recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lovainako udaletxea**, Belgika, (nederlanderaz: Stadhuis) Grote Markt-en (Plaza Nagusia) dagoen eraikin historikoa da, San Pedro eliza monumentalaren parean. Estilo brabantar gotiko berantiarrean eraiki zen, 1439 eta 1469 artean, arkitektura apainduarekin.

Udaletxeak erliki arkitektoniko baten itxura du, hiru solairuko fatxada duena, Grote Markt-etik ikusten diren hiru aurpegietan leiho gotikoz hornitua. Haren gainean teilatu aldapatsu bat altxatzen da lau mailatako txapitulekin jositakoa. Teilatuaren ertzetan sei dorre oktogonal daude, argia pasatzen uzten duten txapitel saredunek errematatuta.

Estatua mordoa fatxada osoan banatuta, baldakidun nitxoetan. Estatuei eusten dieten mentsulak Bibliako eszenekin zizelkatuta daude. Nitxoak eta apalak eraikin osoarekin eraiki baziren ere, 236 estatuak 1850. urtekoak dira. Lehenengo solairuan kokatutakoek hiriaren historiako pertsonaia garrantzitsuak irudikatzen dituzte, bigarrenean daudenak zaindariak eta pertsonaia sinbolikoak, eta hirugarren solairuan daudenak, hainbat garaitako Lovainako kondeak eta Brabanteko dukeak.

Ayuntamiento de Lovaina en la noche. Lovainako udaletxea gauez.
Fatxada nagusiak sarreran eskailera bat du, eta erdian bi atari, horien gainean ezkerraldean San Pedroren eta eskuinaldean Ama Birjinaren irudiak.

Barrualdean artelanen bilduma interesgarri bat dago, Constantin Meunierren eta Lambeaux Jefen eskulturak barne. Barruan 1794ko Lovainako alkateen erretratuak ere ikus daitezke.

Eraikinaren historia
--------------------

Gaur Udaletxea izenez ezagutzen den eraikina udal eraikin multzo bateko Huys Voirste zen, zeinaren eraikuntza 1439an hasi zen antzinako udal eraikin bat zegoen tokian. Lehen arkitektoa, Sulpice Van Vorst, konplexuaren atzeko hegalak hasi eta arrakastaz ordezkatu zuen Jan Keldermans II.ak, zeinaren heriotzak 1445ean eraikuntzaren lehen fasea amaitzea ekarri zuen. Proiektuari 1448an berriro ekin zioten Matheus de Layensen zuzendaritzapean. Urte hartako martxoaren 28an jarri zuten Voirste Huys-en lehen harria. Eraitsitako etxe batzuen sotoak eraikuntza berrian sartu ziren eta orain Udaletxeko ezkerraldean dagoen ate txiki batetik sartu ahal da. Hasierako planek, Bruselako udalaren eraginez, kanpandorre bat zeukaten izkinetako batean. Proiektu hori De Layensek aldatu zuen, gaur egun ikusten ditugun dorreen antolamendu simetrikoa sortuz. Kanpoko harlandua eta teilatua 1460an amaitu ziren, eta 1469an eraikina amaitu zen.

XIX. mendean Udaletxea zaharberritu zuten. Lehen Mundu Gerran, eraikina zutik geratu zen Leuvenek jasandako hondamenaren artean, kalte txikiekin ihes eginda. Bigarren Mundu Gerran, bonbardaketa batek are kalte gehiago eragin zituen, eta 1983ra arte itxaron behar izan zen konponketak amaitu arte.

Kanpo estekak
-------------

* 550 jaar Stadhuis Leuven **(Nederlanderaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q940882
* Commonscat Multimedia: Town hall of Leuven

---

 |

* Wd Datuak: Q940882
* Commonscat Multimedia: Town hall of Leuven
**Volost**ak (Errusieraz: во́лость) Errusiako zatiketa administratibo baten izena zen. Volost bakoitzean knyaz batezk agintzen zuen. XIV. mendearen bukaeratik volost bakoitza uyezd baten parte bilakatu ziren. 1861ean Errusiak erregimen zaharra kendu zuenean autogobernaturiko unitateak bilakatu ziren.

1923tik 1929ra gertatu zen Sobietar eraldaketa administratiboan volostak desagertu ziren eta raionak bilakatu ziren volost eta uyezden baliokide.

Gaur egugo Errusian volostak berriro erabiltzen dira Karelian, non raionen parekide diren, eta Leningrado, Pskov, Samara eta Tulako oblastetan non raionen azpizatiak diren eta beraz beste subjektu federaletako selsoveten baliokideak diren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q687121
* Commonscat Multimedia: Volosts

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4652152-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q687121
* Commonscat Multimedia: Volosts
**Urkitako estazio megalitikoa** izen bereko mendilerroan dago kokatuta, Tolosaldea eta Leitzaldea artean. Aztarna megalitiko bakarra aurkitu da estazio honetan, XX. mendeko 1970eko hamarkadan aurkitu zen.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak. Inguru honetan sukarriz egindako tresna asko agertzen dira eta horrek inguru honek izan zuen aktibitatea adierazten du. Gaur egun ere artzaintza trasumantearen presentzia handia da.

Kokapen geografikoa
-------------------

Geografikoki Lizartzan (Gipuzkoa) dago. Araxes eta Orexako sakanetik sortzen diren erreken artean
kokatzen da. Kareharrizko gune batean dago, 500 bat metrotako altueran; altuera hori horrelako monumentuentzat nahiho baxua da.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Estazio honetan monumentu megalitiko bakarra aurkitu da:

### Trikuharriak

Bakarra dago:

* Axurdario

Egoera legala
-------------

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2003an. Bertan monumentu bakarra aipatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2003ko uztailak 8, 133.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070827

 |

* Wd Datuak: Q61070827
**Michel Morvan** (Paris, Frantzia, 1948ko ekainaren 20a -) frantziar hizkuntzalaria da. Komunitate zientifikoaren adostasun zabalari aurka eginez euskararen jatorritzat Eurasiako aitzinindoeuropar makrofamilia bat proposatzen duelako da ezaguna.

Biografia
---------

Germanista, Parisko Unibertsitatean, Nanterre eta Sorbonan hain zuzen ere, hizkuntzalaritza eta fonetikan doktoretza lortu ondoren, euskararen jatorria ikasteari ekin zion.

