recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bon bizitzaren gurpilaren zati bat.
**Bon** Tibeteko budismoaren aurretiko erlijioa da. Tibeten eta Himalaiatik Mongoliara bitarteko lurraldeetan oro har, VII. mendean hedatu zen budismoa, Srong tsan ganpo erregearen eraginez. Sortzailea gSen-rabs-mi-bo izan zen. Erlijio honen jarraitzaileei *bonpo* deitzen zaie. Bonpoen arabera, Kuntu-Bzan-po da jainko nagusia. Jainko horrek gauza guztiak ore likatsu batetik eta izaki bizidunak arrautza batetik sortu zituen. Beste hainbat jainko ere gurtzen dituzte erlijio honen jarraitzaileek, hainbat jatorri dituztenak.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-10-05 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q815628
* Commonscat Multimedia: Bon religion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12072944g (data)
* GND: 4146277-4
* LCCN: sh85015578
* NDL: 00560854
* NKC: ph296985
* AAT: 300264544
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q815628
* Commonscat Multimedia: Bon religion
Milango Viscontitarren armarria biscionea erakusten, gizaki bat irensten ari den sugea.
**Visconti leinua** Italia iparraldeko familia noble bat izan zen. Leinu honen sortzailea izan zen Ottone Viscontik Milango hiri-estatuaren kontrola bere etsaiak ziren Della Torre familiakoak garaitu hartu zuen 1277an.

Viscontitarrek Milan gobernatu zuten Erdi Aroan eta Pizkundearen lehen urteetan, lehenik Milango jaun bezala, ondoren, 1395etik, Milango duke bezala. Leinu hau Filippo Maria Viscontiren heriotzarekin amaitu zen 1447an, bere oinordekoa, tarte errepublikar baten ondoren, bere suhi Francesco Sforza izan zelarik.

Mateo I.aren anaia den Ubertogandik sortzen da Modroneko dukeen alboko adarra. Familia honetakoa da Luchino Visconti zinegilea, neoerrealismo italiarreko zine zuzendari garrantzitsuenetako bat.

Milango gobernariak
-------------------

* Ottone Visconti, Milango artzapezpikua (1277-1294)
* Mateo I.a Visconti (1294-1302 eta 1311-1322)
* Galeazzo I.a Visconti (1322-1327)
* Azzone Visconti (1329-1339)
* Luchino I.a Visconti (1339-1349)
* Bernabe Visconti (1349-1385)
* Galeazzo II.a Visconti (1349-1378)
* Mateo II.a Visconti (1349-1355)
* Gian Galeazzo Visconti (1378-1402)
* Giovanni Maria Visconti (1402-1412)
* Filippo Maria Visconti (1412-1447)

Familiako beste kide batzuk
---------------------------

* Stefano Visconti
* Bianca Maria Visconti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212475
* Commonscat Multimedia: House of Visconti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129376140
* GND: 119431408
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05991/eu\_v\_0492/v0492
* HDS: 019547
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212475
* Commonscat Multimedia: House of Visconti
*Artikulu hau AEBtako konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bourbon».*
**Bourbon konderria** (ingelesez: *Bourbon County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Scott da. 2010eko zentsuaren arabera 15.173 biztanle zituen, Bourbon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bourbon konderriak 1.655,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,38 ura dira. Beste 1.645,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.173 pertsonetatik 14.262 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 309 dira. 409 beltzak edo afroamerikarrak. 101 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 69 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 321 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376592
* Commonscat Multimedia: Bourbon County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129012706
* LCCN: n81039559
* NARA: 10038923
* **Lekuak**
* OSM: 1070340
* TGN: 2000665

 |

* Wd Datuak: Q376592
* Commonscat Multimedia: Bourbon County, Kansas
**Paul Bruce Dickinson** (1958ko abuztuaren 7a) musikari ingelesa da, 1981etik Iron Maiden heavy metal taldeko abeslari nagusia izan dena.

Dickinsonek 1970eko hamarkadan hasi zuen bere musika ibilbidea pub talde txikietan, Sheffieldeko eskolara eta Londreseko unibertsitatera joaten zen bitartean. 1979an, Samson heavy wave talde britainiarrarekin bat egin zuen, eta nolabaiteko ospea lortu zuen "Bruce Bruce" izen artistikoarekin, eta estudioko bi diskotan parte hartu zuen. Samson 1981ean utzi eta Iron Maidenekin bat egin zuen, Paul Di'Annoren ordez, eta 1982ko *The Number of the Beast* albumean egin zuen debuta. Bandaren lehen etapan, platinozko eta urrezko albumak argitaratu zituzten AEBn eta Erresuma Batuan, 1980ko hamarkadan eta 1990eko hasieran.

Dickinsonek 1993an utzi zuen Iron Maiden (Blaze Bayleyk ordezkatu zuen) bere bakarkako ibilbidea jarraitzeko, zeinetan heavy metal eta rock estilo anitzekin esperimentatu zuen. 1999an berriro elkartu zen taldean, Adrian Smith gitarristarekin batera, eta ondorengo sei estudio-disko argitaratu ditu bandarekin. Iron Maidenera itzuli zenetik, 2005ean bakarkako beste disko bat kaleratu zuen, *Tyranny of Souls*. Bere lehengusu gazteena, Rob Dickinson, Catherine Wheel rock alternatiboko talde britainiarreko abeslari ohia da, eta bere semea, Austin, Rise to Remain metalcore taldeko buru izan zen.

