recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ahazteko eskubidea** *habeas datarekin* eta datu pertsonalen babesarekin, ohorerako, intimitaterako eta irudirako eskubidearekin eta sekretuen eskubidearekin lotutako kontzeptua da. Kontzeptu hori aplikatuz, informazioa ezabatu, blokeatu edo indexatzeko eskaerak egiten dira. Eskubide hau praktikan jarri da munduko hainbat lekutan, Europar Batasuna barne. 

Informazio hori egiazkotzat jotzen da, baina zaharkitutzat edo garrantzirik gabekotzat, denborak aurrera egin ahala. Kontzeptu horrek, batzuetan, talka egin dezake adierazpen- eta informazio-askatasunarekin.

Ahazteko-eskubidea edo ezabatze-eskubidea da herritarrek beren datu pertsonalak ezabatzeko eska dezaketenean, baldin eta datu horiek ez badira beharrezkoak jaso ziren xederako, baimena kentzen denean edo legez kanpo jaso direnean. Gainera, bilatzaileetan informazioa lortzeko estekak blokeatzeko eska dezakezu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Mantelero, Alessandro.  (2013-06-01). «The EU Proposal for a General Data Protection Regulation and the roots of the ‘right to be forgotten’» *Computer Law & Security Review* 29 (3): 229–235. doi:10.1016/j.clsr.2013.03.010. ISSN 0267-3649. (Noiz kontsultatua: 2022-01-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2961237
* **Identifikadoreak**
* BNF: 169792372 (data)
* GND: 1110921934
* LCCN: sh2015001891
* NKC: ph967705

 |

* Wd Datuak: Q2961237
**Alan Civil** OBE (Northampton, Ingalaterra, 1929ko ekainak 13-Londres, 1989ko martxoak 19) britainiar tronpa jole bat izan zen.

Civil oso gazterik hasi zen tronpa jotzen banda militar batean. Dennis Brainen aita zen Aubrey Brainekin ikasi zuen.

1953an Civil Thomas Beechamek kontratatu zuen Dennis Brainen bigarrena izateko Royal Philharmonic Orchestran, leheneng bihurtuz Brain Philharmonia Orkestrara joan zenean. 1955ean Civil bera Philharmonia Orkestrara batu zen Herbert von Karajanen zuzendaritzapean Amerikatik eginiko bira baten errefortzu bezala parte hartu ondoren. Han, berriz ere lehen instrumentista bihurtu zen Dennis Brain 1957an auto istripu batean hil ondoren. 1964an, Philharmonia Orkestra desagertzeko zorian zegoenean, Civil Berlingo Orkestra Filarmonikoan sartzeko proposatutako lehen britainiar musikaria bihurtu zen. Alabaina, Orkestra *New Philharmonia* bezala birsortu zen, musikariek eurek zuzendua, eta Civilek orkestran jarraitzea erabaki zuen, bere batzorde direktiboan parte hartuz. 1966an Civil BBCko Orkestra Sinfonikoko lehen tronpajole postua bete zuen, non 1988an erretiratu zen arte egon zen.

Kide izan zen orkestretan (batez ere Philharmonian) grabaketa ugaritan parte hartzeaz gain, Civilek bakarlari bezala grabatu zituen Mozarten tronparentzako kontzertuak Otto Kemplererren zuzendaritzapean, baita Benjamin Brittenen Tenore, tronpa eta harientzako serenata ere Robert Tear tenorearekin. Gainera, The Beatlesekin lan egin zuen Revolver bildumako For No One abestian tronpa bakarlaria interpretatuz, eta Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Bandeko A Day in the Lifeko orkestran parte hartuz.

Civil Londresko Royal College of Musiceko irakasle izan zen. Ganbera musikako taldeetan parte hartu zuen, *London Wind Players*, *Music Group of London* edo *London Wind Quintet* kasu, eta *Alan Civil Horn Trio* sortu zuen. 1979tik *British Horn Society*ko presidentea izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q664385
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12494046
* ISNI: 0000 0000 6301 4718
* BNE: XX848245
* BNF: 13926828k (data)
* GND: 134347633
* LCCN: n82111800
* NKC: xx0153041
* ICCU: LO1V272801

 |

* Wd Datuak: Q664385
Alfa desintegrazioaren irudikapena
**Alfa desintegrazioa** atomo batek alfa partikula bat igortzen duen desintegrazio erradioaktiboa da. Alfa desintegrazioaren ondorioz, atomoaren masa-zenbakia 4 unitate gutxiago eta zenbaki atomikoa 2 unitate gutxiago izatera igarotzen da.
Adibidez:

{\displaystyle {}^{2}{}\_{92}^{38}{\hbox{U}}\;\to \;{}^{2}{}\_{90}^{34}{\hbox{Th}}\;+\;{}\_{2}^{4}{\hbox{He}}^{2+},}
nahiz eta, normalean, honela idazten den:

{\displaystyle {}^{238}{\hbox{U}}\;\to \;^{234}{\hbox{Th}}\;+\;\alpha .}
(Bigarren forma hobetsi da, lehen forma elektrikoki desorekatua dagoelako. Funtsean, nukleoak berehala galtzen ditu bi elektroi helio-katioi ionizatua neutralizatzeko.)

Alfa partikula helio-4 nukleo baten berdina da, eta biek masa-zenbaki eta zenbaki atomiko bera dute.

Alfa desintegrazioa, izatez, fisio nuklear bat da: atomo gurasoa bi alaba produktutan zatitzen da. Desintegrazio-mota hau, funtsean, tunel kuantikoaren bidez azal daitekeen prozesu bat da. Beta desintegrazioan ez bezala, alfa desintegrazioaren indar eragilea indar nuklear bortitza da.

Alfa partikulen energia zinetiko tipikoa 5MeV-koa da (hau da, bere energia osoaren ≈%0,13) eta bere abiadura 15.000 km/s-koa. Masa erlatiboki handia, +2-ko karga eta abiadura erlatiboki txikia duenez, beste atomo batzuekin elkarrekin eta bere energia galtzeko joera dauka eta, beraz, airean zentimetro gutxi batzuk besterik ez ditu egiten.

