recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Cuphophyllus flavipes*

Sinonimoak: *Hygrocybe flavipes*, *Hygrophorus flavipes*. *Hygrophorus lacmus*, *Camarophyllus flavipes*

Jangarri gisa katalogatzen bada ere, ez du sukaldaritzan interesik.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Neurri txikikoa. 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kolore grisekoa, kolore moreko ñabardura argiekin, eta batzuetan tonu arrosa mateekin ere bai, hasietan kanpai itxurakoa, nahiz eta bere ohiko forma ganbila edo zapala izan. Eurite egoeran azal likatsu samarra, bestela lehor samarra, leuna, gutxi edo batere ildaskatu gabea.

**Orriak:** Gris-more kolore nahiko uniformekoak, oso zabal, orritxoak ditu tartekatuta, dekurrenteak eta oso lodiak den perretxiko txikirako.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa eta kapelaren diametroa baino luzeagoa, gris zurbila edo krema kolorekoa, oinaren oinarria horitu egiten da, normalean kurbatua 

**Haragia:** Grisaxka, mehea eta ez oso trinkoa. Ez du oso usain berezirik eta zaporea akreszentea.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria, baina ez da erabiltzen sukaldaritzan.

### Nahasketa arriskua

Salbuespena da more koloreko antzekoen artean; beraz, erraz identifikatzen da, eta, aldi berean, zaila da aurkitzea. *Hygrocybe caliptriformis* delakoak, kolore deigarriagoak ditu eta kapela koniko puntazorrotza.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean agertzen da, beheko zelai eta larreetan, lur nitrofiloetan. Perretxiko hau ez da oso ohikoa, leku askotan ez da aipatzen, baina gure inguruan ohikoa da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 102 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Danimarkako itsasarteko gudua**, 1941eko maiatzaren 24an, Danimarkako itsasartean, Kriegsmarine alemaniar itsas armada eta Royal Navy britainiar itsas armadako ontzien arteko gudu bat izan zen. Hirugarren Reicharen aldetik Bismarck korazatua eta Prinz Eugen gurutzontzia borrokatu ziren, Erresuma Batuaren aldetik berriz, HMS Prince of Wales korazatua eta HMS Hood gurutzontzia.

Gudua hasi eta minutu gutxira, Bismarck korazatuak HMS Hood gurutzontzia hondoratu zuen. Britainiar gurutzontziko eskifaiako 3 lagun bakarrik salbatu ziren, gainontzeko 1.428 lagunak hilez. HMS Prince of Wales korazatuak Bismarck korazatuari su egin baina kalteak eragiteaz gain, gudua alemaniarrek irabazi zuten.

Halere, HMS Hood gurutzontzia hondoratua izanaren mendekuz, Royal Navyk Bismarck korazatua atzemateko gerra ontzi ugari itsasoratu zituen. Handik hiru egunetara, HMS Ark Royal hegazkin-ontziak eta Fairey Swordfish hegazkin torpederoak Bismarck korazatua topatu eta hondoratu egin zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q696607
* Commonscat Multimedia: Battle of the Denmark Strait

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2012004588

 |

* Wd Datuak: Q696607
* Commonscat Multimedia: Battle of the Denmark Strait
**Benny Goodman** (Chicago, 1909ko maiatzaren 30a - New York, 1986ko ekainaren 13a), estatubatuar musikaria izan zen.

Bizitza
-------

1909an jaio zen, Chicagoko judu familia batean. Musika ikasten Kehelah Jacob sinagogan hasi zen, hango orkestran parte hartu zuelako. Garai hartan Chicagora etorritako musikari famatu ugarien eraginez, jazz musika bereganatu zuen. Hamalau urterekin eskola utzi eta musikari profesional bilakatu zen.

1925ean, orkestra garrantzitsu batean sartu zen: Ben Pollacken orkestran zehazki. 1934. urtera arte ez zuen bere orkestra propioa sortu. NBC irratian kontratatua izan zen eta estatu guztian zehar entzun ziren bere obrak, *Let´s Dance* deiturikoa. Urte batzuk igaro ondoren, erdi mailako amerikarren musikari gogokoena bihurtu zen eta "Swing aroa" hasi orduko Benny famatua bihurtu zen.

Benny Goodman 1943ko Stage Door Canteen filmean.
John Hammond produktorea ezagutu zuen eta Ameriketako familia aberatsetara gerturatu zuen bere musika. Bere orkestran musikari famatu asko sartu ziren, esate baterako, Teddy Wilson, Lionel Hampton edo Gene Krupa. Bere orkestran Bunny Berigan, Ziggy Elman edo Vido Musso bezalako musikari famatuak zeuden eta honek "The Big Broadcast" film musikalean parte hartu zuen, "Swing erregea" deituko ziotelarik.

1939an, Goodman RCAtik joan egin zen eta Columbiagatik fitxatu zuen. Bere taldetik musikari asko joan zaizkion eta urte horren amaieran bakarlari hoberenaren saria jaso zuen. Bere bandak eta osatzen zuen seikoteak talderik ospetsuenaren zerrendak bereganatu zituen.

1942an, "swingaren aroa "bukatuta zegoenez ahal zuen bezala eutsi zion egoera zailari. 1955ean "The Benny Goodman Story "filmean parte hartu zuen. Europara, Errusiara eta Asiako herrialde batzuetara joan zen kontzertuak eskaintzera.

1986ko ekainaren 13an hil zen, hirurogeita hamazazpi urte zituela.

ZPS

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Benny Goodman*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Benny Goodmanen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46755
* Commonscat Multimedia: Benny Goodman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7573997
* ISNI: 0000 0001 2319 7959
* BNE: XX856298
* BNF: 13894604t (data)
* GND: 118696424
* LCCN: n81139256
* NDL: 00620746
* NKC: ola2002153742
* NLA: 35137817
* CiNii: DA05425153
* NARA: 10569627
* SNAC: w6xp73km
* SUDOC: 088882381
* BIBSYS: 30128
* ICCU: LO1V173509
* Open Library: OL1069190A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02514/eu\_g\_2603/g2603
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: benny-goodman

 |

* Wd Datuak: Q46755
* Commonscat Multimedia: Benny Goodman
**Artaun** Dimako (Bizkaia) iparraldean dagoen auzoa da, mendialdekoa.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Bizkaiko Jaurerria»
Arratiako Merindadearen elizatea osatu zuen Erdi Aroan beste zazpi auzorekin batera, Aroztegieta, Olazabal, Indusi, Oba, Bargondia, Bikarregi, Intxaurbizkar eta Lamindao hain zuzen ere. Elizateak 61. jezarlekua zeukan Gernikako Batzar Etxean.

