recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbia da. 2010eko zentsuaren arabera 28.237 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 1.326,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 36,5 ura dira. Beste 1.290,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.237 pertsonetatik 26.689 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 361 dira. 1.007 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 111 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 312 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Marion County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501968
* Commonscat Multimedia: Marion County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157141313
* LCCN: n83046470
* NARA: 10040102
* **Lekuak**
* OSM: 1848188
* TGN: 2001894

 |

* Wd Datuak: Q501968
* Commonscat Multimedia: Marion County, Tennessee
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Metropolis da. 2010eko zentsuaren arabera 39.437 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 1.491,93 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,51 ura dira. Beste 1.482,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 39.437 pertsonetatik 36.998 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 542 dira. 1.536 beltzak edo afroamerikarrak. 105 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 224 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 554 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Marion County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378438
* Commonscat Multimedia: Marion County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124344864
* LCCN: n81071577
* NARA: 10036515
* **Lekuak**
* OSM: 1801533
* TGN: 1002632

 |

* Wd Datuak: Q378438
* Commonscat Multimedia: Marion County, Illinois
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bennettsville da. 2010eko zentsuaren arabera 33.062 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 1.279,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,71 ura dira. Beste 1.267,09 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.062 pertsonetatik 14.021 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 791 dira. 18.365 beltzak edo afroamerikarrak. 133 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 176 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 349 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502456
* Commonscat Multimedia: Marion County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147750884
* NARA: 10040099
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532515
* TGN: 2001758

 |

* Wd Datuak: Q502456
* Commonscat Multimedia: Marion County, South Carolina
**Raimundo Fernández Moy**, **Ray Fernández** moduan ezagunagoa (Báez, Villa Clara, 1971ko uztailaren 28a), Kubako musikaria da.

Sukaldaria ikasbidez, Ray Habanako ekialdean dagoen Alamar auzoan hazi zen eta gauetako Malekoian hezi zen abeslari moduan.

Kubatar trobalaritzat du bere burua eta berak sortutako taldean abeslaria eta gitarrista da.

Abeslari eta poeta aldi berean, Kubako abestigile zahar eta berriaren jabea, eta kanpoko soinugintza anitzen irenslea, Rayk egunero pasatzen dena kontatzen du, kronika soziopolitiko hori umorez eta berehalakotasunez azaltzeko. Kaleko hizkeraz eta erreferentzia kultuekin, inguruaz mintzo da: eskasia ekonomikoa, errealitate sozialak, bortxa politiko eta gizajendearen hobekuntzarako zailtasunak besteak beste.

Ray Fernándezekin batera, bere taldekide eta musikariak hauek dira: Miguel Alejandro Valdés, baxua; Roylan Carballosa, perkusioa eta Lorenzo Molina, tronpeta jotzailea.

2015. urteko otsailean eta martxoan Hego Euskal Herriko hainbeste herri eta hiritan kontzertuak eman zituen.

Habanan urtero abesten du Habanako euskal diasporakoekin hiri honetan ospatzen den Aberri Egunean eta ostegunero parte hartzen du "Diablo Tun-Tun" izena duen musika aretoan.

Bitxikeri moduan, Fermin Muguruzarekin duen laguntasunaren ondorioz Antonovich kubatar komandanteari ahotsa ipini zion Black is Beltza filman.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ray Fernández*** |

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Facebook orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29580382

 |

* Wd Datuak: Q29580382
**Ray konderria** (ingelesez: *Ray County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Richmond da. 2010eko zentsuaren arabera 23.494 biztanle zituen, Ray kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ray konderriak 1.486,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,29 ura dira. Beste 1.473,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.494 pertsonetatik 22.753 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 415 dira. 265 beltzak edo afroamerikarrak. 114 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 60 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 284 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489880
* Commonscat Multimedia: Ray County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283786
* LCCN: n81119881
* **Lekuak**
* OSM: 1180498
* TGN: 2001235

 |

* Wd Datuak: Q489880
* Commonscat Multimedia: Ray County, Missouri
**Manuel Pagola Aizpiri** (Donostia, 1952) gipuzkoar zinema-kritikari eta kultura-eragilea Gipuzkoarra izan arren, Bizkaian garatu du gehienbat zinemari eta antzerkigintzari eskainitako ibilbide profesionala. Zinema-, dantza-, antzerki- eta telebista-kritika egin du, besteak beste *Deia* eta *El Mundo del País Vasco* egunkarietan, eta 1980tik 1985era Bilboko Zinema Labur eta Dokumental Jaialdiaren zuzendaria izan zen, baita Barakaldo Antzokiko zuzendari artistiko ere 1991tik 1995era bitartean. Azken urteotan Madrilen eta Bartzelonan dihardu musika- eta antzerki-ikuskarien eragile-lanetan. Liburu hauek argitaratu ditu: *Nemesio Sobrevilla, peliculero bilbaíno* (1981), *Hablemos del cine vasco* (1984), *La historia de un arquitecto* (1985), *Cabello de ángel* (1989) eta *Bilbao y el Cine* (1990).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262995
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04690/eu\_p\_0077/p0077