Lurrean dagoen heliorik gehiena uranioa edo torioa daukaten lurrazpiko metaketen alfa desintegrazioan sortzen da. Gas naturala erauzten denean helioa lurrazalera iristen da.

Ikus, gainera
-------------

* Beta desintegrazio

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Suchocki, John. *Conceptual Chemistry*, 2007. Page 119.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179856
* Commonscat Multimedia: Alpha decay

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4142015-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q179856
* Commonscat Multimedia: Alpha decay
**Alexis Minotis**, jaiotza-izenez **Alexandros Minotakis** (Canea, Kreta, Grezia, 1900eko abuztuaren 8a - Atenas, Grezia, 1990eko azaroaren 11) greziar antzerki-zuzendari eta antzezlea izan zen.

Biografia
---------

1930 aldera, bere herriko antzezpen klasikoetan nabarmentzen hasi zenean, bere konpainia sortu zuen, Teatro Nazionalean garrantzitsuena bihurtu zena. Bertan, Katina Paxinou bere emaztearekin, Shakespeare, August Strindberg eta Ibsenen obrak antzezten has zitezen lortu zuen. 1941ean, alemaniarrek Grezia hartu zutenean, Estatu Batuetara atzerriratu zen.

1951n bere herrira itzuli zenean, Teatro Nazionaleko zuzendari-kargua hartu zuen. Bere lehen obrarekin (*Edipo Errege*) arrakasta handia eskuratu zuen munduko hiri nagusietako antzokietan. 1955ean, Epidauroko Antzerki Jaialdietako zuzendari egin zuten. 1958an Londresko Covent Gardenen Luigi Cherubiniren *Medea* zuzentzeko deitu zuten, eta arrakasta handia lortu zuen, Maria Callas sopranoaren lanagatik. Harrezkero, opera-antzoki nagusi guztietan lan egitera deitu zuten. Entzuterik handiena izan zuen obra Vincenzo Belliniren *Norma* izan zen, antzoki askotan Maria Callasek, Del Monaco tenorrak eta Giulietta Simionattok kantatu zutena.

1967an Teatro Nazionaleko zuzendari-kargutik bota zutenean, atzerriko antzokietan ibili zen, arrakastatsu. 1974an, Teatro Nazionaleko zuzendari-kargua eman zioten berriro, eta erretiratu arte bete zuen (1981). Hala ere, 1986an Shakespeareren *Veneziako merkataria* lanaren eszenografian parte hartu zuen. Greziar antzerkiaren patriarkatzat har daiteke Minotis.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3561598
* Commonscat Multimedia: Alexis Minotis

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39047118
* ISNI: 0000 0001 1609 5436
* BNF: 14655179j (data)
* GND: 119152347
* LCCN: no2002069629
* SUDOC: 151018294
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3561598
* Commonscat Multimedia: Alexis Minotis
**Muhammad ibn Aḥmad Shams al-Dīn al-Muqaddasī** (arabieraz محمد بن أحمد شمس الدين المقدسي), **el-Mukaddasi** edo **al-Maqdisī** (945/946-1000) gisa ere letraldatua, Erdi Aroko geografo arabiarra izan zen, *Aḥsan al-taqāsim fī ma'rifat al-aqālīm* (Eskualdeak ezagutzeko banaketarik onena) liburuaren egilea.

Biografia
---------

Islamaren eskualdeak hamargarren mendean, al-Muqaddasi-ren lanean oinarrituta
Al-Muqaddasi, "Hierosolomita" Jerusalemen jaio zen 946 urtean. Hezkuntza bikain baten abantaila izan zuen eta hogei urte zituela Mekarako erromesaldia egin ondoren, geografia aztertzea erabaki zuen. Beharrezko informazioa eskuratzeko, hainbat urtez iraun zuen bidaien serie bat egin zuen eta Islamaren herrialde guztietan zehar bidaiatu zuen. 985. urtean bere liburua idaztea erabaki zuen, bisitatu zituen leku eta eskualde guztien kontaketa sistematikoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Al-Muqaddasi
* **(Ingelesez)** Al-Muqaddasi: An Encyclopaedic Scholar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q294116
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69158767
* ISNI: 0000 0001 1833 455X
* BNE: XX1045575
* BNF: 14492256x (data)
* GND: 119252295
* LCCN: nr92033589
* SUDOC: 112186556
* UB: a1101171
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q294116
Alfa erradiakzioa Helio-4 (4He)aren nukleoak dira eta beraz paper orri batek geldi ditzake. Beta erradiakzioa, elektroiez sortuta, aluminiozko xafla batek eten dezake. Gamma erradiakzioa, berriz, materia dentsoak xurgatu egiten du.
**Alfa partikulak** Helio-4 atomoaren guztiz ionizatutako nukleo atomikoak dira, hau da, elektroirik gabeak. Bi protoik eta bi neutroik osatzen dute Helio-4aren nukleoa eta hortik datorkio masa, 4 uma. Bi protoi daudenez eta elektroirik ez, karga elektrikoa +2qe da eta **He2+** moduan idatz daiteke.

Erreakzio nuklearretan edo desintegrazio erradioaktiboetan gertatu ohi dira, azken honetan beste nukleo batzuk alfa partikulak emitituta elementu arinagoetara transmutatzen direnean.

Ikus, gainera
-------------

* Beta partikulak
* Gamma izpiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103517
* Commonscat Multimedia: Alpha particles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4142014-7
* LCCN: sh85003816
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000512
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 12587-46-1
* ChEBI: 30216
* UNII: UTH52T0U42
* SMILES: [4He++&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 12587-46-1

 |

* Wd Datuak: Q103517
* Commonscat Multimedia: Alpha particles
Algernon Charles Swinburne
**Algernon Charles Swinburne** (Londres, Ingalaterra, 1837ko apirilaren 5a - Putney, Londres, Ingalaterra, 1909ko apirilaren 10a) ingeles poeta eta kritikaria izan zen.