Gaur egun auzoaren izena Artaun den arren, XVIII.mendera arte Arratiagoien bezala izendatzen zen. Mende horretan zehar egin ziren su kontaketetan horrela dokumentaturik eta identifikaturik dago auzunena.

Inguru naturala
---------------

Artaungo ipar-ekialdean Aramotzeko mendilerroa zabaltzen da, iparraldean Urtemondo (788 m) eta ekialdean Artaungan (905 m) mendiak dituelarik, besteak beste.

Bestela, mendebaldean Biteriño auzunea eta hegoaldean Bikarregi eta Ugariotz mugakide ditu. Ugarana erdigunerako bidean, azkenik, Azkuenaga tartean dauka, hego-mendebaldean.

Ondarea
-------

* San Bixenti baseliza.
* Olazarri baserria.
* Bolatokia.

Ikus, gainera
-------------

* Arratia

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Dimako udal webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254184

 |

* Wd Datuak: Q12254184


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Léon Degrelle Charleroin, 1944an.
**Léon Joseph Marie Ignace Degrelle** (Bouillon, Valonia, 1906ko ekainaren 15 – Málaga, 1994 martxoaren 31) Belgikako eskuin muturreko buruzagia eta ondoren Waffen SS guda-talde nazien ofizial valoniarra izan zen.

1930eko hamarkadan ideologia ultrakontserbatzaile eta katolikoa zuen *Christus Rex* (rexismo) mugimendu politikoa sortu zuen. Geroago, nazismora bildu eta hauen alde borrokatu zuen II. Mundu Gerran Waffen SS direlakoen Valonia Legioaren barnean. Gerra bukatu ondoren, Espainian aurkitu zuen babesa eta bertatik jarraitu zuen eskuin muturreko ideologia bultzatzen hil zen arte.

Léon Degrelle Donostiara iritsi zenekoa
---------------------------------------

Heinkel 111 alemaniar hegazkin baten behartutako lurrartzea Kontxako hondartzan. Hegazkin hau Norvegiatik zuzen-zuzenean 2300 kilometro eginez etorri zen eta bertan Léon Degrelle belgikar buruzagi nazia asilo politiko bila etorri zen.
II. Mundu Gerra bukatu eta egun batzuetara, 1945eko maiatzaren 7an, ihesari eman zion Oslotik, Luftwaffeko Heinkel III hegazkin batean  eta bere laguntzaile eta bi piloturekin batera. 1945eko maiatzaren 8ko goizaldean Donostia aurreko itsasaldera heldu ziren, erregai ia guztiz bukaturik zutela. Bi frantziar ontzi atzetik zituztela eta larrialdietarako bi suziri jaurtiki ondoren, Urgull eta Santa Klara tartetik pasa eta Kontxako badian zehar Igeldo mendiko magalera jo ondoren, Kontxako hondartzan lurreratu ziren 250 km orduko abiaduran eta hegazkinaren motor bat sutan zutela. Léon Degrelle erredura batzuk jasan zituen istripuan eta piragua batez eraman zuten orduko ospitale militarrera. Hegazkinak 2100 km autonomia zuen eta Oslotik Donostiara 2150 km daude, baina guztira hegazkinak gutxigorabehera 2300 km egin zituela zenbatetsi da. Asilo politikoa eskatu zion Espainiako Gobernuari, orduan Francoren mende eta bertan bizi izan zen hil arte. Pilotoetako bat Oreretan bizi izan omen zen urte batzuetan zehar.

Kanpo loturak
-------------

* Argazkia: Léon Degrelleren *Heinkel* hegazkian Kontxako hondartzan. *www.euskomedia.org* webgunean.

Oharrak eta erreferentziak
--------------------------

1. ↑  Heinkel III hegazkinaren zabalera 22.60 m da, luzera 11.93 m eta altuera 4 m. 405 km orduko abiadura lor dezake.

Bibliografia
------------

* Elejalde Aldama, Félix: *La aviación en Guipúzcoa : crónica y anécdotas (1908-1996)*. Donostia : Michelena, 1996.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158844
* Commonscat Multimedia: Léon Degrelle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 113952825
* ISNI: 0000 0000 8181 9552
* BNE: XX1143852
* BNF: 12040304g (data)
* GND: 119131374
* LCCN: n79034917
* NKC: jn19990001683
* NLA: 35034585
* CiNii: DA08538892
* NARA: 10581159
* SUDOC: 02859987X
* BIBSYS: 90365944
* UB: a1393577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 50576
* Lur: 01431/eu\_d\_0432/d0432
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q158844
* Commonscat Multimedia: Léon Degrelle
**David Padilla Arancibia** (1927ko abuztuaren 13a - 2016ko irailaren 25a) Boliviako jenerala izan zen, 1978tik 1979ra Boliviako 53. presidente izan zena. aa ss dd ff gg hh jj kk aa ss dd ff gg hh jj kk 

Sucrekoa jaiotzez, Padilla 1927ko abuztuaren 13an jaio zen. Indar armatuetan sartuta, Armadako Komandante kargura igo zen. Kargu horretan ari zen 1978ko azaroaren 24an Juan Pereda jeneralaren *de facto* gobernua kendu zuenean. Peredak urte bereko uztailean hartu zuen presidentetza bere eskura zegoelako, buruzagi militar asko Hugo Banzer diktadorearen etengabeko manipulazioez nekatuta bere helburu politiko pertsonaletarako. Padilla, berriz, boterera iritsi zen demokratikoki orientatutako ofizial talde baten buru gisa, herrialdea ahalik eta epe laburrenean gobernu demokratikora itzultzeko konpromisoa hartu zuen. Haren helburua sinplea zen: hurrengo presidentetzarako hauteskundeak irabazi zituenari boterea transferitzea eta militarrak bere kuartel eta operazio-postuetara, haiek zegozkion tokietara, atzera egitea. Hori dela eta, Padillak ospe handia izan zuen Palacio Quemado-n egin zuen egonaldi laburrean (bederatzi hilabete).

