recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Andreas Madsen** ( Handbjerg, Danimarka, 1881eko urriaren 17a - San Carlos de Bariloche, Argentina, 1965eko irailaren 1a ), Danimarkako esploratzaile eta idazlea izan zen. 1901ean Argentinara iritsi zenean, Perito Morenok zuzendutako Mugen Batzordean lan egin zuen. Fitz Roy menditik gertu kokatzen da eta bertan idazten du *La Patagonia vieja*, 1948an lehen aldiz argitaratua.

Biografia
---------

Danimarkako itsas armadan sartuta, hainbat lan egin zituen gaztetatik Europako kostaldeak zeharkatuz.

1901ean Argentinara iritsi zen eta Muga Batzordeetan sartu zen, Francisco Pascacio Moreno perituak zuzenduta, Patagonian Txilerekin muga egitea helburu zuena. Andreas, itsasgizon bezala dituen trebetasunengatik kontratatua izan zen.

Buenos Aires, San Martin eta Viedma lakuen inguruan ibili ondoren, azken horretan finkatu zen 1903. urte inguruan. Han esperientzia berezia bizi izan zuen, bost hilabete eman zituelako lakuaren ertzean bakardadean. Orduan eraiki zuen bere lehen etxebizitza, guanako larruz eta zurez egina. Hainbat lan egin zituen langilezain gisa estantzietan, tropillak zaintzen (zaldiak), idi zaintzak gidatzen eta Bonvalot & Cía konpainiako zerrategietan lan egiten.

Artile enpresa baten zerbitzuan, txalupa txiki batean nabigatu zuen Viedma aintziratik Atlantikora, La Leona ibaian, Argentino aintziran eta Santa Cruz ibaian zehar, ibilbidearen nabigagarritasuna aztertzeko, eta bera izan zen ibilbidea bakarka egin zuen lehena.

Era berean, idi gurdi batekin elur gainean bidaia bat egin zuen, iparrorratz bakar batetik gidatuz, gaur egun Viedma eskualdea Mata Amarilla herriarekin lotzen duen bidean aitzindari bihurtuz.

1912an Danimarkara itzuli zen eta Steffany Thomsenekin ezkondu zen. Bi urte beranduago, Lehen Mundu Gerra hastean, Argentinara itzuli zen, eta Viedma aintziran jarraitu zuen lanean, lurjabe handien taldeek eragindako presioen ondorioz, mendebalderago mugitu behar izan zuen arte, de las Vueltas ibaiaren ertzean ezarriz, Fitz Roy mendiaren oinean. Madsenek Patagonian urteetan zehar egindako lanak kontuan hartuta, Estatuak 17.000 hektarea inguru ematen dizkio errentan, Vueltako ibaitik mendebaldera, eta beste 3000 hektarea ibaiaren ekialdera.

Andreas Madsenek bertan sortu zuen "Estancia Cerro Fitz Roy" izeneko bere etxaldea, mendigunea berak Argentinari alokatzen zion lotearen barruan geratzen baitzen.

Lau seme-alaba izan zituen: Peter Christian, Karl Richard, Fitz Roy eta Anna Margarethe.

Bere etxeko sarrerako atean esaldi hau irakur zitekeen: "Pensar Alto, Sentir Hondo, Hablar Claro"

1963an Barilocheko San Carlosera joan zen bizitzera, bere seme-alabak Anna eta Peter hiri horretan baitzeuden. Bertan hil zen 1965eko irailaren 1ean, eta, ondoren, 1972an, bere gorpuzkiak familiaren hilerrira eraman zituzten, bere nahiaren arabera, bere etxebizitzatik metro batzuetara.

Kanpo estekak
-------------

Patagonia: Don Andreas Madsen. Sergio Zagier

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5675254
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61062988
* ISNI: 0000 0000 3901 753X
* BNF: 17808575q (data)
* GND: 1056610921
* LCCN: nb2005010329

 |

* Wd Datuak: Q5675254
**Andrei Kivilev**, (errusieraz: Андрей Михайлович Кивилёв), (Taldykorgan; 1973ko irailaren 20a - Saint-Etienne; 2003ko martxoaren 12a) Kazakhstandar txirrindularia izan zen, 1998 eta 2003 artean profesionala, lasterketa batean hil egin zen arte.

Bere kirol lorpenik garrantzitsuenen artean nabarmentzen da, 2001eko Frantziako Tourreko sailkapen orokorrean lortutako hirugarren postua, neurri batean etapa lau bateko ihesaldi luzeari esker.

2003ko martxoaren 12an hil zen, Paris-Nizako bigarren etapako lehian, eroriko baten ondorioz. **Kivilev**-ek, babes kaskoa ez zeukala, Burezurra eta bi saihets-hezurretako haustura izan zituen, eta koman erori zen. Hurrengo egunean, Saint-Étienneko ospitalean hil zen.

Istripu ikaragarri honen aurretik, txirrindulari profesionalek ez zuten kaskoa jantzi beharrik, kaskoa edo bandana jantzi beharrean, baina **Andrei Kivilev**-en heriotza tristearen ondoren, kaskoa derrigorrezkoa bihurtu zen Txirrindularitzaren Nazioarteko Batasunaren lasterketa guztietan, lehenik, goi-goian amaitzen ziren portuetan izan ezik eta ondoren etapa osoan.

Garaipen-zerrenda
-----------------

**1998**

* 2. Txileko Itzulian

**1999**

* 5. Züricheko txapelketan

**2000**

* 2. Haut-Varko Tourrean
* 3. Laigueglia Sarian

**2001**

* Route du Sud
* 5. Dauphiné Libérén eta etapa 1
* 3. Frantziako Tourrean.

**2002**

* 3. Route du Suden
* 4. Paris-Nizan
* 4. Donostia Klasikoan
* 5. Dauphiné Libérén

**2003**

* 3. Haut-Varko Tourrean

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Andrei Kivilev-en profila sitedeciclismo.net-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502203
* **Kirolariak**
* COI: andrey-kivilev

 |

* Wd Datuak: Q502203
**Craig konderria** (ingelesez: *Craig County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Castle da. 2010eko zentsuaren arabera 5.190 biztanle zituen, Craig kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Craig konderriak 856,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,8 ura dira. Beste 853,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.190 pertsonetatik 5.139 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 36 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 6 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 31 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495185
* Commonscat Multimedia: Craig County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129007186
* ISNI: 0000 0004 0391 1141
* LCCN: n80131131
* NARA: 10040139
* **Lekuak**
* OSM: 2532621
* TGN: 2002154

 |

* Wd Datuak: Q495185
* Commonscat Multimedia: Craig County, Virginia
**Antoninoren Ibilbidea** edo **Antonio Augusto Karakalaren Ibilbidea** Antzinako Erromako dokumentu bat da, ustez III. mendean idatzia, non Erromatar Inperioko bideak bilduta aurkitzen diren. Ibilbide honetatik mantentzen den gauza bakarra, Diokleziano enperadorearen agintaldiaren amaierako kopia bat baino ez da (IV. mendea). 