 |

* Wd Datuak: Q12262995
**Manuel Piña** (Manzanares, Ciudad Real, 1944 - *ibidem*, 1994) espainiar moda-diseinatzailea izan zen. Familia apal batean sortu zen, eta ez zuen ikasketarik egin. Bederatzi urte zituenerako lanean hasia zen. Hamaika urte zituela, oihal-denda batean hasi zen lanean, saltzaile gisa. Madrila aldatu zen gero, eta zenbait arropa-dendatan aritu zen. Horrela hasi zen modaren munduarekin harremanetan. Italiara bidaiatu zen, azken diseinuak ezagutzeko, eta hiru lantegi ireki zituen; 30 langile biltzen zituzten. Pixkanaka lantalde sendo bat osatu zuen, eta 1982an egin zuen Madrilen bere aurkezpen ofiziala, moda-erakustaldi ikusgarri batekin. 1983an *Federación de Pret á Porter* erakundea sortu zuen, beste sei diseinatzaile espainiarrekin batera. Hurrengo urtean moda-bilduma esperimental bat aurkeztu zuen, Juan Gomilaren margoekin, Europako zenbait galerietan ikusgai jarri zuena. Balenciagaren mireslea izan zen, eta bere klasizismoak kultura mediterraneoaren kutsu nabarmena zuen. Bestalde, bere karreran zenbait oihalen inguruko azterketa egin zuen, artilearena edo zetarena, esaterako, eta estilo berezia eta ongi zehaztua sortu zuen, apaingarri hutsalak alde batera utzirik. 1990ean erretiratu zen modaren mundutik, diru-laguntza ofizialen ezak etsita, eta hondoa jota. 1993an HIESa zuela iragarri zuen, eta eritasun horren eraginez hil zen hurrengo urtean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9028049
* Commonscat Multimedia: Manuel Piña

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159972145
* BNE: XX926099
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04877/eu\_p\_1946/p1946
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9028049
* Commonscat Multimedia: Manuel Piña
Mashreqen kokapena
**Mashreq** *المشرق Al-Mašriq* arabierazko hitzaren euskarazko moldaketa da eta eguzkia sortzen den lekua edo sortaldea esan nahi du, arabiar munduaren ekialdeko zatia da. Mendebaldeko zatiak *Magreb* edo sartaldea du izena.

Kontzeptua geografikoa eta kulturala da. Ohituraz, Libiatik ekialderantz dauden arabiar munduaren estatuek osatzen dute Mashreqa, Libia Mashreq eta Magreb arteko zubia izanik. Hala ere, gaur egun, Magreb barruan sartzen da.

Mashreqen barnean Egipto, Sudan, Palestina (Palestinako Autoritate Nazionala Arabiar Ligan onartua dago), Jordania, Libano, Siria, Irak, Saudi Arabia, Yemen, Oman, Arabiar Emirerri Batuak, Bahrain, Qatar eta Kuwait daude. Europar Batasunarentzat, aldiz, Egipto, Jordania, Libano, Palestina eta Siriak baino ez dute osatzen.

Geografia
---------

Afrika eta Asiako lurraldeak Itsaso Gorriak banatzen ditu. Afrikako erdialdeak iparraldean Mediterraneoa itsasoa du mugakide, mendebaldean Libia eta Txad, hegoaldean Erdialdeko Afrikako Errepublika, Hego Sudan, Etiopia eta Eritrea.

Asiako erdialdeak, aldiz, iparraldean Anatolia, mendebaldean Mediterraneoa, ekialdean Iran eta Persiar golkoa mugakide ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Afrikako geografia
* Asiako geografia
* Arabiar mundua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503282
* **Identifikadoreak**
* GND: 4337824-9
* NKC: ge858797
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q503282
**Terry konderria** (ingelesez: *Terry County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brownfield da. 2010eko zentsuaren arabera 12.651 biztanle zituen, Terry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Terry konderriak 2.307,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,44 ura dira. Beste 2.302,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.651 pertsonetatik 11.958 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.211 dira. 565 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 23 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 72 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113864
* Commonscat Multimedia: Terry County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136052666
* LCCN: n81083839
* NARA: 10047025
* **Lekuak**
* OSM: 1811550
* TGN: 2002083

 |

* Wd Datuak: Q113864
* Commonscat Multimedia: Terry County, Texas
Fitxategi:Tesla Powerwall.jpg*Powerwall* bateria.
**Powerwall** Tesla enpresak sortutako litio-ioizko bateria kargagarria da.

Ezaugarriak
-----------

Etxe osoa energiaz hornitzeko moduko bateria da. Oinarria smartphonetako litio-ioizko pilen antzekoa da. Metagailu horiek hormetan txertatzen dira, eta 1,30 metroko altuera, 86 zentimetroko zabalera eta hamazortzi zentimetroko sakonera dute. Teslak eguzkiaren indarra metatu nahi du baterietan; horretarako, Nevadan (AEB) duten lantegi erraldoian energi metagailuak fabrikatuko dituzte.

Bertsioak
---------

Oraingoz, zazpi eta hamar kWhko modeloak landuko dituzte, eta hurrenez hurren 3.000 eta 3.500 dolarren truke saldu. Nahi adina bateria elkarrekin lotuta jar daitekeenez, eraikin oso baten berokuntza sistema presta daiteke era horretan.

Eguzkiarenaz gain, edozein iturritako energia metatzeko gai dira bateria berriak. Eta aukera emango dute, besteak beste, energia merkeago eskaintzen den uneetan soilik kargatzeko.

Merkaturatzea
-------------

2015eko apirilaren 30ean, Tesla konpainiako Elon Muskek *Powerwall* izeneko bateria aurkeztu zuen eta uztailetik aurrera salgai jarri ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Aizpurua, Joxerra.  (2015-05-17). «Baterien alorrean aro berria hasi da» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19845823
* Commonscat Multimedia: Tesla Powerwall

---

 |

* Wd Datuak: Q19845823
* Commonscat Multimedia: Tesla Powerwall
**Martínez-Rivas etxea** edo **Santa Clara jauregia** Getxoko (Bizkaia) jauregi bat da, Neguri auzoan kokatua, Foruak kaleko seigarren zenbakian. 1902an diseinatu zuen José María Basterra arkitektoak, Pedro Chalbaudentzat, eta *old english* izeneko arkitektura estiloari jarraikiz eraikita dago.

Eraiki eta urte gutxira Jose Maria Martinez de las Rivasek erosi zion Pedro Chalbaudi, eta ondoren Manuel María Smithek eraikina erabat eraberritu zuen, 1918. urtean. Eraberritze hartan Ana erreginaren estiloko apaindurak jarri zitzaizkion egiturari, eta horrez gain Smithek ingeles gazteluaren itxura eman zion jauregiari.