1979ko uztailaren 1eko hauteskunde orokorrak, berriz, fiasko bat izan ziren. Hernán Siles ezkerreko hautagaiak lehen postua lortu zuen hauteslekuetan, baina hauteskunde zuzenetarako beharrezkoa den %50eko gehiengoa lortu gabe. Hala, Kongresuaren esku geratu zen hurrengo Exekutibo Nagusia zehaztea, Konstituzioan ezarritakoaren arabera. Askoren harridurarako, Kongresuak ezin izan zuen inongo hautagairen inguruan ados jarri, zenbat bozka emanda ere. Karguak gogortu egin ziren, eta irtenbiderik ez zirudien posible, harik eta Senatuko presidente Wálter Guevara moduan alternatiba bat eskaini zen arte, 1980an hauteskunde berriak deitu arte urtebetez presidente izendatu zutena. Padillak 1979ko abuztuaren 8an eman zion agintea Guevarari, berak agindu bezala. Gobernuko jauregitik irten zen ia unibertsalki errespetatua den *de facto* buruzagi militar ohia bezala — arraroa benetan Boliviako historian.

Padilla La Pazen hil zen 2016ko irailaren 25ean, 89 urte zituela

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *EL DEBER, Portal de noticias de Bolivia y el mundo.* .
**Alberto Corazón Climent** (Madril, 1942ko urtarrilaren 21a - *ibidem*, 2021eko otsailaren 10a) espainiar argazkilari, margolari, eskulturagile eta diseinatzaile bat izan zen.

Espainia mailan berak diseinatutako logoengantik nabarmendu zen, bera bere lan arlotik kanpo jende askorentzat ezaguna izan ez arren, espainiar erakunde nabarmen askoren logoak deiseinatu zituenez oso ezagunak izan baitziren, esate baterako UNED, ONCE, Renfe Aldiriak, Espainiako Liburutegi Nazionala, Espainiako Osasun eta Kontsumo Ministerioa, Espainiako Antzerki Klasikoaren Konpainia, SGAE, Madrilgo Arte Ederretako Zirkulua, Espainiako Turismo Paradoreak, Andaluziako Junta, Amerikako Etxea, Madrilgo Unibertsitate Autonomoa eta Madril Udalerriko Kultur Zentroaren logoak diseinatu zituen.

Bilboko Arte Ederren Museoa, Sofia Erregina Museoa, Valentziar Arte Modernoaren Institutua eta Madrilgo Arte Garaikidearen Museoan bere eskulturak ikusgai daude.

2006an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren kide bilakatu zen.

Logo nabarmenak
---------------

* UNEDen logoaUNEDen logoa
* Espainiako Liburutegi Nazionalaren logoa.Espainiako Liburutegi Nazionalaren logoa.
* Renfe Aldirien logoa.Renfe Aldirien logoa.
* Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluaren logoa.Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluaren logoa.
* ONCEren logoa.ONCEren logoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5662945
* Commonscat Multimedia: Alberto Corazón

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50281616
* ISNI: 0000 0000 7827 4387
* BNE: XX834669
* BNF: 13745402m (data)
* CANTIC: a10069185
* GND: 128506660
* LCCN: nr00007627
* NKC: jo2016908421
* Tabakalera ID: 9574
* SUDOC: 076646440
* UB: a1239703
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 1195295
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q5662945
* Commonscat Multimedia: Alberto Corazón
*Cuphophyllus subviolaceus*

Ez du sukaldaritzarako balio.

Deskribapena
------------

*Cuphophyllus flavipes* bezalakoa edo handixeagoa.

**Kapela:** 6 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, pixka bat likatsuagoa, zertxobait gelatinakara, arre ilun koloretik arbel kolorera doana titi batekin eta ertz ildaskatuarekin, lila kolore arin batekin.

**Orriak:** More-gris kolorekoak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierarekin eta 0,7 cm inguruko lodierarekin.

**Haragia:** Gris-lila zurbil kolorekoa, zuriagoa oinarrirantz. Batzuetan lurraren usain pixka batekin.

**Etimologia:** *Cuphophyllus* terminoa grekozko, kurbatura, konkorra esan nahi duen "cúphos" hitzetik, orritxoak, orritxo okertuekin, esan nahi duen "phyllon" hitzetik eta latin berantiarretik, "lacmus" hitzetik, gris-more kolorekoa, alegia.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Txilardietan eta larre azidoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 102 or. ISBN 84-282-0865-4..
**Fucking** Austriako Austria Garaia estatuan dagoen Innviertel eskualdeko Tarsdorf udalerriko herrixka bat da. Alemaniako Baviera estatuarekin muga egiten du, eta Salzburgo hiritik hurbil dago.

Mundu osoan bereganatu du ospea, bere izena dela eta. Izan ere, Ingelesez *fucking* hitzak «larrua jo» esan nahi du: horregatik, ingeles hiztunentzat izen dibertigarria da, txantxarako eta zirikatzeko gaia. Aleman hiztunentzat, berez, izen horrek ez du inolako esanahi edo lotura jakinik; baina alemaniar hiztunetako askok badu, ordea, ingelesezko hitz horren berri. Sarritan, bertaratzen diren turistek herrixkako sarrerako seinalearen argazkiak ateratzen dituzte, eta jendeak maiz lapurtu ere egiten du seinalea.

2004an, seinalearen lapurreten maiztasun handia eta izen horrek herritar batzuei sorrarazten bide zien lotsa zirela kausa, izena aldatzeko erreferenduma egin zuten, baina herritar gehienek izena aldaketaren aurka bozkatu zuten.

Mugaz bestalde, gainera, Alemaniako Baviera estatuan Petting (ingelesez *zirri egin*) eta Kissing (*musukatu*) udalerriak daude.

Etimologia
----------

Dirudienez, herri hau *Fucking* izenaz da ezaguna 1070. urtea baino lehenagotik behintzat, eta VI. mendeko *Focko* izeneko pertsonaia batengandik jaso zuen. Erantsita daraman *-ing* atzizkia, berriz, antzinako germanierakoa da, eta *jende* esan nahi du. Hortaz, herriaren izenak *Fockoren jendearen lekua* esan nahi du, etimologiaren aldetik.

Kanpo estekak
-------------
*Txanbergodun Zalduna* (XVII. mendea), Nicolás de Villacisen margolana.
**Txanbergoa** kopa baxuko kapela bigun bat da, hegaletako bat edo biak kopara krisketen bidez lotuta dituena. Lumak edo xingolak ere izan ditzake.

Izen hau Federiko Schombergeko dukea (Fréderic Armand, Schönbergeko Konde eta Dukea) (1616-1690) Frantziako mariskalaren agintepean zeuden unitate militarrek erabiltzen zuten kasaka eta kapela batez osatutako jantziei eman zitzaien, Kataluniaren Matxinadan parte hartu zutenak, Frantzia eta Espainia artean 1640 eta 1652 bitartean egon zen gatazka, honen ondorioz Espainiak Rousillon konderria osorik eta Cerdanyaren erdia galdu zituelarik, ordurarte Kataluniako printzerriaren zati izan zirenak, espainiar monarkiaren lurraldeetako bat.