Antoninoren Ibilbidean bildutako Hispaniako erromatar galtzada nagusienak.
Bide bakoitzean mansioak, korrespondentziak eta miliak identifikatzen ziren. Bere ezaugarri eta adierazpenengatik, zergak biltzeko herriguneak aurkitzea errazteko pentsatuago dagoela dirudi, bidaiarien laguntzarako baino. Hala ere, aipaturiko ibilbideko distantziei buruzko adierazpenek, desagertutako herri ugari aurkitzea ahalbidetu du erromatar galtzada sare osoan zehar, baita beste iturri batzuk dokumentatu gabeko erromatar galtzada batzuk ere.

Dokumentu honetan, 372 bide adierazten diran, horietatik 34 (I-XXXXIV) Hispaniako probintziei dagozkiolarik.

Antoninoren Ibilbideak Pretore Erregistroan agertzen ziren ibilbideak baino ez ditu kontutan hartzen, edo gaur esango litzatekeen bezala, Estatuko galtzadak, Plinio, Estrabon eta beste idazle batzuei esker erreferentziatuta dauden tokiko bideak falta direlarik. Horregatik, Ibilbidea ez da erromatar galtzada guztien bilketa bat, nagusienak kontutan hartzen dituen arren, Hispaniako probintzietakoak Ietik XXXIV.rarte identifikatuz.

Erromatar galtzaden azterketarako beste antzinako iturri batzuk
---------------------------------------------------------------

* Vicarelloko Edalontziak edo Baso Apolinarrak
* Ravenako izengabea
* Peutingeriar taula
* Astorgako buztinezko taulak
* Valentziako Tegula
* Guidonis Geographica
* Itinerarium maritimum

Ikus, gainera
-------------

* *Ab Asturica Burdigalam*
* Ravenako kosmografia
* Peutingerren taula

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512256
* **Identifikadoreak**
* GND: 4480041-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 3381
* GEA: 7232
* HDS: 010305

 |

* Wd Datuak: Q512256
**Amrita** (sanskritoz अमृत; punjabieraz ਅੰਮ੍ਰਿਤ) "heriotzarik gabe" esan nahi duen sanskritoko hitz bat da. Sanskritozko testu klasikotan nektar bezala agertzen da. Gutxi gora-behera, *Anbrosia* hitzaren baliokidea da, eta esanahi ezberdinak ditu indiar jatorriko hainbat erlijiotan.

Hinduismoan
-----------

Jainkoen edari bezala, hilezkortasuna ematen duen edari bezala, deskribatzen da. Amritak, *Samudra Manthan* irudikatzen du, non, jainkoak, Durvasa sagaren igaroeraren ondorioz, hilezkortasuna galtzen hasten diren. Asura deabruen laguntzarekin, itsasoa irabiatzen dute, hilezkortasunaren nektarra aurkitzeko asmoz. Edan ondoren, jainkoek hilezkortasuna lortzen dute, eta deabruak garaitzen dituzte. Esnezko itsasoaren irabiaketan agertzen da, Hinduismoaren mito garrantzitsuenetako bat.

Yogan
-----

Yoga filosofian, Amarita, pineal guruinetik eta eztarrian zehar jaria daitekeen likido bat da, meditazio egoera sakonetan. Bedeinkapen bezala kontsideratua dago: Yoga testu askok, heriotza garaitu eta hilezkortasuna lortzeko tanta bakarra nahikoa dela diote. Neurokimika modernoak pineal guruinak eragin sikodelikoa duen triptamina bat, Dimetiltriptamina ekoizten duela dio.

Sikhismoan
----------

Amrit, Sikh elkarteak bere bataiatze zeremonian erabiltzen duen ur bedeinkatuaren izena da (Amrit Sanskar edo Amrit Chhakhna bezala ezagutua). Zeremonia hau Sikhak, *Khalsa* elkartean sartzeko erabiltzen da. Zeremonia hontan, amrita edan behar da. Ur hau, *Khanda* batekin, daga antzeko batekin, osagai disolbagarrien kopuru ezberdinak nahasten sortzen da, *Banis* izena hartzen duten kantu sakratuen idazkiak errezitatzen diren bitartean.

Budismoan
---------

Amrita, **dutsi** bere tibetar izenpean, budismo tibetarraren mitologiaren ere azaltzen da. Mitologia hontan, Rahu munstroaren heriotzari loturik doa. Munstro hau, Vajrapanik hil zuen. Munstroaren odola, lurrazal gainean erori zen eta mota orotariko landare medizinalak sorrarazi zituen.

Dutsik, budismo tibetarrean lamak tronuratzeko zeremonietan erabiltzen diren sendabelarrei ere erreferentzia egiten die. Drubchens bezala ere ezagutzen da. Ohi, bikor marroi, ilun eta txikien forma du, eta ongizatearekin erlazionatzen da.

Izen propioa
------------

Amrit, gizonezko izen hindu bat da. Bere emakumezko baliokidea Amritā da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Rasayana Ayurvedikoa[*Betiko hautsitako esteka*] Amrit
* **(Ingelesez)** Amritaren bedeinkapen hilezkorrak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258267
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q258267
Hatsumodea Japoniako tenplu batean.
**Hatsumōde** (japonieraz: 初詣?)
 sintoismoaren termino bat da, urte berriaren hasieran santutegi bat bisitatzeari erreferentzia egiten diona. Pertsona batzuek tenplu budista bat bisitatzea aukeratzen dute santutegi baten ordez. Bisita honetan, oro har, urte berrirako desioak eskatzen dira, *o-mamori* berriak erosten dira (kutunak edo talismanak) eta aurreko urteko kutunak tenplura itzultzen dira erre ditzaten. Horrez gain, *toso*a (urte berrio sake berezia) eta *omikuji*, urte berriaren zoria zehazten duen orakulu moduko bat, erosten dira.

