recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Qasr Amra
**Tukulti-Ninurta I.a** (K.a. 1244-K.a. 1208) Asiriako errege bat izan zen, inperio ertaina, bere loria une gorenetara eraman zuena. Biblia hebrearraren aditu batzuek, Nimrodekin identifikatzen dute.

Tronua heredatu zuen bere aita Salmanasar I.a hil ondoren, eta bere erregealdia, hititen etsaitasunari aurre egin beharrez hasi zuen, Salmanasarrek hititen aurka lortu zituen garaipenen ondorioz eragina. Tukulti-Ninurtak Nihriyako erresumak Asiriara biltzea erabaki zuen, bere meatzaritza aberastasunengatik. Erresuma hauek hititen inperiotik gertu zeudenez, azken inperio honetako errege zen Tudhalia IV.ari, honekiko asmo txarrik ez zuela adierazten zuten gutunak bidali zizkion, baina errege hititak ez zituen Tukulti-Ninurtaren asmo hauek sinetsi, eta Nihriyara joan zen bere armadarekin, non Nihriyako gudua gertatu zen, asiriarren erabateko garaipen batekin eta Nihriyako erresumak Asiriara bilduz amaitu zena.

Jada hititen aldetik etsaitasunik izatea espero gabe, garaituak eta euren barne arazoetan (Kurunta) murgilduta, Tukulti-Ninurtak, Asiriako iparralde eta ekialdeko mendiko tribuen aurkako kanpaina batzuk bidali ahal izan zituen, lurralde horretan nolabaiteko kontrola ezarriz eta merkataritza abantailak lortuz.

Iparraldea, ekialdea eta mendebaldea ziurtatu ondoren, Asiriako erregea, Babiloniako Kashtiliash IV.a erregearen aurka joan zen, nork Tukulti-Ninurtaren aurreko gerrak probestu zituen mugako zenbait gotorleku hartzeko, eta erabat garaitu zuen errege babiloniarra. Babilonia arpilatu zuen, nondik taulatxo ugari eraman zituen, eta gobernari txotxongiloak jarri zituen erresuma honen iparraldean. Honela lortutako aberastasunek, errege gotorleku berri bat eraikitzea ahalbidetu zioten, Kar-Tukulti-Ninurta, Assur hiriburutik gertu. Gainera, olerki bat idatzi zen, *Tukulti-Ninurtaren balentria*, asiriar garaipenari buruz.

Tukulti-Ninurta, orain Kar-Tukulti-Ninurtan bizi zelarik, bere seme Ashur-nasir-palen matxinadak erabat ezustean harrapatu zuen, bere gotorlekuan setiatu zuena, Tukulti bertan hil zelarik. Bere oinordekoa, bere beste seme bat izan zen, Ashur-nadin-apli.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2014-03-28). (PDF) *175. araua: Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (I): Mesopotamia, Mediako Inperioa, Akemenestar Inperioa eta Lidia.*  Bilbo, 3 or..

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Salmanasar I.a** | **Asiriako erregea**K.a. 1244-K.a. 1208 | Ondorengoa**Ashur-nadin-apli** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q299013
* Commonscat Multimedia: Tukulti-Ninurta I

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8183389
* GND: 118763172
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q299013
* Commonscat Multimedia: Tukulti-Ninurta I
**Ben Lawers** Eskoziako hamargarren mendirik garaiena da.

Geografia
---------

Tay aintziraren iparraldean dago, Highland eskualdean.

Igoera bideak
-------------

Bi ibilbide jarraitzen dira eta biek Lawers herrixkan egiten dute bat.

Historia
--------

Mendiaren hegoaldeko maldetan, Tay aintziratik gertu, aintzinako asentamendu ugari aurkitu izan dira. Brontze Arotik nekazaritza izan da lurralde aberats honetan eta etxolen aztarnak dira aurkituriko elementuak.

XIV mendearen aurretik MacMillan leinuaren lurrak izan ziren baina Lawerseko Chalmer familiak borroka egin eta lurraldea eskuratu zuen. 1473an Jakue III.a Eskoziakoak lurrak kendu zizkien eta Sir Colin Campbelli eman. XX menderarte Campbelldarren esku jarraitu du, harik eta azken txabolak saldu eta National Trust of Scotland erakundeak eskuratu zuen arte.

Ekologia
--------

Bertan dauden landare alpetarrak babesteko Natura Erreserba Nazionala izendatua izan da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Ibilbide naturala.Ibilbide naturala.
* Ibilbide naturala.Ibilbide naturala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603956
* Commonscat Multimedia: Ben Lawers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237518132

 |

* Wd Datuak: Q603956
* Commonscat Multimedia: Ben Lawers
Ärgera ibaiaren uraldia 2005ean (Suitza)
**Uraldia** edo **ur-goraldia** ibai edo beste ur-laster baten emariaren edo ur-mailaren goratze handia da. Ibilgutik atera eta gainezka egiten duenean uholdea sortzen du.

Uraldiak sortzen dira ibaian gora euri-jasa handiak izan direlako, baina beste arrazoi batzuk ere izan daitezke, hala nola, elurra urtzean, urtegi bat haustean, sifoi karstiko bat berrabiatzean edo, are gutxiagotan, lur-haustura batek maila freatikoa askatzean. Ezaugarri meteorologikoei eta geomorfologikoei lotuak, aspalditik aztertu diren fenomenoak dira uraldiak.

Uraldi eta uholdeen aurka egiteko antolamenduak izan daitezke babesekoak (adibidez, dikeak) edo prebentiboak (adibidez, ibilguaren hedaguneak, babes-basoak, kastoreen bersartzea ibai-arroan).

Ezaugarriak
-----------

Honako hauek dira uraldi baten ezaugarri nagusiak:

* Gehieneko emaria edo gehieneko emaria funtsezkoa da babes-obra linealak edo ibaiertzeko defentsak dimentsionatzeko.
* Uraldiaren bolumena.
* Emaria handitzeko abiadura.
* Ezaugarri horiek, prezipitazio mota berdinetarako (hau da, euri-jasaren intentsitate eta denbora bera), aldatu egiten dira arroaren berezko ezaugarrien arabera: hedadura, malda eta lursailaren mota, etab. eta baita jarduera antropikoek alda ditzaketen ezaugarrien arabera ere: landare-estaldura, nekazaritzarako lurzorua prestatzeko motak, hiri-eremu gisa iragazgaiztutako eremuak, etab.