Beranduago, hala deitua izan zen Karlos II.a Espainiakoa adin txikikoa zen bitartean Mariana Austriakoa (1634-1696 erregeordeak sortutako guardia txanbergoa, jantzi hauek zeramatzen gorputz berezi bezala. Azkenik, adjektibo hau ia soilik kapelari eman zitzaion.

Badago Espainiako armadak txanbergoa eguzki askoko tokietan kanpaina jantzi bezala erabili izanaren ziurtasun grafikoa, Kubako gerran eta Filipinetako gerran kasu. Afrikanerrek buruko jantzi bezala erabili zuten Boerren Gerretan, gautxo argentinarren eta Blandengues de Montevideo direlakoen jantzi tradizionalaren zati ere badelarik.

Beranduago, Millan Astrayk 1920an Espainiar Legioa sortu zuenean, berriz agertu zen infanteriako jantziaren zati bezala, gaur egun toki idor edo tropikaletan lanean ari diren herrialde ezberdinetako zenbait unitate militarrek zabalki erabiltzen dutelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3750832
* Commonscat Multimedia: Slouch hat

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300210796

 |

* Wd Datuak: Q3750832
* Commonscat Multimedia: Slouch hat
**Ottmar Hitzfeld** (Lörrach, Alemania, 1949ko urtarrilaren 12a) futbol entrenatzailea da. 2008az geroztik Suitzako selekzioko entrenatzailea da.

Suitzako klubetan hasi zen entrenatzen, 1991n Borussia Dortmunda joan zen arte. Talde hartan izan zuen bere lehenengo arrakasta, bi Bundesliga eta 1997ko UEFAko Txapeldunen Liga irabazita. Urte batzuk geroago, Bayernek fitxatu zuen. Münichen bi aldi egin zituen: lehenengoan, 2001eko Txapeldunen Liga eta Kontinente arteko Kopa, eta lau Bundesliga irabazi zituen; eta bigarrenean, beste Bundesliga bat. Hitzfeld da, Ernst Happel, Carlo Ancelotti, Jupp Heynckes eta Jose Mourinhorekin batera, Txapeldunen Liga bi talderekin (Dortmund eta Bayern) irabaztea lortu duten bost entrenatzaileetako bat.

Kluba utzita, 2008az geroztik Suitzako selekzionatzaile dihardu. Bere lehen helburua lortu zuen selekzio horrekin: 2010eko Hegoafrikako mundialerako sailkatzea. Eta txapelketan ez zuten batere lan txarrik egin: Espainiako selekzioari —gerora txapelduna izan zenari— irabazi zion bakarra izan zen Suitza, beren estreinako partidan.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ottmar Hitzfeld*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44478
* Commonscat Multimedia: Ottmar Hitzfeld

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4329204
* ISNI: 0000 0000 7864 3285
* GND: 123430011
* LCCN: n2004096776
* SUDOC: 112467741

 |

* Wd Datuak: Q44478
* Commonscat Multimedia: Ottmar Hitzfeld
**Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa** (errusieraz: Нагорно-Карабахская автономная область, НКАО; azerbaijaneraz: *Дағлыг Гарабағ Мухтар Вилајәти, ДГМВ/Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti, DQMV*; armenieraz: Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ, ԼՂԻՄ) Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan zegoen oblast autonomo bat izan zen, gehiengo armeniarrekoa. Robert Serviceren arabera 1921an Josif Stalinek (garaian Nazionalitateen Komisarioa zena) Nakhitxevaneko Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa eta Karabakh Azerbaijanen sartu zituen Turkia eta Sobietar Batasunaen harremanek bultzatuta. Turkia arazorik izan ez balitz ziurenik Stalinek Karabkh Armeniaren esku utziko luke. 1923ko uztailaren 7an Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa eratu zen. Karl R. DeRouenen arabera Armeniatik bereizten zuen lur eremu txikia hala mantendu zen enklabe bat izan zedin. Audrey L. Altstadten arabera mugak marraztu ziren armeniar gehiengoa zuten herriak barruan uzteko eta ahalik eta gehien kanpoan uzteko azeriar herriak, ziurtatzeko armeniarrak gehiengo zirela oblast honetan.

SESBen apurketarekin batera gerra sortu zen eskualde honeta, Karabakh Garaiko gerra izenarekin ezagutzen dena. Gaur egun *de jure* Azerbaijanen esku dagoen eskualde hau *de facto* independientea da eta Karabakh Garaiko Errepublika izena du, nahiz eta ez duen nazioarteko onarpenik.

Banaketa administratiboa
------------------------

* Mardakert raiona (KGOA)
* Martuni raiona (KGOA)
* Shusha raiona (KGOA)
* Askeran raiona (KGOA)
* Hadrut raiona (KGOA)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130216
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131280644
* LCCN: n83011702

 |

* Wd Datuak: Q130216
**Manuel Elario Arriarán Barros**   (1845eko otsailaren 18a - 1907ko irailaren 15a)  Txileko filantropoa zen.

Rafael Arriarán eta María del Carmen Barrosen semea. 

1871an, baztanga epidemia batean, lazareto baten administratzailea izan zen. 1880tik 1906ra Santiagoko Hilerri Nagusiko zuzendaria izan zen. 

Herrialdeko lehen Haurren Ospitalearen sorrera kudeatu zuen. 

Manuel Arriarán 1907an hil zen 62 urte zituela.  Testamentuan 400.000 pesoren zenbatekoa esleitu zuen Santiago hegoaldean ospitalea eraikitzeko. Bere testamentu-betearazlek -Carmen arrebak- 1911an entregatu zuen diru hori Ongintzako Zuzendaritzara, "Manuel Arriarán" Haur Ospitalea eraikitzen hasita.  Gaur egun ospitale hori San Borja Arriarán da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  "Chile, Registro Civil, 1885-1932," database with images, FamilySearch ( : 31 October 2018), Santiago > Portales > Defunciones 1907 > image 726 of 1191; Registro Civil Archivo General (Civil Registry General Archives), Santiago.
2. ↑   «Recuerdo histórico del antiguo Servicio de Infecciosos del Hospital de Niños Manuel Arriarán» .
3. 1 2   «Historia Hospital "Manuel Arriaran"» *www.bibliotecaminsal.cl/*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21001757

 |

* Wd Datuak: Q21001757
***Aita-semeak*** euskal abesti herrikoi ezaguna da. Abestiaren doinurik ezagunena Natxo de Feliperena da, baina lehenago jaso zen abesti herrikoia da, *Peru Abarka* liburuaren 31. orrialdean eta *Cancionero Manterola*ren bigarren zenbakian, adibidez. Abestia kopla handia da, egiturari dagokionez.