Urte berriko gauerdian, jendeak tenpluak eta santutegiak bisitatzen ditu, tenpluko kanpaien soinua entzuteko, *hatsumōde*ari hasiera ematen diona. Urteko lehen hiru egunetan, bisitari ugari joaten dira tokiko tenpluetara (barnealdeko herrien kasuan) eta tenplu ospetsuetara (hirien kasuan). Bisitari ugari iristen diren tenplu nagusien artean, Meiji Santutegia (Tokio), Sumiyoshi-taisha (Osaka), Fushimi Inari-taisha (Kioto), Atsuta Santutegia (Aichi), Tsurugaoka Hachiman-giu (Kanagawa), Dazaifu Tenman-gu (Fukuoka) eta Hikawa Santutegia (Saitama) daude.

*Hatsumōde*aren jatorria *toshigomori*aren (年籠) ohituratik dator, hau da, Urte Zahar gauetik tutoretza edo *ujigami*aren santutegian sartu eta gau osoan esna egotea *kami*ari harrera egiteko. Horrez gain, santutegira urte berrian erromesaldia egiteko ohitura norabide oparo horretako "norabide oparorako" edo *ehōmōde*-rako erromesaldian oinarritzen da, hau da, urte berrian jainkotasuna biziko den norabidean Txinatar zodiakoaren arabera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032381
* Commonscat Multimedia: Hatsumōde

---

 |

* Wd Datuak: Q1032381
* Commonscat Multimedia: Hatsumōde
**Harresia** toki zehatz bat babesteko egina den horma itxi bat da.

Txinako Harresi Handia

Erabilera historikoa
--------------------

Harresiak Historiaurretik erabili dira, eta oso arruntak eta ohikoak izan ziren Erdi Aroan. Batzuek gaztelu bat inguratzen zuten; beste batzuek, hiri bat (Avila, Girona eta Lugon, kasu); eta beste batzuek, berriz, defentsa lerro handi bat osatzen zuten, adibidez Txinako Harresi Handiak. Munduko harresirik handienen sailkapenean lehena da Txinako Harresi Handia, eta haren ondoren dator Avilakoa.

Harresi batzuei, osagarritzat, dorre eta lubakiak jarri zizkieten, menderaezinago izan zitezen. Eraikitzeko zatirik konplexuena ateak dira: harresien ahulgunea dira, baina baita gune garrantzitsuena ere.

Historiako harresi ospetsu batzuk
---------------------------------

Marko Polok Txinatik bolbora ekarri ondoren, ia euren erabilgarritasun osoa galdu zuten. Gainera, herrigune bat inguratzen zutenez, herrigunearen hazkuntzarako eta barne komunikabideetarako arazo ziren. Honen ondorioz, harresiak bota egin ziren edo beste eraikuntza batzuetarako horma gisa erabili ziren. Hala eta guztiz ere badira azken mende bi hauetan ospetsu bihurtu diren zenbait harresi.

* Konstantinopoliseko harresiakKonstantinopoliseko harresiak
* Ávilako harresiak.Ávilako harresiak.
* Berlingo harresiaBerlingo harresia
* Israeleko estatuak eraikitako harresiaIsraeleko estatuak eraikitako harresia
* AEBetako eta Mexiko estatuen arteko harresiaAEBetako eta Mexiko estatuen arteko harresia

Ikus, gainera
-------------

* Hiribildu
* Horma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57346
* Commonscat Multimedia: Defensive walls

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525622
* NDL: 01212662
* AAT: 300002485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9258

 |

* Wd Datuak: Q57346
* Commonscat Multimedia: Defensive walls
**Hitchcock konderria** (ingelesez: *Hitchcock County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Trenton da. 2010eko zentsuaren arabera 2.908 biztanle zituen, Hitchcock kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hitchcock konderriak 1.860,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,1 ura dira. Beste 1.838,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.908 pertsonetatik 2.862 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 42 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 24 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489663
* Commonscat Multimedia: Hitchcock County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143216534
* LCCN: n93054767
* **Lekuak**
* OSM: 1425438
* TGN: 2001359

 |

* Wd Datuak: Q489663
* Commonscat Multimedia: Hitchcock County, Nebraska
Harris matrizearen marrazkiaHarrisen matrizea, estratigrafiako unitateen arteko erlazioak adierazteko erabiltzen da.
**Harris matrizea** edo **Harris-en matrizea** testuinguru arkeologikoen segida tenporala deskribatzeko erabiltzen den tresna da, eta, beraz, "lur lehorreko" gune arkeologiko bateko gorozkien eta azaleren sekuentzia deskribatzeko erabiltzen da, "sekuentzia estratigrafikoa" deiturikoa. Matrizeak unitate estratigrafiko behagarrien edo testuinguruen kokapen erlatiboa eta kontaktu estratigrafikoak islatzen ditu. Matrizea 1973an garatu zuen Winchesterren (Ingalaterra), Edward C. Harris doktoreak.

Estratuen arteko harreman fisikoan oinarritutako estratu arkeologikoen seriazio-diagramak sortzearen kontzeptuak erabilera izan zituen Winchesterren eta Ingalaterrako beste hirigune batzuetan, Harrisek formalizatu aurretik. Harris-en lanaren emaitzetako bat izan zen, ordea, lekuak estratigrafikoki induskatu behar zirela, sortu zireneko ordenaren alderantzizko ordenan, estratifikazioko neurri arbitrarioak erabili gabe. Estratigrafia arkeologikoaren printzipioetan, Harris-ek proposatu zuen, lehenik, estratifikazio-unitate bakoitzak bere irudikapen grafikoa izan behar zuela, eskuarki plan neurtu baten bidez. Estratigrafia arkeologikoaren legeak artikulatzean eta sistema bat garatzean, non erraz eta grafikoki frogatu ahal izango baita leku batean egindako deposizio- edo trunkamendu-sekuentzia, Harris-ek, argudiatu du, benetako arkeologo estratigrafiko handien urratsei jarraitu die, hala nola Mortimer Wheeler, induskatzaile handia izan gabe.

Harris-en lana funtsezko aitzindaria izan zen Londresko Museoak (Museum of London) "testuinguru bakarreko plangintza" gara zezan, baita zoruen erabileren diagramak garatzeko ere. Batak zein besteak Erresuma Batuan garatutako dokumentatze arkeologikoko tresna eta tekniken alderdiak dira. Herrialde horretan sortu den ikerketa arkeologiko metodoa hori datu arkeologiko konplexuen (hiri-hondeaketen) azterketa sakona ahalbidetzen dute.

