recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hans Werner Richter, Gruppe 47ren antolatzailea.
**Gruppe 47** 1947an Alemanian sortutako idazle-taldea izan zen. Estatu Batuek Bigarren Mundu Gerran preso hartutako idazle batzuek sortu zuten; alemaniar literaturaren ezaugarriak berreskuratzea zuen helburu nagusia. Naziek alemanierari kalte egiten ziotela uste zuten, eta horri aurre egiteko errealismoaren deskribapen arin eta hotzean oinarritutako estiloa proposatzen zuten, apainduraz beteriko estilo poetikoaren kontra. Idazle hauek Alemaniara itzuli zirenean *Der Ruf* taldea eratu zuten, baina erradikala zelako salatu eta legez kanpo utzi zuten 1947an. Gruppe 47-ko idazle nagusiak Alfred Andersch eta Hans Werner Richter izan ziren. 1967an eman zuen taldeak bere azken hitzaldia, eta 1977an desegin zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Gruppe 47

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732018
* Commonscat Multimedia: Gruppe 47

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154376847
* ISNI: 0000 0001 0335 9156
* BNF: 11939091s (data)
* GND: 2164070-1
* LCCN: n81003027
* NKC: kn20040929015
* NLA: 35155309
* SUDOC: 02732401X
* BIBSYS: 90261125
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q732018
* Commonscat Multimedia: Gruppe 47
**Grundy konderria** (ingelesez: *Grundy County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grundy Center da. 2010eko zentsuaren arabera 12.453 biztanle zituen, Grundy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grundy konderriak 1.299,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,09 ura dira. Beste 1.299,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.453 pertsonetatik 12.312 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 122 dira. 26 beltzak edo afroamerikarrak. 4 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 27 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 76 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486139
* Commonscat Multimedia: Grundy County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155956818
* LCCN: n82029037
* NARA: 10038891
* **Lekuak**
* OSM: 1792945
* TGN: 2000598

 |

* Wd Datuak: Q486139
* Commonscat Multimedia: Grundy County, Iowa
**Airbus A319**|  |
| **Mota** | komertziala |
| **Bidaiariak** | 124 |
| **Eraikitzailea** | Airbus |
| **Lehenengo hegaldia** | 1995-08-25 |
| **Zerbitzu hasiera** | 1996ko apirilean |
| **Egoera** | zerbitzuan |
| **Erabiltzaile nagusiak** | EasyJetNorthwest Airlines |
| **Unitate eraikiak** | 854 |

**Airbus A319**a Airbusek diseinatutako bidaiarientzako hegazkina da. Airbus A320tik eratorria, honek baino zazpi zuaker gutxiago ditu (3,73 m gutxiago) baina erregai-kapazitate berdina mantenduz, 7200 km-ko autonomia lortzen duelarik. Alderdi gehienetan A320aren berdina da, honengandik kanpo itxuran hegal gaineko irteera bakar bat izatean bereizten da, motzagoa izateaz gain. Bi sailetan 124 bidaiarirentzako tokia dauka, sail bakar batean 142ra igo daitekeena.

A319 programa 1993an hasi zen, ILFC leasing konpainiak 1992an sei unitateentzako eskaera egin ostean. Ordutik hainbat aire konpainiek erosi dute hegazkin hau, eta 2006ko maiatzean guztizko eskaerak 1257 ziren, horietatik 854 unitate jadanik eraikiak izan zirelarik. Airbus A321a bezala, muntatze-lantokia Hanburgen kokatuta dago, Alemanian, beste Airbus produktuena Tolosa Okzitaniakoan kokatzen direlarik.

EasyJetek 2002an 120 unitateko eskaera egin zuen. EasyJeten hegazkinek ez daukate sukalderik eta 156 bidairirentzat prestatuak daude, horretarako hegal bakoitzaren gainean beste irteera bat jarri behar izan zaielarik.

### A319CJ

A319aren bertsio exekutiboa, sotoan kokatutako sei erregai-depositu gehiago ditu, 11650 km-ko autonomia lortzen duelarik. 1997an hasia, hainbat unitate saldu dira, bai banakakoentzat eta konpainientzat, bai hainbat herrialdeen gobernuentzat, hala nola Frantzia eta Italia. Barne-egitura erosle bakoitzak aukeratzen du, ohiko kapazitatea 10-39 bidaiari artean dagoelarik.

### A319LR

A319ak baino lau erregai-depositu gehiago dauzka sotoan, 8300 km-ko ohiko autonomia lortuz. Antolaketa guztiz exekutiboa dauka, 48 bidaiarirentzako kapazitatearekin, hala ere Qatar Airways konpainiak 110 bidaiarirentzako egitura estandarra dauka.

Ikus, gainera
-------------

* Airbus A318
* Airbus A320
* Airbus A321

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Airbus A319ari buruzko informazioa Airbusen webgune ofizialean
* **(Ingelesez)** Airbus A319ari buruzko informazioa Airliners.net-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3317803
* Commonscat Multimedia: Airbus A319

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7562918-5
* LCCN: sh2011005418

 |

* Wd Datuak: Q3317803
* Commonscat Multimedia: Airbus A319
**Airco DH.4** Lehen Mundu Gerrako britainiar plaza bikoitzeko eguneko bonbaketaria izan zen. Geoffrey de Havillandek diseinatu zuen (hortik dator "DH") Aircorentzat, eta bere burua defendatzeko gai zen britainiar bi plazako lehenengo bonbaketari arina izan zen.

DH.4 bi plazako borroka-hegazkin gisa garatu zen, bai eguneko bonbardaketa-lanetarako, bai aire-azterketetarako. 160 zp-ko (120 kW) Beardmore Halford Pullinger (BHP) motor berriak propultsatuko zuen, baina harekin zituen arazoek beste motor asko erabiltzea ekarri zuten, eta, agian, 375 zp-ko (280 kW) Rolls Royce Eagle motorra izan zen motorrik onena. DH.4 1916ko abuztuan atera zen lehen aldiz, eta 1917ko martxoaren 6an egin zuen bere lehen zerbitzua Frantzian. Gehienak erabilera orokorreko bi plaza gisa fabrikatu ziren Ameriketako Estatu Batuetan, Frantzian zeuden Amerikako indar espedizionarioentzat.