Biografia
---------

Etonen eta Oxfordeko Balliol Collegen egin zituen ikasketak. Italian zehar ibili ondoren, D.G. Rossetti, G. Meredith eta W.S. Landor ezagutu zituen Londresen, ingeles dekadentismoaren bultzatzaile nagusiak, eta haien lagun egin zen. Ch. Baudelaireren miresle izan zen, eta haren bideari jarraituz, arauen eta gizartearen kontra jarri zen, eta artea arteagatik defenditzeari ekin zion. Garai hartako lanek kritika zorrotzak ekarri zizkioten, baina eragin handia izan zuten belaunaldi gazteengan. 1867. urtean Swinburnek Mazzini ezagutu zuen, eta Italiaren askatasunaren alde idatzi zuen. Ondoren, politika gai zuten beste lan batzuk ere idatzi zituen. Lan haiekin poeta madarikatuaren ospea bereganatu zuen. 1879. urte inguruan, alkoholismoan guztiz murgilduta zegoela, Theodore Watts-Dunton lagunak Putneyn zuen etxera eraman zuen. Han bizi izan zen hogeita hamar urtez, Watts-Duntonen zaintzapean, eta hari esker idatzi zituen Swinburnek lan nagusiak.

Aipagarriak dira bere poesia-lanak: *Atalanta in Calydon* (1865, "Atalanta Calydonen"); *Poems and Ballads* (1866, 1878, 1889, "Poemak eta baladak"); *Songs of the Springtides* (1880, "Marearen kantuak"); *Tristam of Lyonesse* (1882, "Lyonesseko Tristan"); antzerki-lanak: *Chastelard* (1865); *Bothwell* (1874); *Mary Stuart* (1881); idatzi kritikoak: *Essays and Studies* (1875, "Saiakerak eta azterketak"); *Shakespeare* (1880); *Victor Hugo* (1886) eta *Ben Jonson* (1889) monografiak; politika-lanak: *Ode to Mazzini* (1856-1857, *Mazziniri oda*); *A Song of Italy* (1867, "Italiako kantua"); *Songs Before Sunrise* (1871, "Ilunabar aurreko kantuak").

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Algernon Charles Swinburne*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q315511
* Commonscat Multimedia: Algernon Charles Swinburne

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41846937
* ISNI: 0000 0003 6863 5259
* BNA: 000031320
* BNE: XX1132153
* BNF: 11925824p (data)
* CANTIC: a19395681
* GND: 118620207
* LCCN: n79047585
* NDL: 00458194
* NKC: ola2003172169
* NLA: 35534862
* CiNii: DA00944437
* SNAC: w67945mr
* SUDOC: 028729293
* ULAN: 500326683
* BIBSYS: 90068226
* ICCU: CFIV016317
* Open Library: OL116544A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05527/eu\_s\_3462/s3462
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 832

 |

* Wd Datuak: Q315511
* Commonscat Multimedia: Algernon Charles Swinburne
**Algara Konpartsa**  |  |
| --- |
| Sorrera: | 1994 |
| Txupinera: | Isabel Isazelaia, 2008 |
| Egoitza: | San Bizente, 2 (Abando) |
| Leloa: | "Jende libreen Herri askea" |
| Kideak: | 150-200 |
| Koloreak: | Urdina |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: | www.algara.org  |
|

**Algara** Bilboko konpartsa euskalduna da, konpartsen federakundeko kidea eta "Zenbat Gara" elkarteak sortutakoa.

Bilboko Aste Nagusia ekitaldi garrantzitsuena bada ere, beste hainbat jai egunetan parte hartzen du konpartsak, beti ere euskal kultura ardatz hartuta eta harremanetarako euskara erabiliz. Hala ere, unibertsaltasuna eta internazionalismoa ere taldearen ezaugarriak dira, "globalizakeria"rekiko kritikoak izanda, eta berezko hizkuntza duten herri zapalduekiko elkartasuna adierazten dute beti beraien leloetan. Hain zuzen ere, konpartsako leloa "Jende libreeen herri askea" da, ikur nagusitzat Ixtebe Pellot euskal kortsarioa dute, eta honekin lotuta Ruper Ordorikaren abestiaren hitzak, "Biba Pellot, biba festa!". Algara eguna ospatzen dute udazkenean eta Udaberri Jaia maiatz aldera. Santa Ageda bezperan kantuan ibiltzen dira Abando aldean. Areatzako zubiaren goiko aldean jarri ohi dute txosna, Bilbo–Concordia geltokiaren parean.

Kanpo estekak
-------------

* Algararen webgunea
* **(Gaztelaniaz)** Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253179

 |

* Wd Datuak: Q12253179
**Aliterazioa** gertu dauden egituren edo hotsen errepikapena da. Tradizio frantsesean eta ingelesean errepikatzen diren soinuak kontsonanteak edo azentua dituzten silabak dira; tradizio espainiarrean, aldiz, bokalak ere aliterazio barruan onartzen dira. Etimologikoki, hitza latinetik dator, *alliteratio* edo letra errepikapena. Beraz, errepikapen figura bat da eta bere efektu nagusia erritmoa indartzea da. Egun , batez ere, efektu harmonikoa bilatzen da eta, aditu batzuen arabera, barne errimatzat har daiteke.

Hona hemen Bitoriano Gandiagaren adibide bat:

Trinkili trankala ari gara
trinliki trankala betikoan
trankalak trinkili
bizitza bideko
egunen orduan
uneen ritmoan.
Poema honetan nabarmenak dira "t", "r", "k" soinuen aliterazioa; horrekin, poetak, eguneroko bizitzaren atzera-aurreak azaldu nahi dizkigu.