1992an Bordeleko Unibertsitatean euskal gaiak ikasi ondoren, 1996an *Les origines linguistiques du basque* argitaratu zuen. CNRS erakundearen UMR 5478 taldeko kidea, *Fontes Linguae Vasconum*, *Euskera*, *Bulletin du Musée Basque*, *Lapurdum* eta hainbat aldizkaritan artikuluak idatzi ditu. 2008an bere hiztegi etimologikoa idaztean, euskara kaukasoar hizkuntzen familiakoa zela esan zuen, aitzineuskara Eurasiako aitzinindoeuropar makrofamilian kokatuta. Horrela, euskararen antzinako historiari buruzko aditurik handienen artean (Koldo Mitxelena, Joseba Lakarra, Larry Trask, Ricardo Gómez...) onarpenik handiena duen hizkuntza bakartuaren teoriaren aurka egiten du; bai eta onarpen handirik ez duen John Bengtsonen dene-kaukasoar teoriaren aurka ere.

Morvanen ustetan, gainerako hizkuntzak ez bezala, euskara bere historian, egonkorra izan da oso, eta Eurasiako beste lekuetan topatutako hainbat erro mantendu ditu. Hala, Eurasiako aitzinindoeuropar makrofamilia proposatzen du, kaukasoar hizkuntzak eta hizkuntza drabidikoak ere makrofamilia horretan bilduta. Hona hemen berak proposaturiko adibide batzuk:

* *behi* eta *behor* proto-euskara *\*beh-* arrotik datoz, «eme animalia» esan nahi duena, buruxaskiz *behé* «eme animalia» esan nahi duen bezala.
* Euskaraz erabiltzen den zenbaki sistema, hogei zenbakian oinarritua, aitzinkaukasoarra da. Komunitate zientifikoan nagusi den teoriak, aldiz, euskarak zelta hizkuntzetatik hartu zuela dio.
* *hagin*a ipar-ekialdeko Kaukason mintzatzen den hunzibez *xagin* ere bada.
* *bizar* kaukasieraz *bisal* "bizar" da eta drabidikoez *misal* da, "bibote" esan nahi duena. Era berean, *ile* drabidikoaz *ile* da.
* Europa osoan ardo hitza \**wain* arrotik dator. Euskarazko *ardan-*ek berriz, beste arro du, ziur asko drabidikoa.
* Eurasiako iparraldean *eme* eta *ar*ra adierazteko ia hitz berak erabiltzen dituzte, turkiar eta mongoliar hizkuntzetan *eme*/*ar* eta nivkhez *ar* esaten dituzte.
* Siberiako zenbait herrien mitologia eta kosmogonia ikasi ondoren euskal Erensuge Erenkyl dragoi jakutiarraren parekoa zela esan zuen.

Lanak
-----

* *Les origines linguistiques du basque*, Bordele: Presses Universitaires de Bordeaux, 1996 ISBN 978-2-86781-182-1
* Les noms de montagnes du Pays basque, *Lapurdum*, IV, Bayonne, 1999, pp. 167–190.
* *Noms de lieux du Pays basque et de Gascogne*, Paris: Christine Bonneton, 2004.
* *Dictionnaire étymologique basque*, Internet/Lexilogos, 2022.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  online

Ikus, gainera
-------------

* Aitzineuskara

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3310402
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 187105915
* NKC: mub2011663822

 |

* Wd Datuak: Q3310402
**Urkixoko markesen hilketa** 1980an gertatu zen. María Lourdes de Urquijo y Morenés, Urkixoko markesa, eta bere senarra zen Manuel de la Sierra hil zituzten.

Gertakizunak
------------

Markesak *Urquijo* bankuaren jabe ziren eta, garai hartan, akzioen balioa beherantz zihoan. 1980ko abuztuaren 1eko gauean, Somosaguaseko etxean lo zeudela hil arte tirokatu zituzten.

Rafael Escobedo Alday (1955-1988) izan zen susmagarri nagusia, alegia, Miriam de la Sierraren, markesen alabaren, senarra. Bikotea 1978ko ekainaren 12an ezkondu zen eta harremana okertzen joan zen, 1979an Miriam Richard Denís Drewekin (Dick, el Americano) harremanetan hasi zen arte.

Aita-amaginarreben etxean gertakizun haren bala-zorroak izan zitezkeenak aurkitu zituztela-eta, 1981eko apirilaren 8an, Rafael Escobedo preso hartu zuten. Egun hartan bertan, Londresera joanak ziren bai Escobedo eta baita bere lagun eta Urkixotarren administratzaile zen Javier Anastasio ere.

Bala-zorroak desagertu egin ziren eta epaiketa gorabeheratsua hasi zen. 1983ko uztailean, 53 urteko kartzela zigorra jarri zioten Rafaeli eta, 1985ean, Epaitegi Gorenak berretsi egin zuen epaia. Escobedok errugabetasuna defendatu zuen beti eta Anastasiori leporatu zion errua. 1988ko uztailaren 27an, bere buruaz beste egin zuen.

Ofizialki ez zuten sekula aurkitu hilketa gauzatzeko erabili zen pistola, baina Star bat izan zela uste da, 22ko kalibrekoa. Horrela balitz, oso arma bitxia izango litzateke, bildumagileentzako altxorra, 22 edo 24 ale besterik ez baitzituzten egin Eibarren.

Javier Anastasio 1983ko urtarrilean atxilotu zuten, eta epaiketa 1988ko urtarrilaren 21erako zegoen aurreikusita, baina hilabete lehenago ihes egin zuen. Handik 7 urtera, Jesús Quinterok telebistarako elkarrizketatu zuen Brasilen. 2010eko maiatzean, kargu guztiak bertan behera geratu ziren, balizko delituak 30 urte bete baitzituen. Urte hartan bertan, Vanity Fair aldizkariak elkarrizketa egin zion Anastasiori eta hark bere burua errugabetzat aurkeztu zuen.

1990eko otsailean, Mauricio López-Roberts ere kondenatu zuten, erailketa ezkutatu zuela-eta.

Kanpo estekak
-------------

* Rafael Escobedo se suicida sin dejar ninguna carta, El País.
* Costa vuelve al escenario del crimen, El País.
* *Asesinato de los Marqueses de Urquijo*
* Jesus Quinterok Javier Anastasiori egindako elkarrizketa Youtuben.
* Erailketa Interviún. Youtube.
* Erailketa 2010ean ikusita. Youtube.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8351618

 |

* Wd Datuak: Q8351618
**Vladimir Borisovitx Kramnik** (errusieraz: Владимир Борисович Крамник; Tuapse, 1975ko ekainaren 25a) errusiar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta munduko xake txapelduna, Xakelari Profesionalen Elkarteak antolatutako txapelketan (Klasikoa) 2000tik 2006ra, eta FIDEren txapelketan 2006tik 2007ra (2006an, banatuta zeuden txapelketa Klasikoa eta FIDErena batu ziren).