1918ko azaroaren 11ko armistizioaren ondoren, DH.4 asko operadore zibilei saldu zitzaizkien, eta bereziki erabilgarriak izan ziren posta-hegazkin gisa. Europako bidaiari-hegazkinen lehen zerbitzu komertzialak DH-4 eraldatuekin hasi ziren. Gerrako DH-4 soberakinak funtsezko hegazkin bihurtu ziren mundu osoko aire-indar berrientzat. Geroago, AEBetako armadak zenbait enpresari eskatu zien DH.4B estandarrari egokitzeko geratzen zitzaizkion DH.4 berriz fabrikatzeko, eta 1930eko hamarkadaren hasiera arte erabili zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q408463
* Commonscat Multimedia: Airco DH.4

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85037432
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q408463
* Commonscat Multimedia: Airco DH.4
**Airbourne** hard rock-eko taldea da. Warrnambool (Victoria), Australiatik dira.
Beraien leheneno EP-a 2004 atera zuten, *Ready to Rock* izenarekin. 2005an, sinatu zuten sigilu bat Capitol Recordsekin, 5 albumentzako eta telonero moduan hasi ziren honelako taldeentzako The Rolling Stones eta Mötley Crüe adibidez.Horrez gain udako festibaletan ere jo zuten. 2007an, beraien lehenengo LP-a argitaratu zuten, *Runnin´Wild*
izenarekin, ekainaren 23an konkretuki. Disko honetatik hiru single atera zuten: "Runnin' Wild", "Too Much, Too Young, Too Fast"
eta "Diamond in the Rough". 2007ko otsailaren 19an Capitol Records ezeztatu zuen kontratua, baina taldea EMI-ren aginduetara
zegoen. Roadrunner Records banatzen ditu berain diskak munduan zehar.
2010ean atera dute beraien hirugarren diska *No Guts, No Glory* izenarekin.

WWE erabili zuen "Stand Up for Rock 'N Roll" abestian 2008ko Royal Rumble-an eta "Turn Up the Trouble"
bertsio bat grabatu zuten WWErentzat.

Beraien abesti batzuk erabili dira bideojolasetan.

Taldekideak
-----------

* Joel O'Keeffe - Ahotsa eta gitarra
* Ryan O'Keeffe - Bateria
* David Roads - gitarra
* Justin Street - Baxua

Diskografia
-----------

**EP**

* Ready to Rock - 2004

**LP**

* Runnin' Wild - 2008
* No Guts, No Glory - 2010

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen Web Ofiziala
* Taldearen MySpace-a
* Roadrunner Records Web ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q408139
* Commonscat Multimedia: Airbourne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123621099
* ISNI: 0000 0001 0719 7983
* BNF: 157255409 (data)
* LCCN: n2015012951
* NKC: pna2014804689
* SUDOC: 158361644
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: airbourne

 |

* Wd Datuak: Q408139
* Commonscat Multimedia: Airbourne
**Agnostizismo ahula**, *agnostizismo enprikoa* edo *agnostizismo leuna* bezala ere ezaguna, pentsamendu metafisiko agnostiko bat da, Jainkoaren existentziari buruzko jakintza eskuragarria dela dioena, baina gizakiak oraindik behar den jakintza edo garapen-maila eskuratu ez duela ere aipatzen duena. Agnostizismo gogorrak, ahulak ez bezala, Jainkoaren existentziari buruzko jakintza-maila gizakiarentzat ezin eskuragarria dela babesten du.

Jainkoaren existentziari buruzko jakintzaren eskuragarritasuna zalantzan jartzen dutenak ez dira talde honetan sailkatzen, ez delako adostasunik lortu hori egiteko. Dirudienez, aipatutako talde hori sailkatzeko orduan arazo semantiko bat egiten da, hau da, termino egoki batekin izendatu behar dira ideia hori duten pertsonak.

Jainkoa existitzen den edo ez den jakitea posible dela esaten dutenek, normalean, Fisikan ezartzen dituzte haien itxaropenak, izan ere, zientzia mota honek azken hamarkadetan lortu dituen aurrerapen ikaragarriak eta erritmo azkarra ikusirik, etorkizunean, gizakiari jakinduria hori emateko gaitasuna izango duela babesten dute agnostiko ahulek. Ideia hau babesten dutenek, filosofia Jainkoaren existentzia frogatzeko edo ezeztatzeko bide egokitzat hartu ohi dute.

Ikus, gainera
-------------

* Agnostizismo gogorra
* Agnostizismoa
* Metafisika

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3822385

 |

* Wd Datuak: Q3822385
**Christine** Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1983ko apirilaren 29an Viking Press argitaletxeak argitaratu zen.

Argumentua
----------

Arnold Cunningham, ezizenez *Arnie*, institutuko xake elkarteko kidea den nerabe oso lotsati eta ikaslea da. Bere aknea eta betaurreko handien ondorioz beste ikasle batzuen txantxen eta umilazioen jomuga da. Arnieren lagunminena Dennis da, institutuko amerikar futboleko taldean jokatzen duenez gainontzeko ikasleen artean oso ongi ikusia dago.

Egun batez, Arniek *Christine* deritzon 1958ko Plymouth modeloko auto bat ikusiko du, gasolina merkeagoa eta rock and rolla puri-purian zegoen garaiko autoa. Arnie autoa nola edo hala erosteko prest dago. Eta horrelaxe egingo du. Baina autoa zaharberritzeko lan neketsuan dabilela, autoak berezko bizia duela jabetuko da. Edota bere irudipena ote da? Dennisek azkeneko hau pentsatzen du, baina Libertyville herriko kale eta etorbideetan barna jendea hila agertzen hasiko da, gainera autoak Arnierengan eragin oso kaltegarria ere baduela dirudi, mutil gaztean mundutik isolatu eta autoarekin guztiz obsesionatzeraino. Eta azkenean Dennisek errealitate beldurgarriari uko ezingo dion unea iritsiko da: *Christine* bizirik dago...

