recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bibliotekonomia** (*biblioteka* eta *ekonomia* hitzetatik) liburutegiak mantendu, antolatu eta kudeatzen dituen diziplina da, informazioa modu egokienean eskuragarri jartzeko helburuaren alde.

Bibliotekonomiaren atalak
-------------------------

Bibliotekonomiak bi azpiatal ditu: teorikoa eta aplikatua. Atal teorikoan sartzen dira informazioaren teoria eta ezagutzaren kudeaketa, informazioaren beharra eta behar hori asetzeko modua, ezagutza interpretatzeko orduan eragina duten kanpo-faktoreak, etab. Bibliotekonomia aplikatuaren ardura, berriz, bestelakoa da: bildumak osatzea eta mantentzea (erostea, katalogazioa, mailegatzea, garbitzea...), liburutegien arteko elkarlana, egile-eskubideak, informazio-askatasuna (informazioa eskuratzeko eskubidea), kontserbatzea, liburutegia kudeatzea, etab.

Informatika eta bibliotekonomia
-------------------------------

Iraultza digitalak –batez ere, sareko datu-baseek– aldaketa sakona ekarri dute liburutegien mundura. Hori dela eta, fitxen bidezko betiko katalogoak baztertu eta katalogo elektronikoak sortu dira, erabilera publikoko sareko katalogoak izenekoak (OPAC = Online Public Access Catalogs). Bildumaren ideia ere aldatu egin da datu-base elektronikoak iristean. Izan ere, gaur egun ez dago bilduma fisikoki liburutegian gorde beharrik erabiltzaileentzat eskuragarri egoteko. Horrek erabateko aldaketa ekarri die dokumentu-bildumen politikari (bai elektronikoei, bai inprimatutakoei).

Liburuzainaren rola
-------------------

Liburuzainak bitartekari gisa jokatu behar du. Bitartekari-lanak egin behar ditu erabiltzailearen eta liburutegiaren edo informazio-zentroaren artean. Bere helburua betetzeko, liburuzainak elkarrizketa egin behar dio erabiltzaileari, eta hortik abiatuta informazio bila hasiko da ezagutzen dituen baliabideak erabilita.

Bibliotekonomoak
----------------

Honako liburuzain hauek aipagarriak dira:

* Lino Akesolo ‎
* Arantzazu Ametzaga
* Henriette Avram
* Pruden Gartzia
* Agurtzane Juanena
* Nadezhda Krupskaia
* Audre Lorde
* Gerardo Luzuriaga
* Jesús Morrás Santamaría
* Joana Raspall i Juanola
* Iñigo Sanz de Ormazabal

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Torrealdai, Joan Mari.  (2009-10-31). *Bibliografiatik bibliotekara, esperantzari leihoa..*  Euskaltzaindia.

Ikus, gainera
-------------

* Joana Albret Bibliotekonomia Mintegia
* Sailkapen Hamartar Unibertsala
* Informazioaren berreskurapen
* BIBSYS

Kanpo estekak
-------------

* Joan Albret Mntegia Eibar.org gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199655
* Commonscat Multimedia: Library and information science

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119316669 (data)
* GND: 4006465-7
* LCCN: sh85076723
* NDL: 00573391
* NKC: ph121664
* NARA: 10636496
* AAT: 300054576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007998

 |

* Wd Datuak: Q199655
* Commonscat Multimedia: Library and information science
Etruriarren hedapena
Gudari baten burua (Tufoko Crocifissoko nekropolia, Orvieto, Italia)
**Etruria** (grezierazko eta latinezko testuetan **Tirrenia**, *Tyrrhenia*) Italia erdialdeko eskualde bat zen, gaurko Toskana, Lazio, Emilia-Romagna eta Umbria hartzen zituena. Bertan garatu zen zibilizazio etruskoa, Antzinako Erromaren aitzindaria.

Etruskoak herri misteriotsu bat izan ziren, bere nukleo historikoa Toskana eskualdean zegoelarik. Grekoek Τυρσηνοί (*tyrsenoi*) edo Τυρρηνοί (*tyrrhenoi*) deitzen zituzten, eta erromatarrek *etruscii*. Beraiek euren buruei *rasena* edo *rašna* deitzen zieten. Toskanatik hegoaldera zabaldu ziren, Lazio eta Campania eskualdeetara, non kolonia grekoekin tupust egin zuten; iparraldetik Po ibaiaren inguruko harana okupatu zuten, gaur egungo Lombardian.

Itsas potentzia garrantzitsua izan ziren mendebaldeko Mediterraneo itsasoan, Sardinia eta Korsikan finkatu zirelarik. K.a. V. mendetik aurrera beraien boterea gainbehera hasi zen, zelten, greziarren eta Kartagoren erasoak batera nozitu zituztelako batik bat. Ahultze honi eta estatu bateratu baten ezari esker (etruskoek erdi mailako hirien konfederazio ahul bat osatzen zuten soilik) erromatarrek betiko garaitu zituzten. Erromatarren aitzindari eta antzinako Greziaren oinordekotzat jotzen da zibilizazio hau. Bere goi mailako kultura eta teknika militarrei esker, herri hau italiar penintsulako ipar eta zentroko jaun eta jabe izan zen K.a. VIII. mendetik Erromaren sorrera arte (lehen erromatar erregeak etruskoak izan ziren). K.a. 40 urte inguruan, Etruriak independentzia galdu zuen eta Erromatar Inperioaren probintzia bihurtu zen.

Hiri nagusiak
-------------

* Arezzo (Arretium)
* Caisra
* Clusium (Clevsin)
* Curtun
* Felathri
* Fufluna
* Perugia
* Tarchna
* Veii
* Volci (Velch)
* Volsinii (Velzna)
* Vetluna
* Gällivare

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Ikus, gainera
-------------

* Etruskoak
* Arte etruriarra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206730
* Commonscat Multimedia: Etruria

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150032944
* GND: 4256476-1
* LCCN: n80082610
* NDL: 00628281
* NKC: ge137392
* SUDOC: 027310442
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7024113

 |

* Wd Datuak: Q206730
* Commonscat Multimedia: Etruria
|  |  |
| --- | --- |
| **Eskisto** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Eskisto |
| Arroka metamorfikoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | MikaTalkoHornblendaGrafitoKloritaGranateTurmalinaGlaukofana |

**Eskistoak** gradu ertaineko arroka metamorfikoak dira. Xafla egiturazko mineralak (mika, hornblenda, klorita, talkoa eta grafitoa, besteak beste) nagusi dituztelako nabarmentzen dira. Askotan, kuartzoa izaten dute bihi luzatuetan, hainbesteko ugaritasunez non *kuartzo eskistoa* deritzon aldaera eratzen den. Definizioz eskisto baten kristalen %50a baino gehiago lauak eta luzekarak dira; askotan, foliazio fina dute, kuartzo eta feldespato xaflak tartekatuta.