Bere musika ibilbideaz gain, Dickinsonek beste jarduera batzuk ere egin ditu. Astraeus Airlinesentzat merkataritza-pilotu gisa hasi zen lanean, eta, horren ondorioz, hainbat jarduera mediatiko egin zituen, hala nola, Iron Maiden, Ed Force One konpainiako charter hegazkina kapitaintzea munduko biretan. Astraeus itxi ondoren, hegazkinen mantentze-lanetarako eta pilotuen prestakuntzarako bere enpresa sortu zuen, Cardiff Aviation, 2012an. Dickinsonek bere irratsaio propioa aurkeztu zuen BBC Radio 6 Music katean 2002tik 2010era, eta telebistako dokumentalak ere aurkeztu ditu, eleberri eta gidoi zinematografikoen egilea izan da, Robinsons Breweryrekin garagardo bat sortu du eta esgriman lehiatu da nazioartean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190151
* Commonscat Multimedia: Bruce Dickinson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57829971
* ISNI: 0000 0001 1064 4553
* BNE: XX1577724
* BNF: 139317498 (data)
* GND: 134675541
* LCCN: n2006060876
* NKC: ola2002151374
* SUDOC: 087933284
* BIBSYS: 5030186
* ICCU: MODV259416
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: bruce-dickinson

 |

* Wd Datuak: Q190151
* Commonscat Multimedia: Bruce Dickinson
Suntsitutako etxea Vixegraden.
**Vixegradeko sarraskia** edo **Vixegradeko genozidioa** Vixegradeko (Bosnia-Herzegovina) bosniako zibilen aurkako hilketa masiboa izan zen, 1992ko udaberri eta uda hasieran gertatua, Bosniako gerraren hastapenetan, eta Srpska Errepublikako armadak eta poliziak egina. Jugoslavia ohirako Nazioarteko Zigor Auzitegiaren (ICTY) arabera, 3.000 bosniako hil zituzten, 600 emakume eta 119 ume barne. ICTYren esanetan, "Vixegradek Bosniako gerrako garbiketa etniko kanpaina errukigabe eta erabatekoenetako bat pairatu zuen".

Desagertutako Pertsonen Bosniako Institutuaren arabera, 1992ko apirilaren eta ekainaren artean Srpska Errepublikako armadako kideek 1.661 zibil hil eta haien gorpuak Drina ibaira bota zituzten. Bizirik atera zirenak beren etxeetatik egotziak izan ziren. Vixegradeko sarraskia, Srebrenicakoa baino askoz lehenago gertatua, Radovan Karadžićek eta Ratko Mladićek zuzendutako ekialdeko Bosniako genozidioaren hezurmamitzea izan zen.

ICTYk Beli Orlovi ("Arrano Zuriak") talde paramilitarreko hiru kide, Milan Lukić, Sredoje Lukić eta Mitar Vasiljević, epaitu eta kondenatu zituen "zibil musulman ugari, tartean ume, emakume eta zaharrak, hiltzeagatik". Epaian frogatutzat jotzen da talde horrek ehunka krimen (hilketak, torturak, jipoiak, arpilatzeak eta ondasunen suntsipenak) egin zituela Vixegraden.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *What is the Visegrad Genocide?.*  Visegrad Genocide Memories, genocideinvisegrad.wordpress.com (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).
2. ↑    *Judgment in the Case "The Prosecutor v. Mitar Vasiljevic" Accused Sentenced to 20 Years Imprisonment.*  icty.org (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).
3. ↑    *IDC: Podrinje victim statistics.*  idc.org.ba, web.archive.org-en gordea (Noiz kontsultatua: 2022-1-6).
4. ↑    *Congressman John Olver: Remembering the Victims of Genocide in Bosnia.*  genocideinvisegrad.wordpress.com (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).
5. ↑    *Milan Lukić-en eta Sredoje Lukić-en aurkako epaia.*  icty.org (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).
6. ↑    *Mitar Vasiljević-en aurkako epaia.*  icty.org (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).
7. ↑    *Milan Lukić, Sredoje Lukić eta Mitar Vasiljević-en aurkako akusazioa.*  icty.org (Noiz kontsultatua: 2011-8-18).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** *Visegrad Genocide Memories*, genocideinvisegrad.wordpress.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3042255

 |

* Wd Datuak: Q3042255
**Beireko Armagintzako Kaporalgo jauregia** edo *Ezpeleta Beireko Kondeen jauregia* Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Beire udalerrian kokatutako Erdi Aroko jauregi bat da.

Historia
--------

Ezpeleta Beireko kondeetakoa da, eta Armagintzako Kaporalgo gisa ageri da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. 1457an, Joan II.ak Beire eta Donamartiriko jaurerria eman zion, jurisdikzioarekin eta gainerako eskubideekin, Bernart Ezpeletari. 1548an Migel Ezpeletakoa, Jatsu eta Xabierrekoak bere etxerako armagintzako lurmuturraren prerrogatibak eskuratu zituen, gorteetarako deia egiteko eskubidearekin. Bere ondorengoak, Leon Ezpeletakoak, 1568an urteko 30 000 marabediko oheratzea lortu zuen, 1596an bere seme Migel Ezpeletakoak gozatu zuena, eta 1616az geroztik, bere oinordeko Ignacio Antonio Ezpeletakoak. 1660an Leon Ezpeletakoa Goñiri eman zioten. Haren oinordeko Migel Ezpeletakoak 1686an eskatu zuen jauregia armagintzako kaporalgo gisa jasotzea Errege Liburuetan. 1719an, Agustin Ezpeletakoa, Goñi eta Amatriaingoa auzitan jarri ziren erantsitako ondasunen salbuespenagatik. Kuartelei aurre egiteko eskaera egin zuen, 1781ean Jokin Ezpeletakoa, Galdiano eta Arradakoak, eta bere anaia Jose Ezpeletakoa Ezpeleta Beireko kondea sortu zuen Karlos IV.a Borboikoak 1797an.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BEIRE.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Beire
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111748120

 |

* Wd Datuak: Q111748120
**Beira-trantsizioko tenperatura** (Tg) material beiratsuetan pseudotrantsizio termodinamikoa gertatzen den tenperatura da; beraz, beiretan, polimeroetan eta bestelako material ez-organiko amorfoetan gertatzen da. Horrek esan nahi du, termodinamikoki hitz eginez, ez dela berez trantsizioa. Tg nahiko modu sinplean uler daiteke tenperatura horretan polimeroak dentsitatea, gogortasuna eta zurruntasuna gutxiagotzen dituela entenditzen bada; gainera, haren elongazio-portzentaia nabarmen murrizten da.