Zinema
------

* *Christine (1983ko filma)*: 1983an John Carpenterrek zuzendu eta Keith Gordon, John Stockwell, Alexandra Paul, Robert Prosky eta Harry Dean Stanton aktoreek antzeztutako filma bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250123

 |

* Wd Datuak: Q250123
**Agnostizismo gogorra**, *agnostizismo positiboa* edo *zorrotza* bezala ere ezaguna, Jainkoaren edo jainkoen existentzia frogatzea edo ezeztatzea ezinezkoa dela babesten duen ideia filosofikoa da. Agnostiko gogorrek, askotan, metafisikarekin loturik dauden gai guztiak jakinduria egiaztagarriaren zutabeetatik edo ingurunetik urrun daudela esaten dute. Aipatzen ari garen ideia hau agnostizismo ahularen aurkakoa da, azken honek Jainkoaren existentzia egiaztatzea edo ezeztatzea ahal dela babesten baitu.

Agnostiko gogor batek bere postura filosofikoa babeste aldera, gizakiok inguratzen gaituen mundu naturala baino ezin dugula ikusi eta sumatu aipatzen du, beraz, honen esanetan, gizakiok ezin dugu inguratzen gaituen mundutik aldentzen den beste mundu batean parte hartu, hau da, jainko horiek egon beharko luketen mundu horren berririk izatea ezinezko zaigu. Argudio honi kritika egiteko askotan aipatzen da justifikazio hori erdiesteko Jainkoa naturaz gaindiko izaki gisa hartu behar dela eta horretarako, ideia hau babesten duen orok, gutxi bada ere, jainkotasunaren inguruko jakintza eduki behar duela. Kritika horren erantzun agnostikoak, gure mundua zientziaren bidez azaltzen denez, definizioz, Jainkoaren edo jainkoen mundua gure munduaz gain egon behar dela aipatzen du.

Ikus, gainera
-------------

* Agnostizismo ahula
* Agnostizismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2716535

 |

* Wd Datuak: Q2716535
Jean-Baptiste Colbert.
**Colbertismoa** XVII. mendeko eskola ekonomikoa izan zen, elaborada por Jean-Baptiste Colbertek- Luis XIV.aren *Contrôleur général des finances* (finantza-ministroa)- landu eta bultzatu zuena. Colbertismoa merkantilismoaren aldaera bat eta teoria ekonomiko bat baino jardute ekonomikoen multzo bat da.

Frantzian 1661 eta 1683 artean aurrera eraman zuten baina Colberten ondoregoek teoriari eutsi zioten.

Estatuko finantzen egoera hobetzearren Colbertek bideraturiko neurriek hasieran inolako fruiturik eman ez bazuten ere, abiarazi zuen eraberritze fiskalak, administrazio berrantolaketak eta, batez ere, ekonomian egin zituen egitasmoek estatuko ekonomiaren planifikazio eraginkorra ekarri zuten. Babes neurriak ezarriz, industria eta merkataritza indartu zituen, estatuaren mendeko lantegiak sortu, Ekialdeko Indietako konpainiak babestu, ur eta oihan zerbitzuak arautu, eta Europan ordu arte ezagutzen ez zen errepide sarea osatu zuen. Berez, colbertismoaren ideia nagusia herrialdeko ondasunak bultzatzea zen, izan ere, ondasun hauen bidez Estatuaren gastuak finantzatzen zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1999]
2. ↑   Piettre, André.  (1986). *Histoire de la pensée économique et des théories contemporaines.*  Paris: Dalloz ISBN 978-2-24700-6625..
3. ↑   Minard, Philippe.  (1998). *La fortune du colbertisme, Etat et industrie dans la France des Lumières.*  Paris: Fayard ISBN 978-2-21360-0468..
4. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2746172

 |

* Wd Datuak: Q2746172
**Cola di Rienzo**, jaiotza izenaz **Nicola di Lorenzo** (Erroma, 1313 - Erroma, 1354ko urriaren 8a) italiar politikaria izan zen. Erromako hiriak galduriko handitasuna berreskuratzen saiatu zen, eta XIX. mendeko artista erromantikoen literaturako pertsonaia bihurtu zen (Edward Bulwer-Lytton, *Rienzi* nobela, 1835) eta orobat musikakoa (Richard Wagner, *Rienzi* opera, 1842).

Bizitza
-------

Ama hil ondoren, 1323an, Anagni aldera bidali zuten eta Erromara itzuli zen hamar urteren buruan, ikasketak egitera. 1343an, Avignon hirira bidali zuen Erromako hiriak Klemente VI.a aita santuaren aurrean hiri haren aldeko jestioak egitera. 1344an itzuli zen Erromara eta, herria lagun zuela, nobleen aurkako matxinada bat antolatu zuen 1347an. Tribuno izendatu zutelarik, neurri eta lege bereziak eman zituen bere hiria antzinako Erromako errepublikaren parera goratu nahian. Erromako goi nobleak, Orsini eta Colonna familiek gidaturik, gaizkile eta paganotzat salatu zuten eta, Avignongo Aita Santuak lagunduta, haren aurkako jazarriari ekin zioten. Abruzziko mendietan babestu zen hasieran eta Pragara joan zen 1350ean. Karlos IV.a enperadoreak atxilotzeko agindua eman eta Klemente VI.a Avignongo Aita Santuaren aurrera eraman zuten 1352an. Kargurik gabe utzi zuen, ordea, Inkisizioak, eta Erromara itzuli zen ondoren, Inozentzio VI.ak Gil de Albornoz kardinalarekin batean hara bidalita. Erromako senatari bakar izendatu zuten 1354an, baina Colonna familiak ezarri zizkion oztopoak ezin gainditurik, gehiegizko zergak ezarri zizkion Rienzok Erromako herriari eta, azkenean, hil egin zuten liskar batean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/08/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Cola di Rienzo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433189
* Commonscat Multimedia: Cola di Rienzo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 98150386
* ISNI: 0000 0001 1453 0414
* BNE: XX1088468
* BNF: 12028754n (data)
* BNC: 000927131
* CANTIC: a11000363
* GND: 118745220
* LCCN: n80043471
* NKC: jn20030917014
* CiNii: DA06816371
* SUDOC: 028455606
* BIBSYS: 90191501
* ICCU: RMRV000998
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q433189
* Commonscat Multimedia: Cola di Rienzo
Chūkyōko metropoli eremua
**Chūkyōko metropoli eremua** (japonieraz: 中京圏, **Chūkyō-ken**?)
 Japonian dagoen hirugarren metropoli eremu handiena da eta munduko 26.a. Nagoia hiriaren inguruan hedatzen da. 8.739.000 biztanle ditu (2009) eta 6.380 km²-ko azalera.