Egile bereko beste adibidea:

Zeharkako bide
zeharkariak
zeharka meharka.
Kasu honetan "z" soinuaren aliterazioak bidearen sigi-saga erakusten digu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jean Haritxelhar, 37.or.
2. ↑  *Adio*. Donostia: Elkar, 2005, 93 or.
3. ↑  51.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura Terminoen Hiztegia*. Bilbo: 2008. Jean Haritxelharren artikulua, 37-38 or.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 21-22 or.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484495
* Commonscat Multimedia: Alliteration

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 126512380 (data)
* GND: 4120868-7
* LCCN: sh85003695
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q484495
* Commonscat Multimedia: Alliteration
**Alitzako Malkorra** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1069 metroko garaiera duena. Larraun ibaitik gertu dago eta mendilerroaren ekialdeko zatian, bost mendiko taldetxo bat osatzen du Egillor, Iparraundi, Iruaundi eta Larrazpilekin batera.

Irispideak
----------

### Goldaratzetik

Ibilbidea, ezagunakoak diren mendietara doazenen antzerakoa, Aralarreko G-20a jarraituz, Egillor inguratzen duen bihurgunean utzi arte. Bideak, ezkerrean Larrazpil eta eskuinean Iruaundi mendiak dituen lepo batetara daroa, bietako edozein igo daitekeelarik nahi izanez gero, baita iparralderago dagoen Larrazpil edo baita Iparraundi ere. Bidea galtzen hasten da, eta oso leunki jeisten da pagadian galtzen den arte, Ehiza erreserba seinaleekin. Eskuinetara biratu behar da, hesi harritsu batetarantz, bi aldeetako edozeinetatik ertzatu daitekeena, baita erditik ere, ibarbide batetara jeisteko, non, eskuinetara, pagadi garbiagoko zati bat bilatuz, nondik, gailurrera irtetzen den. Metro batzuk ezkerretara ibiliz, kairnera hel daiteke, bizkarrezur harritsuan, landarediak mugaturiko ikuspegiekin.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253185

 |

* Wd Datuak: Q12253185
**Albert zubia** Australiako Brisbane hirian (Queensland), Indooroopilly eta Chelmer artean, Brisbane ibaia zeharkatzen duen altzairuzko sareta diseinuko ondare-zerrendatutako tren zubia da. Henry Charles Stanleyk diseinatu zuen eta 1894tik 1895era John McCormick & Son-ek eraiki zuen, 1893an uholdeengatik galdutako zubi baten ordez. Bi zubiak Galesko Printzearen, Albert Printzearen omenez, izendatu zituzten. Queensland Ondare Erregistroan gehitu zuten 1992ko urriaren 21ean. 

Albert zubiak Indooroopilly eta Chelmer tren geltokiak lotzen ditu. Egiturak altzairuzko bi bao ditu, harlangaitzezko estribuez eutsiak, eta hormigoizko erdiko pilare bat, burdinazko kaxoi batean sartuta dagoena. Espaloi bat jarri zuten ibaian gora..

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4709800
* Commonscat Multimedia: Albert Bridge, Brisbane

---

 |

* Wd Datuak: Q4709800
* Commonscat Multimedia: Albert Bridge, Brisbane
**Ahate Iturria** Gasteizko iturri bat da. 1831an diseinatu zuen Francisco Echanovek.

5 metro inguruko altuera du eta hormigoizkoa da. Beheko aldean ur txorrota dauka, goiko aldean bi beltxarga daude, ura edaten.

Ahateak ala beltxargak
----------------------

Iturriaren goiko aldean dauden animaliak ez dira ahateak, jende askok hala deitzen dien arren, beltxargak baizik.

Kokapena
--------

Gaur egun Alde Zaharrean dago, Ahate Iturri plazatxoan hain zuzen ere. Hala ere aurretik hainbat lekutan izan da: Hasieran oraingo tokian egon zen, baina XIX. mendearen amaieratik 1923ra arte Ortiz de Zarate eta Florida kaleek bat egiten duten plazatxoan izan zen, baina gasolindegia eraiki zuten eta lekuz aldatu behar izan zuten. 1926an San Frantzisko kalean jarri zuten, hainbat protesta izan ziren. 1943an hasierako tokira eramatea erabaki zuten eta hor jarraitzen du ordutik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56762295

 |

* Wd Datuak: Q56762295
**Ahab kapitaina** fikziozko pertsonaia da, eta Herman Melvilleren *Moby-Dick* (1851) liburuko protagonista nagusietako bat. *Pequod* baleontziko kapitain monomaniako bat da. Aurreko bidaia batean, Moby Dick balea zuriak Ahabi hanka kendu zion, eta orain balea hezurrez egindako hanka protesikoa erabiltzen du. *Pequod*ekin egindako bidaia balearen aurkako mendeku-harrapaketa gisa amaitzen da; izan ere, Ahab-ek misio fanatikoa babestera behartzen ditu tripulazioko kideak. Moby Dick begiztatu dutenean, Ahab-en gorrotoak zentzu guztia kentzen dio, eta baleak Ahab eramarten du itsaso hondoan hiltzera.

Andrew Delbanco Melvilleren biografoak "fanatismoaren beraren esentziaren pertsonifikazio bikaina" deitu dio Ahabi. F. O. Matthiessen ikelariak arreta jartzen du Ahab "gizon otzana" dela esatean. "Ahab-en tragedia birsortu gabeko borondatearena da". "Gogo bizia maitasunaren oparotasunetik baztertzen da", eta "kondenatuta" dagoela dio. D. H. Lawrence idazleak ez zuen sinpatia handirik sentitu Ahabekin, eta baleak "bi hankak erauzi behar zituela, eta pixka bat gehiago" idatzi zuen.

Ahab-en izaera Samuel Taylor Coleridge-k *Hamlet*-en irakurketan eta Shakespeare eta Milton bezalako literatura bibliko eta klasikoan egindako interpretazioetan eraginpean sortu zen. Protesia, adibidez, Ediporen mitoari buruzko erreferentziatzat hartu da.