Kanpo estekak
-------------

* Harris matrix. Metodologia azaltzen duen web gunea.
* *Principles of Archaeological Stratigraphy* (1979, orain dohainik eskuragarri Interneten 8 hizkuntzatan )
* *Practices of Archaeological Stratigraphy* (1993, orain dohainik eskuragarri Interneten ingelesez )

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2019166
* Commonscat Multimedia: Harris matrix

---

 |

* Wd Datuak: Q2019166
* Commonscat Multimedia: Harris matrix
**Angoulemako katedrala** (frantsesez: *Cathédrale Saint-Pierre d'Angoulême*) katedral katolikoa da, Angulemako apezpikuaren egoitza. Estilo erromanikoa da arkitekturan nahiz eskulturan.

Lehenengo katedrala IV. mendean eraiki zen, aurreko santutegi pagano baten lekuan. Eliza hori VI. mendean suntsitu zen, Klovisek hiria hartu zuenean Vouillé-ko guduaren ondoren (507). Beste katedral bat kontsakratu zuten 560an, baina bi mende geroago su hartu zuen, agian vikingoen ondorioz.

Hirugarren katedral bat 1017an kontsakratu zen. Baina XII. mendearen hasieran txikiegitzat jo zuten eta eraberritzeari ekin zioten. 1110ean hasi ziren lanak, eta 1128rako bukaturik zeuden. Katedralaren itxura hurrengo mendeetan aldatu zuten. Esaterako, dorreetako bat XVI. mendeko Erlijioen Gerretan suntsitu zuten. XIX. mendean dorre gaineko konoak erantsi zitzaizkion Paul Abadiek zuzendutako eraberritzean, baina Erdi Aroko fatxada bere horretan mantendu zuten nagusiki.

Fatxadan 70 eskultura baino gehiago daude, bi gairen inguruan antolatuak: jasokundea eta azken auzia. Horretaz gain, eguneroko bizitzaren eszenak ere ageri dira: ehiza edo laborantzako lan nekagarriak.

Barnealdean, nabeak hiru kupula ditu; transeptu luze batek gurutzatzen du, zeinak dorre bana baitu iparraldeko eta hegoaldeko muturretan. Trantseptua eta nabea gurutzatzen diren tokian kupula handiago bat dago egun, jatorrizkoa ordeztu duena 1568ko setioan suntsitu baitzuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1736169
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Pierre d'Angoulême

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4600112-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00104203

 |

* Wd Datuak: Q1736169
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Pierre d'Angoulême
**Harriet Quimby** (Arcadia, Michigan, 1875eko maiatzaren 11 – Squantum, Massachusetts, 1912ko uztailaren 1a) hegazkinlari eta zinema gidoigile estatubatuar aitzindaria izan zen. 1911an bilakatu zen lehenengo emakumea pilotoaren lizentzia lortzen AEBetan. Hurrengo urtean, 1912ko apirilaren 16an Mantxako kanala hegazkinez zeharkatu zuen lehen emakumea izan zen. 59 minututan burutu zuen zeharkaldia, eta lur hartu zuen Calais-etik 40 km-tara, hondartza batean. Hedabideen aldetik oihartzun gutxi lortu zuen, bezperan 'RMS Titanic' itsasontzi famatua hondoratu zenez eta interes guztia albiste hark bereganatu zuenez.

Hollywood
---------

1911an Quimby-k idatzi zituen 7 gidoi film labur mutuetarako, 'Biograph Studios' etxearekin. Zazpiak zuzendu zituen D. W. Griffith-ek. Aktoreen artean Florence La Badie, Wilfred Lucas eta Blanche Sweet zeuden. Quimby bera ere aktore lan txikian agertu zen pelikula batean.

Heriotza
--------

1912ko uztailaren 1ean hegan egin zuen topaketa batean Bostonen. William A.P. Willard, ekitaldiaren antolatzailea eta Charles Willard pilotoaren aita, berarekin batera zihoan hegazkin modelo berri batean. 300 metroko altueran matxura bat eduki zuten eta hala Willard nola Quimby hil ziren.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**'Centennial of Flight: Harriet Quimby'.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q254352
* Commonscat Multimedia: Harriet Quimby

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 33446902
* ISNI: 0000 0000 2870 852X
* BNE: XX1331043
* GND: 1050541707
* LCCN: n85262764
* SNAC: w66t2z9b
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q254352
* Commonscat Multimedia: Harriet Quimby
Harri bitxi eta erdibitxi multzoa: (*erloju-orratzen norabidean goi-ezkerretik*) diamantea, zafiroa, errubia, esmeralda eta ametista.
**Harribitxia** bere tasun bereziengatik oso baliozkoa den minerala da, ebaki eta leuntzean bitxigintzan eta beste apainduratan erabiltzen dena. Hala ere, arroka batzuk (adibidez lapis lazulia) eta gai organiko batzuk (adibidez anbarra) ez dira mineralak, baina bitxigintzan erabiltzen direnez harribitxitzat hartzen dira.

Harribitxi gehienak gogorrak dira, eta horregatik dira baliotsuak, nahiz eta mineral batzuk arrazoi estetikoengatik (kolorea, distira...) erabiltzen diren bitxigintzan. Urritasunak ere harribitxia baliotsu bilakatzen du.

Ezaugarriak eta sailkapena
--------------------------

Mendebaldeko kulturan erabili izan den sailkapena, Antzinako Greziatik hasita, bitan banatzen ditu harri baliotsu hauek: **bitxiak** eta **erdi-bitxiak**. Gaurko erabileran *bitxiak* dira diamantea, errubia, zafiroa eta esmeralda. Beste harribitxi guztiak *erdi-bitxiak* dira. Hala ere, eguneroko hizkuntzan denak dira *harribitxiak*. Banaketa honen arrazoia Antzinatean zuten urritasunean eta kalitatean du oinarri: guztiak dira gardenak, kolore ederrekoak (diamante kolorgea izan ezik) eta oso-oso gogorrak, 8-10 Mohs eskalan.

Sailkapen tradizional honek ez ditu oraingo balioak nahitaez islatzen. Esaterako, granateak ez dira oso garestiak, baina bada Tsavorita izeneko granate berde bat esmeraldak baino garestiago izan daitekeena.