Geografia
---------

Metropoli eremuaren gehiengoa Aichi prefeturan badago ere Gifu eta Mie prefeturek Aichiren inguruan dituzten lurrak dere hartzen ditu barnean.

Hiri handienak
--------------

1. Nagoia (2.239.464 biztanle)
2. Toyota (420.286 bizt.)
3. Gifu (412.779 bizt.)
4. Toyohashi (377.045 bizt.)
5. Ichinomiya (375.939 bizt.)
6. Okazaki (371.380 bizt.)
7. Yokkaichi (306.584 bizt.)
8. Kasugai (300.713 bizt.)

Azpiegiturak
------------

Bi aireportu dauzka, Chūbu Centrair Nazioarteko aireportua eta Nagoiako aireportua. 38 tren linea eta 8 autopista ere baditu.

Iruditegia
----------

* Nagoia.Nagoia.
* Nagoiako kaia.Nagoiako kaia.
* Toyota.Toyota.
* Gifu.Gifu.
* Toyohashi.Toyohashi.
* Yokkaichi.Yokkaichi.
* Chūbu Centrair nazioarteko aireportua.Chūbu Centrair nazioarteko aireportua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1377209

 |

* Wd Datuak: Q1377209
**Gu elkartea** Donostiako Parte Zaharrean 1934an sortutako elkarte gastronomikoa izan zen. Elkarte horrek lehen unetik joera falangista hartu zuen eta ohikoa izan zen bertan, esaterako, José Antonio Primo de Rivera faxista bera ikustea.

Historia
--------

Elkartea Aingeru kalearen 13an zegoen kokatuta. Jatorriz ikaztegi bat zen baina Jose Manuel Azpiroz eta Eduardo Lagarde arkitektoek belaontzi baten barrukoaren itxura eman zioten. Inaugurazioan Rafael Sánchez Mazas falangistak hartu zuen parte. Eduardo Lagarde arduradun nagusia zen eta Marzial Otaegi eta Juan Jose Agirretxe administratzaileak ziren. Gastronomia aparte, elkartean kultura eta arte landu nahi zuten; horretarako erakusketak, kontzertuak (Juan Telleria, Regino Sainz de la Maza) eta hitzaldiak (Ernesto Giménez Caballero, Eugenio Montes) antolatzen ziren. Maximiano García Veneroren arabera falangistak zirenekin batera ez zirenak ere ohikoak ziren elkartean, eta bi izen aipatzen ditu: Julian Tellaetxe eta Jesus Olasagasti (dena dela, bigarren honek kartelegile bezala frankisten alde lan egingo zuen gerra garaian).

Ohe bat
-------

Arozamenak ere beste bitxikeria bat aipatu zuen. Antza, elkartean gela txiki bat bere ohearekin zegoen, bazkide batek gelditzeko beharra baldin bazuen bertan lo egiteko. Emakumeek, bestetik, elkartean sartzeko eskubidea zuten.

Partaideak
----------

Venerok Jose Manuel Azpiroz, Eduardo Lagarde eta Maximiano García Venero bera bazkideak bezala aipatu zituen. Jesus Maria Arozamena idazlearen arabera, bestetik, bazkideen artean ere Pío Baroja, Gaspar Montes Iturrioz, Mauricio Flores Kaperotxipi, Marín argazkilari donostiarra, Juan Telleria, Tomas Garbizu, Juan Pablo eta Luis Maria Lojendio.

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena:*San Sebastián. Biografía sentimental de una ciudad*. Madril: Samarán Ediciones, 1963.
* Maximiano García Venero: *Historia del nacionalismo vasco*. 3. ar. Madril: Editora Nacional, 1969. 464.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Santanderren jaiotako idazle frankista.
2. ↑  García Venero, 464.or.
3. ↑  240-341 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492657

 |

* Wd Datuak: Q20492657
*Escherichia coli* mikroskopioan ikusita Gram tindaketarekin. Bakterio Gram negatiboa da
**Gram tindaketa** bakterioen espezieak bi talde handitan sailkatzeko metodo enpirikoa da: Gram positiboak (koloratzaile nagusia atxikitzen dutenak) eta Gram negatiboak (koloratzaile nagusia galtzen dutenak). Bakterioen zelula hormaren propietate fisiko eta kimikoetan oinarritzen da. Gram positiboek zelula horma lodiago eta trinkoago dute, eta ondorioz erabilitako lehen koloratzailea (bioleta kristala) errazago finkatzen dute.

Metodoak bere asmatzailearen izena darama, Hans Christian Gram (1853–1938) zientzialari daniarrarena alegia. Honek, teknika hau garatu zuen 1884an, pneumokokoak eta *Klebsiella pneumoniae* bakterioak elkarrengandik bereizi ahal izateko.

Tindatze prozeduran bioleta kristala, lugol, alkohol eta safranina erabiltzen dira. Gram positiboak bioletaz tindaturik agertzen dira, eta Gram negatiboak gorriz (bioleta kristala galtzen baitute safraninaren kolorea hartuz).

Gram tindaketa oso lagungarria da laborategian bakterioak identifikatzeko. Bakteriar identifikazioan saio biokimikoek eta antigenikoek garrantzi handia badute ere, Gram tindaketak baieztatu dezake aurreko frogek emandako diagnostikoa.