Ahab karikatura, komiki, film eta antzerki-lanen bidez finkatuta dago herri-kulturan. Ezagunena da J. M. Barrieri Hook kapitaina inspiratu ziola, ez balearekin, krokodilo batekin baizik obsesionatuta dagoena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Delbanco (2005), 166
2. ↑  Matthiessen (1941), 457 n.5
3. ↑  Lawrence (1923), 157
4. ↑  Sweeney (1975), 73–4.
5. ↑  "Moby-Dick – a modern tragedy." *The Telegraph*, 27 October 2008.
6. ↑  David Park Williams (1965)."Hook and Ahab: Barrie's Strange Satire on Melville." PMLA, December 1965. Retrieved 25 March 2014.
7. ↑  Barbour (1986), 16

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2630009
* Commonscat Multimedia: Captain Ahab

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29153833244664332943
* BNF: 135103354 (data)
* LCCN: no2018128036
* SUDOC: 123515181
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2630009
* Commonscat Multimedia: Captain Ahab
**Charlotte konderria** (ingelesez: *Charlotte County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charlotte Court House da. 2010eko zentsuaren arabera 12.586 biztanle zituen, Charlotte kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Charlotte konderriak 1.236,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,83 ura dira. Beste 1.230,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,18 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.586 pertsonetatik 8.623 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 240 dira. 3.739 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 153 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q427732
* Commonscat Multimedia: Charlotte County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140706705
* LCCN: n79063103
* NARA: 10040137
* **Lekuak**
* OSM: 2534171
* TGN: 2002152

 |

* Wd Datuak: Q427732
* Commonscat Multimedia: Charlotte County, Virginia
|  |
| --- |
| **Chhau dantza**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Tribuen erritoetan presentzia handia du Chhau dantzak. |
| **Mota** | Kultura Ondare Immateriala |
| **Erreferentzia** | 00337 |
| **Kokalekua** |  India |
| **Eskualdea2** | Asia eta Ozeano Barea |
| **Izen ematea** | 2010 (XXXIV. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Chhau dantza** (oriyaz: ଚାଉ ନୃତ୍ୟ), India ekialdeko dantza tradizionala da, bereziki Odisha, Jharkhanden eta Bengalan. Dantzarekin batera poema klasikoak errezitatzen dira, esaterako Mahabharatakoak eta Ramayanakoak; askotan ere tokiko gai folklorikoak. 20210etik Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren izendapena du.

Estiloak
--------

Jatorria lurralde desberdinetan izanik, haiekin lotutako hiru estilo bereizi egiten dira:

* Seirakella: maskarekin egiten dira.
* Purulia: maskarekin egiten dira.
* Mayurbhanj.

Komunitate horiekin oso lotua estua du dantza honek, nahiz eta hizkuntza eta erlijio desberdinak izan.

Festak
------

Chhau dantza lurraldetako festekin eta ospakizunekin oso lotuta dago. Bereziki, Chaitra Parva udaberriko festarekin.

Historia
--------

Dantza honen jatorria tokian-tokiko borroka-arte batzuetan egon daiteke. Gerra dantzak dira, beraz. Dirudienez Purulian sortu zen nahiz eta ondoren Odishan arrakasta handia izan. Beste garaietan herri xumeak ez zuen dantza honetan parte hartzen: aitoren semeen abantaila zen. Emakumezkoek ere debekatuta zuten eta ezin zuten teknika hori ikasi. 

Gaur egun, Indiako gizartean aldaketa handiak ematen ari dira eta, ondorioz, komunitateek dantza honekin zuten lotura gero eta ahulagoa bihurtzen ari da. Halaber, gero eta lotura gehiago du turismoarekin.

Dantzaren ezaugarriak
---------------------

Dantzaren mugimenduek borroka teknikak eta animalien mugimenduak, batez ere hegaztiak, erabiltzen dituzte. Normalean, aire librean egiten da eta gauez. Melodiak tradizionalak dira eta bi aire musika-tresnekin egiten dira: mohuri eta shehnai; bi horiekin batera perkusio tresnak ere erabiltzen dira: dhol, dhamsa eta karkha.

Dantzaren aldaera batzuetan maskarak erabiltzen dira. Oso dotoreak dira. Shutadar komunitateak prestatzen ditu, horretarako zeramika margotua eta *shola* erabiltzen dute; *shola* malgua den pasta zuri bat da.

Iruditegia
----------

* Gizonezko dantzaria.Gizonezko dantzaria.
* Chhau dantzaria.Chhau dantzaria.
* Chhau dantzariak Jharkhand estatuko herri batean.Chhau dantzariak Jharkhand estatuko herri batean.
* Chhau dantza gauean.Chhau dantza gauean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Chhau dantza Purulian, Youtubeko bideoa.
* **(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)**:Unescoren informazio fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1071518
* Commonscat Multimedia: Chhau dance
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Chhau dance

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1071518
* Commonscat Multimedia: Chhau dance
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wiki Loves Living Heritage/Chhau dance
*Artikulu hau pinteoreari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Alejandro Tapia».*

**Alejandro Tapia Aiestaran** (Aginaga, Usurbil, 1930eko azaroaren 26a - 2016ko abenduaren 24a) gipuzkoar pintorea izan zen. *La calle*, *La ventana* eta *Silla de tijera* dira lan nagusiak.

Bizitza
-------

Donostiako irudigintza-lantegi batean egin zituen lehen urratsak, eta Madrilgo Arte Ederretako Akademia Librean ikasi zuen ondoren. 1959. urtean itzuli zen Donostiara, eta 1962. urtean jaso zuen lehen saria. Harrezkero irudigintza alde batera utzi eta pintatzeari ekin zion. 

Euskal Eskolako Ur taldea sortu zuen 1965. urtean, Javier Arozena, Karlos Bizkarrondo eta Jose Grazenea pintoreekin batera. Kubismoaren kutsua duen pintura errealista margotzeari eman zion 1960ko hamarkadan, eta 1970eko urteetan espresionismorantz bideratu zen. 