Materialaren urtutako egoeraren eta egoera zurrunaren arteko tenperatura da. Tg-ren azterketa konplexuagoa da polimeroen kasuan, molekula txikietako beste edozein materialetan baino.

Tg-aren gainetik molekulen bigarren mailako loturak molekulen mugimendu termikoa baino askoz ahulagoak dira; horregatik, polimeroa gomatsu bihurtzen da eta elastikotasuna eta hausturarik gabeko deformazio plastikorako gaitasuna hartzen ditu. Portaera hori polimero termoplastikoei dagokie bereziki, eta ez da gertatzen polimero termoegonkorretan.

Polimero termoplastiko guztiek Tg bat dute, amorfoak edo erdikristalinoak izan. Berotzean, polimero amorfoek trantsizio bakarra dute: Tg. Polimero erdikristalinoek bi dituzte: Tg eta kristalen urtze-tenperatura (Tm).

Oso balio garrantzitsua da Tg polimeroen ingeniaritzan, plastikoaren laneko tenperatura adierazten baitu, eta, beraz, zehazten du plastiko jakin bat aplikazio jakin baterako erabil daitekeen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10384164

 |

* Wd Datuak: Q10384164
**Veremunda Olasagarre Irurtzun** (Iruñea 1912ko martxoaren 8a - Iruñea, 1970ko ekainaren 26a) ekintzaile sozialista izan zen. Haren senarra zen UGTko buru Juan Arrastia.

Bizitza
-------

Veremundaren aita Atarrabiako Udalaren idazkaria zen, Jose Olasagarre Jorge. Gaztetatik sozialista izan zen, eta horrela ezagutu zuen senarra izango zuena, Juan Arrastia, UGTko buruzagia. 1932an ezkondu ziren.

Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, ezkutatu egin behar izan zuen. Frankistek haren senarra harrapatu eta 1937an Torrelavegan fusilatu zuten. Veremundak, bestetik, frankisten torturak sufritu ondoren, bere bi seme-alabekin Frantziara ihes egin zuen. Handik atzera Bizkaira itzuli zen. Hego Euskal Herria frankisten esku erori eta gero, hirurak berriro ere Frantziara joan ziren, eta handik haurrak Iruñera bidali zituen.

Familia berriro Bartzelonan elkartu zen, 1940an. Katalunian urte batzuez bizi izan ondoren, azkenik Iruñera itzuli ziren. Iruñean bere ondasun guztiak garaileen eskuetan ziren ordurako; eta, gainera, Veremundak 200 pezetako isuna ordaindu behar izan zuen, «senarrak Estatuari sortutako kalteak ordaintzeko». 1970ean Iruñean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Mari Karmen Gil: "Breve diccionario de mujeres vascas en el exilio", 128.or.

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Angel García-Sanz Marcotegi: *El exilio republicano navarro de 1939*. Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2001. ISBN 978-84-23521722.
* **(Gaztelaniaz)** Mari Karmen Gil Fombellida: «Breve diccionario de mujeres vascas en el exilio», 128. orrialdea. In Jose Ramon Zabala Agirre (koordinatzailea): *Non zeuden emakumeak? La mujer en el exilio vasco de 1936*. Donostia: Saturraran, 2007. ISBN 978-84-934455-2-2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268836

 |

* Wd Datuak: Q12268836
**Barnes konderria** (ingelesez: *Barnes County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Valley City da. 2010eko zentsuaren arabera 11.066 biztanle zituen, Barnes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Barnes konderriak 3.919,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,59 ura dira. Beste 3.863,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.066 pertsonetatik 10.722 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 123 dira. 83 beltzak edo afroamerikarrak. 71 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 58 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 130 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28308
* Commonscat Multimedia: Barnes County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150120855
* ISNI: 0000 0004 0419 8077
* LCCN: n82105235
* NARA: 10039502
* **Lekuak**
* OSM: 1740271
* TGN: 2001558

 |

* Wd Datuak: Q28308
* Commonscat Multimedia: Barnes County, North Dakota
**Vabalato** (latinez: *Lucius Iulius (Julius) Aurelius Septimius Vabalathus Athenodorus*) Palmirako Inperioaren errege izan zen 266tik 273ra arte. Vabalato edo *Vabalathus* bere arabierazko izenetik dator, **Wahb Allat** edo *Jainkosaren Oparia*. Arabiarren Allat jainkosa Atenarekin lotzen zenez, grezieraz **Atenodorus** izena erabiltzen zuen.

Odaenathus eta Zenobiaren semea izan zen. Bere aita hil zenean amak erregentzia hartu zuen, baina bera zen Palmirako Errege (*rex consul imperator dux Romanorum*, "Erregeen Errege ilustrea" eta *totius orientis*eko *corrector*ra). Bere amak Egipto, Siria, Palestina, Anatolia eta Libano konkistatu eta Inperio sortu zuen, hiru urtez izan bazen ere, Palmirako hirian zentratuta.

Aurelianok amarekin batera atxilotu eta Erromara eraman zituzten. Baliteke bidaian hil izana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507623
* Commonscat Multimedia: Vaballathus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 748159233914603370039
* GND: 1220927791
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q507623
* Commonscat Multimedia: Vaballathus
***Beyond the Pale*** (euskaraz *Mugetatik Haratago*), 1999ko George Bazala estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Patrick Clarke, Conn Horgan, Malachy McCourt eta Roger Davis aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1980ko hamarkada, New York, Patrick Shaw (Patrick Clarke) eta Seamus O'Sullivan (Conn Horgan) AEBetan legezkanpo sartu diren bi irlandar etorkin dira. Hirira iritsi eta bizimodu hobeago bati ekitea amesten dute, baina berehala erdipurdiko eta inongo etorkizunik gabeko lanetan hasi beharko dira, marginazio egoeran geldituz. Orduan, Seamusek ahal bezain azkar aberasteko bideari ekingo dio, aldiz, Patrick zuhurragoa izanik bere zaintzaile lana mantendu eta Tom Finnegan (Malachy McCourt) irlandar gizon adindun eta idazleari lagunduko dio. Aldi bereanm Patrick aktorea izaten saiatzen ari den Helenetaz (Beverley Elder) maiteminduko da, eta Jeffrey (Roger Davis) mutilagunarekin moztu duenez, bikote bilakatuko dira. Seamusek diru erraza irabazteko asmoz apustuetan hasi eta jokoarekiko adikzioak arazoak sorrarazten dizkionean dena korapilatuz joango da, gainera Tomek bere alkoholismoa ganditu beharko du eta Jeffrey Helen berreskuratzen saiatuko da.

