recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Periko Solabarria Bilbao** (Portugalete, Bizkaia, 1930eko urtarrilaren 27a – Bilbo, Bizkaia, 2015eko ekainaren 24a) Euskal Herriko ezker abertzaleko politikaria izan zen, Erromatar Eliza Katolikoko apaiz izana. Militante nekaezina, 85 urte zituela ere, hil aurretxoan, kalean ibili zen protestetan parte hartzen.

Bizitza
-------

Familia xume baten baitan jaioa, 1954. urtean apaiztu zen. Apaiz lanak Bizkaiko Meatzaldean egin zituen. Apaiz langile jardun zuen hainbat urtetan, eta langile-mugimenduan parte hartze nabarmena izan zuen frankismo garaian. Hori dela eta, hainbat aldiz espetxeratu zuten Zamoran. LAB erakundean sartu zen 1975ean, eta, Euskadiko Ezkerra alderdian egindako militantzia labur baten ondoren, Herri Batasunari atxiki zitzaion. Alderdi horrekin, Espainiako diputatu izan zen 1979an eta 1982an. Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkide ere hautatua izan zen 1980an. 1983ko eta 1987ko foru hauteskundeetan Bizkaiko Foru Aldundiko batzarkide izendatu zuten.

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koalizioko Bizkaiko zerrendan azken tokia izan zuen. 2013an Barakaldoko jaietako pregoilari izendatu zuten, baina Tontxu Rodriguez PSEko alkateak ukatu egin zion pregoia irakurtzea, PPren helegite bat aintzat hartuta. Herri Batasunekoa izateagatik egin zuen eskaera hori PPk.

Azken urteetan, mugimendu sozialen protestetan parte hartu zuen, batez ere behartsuen, langabeen, etxegabeen, euskal presoen eta borroka feministaren alde. 2015eko ekainaren 24an hil zen arte, militante nekaezina izan zen, eta bukaeraraino buruz ondo ibili zen, baina osasun arazoak izan zituen 2012ko irailaren 26az geroztik. Egun hartan, greba batean, aldakan jo zuen ertzain batek, eta min izan zuen harrezkero.

Periko Solabarriaren omenezko plaka Portugaleteko Santa Maria kaleko bere jaiotetxean

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Barberena Mondragon, Eneko (2015): *Periko gazteekin hizketan*, Txalaparta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9057674
* Commonscat Multimedia: Periko Solabarria / Q9057674

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9146285374715370750
* BNE: XX5592525
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109033

 |

* Wd Datuak: Q9057674
* Commonscat Multimedia: Periko Solabarria / Q9057674





1. 1 2 3  Jon Ordoñez eta Ainhoa Larrabe: «Periko Solabarria hil da, ezker abertzaleko kide historiko eta militante nekaezina», *Berria*, 2015-06-24.
**Julio María Elías Montoya** (Medina de Pomar, Burgos, 1945eko otsailaren 7a) espainiar frantzizkotarra da. Bere ikasketak Arantzazun eta Euskal Herriko herri desberdinetan egin zituen. Boliviako Cumae egoitzaren apezpikua izan zen. Egun erretreta hartua da.

Biografia
---------

Lehen ikasketak bere herrian egin zituen, Medina de Pomarren. Bigarren hezkuntza Arantzazuko Santutegian egin zuen. Ondoren, Foruan ikasi zuen. 1960ko irailaren 1an Zarauzko frantzizkotarren komentuan botoak egin zituen. 1961eko irailaren 2an Oliteko komentu frantzizkotarra joan zen; han filosofia hiru urtez ikasi zuen. Berriro ere Arantzazun, teologia ikasi zuen. 1968ko uztailaren 14an, Arantzazun, apaiza izendatu zuten; bertako irakaslea izan zen ondoren.

1969an, erlijioso gutxi zeudela han eta, Boliviara bidali zuten, bertako Copacabanako Andre Mariaren Basilikara. 1973an Beniko departamendura misioetara bidali zuten, Amazonian. Han, indigenen artean, bozkarioen arduradura izan zen.

1986ko azaroaren 17an, Joan Paulo II.ak Cumaeko apezpiku eta Beniko bikarioa izendatu zuen. 1987ko martxoaren 25ean kontsagratu zuten. Karguetan jarraitu zuen 2020ko otsailaren 22 arte; egun horretan, zuen adina eta, Frantzisko aitasantuak karguei uko egitea onartu zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Catholic hierarchy
2. ↑  GCatholic
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Elkarrizketa 2015ean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1712373
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 31157413810216052136

 |

* Wd Datuak: Q1712373
Lehen Mundu Gerraren esparruan, **Balkanetako fronteak** Balkanetako penintsulan burututako kanpaina militar batzuei egiten die erreferentzia. *Potentzia Zentralen* aldetik ziren: Austria-Hungaria, Alemania, Bulgaria eta Otomandar Inperioa; aliatuen aldetik, berriz: Serbia, Montenegro, Errusia, Britainia Handia eta Frantzia; geroago, Errumania eta Grezia aliatuen alde egingo zuten.

Deskribapen orokorra
--------------------

Kontuan edukita Lehen Mundu Gerraren kausa nagusia Austria-Hungaria eta Serbiaren arteko etsaitasuna zela eta hori, 1914ko ekainean Sarajevon, Franz Ferdinand artxidukearen hilketaren ondoren zabaldu zela, ez da harritzekoa lehen borroketako batzuk Serbia eta Austria-Hungaria artekoak izan zirela.

Austria-Hungariak, gerra Serbiari 1914ko uztailaren 28an deklaratu bazion ere, *Balkanetako frontean,* borrokak abuztuaren 12an hasi ziren Austriako tropek Drina ibaia zeharkatu eta Serbia inbaditu zutenean. Serbiarrek atzera bota zituzten Austriako lehen erasoak; hala ere, azkenean, 1915eko amaieran, garaituak izan ziren Alemania eta Bulgaria frontean sartu ostean eta Serbiako armada Mazedoniara erretiratzera behartuta.

1915eko udazkenean, mendebaldeko aliatuek serbiarren laguntzan etortzea erabaki zuten, Greziako Tesalonikako portuan ezarri zen espedizio franko-britainiarra antolatuz. Aliatuen plana zen hegoaldeko serbiarrei laguntza ematea Mazedonian fronte bat irekiz. Fronte hori nahiko egonkor mantendu zen gerra osoan, Albaniako kostaldetik Bulgariako Struma ibairaino. 1916an, austriarrek 45.000 soldadu bidali zituzten Montenegro behin betiko garaitzera, eta, borroka gogorren ostean, Montenegroko hiriburua errenditzea lortu zuen.

1916an, Errumania botere zentralen aurkako gerran sar zedin konbentzitzea lortu zuten aliatuek, baina erabaki hori, errumaniarrentzat, hondamendia izan zen. Gerra deklaratu eta gutxira, Alemania, Austria, Hungaria, Bulgaria eta Otomandar Inperioaren ofentsiba konbinatuak herrialdearen bi heren konkistatu zituen 1916ko abenduan amaitu zen kanpaina azkar batean. Hala ere, Errusiako eta Errumaniako armadek frontea egonkortzea, eta, Moldavian, egonkor mantentzea lortu zuten.