Jauregian, gaur egun, Getxoko Udalaren bulego batzuk daude.

Iruditegia
----------

* Ataria.Ataria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263192
* Commonscat Multimedia: Palacio de Santa Clara, Algorta

---

 |

* Wd Datuak: Q12263192
* Commonscat Multimedia: Palacio de Santa Clara, Algorta


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Teseoren paradoxa**, Teseoren itsasontzia bezala ere ezaguna, galdera edo problema filosofikoa da, objektu bati bere osagai guztiak aldatuz gero, objektu bera izaten jarraitzen duen ala ez planteatzen duena. Plutarkok jasotako elezahar greko baten arabera:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Kretatik itzuli ziren Teseok eta Atenasko gazteek hogeita hamar arrauneko itsasontzia zuten, eta atenastarrek Demetrio Falerokoaren garaitik mantentzen zuten, hondatutako taulak erretiratzen zituztelako eta, hauen ordez, berriak eta erresistenteagoak jartzen zituztelako; beraz, ontzi hau, filosofoen artean, hazten ari ziren gauzen nortasunari buruzko eredu bihurtu zen. Talde batek ontziak berbera izaten jarraitzen zuela defendatzen zuen. Besteak ezetz esaten zuen bitartean "|  » |
| — |

Horrek honako galdera hau ekar dezake: *ontzi beraren aurrean egongo ginateke ontziaren zati bakoitza banan-banan ordezkatu izan balitz?*

Beste galdera bat ere badago: *ordeztutako zatiak biltegiratuko balira, eta gero ontzia berreraikitzeko erabiliko balira, horietako zein izango litzateke Teseoren jatorrizko ontzia?*

Paradoxa, antzinaroko filosofo gehiagok izan zuten eztabaidagai, hala nola Heraklitok, Sokratesek eta Platonek, Plutarkok bere lana idatzi aurretik; oraintsuago, Thomas Hobbesek eta John Lockek ere eztabaidatu zuten. Paradoxak objektuen identitateari buruzko hausnarketa pizten du filosofian. Paradoxaren beste aldaera batzuk ere eman dira: adibidez, XX. mendeko haur literaturako Paddington hartza harrituta geratzen da bankura bere dirua berreskuratzera doanean, berak han gorde zituenen bestelako billeteak ematen dizkietelako; eta zientzian ere badu islada: gure gorputzeko zelulak berrizten doazenez, gu betiko berdinak gara ala berritzen goaz?

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Chisholm, Roderick M..  (2004-06-30). *Person and Object: A Metaphysical Study.*  Psychology Press ISBN 978-0-415-29593-2. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).
2. ↑   **(Ingelesez)** Law, Stephen; Baggini, Julian.  (2010-08-05). *30-Second Philosophies: The 50 Most Thought-provoking Philosophies, Each Explained in Half a Minute.*  Icon Books Ltd ISBN 978-1-84831-450-4. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).
3. ↑   Rea, Michael C..  (1995). «The Problem of Material Constitution» *The Philosophical Review* 104 (4): 525–552. doi:10.2307/2185816. ISSN 0031-8108. (Noiz kontsultatua: 2020-02-09).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1050837

 |

* Wd Datuak: Q1050837
Martín Zapater-ren erretratua (gaztelaniaz: *Retrato de Martín Zapater*) Francisco de Goyak 1790ean margotu zuen margolana da. Erabili zuen teknika olioa mihise gainean izan zen. Lanaren protagonista Goyaren lagun bat izan zen: Martín Zapater. Egun Puerto Ricoko Ponceko Arte Museoan dago.

Martín Zapater
--------------

Martin Zapater (1747-1800) Aragoiko merkatari aberatsa zen, Ilustrazioarekin lotutako arteen eta mugimenduen mezenas. Goyaren lagun mina zen, txikitatik ezagutzen zuten elkar, eta biak Zaragozako Pía Orden de San Antonio eskolan izan ziren. Urte askotan zehar korrespondentzia ugari trukatu zuten; dokumentu horiek gaur egun margolariari buruzko ezagutza iturri ederra da. Goyak birritan erretratatu zuen laguna, 1790ean eta 1797an.

Historia
--------

Goya 1790eko urrian hasi zen erretratu horretan lanean, Zaragozan, eta urte bereko abenduan amaitu zuen. Margolana Zapaterrena izan zen, eta hil zenean haren iloba Francisco Zapater y Gómezek (Zapater ez zen inoiz ezkondu) jaso zuen. XX. mendearen hasieran, Durant-Ruelen Parisko bildumetakoa zen, Peter Brown Arrella Widener-en Filadelfiako bildumara eta, ondoren, Luganoko Thyssen-Bornemisza museora igaro aurretik. Hagako Cramer galerian gordailuan egon zen, gero Londresko bilduma pribatu batean, eta, azkenik, Puerto Ricoko Ponceko Arte Museora igaro zen.

Deskribapena
------------

1790eko erretratu honek bere xumetasuna eta baliabideen ekonomia ditu ezaugarri. Zapater gorputz erdiz agertzen da hondo neutro beltz baten gainean, aulki batean eserita. Mahai gainean paper batzuk ditu, non idatzita dagoen: "Mi amigo Martín Zapater. Con/el/mayor/trabajo/te ha hecho/el/retrato,/Goya,/1790. "

Botoi handiak zituen lebita urdin bat, zetazko txaleko gris berdexka eta farfailezko gorbata jazten ditu. Haren aurpegiak garai horretan izan zuen gaixotasun baten berri ematen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Margolanari buruzko informazioa Goya en Aragón Fundazioaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11824929
* Commonscat Multimedia: Martín Zapater (Goya)

---

 |

* Wd Datuak: Q11824929
* Commonscat Multimedia: Martín Zapater (Goya)
**Testu-editore** bat, testu-fitxategiak editatzeko programa da.