2000. urtean PCAk antolatutako Munduko Xake Txapelketa (klasikoa) irabazi zuen orduko txapeldun zen Gari Kasparoven aurka (6½ - 8½). Gainera, txapelketa hartan tituluaren defendatzaileak ez zuen partida bakar bat irabazi, 1921ean Capablankak Lasker garaitu zuenetik gertatzen ez zena. 2004an Péter Lékó hungariarraren aurka jokatu zuen Munduko Xake Txapelketa (klasikoa); emaitza berdinketa izan zen (7 - 7), eta txapelketaren arauen arabera Kramnikek titulua mantendu zuen. 2006an, 1993tik xake mundua banatzen zuten PCAren eta FIDEren txapelketak batu zituzten, erakunde horien txapeldunak elkarren aurka leihatuz munduko txapeldun bakarra erabakitzeko asmoz; Kramnikek FIDEren txapeldun zen Veselin Topaloven aurka jokatu eta zazpinako berdinketaren ostean berdinketa hausteko partida lasterretan Kramnik gailendu zen (azken emaitza 8½ - 7½). Titulua 2007ko Munduko Xake Txapelketan galdu zuen, Viswanathan Ananden atzetik bigarren egitean.

Errusiako xake taldearekin urrezko domina irabazi zuen 1992, 1994 eta 1996ko Xake Olinpiadetan eta 2013ko Taldekako Munduko Xake Txapelketan.

2019ko urtarrilean, artean goi mailan zegoelarik, motibazio eza zela-eta, xakelari profesional gisa erretiroa hartu zuen haurrentzako xakeari eta irakaskuntzari loturiko lanetan jarduteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Vladimir Kramnik announces end of chess career Ingelesez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Vladimir Kramnik*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** FIDE
* **(Ingelesez)** Chessgames

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gari Kasparov** | **Munduko Xake Txapelduna (Klasikoa)**2000-2007 | Ondorengoa**Viswanathan Anand** |
| Aurrekoa**Veselin Topalov** | **Munduko Xake Txapelduna (FIDE)**2006-2007 | Ondorengoa**Viswanathan Anand** |

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Munduko Xake Txapeldunak.**


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161092
* Commonscat Multimedia: Vladimir Kramnik

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50030162
* ISNI: 0000 0000 9383 0337
* BNE: XX5583184
* BNF: 17027938d (data)
* GND: 119188481
* LCCN: no95000460
* NKC: mzk20221141040
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q161092
* Commonscat Multimedia: Vladimir Kramnik
Urko zigurat handiaren berreraikitze informatikoa.
**Urko zigurata** (sumerieraz *é-temen-ní-gùr-ru*) antzinako sumertar hiria den Urren hondakinen ondoan, Iraken, dagoen zigurat bat da. Nannar (Ilargia sumerieraz) jainkosaren gurtzaleku bezala eraiki zen Obeid Aroan, eta K. a. XXI. mendean berreraiki zuen Ur-Nammu erregeak. Elamdarrek suntsitu zuten, eta, beranduago, Babiloniako Nabukodonosor II.a erregeak berreraikiarazi zuen.

8 metroko bere harresi propioak inguratzen zuen. Partzialki zaharberritu zen 1970eko hamarkadan, 61 x 45,7 metroko laukiluze formako oinplanoa du, eta 15 metroko altuera (ziur askoz gehiago izango zituen arren, higaduraren ondorioz deseginak). Barnealdea erabat adobez egina dago. Kanpoaldeko hormak egositako adreiluz eginak daude, eta mortero bezala asfaltozko betuna erabiltzen du, horma bakoitza puntu kardinal bakoitzari begira dagoelarik. Goikaldeko solairuetara oraindik kontserbatzen diren kanpoaldeko hiru eskaileretatik iristen zen.

4000 urte baino gehiago izan eta bere eraikuntzan erabilitako materialak gora-behera, oso kontserbazio egoera onean eta partzialki zaharberritua dago. Hondakina eraikita dagoen basamortuaren gainetik 21 metrora altxatzen da. Bere oinplanoa laukizuzen formakoa da, eta zazpi terraza handi izatera iritsi zen, horietatik soilik hiru mantentzen direlarik. Goialdeko terrazan jainkosaren santutegia zegoen. Bertara, harresietara erantsitako eskailera maila estuen bidez iristen zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *191. arauaː Artelanen izenak. Historiaurreko eta Antzinaroko artelanen izenak.* .

Ikus, gainera
-------------

* Ur
* Zigurat
* Sumer

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202927
* Commonscat Multimedia: Great Ziggurat of Ur

---

 |

* Wd Datuak: Q202927
* Commonscat Multimedia: Great Ziggurat of Ur
**Villa Oyon** Martutene auzoko (Donostia) etxe bat da, XX. mendearen hasieran eraikia eta egile ezagunik ez duena. Donostia hiriaren hegoaldean dago, auzoa bitan banatzen duen Martuteneko pasealekuan, Urumea ibaiaren ertzean eta Loiola auzoaren eta Astigarraga herriaren artean. 2012ko abenduan Eusko Jaurlaritzako Kulturako sailburuak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

Deskribapena
------------

Hormigoi armatuzko eraikina da, behe-solairua eta beste hiru solairu dituena, oinplano laukizuzena eta estalki laua, zeina gaur egun zeramika-teilaz osaturik dagoen. Egungo bolumenak eranskin itsusgarri batzuk ditu, batez ere behe-solairuan, Villa Oyon etxearen jatorrizko izaeraren aurka daudenak.

Kanpoaldeko itxura soila da, apaindurarik gabea, eta bere horretan bilatzen du adierazkortasuna, azalen eta formen arteko joko harmoniko batez. Bolumena eraketa geometriko soilez taxututa dago; leihoen lerrokatzea erregularra da, eta eraikuntza moldea oinarrizko materialez eginda dago; fatxadak zarpiatuak eta kareztatuak daude, behe-solairuan izan ezik, non adreiluz estalita baitago.