Erakusketa asko egin zituen bakarka eta taldean. 1981ean, erakusketa antologikoa egin zuen Donostiako San Telmo Museoan eta Alga aretoan. Herri Batasuna alderdiari buruzko mural ezagun bat ere egin zuen 1985ean, *Herri Batasuna* izena eman ziona. Azken urteetan paisaia landu zuen batez ere, eta eskulturara ere itzuli zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253152
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139055
* Lur: 05555/eu\_t\_0258/t0258

 |

* Wd Datuak: Q12253152
Bassaeko Apoloren tenpluko adytonaren adibidea.
**Adyton** (grezieraz τὸ ἄδυτον, literalki "sar ezin daitekeen tokia"), Antzinako Greziako tenpluetan, funtzio zehatz batzuetarako, gehienetan erlijiosoak, erabiltzen zen toki bat izendatzen duen arkitekturako hitz bat da. Naosaren atzean edo naosean bertan dagoen gela bat da, non apaizak baino ezin zitezkeen sar. Adytona, lurrazpikoa ere izan zitekeen (orduan, kripta hitza erabiliko da), edo, aldiz, podio baten gainean egon zitekeen.

Bibliografia
------------

Ginouvès, René Dictionnaire méthodique de l'architecture grecque et romaine, tome III: Espace architecturaux, bâtiments et ensembles 1998 Roma: Ecole française de Rome ISBN 2-7283-0529-3 págs. 43-44

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380239
* Commonscat Multimedia: Adyton

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4629845-9
* AAT: 300004652

 |

* Wd Datuak: Q380239
* Commonscat Multimedia: Adyton
Aiurdin Zigoitia aldetik.
**Aiurdingo mendatea** Arabako iparmendebaldean dago, bi herrien arteko muga izanik, Zuia eta Zigoitia.

Kokapena
--------

Bere hasiera Murgian dago, Zuia udalaren buruan, eta Zigoitiako Zaitegin bukatzen da. Mendatearen luzera nagusia, hain zuzen, Murgia aldean dago eta herri horretan ere malda handienak aurki daitezke.

Aiurdingo tunela
----------------

Aiurdingo mendatearen beheko partean "Aiurdingo tunela" dago; Altubeko autobia bertatik igarotzen da. Tunel hau bertan izandako gertaera paranormal batzuen ondorioz oso ezaguna egin da. Antza denez bertan zenbait momentutan itzal beltz luzea ikusi izan da. Fenomeno hori ez da berria eta toki askotan aipatua izan da. Dena dela, kasu honetan gertaeren testiguak Ertzaintzaren patruila bat izan zen eta horrek oihartzun berezia eman zion. Gertaera 1984an eman zen.

Ikus, baita ere
---------------

* Zuia
* Zigoitia
* Aiurdingo tunelaren gertaera

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24936445
* Commonscat Multimedia: Aiurdin

---

 |

* Wd Datuak: Q24936445
* Commonscat Multimedia: Aiurdin
*Château de Chenonceau* Loira ibarran, Frantzian.
Château de Montsoreau.
Nekazal château Frantzian.
***Château***, pluralez *châteaux*, (eusk. 'jauregi') noble edo jaun baten oinetxe edo nekazal erresidentzia da baina beti landa etxeak. Askotan, etxe gotortuak ziren. Ugariak dira Frantzian eta frantsesa hitz egiten den zonaldetan.

Hirietan ez dago *château* eraikuntzarik, jauregiak baizik. Frantzian jauregia beti hiriko etxe handia da. Azken hori da Monstoreauko jauregiaren kasua da.

Château motak
-------------

* Châteu gotortua edo *château fort*, adibidez, Roquetailladeko Château.
* Nekazal château.
* Jauregi antzekoak. Adibide nabarmenena Versalleskoa da, *château* esaten baitzitzaion, *Château de Versailles*, hiritik kanpo zegoelako. Euskaraz jauregia diogu.

Ezaugarriak
-----------

*Châteu* batek zaharra edo, gutxienez, handia izan behar du. Normalean inguruko lurrak haien jabegokoak dira (*terres*) eta beharrezkoak dira jauregiko jendea mantentzeko. Hasieran eraikuntza hauek nobleen edo erregearen familiakoen eskuetan egoten ziren. Denboraz, goi burgesiak ere *château*k egin zituen. Azken hori da Vaux-le-Vicomte jauregiaren kasua da.

Batzuetan *Château* batek inguruko herriari bere izena eman dio: Châteauneuf-du-Faou, Château-Thierry, Château-Gontier...

Bordeleko *châteaux*
--------------------

Château Cheval-Blanc, Saint-Émilionen.
Bordele inguruko lurraldean *château*k aurreko definizioekin bat egin dezake baina baita ardoa ekoizteko edozein etxalde ere izan daiteke nahiz eta umila izan.

Kanpo estekak
-------------

* Loira ibarrako *chateaux*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751876
* Commonscat Multimedia: Châteaux

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4052753-0
* NKC: ph127734
* AAT: 300005738
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q751876
* Commonscat Multimedia: Châteaux
**Collin konderria** (ingelesez: *Collin County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua McKinney da. 2010eko zentsuaren arabera 782.341 biztanle zituen, Collin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Collin konderriak 2.295 kilometro koadro ditu. Horietatik 116,24 ura dira. Beste 2.178,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 340,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 782.341 pertsonetatik 608.846 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 115.354 dira. 64.715 beltzak edo afroamerikarrak. 3.278 amerikar natiboak ziren eta 387 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 87.276 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.364 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 16.475 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111174
* Commonscat Multimedia: Collin County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146568886
* ISNI: 0000 0004 0421 2684
* LCCN: n79074267
* NARA: 10036640
* **Lekuak**
* OSM: 1837688
* TGN: 1002290

 |

* Wd Datuak: Q111174
* Commonscat Multimedia: Collin County, Texas
***Alferkeriarako eskubidea*** (frantsesez: *Le droit à la paresse*) Paul Lafargue idazle franko-espainiarraren saiakera utopiko bat da, bere lehen lan teorikoa, Ingalaterran 1880an idatzia *L'Egalité* egunkarian lehen aldiz argitaratzeko eta, ondoren, 1883 liburuxka bezala.