Askotan sistema eragilearekin batera datoz testu-editoreak eta konfigurazio-fitxategiak edo programazio-lengoaiako iturburu-kodea editatzeko erabil daitezke.

Testu-editoreen ohiko ezaugarriak
---------------------------------

### Bilatu eta ordeztea

Hitzak edo testu-zatiak bilatu eta bat datozen agerpenak beste testu-zatiekin ordezteko gaitasuna. Bilatu eta ordezteak fitxategi guztiari edo aukeratutako zatiari eragin diezaioke.

### Ebaki, kopiatu eta itsastea

Oso ohikoa da editoreek testu-zatiak kopiatu edo ebakitzeko aukera ematea, gero fitxategiaren beste lekuren batean edo beste fitxategi batean testu-zatia itsatsi ahal izateko.

### Testuari formatua ematea

Zenbait editorek oinarrizko formatua eman diezaiekete testuei, hala nola itzulbira edo koska gehitzea. Beste editore batzuekin formatu aberatsagoak lor daitezke. Esaterako, hainbat letra-tipo eta tamaina hauta daitezke. Testua irudiekin bateratzeko aukera ere egoten da. Bestalde, testua bi zutabe edo zutabe gehiagotan erakusteko aukera egoten da. Editore batzuek maketazio aukera asko eskaintzen dituzte.

### Desegin eta berregitea

Normalean azken aldaketak desegiteko aukera ematen dute testu-editoreek. Editore zaharretan, azken aldaketa soilik desegiteko aukera ikusi ohi da; editore modernoetan, ordea, aldaketa bat baino gehiago desegin daitezke. Desegiteko aginduaren osagarri gisa dago berregiteko agindua eta justu kontrakoa egiten du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131212
* Commonscat Multimedia: Text editor software

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX554725
* BNF: 11931946h (data)
* GND: 4013565-2
* LCCN: sh85134303
* NKC: ph139315
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131212
* Commonscat Multimedia: Text editor software
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Tetanosa** *Clostridium tetani* bakterioak eragindako patologia larria da, nerbio eta gihar sistemari eraso egiten diona. Gaixotasunaren eragilea bakterio horrek ekoizten duen neurotoxina da. Sarritan heriotza eragiten du.

Hirugarren munduan tetanosa oso zabalduta dago, txertatu gabeko pertsona asko baitaude. Gaitz honek urtero 500.000 hildako inguru eragiten ditu mundu osoan; Europan oso arraroa da (4 kasu 2003. urtean Euskal Autonomi Erkidegoan).

Infekzioa
---------

*Clostridium tetani*-k gorputzean sartzeko erabiltzen dituen bideak hauek dira: zauri sakonak, erredurak, jaioberrien zilborrestea, zainpetik sartutako injektagarri kutsatuak (drogazaleen artean), eta orokorrean edozein azal-zulo sakon eta zikina.

Gizakien artean gaixotasuna ez da kutsatzen.

Erasobidea
----------

Klostridioek, ugaldu ahala, tetanoespasmina izeneko toxina ekoizten dute. Toxina hau neurotoxina da, hots, nerbio-sistemari kalte egiten dio. Toxinak, GABA eta Glizina neurotransmisoreen askapena galarazten ditu, konbultsio eta espasmo bortitzak sortuz.

Sintoma klinikoak
-----------------

Tetanosen inkubazio epea 5 eta 20 egun artekoa da. Zenbat eta laburrago epe hori, orduan eta larriago gaitza.

Lehenengo sintomak masailezur eta garondoaren zurruntasuna izaten dira. Ahoa zabaltzeko ezintasuna dator gero. Zurruntasuna, espasmoak eta kontrakturak gorputzeko gainontzeko muskuluetara zabaltzen dira, eta oso mingarriak dira. Apneak eta arnas aparatuaren muskuluen espasmoek itomena sortzen dute, heriotza eraginez.

Prebentzioa
-----------

Tetanos-kontrako txertoa dago, eta txertaketa masiboak asko murriztu du gaitzaren hedapena. Tetanosen txertoa "txerto hirukoitza"-ren barruan dago -D.T.K.- (difteria eta kukutxeztul txertoekin batera), eta Hego Euskal Herrian ume guztiei ematen zaie lau dositan. Gero, hamar urtetik behin gogorapen-dosia jartzea gomendatzen da.

Tratamendua
-----------

Gaitzaren aurkako tratamendurik eraginkorrena anti-toxina tetanikoa ematea da. Anti-toxina lehenbailehen jarri behar da, odolean dagoen toxina tetanikoa indargabetzen baitu; toxina tetanikoa nerbio-sisteman finkatu bada, ordea, anti-toxinak ezin du jada toxina neutralizatu, eta bere eraginkortasuna hutsaren hurrengoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47790
* Commonscat Multimedia: Tetanus

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX534412
* BNF: 119374217 (data)
* GND: 4190325-0
* LCCN: sh85134166
* NDL: 00563005
* NKC: ph922721
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:11338
* CIE-10: A35
* CIE-9: 037
* ICPC-2: N72
* DiseasesDB: 2829
* MedlinePlus: 000615
* eMedicine: 229594
* MeSH: D013742
* Orphanet: 3299
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00337

 |

* Wd Datuak: Q47790
* Commonscat Multimedia: Tetanus
*Artikulu hau historia liburuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erromatar Inperioaren erorketa (argipena)».*

***The History of the Decline and Fall of the Roman Empire*** (ingelesetik euskarara emana*: Erromatar Inperioaren Gainbehera eta Erorketaren Historia*), sei bolumeneko historia lan inportantea da, 18. mendekoa, Edward Gibbon ingelesak idatzia. Izenburu laburtuagoarekin ere ezaguna da: ***Decline and Fall of the Roman Empire***, Erromatar Inperioaren Gainbehera eta Erorketa,

Liburua ez da bakarrik Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketari buruzkoa, baizik eta zentzu zabalean Ekialdeko Inperioaren jarraipena aztertzen du, Bizantziorena alegia, honen amaierara arte (15. mendeko Konstantinoplaren erorketa)

Era horretan Mendebaldeko zibilizazioaren aztarnak aztertzen ditu Gibbonek liburuan, eta baita Islamiarren eta Mongolen zibilizazioen gorakadak eta konkistak.