Soluzio arkitektonikoak irizpide funtzionalei erantzuten die: iparreko orientazioa saihesten duen bolumen bat planteatzen da, gainerako orientazioei irekita dagoena. Emaitza formaren eta funtzioaren arteko oreka modu bat da, barne-egituran antzematen dena, baita gelen orientazioan ere, altxaeretan, kasik zulorik ez duen ipar-fatxadan, eta orientazio onenak dituzten balkoi irtenak eratu ahal izateko hego-ekialdeko eta hego-mendebaldeko ertzetan egindako atzeraemanguneetan.

Konposizioa simetrikoa da hego-fatxadarekiko, eta ardatz bertikalen arabera taxuturiko zulo artikulatuak ditu. Eraikinaren horizontaltasuna azpimarratzen dute hirugarren solairuko fatxadaren diseinu irekiak, estalki lauaren hegalak, eta behe-solairuko eta hirugarren solairuko moldura leun jarraituek.

Denboraren joanak eraikinean zaharkitze zantzuak utzi baditu ere, ez du ematen garrantzi handikoak direnik. Atzealdeko fatxada da hondatuena eta eranskin itsusgarri gehien dituena. Alboko ipar-fatxadan zuloren bat edo beste aldatuta dago.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* AGINDUA, 2012ko abenduaren 11koa, Kulturako sailburuarena, Donostiako Martutene auzoko Villa Oyón etxea, Kultura Ondasun gisa, Monumentu izendapenez, Euskal Kultura Ondarearen Zerrenda Orokorrean sartzeko dena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268882

 |

* Wd Datuak: Q12268882
Menkaura eta bere emazte Khamerernebtyren estatua. Bostongo Arte Ederren Museoa
Bostongo Arte Ederren Museoaren fatxadaren irudia
**Menkaura erregearen eta bere erreginaren estatua** 1910eko urtarrilak 10ean aurkitu zen Harvard Unibertsitateko kideek Mizerinoren piramidean egin zituzten indusketa batzuetan, Giza hiritik gertu, eta Menkaura (izen egiptoarra) edo Mizerino (izen greziarra) irudikatzen du, Khafra edo Kefrenen semea eta Khufu edo Keopsen biloba zena, Egiptoko IV. dinastiako faraoi bat, Egiptoko Antzinako Inperioaren garaian, K.a. 2514 eta K.a. 2486 bitartean gobernatu zuela uste dena, bere emazte eta erregina Khamerernebtyrekin batera.

Kontserbazioa
-------------

* Irudia modu iraunkorrean erakusten da Bostongo Arte Ederren Museoan, Egiptoko gobernuak 1911ko martxoak 2an eman ondoren.

Ezaugarriak
-----------

* Estiloa: egiptoarra
* Materiala: Graubaka (granitoaren deskonposaketaren ondorio diren mineralen sendotzeak eratutako harkaitz detritikoa).
* Neurriak: 142,2 x 57,1 x 55,2 zentimetro
* Pisua: 676,8 kilo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8843134

 |

* Wd Datuak: Q8843134
**Mercer konderria** (ingelesez: *Mercer County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Trenton da. 2010eko zentsuaren arabera 366.513 biztanle zituen, Mercer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mercer konderriak 592,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,22 ura dira. Beste 581,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 618,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 366.513 pertsonetatik 255.227 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 55.318 dira. 71.378 beltzak edo afroamerikarrak. 535 amerikar natiboak ziren eta 146 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32.545 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 630 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.052 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496886
* Commonscat Multimedia: Mercer County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157113639
* GND: 4496998-3
* LCCN: n81035809
* NARA: 10036562
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 961745
* TGN: 1002657

 |

* Wd Datuak: Q496886
* Commonscat Multimedia: Mercer County, New Jersey
**Villa Dolores** Ispasterren (Bizkaia) dagoen indiano-etxe modernista da.

Kokapena
--------

Villa Dolores etxea Ispasterko Elexalde auzoan dago, San Miguel eliza nagusiaren parean hain zuzen ere.

Kobeagatarrak
-------------

Cristobal Kobeaga eta Maria Josefa Idoiaga Atxabal ispastertarrak Argentinara joan ziren XIX. mendearen bigarren erdian, eta bertan abeltzaintzan lan eginez aberastu ziren. Mar Chiquitan (Buenos Aires) bizi izan ziren, eta lau seme-alaba izan zituzten: Cristobal (1875), Jose Maria (1877), Dolores (1878) eta Benito (1880). Cristobal eta Dolores familiaren negozioarekin jarraitu zuten; Jose Mariak egin zuena ez da ezagutzen; eta Benito mediku bihurtu zen.

Villa Dolores 2022. urtean.
Benito Felipa Alberdirekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituen: Juan Luis (1911-1978), Maria Concepcion eta Jose Luis, gazterik hil zena. 1914ean, Ispasterren zela, gripe epidemia bat gertatu zen eta Benito pazienteak artatzen aritu zen; baina bera ere kutsatu eta hil egin zen.

Alargundu eta gero, Felipa Cristobal koinatuarekin ezkondu zen. Urteekin Euskal Herrira etorri ziren, Donostian bizitzen jarrita.

Historia
--------

Uste denez, etxea Benito Kobeaga Idoiagaren enkarguz eraiki zen udako oporrak pasatzeko, eurak Coronel Pringlesen (Buenos Aires) bizi baitziren. 

Gaur egunean salgai eta erabilpenik gabe dago.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Rua.  (2014-12-30). «casonas de indianos 2: 52.- VILLA DOLORES - ISPASTER» *casonas de indianos 2* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111464748

 |

* Wd Datuak: Q111464748
**Viva Suecia** Indie talde espainiarra da. Jatorriz Murtzian sortu ziren, 2013an.

Ibilbidea
---------

Izenaren oinarria Fernando Campillo bateria-jotzailearengandik dator, eta bere Suediako post-rock taldeekiko maitasuna. Azaldu dutenez, «Izenak herrialde nordikoaren kutsua izatearen ideia gustatu zitzaien lau kideei, harik eta egun batean, festan, norbaitek zera esan zuen arte: "Gora Suedia!".

2014an, taldea osatu eta zazpi hilabetera, *Viva Suecia* EPa argitaratu zuten, bost kanturekin eta Paco Románen (Neuman) ekoizpenarekin. Subterfuge Records diskoetxeak sinatuta, *La Fuerza Mayor* (Ezinbesteko kasua) lehen albuma atera zen, binilozko eta CDzko diskoan argitaratua, 2016ko otsailean. 2017ko martxoan bigarren diskoa kaleratu zuten, *Otros Principios Fundamentales* (Bestelako oinarrizko printzipioak). Jaialdi entzutetsu askotan jo izan dute, hala nola Cruïlla Barcelona Jaialdian, Mad Coolen, Benicasimeko Nazioarteko Jaialdian eta Sonorama-Riberan.