Harri sedimentario buztintsuen metamorfismo prozesuz eratzen da eskistoa. Eskistoek arbelaren itxura dute (orriz eratuta baleude bezala), baina arbelak baino prozesu metamorfiko sakonagoa izan dutenez, mikazko laminatxoak bistan ageri dira paraleloan jarrita eta haiek distira ezaugarri bat ematen diote; hortik datorkio izena (*schistos* grekotik: «printzatua», «arrakalatua»). Zaila da arbelaren eta eskistoaren arteko muga ongi zehaztea, baina eskistoetan ez dira ageri fosilak, gai organikoen aztarnak grafito bihurturik egoten direlako.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15315
* Commonscat Multimedia: Schist

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85118149
* NDL: 00575726
* NKC: ph904363
* AAT: 300011626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15315
* Commonscat Multimedia: Schist
**Eric Bogle** (1944ko irailaren 23a, Peebles, Eskozia) folk kantautore eta abeslari eskoziarra da. 1969an Australiara emigratu zuen eta gaur egun Hegoaldeko Australian dagoen Adelaide hirian bizi da. Mundu anglosaxoian eta bereziki Australian oso abeslari ospetsu eta herrikoia da.

Ibilbidea
---------

Bere abesti gehienen gaiak zoritxarra eta porrota dira. Adibidez, Lehen Mundu Gerran Gallipoliko gudua parte hartu zuten australiarrei buruz mintzatzen den *And The Band Played Waltzing Matilda* edota *No Man's Land* (*The Green Fields of France*) abestiak.
*Flowers of the Forest* abestiarekin eskoziar folkean barneratu zen. Gizaki arrunton eguneroko arazoei buruzko abestiak ere konposatu izan ditu: *Now I'm Easy* edota *Katie and the Dreamtime Land*.

Kanpo estekak
-------------

* Eric Bogle abeslariaren webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q543737
* Commonscat Multimedia: Eric Bogle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107641676
* ISNI: 0000 0000 8020 6834
* BNF: 166014142 (data)
* GND: 134332601
* LCCN: n86102088
* SUDOC: 166481408

 |

* Wd Datuak: Q543737
* Commonscat Multimedia: Eric Bogle
**Eskiaren historia** gutxienez K.a. V. mendean hasten da.

Historiaurrea
-------------

K.a. 2500. urtean, Radoy uhartean (Norvegia), Historiaurreko gizaki batek ehiztari baten irudia grabatu zuen harri gainean. Irudiko ehiztariak larruz estalitako ohol makur bana du oinetan. Oslon, Holmenkollengo Eskiaren Museoan gorde dituzten zenbait piezak erakusten dutenez, antzinako eski haiek hiru metrotik gorako luzera zuten.

Eskiari buruzko lehen idatziak
------------------------------

Eskiaren inguruko idatzizko aipamenik zaharrena Prokopio historialari bizantziarrak egin zuen VI. mendean; elur gaineko lasterketa deskribatu zuen, parte hartzaileak "*iparraldeko herrialde urrun*" batekoak zirela nabarmenduz. Mende batzuk geroago, eskandinaviar literaturak Harald III.a Norvegiakoaren Hardrade erregearen dohainak goraipatu zituen. Izan ere, 1060an, Bergenen, errege norvegiarra bere arerio nagusietako batekin lehiatu zen eski lasterketan.

Snorri Sturluson (1127-1241) islandiar poetak Ull jainkoa aipatu zuen bere obran. Ull eskiaren jainkoa zen eta, Sturlusonen hitzetan, "*hain da arkulari eta eskiatzaile trebea, inork ezin baitu harekin lehiatu*".

Eskiaren zabalkundea
--------------------

Merkataritza harremanei eta migrazio mugimenduei esker, eskia Europan, Ipar Amerikan eta Japonian zabaldu zen. Gerrek ere bultzada eman zioten ohol pareari, ejertzitoak, beren mendiko batailoietan, eskiatzaileak trebatzen hasi baitziren. Jardueraren garrantziaren lekuko, Islandian 1730ean indarrean jarri zen honako legea: erregearen mandatuz, herritar guztiek eskiatzen ikasi behar zuten.

Eski modernoa
-------------

Eski modernoa zen 1825. urtean iritsi zen. Orduan, Sondre Norheinek telemark izeneko teknika sortu zuen. Norhein norvegiarra zen, baina Norvegia, garai hartan, ez zen independentea. Lehenik daniarren esku egon zen eta, gero, suediar koroaren menpean, 1905ean independentzia lortu zuen arte. Hortaz, XIX. mende osoan eskia identitate nazionalaren ikur bihurtu zen.

1888an Fridtjof Nansen esploratzaileak Groenlandiako kasko polarra zeharkatzea lortu zuen, eta heroi nazional bilakatu zen Norvegian. Hasiera-hasieratik eskiaren garapena norvegiarren esku izan arren, azken bultzada austriar batek eman zion.

Nansenen epopeiak inspiratuta, Mathias Zdarskyk bere eskiak fabrikatu zituen, baina funtsezko aldaketa erantsiz, eskiek 1,80 metroko luzera besterik ez izatea. Horri esker, eskiatzeko teknika izugarri erraztu zen, eta gero eta herritar gehiago hasi zen malda elurtuetan behera bi oholen gainean jaisten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7   Irazustabarrena, Nagore.  (2008-12-28). «Historiaurretik dirauen slalom-a» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1707324
* Commonscat Multimedia: History of skiing

---

 |

* Wd Datuak: Q1707324
* Commonscat Multimedia: History of skiing
**Britoko pazoa** Nigrán udalaren Nigrán parrokian, Pontevedrako probintzian dagoen Galiziako pazo ezagunetariko bat da. Espainiako Kultura ondasun izendapena du. Eraikina XVII. mendekoa da, Barroko estilokoa.

Egitura
-------

Eraikin nagusiak "L" itxurako bi solairu ditu. Apainketa soila erakusten du. Fatxada nagusian harrizko eskailera eta sarrera estalia eta toskanar zutabeak ikus daitezke. Sarrera nagusiko ataria barroko estilokoa da ere bai.