Uraldiek eragindako kalteak
---------------------------

Uholdeetan, emariak eta abiadurak nabarmen handitzen dute uraren higadura indarra eta horren garraio ahalmena. Horrela, epe laburra nahikoa da ertzetako eta ibaiaren morfologian aldaketa nabarmenak eragiteko, gainezka handiak sortuz. Uholde horiek gutxitzea edo are gehiago baliogabetzea, ibaiertzeko defentsa egokia, harkaitz-jauzia edo uholdeak eraikitzea eraginkorra izan daiteke kalte mota hori ekiditeko.

Hainbat adibide ospetsu:

* Santa Teresa ibaiaren igoera, Espainia, 1879.
* Sena igoera, Pariseko uholdea eragin zuena, Frantzian, 1910.
* Valentziako uholde handia, Espainia, 1957.
* Arno uholdea, 1966ko Alluvione eragin zuena, Italian.
* Touseko urtegiaren uholdea, Espainia, 1982.
* Biescas kanpinaren uholdea, Espainia, 1996.
* Badajozko uholdea,Espainia 1997.
* Elba eta Danubio arroen gainezkatzea, Europa Erdialdea, 2002.
* Akonkagua ibaiaren, Maipo ibaiaren eta Tinguiririca ibaiaren gainezkak, Txile, 2003.

Uraldien aurkako sistemak
-------------------------

Uraldien aurkako are-zakuak
Uraldiak gelditzeko edo saihesteko hainbat sistema daude:

* BoxBarrier
* Ar- zakua
* Big Bags
* Ur-hodi betegarria
* Ur-euste Hormigoi Blokea
* Uholdeen aurkako aldi baterako hesia
* Uholdeen aurkako aldi baterako hesi finkoa/tokira garraiatua

Ikus, gainera
-------------

* Uhar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2369493

 |

* Wd Datuak: Q2369493
**Ura Iturralde** (Tolosa, 1979) euskal argazkilaria da. Gaur egun argazkilari autonomo gisa jarraitzen du lanean. Honetaz gain argazkigintza irakaslea ere bada.

Ibilbide profesionala
---------------------

Diseinu Grafikoko goi mailako ikasketak burutu zituen eta disenatzaile gisa urte asko lan egin ondoren, Madrilera joan zen argazkigintza dokumental ikasketak burutzera. Haren lanen artean sarituenak, *Iran ezkutua* (LGTBI komunitatea) eta Palestinan eginiko *Azken Samiarrak* izenburua daraman erreportajeak izan dira. Azken proiektua Albaniako azkenengo trenei buruz hitzegiten duena izan da. Halaber, *Eitb kulturan* agertu 2019an Kuba, Bolivia eta Iraneko erreportaiei buruz hizketan  eta Tolosaldeko Ataria komunikabidean bere erreportaien inguruan mintzatu da .

Estilo artistikoa
-----------------

Irudikapen idealizatuak erakusten dituzten argazkilaritzatik urrun kokatzen du bere lana artistak. Izan ere, bidaia perfektuetako irudiak ez diote barnean sortzeko grina pizten. Hasieran joera hori izan zuen arren, 2018an egindako elkarrizketa batean, egun, jendearen istorioak argazkien bitartez bildu eta erakustea xede duela adierazi zuen .

Banakako erakusketak
--------------------

* *En la higuera del Ché*, Tolosa (2015)
* *Iran ezkutua* Barakaldo eta Tolosa (2019)

Bere argazkiak erakutsi dituzten komunikabideak
-----------------------------------------------

* Interviú
* 7K,
* 7 Haizetara
* Vice Uk
* Al Jazeera

Sariak
------

* BAFFEST jaialdia (2018) irabazlea
* Siena International Phootgraphy Awards (2018) finalista
* Barcelona International Photography Awards (2018-2019) erakusketarako aukeratua
* IPA, International Photography awards (2019) 3. Saria
* World Press Photo / Joop Swart Masterclass(2020) hautagaia

Irudi galeria
-------------

* Ura Iturralde, Albaniako Azken trenakUra Iturralde, Albaniako Azken trenak
* Ura iturralde, Azken samariarrak proiektuko argazkiaUra iturralde, Azken samariarrak proiektuko argazkia
* Ura Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkiaUra Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkia
* Ura Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkiaUra Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkia
* Ura Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkiaUra Iturralde, Iran ezkutua proiektuko argazkia

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108697926

 |

* Wd Datuak: Q108697926
*Artikulu hau Muxikako auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Unda (argipena)».*
**Unda** Muxikako auzo bat da, Muxikako hiru elizateek 1966an bat egin aurretik Ibarruriko parte zena.

Deskribapena
------------

Unda bi partetan banatzen den auzoa da, Unda berezko izena har dezakeena muino baten gainaldean dagoena, bospasei baserri, uraska-latsagia eta baseliza duena (San Markos). Beste nukleo bat bidean beherantz dago, Undabaso izeneko parajerentzat eta Ibarruri-Elexalderako bidean, eta Undabeitia deritzo, lau baserriz osatua dago, haien artean Aurtenetxe eta Erregene, benetan ederrak.

Goiko partean ere badaude baserri ederrak, bereziki Jauregi edo Undajauregi deritzona, eta Undagoitia: azken honen harrietan. seinale bitxi bat daho itsatsia: *Barrio de Undas* dio.

Iruditegia
----------

* Undajauregi etxea.Undajauregi etxea.
* Undako uraska eta latsagia.Undako uraska eta latsagia.
* Undagoitia baserria.Undagoitia baserria.
* San Markos baseliza.San Markos baseliza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Enbeita, Onintza; Fernandez, Luistxo. «Hiru elizate Muxikakoak» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109318175
* Commonscat Multimedia: Unda

---

 |

* Wd Datuak: Q109318175
* Commonscat Multimedia: Unda
**Bosco Ntaganda** (Kiningi, Virunga mendiak, 1973ko azaroaren 5a) ruandar-kongotar gerrillari eta militarra da, 2019an Nazioarteko Zigor Auzitegiak gerra kriminaltzat jo zuena.