2019ko urriaren 4an, *El Milagro* (Mirakulua) diskoa atera zuten, eta arrakasta handia lortu zuen, salmenten zerrendan bigarren postura iritsiz. Lan hau aurkezteko, 'Showcases' batzuk egin zituzten herrialde osoan zehar, baita diskoak bezala bataiatutako bira bat ere, Espainia osoko areto eta jaialdietan kontzertuak emanez.

2022ko martxoaren 24an atera zen *No Hemos Aprendido Nada* (Ez dugu ezer ikasi) bere laugarren diskoaren lehen aurrerapena. Lan horretan, Leiva abeslariarekin kolaborazioa jaso dute, "Cuando el mundo apriete" (Mundua estutzen duenean) abestian, alegia.

Taldekideak
-----------

Taldean lau musikari aritzen dira:

* Rafa Val: abeslari, gitarra.
* Jess Fabric: baxu.
* Alberto Cantúa: gitarra.
* Fernando Campillo: bateria

Diskografia
-----------

### Albumak

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Urtea** | **Album** | **Diskografikoa** | **Ekoizlea** |
| 2016 | *La Fuerza Mayor* | Subterfuge | Paco Román (Neuman) |
| 2017 | *Otros principios fundamentales* | Subterfuge | Carlos Hernández |
| 2019 | *El Milagro* | Subterfuge | Carlos Hernández |

### EP

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Urtea** | **Album** | **Diskografikoa** | **Ekoizlea** |
| 2014 | ***Viva Suecia*** | Clifford Records | Neuman |

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Viva Suecia Facebooken.
* **(Gaztelaniaz)**:Viva Suecia Twitterren.
* **(Gaztelaniaz)**:Viva Suecia Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:"No hemos aprendido nada" abestiaren bideo-klipa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24943971
* Commonscat Multimedia: Viva Suecia

---

 |

* Wd Datuak: Q24943971
* Commonscat Multimedia: Viva Suecia
Lokrida Ozoliako mendiak
**Lokrida** (antzinako grezieraz Λοκρίς, *Lokris*; egungo grezieraz: Λοκρίδα, *Lokrida*) Antzinako Grezia erdialdeko eskualde bat zen, kostalde kontinentalean zegoen, Termopiletatik Larimnara hedatuz, Korintoko golkoaren iparraldean. Bi lurraldetan banatua zegoen:

* Lokrida Opuntia, ekialdean, Beozia ondoan, eta
* Lokrida Ozolia, Korintoko iparraldeko kostaldean, Naupakto eta Krisa artean, barnealderantz joanez Anfisa haranaren inguruan.

Jatorrizko Lokridaren lurraldea, bi eskualdetan banatu zen: Dorida eta Fozida. Beharbada, inguruko herri baten inbasio goiztiar baten ondorio izan zen. Gertaera honek, eskualdearen antzutasunarekin bateraturik, herri mugakideen joera gerlari eta dominatzaileen aurrean etengabeko larrialdi egoera sortu zuen, baita greziar historian paper atzerakoi bat izatea ere.

Lokrida Opuntia, bertako hiri nagusia zen Opusen izenetik abiatuta izendatua izan zen. Lokrida Opuntiako metropolirik nagusiena Naupakto zen.

K.a. VII. mendean, Italian, lokriar okupatzaileek Locri hiria sortu zuten.

Bigarren Mediar gerran, K.a. 480an, Xerxes I.a Persiako erregeak, Grezia inbaditu zuen eta bere armadarekin joan zen Trazia, Tesalia eta Lokridan zehar. Xerxesek, orduan, Atikarantz jarraitu eta Atenasi su eman zion, greziarrek ebakuatu zutena inbaditzailearen boterea ikusita.

Mitologia
---------

Greziar mitologiaren arabera, Aiax Oileo, Lokridako erregea, Atenea jainkosak, Ulises, Odiseako honen bidaian, kaltetzea nahi zuten bere ontziak suntsitzeko eragin zuen ekaitz bortitz batean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659791
* Commonscat Multimedia: Locri (Greece)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139782552
* GND: 4266268-0
* LCCN: n2008044494
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q659791
* Commonscat Multimedia: Locri (Greece)
**Uinta konderria** (ingelesez: *Uinta County*) Wyomingko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Evanston da. 2010eko zentsuaren arabera 21.118 biztanle zituen, Uinta kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Uinta konderriak 5.406,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,34 ura dira. Beste 5.390,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.118 pertsonetatik 20.551 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.855 dira. 48 beltzak edo afroamerikarrak. 123 amerikar natiboak ziren eta 34 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 59 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 301 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483973
* Commonscat Multimedia: Uinta County, Wyoming

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131374394
* **Lekuak**
* OSM: 289347
* TGN: 2002385

 |

* Wd Datuak: Q483973
* Commonscat Multimedia: Uinta County, Wyoming
**Waseca konderria** (ingelesez: *Waseca County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waseca da. 2010eko zentsuaren arabera 19.136 biztanle zituen, Waseca kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Waseca konderriak 1.121,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,91 ura dira. Beste 1.096,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.136 pertsonetatik 18.293 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 985 dira. 371 beltzak edo afroamerikarrak. 129 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 127 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 204 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490652
* Commonscat Multimedia: Waseca County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158287115
* GND: 4403954-2
* LCCN: n81093356
* **Lekuak**
* OSM: 1795881
* TGN: 2001079

 |

* Wd Datuak: Q490652
* Commonscat Multimedia: Waseca County, Minnesota
Tobazko harresiak, Erroman

*Artikulu hau arrokari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Toba (argipena)».*
**Toba** erraz hautsi eta hauts bihur daitekeen arroka piroklastiko bigun porotsu arina da. Ez da nahastu behar antzeko egitura bai baina konposizio eta jatorri desberdina dituen tufa karbonatozko metakin porotsuarekin. Tobek jatorri bolkanikoa dute, eta errautsen, lapillien eta sumendi-lokatzen solidotzeaz eratzen dira. Aluminio, sodio eta potasio silikato konplexuz eratuak dira, eta eraikuntzan mortairua eta adreiluak egiteko erabiltzen dira; gai urragarri gisa eta katalizatzaileen euskarri gisa ere erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484924
* Commonscat Multimedia: Tuff

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4186415-3
* NDL: 00575829
* AAT: 300011264
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484924
* Commonscat Multimedia: Tuff
**Malá Strana** (txekierazko "*Alde Txikia*", nahiz eta sarri "*Herri Txikia*" edo "Auzo Txikia" itzultzen den arren) lehen **Menší město pražské** (*Pragako Barruti Txikia*) deitzen zen gunearen jatorrizko izena da, baita ofiziala ere, Pragako barrutirik antzinakoenetako bat eta ordezkapen historikoenetako bat.