Lehen liburukia argitaratu zen 1776 eta seigarren alearekin osatu zen lana 1789an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Liburua osorik hainbat formatutan, Gutenberg Proiektuan.
* Audio-liburua, ingelesez.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313030
* Commonscat Multimedia: The History of the Decline and Fall of the Roman Empire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 313698905
* BNF: 11949041f (data)
* GND: 4214611-2
* LCCN: n80005339
* SUDOC: 02745245X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313030
* Commonscat Multimedia: The History of the Decline and Fall of the Roman Empire
**Testu-ahots bihurtzaileak** ahots artifizialez idatziriko testu irakurtzen duten programa informatikoak dira. 1980ko hamarkada garatzen hasi zen teknologia zan zen.

Sistema automatikoak dira testu-ahots bihurtzaileak eta honako ezaugarriak bete behar dituzte:

* Sistemak ahots sintetikoa (artifiziala) sortu behar du, ahots naturalaren antza duena eta ulergarria.

* Hizketaren sintesiak erabat automatikoa izan behar du, eta sistemak ez du inolako eskuzko doikuntzaren beharrik prozesuan zehar.

* Sisteman sartutako testuak edozein testu benetako izan behar du, edozein testu arbitrario. (Ez testu egokituak soilik).

Bihurketarako sistemak
----------------------

Sistematik sinpleena hiztegian oinarritutakoa da: programak hiztegi batek dituen hitz guztiak bihurtzen ditu, gizaki baten ahotsetik jasotako laginak erabiliz esaterako. Oso sistema azkarra da baina ez du balio bere hiztegitik kanpo dagoen hitz bat ematen denean eta hizkuntza bat garatuz doanez bere oroimena handitu behar zaio. Bigarren sistema arauetan oinarritutakoa dago. Kasu honetan hitz, fonema eta letren ahoskatze arau teorikoak aplikatzen dira, ondoren testu osoa arau horietan oinarrituta bihurtzeko.

Hizkuntza batzuek, euskara eta gaztelania kasu, idazteko sistema nahikoa erregular bat daukatenez, bigarren sistema egokiago dute. Ingelesa edo frantsesa bezalako hizkuntzetan, aitzitik, lehenengo sistema erabiltzea hobea da zeren eta idazte era sistema oso irregularra dutenez ezin diote beti arau berari heldu, eta horregatik hiztegietan oinarritutako sistemara jotzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Hizketaren sintesi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8350507

 |

* Wd Datuak: Q8350507
**Tentudíako monasterioa** Badajozko probintzian Calera de León herrian dagoen XIII. mendeko eliza-gotorlekua da. Askoren iritziz Espainiako Mudejar arteaaren adibide garrantzitsuenetariko bat da. 1931tik kultura-ondasunaren izendapena du. Jatorrizko baseliza Done Jakueren Ordenaren Pelay Pérez Correak eraiki zuen. XVI. mendetik monasterioaren kategoria du.

Eraikina
--------

Monumentuan bi alde azpimarratuko ditugu: klaustroa eta eliza.

### Eliza

Elizak aldaketa asko ezagutu ditu. Gaur egun habearte bakarra du, kanoi gangaz estalia. Elizaren burua eta alboetako kaperak gehiago errespetatu ziren; kapera hauek zabalak dira eyta ertz gangak dituzte, tronpen gainean eraikiak. Kapera horietan Done Jakueren Ordenaren maistruak lurperatuta daude. Garrantzi handia du presbiterioan ikusten den azulejuzko erretaula, Francisco Niculoso Pisano artista ospetsuak egina. Erretaula hori 1518an enkargatu zen, Tentudíako gudua gogorarazteko.

### Klaustroa

XVI. mendeko hasieran elizari atxiki zitzaion klaustro txiki hau. Bere estiloa mudejar da, ladreiluz egina, erdiko uraska batekin eta bi solairutan antolatuta.

Iruditegia
----------

* Klaustroa.Klaustroa.
* 
* Ikuspegia monasteriotik.Ikuspegia monasteriotik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tentudíako monasterioa*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)**:Monasterioaren gaineko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6021509
* Commonscat Multimedia: Monastery of Nuestra Señora de Tentudía, Calera de León

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000402

 |

* Wd Datuak: Q6021509
* Commonscat Multimedia: Monastery of Nuestra Señora de Tentudía, Calera de León
Matematikan, batez ere analisi konplexuan, Riemann-en gainazal bat konektatutako dimentsio bakarreko aldaera konplexu bat da. Azalera horiek Bernhard Riemannek aztertu zituen lehen aldiz, eta hari zor diote izena. Riemann-en azalerak plano konplexuaren bertsio deformatutzat har daitezke: toki bakoitzean, puntu bakoitzetik gertu, plano konplexuko partzelen antzekoak dira, baina topologia orokorra oso desberdina izan daiteke. Adibidez, esfera baten, toroide baten edo elkarri itsatsitako xafla batzuen itxura har dezakete.

Riemann-en gainazalen interes nagusia haien artean funtzio holomorfoak defini daitezkeela da. Riemann-en azalerak, gaur egun, agertoki naturaltzat hartzen dira funtzio horien portaera orokorra aztertzeko, bereziki funtzio multibaluatuak, hala nola erro karratua eta beste funtzio aljebraiko batzuk, edo logaritmoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.. «Riemann Surface» *mathworld.wolfram.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753035
* Commonscat Multimedia: Complex algebraic curves and Riemann surfaces

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX555857
* BNF: 12122992g (data)
* GND: 4049991-1
* LCCN: sh85114044
* NDL: 00569451
* NKC: ph118050
* SUDOC: 029649609
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q753035
* Commonscat Multimedia: Complex algebraic curves and Riemann surfaces
Tindu edo koloratzaile erreaktibo batean, kromoforo batek (konposatu baten koloreaz arduratzen den atomoak edo taldeak) substratuarekin erreakzionatzen duen ordezkatzaile bat du. Koloratzaile erreaktiboek sendotasun-propietate onak dituzte, tindatzean gertatzen den lotura kobalentea dela eta. Tindu erreaktiboak zelulosa tindatzeko erabiltzen dira batez ere; kotoia edo lihoa adibidez. Hala ere, artilea ere tindu erreaktiboekin tinda daiteke.