Bizitza
-------

Ruandako Defentsa Indarretako kide ohia, Kongoko Errepublika Demokratikoko armadako jeneral bilakatu zen Kongoko Bigarren Gerran. 2012ko apirilean, Martxoak 23 Mugimendua (M23) sortu eta Kongoko Gobernuaren aurka matxinatu zen. 2013ko martxoan, M23 taldea zatitu ondoren, Kigalira egin zuen ihes, eta AEBetako enbaxadan entregatu zuen bere burua. 2015eko irailean, haren aurkako epaiketa hasi zuen Nazioarteko Zigor Auzitegiak, Hagan (Herbehereak), 2002tik aurrera, Iturin, hemezortzi gerra eta gizateriaren aurkako krimen egin izana leporaturik. 2019ko uztailean, erruduntzat jo zuen Hagako auzitegiak, eta 30 urteko espetxe zigorra ezarri zion azaroaren 7an. 2021eko martxoan, Nazioarteko Zigor Auzitegiak (ICC) 30 milioi dolarretan (25 milioi euro) ezarri zuen Bosco Ntagandaren biktimentzako kalte-ordainen zenbatekoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Ntaganda gerrillari kongoarra gerra kriminaltzat jo dute.*  *Berria* egunkaria, 2019ko uztailak 9, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-29).
2. ↑    *Bosco Ntaganda, AEBen Ruandako enbaxadan.*  *Berria* egunkaria, 2013ko martxoak 19, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-29).
3. ↑    *Ntaganda Kongoko matxinoak ez dela errudun esan dio zigor auzitegiari.*  *Berria* egunkaria, 2015eko irailak 3, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2019-07-29).
4. ↑    *Bosco Ntaganda sentenced to 30 years for crimes in DR Congo.*  BBC News, 2019ko azaroak 7, bbc.com (Noiz kontsultatua: 2019-11-7).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q247250
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15151533755202772872
* GND: 1149708891

 |

* Wd Datuak: Q247250
**Bosforoko Erresuma** edo **Zimeriar Bosforoko Erresuma** (antzinako grezieraz: Βασίλειον τοῦ Κιμμερικοῦ Βοσπόρου, *Basileion tou Kimmerikou Bosporou*) Itsaso Beltzan zegoen antzinaroko herrialdea izan zen, k.a. 438an Spartokos I.ak sortua. 
Kertx-eko itsasarteko eskualdean zegoen, eta joniar jatorriko greziar kolonia batzuen batasunak eratu zuen. Kolonia horien artean Eupatoria, Fanagoria, Feodosia, Tanais, Olbia eta Panticapea nabarmendu ziren, gehienak Krimean, greziarrek Khersoneso Tauriko deitzen zioten penintsulan, kokatuak. Bere hiriburua Panticapea hiria izan zen.

Eszitiarrekiko harremanak eta hurbiltasunak Ponto Euxinoko iparraldeko kostaldeko greziar kolonien kulturan eta artean eragin handia izan zuen, baita eszitiarrek etengabe egindako erasoen ondorioz ezegonkortasun-iturri ere. Eraso hauetatik defendatzeko ezintasunaren aurrean, erresuma Pontoko Erresumaren babespean sartu zen. Ondoren, sarmaziarrek eszitiarrak lekuz aldatu zituzten, eta greziar hiriei erasotzen jarraitu zuten. Azkenean, erresumak, biziraupena bermatzeko, erromatarren eraginpean geratzea onartu zuen.

Hurrengo mendeetan zehar, erroxolanek eta iazigiarrek etengabeko mehatxua eragin zuten beren bizitzarako. Godoek, azkenean, herri horiek baztertu eta erresuma inbaditu zuten, IV. mendean barbaroen inbasioen garaian suntsitua izan zena. Hiriek iraun egin zuten hamarkada batzuetan, hunoak iritsi arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321371
* Commonscat Multimedia: Bosporan Kingdom

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137262714
* GND: 4069610-8
* LCCN: n84238501
* NDL: 00560900
* NKC: ge315187
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321371
* Commonscat Multimedia: Bosporan Kingdom
Berlingo (Alemania) *boroughs* eta azpizatiketak.
***Borough*** hitz ingelesa da, hainbat herrialdetan erabiltzen den udalerri edo antzeko administrazio-banaketa izendatzeko. Oro har, *borougha* hiri batean txertatutako herri bat da, nahiz eta hiri-gune handi batzuk eta udalerri batzuk borough-etan banatzen diren. Horri esker, zenbait administrazio-funtzio borough-era eramaten dira, hauei nolabaiteko autonomia-maila emateko.

*Boroughak* daude Kanadako Quebec probintzian, Estatu Batuetako estatu batzuetan eta, antzina, Zeelanda Berrian. Erresuma Batuan ere aurki daitezke, bereziki Ingalaterran eta Ipar Irlandan. *Borough* terminoa ere izen generikoa da udal eskualdeetarako; tokiren izenetako bat da, bestetik, adibidez, Australiako Borough of Queenscliffe.

Espainian gaztelaniazko baliokide literala *burgo* hitza da, azken hau hizkuntza germanikoetatik egokitua. Oraindik hitza zenbait herrien izenetan, hala nola Burgosen eta Burgo de Osman.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition (2000)
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Komuna
* Administrazio-kolonia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195043
* Commonscat Multimedia: Boroughs

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85015883
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5195043
* Commonscat Multimedia: Boroughs
**Bilboko Santa Vera Cruzeko Kofradia** gaur egun Bilbon dauden bederatzi Aste Santuko kofradia bat da. Kofradia hau 1554an baino lehen sortu zen, Bilboko elkarte zaharrena izanik; zehatz-mehatz ez da sortu zen data ezagutzen baina urte horren dokumentu batek elkartearen ezagutzen den lehen aipamena egiten du. Gaur egun kofradiraren Anaia Nagusia Jose Antonio Egia da. Prozesioa Ostegun eta Ostiral Santuan ateratzen da.

Raimundo Capuzen pasoa (1690).

Historia
--------

Hasieran kofradia hau Joan Santuen elizaren historiarekin lotuta dago. 1767an jesuita bota zituztenean, Bilboko Udalak orduko San Andres Ikastetxea jazo zuen. Klaustroa ospitale bihurtu eta eliza publiko bilakatu zen. 1769an egun Atxuri eta orduan Ibeni izeneko errebaletik Joan Santuen (San Joan Bataiatzailea eta San Joan Ebanjelaria) parrokia ekarri zuen, horrela "Vera Cruz" izeneko kofradia historikoaren egoitza ere bilakatu zen.