Barruti honek, bere izena, Moldava ibaiaren ezkerreko ibarrean duen kokapenagatik jasotzen du, Pragako Gazteluaren oinean aurkitzen diren ezkaietan, ibaiaren beste ibarrean aurkitzen ziren tamaina handiagoko finkapenen oposizioz.

Erdi Aroan zehar, Malá Strana, Pragan bizitzen jarritako alemaniar etnien gunerik garrantzitsuena izan zen. Nobleziaren zenbait jauregi ezarri ziren tokia ere izan zen, eskuineko ibarreko herrien oposizioz, askoz burgesagoak zirenak.

Jan Neruda idazle txekiar ospetsua, bertan jaio eta bizi izan zen bere bizitzako zati handi batean, eta, bere zenbait lan, Malá Stranari buruzkoak dira. Nerudova kaleak, bere izena, idazlearen omenez du.

Pragako beste toki ikusgarri batzuen artean, Petřínská rozhledna edo Petříneko behaketa dorrea Malá Stranan dago. Bertan, Pragako Jesus Haurtxoaren irudi ospetsua ere dago, Andre Maria Garailearen eliza barnean. Milioika kristau katolikoren debozioak, eliza hau, hiriko interesgune garrantzitsu bihurtu du.

Malá Strana auzoaren ikuspegi orokorra.

Kanpo estekak
-------------

* Malá Strana Archinform gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753289
* Commonscat Multimedia: Malá Strana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130640239
* LCCN: nr98044661
* NKC: ge128513
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 433401

 |

* Wd Datuak: Q753289
* Commonscat Multimedia: Malá Strana
Genovako golkoa.
**Mendebaldeko Riviera** (italieraz: *Riviera ligure di ponente*, ligurieraz: *Rivëa de Ponente*) Liguria eskualdearen mendebaldeko zatian dagoen kostalde zatia hartzen duen gune geografikoa da, bere osotasunean Riviera Liguriarra edo soilik Riviera bezala ezagutzen dena. Genovako mendebaldeko auzoetatik Frantziako mugaraino hedatzen da, Ventimiglia hiritik gertu. Ikuspegi geografikotik, Mendebaldeko Rivieraren ekialdeko muga Leira ibaiaren itsasoratzetik Liguriako itsasoaren iparraldereneko muturrean dago, mendebaldekoa Cap Martin inguruan dagoen bitartean, Mentonetik bost kilometro inguru mendebaldera.

Ohi eta geografikoki, Ekialdeko Rivierarekin kontrajartzen da.

Mendebaldeko Rivieraren azpibanaketak
-------------------------------------

Mendebaldeko liguriarren itsasoa eta haranen artean doan kostalde zati luzeak zenbait izen jasotzen ditu. Ohi ezagunenak diren bi zatiak Riviera delle Palme, hau, era berean, Riviera del Beigua, Finalese eta Albenganesen banatzen delarik, eta Riviera dei Fiori, Imperiense, Sanremense eta Ventimigliensen banatua dagoena dira.

Ezaugarri fisikoak
------------------

Hondartza zabal eta hareatsuek bereizten dute. Zati honetan edertasun handiko eta tradizio turistikoko toki ugari ere badago, Porto di Savona garrantzitsua eta San Remo herriaz gain, San Remoko kantu jaialdiagatik eta Milan-San Remo klasiko ziklistaren amaiera izateagatik ezaguna dena.

Udalerriak
----------

| Probintzia | Udalerriak |
| --- | --- |
| Genova | Arenzano, Cogoleto |
| Savona | Varazze, Celle Ligure, Albisola Superiore, Albissola Marina, Savona, Vado Ligure, Bergeggi, Spotorno, Noli, Finale Ligure, Borgio Verezzi, Pietra Ligure, Loano, Borghetto Santo Spirito, Ceriale, Albenga, Alassio, Laigueglia, Andora |
| Imperia | Cervo, San Bartolomeo al Mare, Diano Marina, Imperia, San Lorenzo al Mare, Santo Stefano al Mare, Riva Ligure, Arma-Taggia, San Remo, Ospedaletti, Bordighera, Vallecrosia, Ventimiglia |
|

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1515140
* **Identifikadoreak**
* NKC: ge608488

 |

* Wd Datuak: Q1515140
Mendeko lurraldeen mapa.
**Mendeko lurraldea**, **mendeko eremua** edo **dependentzia** (batzuetan kanpoko lurraldea esaten zaio), estatu subirano gisa independentzia politiko edo subiranotasun osoa ez duen lurraldea da, baina politikoki kontrolatzen duen estatuaren eremu integraletik kanpo dagoena.

Mendeko lurralde bat herrialdearen azpibanaketatik bereizi ohi da, ez baita estatu subirano baten zati. Administrazio-azpibanaketa, aldiz, estatu propio baten zatiketa da. Mendeko lurralde batek, aldiz, autonomia handia izaten du bere kontrol-estatuarekiko. Historikoki, kolonia gehienak menpeko lurraldetzat hartzen ziren. Gaur egun munduan geratzen diren mendeko lurraldeek autonomia politikoaren maila oso altua izaten dute. Hala ere, erakunde autonomo guztiak ez dira menpeko lurraldetzat hartzen, eta mendeko lurralde guztiak ez dira autonomoak. Biztanleak dituzten mendeko lurralde gehienek ISO 3166 herrialde-kode propioak dituzte.