Historia
--------

Martín de Britok, zaldunderiaren kapitainak, XVII. mendearen amaieran eraiki zuen. Kapitain honek La Ramallosa zubi erromanikoaren zaindariaren funtzioa zuen. XIX. mendean apezpikutzaren eskuetara pasa zen eta, geroztik, parrokoa bertan bizi izan da. Egun Nigráneko parrokia-etxea da. XVIII. mende ondoren zenbait konponketa egin ziren, azkenak XX. mendean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marabillas do patrimonio de Nigrán

Kanpo loturak
-------------

* **(Galizieraz)**:E. Méndez Quintasen *Marabillas do Patrimonio de Nigrán* liburua.
* **(Galizieraz)**:Galiziar Ondarea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28746111

 |

* Wd Datuak: Q28746111
Medikuntzan eta epidemiologian, proba kliniko baten **espezifikotasunak** proba horrek benetako negatiboak antzemateko duen gaitasuna neurtzen du. Test batek espezifikotasun handia baldin badu positibo faltsuen portzentajea oso txikia izango da.

Mikrobiologia klinikoaren laborategi batean, esaterako, proba batek espezifikotasun handia duenean proba hori mikrobio bat antzemateko oso espezifikoa dela esan nahi du, eta mikrobio horrentzat soilik espezifikoa dela. Oso antzekoak diren bi mikrobioen arteko bereizketa egiteko ahalmena da espezifikotasuna. Hots, emaitza positibo batek mikrobio horren presentzia ziurra dela adierazten du (positibo faltsuen emateko probabilitatea oso txikia da).

Aldiz, probak espezifikotasun txikia badu, emaitza positibo batek ez du bermatzen mikrobio horren ezinbesteko presentzia, probak beste mikrobio batzuk ere antzeman ditzakeelako. Hots, positibo faltsuak ager daitezke.

Test baten espezifikotasuna oso handia denean, gizabanako batek gaixotasun baterako negatibo ematen badu horrek esan nahi du ziur aski ez duela gaixotasun hori.

Espezifikotasuna horrela kalkulatzen da:

{\displaystyle Espezifikotasuna={\frac {BN}{BN+PF}}}

BN benetako negatiboak izanik eta PF positibo faltsuak. Logikoa denez, espezifikotasuna %100 baldin bada, PF=O.

Diagnostiko klinikoan %80ko edo gehiagoko espezifikotasuna izan behar du proba batek onartua izateko 

Espezifikotasun handiko (100) proba mikrobiologiko batek:

* positibo ematen badu, ziur mikrobio hori dagoela (pertsonak gaixotasuna du)
* negatibo ematen badu, ziur mikrobio hori ez dagoela (pertsonak ez du gaitzik).

Aldiz, espezifikotasun txikiko proba batek positibo ematen badu, gerta daiteke pertsona hori gaitza ez izatea (positibo faltsua)

Positibo faltsuak ahalik eta gehien saihestu behar dira, pazientearentzat ondorio psikologikoak eta fisikoak ekar ditzaketelako. Horrez gain, gaitzak ebakuntza bat eskatzen badu, gerta liteke ebakuntza bat egitea beharra ez duen paziente bati.

Kontzeptuak
-----------

* Benetako positiboa: Testak emaitza zuzena ematen du. Gaixotutako pertsona gaixotzat jotzen du
* Positibo faltsua: Testak emaitza okerra ematen du. Pertsona osasuntsua gaixotzat jotzen du
* Benetako negatiboa: Testak emaitza zuzena ematen du. Pertsona osasuntsua osasuntsutzat jotzen du
* Negatibo faltsua: Testak emaitza okerra ematen du. Gaixotutako pertsona osasuntsutzat jotzen du

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskal ikerlari talde batek Covid-19a atzemateko test berria sortu du ARGIA aldizkaria, 2020-04-10

Ikus, gainera
-------------

* Sentikortasun (medikuntza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3494375

 |

* Wd Datuak: Q3494375
Pilotuak 9:00etan bere posizioa markatzen du, triangeluak adierazten duena, eta, bere norabidea eta abiadura erabiliz, posizioa 9:30ean eta 10:00etan estimatzen du.
**Estimazio bidezko nabigazioa** teknika zahar bat da, pilotuak itsasontziaren posizioa kalkulatzen erabiltzen dena; mugimenduan dagoen objektu baten posizioaren arabera kalkulatzen du, aldez aurretik zehaztutako posizio baten bidez, edo finkatze baten bidez, eta, ondoren, igarotako denboran abiaduraren, norabidearen eta norabidearen zenbatespenak eginez. Normalean iparrorratza, korrikina eta harea-erlojua erabiltzen dira (norabidea, abiadura eta denbora), zerua eta astroak erreferentzia gisa erabili gabe. Biologian dagokion terminoa, animaliek beren kokapen- edo norabide-estimazioak eguneratzeko prozesuak deskribatzeko erabiltzen dena, *bide-integrazioa da*.

Zenbatespena errore metatuen mende dago. Kokapenari buruzko informazio zehatza ematen duten nabigazio-laguntzen aurrerapenei esker, bereziki kokapen-sistema globalaren bidezko satelite bidezko nabigazioari esker, gizakien kalkulu hutsa zaharkituta dago helburu gehienetarako. Hala ere, nabigazio inertzialeko sistemek (norabide-informazio oso zehatza ematen dute) estimazioa erabiltzen dute eta oso erraz aplikatzen dira.

Historia
--------

Nabigazioari laguntzeko oinarrizko tresna batzuk, harea-erlojuarekin batera, nabigaziorako teknika landuago bat erabili zen: estimazio bidezko nabigazioa. Kolonek bere egunerokoan azaltzen du nola erabiltzen duen teknika hau. Lehenik eta behin, iparrorratza gehitu zen, popatik brankarako luzerako ardatzak (gurutze-lerroa) ipar magnetikoarekiko eratzen duen norabide magnetikoa lortzeko balio duena.

Fantasiazko puntua
------------------

Fantasiazko puntua esaten zaio une bakoitzean ontziak duen posizioari, aurretik aipatutako kalkuluaren arabera. Posizioa ez da erreala, eta horregatik esaten zaio fantasiazkoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152255
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12040870n (data)
* LCCN: sh85036039
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152255
**Erratz-txilarra** (*Erica scoparia*) Erikazeoen artean altuera handiena lor dezakeen zuhaixka argal eta tentea da. Normalean 0,5-2,5 m artekoa izanik, 7 metrotara hel daiteke. Bestalde lore txikienak eta kaskarrenak dituen txilarra da.