Kofradia honek ondare artistiko aberatsa du, tartean paso asko, hamahiru, polikromatuak; paso horien egileak izen handiko irudigileak izan ziren, bai Gaztela eta Andaluziakoak, Juan de Mesa eta Raimundo Capuz baita Euskal Herrikoak ere, Jose Larrea Etxaniz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kofradiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5776319

 |

* Wd Datuak: Q5776319
*Artikulu hau ohitura katolikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Visitatio (argipena)».*
**Visitatio** termino latinoak adierazten du Eliza Katolikoan, elizako hierarkiako nagusi batek bere aginte-alorrean, diozesi edo dena delakoan, egin ohi duen gainbegiratze ekintza. **Bisita kanonikoa** deritzo oro har, baina Aita Santuaren edo Vatikanoaren aginduz denean, **bisita apostolikoa** ere esaten zaio. Hierarkiak bisitari bat izendatzen du, eta honek elizbarruti, kongregazio edo pertsona eta leku zehatzak bisitatuko ditu, fedeari eta diziplinari eusteko eta, kasu batzuetan, gehiegikeriak zuzentzeko ere.

Egoitza Santuak bisitari apostoliko bat izendatzen duenean, halako helburuz egin ohi du «Elizako institutu bat ebaluatzeko, hala nola mintegi bat, elizbarruti bat edo institutu erlijioso bat [...], kasuan kasuko institutuari Elizaren bizitzan bere funtzioa betetzen duen modua hobetzen laguntzeko». Esate baterako, 2023an Bilboko seminarioak eta elizbarrutiak Frantzisko Aita Santuak izendatutako bisitari apostolikoa jaso zuen bisitan, Milton Luis Troccoli Uruguaiko Este-Minaseko Maldonado-Puntako gotzaina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Glossary of Terms - Congregation for the Doctrine of the Faith» *www.vatican.va* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).
2. ↑   «Vatikanoaren bisita apostolikoa Bilboko Seminariora» *webcache.googleusercontent.com* (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Visita canónica» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-12-12ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202030
* **Identifikadoreak**
* GND: 4132571-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 027049

 |

* Wd Datuak: Q202030
**Visitación Padilla** (Talangan, Honduras, 1882ko uztailaren 2a - Comayagüela, 1960ko otsailaren 12a). Irakaslea eta feminista ezaguna. Honduraseko emakumearen eskubideen aldeko antolatzaileetako bat izan zen. Alkoholaren aurkako elkarteak bultzatu zituen.

Bizitza
-------

Visitación Padilla, Honduraseko baserri batean jaio zen. Bere gurasoak: Hilario Padilla eta Guadalupe Irías. Tegucigalpara joan zen bizitzera eta han magisteritza ikasi zuen. 1917an, *"Juan Rafael Mora"* egunkari liberala sortu zuen.

1924ko gerra zibilean, Padilla, modu idatzian manifestatu zen eta urte berean *"Emakumezkoen sozietate kolturala"* sortu zuen.

Padilla magisteritza 1926an utzi zuen. 1930an, La Gaceta egunkariaren sorrearen urteurrenera gonbidatu zuten. 1936an, Tiburcio Carias Andino diktadoreak gobernua utziko zuela esan zuenean, Padillak *"Orientación" eta "Ciudadano" egunkarietan idatzi zuen.* Cariasek gobernua utzi zuenez, hauteskundeak egon ziren eta Juan Manuel Gálvez doktoreak irabazi zituen.

1954ko urtarrilaren 25ean, Julio Lozano Díaz, presidenteak, emakumearen eskubideak onartu zituen eta honekin batera emakumearen botoa emateko eskubidea.

Lanak
-----

* El Nacional columnista.
* Azucenas haur liburua.
* Pasatiempos e Historias de la Educación Pública Hondureña entsaiua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25858012
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108073995
* ISNI: 0000 0000 8287 8837
* GND: 141713615
* LCCN: no2010044557
* Open Library: OL6847697A

 |

* Wd Datuak: Q25858012
**Bilboko Portuaren Agintaritza** Bilboko portuaren kudeaketaz arduratzen den erakundea da. Agintaritzak, Bilboko itsasadarraren portu jarduera duten kaien ardura dauka, horrez gain, itsasadarraren ertzetako garbiketaz eta mantentzeaz arduratzen da. Gaur egun erakundearen presidentea Jose Angel Corres da.

Historia
--------

Aurrekaria Bilboko Kontsulatua izan zela esan daiteke, merkataritza bultzatzeko eta kontrolatzeko sortu zena. Kontsulatua 1511n sortu zen eta 1829an desegin.

Erakunde berria 1872. urtean sortu zen *Bilboko Portu eta Itsasadarraren Obren Junta* izenarekin. Bilboko Portuaren Agintaritzaren egoitza Bilboko Campo Volantinen dagoen Olabarri familiaren jauregi izandakoan dago. Dena den, Bilboko portura eramango dute egoitza, 2009an bertan eraikitzen ari diren dorrea amaitzen dutenean.

Agintaritzak XIX. mende amaieran hasitako portuaren zabalkunde lanak zuzentzeko ardura izan zuen. Portugaleteko kai berria eta ondoren eta Galea lurmuturrekoa gero. Azken hau, ezin izan zen burutuko Getxoko burgesiaren presioak zirela eta. 1960ko hamarkadan kanpoaldeko portuaren lanak amaitu ziren. Dena den, 1980ko hamarkadaren amaieran Bilbo Handiak bizi izandako susperraldiaren ondoren, portuaren zabaltze lanetarako proiektua gauzatu zen.

Bilboko portuko agintaritzaren eginkizunak
------------------------------------------

Eginkizun ekonomikoei dagokionez, portu agintaritzak portuko zerbitzuak erabiltzeagatik ordaindu beharreko tarifak zehazten ditu, eta horiek emandako emakidek sortzen dituzten tasak jaso eta kudeatzea. Portu agintaritzaren esku dago aldi berean elkarteetan parte hartu ala ez erabakitzea.

Azpiegituren alorrean, agintaritzak portuko zerbitzu eremuen erabilera arautzen du, portuaren zabalketa eta etorkizunerako plangintza zehaztu eta portua erabiltzeko baimenak eman behar ditu. Segurtasunaren arloan, agintaritzak portuko zerbitzuen eta poliziaren arauak aurrera eramateko proiektua eta araudia onartu behar du. Araudi horren barnean sartzen dira salgai arriskutsuak edota maneiatzerako orduan, arreta berezia behar dutenak.