1917an, Grezia gerran sartu zen aliatuen alde, eta, 1918ko irailean, aliatuen ofentsiba handia izan zen Grezia iparraldean kokatutako indar multinazional baten eskutik, Bulgariaren kapitulazioa eta aldi berean Serbia askatzea ekarri zuena. Otomandar Inperioa ere aliatuen aurrean errenditu zen, eta haiek Austria-Hungariaren azken inbasioarekin frontea itxiko zuten handik gutxira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Collinson, Owen.  (2012). *Salonica and After, the Sideshow That Ended the War.*  Forgotten Books ISBN B008VGLK3Q..

Bibliografia
------------

* Krizman, Bogdan.  (1970). *The Belgrade Armistice of 13 November 1918.*  48, 67-87 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q789406
* Commonscat Multimedia: Balkans theatre of World War I / Q789406

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008113809

 |

* Wd Datuak: Q789406
* Commonscat Multimedia: Balkans theatre of World War I / Q789406
**Philipp Uffenbach** (Frankfurt, 1566ko urtarrilaren 15a - 1636ko apirilaren 6a) alemaniar margolaria. Hans Grimmer-ek eman zizkion margolaritza ikasketak. Bestaldetik, Philipp-en ikasleetako bat Adam Elsheimer izan zen.

1598 urtean, behin ezkonduta eta eta bere aitaginarrebaren margolaritza lantokia hartu ondoren, Philipp Uffenbach-ek Frankfurt hiriko hiritartasuna lortu zuen.

Bere lan gutxi batzuk baino ez dute iraun gaur egunera arte, besteen artean "Erregeen gurtza" (1587). Bere margolan gorena, "Jesusen Igokundea" (1599) da, Frankfurt-eko Domingotar Elizan egindakoa. Kontserbatutako zatiak Frankfurt-eko Hiriaren Historia Museoan ikusgai daude. Jakina da hiriko udaletxean lan egin izan zuela eta besteak beste, *Brückenfreiheit*  Zubi Zaharreko dorrean irudikatu zuen eta "Justitia" koloreztatu ere. 1887 urtean irudi hori kendu eta brontzezko figura batez ordeztu zuten. Bestalde, Hessen-Butzbach-eko Landgrave Philipp III.ari  "Landgrafschloss" deritzon sabai fresko bat egin zion.

Margolaritzaz gain, Uffenbach-ek, mekanika, geometria, alkimia eta anatomia gaiak atsegin zituen. 1898 urtean *Zeitweiser* (denbora erakusle) liburuxkan ezagutzen den gnomiko munduko maparik zaharrena irudikatu eta horrez gain, *De quadratura circle mechanici* izenburua duen liburua ere argitaratu zuen.

Iturriak
--------

* Bryan, Michael (1889). Walter Armstrong & Robert Edmund Hilobiak, ed. *Hiztegi Margolari eta Grabatzaile, Biografiko eta Kritikoa* (II. Liburukia L-Z). York St #4, Covent Garden, Londres; Jatorrizko batetik Fogg Liburutegia, Digitalizatu May 18, 2007: George Mason eta Semeak. pp. 598-599.
* Reinhard Folk: *Uffenbach-en "Zeitweiser" argitaratu 1598* ere *, Bilduma*, Journal of the North American Sari Gizartea, Vol. 21 Num. 3 Pag.4 iraila 2014 ISSN 1074-3197
* Ursula Opitz: *Philipp Uffenbach Ein Frankfurter Maler um 1600* Deutscher Kunstverlag, Berlin, München 2015, ISBN 3-422-07241-1; 312 orriak.

Kanpoko loturak
---------------

* Art.com auto-erretratua
* Artnet.com informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319135
* Commonscat Multimedia: Philipp Uffenbach / Q319135

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95874166
* ISNI: 0000000116905275
* BNF: 14938673p (data)
* GND: 128351314
* LCCN: nb2015005419
* SUDOC: 156748096
* ULAN: 500031249
* RKD: 78675

 |

* Wd Datuak: Q319135
* Commonscat Multimedia: Philipp Uffenbach / Q319135
**Castle Camps** Cambridgeshire konderrian dagoen herria da, Ingalaterran (Erresuma Batua). 2016an 655 biztanle zituen. Ingalaterrako ekialdeko eskualdearen ipar-mendebaldean dago, Londrestik iparraldera eta Cambridge — konderriko hiriburua — eta Rutland hirietatik hurbil.

Ondarea
-------

Herrian eliza bat egon da gutxienez XII. mendearen hasieratik. Egungo Eliza Parrokialak, XV. mendetik Santu Guztiei eskainia, presbiterio bat, hegoaldeko ataripea eta Mendebaldeko Dorrea dituen habearte bat ditu. Gazteluaren ipar-mendebaldean dago, eta eraikina, neurri handi batean, XV. eta XVI. mendekoa da.

Erdi Aroko dorrea 1850ean kolapsatu zen, 1851n amaitutako ordezkapen batekin. Berrikuntzak XIX. mendean zehar jarraitu zuen. John Ernest Bode parrokiako errektorea izan zan XIX. mendearen erdialdean, eta "O Jesus I have Promised" ereserkia idazteagatik da ezaguna. Elizako patioan lurperatuta dago.

Iruditegia
----------

* Santu Guztien eliza.Santu Guztien eliza.
* Sarrerako kartela.Sarrerako kartela.
* Bigarren Munduko Gerraren oroimenezko eraikina.Bigarren Munduko Gerraren oroimenezko eraikina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Bayano** (**Ballano**, **Vallano** edo **Bayamo**) XVI. mendeko esklabo egindako afrikar matxinatuen buruzagia izan zen Panaman. Bayanoren matxinadak bezala ezagutzen direnak zuzendu zituen.

Biografia
---------

Bere jaioterria ezezaguna bada ere, bi hipotesi dira. Batetik, Sierra Leonako Mandingen kidea zela uste da. Bestetik, yoruba zela, hizkuntza horretako *bayanni* hitzak trumoiaren jainkoaren fededunek gurtzen duten *idolo* edo objektu bat izendatzen duelako.

Bayanoren matxinadak

1552ko matxinada noiz hasi zen ez dago argi. Batzuen arabera, atlantikoa zeharkatzen zuen beltz tratularien itsasontzian hasi zen. Besteen arabera, Kolonbiarekin mugan dagoen Darién probintziara, Panamara, iritsi ondoren.