Morfologia
----------

Erratz-txilarraren lore txiki eta gorrixkak.
Adaxkak gaztea ilegabeak ditu, eta bertan hosto txikiak, forma linearrekoak, berdexkak eta ilegabeak, 3-4 bertizilotan antolatzen dira. Loreak ez dira oso ikusgarriak, gehienetan berdexkak izan arren, zenbaitetan kolore gorria hartzen dute. Hauek muturreko luku estutuan biltzen dira; sepaloak, bai adaxkak bai hostoak bezala ilegabeak dira. Anterak luzakin gabekoak dira, eta eslotiloa pixka bat irtena da.

Polinizazioa
------------

*Erica scopariaren* lorazioa maiatzetik abuztura ematen da, garai horretan polinizazioa intsektuen edota airearen bitartez gertatuz.

Banaketa eta habitata
---------------------

Lurzoru haretsuetan eta silizeotan bizi da, hainbat sastrakadi eguzkitsuetan parte hartuz, besteetan baso ezkutuetako soilgune eta orlak kolinizatuz.Europa erdialdeko eta mendebaldeko endemikoa izanik, oso ugaria da Mediterraneo ertzeko herrialdeetan, hauen artean Portugal, Espainia, Frantzia, Italia eta Jugoslavia. Euskal Herrian, ekialdetik mendebaldera doan erdiko banda zabal batean aurkitzen da, normalean mendiko karraskaletan. Hala ere, ipar isurialdeko leku isolatu batzuetan ere azaltzen da.

* Erica scoparia.*Erica scoparia.*

Erabilerak
----------

Txilar erratzak egiteko gehien erabili izan den espeziea da, izan ere, horregatik hartzen du "erratz-txilarra" izena arrunta. 

* Txilar erratza.Txilar erratza.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   I. Aizpuru,.  (2010). *Euskal herriko zuhaitz eta zuhaixken gida.*  (2. [argit.]. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445730515. PMC 868798162. (Noiz kontsultatua: 2019-03-15).
2. 1 2 3    *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak.*  (1. argit. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco 2004 ISBN 8445720902. PMC 432948603. (Noiz kontsultatua: 2019-03-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2110024
* Commonscat Multimedia: Erica scoparia
* Wikispecies Espezieak: Erica scoparia

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 142881
* EOL: 6949045
* GBIF: 7328034
* GRIN:
* IPNI: 329579-1
* NCBI: 270444
* PlantList: kew-2794397
* WoRMS: 993799

 |

* Wd Datuak: Q2110024
* Commonscat Multimedia: Erica scoparia
* Wikispecies Espezieak: Erica scoparia
**Etazeta Bitiniakoa**, Nikomedes I.a Bitiniakoaren bigarren emaztea izan zen. Erresuma honen historian, Etazetaren igarotzea, laburra da, baina zalapartatsua.

Historiara, bere semeak Bitiniako tronuan jartzen saiatzeagatik pasa zen, Zielas Bitiniakoak zapuztu zuena, Nikomedes I.ak, bere lehen ezkontzan izan zuen semeak. Izan ere, erregeak berak, hil aurretik, Etazetarekin izan zituen semeak izendatu zituen tronurako oinordeko bezala, baina, Nikomedesen semeak, hau hil zenean, oraindik adin txikikoak zirenez, Etazetak gobernatu zuen euren izenean urte betez, K.a. 255etik K.a. 254 arte.

Hil aurretik, Nikomedes I.ak, gainera, Ptolomeo II.a Egiptokoa eta Antigono II.a Mazedoniakoa, bere seme-alaba txikienen zaindari izendatu zituen. Bizantzio, Heraklea Pontika eta Zio hiriei, antzeko eginkizuna eman zitzaien.

Nikomedes I.a, K.a. 255ean hil zen, eta, honen ondoren, Zielas, bere aitaren borondatea onartzeari uko egin zion, eta bere amaordearen aurka gerra kanpaina bat bidali zuen erresumako tronua berreskuratzeko. Gatazkak ez zuen asko iraun, Nikomedes I.ak, bere seme txikien, eta, beraz, Etazetaren semeen, zaindari bezala izendatutako hiri eta pertsonetako bakar bat bera ere ez baitzen laguntzera joan.

K.a. 254an, Etazeta, bere hildako senarraren anaiarekin ezkondu zen, legitimitatea eta babesa lortzeko, baina, ahalegin hau, alferrikakoa izan zen, handik gutxira, Zielasek erabat garaitu baitzuen, nork, haren semeekin batera, Mazedoniara erbesteratu zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nikomedes I.a** | **Bitiniako gobernaria**K.a. 255-K.a. 254 | Ondorengoa**Zielas** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1289132

 |

* Wd Datuak: Q1289132
Eskisto-gas 48 hobi garrantzitsu mundu osoan (38 herrialdetan, *Energy Information Administration (EIA) erakundearen arabera)*
**Eskisto-gasa**, batzuetan **arbel-gasa**, gas natural mota bat da, eskistoa (edo arbela) ugari dagoen lurretan ustiatzen dena. Gas mota hau eskisto buztintsu sedimentarioetan dago, nahiz eta eskistoaren barne arrokatsuak iragazkortasun txikikoa izan. Horregatik, gas hau erauzteko *haustura hidrauliko* deituriko teknika erabili behar da.

Gas hori 400 metro eta 5000 metro artean izan ohi da, eta zulaketa handiak egin behar dira erauzi ahal izateko. Gas hori hasi zen ateratzen Coloradon, Wyomingen, Utahn nahiz Texasen. Leku horiek fabrika handiak dituzte[erreferentzia behar], metodo horrekin ateratako gasa kontsumitzen dutenak. Estatu Batuetan 2008 eta 2012 artean, haustura hidraulikoaren erabilera %40 gehitu da. Hausturaren metodoa hasi zenetik 2011 arte, 2,5 milioi haustura egin dira mundu osoan. Aurrerantzean arazo larria sortuko dela uste da, hurrengo 20 urteetan gasaren eskaria %30 igoko dela aurreikusi delako, eta, beraz, haustura hidraulikoa egiten duten instalazio gehiago beharko delako munduan.