Erakunde politiko batzuek posizio berezia dute, nazioarteko itun batek edo beste hitzarmen batek bermatua, eta horrek nolabaiteko autonomia-maila sortzen du (adibidez, immigrazio-arauen arteko aldea). Erakunde horiek, batzuetan, mendeko lurraldeekin lotzen dira, edo, gutxienez, haiekin taldekatzen dira, baina beren estatu gobernatzaileek ofizialki estatu horietako kide gisa hartzen dituzte. Horren adibide dira, Åland uharteak (Finlandiaren zati direnak) edo Jersey Uhartea (Erresuma Batuaren parte direnak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161243
* Commonscat Multimedia: Dependent territories

---

 |

* Wd Datuak: Q161243
* Commonscat Multimedia: Dependent territories
**Vilán lurmuturra**, Galiziako Costa da Morte kostaldean kokatzen den lurmuturra da, Camariñas udalerrian hain zuzen ere. 1933. urtean kokaleku hau harritsua eta amiltsua izateagatik Interes Nazionalekoa izendatu zuten, gaur egun Natura Monumentua da. Dena dela, lurmutur honetatik hurbil parke eoliko bat eta erreboilo haztegi bat ere badaude.

Vilán lurmuturreko itsasargiak Costa da Morteko zati arriskutsuetako bi adierazten ditu, baina baita ospetsuena ere. 125 metroko garaieran eta itsasargi zaintzaileen bi eraikinei loturik, 55 kilometrotara ikus daitekeen ahalmen handiko argi kanoi bat du. Espainiako itsasargi elektriko zaharrena omen da.

1890an Sierra Leona aurrean nabigatzen zihoan *Serpent* ingeles ontzia ekaitz baten ondorioz lurmutur honen aurrean hondoratu zen, 173 gizon baino gehiago hil eta lurmutur honetatik gertu dagoen Ingelesen hilerrian lurperatuak izan ziren.

Lurmutur honetara bertaratzeko A Coruña hiriburutik Vimianzo udalerrira C-552 errepidez joan behar da, ondoren AC-432 errepidetik desbideratu eta Camariñas udalerria zuzentzeko. Camariñasko portutik itsasargira joateko bide estu bat bada. Beste kostaldeko ibilbide bat, Aroutik Camelle parrokiara doana da, honek galiziar kostaldeko leku basati eta ederrenetako batzuk zeharkatzen dituelarik.

Iruditegia
----------

* Vilán lurmuturra eta Vilán de Fóra uharteaVilán lurmuturra eta Vilán de Fóra uhartea
* Vilán lurmuturreko itsasargiaVilán lurmuturreko itsasargia
* Vilán lurmuturraVilán lurmuturra
* Vilán lurmuturraVilán lurmuturra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1024901
* Commonscat Multimedia: O Cabo Vilán, Camariñas, Camariñas

---

 |

* Wd Datuak: Q1024901
* Commonscat Multimedia: O Cabo Vilán, Camariñas, Camariñas
**Timarete** (*Thamyris*, *Tamaris*) K.a. V. mendeko greziar margolaria izan zen. Historiako lehen emakumezko margolari ezaguna da, eta aintzin aroko sei emakumezko artisten arteko bat.

Biografia
---------

Greziar Inperioaren erdigunea zen Atenas hirian jaio zela uste da. Mikon gaztea margolari eta eskultorearen alaba zen. Plinio Zaharra idazleak dioenez "emakumezkoen eginbeharrei uko egin zien eta bere aitaren artea landu zuen". Arkelao I.a Mazedoniakoaren garaian, Efeson, Diana jainkosaren margolana egiteagatik bihurtu zen ezagun.

Argizari eta tenperakin egin zuen lan, egurrezko paneletan erretratuak eta bodegoiak eginez. Pliniok bere *Naturalis historia* (k.o. 77) liburuan aipatu zuen aintzinako beste bost emakume artistarekin batera; Irene, Calypso, Aristarete, Iaia eta Olympias.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Salisbury, Joyce E..  (2001). *Encyclopedia of women in the ancient world.*  Santa Barbara, Calif. ISBN 1576070921..
2. ↑   «Brooklyn Museum: Timarete» *www.brooklynmuseum.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-22).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Timarete*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q537797
* Commonscat Multimedia: Timarete

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96144112
* ULAN: 500067019

 |

* Wd Datuak: Q537797
* Commonscat Multimedia: Timarete
*Leiv Eriksson oppdager Amerika* ("Leif Eriksonek Amerika aurkitzen du")- Christian Krogh (1893)
**Vinland** bikingoek 1000 urte inguruan Ipar Amerikari emandako izena da.

Historialari gehienek bikingoak Kristobal Kolon baino bost mende aurrerago Amerikara ailegatu zirela uste dute. 1960an adituek eskandinaviar kolonizazioaren aztarna arkeologiko bakarra topatu zuten, Ternuako iparraldeko muturrean dagoen L'Anse aux Meadowsen hain zuzen ere. Hala ere, egungo adituek leku hau berez ez zela Vinland baizik eta eskualde honen sarrera uste dute

Etimologikoki *Vinland* hitza bi moduan ulertua izan da: teoria tradizionalak *Vínland* "ardoaren lurra" esan nahi duela dio, baina teoria modernoaren aburuz *Vinland*-ek "larreen lurra" esan nahi du.

Bikingoen Vinlanderako bidaien iturri nagusiak islandiar saga bi dira, *Eiríks saga rauða* edo Erik Gorriaren saga eta *Grœnlendinga saga* edo groenlandiarren saga hain zuzen ere. Bi saga hauek ahozko tradizioan mantendu zituzten 250 urtez eta, idatzi zituztenean, historia lanak ez ezik literaturazkoak ere izan ziren. Saga bietan Bjarni izeneko marinel bat agertzen da, Groenlandiarako bidean zegoela itsasoan galtzen dena. Groenlandiarren sagan Bjarni Herjolfsson eta Erik Gorriarenean Bjarni Grimolfsson izenak ditu baina bietan Amerika edo Vinland topatzen du.

Erdi Aroko geografoek bere mapetan lurralde hau margotu zuten, lehendabizikoa 1075ean Adam Bremengoa *Descriptio insularum Aquilonis* bere lanean izanik. Svend II.a Danimarkakoak alemaniar geografoa jakinaren gainean ipini zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192823
* Commonscat Multimedia: Vinland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235031970
* GND: 4063568-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192823
* Commonscat Multimedia: Vinland

1. ↑   **(Ingelesez)** Jones, Gwyn.  (1986). *The Norse Atlantic Saga: Being the Norse Voyages of Discovery and Settlement to Iceland, Greenland, and North America.*  Oxford University Press ISBN 0-19-285160-8..
2. ↑   **(Ingelesez)** Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine.  (2001). *The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland.*  Checkmark Books ISBN 0-8160-4716-2..
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Is L'Anse aux Meadows Vinland?.*  in: *L'Anse aux Meadows National Historic Site of Canada*. Parks Canada.
4. ↑   **(Alemanez)** Wallace, Birgitta; Sollbach, Gerhard E.. «Vinland-Rätsel gelöst» *Damals* 42 (5/2010): 47–48..
5. ↑  Adam Bremengoa, Descriptio insularum Aquilonis 37-38 kapituluak **(Latinez)**
Eraztun-jokoa Mataderosko azokan. 
 Dantzaldia Mataderosko azokan, Lisandro de la Torre eta "de los Corrales" etorbidean. 
 Gautxoak Mataderosko azokan. 
**Mataderosko azoka**, ofizialki ***Feria de las Artesanías y Tradiciones Populares Argentinas* (Argentinako Artisautza eta Herri Tradizioen Azoka)**, Argentinako Buenos Aires hiriko Mataderos auzoan dago.