Ikus, gainera
-------------

* Metal preziatua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Precious Stones*, Max Bauer, p 2
2. ↑  Precious Gemstone glossary of Jewelry
3. ↑  Wise, R. W. 2006, *Secrets Of The Gem Trade, The Connoisseur's Guide To Precious Gemstones,* Brunswick House Pr, pp. 3–8 ISBN 0-9728223-8-0

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q83437
* Commonscat Multimedia: Gemstones

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576308
* GND: 4052949-6
* LCCN: sh85053712
* NDL: 00563481
* NKC: ph114355
* AAT: 300201964
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q83437
* Commonscat Multimedia: Gemstones
**Herta Oberheuser** (Kolonia, 1911ko maiatzaren 15 – Linz am Rhein, 1978ko urtarrilaren 24) naziekin bat egin zuen mediku alemaniarra izan zen. Haren espezialitatea dermatologia zen eta emakumeentzako antolatutako Ravensbrück kontzentrazio-esparruan aritu zen. Nurenbergeko epaiketetan kondenatua izan zen.

Esperimentuak
-------------

Oberheuser presoekin esperimentatu zuen. Haren espezialitatea dermatologia izanik, presoei zauriak eragiten zien, ondoren infektatzeko, frontean soldaduek pairatzen zituzten zauriak imitatzeko. Horretarako, ezpalak, iltze herdoilduak, kristalak, zikinkeria, zerrautsa erabiltzen zuen. Bereziki krudelak haurrekin egin zituen esperimentuak izan ziren. Esaterako evipan izeneko barbiturikoa eta olioa xiringatzen zien ondoren soin atalak eta organoak kentzeko. Indizioa jasotzetik hil arte hiru minutu inguru igarotzen ziren eta denbora horretan haurrak ezagueradunak ziren.

Nurembergeko epaiketa
---------------------

1946an mediku nazien aurkako Nurembergeko epaiketa hasi zen. Errudunak deklaratuak izan ziren hamabost medikuetatik emakume bakarra Herta zen. Gerra-kriminala bezala, hogei urteko sententzia jaso zuen baina, portaera ona zela medio, 1952ko apirilean kalean zegoen. Medikuntza mundura itzuli zen, orduan familiako medikua bezala Stockseen (Alemania). 1956an, Ravensbrück esparrutik bizirik ateratako emakume batek ezagutu eta salatu zuen. Ondorioz, 1958an, lan egiteko lizentzia galdu zuen. 1978ko urtarrilean hil zen.

Herta Oberheuser Nurenbergen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. 1 2   .
3. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Oberheuserri buruzko informazioa *Hitlers women* weborrian.
* **(Alemanez)**:Oberheurren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61527
* Commonscat Multimedia: Herta Oberheuser

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 881622
* ISNI: 0000 0000 5340 7876
* GND: 121907147
* LCCN: no2004057608

 |

* Wd Datuak: Q61527
* Commonscat Multimedia: Herta Oberheuser
**Antilope Arroila** (ingelesez: *Antelope Canyon*; navajoz: *Tsé bighánílíní dóó Hazdistazí*) Ameriketako Estatu Batuetako Arizona estatuko Page hiritik hurbil dagoen arroila bat da. Beres herrialde honetako hego-mendebaldeko arroila estu guztietan argazki gehien atera eta bisitatuena dena da. Navajo herriaren lurraldean dago.

Arroila bi eremutan banaturik dago: Upper Antelope Canyon edo *The Crack* ("Goi Antilope Arroila" edo "Arraila"), navajoeraz Tsé bighánílíní (euskaraz "Ura haitz artean doan lekua" esan nahi du); eta Lower Antelope Canyon edo *The Corkscrew* ("Behe Antilope Arroila" edo "Kortxo-kentzekoa"), navajoeraz Hazdistazí ("Espiral haitz arkuak").

Arriskuak
---------

Arroila hau soilik gidariz bisitatu ahal daitekeenaren arrazoietako bat leku honek bat-bateko uholdeak jasateko duen arriskua da, eskualde honetako euri-jasa handiek minutu gutxitan arroila urez gainezka egin arte erabat bete baitezakete (nagusiki garaiera handiagoa duten eskualdeetan sortutako ur korronteen ondorioz). Izan ere, arroila honek ospea irabazi izanaren arrazoietako bat 1997ko abuztuaren 12an hamaika turistek bertan hil izanean datza. Gertakari guzti honetan talde horretako gidariak bakarrik biziraun izan zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Ikus gainera
------------

* Ortzadar Zubiaren Monumentu Nazionala

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Uholea Antilope Arroilan. 2006-3-20. Climb-Utah.com **(Ingelesez)**
2. ↑  Antilope Arroila. 2006-3-20. PhotoDude.com **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* Antilope Arroilaren webgunea **(Ingelesez)**
* Antilope Arroilaren 360ºko ikuspegi panoramikoaz gozatzeko aukera **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308926
* Commonscat Multimedia: Antelope Canyon

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2010006892

 |

* Wd Datuak: Q308926
* Commonscat Multimedia: Antelope Canyon
Ureztatzearen aldaketa azken urteotan
Kanalaren ikuspegia
**Haran Berria Proiektua**, **Toshka Proiektua** edo **Toshka Kanala** Nasser aintziratik Egiptoko Mendebaldeko Basamortua ureztatzeko eraikitzen ari den proiektu erraldoiari ematen zaion izena da. 1997an Egiptoko gobernuak erabaki zuen *haran berria* eraikitzea; gaur egungo Niloko harana litzateke *haran zaharra*. Egiptok duen populazio hazkunde eta dentsitate handiari erantzun bat emateko proiektua da.

Kanala Toshka badiatik iparraldera hasten da, eta Darb el-Arbe'ieneraino mendebalderantz hedatuko litzateke; hortik Baris oasiseraino, 310 kilometro eginez. 2012an 60 kilometro falta ziren horraino iristeko. 2005eko martxoan Mubarak Punpatzeko Estazioa ireki zen, proiektu honen parte zentrala. Aintziratik ura punpatzen du, eta 2.340 kilometro koadro basamortu nekazaritza eremu bilakatzea da helburua. Abdel Fattah el-Sisi presidenteak proiektua berriro martxan jarri zuen. Lurrak doan ematen zaizkie unibertsitateko graduatuei, akre bat bakoitzari, *Bizitza Luzea Egiptorentzat Funtsa* erabilita.

Arazoak aurreikusten dira Mendebaldeko basamortuak duen gazitasun maila dela eta, akuiferoak kutsatu ahal dituenak eta irrigazioaren ondorioz ura ez-edankor bilakatu. Lurrak dituen mineralek ere ureztatze sistemak izorratzen dituzte.

Proiektu honen albo-kaltez, Toshka lakuak sortu dira.