Iturriaren arabera, 400 eta 1.200 zimarroi artean batu zituen eta *Ronconcholon* izeneko *palenque* bat ezarri zuten egungo Chepo edo Bayano ibaitik gertu. Bost urte baino gehiago iraun zuten gerrillari-gerran, beren komunitatea eraikitzen ari zirela. Espainiarrek, Carreño kapitaina buru zutela, palenquea suntsitu eta Bayano bera harrapatu zuten; Carreño kapitainak gobernadorearen aurrera eraman zuen. Honek Bayanoren krimenak eta lapurretak barkatu eta bake-hitzarmen bat sinatu zuen harekin, aske utzita. Bayano eta bere kideak erresistentzia agertzen jarraitu zuten. 

Azkenik, Pedro Urtsuak Bayano eta bere 300 soldadu atxilotu zituen. Panamako presidenteak Peruko erregeordeari bidali zion Bayano. Jakin-minez hartu zuen, agintarien aurka egon zen gizona nor eta nolakoa zen ikusteko, eta adeitasunez tratatu zuen. Espainiara bidali zuen, eta han egon zen Sevillan, Errege Ogasunaren kontura, biziarteko denboran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Charles C. Mann: 1493. Uncovering the New World Columbus Created, Vintage Books, New York City, 2012, p. 449.
2. ↑  Pedro de Aguado: *Historia de Venezuela*, libro 9, capítulos 9–13
3. ↑
4. ↑  Emmanuel K. Akyeampong, Henry Louis Gates, Jr. (editor.): *Dictionary of African Biography*, volumen 1 (Abach–Brand), Oxford University Press, New York 2012, p. 406
5. 1 2   .
KF Tiranaren aurkako partida.
Stadiumi Skenderbeu.
**KF Skënderbeu Korçë** (izen osoa albanieraz: *Klubi futbollistik Skënderbeu Korçë*) Albaniako futbol taldea da, azken urteetan nagusi dena, Korçë hirikoa. Albaniako 7 Liga irabazi ditu, lehenengoa 1933an eta hurrengoak 2011. urtetik aurrera.

Historia
--------

Hilë Mosi politikari eta poetak sortu zuen **Vllazëria** izenarekin 1909an Korçëko lehen futbol taldea. Ondoren beste hainbat talde sortu ziren, haien artean 1925ean **Skënderbeu**. 1930an Albaniako liga nagusian hartu zuen parte eta lehenengo garaipena berehala iritsi zitzaion 1933an hain zuzen ere.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren apal ibili zen eta sarritan bigarren mailan aritu zen. Hala ere hiru aldiz jokatu zuen Albaniako Koparen finala, 1958, 1965 eta 1976an, baina hiruretan galtzaile atera zen.

2009 urtean Albaniako Superligara igo zen eta "urrezko garaia" hasi zitzaion 2011tik 2016 arteko liga guztiak irabazi baititu. 2018an Kopa eskuratu zuen lehen aldiz.

Urte hauetan Txapeldunen Ligako kanporaketetan aritu da emaitza aipagarririk gabe. 2014ean hirugarren kanporaketa jokatzera iritsi zen baina Shakhter Karagandy kazakhstandarrak kanporatu zuen.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2012-2013** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2013-2014** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2014-2015** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2015-2017** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2019** |

 |  |

Palmaresa
---------

### Albanian: 11

* Albaniako Liga (8): 1933, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018.
* Albaniako Kopa (1): 2018.
* Albaniako Superkopa (3): 2013, 2014, 2018.

Kanpo estekak
-------------

* **(Albanieraz)****(Ingelesez)** Webgune ez-ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q73996
* Commonscat Multimedia: KF Skënderbeu Korçë / Q73996

---

 |

* Wd Datuak: Q73996
* Commonscat Multimedia: KF Skënderbeu Korçë / Q73996
**Naroa Gaintza Jauregi** (Deustu, Bilbo, 1979) euskal musikaria eta euskal eskola publikoko irakaslea da.

Bizitza
-------

Naroa Gaintza deustuarrak ibilbide luzea du musika munduan, horretan oinarriturik egin baitzituen ikasketak, kontserbatorioan, baita unibertsitatean ere. Piano-ikasketak burutu zituen eta txistu-jotzaile trebea ere bada. Kantu formakuntza egin zuen Mr. Jam eskolan 7 urtez, eta Amaiur erromeria taldearekin hasi zen taula gainean 2004an. Zazpi urte iraun zuen sasoi horretan 500 bat kontzertu eman zituzten, izan ere, Amaiur, momentuko erromeria taldea bilakatu baitzen. 2011ko urtarrilean agur esan zuten, Kukutza III gaztetxea zena betez. Nortasun handiko taldea izan zen, abeslari ez-trikitilaria zuen lehenengo erromeria taldea izan zelako.

Amaiur taldearekin Bilboko Aste Nagusian Mari Jaiarekin
Amaiur martxan zegoen bitartean, Igon Olaguenagarekin batera, Sokaide taldea sortu zuen eta disko bat kaleratu zuten 2010ean, Ortozik izenekoa. Eta elkarrekin ere aritu ziren Badok4 izeneko proiektu batean, Euskal Musikaren Historian barrena eramaten zuen kantu- eta azalpen-saio didaktiko batean.

* Uliako Mintegietako Parkea, 2015-05-30
* 
* 
* 

2014an, *22M2 taldea osatuta, Karratura* izeneko lehen bakarkako diskoa plazaratu zuen. Eta horretan dabil egun, barne mundua 22 metro koadrotan azaleratzen. Hainbat talde eta musikarirekin ibili da lankidetzan, hala nola, Fermin Muguruza, Habeas Corpus, Mandoilek, Zea Mays, Gose eta deigarria den Elliott Murphy abeslari amerikarrarekin. Araba euskaraz jaiko abestietan partu hartu zuen 2013 eta 2019an.

* Lankidetzak hainbat talderekin
* Fermin MuguruzaFermin Muguruza
* Zea MaysZea Mays
* Elliott MurphyElliott Murphy

Diskografia
-----------

* *Ortozik albuma*, Sokaide taldearekin (2010).
* *Karratura* albuma, *22M2* taldearekin (2014).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Naroa Gaintza: "Kaskagorriko igandeak" - Naroa Gaintza - Uriola.eus» *uriola.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-08-21).
2. ↑  Ainhoa Sarasola, «Barne mundua azalera, 22 metro koadroan», *Berria*, 2015-01-14
3. ↑
4. ↑    del Maza, Gabi. *KUKUTZA III (Zea Mays).*  (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
5. ↑    Gose eta Gaintza, Naroa.  (2013-11-23). *Gose & The Family Bonberenea Session DVD - "Rimmel" - Naroa Gaintza.*  Bonboreneaekintzak.
6. ↑    Jakintza ikastola.  (2013). *Araba Euskarazen kanta.*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-21).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Gose eta Gaintza, Naroa. (2013-11-23). *Gose & The Family Bonberenea Session DVD - "Rimmel" - Naroa Gaintza**.* Bonboreneaekintzak.
* 22M2 -Nomada- Naroa Gaintza (Hogeita bi metro koadro) Bideoklipa, Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492576
* Commonscat Multimedia: Naroa Gaintza / Q20492576

---

 |

* Wd Datuak: Q20492576
* Commonscat Multimedia: Naroa Gaintza / Q20492576
**Bainu-etxola** edo **kaxeta** gurdi itxurako bainurako kabina edo kaseta bat zen XIX. eta XX. mendearen lehen erdian erabili izan zena. Jantziz aldatzen eta hondartzatik itsasoko uretara zuzenean joatea ahalbidetzen zuen, Victoriar garaiko arau moralak hautsi gabe, inori gorputzik erakitsi gabe, eta alde horretatik, emakumezkoek gehiago erabiltzen zituzten (baina gizonezkoek ere bai).