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko portua

Kanpo estekak
-------------

* Bilboko portuaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47516434

 |

* Wd Datuak: Q47516434
**Trempealeau konderria** (ingelesez: *Trempealeau County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Whitehall da. 2010eko zentsuaren arabera 28.816 biztanle zituen, Trempealeau kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Trempealeau konderriak 1.921,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,37 ura dira. Beste 1.898,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,99 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.816 pertsonetatik 28.441 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.667 dira. 54 beltzak edo afroamerikarrak. 49 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 119 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 142 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494923
* Commonscat Multimedia: Trempealeau County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129018707
* ISNI: 0000 0004 0455 1803
* GND: 4319158-7
* LCCN: n81119961
* NARA: 10039882
* **Lekuak**
* OSM: 1797830
* TGN: 2002357

 |

* Wd Datuak: Q494923
* Commonscat Multimedia: Trempealeau County, Wisconsin
***Urpekariak*** liburua 2015.urtean kaleratu zen. Fermin Etxegoienen eleberri hau, itxuraz gazteei zuzendutako eleberria da baina, halaber, irakurketa asko eskaintzen ditu. Etorkizun gertu batean kokatuta, aita eta seme batzuetan zentratzen da, haien arteko harremanak aztertzeko. Esan daiteke iniziazio eleberria dela: gaztea lehen maitasuna ezagutuko du eta horrek bizitzaren gaineko ikuspuntua aldatuko dio, nolabaiteko heldutasuna lortuz.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Narrazioa etorkizun gertu batean kokatzen da. Kataluniak independentzia lortu du, Espainiatik aldenduz; Euskal Herriak, aldi berean, Espainian jarraitzen du. Testuinguru horretan aita bat, Josemi, eta haren semea, Jonan, oporretara Gironako L´ Estartit herrira doaz, han urpeko-bataioa hartzeko asmoz. Atzean Josemiren emaztea gelditu da, agian hirugarren aldiz Josemirengandik banantzeko ideiari bueltak emanez. Herrian ama eta alaba holandar batzuk ezagutuko dituzte, Luus eta Dael. Jonan eta Daelen arteko harreman berezia sortzen da laster eta maitemintzen dira. Horrek, bestetik, Josemiren bakardadea nabarmenduko du. Eleberrian zehar Jonan aldatzen joango da, aita hobeto ezagutuz eta nesken aurrean seguritatea irabaziz. Zenbait momentutan belaunaldien arteko pitzadurak ikusiko ditugu. Amaieran Dael eta Jonanen arteko maitasuna ezinezkoa bada, hala ere gazteak gertaeren irakurketa positiboa egingo du.

Egitura
-------

Narrazioa nahiko lineala da eta zentzu horretan ez du arazorik planteatzen. Dena dela, eleberri honek baditu bere ezaugarri propioak. Esaterako zenbait pasarteetan idazleak irakurle gazteari zuzenduko da, autokritika eginez. Liburua hamabi kapituluetan dago antolatuta.

Azpimarratzekoa da, bestetik, eleberrian behin baino gehiagotan egiten den beste liburu baten aipamena, Lander Garroren *Gerra txikia* nobelarena, alegia. Testuartekotasun errekurtso hau euskal literatura azken urtetan dezente zabaltzen ari da (adibidez Xabier eta Martin Etxeberria anaien Gizon gogorraren sekretuan) eta horren bidez argumentoak azaltzen dituen oihartzunak eta zentzu sakonagoak zabaldu egiten dira.

Kanpo estekak
-------------

* : Liburuaren aurkezpenaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474816

 |

* Wd Datuak: Q25474816
Vietnamgo gerrillarien bonba-auto lehertua, Saigon, 1965.
**Bonba-auto** bat eztanda bat sortzeko asmoz leherkariz betetako automobila da. Bonba-autoak, izenak dioen bezala, autoetan prestatu ohi badira ere, mekanismo bera erabili izan da kamioi, motor, bizikleta eta abarrekin. 

Leherkariak erraz ezkutatzeko aproposa denez, munduko hainbat talde armatuk, gerrillarik, talde terroristak nahiz armadak erabili dute. Euskal Herrian, ETAk maiz erabili zuen, 80ko hamarkadan batez ere. Norbanako batzuek ere (1920an, New Yorken Mario Buda anarkistak, kasu) erabili izan dute bonba-autoa.

Historia
--------

Historiako lehenengo bonba-autotzat 1905ean Abdul Hamid II.a Sultan Otomandarra hiltzeko erabilitakoa hartu ohi da.

Bonba-autoa Euskal Herrian
--------------------------

Euskal Herrian ETAk maiz erabili du bonba-autoa, 1980ko hamarkada erdialdetik aurrera. Iparretarrak (IK) erakundeak ere behin erabili zuen, 1996an Baionan, Frantziako administrazioaren bulego baten aurkako ekintza batean, nahiz eta lehergailua poliziek indargabetu zuten.

Eskuin-muturreko talde parapolizialek, gutxitan bada ere, antzeko lehergailuak erabili izan dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Bonba-autoaren historia, *Asia Times*.
* Bonba-autoaren historia *Argia* aldizkarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11244
* Commonscat Multimedia: Car bombs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7612246-3

 |

* Wd Datuak: Q11244
* Commonscat Multimedia: Car bombs
Pietro Mascagni.
**Verismoa** XIX. mende bukaerako joera errealistako opera-eskola postromantiko italiarra izan zen.

Aurreko garaietako operetako gai idealistak erabili ordez, verismoaren aldeko musikagileek eguneroko bizitzako gaiak aukeratu zituzten. Joera honetako lehen operak izan ziren Mascagniren *Cavalleria rusticana* (1890), eta Leoncavalloren *Il pagliacci* (1892), lehena nekazari-giroan oinarritua eta bigarrena zirkuaren inguruan. Geroago, Pucciniren *La bohème* (1896), kutsu lirikoagoa zuena, eta Charpentierren *Louise* (1900) idatzi ziren beste askoren artean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215198
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11966999x (data)
* LCCN: sh85142818
* NKC: ph1172833
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215198
**Bellinzago Novarese** Italiako udalerri bat da. Novarako probintzian kokatuta dago, Piemonte eskualdean. 9.646 biztanle ditu, 39,18 kilometro koadroko azaleran banatuta.

Mugakideak
----------

Bellinzago Novaresek honako udalerri hauekin egiten du muga:
Caltignaga  
Cameri  
Lonate Pozzolo  
Momo  
Oleggio  
Nosate

Ondarea
-------

Errota zaharra, *Mulino Vecchio*
Alessandro Antonelli arkitektoak diseinatutako San Clemente Papa Martire parrokia-eliza eta "DeMedici" haur-eskola nabarmenak dira. Beste eliza asko ere badaude, hala nola Regina Pacis, Sant'Anna, Santa Maria, San Rocco, Maria Ausiliatrice, San Giovanni, Madonna della Neve, Madonna di Pompei eta Vandoni Recreatorioko egituran San Giovanni Boscori eskainitako eliza txikia.