Obran, Lafarguek kapitalismotik jaiotako sistema ekonomikoaren kritika marxista egiten du, eta horren garapenak, azkenean, superprodukzio krisi bat ekarriko luke, langabezia eta langileen artean miseria sortuz. Lafarguek proposatzen du, makinen erabilera orokortuz eta lanaldia murriztuz, ongizate-eskubideen estadioa lortzea, gizarte-iraultzaren amaiera ekarriko lukeena, eta haren gizarteak zientziei, arteari eta oinarrizko giza premiei eman diezaieke bere denbora. Aisialdia goraipatuz, Lafarguek iraultza soziala proposatzen du eta gure denbora pertsonala zientzietara, artera eta behar espiritualak asetzera bideratzen du. Ez da nahastu behar kausa hau Ongizatearen Estatua deiturikoarekin ("Welfare State" eta "Warfare State"; cfr. Otto von Bismarck), ezta estatu sozialarekin, merkatuaren ekonomia sozialarekin edo zuzenbide estatu sozial eta estatu demokratikoarekin ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585100
* Commonscat Multimedia: Le Droit à la Paresse (1883)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 218109553
* BNF: 16963496g (data)
* GND: 4374279-8
* SUDOC: 168131404
* Open Library: OL528199W

 |

* Wd Datuak: Q585100
* Commonscat Multimedia: Le Droit à la Paresse (1883)
Greziar mitologian, **Alfeo**, ozeanida bat zen, izen bereko ibaiaren jainkoa, Peloponeson. Ozeano eta Tetisen semea zen, ibai gehienak bezala.

Pausaniasen arabera, Alfeo ehiztari porrokatua zen, Aretusa izeneko lamiaz biziki maitemindu zena. Aretusa, baina, Artemisaren segizioko ehiztari bat zen, bere buruari, betirako birjina geratuko zela promes egin ziona. Honegatik, Aretusak Alfeoren asmoei ezezkoa eman zien, eta Sirakusatik gertu dagoen Ortigia uhartera ihes egin zuen. Han, bere izena daraman zubian bihurtu zen, Alfeorengandik ihes egiteko. Alfeo, orduan, Peloponesoko ibai bihurtu zen, eta, diotenez, ibai honen urak lur barruan sartzen dira, eta Ortigiaraino bidaiatzen dute, bere maitearen urekin batzeko.

Ovidiok beste bertsio bat eskeintzen du. Bertsio hontan, Alfeo, Aretusa bainatzen zen Arkadiako ibai bat zen. Aretusak, jainkoak ezustean harrapaturik, korrika ihes egin zuen eta Artemisari laguntza eskatu zion. Jainkosa, Aretusataz kupidatu zen, eta Ortigia uharteruntz lurpetik doan iturburu bihurtu zuen.

Istorio hau, itxuraz, Alfeo ibaia, lurpetik, Aretusako iturburuarekin komunikatzen den sineskeriatik dator. Izan ere, Estrabonek, kopa bat Alfeora botaz gero, Ortigiako iturrian agertuko zela esaten zuen.

Beranduago, Alfeo Telegonerekin, Farisen alabarekin ezkondu zen, eta, honekin, Orsiloko, Fegeo eta Melantea izan zituen.

Beste istorio batek, Alfeo, Artemisataz maitemintzen dela kontatzen du. Ibai-jainkoak, Letriniraino jazarri zuen, non, jainkosak, aurpegia lokatzez estali zuen. Bere segizioko lamiei gauza bera egiteko esan zien. Honela, Alfeok, ezin izan zuen bere maitea neska guzti haien artean ezagutu, eta, umildurik, joan egin zen. Elezahar hau, bi jainkoek Olinpian aldarea banatzen zutelako da.

Plutarkok, aurrekoetatik erabat ezberdina den istorio bat kontatzen du. Berak dioenez, Alfeo, Helios jainkoaren seme bat zen. Zerkafo izeneko bere anaia hil zuen lehiaketa batean. Egin zuenagatik zuen kontzientzia txarra zela eta, eta, gainera, eriniak bere atzetik zeudelarik, Alfeok, bere burua, Niktimo ibaira bota zuen, eta, ordutik aurrera, ibai honek, jainkoaren izena hartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911084
* Commonscat Multimedia: Alphaeus (mythology)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1046471252
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q911084
* Commonscat Multimedia: Alphaeus (mythology)
**Aguas de Barcelona** edo Agbar, ur banatzaile kataluniarra da. Gaur egun bere egoitza Agbar dorrean du.

Historia
--------

1867an Liejan eta Belgikako kapitalarekin "Compagnie des Eaux de Barcelone" enpresa sortu zen. Enpresa horrek, Bartzelona inguruko herrien ur-hornikuntzaz arduratzen zen. Gaur egun, Bartzelona inguruko herri horiek Bartzelonako auzoak dira, egindako anexioen ondoren. 1881an enpresaburu frantses batek erosi zuen enpresa, eta ordutik "Société Générale des Eaux de Barcelone" izenarekin ezagutu zen.

1919an azkenik enpresaburu katalan talde batek erosi zuen enpresa eta berriro ere izena aldatu eta "Sociedad General de Aguas de Barcelona" jarri zioten. Ordutik erkidego ezberdinetako ur-hornikuntza lehiaketak irabazi ditu eta gaur egun Espainiako hainbat probintzia eta hirietako ur-hornikuntzaz arduratzen da. 1998an Agbar Fundazioa sortu zen. 1999an Txileko Emos enpresa erosi zuen (handik aurrera Aguas Andinas izena ezarri ziotelarik). Enpresa horrek Txileko bost milioi pertsona ingururen ur-hornikuntzaz arduratzen da.