Gehienak egurrez eraikita zeuden, baina batzuk mihisezko hormak zituzten egurrezko marko baten gainean. Mandoz, zaldiz edo idiz tiraka iristen ziren uretara ohikoan.

Euskal Herrian
--------------

Euskal Herriko hondartza batzuetan ere ezagun egin ziren. Donostiako Kontxan ohikoak izan ziren XIX. mendeko bigarren erditik aurrera, eta bat bereziki nabarmena izan zen, errege-erreginen bainu-etxola, errailen gainean mekanikoki eta lurrin-indarrez jaisten zena uretera.

Zumaiako Itzurun hondartzan ere asko erabili izan ziren, eta *kaxeta* esaten zieten bertan. 1930eko hamarkadaren jasieran 15 kaxeta enkargau ziren ontziola batean, lau luxuzkoak eta 11 arruntak. Kanpotik zuriak ziren eta barrutik berdeak, garai hartako oftalmologoek kolore hori gomendatzen zutelako begiei atsedena emateko. Baserritar bat enkargatzen zen idi eta behiak gobernatzeaz, eta udako denboraldia amaitzea Arrangoleta aldean gordetzen omen zituzten, hiltegi inguruan (oraingo Algorri interpretazio zentroaren aurrean).

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Donostiako bainu-etxola bat, atzean errege-erreginena ikusten delarik. Eskuinean, Itzurungo kaxetak 1918an. |  | Donostiako bainu-etxola bat, atzean errege-erreginena ikusten delarik. Eskuinean, Itzurungo kaxetak 1918an. |
| Donostiako bainu-etxola bat, atzean errege-erreginena ikusten delarik. Eskuinean, Itzurungo kaxetak 1918an. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Byrde, Penelope.  (1987-01-01). «‘That Frightful Unbecoming Dress’ Clothes for Spa Bathing at Bath» *Costume* 21 (1): 44–56.  doi:10.1179/cos.1987.21.1.44. ISSN 0590-8876. (Noiz kontsultatua: 2024-03-16).
2. ↑    «Zumaiako hitz bereziak: KAXETA -» *Baleike.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q644886
* Commonscat Multimedia: Bathing machines / Q644886

---

 |

* Wd Datuak: Q644886
* Commonscat Multimedia: Bathing machines / Q644886
**Neomak** musika taldea 2019an sortu zuten folk taldea da, pandero eta perkusiotik abiatu eta abangoardiara jotzen duena, bai estetikoki eta baita musika aldetik ere. Zazpi partaide ditu, haietako hiru arrasatearrak dira eta gainerakoak Deba, Zarautz, Zizurkil eta Asteasukoak dira.

Ibilbidea
---------

Trikitilari txapelketatan bikoteka aritu ondoren Kepa Junkeraren Sorginak panderojole taldearen inguruan bildu ziren 2014an. Munduan zehar birak egin zituzten trikitilari bizkaitarrarekin; Washington, Krakovia, Danimarka, Alemania, Frantzia, Portugal, Maroko... Junkerak 2018an ezbeharra izan zuenean proiektua bertan behera gelditu zen eta zazpi trikitilarik Neomak taldea eratu zuten. COVID-19 pandemiak eraginda proiektu berriak geldialdi bat izan zuen baina egoera normaldu zenetik kontzertu ugari eman dituzte eta 2022an diskoa kaleratu zuten, taldearen izena daramana. "Hamen" eta "Ilargi berriak" izan ziren diskoko singleak.

Diskografia
-----------

* *Neomak* (2022, Airaka)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Irati Gutierrez (Neomak): "Oso gustura gabiltza disko berriaren aurkezpen kontzertuetan" - Arrasate» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
2. ↑     *MusikaZuzenean TB # 204 : Neomak.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-27).
3. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2022-03-05). «Neomak taldea, pandero eta irrintzien bitartez ahalduntzen» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
4. ↑   «Neomak» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).

Kanpo estekak
-------------

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114345720

 |

* Wd Datuak: Q114345720
**1910eko Parisko Uholde Handia** (frantsesez: *Crue de la Seine de 1910*) hondamendi bat izan zen, noiz Sena ibaiak, bere ibaiadarren neguko euriaz kargatua, Paris eta inguruko hainbat komunitate urez bete zituen.

1909ko amaieran, Parisek euri-jasa handiak jasan zituen, eta 1910eko urtarrilean, Sena ibaiak Frantziako hiriburua urez bete zuen, estoldek eta metroko tunelek urak gainezka egin zutenean. Ibaiko urak ez zuen bere ertzetatik gainezka egin, baizik eta hiria tunel, hustubide eta estolderiez bete zuen, baina ibaiak gainezka egin zuen hiriburuaren ekialdeko eta mendebaldeko udalerrietan.

Neguko uholdeak normalak ziren Parisen, baina urtarrilaren 21ean ibaia ohi baino azkarrago hazten hasi zen. Hurrengo astean, milaka paristar beren etxeetatik ebakuatu zituzten, ura hiriko eraikin eta kaleetan sartzen zelako, eta horrek Parisko oinarrizko azpiegiturak ixtea eragin zuen. Poliziak, suhiltzaileak eta soldaduak txalupetan zihoazen urez betetako kaleetan, bigarren solairuko leihoetatik harrapatuta zeuden bizilagunak erreskatatuz eta laguntza banatzeko. Errefuxiatuak elizetan, eskoletan eta gobernu-eraikinetan inprobisatutako babeslekuetan bildu ziren. Nahiz eta urak ibaia hiritik igarotzean kanalizatzen duten hormak gainezka egiteko mehatxua egin, langileek Sena ibaia azkar eraikitako dikeen bidez bideratuta mantentzea lortu zuten. Urak Orsayko tren geltokia hartu zuenean, trenbidea metro batzuk beherago geratu zen. Hirian zehar mugitzen jarraitzeko, paristarrak itsasontzietan edo gobernuko ingeniariek eta paristarrek beraiek eraikitako egurrezko pasabideetan zehar joaten ziren.

Urtarrilaren 28an urak bere altuera gorena hartu zuen: 8,62 metro, bere maila normaletik 6 metro gorago. Uholdeek eragindako kalteen kalkuluak 400 milioi liberara iritsi ziren. Uholdeak ia astebete iraun zuen eta ez zen inor hil.