Tindatze erreaktiboa da zelulosa-zuntzak koloreztatzeko metodorik garrantzitsuena. Tindu erreaktiboak artilean eta nylonean ere aplika daitezke; azken kasuan, azidotasun gutxiko baldintzetan aplikatzen dira. Tindu erreaktiboak gutxi erabiltzen dira beste koloratzaile batzuekin alderatuta, funtzio-taldeak urarekin ere erreakzionatzen baitu hidrolisia gertatuaz.

Tindu erreaktiboak substratuari lotzeko modu bi. Cell = zelulosa; R= kromoforoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Advancements in Reactive Textile Dyes» *Textile School* 2019-02-20 (Noiz kontsultatua: 2020-11-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1132457
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1132457
**Matías Sagardoy Allo**  (Pitillas, 1901eko abuztuaren 3a - Iruñea, 1990eko uztailaren 11) nafar militarra izan zen. Dibisio Jenerala izatea lortu zuen. Espainiako Gerra Zibilan frankisten alde borrokatu zuen. Gerra ondoren Bigarren Mundu Gerran ere hartu zuen parte, Dibisio Urdinarekin.

Biografia
---------

Gurasoak Casimiro Sagardoy eta Vicenta Alló ziren. 1922ko abenduaren 29an Infanteria Akademian sartu zen. Hiru urte geroago lotinantorde zen. Afrikara destinatua izan zen eta 1927an lotinant gradua zuen. Espainiako Gerra Zibilean kolpisten alde jarri zen. Asturiasen destinatua hasieran, ondoren Teruelen, Maestrazgon, Castellóko probintzian eta Valentzian ibili zen. Gerra bukatuez gero, 1940an, gerra-merituak zirela eta, komandante gradua eman zioten. Dibisio Urdinarekin, nazien alde borrokatzera joan zen. Espainian bueltan, kargu desberdinak izan zituen. 1967an dibisio jeneralaren karguarekin erretreta hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sagardoy Alloren biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75598243

 |

* Wd Datuak: Q75598243
**Temburong** Bruneiko (Asia) barrutietako bat da. Beste hiru barrutietako bakar batekin ere ez du mugarik, hiru aldetatik, Malaysiak inguratzen baitu. Iparraldean Bruneiko badia du. 1.166 kilometro koadroko hedadurarekin, Bruneiko lau barrutietako hirugarrena da arlo honetan. Barrutiaren biztanleria 9.300 pertsonakoa da, Bruneiko lau barrutietatik jende gutxien bizi dena izanik.

Hidrografia
-----------

Sungai Temburong izeneko erreka bertatik igarotzen da eta Sungai Pandaruan ibaiak ekialdeko eremua eratzen du, Malaysiarekin alde horretatik duen mugan.

Natura parkeak
--------------

Bruneiko lehen natura parkea, Ulu Temburong izenekoa, barruti honen hegoaldean dago, eta barrutiaren azalera osoaren ia erdia hartzen du, 550 kilometro koadroko baso azaleraz.

Banaketa administratiboa
------------------------

Temburongen bost *mukim* edo azpibarruti daude:

* Amo
* Bangar
* Batu Apoi
* Bokok
* Labu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263285
* Commonscat Multimedia: Temburong

---

 |

* Wd Datuak: Q263285
* Commonscat Multimedia: Temburong
**Tinis** (*Thinis*, *This* edo *Tis*) Antzinako Egiptoko herri baten izena da, Abidosetik gertu kokatua, Goi Egipton.

* Izen egiptoarra: **Cheni**. Izen greziarra: **Tinis**, **Tis**. izen arabiarra: Al-Birba?

Historia
--------

Manetonen epitomeetan, **Tis**, *Tinitar Konfederakuntza*ren hiriburutzat eta lehen eta bigarren dinastietako faraoien bizilekua. Horregatik, dinastia hauei, tinitar deitu zitzaien. Aro honi Tinitar garaia ere deitu zitzaion, eta, eskualdeari, Tinitar nomoa.

"Hildakoen izpirituen eta erdijainkoen ondoren, lehen errege etxeak zortzi errege izan zituen, horietatik lehena, Menes Tisekoa, 62 urtez errege izan zelarik". Julio Afrikano
Antzinako Tinisen kokapena, ezezaguna da, baina, beharbada, Girgatik gertu egongo zen, Abidosetik hamabost kilometro inguru iparraldera, edo Al-Birba edo El-Birbeh herritik gertu, hogei bat kilometro iparmendebaldera, baina ez da hori ziurtasun osoz frogatuko duen froga arkeologikorik aurkitu.

Nekropolia
----------

Antzinako nekropoli baten hondarrak daude Naga ed-Deirren ondoan, gaur egungo Girgaren parean, aro aurredinastikotik Inperio Ertainerarteko hilobiekin, azken garai honetan, Tinisen eragina gainbehera etorri zelarik, ondoan zuen Abidos hiriaren eraginaren ondorioz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1153959
* Commonscat Multimedia: Tjenu

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 28738

 |

* Wd Datuak: Q1153959
* Commonscat Multimedia: Tjenu
**Marduk-zakir-shumi I.a**, Babiloniako errege bat izan zen, IX. dinastiakoa, K.a. 855etik K.a. 819 arte gobernatu zuena.

