------------------------

| Itzulia | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Italiako Giroa | - | - | - | - | - | - | - | 49. | - |
| Frantziako Tourra | 109. | 31. | **8.** | UT | 26. | 24. | 37. | - | - |
| Espainiako Vuelta | - | **9.** | **7.** | **3.** | UT | **3.** | UT | - | 45. |

Taldeak
-------

* Zor
* BH
* Kelme

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2628285

 |

* Wd Datuak: Q2628285