Euskal Herrian
--------------

EAEn, Energiaren Euskal Erakundeak sustatu egin ditu eskisto-gas bilaketa lanak, batez ere Araban. Patxi Lopez lehendakariak 2011ko urrian iragarri zuen EAEko gas-kontsumoa 60 urtez segurtatzeko adina gas zegoela Arabako lautadan. Kalkuluen arabera 184,5 mila miloi metro kubiko gas egongo lirateke bertan, EAEko urteko kontsumoa baino 60 aldiz handiagoa. Eusko Jaurlaritzak Texasko Heyco enpresarekin elkarlana aurrikusten du lehenengo zulaketak egoteko.

Gutxienez, hiru zulaketa egin dira bertan, horietako bat Subillan eta beste bat Mandoiana herriaren alboan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q564726
* Commonscat Multimedia: Shale gas

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2011002505
* NKC: ph735620
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q564726
* Commonscat Multimedia: Shale gas

1. ↑  Eskisto bituminosoa, Tranqueville Graux **(Frantsesez)**
2. ↑  Eskisto-gasa, etorkizuna? 2012/02/01 Irazabalbeitia, Inaki Elhuyar
3. ↑  Eskisto-gasa, etorkizuna?[*Betiko hautsitako esteka*] Irazabalbeitia, Inaki Elhuyar
4. ↑  Euskadi anuncia el hallazgo de gas para cinco años de consumo español, El Pais aldizkaria, 2011-10-15
5. ↑  , Courrier International, 2011-10-18
6. 1 2  Araban arbel-gasa ateratzeko hirugarren zuloari alegazioak jarri dizkiote, behar adina ikerketarik egin ez delakoan artikulua Argia.com gunean, 2012-01-10
**Eteneta I** Adarra mendiko Agerreko Zabala izeneko lepoan dagoen bi harrespilen multzoa da, horietako bat ortostato edo zutarri altu batekin batera. Adarra mendiko gailurraren eta Onddo mendiaren artean daude harrespilak, elkarrengandik 250 metroko distantzian eta itsas mailatik 702 metroko garaieran.

Harrespileko zutarri nagusiak 2,5 metroko garaiera du. K. Mariezkurrenak topatu zuen, une hartan eroria eta belarrez estalia zegoen eta soilik bere gainaldeko muturra ikus zitekeen, harrespiletik bi metro ingurura. Topatu bezain azkar berriz ere zutik jarri zuten, bere lehenbiziko kokalekua garbi ikusten baitzen. Monolitoak 3 metroko garaiera du.

Dekoratuta egongo zela uste da, batzuek aurpegia izan daitekeena eta kapa bat ikusi baitute.

Inguruan **Eteneta II harrespil**a ere badago. Bata zein bestea Onddi-Mandoegi Estazio Megalitikoan daude.

Etenetako zutarria eta harrespila, eta atzealdean Adarra mendia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Menhir de Eteneta. Historia de Guipúzcoa.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bueno Ramírez, Primitiva; De Balbin-Behrmann, Rodrigo; Bermejo, Rosa.  (2005). «La estela armada de Soalar. Valle del Baztán (Navarra)» *Trabajos de arqueología Navarra* 18: 5-40. ISSN 0211-5174..

Kanpo estekak
-------------

* Eteneta I, Munibe aldizkarian.
* Etenetako zutarria eta Adarra mendia. Euskal Mendiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19482368
* Commonscat Multimedia: Eteneta I (cromlech)

---

 |

* Wd Datuak: Q19482368
* Commonscat Multimedia: Eteneta I (cromlech)
**Espinosa de los Monterosko gudua** Espainiako Independentzia Gerrako gudua izan zen, 1808ko azaroaren 10ean eta 11n gertatua.

Aurrekariak
-----------

Lefebvre mariskalak azaroaren 2an Bilbo hartu ondoren, Napoleon Bonaparte berak *Grande Armée*ren operazioak zuzendu zituen. Joaquín Blake jeneralak, Zornotzan Lefebvrek menderatua izan ondoren, atzera-egitea eten eta bere bila zetorren Victor mariskalak zuzendutako frantziar armada aurre egin zuen Balmasedan. Blakek garaipen taktiko txikia lortu zuen, gerraren hasieran azkena izan zena.

Gudua
-----

Azaroaren 10ean Victorrek, Balmasedan jazotako porrota mendekatu nahian, presazko eraso batzuk egin zituen, Pedro Caro jeneralaren iparraldeko armadak gelditu zituenak. Gauerako, espainiarrek bere posizioak mantentzen zituzten. Azaroaren 11ko goizean, frantziarrek eraso masibo egin eta espainiarrak menderatu zituzten. 30 bandera eta 30 artilleria-pieza lortu zituzten.

Ondorioak
---------

Atzera egitea lortu arren, Blakek bere armada galdu zituen. Soultek mendien zehar jazarri eta, azaroaren 23an, León ailegatu zirenerako, 10.000 soldadu besterik ez zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Smith, Digby.  (1998). *The Napoleonic Wars Data Book.*  Londres: Greenhill, 268–269 or. ISBN 1-85367-276-9..
2. ↑   Calluela Fernández, José Gregorio; Gallego Palomares, José Ángel.  (2008). *La Guerra de la Independencia. Historia bélica. Pueblo y nación en España (1808-1814).*  Salamanca: Ediciones Universidad de Salamanca, 162-163 or. ISBN 978-84-7800-334-1..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q761009
* Commonscat Multimedia: Battle of Espinosa de los Monteros

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2010015187

 |

* Wd Datuak: Q761009
* Commonscat Multimedia: Battle of Espinosa de los Monteros
**Eta Kitto** euskara elkartea 1992an sortu zen Eibarko (Gipuzkoa) euskara-taldea da. Aurretik izen bereko hilabetekaria kaleratzen zuen Eibarko Udalak. Hasiera haietan hilabetekaria zena hamabostekari bihurtu zuten eta kultura eta euskararekin lan egiten hasi ziren elkartean.

Euskararen aldeko olatu hari Eibarko Udalak berak eman zion hasiera 1988an; Mikel Larrañaga alkateak kaleratutako euskaraz eta kitto! bandoko azkenengo berba biak hartu eta hilabetekaria sortu zen izen horrekin. Eibartar euskaltzale talde batek berehala ekin zion hainbat ekitaldi antolatzeari.