Eraikitako eremuaren mendebaldean *Mulino Vecchio* dago, Ticino haranean iraganean eraikitako errota ugarien artean oraindik funtzionatzen duen bakarra. 1980ko hamarkadan, errota, Tesinoko Parkeko Zuzendaritzak erosi eta zaharberritu zuen, eta ingurumen hezkuntzarako eskualde gune garrantzitsu bihurtu da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22070
* Commonscat Multimedia: Bellinzago Novarese

---

* **Lekuak**
* OSM: 45285

 |

* Wd Datuak: Q22070
* Commonscat Multimedia: Bellinzago Novarese
**Vicente Manterola Pérez** (Donostia, Gipuzkoa, 1833ko urtarrilaren 22a - Alba de Tormes, Salamanca, 1891ko urriaren 24a) euskal herritar apaiza, politikaria eta idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Lehen ikasketak Donostian egin ondoren, hamahiru urterekin Iruñeko apaiztegian sartu zen. Toledoko eta Salamancako apaiztegietatik igaro eta gero, Teologiako doktoretza eskuratu zuen. Elizaren barruko oposaketa bidez hainbat irakaskuntza eta administrazio postu lortu zituen.

1866an Gasteizen *El Semanario Católico* aldizkaria sortu zuen, eta bertan bere burua ezagutzera eman zuen idazle bikain eta polemista gisa. 1868ko Iraultza lehertu zenean, Manterola karlismoaren aldeko agertu zen, eta horregatik, gertuagotik bijilatua egoteko, Madrilen bizitzera behartu zuten. 1869an diputatu hautatu zuten, eta hala, mugimendu eskubidea berreskuratu zuen. Kongresuan ahozkotasunerako zuen erraztasunagatik nabarmendu zen eta ospetsu bilakatu zen horregatik.

Karlismoaren alde agertu zen erabat eta 1869an Frantziara joan zen Karlosekin elkarrizketatzeko. 1870eko altxamenduaren porrotaren ondoren, Donibane Lohizunen mugimendu berri bat prestatu zuen baina Don Karlos berak bertan behera uzteko agindu zion. Alta, ez zuen agindua aintzat hartu.

1870eko apirilean Veveyen (Suitza) egin zen bileran egon zen eta gerra zibil berriaren prestakuntzan parte zuzena izan zuen. Don Karlosen aginduz, Espainian barneratu zen 1872ko maiatzean. Saiakera horren porrotaren ondoren, Parisera itzuli eta don Karlos ezkutatzen saiatu zen, baina alperrik.

Lanak
-----

* *Ensayo sobre la tolerancia religiosa en la segunda mitad del siglo XIX* (1862).
* *El celibato eclesiástico.*
* *Influencia benéfica del apostolado de Roma.*
* *Unidad religiosa en España, sus ventajas bajo el punto de vista político, religioso y social*, serie de estudios publicados en el *Semanario Católico*.
* *Don Carlos o el petróleo.*
* *Afirmaciones católicas* (Madrid, 1884).

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23309949
* Commonscat Multimedia: Vicente Manterola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34161097
* ISNI: 0000 0001 1757 3268
* BNE: XX4579781
* CANTIC: a11876517
* LCCN: no2004015222
* UB: a1341404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91759
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q23309949
* Commonscat Multimedia: Vicente Manterola
**Vicente Martín Zugasti** (Donostia, 1926-Ibidem, 2016ko irailaren 8) argazkilari donostiar ospetsua izan zen. Ricardo Martínen eta Agustina Zugastiren semea zen eta haiek bezala garaiko dokumentu interesgarriak utzi zizkigun.

Biografia
---------

Bere aitaren lana jarraitu zuen. Bere aitak sortutako Photo Carte argazki-denda eraman zuen.
Hasiera batean, Agustina Zugastik, Vicenteren amak, hartu zuen negozioaren ardura. Espainiako Gerra Zibilean bai amak baita ere Vicentek eta dendaren langileek Errepublikaren aldeko jarrera hartu zuten. Photo Cartek egindako gerrari buruzko argazkiak mundu osoan ezagutu ziren. 1940an frankistek izena gaztelaniaz jartzera behartu zieten, Foto Car. Vicente, Maria Elena San Vicente-rekin ezkonduta, hiru seme-alaba izan zituen. Denda 1991. urte arte irekita egon zen.

Iruditegia
----------

* Kursaal jauregia 1944an.Kursaal jauregia 1944an.
* José Antonio Primo de Riverari omenaldia Donostiako Santa Maria elizan, 1941an.José Antonio Primo de Riverari omenaldia Donostiako Santa Maria elizan, 1941an.
* Aita Manuel, Pasai San Pedroko patroia, 1944an.Aita Manuel, Pasai San Pedroko patroia, 1944an.
* Léon Degrelle naziak ihes egiteko erabili zuen hegazkina, Kontxako hondartzan eroria, 1945an.Léon Degrelle naziak ihes egiteko erabili zuen hegazkina, Kontxako hondartzan eroria, 1945an.
* Donostiako Boulevard, 1949an.Donostiako Boulevard, 1949an.
* Donostiako dendari bat, 1942an.Donostiako dendari bat, 1942an.

Ikus, gainera
-------------

* Agustina Zugasti
* Ricardo Martín

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28655362
* Commonscat Multimedia: Vicente Martín

---

 |

* Wd Datuak: Q28655362
* Commonscat Multimedia: Vicente Martín
**Vicente Parra Collado** (Oliva, 1931ko otsailaren 5a -  Madril, 1997ko martxoaren 2a) espainiar antzezlea izan zen.