Joan Antonio Mogelek sartu zuen bertsioak honela dio: *Aita-semeak edanda dagoz. Ama-alabak oikoan*.

Bertsioak
---------

Oskorriren eta Mikel Laboaren bertsioak dira hedatuenak. Euskal Herritik kanpo Celtas Cortos taldeak bertsio ederra paratu zuen.

Hitzak
------

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan.  

  

Berriz ikusi beharko dugu  

behi gizena auzoan,  

berriro ere ez da faltako  

trapu zaharrik kakoan.  

  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan.  

  

Eta lapurrek ostu dute  

guk gendukana etxean,  

eta gu gaude erdi biluzik  

beti inoren menpean.  

  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan.  

  

Geurea dugu erru guztia,  

geurea dugu osoan,  

ez inori ba errua bota  

Euskal Herria hiltzean.  

  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan.  

  

Baina gaztea naiz eta daukat  

etorkizuna eskuan,  

ez zaigu hilko Euskal Herria  

ni bizi naizen artean.  

  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan  

Aita semeak tabernan daude  

ama-alabak jokoan.

Doinua
------

\relative c' 
{\time 3/8 \key f \major
 c'8 c8 c8 | c8 d4 | c8 bes8 a8 | g8 f4  |\break
 f8 g8 a8 | bes8 a8 g8 (g8)  f8  a8(a4.) |\break
 c8 c8 c8 | c8 d4 | c8 bes8 a8 | g8 f4   |\break
 f8 g8 a8 | bes8 a8 g8 (g8) f8 a8 (a4.)  |\break
 f8 f8 g8 | a8 a4 | a8 c8 bes8 | a8 g4   |\break
 g8 a8 bes8 | g8 g4 | f8 g8 a8 (a4.)     |\break
 f8 f8 f8 | d'8 d4 | d8 bes8 bes8 | a8 c4 |\break
 c8 bes8 a8 | g8 bes8 | a4 g8 | f4.      |\break
}
\addlyrics 
{ 
Ai -- ta se -- me -- ak ta -- ber -- nan dau -- de
A -- ma  a -- la -- bak jo -- ko -- an 
Ai -- ta se -- me -- ak ta -- ber -- nan dau -- de
A -- ma a -- la -- bak jo -- ko -- an 
Be -- rriz i -- ku -- si be -- har -- ko du -- gu   
be -- hi gi -- ze -- na au -- zo -- an       
Be -- rri -- ro e -- re ez da fal -- ta -- ko 
Tra -- pu za -- ha -- rrik ka -- ko -- an
}

Audio playback is not supported in your browser. You can download the audio file.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Aita-semeak tabernan daude I - Doinutegia - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-07).
2. ↑  *Introversiones*, 2010.

Ikus, gainera
-------------

* *Bizkaiko aberatsak*
* *Euskaldun berriaren balada*
* *Furra furra*
* *Gaztelugatxe (abestia)*
* *Gora ta gora beti*
* *Guretzat*
* *Insumisioarena*
* *Ostatuko neskatxaren koplak*
* *Violetaren martxa*

Kanpo estekak
-------------

* Oskorriren "Aita semeak" abestiaren bertsioa entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10990318

 |

* Wd Datuak: Q10990318
**Carlos Manuel Pereira Irarrázaval** (Santiago, 1907ko irailaren 9a - ?) Txileko abokatua, diplomazialaria, enpresaria eta politikaria izan zen. Ekonomia, Garapen eta Berreraikuntzaren sailean Estatu ministro izan zen Jorge Alessandri presidentearen gobernuan.

Biografia
---------

Gurasoak Guillermo Pereira Íñiguez legebiltzarkidea eta ministroa eta Isabel Irarrázaval Correa ziren. 

Txileko hiriburuko Alemaniako Lizeoan eta Berlingo (Alemania*) Real Arndt-Gymnasium Dahlem-*en ikasi zuen. 1930ean abokatu zin egin zuen Txileko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren .

Ibilbide politikoa
------------------

Oso gaztea izanik Kanpo Arazoetarako Ministerioan sartu zen. Txileko hainbat enbaxadetako idazkaria izan zen atzerrian, Londresen (Erresuma Batua) eta Washington DC (AEB) izandako denbora nabarmenduz. 1927 eta 1931 bitartean Gobernuko interprete ofizial gisa aritu zen. 

Sektore pribatuan sartu zen gero, 1963an Jorge Alessandrik bere azken Ekonomia, Garapen eta Berreraikuntza ministro izateko deitu zuen arte mantendu zuen jarduera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  *Biografías de chilenos: miembros de los poderes Ejecutivo, Legislativo y Judicial (1876-1973)*, Armando de Ramón y otros, Ediciones Universidad Católica de Chile, Santiago, 2003, Tomo III, p.235

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5994007

 |

* Wd Datuak: Q5994007
**Santa Kristina** (Persia edo Tiro, III. mendea - Bolsena, tradizio katoliko eta ortodoxoaren arabera, IV. mendea) santu eta martiria izan zen, tradizio katoliko, anglikano eta ortodoxoaren arabera. Oso datu gutxi daude haren bizitzari buruz. Jaia uztailaren 24an ospatzen da. Haren erlikiak Palermon daude, eta hiriko lau santu nagusietako bat da.

Bizitza
-------

Kristinari buruzko informazio historikoa oso urria da, baina herri kondairak ugariak dira. Hauek beraien artean ezberdinak diren arren, bat datozen datuak dituzte: Kristina Urbano izeneko agintari jentil baten alaba zen. Kristinaren fedea zela-eta, aitak ugaritan torturatu zuen. Tortura metodoak ezberdinak izan ziren, sua, burdinak, gurpila, sugeak erabiliz, itsasora ere bota zuen... Jainkoak tortura guzi hauetatik bizirik atera zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kristina Bolsenakoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237882
* Commonscat Multimedia: Christina of Bolsena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69728563
* ISNI: 0000 0000 9925 4668
* BNE: XX1699975
* GND: 118940538
* LCCN: nr90001054
* NKC: xx0029952

 |

* Wd Datuak: Q237882
* Commonscat Multimedia: Christina of Bolsena
**Luis Arteaga García** (Santiago, 1871 - *Ibíd*, 1938) Txileko funtzionarioa eta politikaria izan zen, Alderdi Liberaleko (PL) kidea. Bere herrialdeko Kanpo Arazoetako eta Merkataritza ministro gisa aritu zen, Arturo Alessandri presidentearen bigarren gobernuaren azken hiru hilabeteetan 1938ko iraila eta abendua bitartean.