Jarduerak
---------

Elkarteak Eta kitto! Eibarren argitaratzen duen euskarazko astekaria da. 7.950 aleko tirada eta 14.000 irakurle inguru ditu (AZTIKER 2008). Horrez gain hauek dira elkarteak lantzen dituen ildo nagusiak:

### Berbetan

Euskera praktikatzeko taldeak eskaintzen dituen programa. Doan. Hiru ataletan banatzen da: Orokorra, Gurasoak Berbetan, eta Dendariak eta Ostalariak Berbetan

### **Kulturgintza**

Bost lerro hauetan banatzen da taldeak kultura lantzeko egiten duen ahalegina:

* Bertsolaritza: Bertsozaletasuna bultzatzeko helburuarekin hainbat ekitaldi antolatzen ditugu urtean zehar, Bertso Taldearen gidaritzapean.
* Illunabarrian: Era, gai, eta formatu ezberdinetako hitzaldi, mahainguru eta ikuskizunak.
* Jai Giroa: Herriko jaiekin bat egin eta jai giroan murgilduz antolatzen ditugun ekitaldiak.
* Harixa Emoten: Irakurzaletasuna bultzatzeko hilean behin antolatzen dugun irakurketa-kluba.
* Ipurterre: Herriko ikasleentzat ipuin-lehiaketa.

### **Hedabideak**

Eta kitto! astekaria, Gida Komertziala, Hauteskundeetako aleak eta bestelako ale bereziak argitaratzeaz arduratzen da.

### **Txikitto!**

Eibarko 6 eta 12 urte bitarteko umeentzat hilabetekaria.

### T**ransmisio mintegia**

Euskararen Transmisioaren gaia ardatz hartuta urtean behin antolatzen dute dugun mintegi bat

Antzeko elkarteak
-----------------

Euskararen erabilera normalizatzeko asmoz badira antzeko elkarte batzuk, besteak beste hauek: Lasarte-Oria, Añorga, Agurain, Plazara Goaz (Intxaurrondo, Donostia) eta Egia (Donostia).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «"…euskaraz eta kitto!" bandoak 40 urte beteko ditu abenduaren 21ean, San Tomas egunean» *Egoibarra.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-22).
2. ↑    «...eta kitto! EUSKARA ELKARTEA» *etakitto.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-04).
3. ↑   «Añorgan euskaraz bizi nahi dugu - YouTube» *www.youtube.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-29).
4. ↑    «Añorgan Euskaraz» *www.facebook.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-29).
5. ↑    «AGURAINEN, EGUNEROKOAN EUSKARAZ BIZI NAHI DUGULAKO, 75 ORDU EUSKARAZ.» *AGURAINEN, EGUNEROKOAN EUSKARAZ BIZI NAHI DUGULAKO, 75 ORDU EUSKARAZ.* (Noiz kontsultatua: 2020-12-29).

Ikus, gainera
-------------

* Eta Kitto! astekaria

* Eibar.org

* Goi Argi

* Juan San Martin Eibarko Udal Liburutegia

* Portalea (Eibar)
* Udako Euskal Unibertsitatea

Kanpo estekak
-------------

* Eta Kitto elkartearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116008340

 |

* Wd Datuak: Q116008340
**Bornu Inperioa** Afrika erdialdeko antzinako inperioa zen (Erdialdeko Sudan), Txad aintziraren hegoaldean, Mediterraneotik Sudan aldera doazen bideen gurutzean (Sahara barneko merkataritza) kokatua. Kanem erreinuaren ondorengoa (XVI. mendea), armadan oinarrituriko sistema feudala izan zen eta ondoko herriak (hausak) menderatu nahi izan zuen.

Idris III.a sultanaren garaian heldu zen Bornu bere mailarik gorenera (1580-1603). Garai hartan Niger, Kamerun eta Kanem herrietara zabaldu zen. Islam herria, erlijio honek barrena jo zuen Afrika erdialdean Bornu erreinuaren bidez. XIX. mendearen hasieran Fezzandik zetozen peuleek inbaditu zuten Bornu eta berriro ere burujabetza erdietsi bazuten ere, frantsesek gidaturiko kolonialistek zapaldu eta Bornu erreinu handia estatu kolonizatzaileen artean banatu zen: Frantzia (Niger, Txad), Ingalaterra (Nigeria) eta Alemania (Kamerun).

Gaur egun, Bornu Nigeriako estatua da. 116.400 km2 eta 5.025.000 biztanle (1984) ditu. Hiriburua, berriz, Maiduguri da. Artoa, kakahueteak eta kotoia dira lehengai nagusiak.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-10-10 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q894030
* Commonscat Multimedia: Bornu

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4007789-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 8060252

 |

* Wd Datuak: Q894030
* Commonscat Multimedia: Bornu
***Eta tira eta tunba*** Joseba Tapiak 2010ean argitaratu zuen diskoa da (Zakurraren Biolina) eta bertan Bigarren Karlistaldian zehar idatzi ziren bertsoak musikatzen dira. Liberalen eta karlisten kantak haizezko bi taldeetan banatzen dira. Karlisten bandan tronpeta, saxoa, tronboia, tuba eta jazpana jotzen zuten. Liberalenean tronpeta, saxoa, bonbardinoa, tuba eta jazpana. Klarinetea ere azaltzen da kanta batzuetan. Trikitia hortxe dago agertu eta ezkutatuz, dagokion unean presente, besterik ez.

Abesti honetan oinarrituta, bizkaiko abertzaleek Eta Tiro Baltzari asmatu zuten eta kanta berri hau 20. mendeko hasierako abertzaleen arteko abesti ezaguna bihurtu zen.

Ezaugarriak
-----------

Diskoak *Agur Intxorta maite*ri ematen dio jarraipena. Orduan Espainiako Gerraren alde bakarreko bertsoekin osatu zuen diskoa; oraingo honetan, bi aldeen bertso bilduma egiten da. Bertsoen zein doinuen aukeraketa zainduari gehitu behar zaio dokumentu historiko gisa duen balioa erantsia.

Musikalki, *Intxorta*koan gudariak lubakietan kantari irudikatzen ziren bezala, Donostiako liberalak beren klubeko dantzaldi batean irudikatzen dira.

Joseba Tapiak menderatzen duen herri dantza musikaren eta azken urteetan erakutsi duen bide «pertsonalagoaren» (*Apoaren edertasuna*, *Québec*..) arteko erdibidean kokatzeko moduko doinuak topatzen dira disko honetan.