Prozedura
---------

* Portaren gainean ur tanta bat jarri
* Mikroskopioz behatu nahi den lagina tantan jarri
* Portaren gainean zabaldu
* Giro tenperaturan lehortzen utzi
* Beroarekin edo metanolarekin minutu batez bertan finkatu
* Bioleta kristala gehitu eta minutu batez itxaron. Tinta honek bakterioei kolore morea emango die.
* Ura gehitu garbitzeko
* Lugola gehitu eta minutu erdi bat itxaron. Hau bioleta kristalaren finkatzailea da, hau da, bere afinitatea handitzen du.
* Alkohol azetona gehitu eta minutu bat itxaron. Honek bakterio Gram negatiboak bakarrik dekoloratzen ditu.
* Urarekin garbitu berriz ere
* Safranina gehitu (kolore arrosa emango die bakterioei) eta minutu erdi bat itxaron. Bakterio guztiak koloratzen ditu, baina guk aurretik dekoloratutako bakterioak bakarrik ikusiko ditugu kolore honekin.
* Azkenik, berriro urarekin garbitu eta utzi lehortzen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188990
* Commonscat Multimedia: Gram stains

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 007621

 |

* Wd Datuak: Q188990
* Commonscat Multimedia: Gram stains
**Alanoa** jada desagertua dagoen txakur arraza bat izan zen. Antzinarotik XVII. mendea arte Erdialdeko Asia eta Europan bizitu zen. Alanoen herriak erabiltzen omen zuten, hortik bere izena.

Neurri handi batean gaur egungo argentinar dogoa edo kaukasiar artzain txakurraren antzekoa litzateke: handiak eta ile motzekoak. Gudulekuetan gerra txakur bikainak izateagatik ezagunak ziren, bai eta zaindari eta artzaoin txakur onak izateagatik ere, eginkizun zehatz bakoitzarentzat arraza berdineko aldaera ezberdinak garatuz.

Gaur egungo ondorengoak
-----------------------

Alanoen enborretik gaur egungo hainbat arraza datoz: New Alaunt, Antebellum Bulldog edo Altamaha Plantation Dog, Dogo Belgrado, Abraxas bulldog edo el American Alaunt.

Bere jatorriz antzinako Ekialdeko mendietako txakurretan errotuak dauden bitartean, zinologista askok alanoa gaur egungo Bulldog arrazaren arbasotzat jo ohi dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1147739
* Commonscat Multimedia: Alaunt

---

 |

* Wd Datuak: Q1147739
* Commonscat Multimedia: Alaunt
**Aitor Etxarte Berezibar** (Arrasate, 1956ko otsailaren 7a - Iruñea, 2020ko abenduaren 18a) pedagogoa eta euskaltzalea zen. Arrasaten jaio, baina bizitza profesionala eta lan kulturala Iruñean egin zuen, bereziki euskararen aldeko lan luzea eginez. Hedoi Etxarte idazlearen aita zen, eta biek konpartitu dute beti Euskal kulturgintza, hezkuntza eta euskara lantzeko kezka.

Irakaslea eta pedagogoa
-----------------------

Pedagogoa zen lanbidez eta euskaltzalea sentimenduz. Filosofia eta Hezkuntza Zientziak ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Ikasketak amaitu, eta buru-belarri sartu zen Iruñeko udal ikastolen sorreran. Frankismoaren garaian trantsizio betean sortu zen udal ikastola, eta 1978ko urtarrilaren 9an, lehen eskolak eman zizkien 145 haurri Gazteluko plazako lokal batean. Hasieratik izan zen Etxarte egitasmo haren bultzatzaile. Hiru urtez, ikastolak ez zuen toki egonkorrik eta hainbat aldiz aldatu zuten lekua, harik eta 1981ean, Arrosadia auzoan, "Hegoalde"-ko egoitza topatu arte. 41 urte egin zituen irakaskuntzan, irakasle eta Hegoalde ikastolako zuzendari. Irakasle izateko bokazioak bizi zuela eta sutsua zen horretan. Irakaskuntza berritzeko ikerketan aritu zela irakasleen irakasle izan zen.  Iragan legealdian Nafarroako Eskola Kontseiluko lehendakari izan zen.

Azkenaldian, 2015tik 2019ra, erretiroa hartu arte, Nafarroako Eskola Kontseiluko lehendakaria izan zen. Eskola porrota murriztea, inbertsioak handitzea eta ikasleen arteko arrakalak erauztea jarri zuen erronka nagusien artean. Beretzat, arrakala sozialak gainditzeko gai ziren ikastetxeak ziren kalitatean hoberenak: «Jaiotzatik ezarritako determinismoa apurtzeko gaitasuna dutenak dira ikastetxerik onenak.

2022an Nafarroako Gobernuak Karlos Noblearen Gurutzea delako domina eman zion, hil osteko sari, pedagogia-metodologia berritze lanetan egindako jarduna saritzeko.

Euskaltzalea
------------

Hezkuntza alorrean egindako lanaz gain, Euskalerria Irratiko kolaboratzailea zen luzaz, eta Iruñeko Karrikiri euskara elkartearen garapenean ere parte hartu zuen.

Politikaria
-----------

Politikagintzan Liga Komunista Iraultzailea alderdian (LKI) jardun zuen militante gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Naiz.  (2020-12-18). «Aitor Etxarte euskaltzalea hil da Iruñean, koronabirusak jota» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2020-12-18).
2. 1 2 3    Senar, Joxerra. «Aitor Etxarte hil da, Iruñerriko euskalgintzaren erreferentea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).
3. ↑    Sagarzazu, Jokin. «Norabide bakarreko kalean» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).
4. ↑   Jokin, Sagarzazu.  (2020-08-25). «Ahomentan: Aitor Etxarte eta Hedoi Etxarte (3.zatia) - YouTube» *www.youtube.com* (berriatb) (Noiz kontsultatua: 2020-12-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104253395
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86726682
* ISNI: 0000 0000 6061 1365
* BNE: XX1083100
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 162762

 |

* Wd Datuak: Q104253395
**Guadaira ibaia** Guadalquivir ibaiaren arro hidrografikoko ibaia da, azken honen ibaiadar zuzena.

Bere iturburua Cadizko probintzian du, Pozo Amargoko Mendilerroan eta Guadalquivir ibaian isurtzen ditu bere urak Sevillatik 20 kilometro inguru hegoaldera.