Familia eta ikasketak
---------------------

Txileko Santiagon jaio zen 1871n, Luis Arteaga Morales eta Elvira García Lastarriaren semea. Lehen eta bigarren mailako ikasketak Institutu Nazionalean egin zituen. Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean jarraitu zituen ikasketak, lizentziatu gabe.

Clara Gómez Cibilsekin ezkondu zen, eta harekin lau seme-alaba izan zituen: Raúl, Rosa Olga,  Raquel eta Herminia.

Karrera publikoa
----------------

1889ko urriaren 1ean hasi zuen bere jarduna administrazio publikoan, Ogasun Ministerioan sartuz funtzionario laguntzaile gisa, kargu hori 1891 arte izan zuen Urte horretako gerra zibilean José Manuel Balmaceda Errepublikako presidentearen aurka borrokatu zen Kongresuko alderdiko Armadan sartu zen. Gatazka horretan, Concóneko eta Placillako guduetan parte hartu zuen, kapitain mailarekin erretiratuz.

Geroago, 1894ko abuztuaren 16an, Perun Txileko Legazioko ofizial izendatu zuten, Máximo R. Lira ministro ahalduntsuaren aginduetara. Hamarkada bat beranduago, 1906an, Germán Riesco presidenteak izendatu zuen Aricako Departamenduko Gobernadore, eta kargua izan zuen ondorengo hiru lehendakaritzatan, 1920ra arte 

Jarraian, 1925ean, Arturo Alessandri presidenteak Atzerri Arazoetarako Ministerioko kontseilari izendatu zuen —ministro ahalguztidun gisa—, 1931ko uztailean Carlos Ibáñez del Camporen presidentetza amaitu arte Alessandriren bigarren gobernuaren gogoetan, 1938ko irailaren 15ean, berak izendatu zuen Kanpo Arazoetako eta Merkataritza Ministerioko buru, urte horretako abenduaren 24ko administrazioa amaitu arte. 

Beste jarduera batzuen artean, Club de La Unión eta Txileko Historia eta Geografia Elkarteko kide izan zen. Santiagon hil zen 1938an.

Oharrak
-------

1. ↑  Rosa Olga se casó con Ignacio Balbontín Fuenzalida, siendo padres de Ignacio, quien fuera diputado entre 1994 y 1998.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115734838

 |

* Wd Datuak: Q115734838
**Azkoiengo oinetxe jauregia** Argako Erriberako Azkoien udalerrian kokatutako Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

Eraikina
--------

Existitu zena armagintzako kaporalgo gisa ageri zen Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Erdi Aroan erregearen jauregi batzuk izan ziren, errege dohaintza bidez 1377an Karlos II.aren kontseilari Gartzia Martinitz Azkoiengoarenak zirenak. 1513 arioko diruzainaren erroiluaren arabera, zenbait zaldun zeuden egun horretan, eta haien etxeek kuartelak bidaltzen zituzten, hala nola jauregiak, Martin eta Roldan Goñirenak eta Johan Romeorenak, besteak beste. 1744. urtean, Nafarroako Errege Kontseiluak Azkoiengo eta Bidaurreko jauregiak armagintzako kaporalen artean ohar zitezen agindu zuen: garai hartan Nafarroako mariskala zen Granada Egako dukea. Piarres Azkoiengoak, Joan II.a hiribildua 1430ean dohaintzan eman zionak, errege beraren pribilegioz, Nafarroako armak gehitu zizkion, Bianako Printzea Erresumaren oinordeko gisa protestatuz.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AZKOIEN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Azkoien
* Argako Erribera
* Erriberagoiena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112875554

 |

* Wd Datuak: Q112875554
Bederatzi pusketak apurketaren ondoren.
Cullinan diamantetik banatutako 9 kristalen erreprodukzioa.
**Cullinan diamantea**, **Hegoaldeko Izarra** ezizenez ere ezagutua, historia osoan topatu eta ezagutu izan den diamanterik handiena da. Hego Afrikako meatze batean topatu zuten eta 3106,75 kilate (621,35 gramo) pisatzen zituen. 1905eko ekainaren 25ean Pretoria hiritik 45 kilometro ekialdera dagoen Cullinan udalerrian topatu zuen (Gauteng probintzia, Hegoafrika). Harribitxia diamante mehatz hartako nagusia zen sir Thomas Cullinan nagusiaren ohorez izendatua izan zen. Aldiz, *Hegoaldeko Izarra* ezizena Julez Verne eleberrigilearen Hegoaldeko Izarra eleberrian oinarritu zen, honetan *Hegoaldeko Izarra* munduko kilate handiena duen diamantearen izena da.

Diamante gordina Eduardo VII.a Erresuma Batukoari urtebetetze opari gisa eman zitzaion, honek 1906an diamantea landu zezaten agindu zuen. Lanketa hortatik 150 harribitxi landu lortu ziren, hauek ordenatu eta **Cullinan I.a**, **Cullinan II.a**, **Cullinan III.a**, eta abar bezala bataiatuak izan ziren. Cullinan I.a harribitxia Britainiar Estatu Inperialaren Koroan atxikitua dago, 1985. urtearte landutako diamanterik handiena izan zen, urte hartan *Golden Jubilee* (*Urrezko Jubileua*) diamanteak lehenbiziko postua kendu ziolarik. Bienbitartean, jatorrizko Cullinan diamante handitik ateratako Cullinan II.a harribitxia Britainiar Estatu Inperialaren Koroako erakargune nagusia da, harribitxi hau Londresko Dorrean gordetzen da. Maria Erreginak Cullinan III.a eta IV.a habrribitxiei *Chips* (*Ezpalak*) deitzen zien, hauek paparreko bati gehitu zitzaizkien, bertan Cullinan IV.a Cullinan III.atik zintzilikatzen delarik.

Ikus gainera
------------

* Diamante
* Britainiar Koroako Harribitxiak
* Hegoaldeko Izarra
* Londresko Dorrea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374209
* Commonscat Multimedia: Cullinan Diamond

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q374209
* Commonscat Multimedia: Cullinan Diamond
**José Miguel Menchaca Pinochet**, Txileko diplomazialaria, egungo Txileko enbaxadorea Libanon (2012-).  Kontsulordea izan da Bartzelonan, Katalunian (1978-1981) eta Mendozan, Argentinan (1986-1988).

Biografia
---------

Menchaca Diplomazia-akademian graduatu zen 1977an.