Kantuak
-------

Kantuen artean, nabarmenak hauek dira:

* *Apaizak tiraka pin pon*,
* *Karlos etorri da-ta ikustera guaz*
* *Hilak falta ditugu, ni nago elbarri*

Erreferentzia
-------------

* Edukiaren zati bat «‘Eta tira eta tunba’ (Joseba Tapia, 2010)» artikulutik hartua da. Artikulu hark Andoni Tolosa du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

1. ↑   «Baioneta errimatuak karliberalen artean» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2018-02-10).
2. ↑    *‘Eta tira eta tunba’ (Joseba Tapia, 2010).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-09).

Ikus, gainera
-------------

* Joseba Tapia

Kanpo estekak
-------------

* *Eta tira eta tunba beltzari* kantua Youtuben
* *Apaizak tiraka pin pon* kantua Youtuben

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069670

 |

* Wd Datuak: Q61069670
Indonesiako zigilua.
1970eko hamarkadan, La Digue-n (Seychelles) uniformea zuen ICBP marka zuen basozaina.
**BirdLife International‏‎** hegaztien eta haien habitateen defentsarako nazioarteko erakundea da. Berez, mundu osoko elkarte demokratiko eta independenteen nazioarteko federazioa da. Haren helburu nagusiak hegaztien ikerketa eta defentsa dira. Gaur egun mundu osoan ehun estatuetan baino gehiago daude.

Historia
--------

BirdLife International erakundea 1922an sortu zen, Gilbert Pearson eta Jean Théodore Delacourren eskutik. Lehen izena hau zen: *International Council for Bird Preservation*(ICBP). Presio-taldea gisa antolatu zen baina Bigarren Mundu Gerrarekin batera ia desagertu zen. 1960an izen berria eman zioten, *Council for Bird*. 1983an aktibitatea berreskuratu zuen; 1993an, bestetik, BirdLife International izena hartu eta zuzendari profesional bat izendatu zuen.

Helburuak
---------

BirdLife International erakundearen helburuak hauek dira:

* Hegazti-espezien desagertzeko arriskuari aurre egitea
* Hegaztien kontserbazio egoera hobetzea
* Munduko hegaztien habitateak gordetzea eta hobetzea
* Hegaztien bitartez biodibertsitatea zaintzea eta horrela ere pertsonen bizi-kalitatea gordetzea

Ohorezko izendapenak
--------------------

Ohorezko izendapen asko izan ditu, besteak beste:

* Takamado Japoniako printsesa
* Jordaniako Noor erregina

Erakundeko elkarte batzuk
-------------------------

BirdLife International erakundean 120 elkarte baino gehiago daude. Hona hemen ezagunetariko batzuk:

* National Audubon Society
* BirdLife Australia
* BirdLife Cyprus
* BirdLife Hungary
* BirdLife Malta
* Royal Forest and Bird Protection Society of New Zealand
* BirdLife Slovakia
* BirdLife España
* Field Ornithology Group of Sri Lanka
* BirdLife South Africa
* Swiss Association for the Protection of Birds (BirdLife Switzerland)
* Royal Society for the Protection of Birds
* Bombay Natural History Society
* Ligue pour la protection des oiseaux

Aldizkaria
----------

BirdLife Internationalek hiruhilero aldizkari bat argitaratzen du, *BirdLife. The aldizkaria*. Azken aldian, hegaztiei eta haien habitatei eta kontserbazioari buruzko azken berriak eta artikuluak jasotzen ditu.

Zerrenda gorria
---------------

BirdLife International erakundeak, bestetik, International Union for Conservation of Naturek koordinatzen duen animalien zerrenda gorria, hegaztien atalean kolaboratzen du. 2015etatik BirdLife-k 1.375 hegazti espezie desagertzeko arriskuan daudela zehaztu du, guztien % 13a, zortzietatik bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  BirdLife Partners, BirdLife International
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

* BirdLife International Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210108
* Commonscat Multimedia: BirdLife International

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157058069
* ISNI: 0000 0004 0383 6292
* GND: 2141076-8
* LCCN: no94026384
* NKC: uk2009348471
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q210108
* Commonscat Multimedia: BirdLife International
**Bremer konderria** (ingelesez: *Bremer County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waverly da. 2010eko zentsuaren arabera 24.276 biztanle zituen, Bremer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bremer konderriak 1.138,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,17 ura dira. Beste 1.127,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.276 pertsonetatik 23.698 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 239 dira. 186 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 173 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 202 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113763
* Commonscat Multimedia: Bremer County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146588047
* GND: 1046470965
* LCCN: n81035034
* NARA: 10039021
* **Lekuak**
* OSM: 1792936
* TGN: 2000569

 |

* Wd Datuak: Q113763
* Commonscat Multimedia: Bremer County, Iowa
**Brocken**, **Blocksberg** ere deitzen dena, Harz mendilerroko mendirik garaiena da, 1.142 metroko garaierarekin. Saxonia Beherea estatuan dago, Weser eta Elba ibaien artean. Alemaniako iparraldeko mendirik garaiena ere bada. Alpeetako mendien tamainara heltzen ez den arren, bere mikroklima, 2.000 metroko mendiena da. Mendia, irailetik maiatzera arte, elurrez estalita egoten ohi da. Eta, urtean 300 egunez, lainoz estalia ere egoten da. Urtean zehar egoten den batez besteko tenperatura, 2,9 gradutakoa izaten da.

Elezaharrak
-----------

Tokian, sorginei eta deabruari buruzko elezaharrak ugariak dira. Goethe idazleak, Fausto bere liburu ospetsuan, elezaharraren zati bat hartu zuen, mendiaren hegian, akelarre gau bat ospatzen zela aipatuz.

Historia
--------

Mendi honen tontorrean, munduko lehen telebista antena kokatu zen, 1935. urtean, eta *Deutsche Reichspost*aren frogako emisioarekin hasi zen. Honen ardura, 1936an Berlinen ospatu ziren Udako Olinpiar Jokoen erretransmizioa ematea zen. 1939. urtera arte jarraitu zuen transmititzen, Bigarren mundu gerra hasi zen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155721
* Commonscat Multimedia: Brocken

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314807035
* GND: 4080545-1
* LCCN: sh91004900
* NKC: ge139360
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1107153

 |

* Wd Datuak: Q155721
* Commonscat Multimedia: Brocken
**Estiria Beherea** (eslovenieraz: *Spodnja* edo *Štajerska*, alemanez: *Untersteiermark*, latinezko *Styria* izenetik eratorriak biak) Estiriako dukerri zaharraren hegoaldeko herena da, eta Esloveniako ipar-ekialdeko eskualdea da. Antzinako dukerriaren iparraldeko beste bi herenak gaur egun Austrian daude eta Estiria izena normalean horko parte horri esan ohi zaio.