Galeria
-------

* Uholdea Quai de Passyn.Uholdea Quai de Passyn.
* Convention kalea.Convention kalea.
* Félix-Faure etorbidea.Félix-Faure etorbidea.
* Paris–Saint-Lazare geltokia.Paris–Saint-Lazare geltokia.
* Poitiers kalea.Poitiers kalea.
* Seine kalea.Seine kalea.
* Trousseau kalea.Trousseau kalea.
* Trousseau enparantza.Trousseau enparantza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Perez, Maria Camila.  (2010/02/26). «100 Years Later, Revisiting a Paris Flood» *The New York Times*.
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Flooding in Paris in 1910.*  2010-1-7.

Bibliografia
------------

Jeffrey H. Jackson, *Paris Under Water: How the City of Light Survived the Great Flood of 1910* (NY: Palgrave Macmillan, 2010)

Kanpo estekak
-------------
**Norman Atlantic** Itsaso Adriatikoan su hartu zuen ferry bat izan zen.

Gertaerak
---------

Abenduaren 28an, 466 bidaiari zituen ferry bat hustu zuten Grezian, sute batengatik. 150 lagun ontzitik atera zituzten eta kontrolpean zuten sutea. Su hartu zuen ontzia erreskatatzeko zailtasunak zituzten eguraldia zela-eta. Gutxienez, pertsona bat hil eta beste bi zauritu ziren. Guztira, 478 bidaiari zeuden.

Abenduaren 29rako zazpi lagun ziren hildakoak 'Norman Atlantic' ferryko sutean eta kontrolpean zuten sutea. Amaitu zituzten erreskate lanak ere. Hala ere, jakitera eman zutenez, bilaketa-dispositiboa indarrean egongo zen desagerturik ez zegoela ziurtatu arte. Istripuaren unean ontziak behar baino karga handiagoa zuela esan zuten Italiako hainbat komunikabidek. Azkenik, Gutxienez bederatzi pertsona (hiru greziarrak, bi italiarrek, bi alemaniar, inork turkish eta Georgian bat) hil dira eta gutxienez 16 (9 greziarrak, lau turkiarrak, bi italiar eta inork German) sakabanatuta daude..

Abenduaren 29 gauean jakin zenez, hamar pertsona hil ziren ontziaren ezbeharrean. Bilaketa-dispositiboa martxan egongo zen desagerturik ez dagoela egiaztatu arte. Ezbeharra izan zen unean ontziak behar baino karga handiagoa zuela zabaldu zen. Bestalde, 427 pertsona erreskatatu zituzten.

Abenduaren 30ean, Albaniako bi langile hil ziren, ontzia atoian eramaten ari zirela kableetako bat hausteagatik.

Abenduaren 31ean, ferryaren kapitaina inputatu zuten. Hala ere, kapitainaren jarrera eredugarria izan zela esan zuten Italiako komunikabideek, ferryan zihoazen lagun guztiak ebakuatu ondoren atera zelako ontzitik.

Urtarrilaren 2an, 'Norman Atlantic' iritsi zen Brindisiko portura, atoian eramanda. Italiako agintari judizialek itsasontzia konfiskatu eta ikerketa hasi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «466 bidaiari zeramatzan ferry bat husten ari dira Grezian, sute baten ondorioz», *Berria*, 2014-12-28
2. ↑  «Su hartu duen ontzia erreskatatzeko zailtasunak, eguraldia dela-eta», *EiTB*, 2014-12-28
3. ↑  «Zazpi lagun hil dira 'Norman Atlantic' ferryko sutean», *Berria*, 2014-12-29
4. 1 2  «Bukatu dituzte erreskate lanak su hartutako ontzian; 8 lagun hil dira», *EiTB*, 2014-12-29
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. 1 2  «Hamar pertsona hil dira 'Norman Atlantic' ontziaren ezbeharrean», *EiTB*, 2014-12-30
10. ↑  «'Norman Atlantic' ferryaren kapitaina inputatu dute», *EiTB*, 2014-12-31
11. ↑  «'Norman Atlantic' iritsi da Brindisiko portura, atoian eramanda», *EiTB*, 2015-01-02

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3952367
* Commonscat Multimedia: IMO 9435466 / Q3952367

---

 |

* Wd Datuak: Q3952367
* Commonscat Multimedia: IMO 9435466 / Q3952367
**Arizmendi ikastola** Arrasateko *San Frantzisko Xabier*, *San Viator* eta *Umezaintza*, eta Eskoriatzako *Almen* ikastolek osatzen duten kooperatiba da. 1999 urtera arte, ikastola independenteak ziren, baina Leintz haraneko ikastolek elkartzea erabaki zuten urte horretan.

Debagoienan dagoen hezkuntza-erakundea da, bereziki Arrasate, Eskoriatza eta Aretxabalatea herrietan. Ikastola bat da, euskarazko hezkuntza, euskal hizkuntza, ematen duen eskola mota bat, eta garrantzi kultural eta linguistiko esanguratsua du eskualdean.

Arizmendi Ikastolaren historia 1960ko hamarkadaren amaieran hasi zen, Euskal Herriko testuinguru sozio-politiko eta linguistiko berezian. Garai hartan, euskarak, euskarak, erronka garrantzitsuak zituen aurrez aurre; izan ere, galtzeko arriskuan zegoen, asimilazio linguistikoko politikengatik eta espainiera hizkuntza nagusi gisa gero eta presio handiagoa zuelako. Gainera, euskarazko hezkuntza mugatua eta askotan debekatua zen.

Testuinguru horretan, euskararen zaintzarekin eta sustapenarekin konprometitutako guraso euskaldunen talde batek ekintza hartzea erabaki zuen. Ikastolen ereduan inspiratuta, Euskal Herriko beste toki batzuetan sortutako euskarazko hezkuntza ematen zuten eskolek Donostian ikastola propioa sortzea erabaki zuten. Guraso-talde honen asmoa seme-alabei beren ama-hizkuntzan eta euskal kultura baloratu eta sustatuko zuen giroan heztea zen.

Ikastola 1969an sortu zen, eta Arizmendi izena hartu zuen, Jose Maria Arizmendiarrietaren omenez. Arizmendiarrietak 1950eko hamarkadan Mondragon Korporazio Kooperatiboa (MCC) sortu zuen, mundu mailako esperientzia kooperatibo arrakastatsu eta ospetsuenetako bat. Arizmendi ikastolarako aukeratu zenean, hezkuntza Arizmendiarrietaren lanak adierazten zituen lankidetza, elkartasun eta garapen komunitarioko balioekin lotzeko nahia islatzen zen.

Hasieratik, Arizmendi Ikastolak erronka ugari izan zituen aurrez aurre, baliabide falta, agintari batzuen aurkakotasuna eta funtzionamendurako oinarri sendo bat eraikitzeko beharra barne. Hala ere, hezkuntza-komunitatearen konpromisoari eta guraso, irakasle eta boluntarioen laguntzari esker, ikastolak aurrera egin zuen eta erreferentziazko hezkuntza-erakunde bihurtu zen eskualdean.