Bere karrera diplomatikoan, Bartzelonan, Katalunian (1978-1981) eta Mendozan, Argentinan (1986-1988), kontsulorde gisa aritu da; Errumaniako (1982-1983) eta Kenyako (1989-1990) enbaxadetako idazkari gisa; Argentinako Barilochen (1992-1997) eta Argentinako Rosarioko kontsul nagusi gisa (2005-2010) eta kontseilari gisa Washingtonen (AEB) (2000-2001) eta Filipinetan (2001-2002).

Atzerri Arazoetarako Ministerioan, Antartikako Gaien Departamentuko buru izan da (1984-1985), Droga Trafikoko Zuzendaritzako buru (1991-1992) eta Zeremonial Saileko buru (1998-1999). Era berean, Europako zuzendariordea izan zen (2003-2004); eta Ekialde Hurbileko eta Afrikako zuzendariordea (2010-2011).

2012an Libanoko Txileko misioaren buru izendatu zutenean, Menchaca enbaxadorea Ekialde Hurbileko eta Afrikako zuzendari gisa aritu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Nuevo embajador de Chile en el Líbano» *www.ain.com.ar* 19 de enero de 2010.
2. ↑   «Biografía de José Miguel Menchaca» *chileabroad.gov.cl* 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16855934

 |

* Wd Datuak: Q16855934
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Mariasun Landa eta XX. mendeko haur eta gazte literatura
***Txan fantasma*** Mariasun Landak idatzitako liburu bat da. Landak 1982an Lizardi Saria irabazi zuen "Txan fantasmaren etengabeko istorioa" ipuinarekin eta Egan aldizkarian argitaratu zen. 1984an, egilearen ibilbide literarioaren hastapenean, Elkar argitaletxeak argitaratu zuen *Txan fantasma* liburua. 2011koa dugu azken argitalpena.

Obra Euskal Haur eta Gazte Literatura modernoaren aitzindaritzat hartzen da, tematikan eta narrazio teknikan berrikuntza ekarri zuelako. Baina, batez ere, errealismo kritikoaren korrontea euskal literaturara ekarri zuen lehen idazlan nabarmenetariko bat izan zelako. Izan ere, eta euskal errealismo kritikoari dagokionez, Mariasun Landa dugu Euskal Haur eta Gazte Literaturako idazlerik garrantzitsuena.

Argumentua
----------

Txan fantasma dugu ipuin honen kontalari, eta farola baten gainetik Karmentxuren istorioa kontatzen digu, bukaerako egoeratik hasita. Karmentxu umezurtz geratu eta izebaren etxera doa bizitzera. Baina bien arteko harremana ez da ona, bakardadea eta ulertezintasuna nagusitzen baitira. Egoera honi irtenbide bat eman nahian, neskatila animismoan eta irudimenean babesten da. Honen fruitua Txan fantasma da, Karmentxuren konplizea bihurtzen dena.

Gaiak
-----

Tematika psikologikoa ukitzen du idazleak, gaur egungo arazo eta errealitatean oinarrituz. Maitasun eza, bakardadea, asmaturiko laguna, helduen mundu ulertezina, harremanak, irudimena, animismoa eta laguntasuna dira liburuan agertzen diren gai nagusienak.

Estiloa
-------

Ez da ohiko ipuina, haurrei zuzenduta egonagatik ere, ez da oso samurra, eta ez du mezu jakinik eman nahi. Idazkera garbia eta ulerterraza da; hizkuntza soila eta zuzena. Istorioan zehar umeen unibertsoko elementuak ageri dira, besteak beste, jostailuak, irudimena eta alaitasuna.  Hala ere, giro tristea nabari da ipuinean zehar, eta bukaera irekia izateak lehen irakurleentzako obra ez dela erakusten digu.

Itzulpenak
----------

Hizkuntza desberdinetan aurki dezakegu obra hau, besteak beste, katalanez, gaztelaniaz, grezieraz, galegoz, ingelesez eta esperantoz.

Edizio digitalak
----------------

2016an Galtzagorri elkarteak sortu zuen liburuaren app-a, liburuaren osagarri digitala, Android eta IOS sistemetarako

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Etxaniz, Xabier.  (1997). *Euskal Haur eta Gazte Literaturaren Historia.*  Iruña: Pamiela, 280-282 or..
2. ↑    «Liburu-iruzkinak: Mariasun Landaren Txan fantasma» *idazten.com*.
3. ↑    «Klis-klasikoak, Txan fantasma» *berria.eus*.
4. ↑    «Galtzagorri albiste: App berria: txan fantasma appa» *Behinola aldizkaria ISSN 1575-8168. 34.zkia (2016ko abendua) 39 orr.*.

Kanpo loturak
-------------

* Mariasun Landaren webgunea
* Txan Fantasma, Txontxongilo ikuskizuna

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476248

 |

* Wd Datuak: Q25476248
San Sebastián elizaren erorkinak.
**San Juan Chamula** Mexikoko Chiapas estatuko herri bat da. San Cristóbal de las Casasetik hamar kilometrora dago eta San Andrés Larráinzarretik hamabi kilometrora. Bertako biztanle asko zotzilak dira. Bestalde, Chamula Chiapas mendilerroan bizi diren hainbat etnia maia izendatzeko erabiltzen den jentilizioa da: tzotzil, tzeltal, mame, tojolabal, choles. San Juan Chamula da, halaber, Chamula udalerriaren burua da. Chiapaseko lekurik garaienetan dago. Konkistaren aurreko kultura eta ohiturak gorde dituen herria da. Ekologiaren ikuspuntutik oso herri aberatsa da.

Geografia
---------

San Juan Chamula itsas mailatik 2,260 metrotan dago, Altiplanoan, eta % 80 lur malkartsuz eta % 20 lur lauz inguratuta dago. San Juan Chamulatik gertu, Yultonil eta Chamula ibaiak daude.

Klima epel subhezea da, urtean 13.7 ° C-ko batez besteko tenperaturarekin. Urteko euri-prezipitazioa 1024 mm-koa da, eta euria batez ere udan egiten du.

Maia kultura
------------

San Juan Chamula maien kultura praktikatzen duten azken tokietako bat da. Herri honetako biztanleek eguzkiari *jtotik* esaten diote, euskaraz "aita", eta ilargiari *jmetik*. Bere kulturaren arabera, bere arbasoek gauetan izarrak neurtzen zituzten ordua zehazteko. Tokiko kulturarako beste puntu garrantzitsu bat adinekoak jakintsu gisa duen garrantzia da.