Kokapena
--------

Estiriako Dukerria 1918an zatitu zen, Lehen Mundu Gerraren ondoren, Jugoslaviako Erresuman geratu zen. 

Esloveniak independentzia lortu zuelarik 1991n, harrezkero estatu independente horren parte da.

Hala ere, Estiria Behereak ez du inolako estatus ofizialik administrazio-unitate gisa Eslovenian, nahiz eta ohikoa den probintzia termino informalarekin (eslovenieraz: *pokrajinan*) izendatzea.

Estiria Behereko hiriburua Maribor (alemanez: *Marburg*) da. Badira beste hiri batzuk ere, hala nola Celje, Velenje eta Ptuj. Eskualdea famatua da ardo zuriagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215659
* Commonscat Multimedia: Styria (Slovenia)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30148570684624312214
* GND: 4119311-8
* SUDOC: 153078464

 |

* Wd Datuak: Q215659
* Commonscat Multimedia: Styria (Slovenia)
**Bonilla** Gasteizko lantegi bat zen. 1994ko azaroaren 4an, Eusko Jaurlaritzak lantegiaren eraikina *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskribapena
------------

15. zenbakia. duen etxea edo «Bonilla» Lantegi etxea Gasteizko erdiko aldean dagoen etxebizitza eraikina, bertan altzari tailerra eta erakusketa duena.

Eraikin soila da eta beheko solairuaz gainera beste bi pisu ditu. Marmolezko harri lauz osatutako zokaloa du beheko aldean eta, gainerakoa, grisez eta zuriz dago. Beheko solairuan hiru sarrera eta lau leiho daude, denak karpanel arkodunak. Gainerako bi solairuek beste multzo bat osatzen dute, bestea baino txikiagoa. Bertan, bost leiho ardatz daude, hauek ere karpaneldunak. Alde banatan, begiratokiak, oso dekoratuak eta bolutaz eta girlandaz dotoretutako mentsula handiak oinarritzat dituztela. Erdiko ardatzetan, balkoiak. Lehen solairukoak bi mentsulatan oinarritutako erlaitz batez lotuak. Fatxada aldea beste erlaitz moderatu batez osatzen da goiko aldean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11680584

 |

* Wd Datuak: Q11680584
Atalosen estoa berreraikia, Atenas
Atalosen estoaren kanpoaldea
**Estoa** (grezieraz στωα, *stoa*) arkitektura greziarrean portikoak edo apirikuak jasotzen duen izena da.

Eraiketa soilenetakoa da, planta laukizuzen luzea izaki. Estalia, zutabe errenkada batez eta alboetan hormen bidez osatzen da. Normalean, horma luzeenak iparraldeko haizeaz eta euriaz babesten du, eta zutabe errenkada hegoaldeko albo luzean kokatzen zen, hegoaldetik jotzen duen eguzkiari bide egiteko.

Espazio publikoetako elementua zen, normalean agora bera mugatzeko erabilia. Bertan, maiz egokitzen ziren dendak eta beraz jarduera komertziala ematen zen arrunki.

Estoa aipagarrienak
-------------------

* Atalosen estoa
* Atenastarren estoa
* *Stoa Basileios*
* *Stoa Poikile*
* Zeusen estoa

Ikus, gainera
-------------

* Arkitektura greziarra
* Atenasko agora
* Estoizismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327328
* Commonscat Multimedia: Stoa

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85128173
* AAT: 300005144
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q327328
* Commonscat Multimedia: Stoa
**Blade** (Eric Darren Brooks) fikziozko pertsonaia bat da, Marvel Comics-en amerikar komikietan agertzen den banpiro-hiltzailea. Marv Wolfman idazleak eta Gene Colan marrazkilariak sortua, Tomb of Dracula #10 komiki liburuan agertu zen lehen aldiz (1973ko uztaila) pertsonaia laguntzaile gisa, baina gero bere istorioetan protagonista izan zen. Blade izeneko banpiro batek bere bizitza mundua banpiro guztiak kentzera eman du, bere fisiologia berezia erabiliz banpiro-hiltzaile perfektu bihurtzeko.

Pertsonaia komikietatik asko moldatu da hainbat euskarritara, filmak, telesailak eta bideo-jokoak barne. Blade Wesley Snipes aktoreak interpretatu zuen Blade (1998), Blade II (2002) eta Blade: Trinity (2004) eta Sticky Fingazek Blade (2006) telesailean. Mahershala Ali Marvel Cinematic Universe komunikabideen frankiziako pertsonaia gisa izendatu dute, 2021eko Eternals filmean akreditatu gabeko agerraldi bat egin baitzuen hurrengo film independente baten aurretik.

Biografia fiktizioa
-------------------

**Blade**| Datu pertsonalak |
| --- |
| **Jatorrizko izena** | Eric Brooks |
| **Jaio** | 1929-10-24 |
|  | Londres (Inglaterra) |

Eric Darren Brooks Londreseko (Ingalaterra) Soho auzoko putetxe batean jaio zen 1929.5 Bere ama, Tara Brooks, Madame Vanity's Bordeleko prostituta zen. Bere amak laneko konplikazio larriak izan zituenean, mediku bat deitu zuten, Deacon Frost zena, Ericen jaiotzean bazkaria egin eta hil zuen banpiro bat. Hala ere, hau oharkabean pasatu zen zure odoleko entzima batzuekin batera haurrari. Honek Ericen banpiro-gaitasunak sortu zituen, bizitza oso luzea eta naturaz gaindiko izakiak hautemateko gaitasuna barne.

Pelikulak
---------

1. Blade I (1998)
2. Blade II (2002)
3. Blade: Trinity (2004)
**Boone konderria** (ingelesez: *Boone County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbia da. 2010eko zentsuaren arabera 162.642 biztanle zituen, Boone kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Boone konderriak 1.789,63 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,42 ura dira. Beste 1.775,21 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 90,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 162.642 pertsonetatik 136.572 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.895 dira. 14.943 beltzak edo afroamerikarrak. 523 amerikar natiboak ziren eta 82 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6.112 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 314 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.096 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484620
* Commonscat Multimedia: Boone County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140732480
* ISNI: 0000 0004 0441 3136
* LCCN: n81119867
* **Lekuak**
* OSM: 1180507
* TGN: 1002190

 |

* Wd Datuak: Q484620
* Commonscat Multimedia: Boone County, Missouri