Banketxe batean hasi zen lanean, baina antzerki-talde afizionatu batean sartu zen, antzerki-zaletasunak bultzatuta. Madrilen eta Bartzelonan aritu zen, eta zenbait filmetan parte hartu zuen estra gisa. 1952an egin zuen debut profesionala antzerkian *Mariscal* obrarekin, Luis Prendesen zuzendaritzapean. 1956tik 1960ra, antzerkia erabat utzi, eta zinema-antzezle gisa lan egin zuen. Gero, antzerkira itzuli zen ostera, eta konpainia bat sortu zuen. Parte hartu duen film-zerrenda luzetik aipagarriak dira, besteak beste, hauek: *La verbena de la Paloma* (1963), *Nobleza baturra* (1964), *La siesta* (1976), *La guerra de papá* (1977), *Cariño mío, ¿qué me has hecho?* (1978), *El último penalty* (1982), *Suspiros de España (y Portugal)* (1995) eta *Tranvía a la Malvarrosa* (1996). Antzerki-lan aipagarrienak, berriz, hauek dira: *Los baches temibles*, *El pícaro*, *Isabel, reina de corazones*, *Rebelde*, *Cherie*, *La vida es sueño*, *Don Juan Tenorio*, *La fierecilla domada*, *El amante complaciente* eta *Cara de plata*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3246736
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87243932
* ISNI: 0000 0001 2253 7544
* BNE: XX4987487
* BNF: 16678301k (data)
* LCCN: no2010019351
* SNAC: w6cr90t0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04750/eu\_p\_0675/p0675
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3246736
**Ungavako badia** (frantsesez: *Baie d'Ungava*, bɛ d‿œ̃ɡava ahoskatua; ingelesez: *Ungava Bay*; inuiteraz: ᐅᖓᕙ ᑲᖏᖅᓗᒃ, *ungava kangiqluk*) Kanadako ipar-ekialdeko Atlantikoko kostaldeko itsas adarra, Nunavut eta Baffin banatzen dituena.

Geografia
---------

Badiak karratu itxura du, eta erpinak biribilduta daude. 33.000 km²-ko azalera du gutxi gorabehera, 260 kilometroko bokalea eta 280 kilometroko luzera. Oro har, sakonera txikia du, nahiz eta Ozeano Atlantikoaren mugan 300 metroko sakonerara iritsi.

Badiaren ahoaren erdian Akpatok uhartea (903 km²) dago, eta, bere barnean, ibaiertzetik hurbil uharte txiki asko daude, handienak Nipper, Tiercel, Qikirtajuaq, Ivik eta, badiatik kanpo, ekialdeko mugaren parean, Killining uhartea direlarik. 60 ° N paraleloaren iparraldean dauden uharteak Nunavut lurraldearen zati dira, hegoaldeko uharte txikiak Quebecekoak diren bitartean.

Ungavako badia inuit herrixka ugariz inguratuta dago, Kuujjuaq handiena delarik, Koksoak ibaiaren bokalean kokatua.

### Itsasladiak

Ungavako badiaren hego-mendebaldeko izkinak, Fundyko badiarekin batera, munduko itsasaldirik handiena edo altuena du. Iturri batzuen arabera, udaberriko itsasaldiak 17 metroko altuera du Leaf ibaiaren bokalean. Badiako itsasaldien energia aprobetxatzeko ahaleginak egin dituzte, baina zaila da klimaren gogortasunagatik eta badia izotzik gabe dagoelako urtearen zati txiki batean.

Klima
-----

Nahiz eta Ozeano Atlantiko irekitik nahiko gertu egon (Hudson itsasarteak bakarrik bereizten ditu), Ungavako badia, normalean, Ozeano Artikoaren zatitzat hartzen da, inguratzen duen lurrak klima oso hotza duelako. Labradorko itsaslasterraren eraginez, udak hotzegiak dira zuhaitzak hazteko, eta badia inguratzen duen lur guztia tundra da. Normalean, udan, Kuujjuaqen, Koksoak ibaitik 20 km iparraldera, tenperaturak 7 °C ingurukoak izaten dira, eta neguko tenperaturak, berriz, -20 °C ingurukoak. Prezipitazioaren batez bestekoa 400-450 mm ingurukoa da urteko, gehienak udan behera egindakoak.

Ekonomia
--------

Iraganean burdin minerala ustiatu izan da, baina nahiz eta mineral maila altua izan, XX. mendearen hasieran garraio merkearen ezintasunak meategi horien desagerpena ekarri zuen. Inuiten ohiko ehiza-praktikak nagusi dira oraindik eskualdeko jardueran, abentura-turismoarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Charles T. O'Reilly, Ron Solvason, & Christian Solomon.  (2005). J.A Percy, A.J. Evans, P.G. Wells & S.J. Rolston ed. *Resolving the World's largest tides.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1165951
* Commonscat Multimedia: Ungava Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5145971436032332334
* SUDOC: 050569570
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1113974

 |

* Wd Datuak: Q1165951
* Commonscat Multimedia: Ungava Bay
Ungujako hondartza bat.
**Unguja** Tanzanian dagoen Zanzibar uhartediaren uharte handiena da. Afrikako ekialdeko kostaldean dago, Indiako Ozeanoan. Zanzibar gisa ere ezagutzen da, bertan dagoen hiri nagusiaren izenarekin; horren ondorioz nahasketa ugari ematen da.

Datu geografikoak
-----------------

Pemba uhartetik 50 kilometro hegoaldera dago, eta Afrikako kostaldetik beste 25 kilometrora. Pemba, Unguja eta Mafia uharteak dira Zanzibar artxipelagoa edo Espezieen Uharteak osatzen dituzten hiru uharte nagusiak.

1960ko hamarkadan, Zanzibar Tanganikako kolonia zaharrera batu zen, Tanzaniako estatu berria eratzeko. 713.635 biztanle zituen 2007an, 1.666 km²-ko azalerarekin.

Administratiboki hiru eskualdetan banatzen da: Unguja Erdia/Hegoaldea, Ipar Unguja eta Unguja Hiria/Mendebaldea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus gainera
------------

* Zanzibar hiria
* Zanzibar uhartedia
* Pemba

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Ungujari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7332301
* Commonscat Multimedia: Zanzibar

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge160052
* NARA: 10044470
* **Lekuak**
* OSM: 2410122

 |

* Wd Datuak: Q7332301
* Commonscat Multimedia: Zanzibar
**Belona** edo **Bellona**, erromatar mitologian, gerraren jainkosa zen (latinezko *bellum*etik, gerra), Fortzis eta Zetoren alaba, Marteren emazte edo laguna, bertsioen arabera, jainko honen arreba ere izan daitekeen arren. Greziar mitologiako Enioren jainkosa baliokidea da, eta, Marte bezala (Aresen baliokidea), Enio baino askoz ezagunagoa.

Uste zenez, erromatarren jainko numenetako bat zen (mitologia berezirik gabekoa eta, ziur asko, etruriar jatorrikoa), eta askok, erromatar mitologiako jatorrizko gerraren jainkosa zela uste dute, Marte eta Aresen arteko harremanaren aurretik. Artean, kaskoarekin, lantzarekin, ezpatarekin eta zuziarekin irudikatzen da.