Urteetan zehar, Arizmendi Ikastolak hazten eta garatzen jarraitu du, bere hezkuntza eskaintza zabalduz eta aldaketa sozial eta kulturaletara egokituz. Euskara eta euskal kultura sustatzeko konpromisoari eutsi dio, eta bikaintasun akademikoa eta berrikuntza pedagogikoa bilatu ditu. Gaur egun ere, ikastola funtsezko zutabea da euskal hezkuntzan, bai eta komunitateak duen garrantziaren eta etorkizun inklusiboago eta anitzago bat eraikitzeko konpromisoaren adibide ere.

Ikastolak 2005eko urriaren 2an Aretxabaletan ospatu zuen euskararen aldeko Kilometroak jaia.

Kanpo estekak
-------------

* Arizmendi ikastolaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253981

 |

* Wd Datuak: Q12253981
*Ice Bucket Challenge* egiten
***Ice Bucket Challenge*** (euskeraz: "Izotz Ontziaren Erronka") publizitate-kanpaina bat izan zen, alboko esklerosi amiotrofikoari aurre egiteko sortu dena. Gaixotasun hori jasaten ari diren pertsona ospetsu batzuk Stephen Hawking zientzialaria eta Jason Becker musikaria dira.

Lortzen den dirua gaixotasun horri sendaketa bat bilatzeko da.

Pertsona ospetsu askok egin dute erronka hau, hemen adibide batzuk: George W. Bush, Lionel Messi, Bill Gates, Taylor Swift, Katy Perry, Neymar, Javier Hernandez Balcazar, Cristiano Ronaldo, Miguel Herrera, Migbelis Castellanos, Patricia Zavala, Lady Gaga, Shakira, Juanes, Demi Lovato, Fernando Gago, Ashley Benson, Troian Bellisario, Keegan Allen, Lucy Hale, Sasha Pieterse, Ian Harding, Selena Gomez, Josh Hutcherson, Leonardo Farkas, Mario Kreutzberger, Susana Gimenez, Carla Morrison edo Jim Parsons.

Zertan datza
------------

*Ice Bucket Challenge* erronkak zure buru gainera ura botatzean datza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17521923
* Commonscat Multimedia: Ice Bucket Challenge / Q17521923

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18154800262956192706
* NKC: ko20181007455

 |

* Wd Datuak: Q17521923
* Commonscat Multimedia: Ice Bucket Challenge / Q17521923
**Olarizuko gurutzea** Gasteizko Mendiolan dagoen izen bereko mendian dagoen oroigarri frankista da. Askoren iritziz, Arabako hiriburan dagoen ikus frankista adierazgarriena da. 1952ko azaroaren 23an bukatua, hamar metroko garaia du. Betoizko gurutzea "Askapenerako gurutzadan gure aberriaren eta Kristoren alde eroritako"aren aldekoa da.

Historia
--------

Hasiera batean, gurutzea erlijioarekin zegoen lotuta, ez frankismoarekin baina erregimenak nahi zuen esanahaia inposatu zion. Lehen proiektuan, 1951koan, helburua Misio Santua gogoraraztea zen, hau da, urtean zehar Gasteizen egin ziren ekitaldiak gogoraraztea. Proiektuan ideologia askoren pertsonek hartu zuten parte baina orduko Arabako Gobernadorea zen Luis Martín-Ballesterok goian azaldutako idazkuna jartzera behartu zien; halaber, eraikinaren gastuen ardura Movimiento Nacionalaren eskuetan gelditu ziren. Esate baterako, eraikinaren bultzatzaileetako bat Bruno Ruiz de Apodaka izan zen. Desadostasunak zirela eta, gurutzea ez zen inoiz inauguratu.

2018an Mendiolako herri batzarrak, bozkatu eta gero, gurutzea kentzea erabaki zuen baina Gasteizko Udala ados ez zegoela eta, gaia eztabaidan dago oraindik-orain mahai gainean.

Erasoa
------

Aintziraren atzean Olarizu mendia, gurutzea tontorrean duelarik.
2018ko abenduaren 20an rotaflex bat erabiliz, gurutzea botatzen saiatu ziren. Oso egoera larrian gelditu zen eta segurtasuneko perimetroa ezarri behar izan zioten. Arabako Foru Aldundiak berreskuratzeko asmoa azaldu zuen. Mendiolako Kontzejuak, bestetik, bide legalak jarraituz botatzeko berretsi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «"Sobre la cruz de Kutzemendi" -Raul Gartzia (Ahaztuak)» *Halabedi* (Noiz kontsultatua: 2021-02-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ander Mateos.  (2018-08-24). «Mendiola quiere derribar la cruz de Olárizu y el Ayuntamiento apuesta por contextualizarla» *Gasteiz Hoy* (Noiz kontsultatua: 2019-11-02).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La verdadera historia de la cruz de Olárizu» *El Correo* 2017-10-25 (Noiz kontsultatua: 2019-11-02).
4. ↑    Otamendi, Gorka Berasategi. «Olarizuko gurutzea "legezko bideetatik" eraitsiko duela berretsi du Mendiolako Kontzejuak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-11-02).

Kanpo estekak
-------------

* Jon Rejadoren erreportaia *Berria*n, 2018ko abuztuaren 25ean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070414

 |

* Wd Datuak: Q61070414
**Txelo Auzmendi Jimenez** (Araia, Araba, 1960eko urriaren 31) Terapia Okupazionalean diplomatua eta politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Asparrenako alkate bilakatu zen, hirugarren aldiz, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

Biografia
---------

Terapia Okupazionalean diplomatua, arlo soziosanitarioan lan egin du hogeita hamar urte baino gehiagoz Arabako Gizarte Zerbitzuetan, Arreta Goiztiarraren eta Dibertsitate Funtzionalaren arloetan.

Zortzi urtez Asparrenako Udaleko zinegotzia izan zen eta 2015etik udalerriko alkatea da. Gainera, Arabako Lautadako Kuadrillako batzarkidea izan da hiru legegintzalditan, eta Eudeleko eta Tokiko Gobernuen Batzordeko Lurralde eta Batzorde Exekutiboetan parte hartu du azken bi legegintzaldietan.

Nerabezarotik, elkarte eta mugimendu sozial, kultural eta politikoetan parte hartu du, eta, horien bidez, udal-eremuan eta nazioarteko lankidetza-kanpainetan parte hartu du.

2023ko urtarrilaren 23an udal hauteskundeetako zerrendaburu izango ziren pertsonak hautatzeko prozesua amaitu zen eta Txelo Auzmendiren hautagaitza berritu zuten.