Auzoak
------

Hiru dira:

* San Sebastián
* San Juan Bautista
* San Pedro

Ondare arkitektonikoa
---------------------

* San Juan Chamula tenplua edo San Joan Bataiatzailearen tenplua XVI. mendeko eliza da. Oso ezaguna da bere izaera sinkretikoari esker; bertan, kristautasunaren itxuraren azpian Tzotzil herriak konkista aurreko erritoak eta zeremoniak egiten dituzte.
* San Sebastian elizaren erorkinak, egungo hilerria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Udalaren inguruko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061542
* Commonscat Multimedia: Chamula, Chiapas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134905401
* BNF: 11995239h (data)
* LCCN: n83129040
* SUDOC: 028036085

 |

* Wd Datuak: Q1061542
* Commonscat Multimedia: Chamula, Chiapas
**Fernando José Urrutia Concha**  (1949ko abenduaren 5a), Txileko diplomazialaria da egungo Vietnamgo Txileko enbaxadorea. Koreako, Kanadako eta Brasilgo Txileko Enbaxadetako Ministro kontseilari eta La Paz-eko (Bolivia) (2002-2004) Kontsul Nagusia izan zen; Kontsul Nagusia Los Angeles-en, Kalifornian (2004-2007) eta Hong-Kong-en, Txinan (2008-2010).

Biografia
---------

Txileko Pontificia Universidad Católica-ko abokatua da, eta Txileko "Andrés Bello" Diplomazia Akademian, *Centre d'Hautes Etudes Diplomatiques et Estrategiques de Parisen* eta *Brasilgo Rio Branco Institutuan* lizentziatu zen. Kanpo Arazoetako Ministerioan sartu aurretik, Nekazaritza Elkarte Nazionalean eta Estatuko Defentsa Kontseiluan lan egin zuen profesionalki. Zerbitzu diplomatikoan sartzea 1973ko ekainean formalizatu zen.

Kanpo Arazoetako Ministerioan, Zuzenbide Sailean, Kontsular Sailean, Aldebiko Politika Sailean eta Alde Anitzeko Politika Sailean lan egin du. Kultura Gaietarako eta Informaziorako zuzendariordea, Agentzia Espezializatuen Saileko burua, Ipar, Erdialdeko Amerika eta Karibeko zuzendariordea eta Asia Pazifikoko zuzendariordea izan zen.

Atzerrian izan dituen karguen artean, Uruguaiko Enbaxadako idazkaria, Tacnan (Peru) kontsula, Comodoro Rivadavian, Esquel-en eta Mar del Platan (Argentina) kontsul izan da. Horrez gain, Parisen UNESCOren ordezkariordea, Brasilgo Txileko enbaxadako kontseilaria eta Koreako, Kanadako eta Brasilgo Txileko enbaxadetako ministro kontseilaria ere izan zen. Txileko kontsul nagusi gisa aritu da Bolivian, Los Angelesen (Estatu Batuak) eta Hong Kongen (Txina).

2010eko uztailaz geroztik Txileko enbaxadorea da Vietnamgo Errepublika Sozialistan. 

Gaur egun, Pilar Mery Díaz andrearekin ezkonduta dago, harekin bi seme-alaba dituzte. Gainera, gaztelaniaz, ingelesez, frantsesez eta portugesez hitz egiten du.

Peruko Eguzkiaren Ordenako Komandante gradua eman zioten eta 20, 30 eta 35 urteko zerbitzurako Txileko Merezimendu Diplomatikoko Dominak lortu ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Vietnam» *www.minrel.gob.cl* 17 de octubre de 2008.
2. ↑   «Fernando Urrutia será nuevo Embajador de Chile en Vietnam» *www.minrel.gob.cl* 4 de junio de 2010.
3. ↑   «Biografía de Fernando Urrutia» *chileabroad.gov.cl* 2010.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16942324

 |

* Wd Datuak: Q16942324
**Amatriaingo oinetxe jauregia** Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Amatriain lekuan Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1655ean, Blas Rodríguez de Arellano y Solórzano jaunaren alde Nafarroako Gorteetarako deia egin zen. 1659. urtean, ezberdintasun eta liskar batzuen ondoren, herriko bizilagunekin akordio batera iritsi zen elizako eserlekuari eta lehentasunei buruz, herriko biztanleek eztabaidatzen baitzioten, jauregi horretakoak izan diren jaunek denbora luzean ez dutelako bertan bizi izan. 1664an, Diego José Rodríguez de Arellano jaunaren tutoreak auzia jarri zuen Nafarroako fiskalaren eta kondestablearen aurka, etxetik salbuetsita egoteagatik, eta Diego jaunak berak berriro ekin zion prozesuari 1685ean, oraingo honetan erantsitako ondasunei zegokienagatik. 1712an Alonso Rodríguez de Acedorena zen, eta 1723an, Comptosen arabera, Atonia de Acedorena. 1747an Alonso Rodríguez de Arellanok eta 1782an bere anaiak, Juan Josék, errebateak eskatu zituzten.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AMATRIAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Amatriain
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675221

 |

* Wd Datuak: Q112675221
**Jorge Fernando Tuto Quiroga Ramírez** (1960ko maiatzaren 5a) Boliviako industria ingeniari eta politikaria da, 2001etik 2002ra Boliviako 62. presidente izan zena. Ekintza Demokratiko Abertzaleko kide ohia, aurretik Boliviako 36. presidenteorde izan zen 1997tik 2001era Hugo Banzerren agindupean eta Jaime Paz Zamoraren Ogasun ministro gisa 1992an. Jeanine Áñezen behin-behineko gobernuan, 2019tik 2020ra bitarteko giza eskubideen urraketak salatzeko herrialdeko nazioarteko ordezkari gisa aritu zen.

Quiroga hautagai izan zen 2005eko eta 2014ko presidentetzarako hauteskundeetan, eta horietan Evo Morales presidentea hautatu zuten lehen eta hirugarren agintaldirako. Bi hauteskundeetan, Alderdi Demokrata Kristauaren txartelarekin aurkeztu zen Quiroga. 2020ko presidentetzarako hauteskundeetan, Quiroga Libre21 koalizioaren hautagai aurkeztu zen, baina 2020ko urriaren 11n (hauteskundeak baino zazpi egun lehenago) hautagaitza erretiratu zuen, Boliviako oposizioa bateratzeko eta MAS-IPSPko hautagai sozialista, Luis Arce, garaile ateratzea saihesteko saiakera huts batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A una semana de las elecciones, Tuto Quiroga declina su candidatura a la presidencia» *Los Tiempos* Oct 11, 2020.