Aktoreak
--------

* Patrick Clarke: Patrick Shaw
* Malachy McCourt: Tom Finegan
* Conn Horgan: Seamus O'Sullivan
* Beverley Elder: Helen
* Roger Davis: Jeffrey
* Ruth Miller: Mooney andereinoa
* Valentina Olmos: Conchita
* Brian Mallon: Polizia
* Iris Braydon: Lily
* Worth Howe: Arnold jauna
* William Stone Mahoney: Jokalaria
* Neale Harper: Bob
* Catherine Natale: Margie
* Jason Killalee: Sean
* Tom Finegan: Kaleko gizona (kameoa)
* Eric Mabius: Brian (kameoa)

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
***WKRP in Cincinnati*** (euskaraz: «WKRP Cincinnati Irratia») AEBtako umorezko telesaila bat da. 1978ko irailaren 18a eta 1982ko apirilaren 21a artean CBS katean aireratu zen.

Euskal Herrian ETB 1ean euskaraz eta ETB 2an gaztelaniaz aireratu zen.

Argumentua
----------

WKRP Cincinnati AEBtako Ohio estatuko Cincinnati hirian egoitza duen irrati bat da. Irratiaren programazio zuzendari berria den Andy Travis-ek bertako egoera egonkortu eta saiatzen saiatuko da, nahiz eta bere lankide aldrebesen baina asmo onekoek bere betebeharra maiz zaildu egin: Arthur Carlson izaera onbera baina zalantzakorra duen zuzendari nagusia, Herb Tarlek gominadun komertziala, Les Nessman albiste emaile arazotsua. Gainontzeko lankideen artean honako hauek daude: Jennifer Marlowe idazkari ilehori ederra, Bailey Quarters lankide berri, saiatu eta gaztea, Johnny Fever doktorea, disck jockey beterano eta zinikoa, bai eta New Orleans hiritik etorri berria den Venus Flytrap disc jockey funkyzalea. Noizbehinka irratiko zuzendari nagusia den Arthur Carlsonen ama ere azaldu ohi da, Carlson andrea, irratiaren jabea, itxuraz zakarra den negozio emakumea.

Pertsonaiak
-----------

* **Andy Travis** (Gary Sandy)
* **Arthur Carlson** (Gordon Jump)
* **Dr. Johnny Fever** (Howard Hesseman)
* **Les Nessman** (Richard Sanders)
* **Jennifer Marlowe** (Loni Anderson)
* **Herb Tarlek** (Frank Bonner)
* **Venus Flytrap** (Tim Reid)
* **Bailey Quarters** (Jan Smithers)
* **Mrs. Carlson** (Sylvia Sidney lehenbiziko ataletan, gainontzekoetan Carol Bruce)

Kanpo estekak
-------------

* "WKRP in Cincinnati" telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2056641

 |

* Wd Datuak: Q2056641
**Brianna Titone** estatubatuar politikaria eta zientzialaria da.

Bizitza
-------

Brianna New York estatuko Hudson Valley eskualdeko hiri batean jaio eta hazi zen.

New Yorkeko Estatu Unibertsitateak New Paltz herrian duen unibertsitatean egin zituen Fisika eta Geologia ikasketak 1996 eta 2002 bitartean. Ondoren, master-tituluak lortu zituen: alde batetik, Geokimikan Stony Brookeko Unibertsitatean; eta bestetik, Informazio eta Komunikazio Teknologietan Denverko Unibertsitatean.

2016an politikarako zaletasuna piztu zitzaion. 2017ko otsailean Alderdi Demokratak Jeffeson konderrian egin zuen LGTBQ+ caucusean parte hartu ondoren, abuztuan idazkari eta diruzain hautatu zuten.

2019an Coloradoko Ordezkarien Etxeko kide hautatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58918437
* Commonscat Multimedia: Brianna Titone

---

 |

* Wd Datuak: Q58918437
* Commonscat Multimedia: Brianna Titone
**Urriellu** edo **Naranjo de Bulnes** (asturierazko izena: *Picu Urriellu*) Europako Mendietako erdialdeko mendigunean kokaturiko mendia da. Cabraleseko udalerrian eta Europako Mendiak parke naturalean dago; 2.518 metroko altuera du, eta mendilerroko mendirik altuena ez izan arren, Espainiako mendirik ezagutuenetarikoa eta Espainiako alpinismoaren ikur nagusienetakoa da, batez ere bere mendebalde paretaren 500 metro baino gehiagoko goibehearengatik.

Igoera Historikoak
------------------

Urrielluren lehen igoera, 1904ko abuztuaren 5ean Pedro Pidal Bernaldo de Quiros (*Villaviciosa de Asturiaseko markesa*) eta bere mendi-gidaria zen Pedro Pidal *"El Cainejo"* artzainaren eskutik etorri zen. Igoera hau, kalamuzko soka batekin eta apretekin mendi honen ipar-paretatik burutu zuten (Gaur egun Pidal eskalada bidea bezala ezagutzen da igo ziren bidea).

Bigarren igoera Gustav Shultze Alemaniarraren eskutik etorri zen, ipar paretatik baita ere 1906ko urriaren 1ean (Gaur egun Shultze bidea bezala ezagutzen da eskalada bidetik). Igoera hau, zenbait ezaugarri nabargarriak izan zituen, Urriellura bakarrean burututako lehen igoera izan zen, eta penintsulan eskalada iltzeak erabili ziren lehen aldia izan zen, hego paretatik rappel-ean jeisteko erabili zituenak.