2023ko ekainaren 17an alkate bilakatu zen Euskal Herria Bilduko bere kideen botoa jaso ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hego Euskal Herriko alkatetzen mapa, herriz herri eta alderdiz alderdi» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
2. ↑   Pedro, Eva San.  (2023-06-17). «Txelo Auzmendi sigue al frente de Asparrena cuatro años más» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
3. ↑   «EH Bilduko kideek beste hamalau udalerrietako hautagaitzak berretsi dituzte Araban» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
4. ↑   González, M..  (2023-01-30). «EH Bildu elige a Txelo Auzmendi e Iratxe del Barco en la Llanada» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).
5. ↑   Pedro, Eva San.  (2023-06-17). «Txelo Auzmendi sigue al frente de Asparrena cuatro años más» *Diario de Noticias de Álava* (Noiz kontsultatua: 2023-06-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120047382

 |

* Wd Datuak: Q120047382
**Omecillo** Arabako mendebaldeko ibaia da, 32 km-ko luzera duena. Bóvedako mendilerroan jaio eta Ebro ibaian amaitzen da, Bergonda herria zeharkatu eta gero, Sobróndik gertu. 360 km²-ko azalerako arro hidrologikoa du. Gaubea, Jurisdicción de San Zadornil (Burgos), Añana eta Lantaron udalerriak zeharkatzen ditu. Ibaiadar nagusia Tumecillo ibaia du, Arkamoko mendilerroan jaiotzen dena eta Villanañen elkartzen zaiona. Halaber, beherago, eta Bergondara iritsi baino lehen, Añanatik datorren Muera ibai gazia ere elkartzen zaio.

Egoera onean mantentzen da, Arabako eremu horren industrializazio maila txikiari esker. Hori dela eta, Euskal Autonomia Erkidegoan natura-baliorik handienetako ibaien artean dugu Omecillo.

Babesa
------

2015.eko Martxoak 17tik Eusko Jaurlaritzak Euskal Herriko zatia Kontserbatzeko Eremu Berezi izendatu zuen. Natura 2000 sarean ere dago onartuta.

Baloreak
--------

Ibaiertzeko basoak oso ondo kontserbatuta aurki daitezke (lizardiak, sahastiak, makaldiak eta eta ekosistema horietan ohikoak diren espezieak, batzuk larriki mehatxatuak:

* *Mustela lutreola* (Europar bisoi)
* *''Lutra lutra* (Igaraba arrunt)
* *Cinclus cinclus* (Ur-zozo)
* *Alcedo atthis* (Martin arrantzale)
* *Riparia riparia* (Uhalde-enara)

Garrantzi handia dute, bestetik, arrainen populazioak eta landarediak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** "Omecilloren unitate hidrologikoa"[*Betiko hautsitako esteka*] (Eusko Jaurlaritza)
3. ↑  IVAP

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Tomecillo ibaiatik zeharkaldia.
* **(Gaztelaniaz)** "Omecillo ibaiaren arroa" artikulua *euskomedia.org* webgunean
* **(Gaztelaniaz)**:Omecillo-Tumecillo gestio neurriak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265159
* Commonscat Multimedia: Omecillo / Q12265159

---

 |

* Wd Datuak: Q12265159
* Commonscat Multimedia: Omecillo / Q12265159
**Maialen Braña Agerrebere** (Elizondo, Baztan, 1988) lanbidez irakaslea da eta musikazalea. 2015etik Donostiako Orfeoian abesten du, sopranoa da, bigarren sopranoa zehazki.

Bizitza
-------

Musikoterapia ikasia da eta frogatuta dago ikasleen garapenean arras erreminta ona dela. Musikak emozioak adierazten laguntzen digu, eta pertsona batzuk errazago komunikatzen dira musikaren bidez. 

Txikitatik izan du musika zaletasuna. 9 urterekin solfeoa ikasten hasi zen eta ahots-teknikako klaseak hartzen 15 urterekin hasi zen, Elizondoko Abesbatzako zuzendariarekin. 2005ean, 17 urterekin, Iruñeko Maria Eugenia Echarren Kantu Eskolan hasi zen, eta han egon zen hainbat urtez. Donostiako Orfeoian kantatzen du, eta entseguez aparte bokalizazio klaseak jasotzen ditu. Formakuntza etengabea da eta praktikatzea ona da beti, gauzak ikasteko eta norbere instrumentua hobe ezagutzeko balio baitu.

Akordeoia jotzen ere badaki. 9 urterekin hasi zen ikasten eta noizbehinka jotzen segitzen du oraindik, Elizondoko Musika Eskolakoekin ateratzeko deitzen badiotenetan, adibidez.

Pianoa eta organoa ere jotzen ditu, baina orain gutxitan. Eta beti gustatu izan zaio zeharkako txirula, atentzioa eman dio txikitatik eta jotzen ikastea gustatuko litzaioke, baina orain ez du denbora askorik.

### Abeslari ibilbidea

Leku handietan kantatzeko aukera izan du: Londresko Royal Albert Hallen, Rotterdameko De Doelenen, Municheko Auditorioan… eta 2022an Erroman kantatu zuen, Vatikanoan, Orfeoiaren 125. urteurrenean. Hurbilago ere hainbat lekutan ibili da: Madrilgo Auditorio Nacionalean eta Madrilgo Errege Antzokian, Zaragozako Auditorioan, Frantziako Ròcamadorren eta Carcasonako jaialdian, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ««Donostiako Orfeoian sartzean nire ametsa bete nuen» - Baztan» *Erran.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-10-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123125422

 |

* Wd Datuak: Q123125422
**Virginijus Sinkevičius** (Vilnius, 1990eko azaroaren 4a) ekonomialari eta politikari lituaniarra da. Ingurumeneko Europako komisarioa 2019tik.

Ibilbide politikoa
------------------

2016ko hauteskundeetan *Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga* (Lituaniako Nekazari eta Berdeen Batasuna) alderditik diputatu hautatua izan zen.

2017ko azaroaren 27an Saulius Skvernelisen gobernuan sartu zen, Ekonomia ministro bezala, Mindaugas Sinkevičius ordezkatuz. 27 urterekin, sobietar garaitik izandako ministro gazteena izan zen  .

2019ko Europako hauteskundeen ostean, Gitanas Nausėda presidenteak herrialdeko Europako hurrengo komisario gisa proposatu zuen. Lituaniako Errepublikako Legebiltzarrak abuztuaren 22an berretsi zuen aukera hori  .

Maiatzaren 14ean, Europako Batzordeak PP eta Ciudadanosek Zaldibarko zabortegiaren hondamendiari buruz eginiko galderei erantzun zien, ikertuko zuela iragarriz. Sinkeviciusek adierazi zuen agintari eta epaitegi «nazional edo erregionalen» ardura zela ea zabortegian arau hausterik izan zen egiaztatzea, «baina kasuaren larritasuna ikusita, Batzordeak aztertu egingo zuela, eta Espainiako autoritateekin harremanetan jarriko zela». Galderei erantsitako informazioari erreparatuta, Sinkeviciusek aitortu zuen «gabezia esanguratsuak» antzeman zitezkeela: «Arloan eskumena duten agintariek eta auzitegiek horiek detektatu, zaindu eta, azken batean, zigortu behar zituzketen». Eusko Jaurlaritzak Sinkevicius komisarioaren adierazpenak deitoratu zituen, Ingurumen Sailarekin harremanetan jarri ez zirela adieraziz.

