**Rala** (ofizialki: *Errala*) Longida ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

2020 urtean 7 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *ralarrak* edo *erralarrak* dira.

Izena
-----

Rala edo Errala toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Rala* (1268)
* *Rala* (1366)
* *Rala* (1534)
* *Rala* (1767)
* *Rala* (1829)
* *Errala* (1974)

Geografia
---------

Rala Longida ibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena

Pirinioaurrean kokatua, lurra hautsia eta uhindua da, baina, oro har, ez du goragune handirik. Iparraldea menditsuena da, eta hegoaldea nekazaritzakoa. Ibaien pasabidean zehar, alubioien terraza-maila batzuk mailakatuta daude. Mendilerroen oinean ere higadura-glazis zabalak daude. Irati eta Erro ibaiek ibarra sortu zituen.

### Klima

Longidak klima azpimediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da (altueraren arabera aldatzen da), eta prezipitazioak 800 eta 1.000mm bitartekoak (ugariagoak udaberrian eta udazkenean. Urteroko egun euritsuak 80 dira batez beste eta 100 baino gehiago herriko gunerik menditsuenetan.

Jatorrizko landaredia asko gutxitu da gizakiaren eragina dela eta, gaur egun 180 hektarea haritz inguru baino ez dira geratzen. Pinuek 441 hektarea hartzen dituzte, gehienak Austriatik ekarritako pinu lariziar birlandatuak dira baina berezko pinuren bat ere gordetzen da. Birlandatutako pinuak, Urrozgoiti, Ulibeiti, Zarikieta eta Rala herrietan izaten dira, batez ere.

#### Estazio meteorologikoak

|      Datu klimatikoak (Agoitz, 1993-2020)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 17.5 | 22.0 | 25.0 | 29.0 | 35.0 | 40.0 | 40.0 | 40.0 | 36.0 | 30.0 | 23.0 | 17.0 | **40.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.9 | 10.5 | 14.3 | 16.7 | 20.9 | 25.8 | 28.5 | 28.6 | 24.0 | 19.1 | 12.3 | 9.1 | **18.2** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 2.2 | 6.1 | 9.2 | 11.5 | 15.2 | 19.5 | 21.8 | 21.9 | 17.9 | 14.0 | 8.5 | 5.4 | **13.0** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 1.5 | 1.7 | 4.1 | 6.3 | 9.5 | 13.1 | 15.2 | 15.3 | 11.9 | 8.9 | 4.7 | 1.8 | **7.8** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -4.0 | -3.1 | -1.5 | 0.8 | 3.3 | 7.7 | 10.2 | 10.1 | 6.5 | 2.5 | -1.8 | -4.0 | **-4.0** |
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 101.3 | 87.3 | 83.7 | 81.1 | 70.1 | 54.3 | 39.4 | 32.4 | 65.7 | 78.7 | 103.9 | 91.1 | **888.9** |
|
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 70.0 | 44.8 | 46.8 | 67.5 | 50.6 | 57.8 | 58.5 | 90.0 | 107.0 | 82.5 | 45.8 | 86.5 | **107.0** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.1 | 12.6 | 12.0 | 13.6 | 12.7 | 8.0 | 6.2 | 6.5 | 8.5 | 11.7 | 15.2 | 14.6 | **135.6** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.4 | 2.4 | 1.6 | 0.3 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | **1.2** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

Antzinako jaurerria, erregeordetza. Urteko bularra 1280koa zen: 6 gari-kahize eta 18 kahitze 2 garagar-lapurreta 3 laurdenkotan. Orduan, nolabaiteko erregresio demografikoa erregistratu zen, eta bi etxe zital desagertu ziren. 1427an, Koroaren errenta 6 lapurreta eta erdi gari eta 4 garagar izatera murriztu zen, nahiz eta bizirik iraun zuten bi bizilagunek urte batean ogiz eta ardoz eta txerri-aziendaz behar adina hornikuntza izan; errotak neguan bakarrik funtzionatzen zuen.

Demografia
----------

2020 urteko erroldaren arabera 7 biztanle zituen Ralak.

| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6 | 9 | 8 | 7 | 5 | 5 | 5 | 4 | 3 | 3 | 2 | 2 | 5 | 6 | 7 | 7 | 6 | 4 | 2 | 5 | 7 |

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

|

|  |

Kultura
-------

### Euskara

Ikus, gainera: «pirinioaurrera» eta «nafarrera»
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Longida sailkatu zen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinioaurreko Lizoainibar eta Urraulgoiti ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Longida atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Udalerri honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak du. Horregatik sailkatzen da pirinioaurrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Urrozko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Oharrak
-------

1. ↑  /rála/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza lehengo silaban
2. ↑  /erála/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Rala - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑    *Agoizko estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
4. ↑   «Ralak» *www.ine.es* (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
5. ↑  Luis Luziano Bonaparte. *Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés*, 1863.
6. ↑  Koldo Zuazo. *El euskera y sus dialectos*. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera
-------------

* Longida
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266434

 |

* Wd Datuak: Q12266434

| * i
* e
* a
  Longida |
| --- |
| Kontzejuak | **Aos** • Artaxo • Billabeta • Ekai • Murillo |
| Lekuak | Aiantz • Hiriberri • Larrangotz • Liberri • Meotz • Olaberri • Rala • Xaberri |
| Etxaldeak | Akotain |
| Herri hustuak | Alotz • Argaitz • Egie • Erdotzain • Ezkai • Gendulain • Gorritz • Itoitz • Mugeta • Oleta • Orbaitz • Ulibeiti • Urrozgoiti • Murillozar • Xandoain • Zarikieta • Zuasti • Zutza |