22°29′41″N 28°34′46″E﻿ / ﻿22.494795°N 28.579559°E﻿ / 22.494795; 28.579559

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1982996
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1982996
| *Araba* |
| --- |
| Euskal Herria |
| **Mota:** | Bou |
| **Uretaratze data:** | 1927 |
| **Zerbitzua:** | Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteria |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 1.197 tona |
| **Luzera:** | 65,40 m |
| **Zabalera:** | 10,53 m |
| **Sakonera:** | 5,75 m |
| **Abiadura:** | 10,5 korapilo |
| **Eskifaia:** | 40-42 marinel |
| **Armamentua:** | Brankan 101’6 mm kanoi eta zubian metrailadore bi |

***Araba*** Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziteriko bou bat zen.

1936ko urrian, Agirre lehendakariak Pasaiako PYSBEren lau bakailao-ontzi hartzeko agindua eman zion, tartean *Hispania* izenekoa. Errepublikako guda-ontziteriak *Hispaniari* brankan 101’6 mm kanoi eta zubian metrailadore bi jarri zizkion.

1936ko abenduan, *Hispania* bakailao-ontzia *Araba* izenearekin birbatailatu zuten.

Itsasontziak 65,40 metroko luzera eta 10,53 metroko zabalera zuen eta 10,5 korapiloko abiadura ere har zezakeen.

*Araba* bouak Euskadiko guda-ontzi laguntzarako ontziterian zegoela kapitain bakarra izan zuen: Santiago Asolo (1936ko azarotik-1937ko ekainera).

*Arabak*, beste bouek ez bezala, arazo ugari izan zituen galdaretan. Horregatik apenas hartu zuen parte gerran. Berritze lanetan zen Bilbo galdu zenean, eta horregatik eusko gudariek eurek hondoratu zuten, etsaiaren esku eror ez zedin, 1937ko ekainaren 6an, Sestaon.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   II. Errepublikako Eusko Jaurlaritzako Oroagindua. Itsasontziak errekisatu ditzan, Arrantza Zuzendari nagusiari eskubidea emanez[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  **(Gaztelaniaz)**Juan Azkarate, *Araba* bouko marinelari egindako elkarrizketa[*Betiko hautsitako esteka*].

Kanpo Loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Datu teknikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253764

 |

* Wd Datuak: Q12253764
**Dairsieko gaztelua** (ingelesez: *Dairsie Castle*) Eskoziako Dairsie udalerrian dagoen gaztelu bat da, Fife eskualdean.

Historia
--------

William de Lambertonek, St Andrewseko apezpikuak, eraiki zuen lehenengo dorrea 1300 urtearen inguruan. 1335ean Eskoziako parlamentua bildu zen bertan.

XVI mendearen inguruan Learmonth familiak aurrekoaren hondarretan gaztelu berria eraiki zuen. James Douglas Mortongo 4. Earlak setiatu egin zuen 1575ean. 1583an Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa bertan babestu zen Ruithveneko erasoaren ondoren. XVII mendean John Spottiswoode, St Andrewsko apezpikuari saldu zitzaion berriro eta honek 1621ean eliza eraiki zuen gazteluaren alboan. XIX mendean ordea bertan behera utzia izan zen eta egoera oso txarrean mantendu zen harik eta 1990 hamarkadan berreraiki egin zen arte. B mailako eraikina izendaturik dago.

Iruditegia
----------

* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5209554
* Commonscat Multimedia: Dairsie Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q5209554
* Commonscat Multimedia: Dairsie Castle
**Anna Dogonadze** (georgieraz: ანა დოღონაძე; Mtskheta, Georgiako SES, Sobietar Batasuna, 1973ko otsailaren 15a - ) Georgian jaiotako alemaniar gimnasta bat da. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan ohe elastikoan Urrezko Domina irabazi zuen.

Biografia
---------

1973an jasio zen Mtskhetan, gaur egungo Georgian. Georgiaren independentziaren aurretik Sobietar Batasunaren izenean parte hartu zuen nazioarteko konpetizioetan eta, ondoren, Georgiaren izenean. Dogonadze Alemaniako herritar bilakatu zen bertako batekin ezkonduta. Bad Kreuznachen bizi da eta lanbidez irakaslea da.

Bere momenturik gorena 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan izan zuen, lau urte lehenago Sidneyko Olinpiar Jokoetan izandako parte-hartze txarraren ostean. 2004an finalistarik zaharrena izan zen, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, Beijingen, konpetizioko atletarik zaharrena izan zen, 35 urterekin, eta berriro ere 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londresen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87442
* Commonscat Multimedia: Anna Dogonadze

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 303342476
* ISNI: 0000 0004 0951 1982
* GND: 1034707698
* **Kirolariak**
* COI: anna-dogonadze-lilkendey

 |

* Wd Datuak: Q87442
* Commonscat Multimedia: Anna Dogonadze
**Holyrood jauregia** (ingelesez: *Holyrood Palace*) berez Eskoziako erregeen egoitza ofiziala izan zen eta orain Britainiar monarkiaren egoitza ofiziala ere bai. Edinburgh hiriburuan kokatzen da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Holyrood Parkearen alboan dago.

Historia
--------

1128an David I.a Eskoziakoak monasterio agustindarra sortu zuen bertan eta gaur egungo jauregia 1671 eta 1678 artean eraiki zen estilo barrokoan. 1824 eta 1834 artean konponketa lanak egin ziren Robert Reid arkitektoaren gidaritzapean.

Deskribapena
------------

Oinarri karratua du, alde bakoitzak 70 metro ditu. Hiru solairutako eraikinak dira iparraldean eta hegoaldean daudenak.

Barnealdean, publikoak ikus ditzakeen gelak Erregearen XVII mendeko apartamentuak, Galeria handia eta hego-mendebaldeko dorreko XVI mendeko gelak dira.

Inguruko lorategiek lau hektarea hartzen dituzte. XVI mendeko eraikin bat mantentzen da oraindik, Mary Erreginaren bainua izenaz ezagutzen dena. Beste eraikin batzuk; Holyrood Free eliza, Gordongo Dukesaren eskola eta Guardaren etxea dira.