300 saltoki inguru ditu, non gautxoen elikagaiak eta eskulanak eta Pampa eskualdeko artisau mota guztietako produktuak saltzen diren gehienbat.

Merkatu zaharraren izkinan dago, gune hori igandeetan izaten ohi den azokaren muina da.

Historia
--------

### Hasiera

Mataderosko azoka 1986ko ekainaren 8an hasi zen.

### Azken urteak

Azokako 300 saltoki baino gehiagok hiriko milaka biztanle eta turista biltzen dituzte.

Bertan, zaldikumen heziera, lakio-jokoak, zaldi lasterketak, eraztun-jokoak eta "*guitarreadas*" (gitarra-ikuskizunak), kantu topaketak eta dantza tradizionalak ere agertzen dira.

Azoka ohiko ibilaldi bihurtu zen. Argentinako enpanadak (ogi-masaren bilgarria, haragi txikituaz betea, frijitua eta ondua) eta lokroak (artoarekin egindako gisatua) jan daitezke, burusiak, pontxoak, eta larruzko eta zilarrezko objektuak erosi ahal izango dituzu, eta entzun herri musikari ospetsuenen errezitaldiak.

Ikus, gainera
-------------

* Mataderos auzoa

Kanpo estekak
-------------

* Mataderosko Azokaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2843423

 |

* Wd Datuak: Q2843423
**Menderes** edo **Büyük Menderes ibaia**, historikoki **Meandro ibaia** (antzinako grezieraz: Μαίανδρος, *Maíandros*; turkieraz: *Büyük Menderes Irmağı*), Turkia hego-mendebaldeko ibai bat da. Herrialdearen erdi-mendebaldeko zatian du bere iturburua, 2309 metroko Murat Dagi menditik hegoaldera, eta Banaz izena hartzen du Adigüzeleko uharkara iritsi arte, non emari gutxiagoko antzeko beste ibai batekin elkartzen den, baina askok, benetako Meandro ibaitzat hartzen dutena, hau, antzinako Zelaenae (egun Dinar) hiri frigiarretik gertu jaiotzen dena. 350 kilometroko ibilbide baten ondoren, Egeo Itsasoan itsasoratzen da, Miletotik gertu.

Antzinatean bere grezierazko izenagatik ezagutua, Meandro ibaiak beti harritu zituen greziarrak, kurba zabaleko sigi-sagako ibilbidean aurrera egiteko moduagatik. "Meandro" hitza, beste edozein ibairen halako kurbentzako hartu zen. Meandrok sigi-sagako ibilbide hori marrazten duen tokia, kurba ugari eta ibilgu utziekin (perra lakuak edo antzinako ibilgu lehorrak), itsasoratzetik gertu dagoen ordoki alubialean da, 100 kilometro inguruan. Hala ere, ordoki horretan, ibaiaren ibilgua bideratu zen, ibilguaren ezegonkortasuna eragozteko. Ibilgu artifizialak, ordoki alubialaren bi alboetan kokatutako zati zuzeneko lerroak dira, eta ez dute ibaiaren emari osoa bideratzen, baizik eta ureztatzerako eta uholdeak ekidin edo mugatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Meandro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211089
* Commonscat Multimedia: Büyük Menderes River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239514138
* BNF: 12194629t (data)
* GND: 4211257-6
* NKC: ge322222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q211089
* Commonscat Multimedia: Büyük Menderes River
Antzinako Egiptoko nomoak
**Mendes** (grezieraz Μένδης) Niloren deltan zegoen antzinako hiri egiptoar bat izan zen, gaur egungo *Tell el-Ruba*-rekin bat datorrena.

Bere izen egiptoarra, **Per-Banebdyedet** zen "Ahariaren domeinua, Dyedeten jauna" esan nahi duena, eta *Ba* ahariaren gurtza gunea zen, Herodotok aipatua. Aurretik, hiria **Dyedet** deitzen zen, eta, gurtza nagusia, *Hatmehyt* jainkosa arrainarenganakoa zen.

Mendesen sortu zen Egiptoko XXIX. dinastia eta Behe Egiptoko XVI. nomoaren hiriburua izan zen Vespasiano erromatar enperadorearen garaian.

Hiriak, bi muino behintzat hartzen zituen, baina tenplu eta monumentu ugari, ziuraski, Pi-Ramsesera eraman ziren.

Erromatarren mende egon zen garaian, hiriaren erdigunea, **Anpet** hiria zegoen ondoko muinora pasa zen, grezieraz **Thmuis** deitzen zena, eta gaur egungo **Tell al-Timai** dena, Tell el-Rubatik gertu, Al-Simbellaweinetik iparmendebaldera.

Hondar arkeologikoak
--------------------

Egiptoko Antzinako Inperioaren garaiko mastabak, Ramses II.a, Merenptah eta Ramses III.aren garaietako zenbait monumentu, eta Ahmose II.ak, aurreko beste tenplu baten gainean eraikitako tenplu bat, Ra, Osiris, Shu eta Geb jainkoei sagaratutakoa. Tenplu hau, lau bloke monolitikoz osatuta zegoen, eta, bloke horietatik, bakarra baino ez da geratzen, ia zortzi metrokoa, Shu jainkoari dagokiona, hegomendebaldean kokatua. Tenplua, Ptolomeo II.a Filadelfoak zaharberritu zuen.

Sarkofago beltzetan lurperatutako aharien nekropoli bat ere aurkitu da.

* Gainera, egiptoar mitologian, **Mendes**, naturako jainko bat zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1427162
* Commonscat Multimedia: Mendes, Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316393200
* NKC: ge711808
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 21699

 |

* Wd Datuak: Q1427162
* Commonscat Multimedia: Mendes, Egypt