1916ko abuztuaren 31n izan zen, Víctor Martínez Campillok hego paretatik igo zen lehen aldiz, gaur egun *Victor* eskalada bidea bezala ezagutzen dena.

1956ko martxoaren 8an, Angel Landa eta Pedro Udaondo mendizale euskaldunek ekialdeko paretatik lehen igoera pairatu zuten, gaur egun *Cepeda* eskalada bidea ezagutzen dena.

1962ko abuztuaren 21ean, Alberto Rabada eta Ernesto Navarrok mendebaldeko pareta igo zuten, Espainiako erronka alpinistikorik handienetarikoa gaindituz.

Nola heldu
----------

Mendi honetara ailegatzeko, zenbait bide aurki ditzakegu:

* Sotresetik, bai teleferikoa Bulnesera hartuz eta gero oinez (3 ordu), edo bide osoa oinez eginez (5 ordu).
* Pandebanoko mehargunetik oinez, bi orduko bidea eginez.
* Cabaña Veronicatik egun bat oinez.

Iruditegia
----------

* Mendiaren ikuspegiaMendiaren ikuspegia
* Iparraldeko aurpegiaIparraldeko aurpegia
* Gertutik ikusitaGertutik ikusita
* Laino arteanLaino artean

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Naranjo de Bulnesen gidarien webgunea.
* **(Gaztelaniaz)** Nola ailegatu Sotres herritik Naranjo de Bulnesera.
* **(Gaztelaniaz)** Hego paretaren eskalada bideak.
* **(Gaztelaniaz)** Naranjo de Bulnesen eskalada bide gehienak.
* **(Gaztelaniaz)** Alpinaut.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2636482
* Commonscat Multimedia: Naranjo de Bulnes

---

 |

* Wd Datuak: Q2636482
* Commonscat Multimedia: Naranjo de Bulnes
**Vimeo**|  |
| URL helbidea |  |
| Komertziala? | Ez |
| Webgune mota | bideoak |
| Erabiltzailea erregistratzea | Hautazkoa |
| Hizkuntza(k) | Ingelesez, gaztelaniaz, alemanez, frantsesez, japonieraz eta portugesez |
| Jabea | IAC/InterActiveCorp |
| Egilea | Zach Klein eta Jakob Lodwick |
| Argitalpen data | 2004ko azaroa |
| Egoera | Aktiboa |

**Vimeo** bideoak ardatz dituen Interneteko sare soziala da, InterActiveCorp (IAC) konpainiak 2004ko azaroan argitara atera zuena. Bideoak igo, elkarbanatu zein ikusteko aukera ematen du, erabiltzaile bakoitzak bideoak iruzkindu ditzakeelarik. Erabiltzaileak aldez aurretik erregistratu behar dira bideoak igotzeko, euren profila sortu, avatarrak sortzeko, iruzkintzeko zein gustuko bideoen zerrendak egiteko.

Vimeok ez ditu telebistako iragarkiak onartzen, ezta bideo-jokoen frogaldiak, pornografia edo bere arauen arabera eduki komertziala den edozer ere, nahiz eta egileak edota erabiltzaileak era independientean sortua izan. Hala ere, hasiera batean artista batzuentzako «irudi hornitzaile» bezala ezagutua zen, bideoen bereizmen-kalitate altua zela eta. 2007ko urritik aurrera, bereizmen handiko bideoak igotzea ere posible da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156376
* Commonscat Multimedia: Vimeo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309849006
* LCCN: no2014092853

 |

* Wd Datuak: Q156376
* Commonscat Multimedia: Vimeo
**Bengodi Herria**, Berlinzone herriko eskualdeko fikziozko herri bat da, Giovanni Boccacciok deskribatu zuen Dekameronaren zortzigarren eguneko hirugarren eleberrian, "Calandrino eta elitropia" izenekoa.

Leku honen deskribapena Maso del Saggiok egin du, Bruno eta Buffalmaccorekin Calandrino sineskorraren aurka txantxa bat asmatzen. Azken hau, Bengodi herri zoragarriaz kontatzen diotenak erakarrita, non elitropia, ikusezin bihurtzen duen harria, ugari aurkitzen den, bere bila abiatzen da. Bocacciok lurralde miragarri hau euskaldunen lurretan kokatu zuen.

Cuccagnako lurraren deskribapenean, Bengodiko lurraren zenbait xehetasun aurki daitezke.

Hona hemen Dekameronen aipamena:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Masok erantzun zuen gehientsuenak Berlinzonen zeudela, euskaldunen lurraldean, Bengodi izeneko barruti batean, non mahastiak saltxitxaz lotuta baitzeuden eta antzara bat denaio bat eta ahate bat elkartuta baitzeuden; eta gazta parmesano birrinduzko mendi bat zegoen, zeinaren gainean jende asko baitzegoen makarroiak eta ravioliak egin eta kapoi-saldan egosi besterik egiten ez zuena. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Decameron/Giornata ottava/Novella terza - Wikisource» *it.wikisource.org* (Noiz kontsultatua: 2022-08-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3888876

 |

* Wd Datuak: Q3888876
**Van Buren konderria** (ingelesez: *Van Buren County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Keosauqua da. 2010eko zentsuaren arabera 7.570 biztanle zituen, Van Buren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Van Buren konderriak 1.270,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,84 ura dira. Beste 1.255,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.570 pertsonetatik 7.461 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 88 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 10 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 40 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 42 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182644
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141908658
* LCCN: n81140200
* NARA: 10038864
* **Lekuak**
* OSM: 1789834
* TGN: 2000649

 |

* Wd Datuak: Q182644
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Iowa
1663ko Van Diemenen Lurraldearen mapa, Abel Tasmanek aurkitutako zatiak erakutsiz, besteak beste Storm badia, Maria uhartea eta Schouten uhartea.
**Van Diemenen Lurraldea** europarrek Tasmania uharteari eman zioten lehen deitura zen, gaur egun Australiako zati bat dena. Herbeheretar esploratzaile Abel Tasman lehen europarra izan zen Tasmania esploratzen, eta *Anthoonij van Diemenslandt* izena eman zion, Anthony van Diemenen omenez, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiako gobernadore nagusia, eskualdeko espedizioa (1642-1643) sustatu zuena .