Bizitza pertsonala
------------------

Vilniuseko lizeoan ikasi eta gero, 2012an ekonomia eta nazioarteko harremanetan lizentziatu zen Aberystwytheko Unibertsitatean. 2013an, Europako politikan masterra lortu zuen Maastrichteko Unibertsitatean . Praktikak administrazio publikoan egin zituen. 2013tik 2014era, Politika Europarren Analisien Zentruan lan egin zuen (AEB-etako ikerketa institutu bat). Gero proiektu-zuzendari gisa aritu zen, batez ere inbertsio enpresa batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lithuanian president appoints Sinkevicius as Economy Minister
2. ↑  Pretendentas į eurokomisarus V. Sinkevičius susitiks su U. von der Leyen
3. ↑    Lozano, Maite Asensio. «Zaldibarko zabortegiaren amiltzea aztertuko du Europako Batzordeak, «kasuaren larritasuna ikusita»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-05-14).
4. ↑  FASoS alumnus appointed as Economy Minister Lithuania

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** / **(Lituanieraz)** Curriculuma Ekonomia Ministerioaren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27653570
* Commonscat Multimedia: Virginijus Sinkevičius / Q27653570

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2567154260732424480009
* GND: 1194446302

 |

* Wd Datuak: Q27653570
* Commonscat Multimedia: Virginijus Sinkevičius / Q27653570
**Lurdes Lekuona Laburu** (Gasteiz, 1958ko otsailaren 4a) Arabako Zalduondo herriko alkatea da.

Biografia
---------

Geografia eta Historiako lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Irakasle izan da AEKn (Euskalduntze eta Alfabetatze Koordinatzailea), eta 1990etik 2021era Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoan aritu zen lanean. 2021eko ekainetik jubilatuta dago. Oso gaztetatik parte hartu du Adurtzako auzo-mugimenduan, eta azken 30 urteetan Zalduondoko kultura- eta gizarte-mugimenduetan ere parte hartu du.

### Elkarte-ibilbidea

1995 eta 2009 artean hainbat guraso-elkartetakoa izan zen, eta 2005etik 2009ra *Denon Eskolako* (Arabako eskola publikoko gurasoen elkarteen federazioa) lehendakaria izan zen. *Geu Elkarteko* Batzarreko kide izan zen eta *Zalduondoko Marisoro euskara taldean* parte hartu zuen. Gainera, Zalduondoko Kultur Elkarteko Batzarreko kide da 1996az geroztik. Besteak beste, Zalduondoko Etnografia Museoa kudeatzen du, eta Arabako Aratusteetako Kultur Elkarteak (AHIK) Arabako landa-aratusteak ikusarazten eta balioesten lagundu du. Izan ere, lehen agerpen hori Euskadin ondare ez-material gisa katalogatu zen 2015erako.

### Ibilbide politikoa

EH Bilduren oinarriek Lekuonarengan jarri zuten konfiantza, 2023ko udal-hauteskundeetan Zalduondorako hautagai-zerrendaren buru izateko.

2023ko ekainaren 17an Zalduondoko Udalean egindako osoko bilkuran, Lurdes Lekuona Laburu Zalduondoko alkate izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   González, M..  (2022-11-29). «EH Bildu elige a Lurdes Lekuona para optar a la Alcaldía de Zalduondo» *Diario de Noticias de Álava*.
2. ↑   ««Hay que asegurar plazas públicas para todos en los nuevos barrios»» *El Correo* 2007-11-24.
3. ↑    *Geu Elkartea: GEU elkarteak talde dinamizatzaile berria du.* .
4. ↑   «Zalduondoko Museo Etnografikoa, gure bizimoduak kontserbatzea eta zabaltzea» *www.euskadi.eus* 2020-04-02.
5. ↑   «Lurdes Lekuona, Arabako Herri Inauteriak elkarteko presidentea: "Inauteriek herria batzen dute" - Gasteiz» *Alea.eus*.
6. ↑   «Zalduondo: carnavales y etnografía» *EITB* 2021-04-30.
7. ↑   Munain, Naiara López de.  (2015-06-25). «El carnaval rural alavés pide un centro de interpretación» *Cadena SER*.
8. ↑   Navarro, José Manuel.  (2023-05-18). ««Zalduondo ha mejorado y seguiremos en la misma línea»» *El Correo*.
9. ↑    *Zalduondoko osoko bilkura.* .

Kanpo estekak
-------------

* XI. MASKARADAK - Zalduondoko inauteriak (Lurdes Lekuonarekin)
* Elkarrizketa: Berreskuratu eta mantenduko diren inauteriak herriak sortutakoak dira Berria, 2023.10.27

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123156920

 |

* Wd Datuak: Q123156920
**Saïs** edo Saïte-ko sonchi-ak (grekoa: Σγχιςς-Σονς-S1xnkhis edo Sarenovtteknikak; fl. BC) Egiptoko apaiz bat zen, Greziako idazkietan Atlantisako kontakizuna erlazionatzen bezala aipatzen dena. Haren izaera historikoa eztabai-garria da.

*Timaeus* eta Critias elkarrizketa platonikoek (K.a. 360. urtearen inguruan idatziak) Atenaseko Solón estatistikaria (K.a. 638 – 558) Egiptora nola joan zen eta Sais hirian Neith jainkosaren apaizak aurkitu zituzten. Oso adineko apaiz batek esan dio 9.000 urte lehenago Atenasek gatazka izan zuela Atlantisako botere handiarekin, eta gero hondamendi batean suntsitu zutela.

Platonen elkarrizketak ez du izenik aipatzen apaizarentzat, baina Plutar-kok (46 – 120 AD), Vida de Solón lanean, apaiz zaharra Sonchis gisa identifikatu zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Near Nilus' mouth, by fair Canopus' shores, and spent some time in study with Psenophis of Heliopolis, and Sonchis the Saïte, the most learned of all the priests; from whom, as Plato says, getting knowledge of the Atlantic story, he put it into a poem, and proposed to bring it to the knowledge of the Greeks. |  » |

Egipto bisitatu eta apaiz egiptoarren aholkua jaso zuten filosofo grekoei buruzko deskribapen zehatzagoa eskaintzen du Plutarch filmak, *Isis eta Osirisi buruzko* liburuan. Hala, Mileto-ko Tales-ek, Cnidus-eko Eudox-ok, Solon-ek, Pitagoras-ek (batzuek Lycurgus de Esparta ere esaten dute) eta Platonek Egiptora bidaiatu eta apaizekin bat egin zuten. Eudoxusek Memphis-eko Chonupheus, Solonek Saïs-eko Sonchis eta Pitagorasek Heliopolis-eko Oenuphis delakoaren bidez ikasi zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Plato, *Timaeus*.
2. ↑  Plutarch, *Life of Solon*
3. ↑  Plutarch, *On Isis And Osiris*, ch. 10.