Politikoki, kanpo gerrari buruzko Senatuaren biltzar guztiak, Belonaren tenpluan ospatzen ziren, Kapitolio muinoan, pomeriumetik kanpo. Tenplu hau, K.a. 296an eraikia eta K.a. 48an su emana izan zen. Belonaren jaia, ekainak 3an ospatzen zen.

Gurdi bat gidatzen, eskuan lantza, zuzi edo ezpata bat duela, kaskoarekin eta halakretarekin irudikatzen da.

Irudikapenak
------------

Belona, Rembrandt edo Henri Rousseau bezalako margolariek eta Auguste Rodin bezalako eskultoreek erretratatu zuten. François Ruderen eskultura ospetsua den *Marsellesa*n agertzen da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207234
* Commonscat Multimedia: Bellona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313152636194620051997
* BNF: 15068125n (data)
* SUDOC: 225587548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207234
* Commonscat Multimedia: Bellona
**Belonaren tenplua**, Belona jainkosari eskainitako tenplu erromatar bat izan zen, Apollo Sosianusen tenpluaren eta Martzeloren antzokiaren ondoan zegoena, antzinako Erroman, Palatino muinoaren oinean. Bere hondarrak Sant'Angelo *rionean* kokaturik daude.

Historia
--------

Bere eraikuntza, Apio Klaudio Zentsorearen boto baten ondorio izan zen samnitar eta etruriarren aurkako gerran, K.a. 296an, Flaminio zirkuaren atzealdean, pomeriumetik kanpo eta Serviar Harresien ondoan.

Gaur egun ikus daitezkeen hondarrak, iturri literarioetan aipatzen ez den Augusto enperadorearen garaiko berreraikitze batekoak dira, baina, ziur asko, antzokiaren eraikuntzan, une horretan, guneak jasandako aldaketarekin lotua dago. Augustok, bere emaztearen bidez, tenpluaren sortzailearekin lotua, tenplua berreraiki izango zuen, edo, eskaintzailea, Apio Klaudio Pulker izan zitekeen, K.a. 38an kontsula izan zena eta Augustoren aitaginarreba eta aliatu leiala zena.

Soilik tobazko zatiek osatutako hormigoizko nukleoaren zatiak mantentzen dira, harlandu guztia lapurtua izan da. Gertu aurkitutako trabertinozko eta Carrarako haitzurdinezko arkitekturazko txatal solte batzuk, peto batekin eta palmondo hostoekin apaindutako kapitel erraldoi bat kasu, tenpluaren altxatzeari ematen zaizkio. Forma Urbisak ematen duen informazioari esker, alboril laburrenetan zehar sei zutabe zituela ezagutzen da, eta bederatzi luzeenetan zehar. Gainera, podiora, aurrealdeko eskailera baten bidez iristen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2595680
* Commonscat Multimedia: Temple of Bellona (Rome)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2595680
* Commonscat Multimedia: Temple of Bellona (Rome)
**Untzueko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Untzue udalerrian Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Herriaren goiko aldean zegoen, elizaren ondoan. Antzinatasun handikoa zen; 1336an Filipe III.a Nafarroakoa erregeak Per Ibainitz Leet eta Teresa Almorabideri eman zien. Jauregiko jaunak, Juan Balanzak, 1522an 10 000 marabediko oheratzea lortu zuen, eta kuartalak erremisionatu zituen. 1559an tokia Salvador Sebastian eta Katalina Balanza jauregien aurka jarri zuen, banaketan salbuespena ematea eztabaidatuz. 1575ean Juan Balanzaren jabea zen. Bere oinordeko Miguel Jimenez Balanzari 1606an 25 000 marabediko saria eman zitzaion. 1648an herriko bizilagunek auzia jarri zioten jauregian horma bat altxatzeagatik, elizaren alboko ate bat hartuz. Hurrengo urtean, haren seme Miguel Balanzak jarauntsia hartu zuen. 1723an jada Vicente Mutiloarena zen. Manuela Salcedo Beaumont alargunak hirugarrenei alokatu zien jauregia bere etxaldearekin. Armarriaren arabera, armarria sablezkoa zen eta urrezko hiru makila zituen. Elortzak eta Arradak, aldiz, 1714an zuzendu zuten urrezkoa zela, hiru makila urdinekin, eta almorabidetik zekarren, jatorriz gizon aberatsen leinu nobletik.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UNTZUE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Untzue
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112195685

 |

* Wd Datuak: Q112195685
**Bent konderria** (ingelesez: *Bent County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Las Ánimas da. 2010eko zentsuaren arabera 6.499 biztanle zituen, Bent kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bent konderriak 3.991,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 73,09 ura dira. Beste 3.918,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.499 pertsonetatik 5.817 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.985 dira. 491 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 36 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312201
* Commonscat Multimedia: Bent County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147803543
* ISNI: 0000 0004 0449 8619
* LCCN: n84227477
* NARA: 10038490
* **Lekuak**
* OSM: 415781
* TGN: 2000197

 |

* Wd Datuak: Q312201
* Commonscat Multimedia: Bent County, Colorado
**Vietnamen bigarren menderaldi txinatarra** Vietnameko historiaren atala izan zen. Garai honetan Vietnamen iparraldea Txinaren eraginpeak egon zen. Vietnamen menderaldi txinatarraren lau aroetako bigarrena izan zen, lehen hiruak denboran oso jarraian izan baziren ere. Vietnamdarrek garai hauei Bắc thuộc deitzen diote, edo "iparraldeko dominazioa".

Trung ahizpen agintaldi motzaren ostean sortu zen berriro ere txinatar kontrolpeko lurraldea. Bukaera Lý dinastia goiztiarrak eman zion, bost mende beranduago. Trung ahizpen mugimendu independentistaren ostean Han dinastiak bere boterea handitu zuen Vietnamen. Ekialdeko Han dinastia 220an hiru erreinuetan hautsi zenean, Vietnam oraindik Wu estatu txinatarren esku egon zen.

Triệu Thị Trinh izeneko emakume errebelde batek 248an ia lortu zuen botere txinatarra bertan behera uztea, baina azkar amaitu zuten berarekin. 544an Lý Nam Đế boterera iritsi eta garai honi amaiera eman zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Prebisch, Charles S..  (1971). *Buddhism: A Modern Perspective.*  Pennsylvania State University Press, 348 or. ISBN 0271011955..  aldatu

Ikus, gainera
-------------

* Vietnamen lehen dominazio txinatarra
* Vietnamgo historia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3477199

 |

* Wd Datuak: Q3477199