1803an, uhartea britainiarrek kolonizatu zuten kolonia penal bezala, *Van Diemenen Lurrandea* izenarekin. Hegoaldeko Gales Berriko kolonia bihurtu zen. 1825eko abenduaz geroztik, aparteko kolonia zen, eta 1856an gobernu autonomoa. Orduan, *Tasmania* bezala berrizendatu zuten.

Erreferentziak herri-kulturan
-----------------------------

Irlandako U2 rock taldeak Van Diemen's Land izena eman zion abesti bati, John Boyle O'Reilly irlandar buruzagiaren uharterako erbesteratzea gogora ekartzeko, kolonia penala izan zenean, 1845 eta 1849 artean gertatu zen Irlandako Gosete Handia eragin zuten britainiarren aurkako matxinada antolatzeagatik.

Ikus, gainera
-------------

* Gerra Beltza

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Van Diemen's Land", U2.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1780114
* Commonscat Multimedia: Van Diemen's Land

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123100758
* LCCN: n79115474
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1780114
* Commonscat Multimedia: Van Diemen's Land
**Wade-Giles** mandarin txinera latindar alfabetoaz idazteko metodo bat da. Thomas Francis Wade britaniarrak asmatu zuen XIX. mendearen erdialdean eta Herbert Allen Giles britaniarrak, eragin handiko txinera-ingeles hiztegi baten egileak, aldatu.

Wade-Giles metodoa XX. mendean izen txinatarrak transkribatzeko erabiliena izan zen Mendebaldean, 1980ko hamarkada arte, Txinako Herri Errepublikako gobernuak garatu eta sustatutako *hanyu pinyin* sistema (edo *pinyin* soilik) hedatu arte. Frantzian metodoaren bertsio aldatu bat erabili zen. Gaztelaniaren eremuan ez zen sekula mandarin txinera transkribatzeko berezko sistemarik izan eta, horregatik, Wade-Giles sistema ia nonnahi erabiltzen zen, *pinyin* zabaldu zen arte.

Wade-Giles sistemaren arabera transkrikatutako izenak dira, adibidez, "Mao Tse-tung" eta "Teng Hsiao-p'ing"; aldiz, *pinyin*ez, Mao Zedong eta Deng Xiaoping dira.

Ikus, gainera
-------------

* Latinxua Sin Wenz

Kanpo estekak
-------------

* Pinyin eta Wade-Gilesen arteko bihurketa egiteko taula
* Pinyin / Wade-Giles conversion chart

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208442
* Commonscat Multimedia: Wade–Giles

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208442
* Commonscat Multimedia: Wade–Giles
**Wad-Raseko gudua**, baita ere **Vad-Ras** edo **Gualdras** izenekin ezaguna (*wad-ra's* 'uberka/goi harana'), 1860ko martxoaren 23an Espainia-Maroko Gerra gatazkaren barruan eman zen gudua izan zen. Espainiar armadak marokoarra garaitu zuen. Azken gudu honekin, espainiarrek beste birekin lortutako garaipena marokoarren aurkako zigor-operazioa borolbildu zuten (Los Castillejos gudua eta Tetuango gudua). Arazoen jatorria marokoarrak Ceutaren aurka ematen ari ziren erasoak zeuden baina baita ere Espainiako monarkiaren irudia hobetzeko beharra.

Historia
--------

1860ko otsailak espainiarrek Tetuan hiria menperatu zuten. Armada espainiarrak Leopoldo O'Donnell (Espainiako Gobernu Presidentea) agindupean Tanger aldera abiatzea erabaki zuen. Martxoaren 23an Etxague, Ros de Olano eta Prim agindupean marokoarrak Wad-Rasen menderatu zituzten. Garaipena indar marokoarrak desegin zituen eta Mohammed IV.a Marokokoak bakea eskatu behar izan zuen. Wad-Raseko ituna Tetuanen, 1860eko apirilaren 26an, sinatu zen.

Gudu horretan Euskal Tertzioek paper garrantzitsua bete zuten.

Fortunyren margolana
--------------------

Pradoko museoan 54x182 zm-ko oihal gaineko olio-margolana gordetzen da. Bertan Wad-Ras gudua deskribatzen da. Lana Mariano Fortunyk egin zuen, Bartzelonako Diputazioaren enkarguz.

Kongresuko lehoiak
------------------

Madrilgo Diputatuen Kongresuaren aurrean dauden lehoiak marokoarrei gudu horretan hartutako kanoiekin egin ziren. Horretarako brontzezko kanoiak urtu zituzten. Egilea Ponciano Ponzano espainiar eskultorea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Wad-Raseko ituna

Kanpo-estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Wad-Raseko guduari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2890359
* Commonscat Multimedia: Battle of Wad-Ras

---

 |

* Wd Datuak: Q2890359
* Commonscat Multimedia: Battle of Wad-Ras
Welser familiaren ikurra.
**Welser familia** XV-XVII. mendeetako alemaniar merkatari- eta finantzari-familia izan zen, europarrek XVI. mendean itsasoz haraindi izandako hedakuntzan eta politikan eragin handia izan zuena.

1476. urtean Bartholomaüs, Lucas, Ulrich eta Jacob Welser anaiek finantza-elkarte bat sortu zuten Augsburgon, nazioarteko merkataritzan jarduteko. Handik gutxira, egoitza ugari zabaldu zituen Anberes, Londres, Lisboa eta Alemania eta Italiako hiri nagusietan. Konpainiako kapitala banketxeen mozkinen eta Europako erdialdeko zilar-hobien ustiaketaren bidez bermatzen zen. Lucasen seme Anton Ekialdeko espezien merkataritzan ziharduen itsas ontziteria baten jabe egin zen.