Bere erregealdiaren hasieran, bere anaia Marduk-balatsu-iqbiren matxinada jasan behar izan zuen, nori erresumaren erdia eman behar izan zion. Baina, berari laguntzera joan zen Asiriako Salmanasar III.a erregea, nork, parte hartu eta, K.a. 851n, matxinatua garaitu zuen. Gertaera honen ondorioz, bi erregeek, solemneki sinatu zuten bi herrien arteko bake egitea, ohi beti elkarren aurka ibili zirelarik.

Baina, zoritxarrez, bake horrek ez zuen askorik iraun, Salmanasar III.a hil ondoren, honen seme Shamshi-Adad V.ak, tronua mantentzeko zailtasunak izan baitzituen, eta Marduk-zakir-shumik ez zion lagundu, nori laguntza edo neutraltasuna erosi behar izan zion. Azkenik, berari buruz txatal bat baino geratzen ez den itun bat sinatu zuten, baina, dirudienez, babiloniarraren mesedetarako izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nabu-apla-iddina** | **Babiloniako erregea**K.a. 855-K.a. 819 | Ondorengoa**Marduk-balatsu-iqbi** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2715734
* Commonscat Multimedia: Marduk-zakir-shumi I

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2715734
* Commonscat Multimedia: Marduk-zakir-shumi I
**Martin konderria** (ingelesez: *Martin County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Inez da. 2010eko zentsuaren arabera 12.929 biztanle zituen, Martin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Martin konderriak 597,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,57 ura dira. Beste 594,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,65 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.929 pertsonetatik 11.921 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 388 dira. 882 beltzak edo afroamerikarrak. 44 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503521
* Commonscat Multimedia: Martin County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139629774
* LCCN: n85305687
* **Lekuak**
* OSM: 1846556
* TGN: 2000824

 |

* Wd Datuak: Q503521
* Commonscat Multimedia: Martin County, Kentucky
**María Ruiz de Gauna** (Gasteiz, XV. mendea) Pedro Sánchez de Bilbao medikuarekin ezkondu zen, Teresa Sánchez de Bilbao, Juan Sánchez de Bilbao merkatariaren eta Pedro Sánchez de Bilbaoren ("el reconciliado" ezizenarekin ezaguna) ama. Sokaren Etxean bizi izan zen.

Biografia
---------

María Ruiz de Gauna Pedro Sánchez de Bilbaorekin ezkondu eta Teresa Sánchez de Bilbao (Teresa "la degollada" ezizenarekin ezaguna) alaba izan zuten. Konbenintziazko ezkontza izan ze, María katoliko zaharra baitzen eta Pedro judu konbertsoen familiakoa. Alabaren senarrak, Juan Martínez de Buendía, lepoa moztu zion Teresari eta bikorearen alabak, María eta Sancha, María Ruiz de Gaunaren eta bere semearen tutelapean geratu ziren. Juan Martínez de Buendía heriotz zigorrera kondenatu bazuten ere ihes egin eta Elisabet I. Katolikoaren barkamenaren eske joan zen, eta honek bizia barkatu zion armadan parte-hartzearen truke, turkoen aurka. Juanek gizon bat ordaindu zuen bere izenean enbarkatzeko, eta hiru urteetara Gasteizen agertu zen berriro ere. María Ruiz de Gauna armadan erroldatzearen eta barkuratzearen gezurra demostratu eta errege-erregina katolikoengana jo zuen. Isabel Iak, María Ruiz de Gaunaren eskaria onartu eta 1483ko abenduaren 24ean Juan Martínez de Buendíaren heriotz zigorra bete zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Vitoria, a finales del siglo XV» *El País* 2005-05-26 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La estirpe de la casa del cordon» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* 2020-04-07 (Noiz kontsultatua: 2022-02-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos. Recorridos y biografías.*  Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz, 183-184 or. ISBN 84-95577-20-8..

Bibliografia
------------

* Manzanos Arreal, Paloma eta Vives Casas, Francisca (2001). *Las mujeres en Vitoria-Gasteiz a lo largo de los siglos Recorridos y biografías.* Ayuntamiento de Vitoria-Gasteiz.

Ikus, gainera
-------------

* Sokaren Etxea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110819074

 |

* Wd Datuak: Q110819074
***The Lunchbox*** 2013ko film indiarra da, genero epistolarra (gutun-trukea) eta gastronomia gaiak nahasten dituena ukitu erromantikoekin. Zuzendari eta gidoilaria Ritesh Batra, eta aktore nagusiak Irrfan Khan, Nimrat Kaur eta Nawazuddin Siddiqui dira.

Argumentua
----------

### Aurrekariak

Mumbai hirian bulegari eta langile askok zakote-ontziak jasoz bazkaltzen dute lantokian egunero. *Dabba* deritzote zakote-ontziei hirian eta *dabbawalak* dira horiek garraiatzen dituztenak (filmaren hindizko izenburua *Dabba* da hain zuzen, hindiz). Ospea dute ehundaka mila oturuntza banatu arren egunero, oso gutxitan okertzen direla jasotze eta entrega puntuetan. Zehaztasun mekaniko horren inguruan eraikia dago argumentua, kasu honetan bidalketa-jasoketa batzuk nahastearen ondorioz, bi ezezagunen arteko harreman erromantikoa hasiko baita.

### Sinopsia

Zakote-ontzia jasotzen duen bezeroetako bat Fernandes jauna da, bulegari lehor eta bakarti bat, laster erretiratuko dena. Egun batez, jatetxeko ohiko ontzia jaso beharrean, okerrekoa jasoko du: Ila izeneko emakumezko batek bere senarrari bidaltzen diona, janari ezin gozoagoarekin. Ilak espero du janarian maitasun eta mimo handia jarriz bere ezkontzako egoera zuzenduko duela, senarrarekin ez baitoaz gauzak ondoegi. Aldiz, okerreko jasotzailearekin mezuak eta jana trukatuz, beste era bateko konexio sentimentala garatuko da.