Bere arro hidrografikoa Moron de la Frontera, Marchena, Utrera, Paradas, Arahal, Mairena del Alcor, El Viso del Alcor, Alcala de Guadaira, Sevilla eta beste udalerri batzuetatik hedatzen da. Bere ibaiadar nagusiak Guadairilla, Alameda, Salado eta Saladillo dira, askorik adartua ez dagoen sare dendritiko azpiparalelo bat osatzen dutenak. Genil ibaiarekin batera, Sevillako landazabaleko paisaiako ezaugarri hidrografikorik garrantzitsuena da. Ibai honen ezaugarririk nagusiena, errota hirinegileen ugaritasuna da, Andaluzia osoan bakarra egiten duena.

Asko ziren horietaz hornitzen ziren industria olibariak oliba olioa eta olibatik eratorritako beste produktu batzuk egiteko. Honen ondorioz dago gaur egun hain kutsatua, enpresa horiek sekula ez baitzuten hondakin urak tratatzeko instalaziorik erabili ibaira itzultzeko.

Alcala de Guadairatik igarotzean, bere ertzetan, 20 arabiar errota altxatzen dira, garia xehetzeko erabiltzen zirenak. Eta horrek okindegi ugari bertan kokatzea erraztu zuen, kalitaterik hobereneko ogia egiten zutenak, udalerria, "Okinen Alcala" bezala ezagutua izateraino. Gainera, zubi erromatar bat ere badago Karlos III.a erregearen erregealdian birmoldatua, ibaia herri honetatik igarotzen denean.

Guadaira ibaia Sevillan goratze garaian 2008ko apirilean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17761
* Commonscat Multimedia: Guadaíra River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315141713
* **Lekuak**
* OSM: 15401641
* TGN: 7330662

 |

* Wd Datuak: Q17761
* Commonscat Multimedia: Guadaíra River
Doverreko itsaslabar zuriak.
**Albion** Britainia Handia izendatzeko erabili izan den izendapen antzinakoena da, halere, gaur egun Erresuma Batua izendatzeko erabiltzen da, zehazkiago Ingalaterra.

Izenaren jatorria zelta hizkuntzetan dago, zehazkiago galeserazko *elfydd* hitzan, "lurra, mundua" esan nahi duelarik (izatez, *Albiorix* hitzak "munduko errege" esan nahi du) eta aitzinindoeuroperan "txuri" nahiz "mendi". Hortaz gain, baliteke Eskoziako gaeleraz Eskozia izendatzeko *Alba* izenarekin ere lotura izatea.

Era berean, erromatarrak Britaniako konkista burutzeko unean Galiatik Britaniara igarotzean Doverreko itsaslabar zuriak aurrez-aurre ikusi zituzten, hauen ezaugarri nagusia den kolore zuria bere igeltsu eta silex osaketari zor diolarik, guzti honek *albus* ("zuri") hitzarekin lotzen du.

Erdi Aroko idazleek antzinako izen hau Plinio Zaharra edo Klaudio Ptolomeo bezalako autore klasikoen testuetatik berreskuratu zuten.

Bestalde, frantses nazionalismoak eta espainiar nazionalismoak Ingalaterra mespretxu, izu edo gutxiespenez deitzeko hain maitea duten *Albion Zitala* izendapena ere, antzinako izen honetan oinarritzen da.

Gainera, Ingalaterrako hainbat futbol taldeetako izenan ere badago: Brighton & Hove Albion F.C. Burton Albion F.C. Plymouth Albion R.F.C. Stirling Albion F.C. Albion Rovers F.C. edota West Bromwich Albion F.C..

Ikus gainera
------------

* Albion Zitala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q674040
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q674040
**Gustavo de Maeztu Museoa** Lizarrako San Nikolas kalean Gustavo Maeztu Whitney-ri (Gasteiz, 1887-1947) eskainitako museoa da. Bertan bere bizitzan zehar eginiko lan plastiko zein grafikoak ikus daitezke. Bertan jorratzen diren gaiak anitzak dira: erretratuak, bodegonak eta paisaiak nagusiki.

Historia
--------

Gustavo de Maeztu 1887ko abuztuaren 30ean jaio zen Gasteizen. 1894ean Bilbora lekualdatuko da familiarekin batera, non bere amak irakaskuntzan jardungo duen. 1905 eta 1906ean bere lehen lanak ikusgai jarriko ditu Bilboko Arte Ederren Erakusketan. 1907ko apiriletik ekainera Parisera joango da bertako kulturan murgiltzeko. Bertan Paco Durrio, Ignacio Zuloaga eta Tomás Meaberekin elkartuko da. Parisen izango du Zurbaran, Greco, Velazquez ,Ribera eta Picasso bezalako artisten lanak ezagutzeko. Itzultzean Jose Arruerekin elkartuko da eta idazteko grina azalduko du. Horrela, 1910ean *Andanzas y episodios del Sr. Doro* eta 1911n *El gato azul. Novela de acción* nobelak idatziko ditu. Madril, Bartzelona, Bilbo Londres eta beste hainbat geldialdi egin ondoren Lizarran jarriko da bizitzen, Lizarrako bere etxean hilko da 1949ko otsailaren 7an. Nafarroako erregeen jauregia 1991n berrituko da eta bertan erakusten da ordutik berak utzitako ondarea.

Eraikina eta museoa
-------------------

Museoa San Nikolas kaleko lehenengo zenbakian dago kokatua, Nafarroako Erregeen jauregia deritzona. Eraikina hiru zatitan banatua dago. Batetik Gustavo Maezturen lanak erakusten diren espazioa eraikinaren lehen eta bigarren solairuan. Espazio hau bederatzi geletan banatua dago. Bigarren espazioa 'Lizarrako barrokoko izar eta lirioak erakusketa' hartzen du. Bertan, Lizarrako Udalaren jabetzako Borboi dinastiako errege-erreginen erretratu multzo bat erakusten da. Hirugarren espazioa, berriz, behe solairuan kokaturik, aldi baterako erakusketa espazio moduan erabiltzen da. Bertan bi hilabetez behin aldatzen da erakusketaz.