Ikus gainera
------------

* Holyrood Park

Iruditegia
----------

* Alboko ikuspegiaAlboko ikuspegia
* Sarrerako zaindariakSarrerako zaindariak
* Erregina bertan dagoela (bandera goian zabaldua baitago)Erregina bertan dagoela (bandera goian zabaldua baitago)

Kanpo estekak
-------------

* Errege egoitzak: Holyrood jauregia **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505950
* Commonscat Multimedia: Holyrood Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146264108
* ISNI: 0000 0001 2225 5424
* GND: 4217595-1
* LCCN: sh93000902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1100408

 |

* Wd Datuak: Q505950
* Commonscat Multimedia: Holyrood Palace
**Antonio Breschi** (San Quirico, Collina, Florentzia hiritik hurbil, 1950eko uztailaren 22a) italiar konposatzaile eta piano-jole bat da. Nahiz eta musika klasiko oinarri sendoa izan, zeltiar musikaren eragin handia ere jasan izan du. Irlanda eta Italian disko eta musikalan ugari argitaratu izan ditu. Irlandarekiko duen lilura bereziaren ondorioz hainbat diskotan *Antoni O'Breskey* izenez ere agertu izan da.

Euskal Herrian Benito Lertxundirekin elkarlanean aritu izan da. 1985an, Benito Lertxundi eta hemengo beste musikariekin batera (Jose Angel Irigarai, Jean Phocas, Balen López de Muniain) *Mezulari* albuma plazaratu zuen.

Mundu mailan musikari ugariekin elkarlanean aritu izan da: The Dubliners, Planxty taldeko Dónal Lunny musikaria, Mairtin O'Connor akordeoi-jolea, edota Joe McHugh irlandar musikariak, Juan Martín espainiar flamenko gitarra-jolea...

Kanpo estekak
-------------

* Antonio Breschiren webgunea **(Ingelesez)**
* Antonio Breschiren biografia osoa euskaraz irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756739
* Commonscat Multimedia: Antonio Breschi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36463795
* ISNI: 0000 0000 8372 5840
* BNE: XX1456982
* LCCN: no00058773
* SUDOC: 12438871X
* ICCU: RAVV024723

 |

* Wd Datuak: Q3756739
* Commonscat Multimedia: Antonio Breschi
**Apirileko Feria** (gaztelaniaz: *Feria de Abril*) edo **Sevillako Feria**, Andaluziako hiriburuan ospatzen den jaialdirik ospetsu eta jendetsuena da. Los Remedios auzoan ospatzen da, eta bertan kasetak eta atrakzioak egoten dira. Orokorrean, aste santua amaitu eta bat edo bi astera ospatzen da, eta, aldi berean, La Maestranzan zezenketak ospatzen dira, ospakizun hauek Sevillako udaberriko Jaiak direlarik. Gainera, Andaluzia guztian eragin ekonomikorik handiena duen jaialdia ere bada.

Etimologia
----------

Feria hitza latinetik dator, *feria*, *feriae*, eta pluralean erabiltzen zen, *feriae*, *feriarum*. Erromatarrek jaiak eta atseden egunak adierazteko aipatzen zuten. Baina ez ziren lanari buruzko atsedenak, baizik eta ekintza zibil orori buruzkoak erlijio gurtzari eta ospatzen ziren jaiei dedikatzeko.

Lehen azoka eta Ferien historia
-------------------------------

2012ko feriako ataria, Sevillako Salvador elizaden fatxadan oinarritua.
Europan zehar hiriak sortzearekin bat, XI. mendetik aurrera salgai ororekin negozioak hasi ziren. Hiri bakoitzean, egunero edo astero dago azoka, merkatarien topaketa edo beste merkataritza topaketaren bat, eta bere aberastasun edo kokapen estrategikoagatik prestatuago dauden hirietan antolatzen dira feriak. Hasieran, gertu hornitzerik ez zuten merkatariek toki eta data zehatz batean egin ahal izateko sortu ziren.

Azokak hain ugariak izatean eta hauek lasaitasunez gara zitezen, "azoka bakea" bezala ezagutzen zen errespetu kode bat sortu behar izan zen, "feria eta bideko bakea" den beste bat eta frankizia eta pribilegioen beste bat, bakoitzak merkatariak zeuden unearen arabera zaintzen zituen, azoka batetik besterako bidean, unean zegokion tokian eman beharreko astean izan beharreko lasaitasuna, lapurretak, armak erabiltzearen debekua eta merkatariei jarritako beste muga batzuk.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2918983
* Commonscat Multimedia: Feria de Abril

---

 |

* Wd Datuak: Q2918983
* Commonscat Multimedia: Feria de Abril
*Artikulu hau belodromoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Anoeta».*

Antonio Elorza belodromoa
**Antonio Elortza belodromoa** edota **Anoetako belodromoa** Gipuzkoako Donostia hiriburuko Amara auzoan dagoen belodromo bat da. Hain zuzen ere, Anoetako estadioa eta Anoetako miniestadioarekin batera, Anoetako kirolgunea izeneko eremuan dago. Eraikinak 5.500 ikusleentzako gaitasuna du.

Antonio Elortza Muxika (1911 - 1976) legazpiarraren omenez jarri zioten izena, kirolen —bereziki txirrindularitzaren— sustatzailea izan baitzen, bai eta Gipuzkoako, Espainiako nahiz nazioarteko hainbat kirol erakundetako kidea ere.

Ekitaldiak
----------

Bertan teilatupeko atletismo nahiz motocross lehiaketak, nahiz ikuskizun eta musika emanaldiak ere ospatu ohi dira. Orain gutxi arte Bertsolari Txapelketa Nagusia eta Euskadiko Sei Orduak ere hementxe ospatu ohi ziren.

Bestalde, 1986ko Donostiako Zinemaldian Oliver Stonek zuzendutako *Salvador* filma pantaila erraldoian proiektatu zenetik, urtero Zinemaldi garaian filma emanaldiak proiektatu ohi dira.

Kanpo estekak
-------------

* Antonio Elorza belodromoa Donostiako Udal webgunean ikusgai[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7919457
* Commonscat Multimedia: Velódromo de Anoeta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244314144
* GND: 4828492-0

 |

* Wd Datuak: Q7919457
* Commonscat Multimedia: Velódromo de Anoeta
**Crane konderria** (ingelesez: *Crane County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crane da. 2010eko zentsuaren arabera 4.375 biztanle zituen, Crane kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Crane konderriak 2.035,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,7 ura dira. Beste 2.033,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.375 pertsonetatik 4.170 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.409 dira. 122 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109447
* Commonscat Multimedia: Crane County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145401651
* LCCN: n79045491
* **Lekuak**
* OSM: 1814616
* TGN: 2001966

 |

* Wd Datuak: Q109447
* Commonscat Multimedia: Crane County, Texas
**Antigono III.a Mazedoniakoa** edo **Antigono III.a Doson**, (antzinako grezieraz: Ἀντίγονος Γ΄ Δώσων), Mazedoniako errege bat izan zen, *Doson* ezizena zuena (K.a. 280-K.a. 221). Antigono II.a Gonatasen semea eta Demetrio Poliorzetesen biloba zen. Bere anaia Demetrio II.a Mazedoniakoa K.a. 229an hil ondoren, Mazedoniako tronura iritsi zen, benetako oinordekoa zen Filipo V.a Mazedoniakoa, bere ilobaren ordez, 12 urte zituena eta erregina alarguna zen Fithiarekin ezkondu zena.