Bartholomaüsen seme Antonen garaian (1448-1561) bizi izan zituen konpainiak bere garai oparoenak. Karlos V.ari (Espainiako Karlos I.a) egin zizkion alokairu ugarien truke, Ameriketako lurralde berriak eskuratu zituen. 1528. urtean, enperadoreak proposatuta, Indietako Kontseiluak Venezuelako eremu zabal bateko gobernuaren eta ustiaketaren eskubideak utzi zituen Welser sendiaren esku. Familiak Ambrosio Alfingerren espedizioa finantzatu zuen, eta Venezuelako eremu zabal haren gaineko eskubideak gorde zituen, 1556. urte arte. Handik urtebetera, Bartholomaüsen alaba Philippine Karlos V.aren ilobarekin, Fernando artxidukearekin, ezkondu zen.

Horrela, habsburgotarrekin lotuta geratzen bazen ere, Welser sendiaren ondasunak galtzen hasi ziren XVI. mendeko azken urteetan, batetik, Filipe II.a Espainiakoak zorrak ordaintzen ez zizkielako, eta bestetik, Genoako bankariak indartzen ari zirelako.

Aipagarria da, halaber, familia honetako Markus Welser (1558-1614), Bartholomaüsen biloba eta Augsburgoko alkatea, besteak beste, *Rerum Boicarum libri quinque* kronika historikoa idatzi zuena. 1614. urtean Welser konpainiak porrot egin zuen, eta erabat galdu zuen Europako ekonomian zuen nagusitasuna.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2558023
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 290395614
* GND: 11876666X
* LCCN: sh85146062
* NKC: jx20060324047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 06017/eu\_w\_0133/w0133
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2558023
Fitxategi:Guerre 14-18-Humour-L'ingordo, trop dur-1915.JPGGilen II.a Alemaniakoa mundua jan nahian karikatuta batean; "Tripazaina:gogorregi" dio testuak.
**Weltpolitik** hitza alemanieratik dator eta "Mundu politika" esan nahi du. Hitz horrekin Gilen II.a Alemaniako enperadoreak nazioarteari begira ezarri zuen politika berria. Realpolitika ordezkatu zuen.

Ezaugarriak
-----------

Politika berri hori estrategia armamentista oldakor batez oinarritzen zen. Alemaniaren indar ekonomia eta industriala handitzen ari zen eta politika horren bidez Europan indar horren araberako espazioa lortu nahi zuten. Azken buruan inperio kolonial bat nahi zuten lortu, beste potentziek zuten parekoa. Politika berri honen ondorioz gatazka diplomatiko desberdinak sortu ziren eta, azkenik, Lehen Mundu Gerra bera ere.

Politika berri horren ikur nagusia Alemaniako Inperioko Itsas Armada sortzea izan zen. Armada horren helburua Erresuma Batuko Royal Navy bera gainditzea zen. Ondorioz, bi potentzien arteko armen karrera bat sortu zen. Azkenean, nahiz eta historikoki etsaiak izan, Frantzia, Erresuma Batua eta Errusia itsas-potentzia berri horren aurka elkartu ziren. Horrela, Europa bi zatitan banandu zen: Aliantza Hirukoitza batetik (Frantzia, Erresuma Batua eta Errusia) eta Alemania, Austria-Hungariako Inperioa eta Italia bestetik.

Planteamenduaren jatorria
-------------------------

Alemaniak batasunaren prozesua amaituta zuen eta garai berri bati aurre egin behar zion: nazioarteko boterea indartzeko fasea. Planteamendu horretan Kolonialismoa ezinbestekoa zen. Modu batez darwinismo izaditik estatuei aplikatu zuten, gizarte-darwinismo: estatu bat handitzen saiatzen ez bazen, ahulduta, azkenean desagertuko zen. Edo, beste modu batez esanda, bakarrik indartsuenak aurrera ateratzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, baita ere
---------------

* Realpolitik

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340202
* **Identifikadoreak**
* GND: 4065449-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q340202
Ramses II.aren erreinaldian mendean hartutako hiriak irudikatzen dituen inskripzioa.
**Bubastis** (antzinako grezieraz: Βούβαστις, *Boubastis* edo Βούβαστος, *Boubastos*; egiptoeraz, *Pi-Bastit* «Basteten hiria»; hebreeraz, *Pibeseth*; egun *Tell Basta*) Behe Egiptoko antzinako hiria zen, Bastet jainkosaren omenez eraikia. Egiptoko hiriburu izan zen, Tebasen ordez, XIX. dinastiaren garaian (K.a. 1314 - K.a. 1200); Une gorena Xexonk I.aren erreinaldia izan zen (K.a. 950). Persiarrek suntsitu zuten K.a. 352. urtean. 1887-1889 urteetan egindako indusketek agerian utzi zuten Herodotok aipaturiko tenplu handia (K.a. 4.000 inguruan eraikia). Tenplu horretan egiten ziren Basteten ohorezko ospakizunak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2006-1-27). *Antzinateko hirien euskarazko izenak.* .