Kanpo estekak
-------------

* www.museogustavodemaeztu.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46997675
* Commonscat Multimedia: Museo Gustavo de Maeztu

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137271262
* ISNI: 0000 0001 1884 8358
* LCCN: n2011013521

 |

* Wd Datuak: Q46997675
* Commonscat Multimedia: Museo Gustavo de Maeztu
**Allen konderria** (ingelesez: *Allen County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Scottsville da. 2010eko zentsuaren arabera 19.956 biztanle zituen, Allen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allen konderriak 911,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,49 ura dira. Beste 891,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,9 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.956 pertsonetatik 19.500 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 297 dira. 159 beltzak edo afroamerikarrak. 55 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 204 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486067
* Commonscat Multimedia: Allen County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148941286
* LCCN: n82023256
* NARA: 10039030
* **Lekuak**
* OSM: 1846496
* TGN: 2000766

 |

* Wd Datuak: Q486067
* Commonscat Multimedia: Allen County, Kentucky
**Allen parrokia** (ingelesez: *Allen Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oberlin da. 2010eko zentsuaren arabera 25.764 biztanle zituen, Allen Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allen parrokiak 1.983,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,64 ura dira. Beste 1.973,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.764 pertsonetatik 18.618 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 342 dira. 5.957 beltzak edo afroamerikarrak. 603 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 176 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 31 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 374 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Allen Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65433
* Commonscat Multimedia: Allen Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153618497
* LCCN: n81112459
* **Lekuak**
* OSM: 1838141
* TGN: 2000855

 |

* Wd Datuak: Q65433
* Commonscat Multimedia: Allen Parish, Louisiana
**Allen konderria** (ingelesez: *Allen County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Iola da. 2010eko zentsuaren arabera 13.371 biztanle zituen, Allen kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Allen konderriak 1.308,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,01 ura dira. Beste 1.295,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.371 pertsonetatik 12.677 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 392 dira. 243 beltzak edo afroamerikarrak. 99 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 279 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376562
* Commonscat Multimedia: Allen County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141911321
* LCCN: n82024109
* **Lekuak**
* OSM: 1070368
* TGN: 2000660

 |

* Wd Datuak: Q376562
* Commonscat Multimedia: Allen County, Kansas
Haizearka baten eskema.
**Haizearka** ur-jauzi bat erabiltzen duen aire konpresorea da. Sistema horretaz baliatu ziren Europako eta Estatu Batuetako burdinoletan labeak airez hornitzeko. Euskal Herriko burdinola txikietan XVII. mendetik aitzinera ezarri bazen ere, burdinola nagusi gehienetan hauspoak erabiltzen segitu zuten.

Funtzionamendua
---------------

Ur-biltegiko edo antaparako ura hodi bertikal batetik behera sartzen zen. Hodi horren goialdean mehargune bat zegoen, eta zulo txiki batzuk beheraxego. Ura mehargunetik igarotzen zelarik, haren presioa jaisten zen eta, Venturi efektuari esker, zuloetatik barrena kanpoko airea xurgatzen zen. Ura, aire burbuilekin nahasia, itxitako ontzi bateraino erortzen zen (izan ere, ontzi hori zen haizearka). Ontziak bi irteera zituen; behekotik ura ateratzen zen, eta gainekotik airea presiopean, hodien bidez laberaino eramaten zena.

Haizearkaren bitartez aire-fluxu jarraitua lortzen zen, hauspoekin gertatzen ziren aspirazio- eta bultzada-aldirik gabe. Ur-jauzi handia behar izatea, eta hauspoek baino ur gehiago xahutzea ziren desabantaila nagusiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Tomàs, Estanislau. *The Catalan process for the direct production of malleable ironand its spread to Europe and the Americas.*  Contributions to Science, 1(2): 225-232 (1999), Institut d’Estudis Catalans, Barcelona, publicacions.iec.cat (Noiz kontsultatua: 2020-11-16).
2. ↑   Urteaga, Mertxe. *El homo faber (I). La cultura del hierro en el País Vasco: de don Julio Caro Baroja a la actualidad.*  *Cultura y patrimonio de los pueblos de España*, Seminario conmemorativo del centenario de don Julio Caro Baroja, academia.edu (Noiz kontsultatua: 2020-11-16).
3. 1 2   Cabezón, Xabier. *Ferrerías hidráulicas: Haizearka.*  leitzaran.net (Noiz kontsultatua: 2020-11-20).
4. 1 2    *El Pobal burdinola: Haize-arka.*  bizkaikoa.bizkaia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-11-20).

Kanpo estekak
-------------

* *Haizearka*, eibarko-euskara.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1389278
* Commonscat Multimedia: Trompes

---

 |

* Wd Datuak: Q1389278
* Commonscat Multimedia: Trompes
**Haizea Oses Sáiz** (Arrasate, Gipuzkoa, 2004ko irailaren 25a) eskalatzailea da.

Ibilbidea
---------

### Lehen urratsak

Oso umetatik heldu zion eskalada praktikatzeari, Mirian Mulasekin batez ere, 10 bat urte zituenean. Ondoren, Josean Mulasen gidaritzapean hasi zen eta harekin jarraitzen du, asko ikasten baitu Mulasengandik. 

Haizearen erreferenteak Aitziber Urrutia, Mirian Mulas, Itziar Zabala, Marta Camara, eta Irantzu Porres eskalatzaileak izan dira, besteak beste.

### Lorpenak

2018an zilarrezko domina eskuratu zuen Madrilen jokatu zen Espainiako Eskalada Kopan, SB16 kategorian. 

2021ean zailtasuneko Espainiako Kopa irabazi zuen Osesek, 18 urtez azpikoen mailan. Azken urteetan jokatu dituen txapelketa gehienetan gailendu da. 2022ko martxoan euskal selekzioarekin lehiatu zen Sheffielden (Ingalaterra), lehenengo aldiz lehiatu zen nazioartean euskal selekzioaren elastikoarekin.

### Erronkak

2022ko Apirilaren 23an eta 24an hasiko dira Europako blokeko txapelketak Souren (Portugal) eta parte hartzeko asmoa du.

Balzolan (Dima, Bizkaia) egon zen 2021ean egun batzuetan, eta White Zombie [8c zailtasuna] bidea probatzen egon zen dokumental baterako. Bi aldiz-edo erori zen. Geroztik, buruan dauka bide hori. Agian, hori izango da erronka nagusia.