Akaiar Ligari laguntzera joan zen Kleomenes III.a Espartakoak zuzendutako Etoliar ligaren aurkako gerran. Antigonok, Selasiako guduan garaitzea lortu zuen, non, espartar armada, ia erabat deuseztatua izan zen, Antigonok, Espartaren monarkia ezabatzeko probestu zuen egoera, Greziaren gaineko mazedoniar nagusitasuna lortuz. Hurrengo urtean hil zen, Iliriarren aurkako gudu batean.

Hil ondoren, bere oinordekoa, bere iloba Filipo V.a Mazedoniakoa izan zen, Demetrio II.aren semea eta printze gaztea, gainera, Antigonok adoptatu zuena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Demetrio II.a Mazedoniakoa** | **Mazedoniako erregea**K.a. 229-K.a. 221 | Ondorengoa**Filipo V.a Mazedoniakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108816
* Commonscat Multimedia: Antigonus III Doson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19565865
* ISNI: 0000 0003 9910 7942
* BNF: 12356571b (data)
* GND: 118503375
* LCCN: nr95002091
* SUDOC: 032559003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00356/eu\_a\_3560/a3560
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q108816
* Commonscat Multimedia: Antigonus III Doson
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Inflazioa** zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen duen bideoa.
**Deflaktatzailea** magnitude ekonomiko bati inflazioaren eragina ezabatzea da. Zehazkiago, balio nominalaz neurtzen den magnitude ekonomiko bat **deflaktatu** egiten da, balio errealera edo *prezio konstanteetara* bihurtzen denean, aldiz aldiko balioak alderagarriak izan daitezen, inflazioa ezabatuz. Adibidez, langile batek jaso dituen urte batzuetako soldatak alderatzeko, inflazioaren eragina ezabatu behar zaie, *nominalki* gehiago irabazteak ez baitu esan nahi *errealki* gehiago irabazten denik, erosteko ahalmena inflazioaren eraginez berdina edo txikiagoa izan daitekeelako.

Deflaktatzaile gisa, prezioen bilakaera azaltzen duen zenbaki indize bat erabili ohi da, balio nominalak horrekin zatituz. Adibidez, 2010 urteko soldata 2000 urteko prezioetara deflaktatzeko, 2000-2010 bitartean izandako prezio-igoerarekin zatitu behar da: adibidez eta zehazkiago, 2010 urteko prezioen indizea, oinarritzat 2000 urtea harturik, 120 bada, bitarte horretan prezioak %20 igo direla esan nahi du; 2010 urteko soldata (prezio konstanteetan edo prezio-igoera baztertuz) zenbat igo den jakiteko, soldata zati 1.20 egin beharko da eta emaitza 2000 urteko soldatarekin alderatu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3756524

 |

* Wd Datuak: Q3756524


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiliburuetan** liburu bat dago honi buruz:***Deflaktazioa*** |
Heliopausaren irudikapen grafikoa
**Heliopausa**, eguzki haizea izarrarteko ingurunearekin edo beste izar batzuetatik datorren eguzki haizearekin elkartzen den tokiari deritzo.

Gutxi gora-behera, zirkulu edo malko forma duen muga teoriko bat da, Eguzkiaren eraginaren muga adierazten duena. Bere hedapen erradialarekin zerikusia duen dispertsioak eragindako eguzki haizearen presio galera, izarrarteko ingurunearen kanpo presioarekin berdintzen den tokian dago. Etxean ikusteko moduko era bat, arraska batean da, non ur txorrotadak, hedapen laminarreko gune bat eratzen duen hondoa jotzen duen puntuaren inguruan. Gune honen tamaina, ur zingiratuaren emariaren eta presioaren araberakoa da.

Eguzki-sistema eta izarrarteko espazioaren muga adierazten du, eta Eguzkitik ze distantzia zehatzetara dagoen ez da ezagutzen, hau, Eguzkiak, galaxian zehar egiten duen mugimenduaren norantzan txikiagoa dela suposatzen den arren, eta Plutonen orbitatik haratago dagoela ezagutzen da. Kometek, baina, muga hau zeharkatzen dute, euren orbitak oso eszentrikoak baitira eta 50.000 unitate astronomikoetara edo gehiagora hedatzen dira.

Voyager 1a izan zen heliopausa esploratu zuen lehen ontzia, 2004ko abenduan. Voyager 2a 2007ko abuztuan sartu zen heliopausan, eguzkitik 16 mila milioi kilometro ingurura.
**Himilkon (K.a. 212an hila)** (fenizieraz: *Chimilkât*; antzinako grezieraz: Ἱμίλκων) kartagotar jenerala izan zen Bigarren Gerra Punikoan. K.a. 214an, Sizilia inbaditu zuen, Hipokrates eta Epizide kartagotarren aldeko tiranoak Sirakusan boterera iritsi ondoren. Haien laguntzarekin eta (Livioren arabera) 20.000 infanteriako eta 3.000 zalditerik osatutako kartagotar armada handi batekin, Siziliako eskualde handiak gainditu zituen, Agrigento Kartagoko antzinako gotorlekua barne. Honetaz gain, erromatar armadaren eraso egin zuen, Marko Klaudio Martzelok agindupekoa, Sirakusa setiatzen zuena.

Tokiko laguntza nabarmena izan zuen, batez ere Ennaren kartagotarraren aldeko biztanleriarena, populazioaren aurkako erromatar sarraskiaren ondoren. Hala ere, K.a. 212an, izurrite batek Kartagoko armada gehiena suntsitu zuen, eta Himilkon bera zegoen hildakoen artean.

Erromatarrek K.a. 210. urtean Agrigento berreskuratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Himilkon*

Ikus, gainera
-------------

* Beste Himilkon batzuk

Kanpo estekak
-------------

* Polibio: Historiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97798548

 |

* Wd Datuak: Q97798548