  

30°34′22″N 31°30′36″E﻿ / ﻿30.572777777778°N 31.51°E﻿ / 30.572777777778; 31.51

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603841
* Commonscat Multimedia: Bubastis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964645p (data)
* NKC: xx0133974
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21715

 |

* Wd Datuak: Q603841
* Commonscat Multimedia: Bubastis
**Van Buren konderria** (ingelesez: *Van Buren County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Paw Paw da. 2010eko zentsuaren arabera 76.258 biztanle zituen, Van Buren kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Van Buren konderriak 2.822,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.249,47 ura dira. Beste 1.573,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 76.258 pertsonetatik 70.786 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.758 dira. 3.007 beltzak edo afroamerikarrak. 530 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 300 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 63 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.557 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137562
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497790
* LCCN: n81050445
* NARA: 10037037
* **Lekuak**
* OSM: 1907340
* TGN: 1002967

 |

* Wd Datuak: Q137562
* Commonscat Multimedia: Van Buren County, Michigan
**Webster konderria** (ingelesez: *Webster County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Walthall da. 2010eko zentsuaren arabera 10.253 biztanle zituen, Webster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Webster konderriak 1.096,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,94 ura dira. Beste 1.090,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.253 pertsonetatik 8.111 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 104 dira. 2.036 beltzak edo afroamerikarrak. 15 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 74 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486435
* Commonscat Multimedia: Webster County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137230490
* LCCN: n82104413
* NARA: 10039348
* **Lekuak**
* OSM: 1833663
* TGN: 2001163

 |

* Wd Datuak: Q486435
* Commonscat Multimedia: Webster County, Mississippi
**Vicrila** (***Vi**driería y **Cri**stalería de **La**miaco*), Leioa udalean, Getxo ondoan, Lamiako auzoan, egoitza nagusia duen enpresa da. Ibaizabaleko eskuin bazterretik oso hurbil dago. Beirarekin egindako produktuak ekoiztea eta saltzea da jarduera nagusia.

Historia
--------

1890ean sortu zenetik beiraren ekoizpenean aritu da. Momentu honetan Euskal Herrian antzinatasun gehien duen enpresetako bat da. Lehen urteetan txanbilak eta beira lauak ekoizten zituzten, baina urteak pasa ahala, hainbat motatako beira eta produktu ekoiztu dituzte.

1981. urtean, ARC INTERNATIONAL multinazional frantziarrak Vicrila enpresa osoa erosi zuen eta, hortik aurrera, Espainia eta Portugal osoa hornitzen zituen taldea bihurtu zen.

2009. urtean, Vicrilako zuzendaritza taldeko batzuek eta langile batzuek multinazional honetatik banandu ziren, enpresaren itxiera eragozteko.

2016. urtean, hartzekodun lehiaketa. Azken urteotan, Vicrila Euskal Herriko langileekin eta eta bertoko kapitalarekin dabil. Ez bakarrik Euskal Herriko, baizik eta Espainia osoko beira ekoizlerik handiena da. Enpresan 350 langile daude baina lanpostu gehiago eragiten ditu bere inguruko enpresetan. 2016. urtean, Vicrila momentu latz batean barneratu zen, eta hartzekodunen lehiaketak deitu zuen.

Enpresa honek urtero 200 milioi edalontziko ekoizpen ahalmena lortu izan du bere makina modernoei esker. Hauekin haien bezeroek eskatutako edozein forma eta edukierako edalontzi eta kopak egin izan dituzte.

Enpresa handia izan arren, Vicrilaren helburuetako bat Ingurumenaren Kudeatze Plana da, bere kutsadura murrizten jarraitzeko. Honetarako, garrantzi handia ematen diote birziklapenari:
Enpresak ekoizten dituen produktu guztiak material birziklatuz egiten ditu, eta erabilerarik ez duen beira guztia birziklatzen du. Beirak prozesu honetan laguntzen du, nahi beste aldiz birzikla daitekeelako.

Sariak
------

Vicrilak sari ugari irabazi ditu urte guzti hauetan zehar, hala nola:

* Langileen eraketarekin konpromisoaren saria (2003).
* "5 eses" saria (2005).
* Gure eraketa esfortzuaren aitormen saria (2006).
* "PRL" saria (2008).
* Kudeaketaren bikaintasunari zilarrezko "Q"-a (2008).
* V Premio Fundación Novia Salcedo (2011).
* Gazteen lan barneraketaren bikaintasunari saria (2011).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** DEIA. 2016-11-14 "Leioa apoya a los trabajadores de Vicrila..."

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187944

 |

* Wd Datuak: Q31187944
Bonbarda bat.

*Artikulu hau musika trenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bonbarda».*
**Bonbarda** (bretainieraz: *talabard, ar vombard*, frantsesez: *bombarde*) mihi bikoitzeko zurezko haize instrumentu da, zuloak dituen hodi koniko batez osatua. Soinua instrumentuaren ahoan dagoen interpretearen putz indartsu baten bidez lortzen dute, mihi bikoitza ezpainen artean jarriz eta nota musikal ezberdinak hodiaren zuloak estaliz gauzatzen dituzte. Oboeen familiako kidea da, eta bere ezaugarriak txirimia eta dultzainaren antzekoak dira. Soinu zabala eta oso indartsua du, tronpetaren antzekoa.

Musika klasikoaren arloan XVIII. mendera arte egon zen erabileran, fagotak ordezkatu zuen arte. Gaur egun, Bretainiako herri-musikan erabiltzen da.

Musikariak eta egileak
----------------------

Bretainieraz jotzaileei *sonerien* diete. Hona hemen jotzaile ezagun batzuk:

* Gildas Moal
* Christian Faucheur
* Georges Epinette
* André Le Meut..
* Jorj Botuha
* Christophe Caron
* Sabine Le Coadou
* Cyrille Bonneau
* David Pasquet
* Josick Allot
* Eric Beaumin
* Jean Baron
* Mathieu Sérot
* Stéphane Hardy
* Serge Riou
* Yann Kermabon
* Youenn Le Bihan
* Ivonig Le Mestre
* Erwan Hamon
* Daniel Feon
* Jil Lehart (Gilles Lehart)

Eta hona hemen luthier batzuk:

* Hervieux & Glet
* Jorj Botuha
* Youenn Le Bihan
* Axone (Jean-Luc Ollivier)
* Yvon Le Coant
* Jil Lehart (Gilles Lehart)
* Christian Besrechel
* Éric Ollu
* Rudy Le Doyen
* Dorig Le Voyer

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Pedrell, Felipe.  (2009). *Diccionario técnico de la música.*  Maxtor, 53 or..
2. ↑  Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540887
* Commonscat Multimedia: Bombards

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300205163
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q540887
* Commonscat Multimedia: Bombards