### Zinema

Mikel Gurrea zuzendariaren *Heltzear* film laburrean parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Ugartemendia, Unai. ««Urduritasuna kontrolatzen ikasi behar dut»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).
2. ↑   «PLATA PARA LA ESCALADORA HAIZEA OSÉS EN MADRID» *El Diario Vasco* 2018-11-08 (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).
3. ↑    *Heltzear (C) (2021).*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).
4. ↑   «El corto 'Heltzear' deja «buenas sensaciones» en la Mostra» *El Diario Vasco* 2021-09-10 (Noiz kontsultatua: 2022-04-12).

Kanpo estekak
-------------

* Haize Oses. Astrapala podcasta. Youtuben

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111588650

 |

* Wd Datuak: Q111588650
**Gizonezkoen pantiak** berariaz gizonek janzteko egindako emakumezkoen pantien egokitzapenei deritze. **Manti** (ingelesez: *mantyhose*) izenez ere ezagunak dira.

Historia
--------

### Aurrekariak

1996an Ameriketako Estatu Batuetako *L'eggs* panti enpresak web-erakustoki eta produktu-lerroei buruzko web-buletin bana zabaldu zuen. Handik gutxira jabetu ziren euren produktuei buruz hizketa ari zirenen gehiengoa gizonezkoak zirela. 1998an galdeketa bat egin ondoren, ondorioztatu zuten gizonezko askok pantiak eraman ohi zituztela eguneroko jantzitzat, baita gizonezkoen legginak erosiko lituzketela salgai baleude. *ComfiLon*/*Activskin* produktuen ondoren, *Wolford* bezalako galtzeteria-marka ezagunak eurenak merkaturatu zituzten.

### Ekoizpena

Galdeketa horretatik eta beste merkatu ikerketa batetik abiatuz, *G. Liebermans & Sons* (*GLS Hosiery*) enpresak *ComfiLon* izeneko produktuak ekoizten eta merkaturatzen hasi zen 1999an. 2002an *Activskin* izena jarri zioten. Ondoren *Wolford* bezalako galtzeteria-enpresa ezagunek eurenak merkaturatu zituzten.

### Merkatu kuota

1999az geroztik gizonezkoen pantien merkatu kuotak gora egin du, zeren eta apurka-apurka are eta ezagunagoak bilakatzen ari baitira.

Erabilerak
----------

### Eguneroko jantzitzat

Pantiak daramatzaten gizonak deigarriak gertatu zaizkie hedabideei 2002az geroztik, *The Wall Street Journal* egunkariak gaiari honen inguruan azalean argitaratu zuen artikulu baten harira, *Kingsize, Not Queen: Some Men Are Taking to Wearing Pantyhose* izenburukoa.

Gizon batzuk trabestismoagatik janzten dituzte, hau da, emakumezko janzkerak hartzea atsegin dituztenak. Hala ere, badira beste arrazoi batzuengatik janzten dituztenak: erosotasunagatik, beroa ematen dutelako edota odol-zirkulazio arazoei aurre egiteko daramatzatenak, alegiam

Gizon zein emakume askok odol-zirkulazio arazoak dituzte hanketan. Alderdi fisiologikotik bi sexuetan zirkulazio arazoak agertzeko arriskua bera denez, gizonei ere konpresio pantiak janztea onuragarri gerta lekieke, betiere mediku batek gainbegiratuta.

### Urpekaritzarako

Pantiek zenbait marmoken eztenkadetatik babesten dituzte. Izan ere, marmokek eztenkatzen dute tentakuluetako zelulek larruazaleko osagai kimikoren bat antzematen dutenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Helliker, Kevin.  (2002-02-19). «Kingsize, Not Queen: Some Men Are Taking to Wearing Pantyhose» *The Wall Street Journal* (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).
2. ↑   **(Ingelesez)** Angier, Natalie.  (2011-06-07). «So Much More Than Plasma and Poison» *The New York Times* (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).

Ikus, gainera
-------------

* Panti.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1107568
* Commonscat Multimedia: Men's hosiery

---

 |

* Wd Datuak: Q1107568
* Commonscat Multimedia: Men's hosiery
Commedia dell'arte, XIX. mendeko ilustrazioa.
**Commedia dell'arte** XV. mende bukaeran Italian sortu, Europan barrena zabaldu eta gaur egun arte berebiziko eragina duen antzerki-moldea da.

Bat-batekotasunean oinarritzen da, maskara edo karatosak erabiltzen dira eta pantomimak, dantzak eta akrobaziak osatzen dute. Horrez gainera, giza bizioren edo barregarriren bat irudikatzen duten pertsonaiak sortu ditu, janzkera eta ibilera bereziez hornituak: *Arlecchino* (Arlekina, bufoi lotsagabe eta alferra jatorriz, zerbitzari gaixo eta sentibera azkenik), *Pedrolino* (*Pierrot* Frantzian, pertsonaia komikoa), *Scaramuccia* (*Scaramouche* Frantzian, komedia-antzezleen printzea, goitik behera beltzez jantzia), *Pantalone* (*Pantalon* Frantzian, agure likits eta zikoitza, gazteen irrigarri), *Il Dottore* (Doktorea, *Tartaglia* edo Totelaren aurrekoa), *Capitan* (Kapitaina, beti erronkan diharduen harroputza), *Pulcinella* (Politxinela).

Italiako komediak eragin berezia izan zuen Frantzian XVI. mendetik aurrera (Molière, Comédie Française). Garai modernoagoetan, hainbat pailazok, Grock eta Fratellinitarrek esaterako, Charlie Chaplinek, eta hainbat music-halleko artistek *Commedia dell'arte*k plazaraturiko pantomima-teknikak erabili dituzte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191890
* Commonscat Multimedia: Commedia dell'arte

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527876
* BNF: 11937889z (data)
* GND: 4010433-3
* LCCN: sh85028889
* NKC: ph119257
* SUDOC: 02730843X
* AAT: 300055912
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191890
* Commonscat Multimedia: Commedia dell'arte