### Hizkuntzak

Fernandez jaunaren eta Ilaren arteko hizkuntza-harremana nolabait diglosikoa da, lehenak ingelesez egiten baitu nagusiki eta emakumezkoak aldiz hindiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mumbai's amazing dabbawalas» *specials.rediff.com* (Noiz kontsultatua: 2019-06-03).
2. 1 2    Luistxo. «The Lunchbox» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13423399

 |

* Wd Datuak: Q13423399
**María Podesta** (Montevideo, Uruguai; 1875eko martxoaren 17a - Buenos Aires, 1954ko ekainaren 17a) Rio Platako antzerkiko aktore bat izan zen, 'La rubia cantora' izenekoa.

Biografia
---------

Gerónimo Podesteren eta Ana Viscaent-en alaba, Podesta artista-familia ezagunaren kide gisa, txikitatik parte hartu zuen bere osaba José Podestak zuzentzen zuen konpainian. Blanca Podestá aktore eta ekoizlearen ahizpa zen.

1901ean Santiago Fontanilla enpresaburuarekin (San Martín hipodromoaren sortzailea) ezkondu zen, eta aitaginarrebarekin elkartu zen 1906an Buenos Airesko El Nacional antzokia irekitzeko.

Aitak, Pepe Podestá anaiarengandik banandu zenean, osatu zuen konpainia nazionalean, Orfilia Riorekin batera lehen aktorea izan zen. Besteak beste, Florencio Sánchezen *Mi hijo el doctor* lana estreinatu zuen , Enrique García Vellosoren Caín eta La gaviotak, besteak beste.

Pixkanaka erretiratu zen antzerkitik, Blanca Podesta ahizpak zioenez, eta 1954an hil zen.

Laura Moglianiren arabera,

> *Antzerki-natibismoaren aktore paradigmatikoa izan zen*.
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Argentino, Grupo de Estudios de Teatro.  (2006). *Tiempo, texto y contexto teatrales.*  Editorial Galerna ISBN 978-950-556-495-8. (Noiz kontsultatua: 2022-10-16).

Bibliografia
------------

* *Tiempo, texto y entorno teatrales,* 2005 - Osvaldo Pellettieri, Teatro Argentinarreko Ikasketa Taldea.
* Blanca Podestá, *Algunos recuerdos de mi vida artística*, B. Aires, 1951.
* Maria Esther Podestá, *Desde ya y sin interrupciones*, Corregidor argitaletxea 1985.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5560342

 |

* Wd Datuak: Q5560342
**Maurizio de Giovanni** (Napoli, 1958ko martxoaren 31) polizia eleberriak idazten dituen italiar idazle bat da.

Biografia
---------

Napolin bizi eta lan egiten du. 2005. urtean, eleberri beltzetarako *Porsche Italia* izeneko literatura lehiaketa batera aurkeztu zen, faxismoaren garaiko Napoli hirian girotutako istorio batekin (*I vivi e i morti*); Ricciardi komisarioa zen protagonista nagusia, jatorri nobleko polizia bat, oso dohain berezia duena: izan ere, modu ez-naturalean (istripuan edo erailda) hiltzen direnen azken hitz eta sentsazioak antzemateko gaitasuna du, bai eta pertsona horien mamuak ikusteko ere. Lan honetan oinarrituta dago 2007an argitaratu zuen lehen eleberria, *Il senso del dolore. L'inverno del commissario Ricciardi;* eleberri honekin hasi zen Ricciardi komisarioaren pertsonaiaren inguruan egin duen seriea, honako beste izenburu hauekin: *La condanna del sangue. La primavera del commissario Ricciardi (2008)*, *Il posto di ognuno. L'estate del commissario Ricciardi* (2009) eta *Il giorno dei morti. L'autunno del commissario Ricciardi* (2010). Fandango argitaletxean plazaratutako lau liburu hauei esker, laster hasi zen publiko zabalarengana iristen eta beste hizkuntza askotara itzulia izaten.

Ricciardi komisarioaren serieak Einaudi argitaletxearekin jarraitu du aurrera beste eleberri hauekin: *Per mano mia. Il Natale del commissario Ricciardi* (2011); *L'omicidio Carosino. Le prime indagini del commissario Ricciardi* (2012); *Vipera. Nessuna resurrezione per il commissario Ricciardi (2012);* *In fondo al tuo cuore. Inferno per il commissario Ricciardi* (2014);  *Anime di vetro. Falene per il commissario Ricciardi (2015);* *Serenata senza nome. Notturno per il commissario Ricciardi (2016)*.

Gure garaiko Napoli hirian girotutako beste serie bat hasi zuen 2012. urtean, *Il metodo del coccodrillo*eleberriarekin, zeinetan Giuseppe Lojacono inspektore siziliarra baita protagonista nagusia, mafiarekin lotuta egoteko akusazio faltsuagatik Napoliko komisariarik txarrenera bidali dutena; han, bera bezala, askotariko arrazoiengatik poliziak baztertu dituen beste agente batzuekin egingo du topo, Luigi Palma komisarioaren agindupean. Poliziaren barruan duten egoeragatik, hain zuzen, *I bastardi di Pizzofalcone* izena emango diote elkarri, eta horixe da serie honen izena. Hartan oinarrituta, telebistarako egindako film sorta bat egin du RAI telebista publiko italiarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3852575
* Commonscat Multimedia: Maurizio de Giovanni

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90025630
* ISNI: 0000 0001 1477 2990
* BNE: XX5177587
* BNF: 16535826k (data)
* CANTIC: a11297712
* GND: 138491941
* LCCN: n2011009150
* NDL: 001350525
* NKC: ola2016935187
* NLA: 52810181
* SUDOC: 171630084
* BIBSYS: 1560508703452
* UB: a1269984
* ICCU: MODV580560

 |

* Wd Datuak: Q3852575
* Commonscat Multimedia: Maurizio de Giovanni