Ur-hornikuntzaz gain bestelako sektoreetan ere inbertsioak egin ditu, halanola automobilgintza, eta ingurugiroaren mantenuarekin zerikusia duten gaiekin. Horrez gain, hainbat herrietan dago gaur egun Aguas de Barcelona, esaterako Ameriketako Estatu Batuetan, autoen aparailuen ingurugiro sistemetan eta Txinan automozio zerbitzuak eskainiz. 2004ean Agbar Museoa sortu zen, Agbar Fundazioaren lana hobeto erakusteko asmoarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)****(Ingelesez)****(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)** Aguas de Barcelonaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3107359
* Commonscat Multimedia: Agbar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305879347
* ISNI: 0000 0004 0447 2603

 |

* Wd Datuak: Q3107359
* Commonscat Multimedia: Agbar
**Christian Jürgensen Thomsen** (Kopenhage, 1788ko abenduaren 29a – *ib.*, 1865eko maiatzaren 21a) historialari daniarra izan zen.

Bere gaztaroan Paris bisitatu ostean, numismatikarekiko jakinmina piztu zitzaion Danimarkara itzultzean. Horrek denboran zehar jazotako aldaketa estilistikoen inguruko interesa piztu zion.

Trebakuntza akademikorik ez zeukan arren, 1816an gerora Danimarkako Museo Nazional bilakatuko zen *Antzinatekoen Zainketa eta Bildumaketarako Erret Komisio*-ko zuzendari izendatu zuten Kopenhagen (soldatarik gabeko ohorezko postua). Erakundeko horretarako antzinatekoak saikatzen ziharduela proposatu zuen gerora ospea emango zion Hiru Aroen sistema.

Horretaz gain, Thomesenek brakteatoen, migrazio handien garaiko Europa Iparraldeko txanponen, inguruko lehen tratatu sistematikoak idatzi zituen (Antzinaroaren amaiera eta Erdi Aroaren hasiera).

Thomsenek tresnen aldaketa estilistikoak, dekorazioa eta testuingurua oinarri hartuta ikertu zituen Kopenhageko bildumako piezak; piezak *aurkikuntza isolatuen* testuinguruan ikertzearen garrantzia azpimarratu zuen, eta horren arabera hainbat aroren arabera sailkatu zituen (harria - brontzea - burdina).

Haren emaitzak *Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed* (Eskandinaviako Antzinaroaren gida) aldizkarian argitaratu ziren 1836an, eta hainbat hizkuntzatara egindako itzulpenen bidez zabaldu ziren Europan zehar (1848ko itzulpen ingelesa, kasu). 1837an, tumulu batean egindako indusketek bere metodoa egiaztatu eta frogatzeko balio izan zioten..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Trigger, B. 2006, p. 122
2. ↑  Trigger, B. 2006, p. 127

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q320931
* Commonscat Multimedia: Christian Jürgensen Thomsen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35231897
* ISNI: 0000 0000 8218 5803
* BNF: 12042367v (data)
* GND: 118810448
* LCCN: n84194948
* NDL: 01168721
* SUDOC: 028626362
* ULAN: 500121843
* BIBSYS: 90262218
* Open Library: OL5595569A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q320931
* Commonscat Multimedia: Christian Jürgensen Thomsen
**Aillwee leizea** (irlanderaz *Pluaiseanna na hAille Buí*, ingelesez *Aillwee Cave* eta, batzutan, *McGann's Cave* ere deitua, hots, "McGannen Leizea") Irlandako mendebaldean dagoen Clareko konderriaren iparraldean kokatzen den leize bat da. hain zuzen ere The Burren izeneko eremu karstikoan kokatua dago. Ballyvaughan udalerriaren lursailetan kokatua dago, herrigunetik nahiko hurbil.

Ingelesezko *Aillwee* izena, irlanderazko *Aill Bhuí* izenetik dator, honek "Labar Horia" esan nahi duelarik. Leizeak 1944an topatu zituzten, 1973 inguruan ikertuak izan zirelarik.

Leizea osatzen duen pasabide sistema mendi barnean kilometro batez barneratzen da. Bere ezaugarrien artean lurpeko ibaia eta urjauzi daude, bai eta estalaktita eta estalagmitak ere.

Iruditegia
----------

* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Barnealdea.Barnealdea.

Ikus gainera
------------

* The Burren
* Poulnabrone trikuharria

Kanpo estekak
-------------

* Aillwee Cave leizearen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q405285
* Commonscat Multimedia: Aillwee cave

---

 |

* Wd Datuak: Q405285
* Commonscat Multimedia: Aillwee cave
**Charlotte konderria** (ingelesez: *Charlotte County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Punta Gorda da. 2010eko zentsuaren arabera 159.978 biztanle zituen, Charlotte kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Charlotte konderriak 2.222,99 kilometro koadro ditu. Horietatik 461,08 ura dira. Beste 1.761,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 159.978 pertsonetatik 146.841 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.213 dira. 8.622 beltzak edo afroamerikarrak. 348 amerikar natiboak ziren eta 49 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.884 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 184 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.050 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488499
* Commonscat Multimedia: Charlotte County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152460726
* LCCN: n82006729
* **Lekuak**
* OSM: 1210722
* TGN: 1002258

 |

* Wd Datuak: Q488499
* Commonscat Multimedia: Charlotte County, Florida
**Alejandro Otero** (El Manteco, Bolivar, Venezuela, 1921eko martxoaren 7a - Caracas, Venezuela, 1990eko abuztuaren 13a) venezuelar pintore eta eskultorea izan zen; arte zinetikoaren aitzindaria Venezuelan.

Biografia
---------

Caracasko Arte Plastikoen Eskolan egin zituen ikasketak, 1939tik 1945era bitartean. Azkeneko urte horretan, Parisa joan zen, eta harrezkero, txandaka bizi izan zen Frantziako hiriburuan eta Caracasen. Prestakuntza-aldia bukatuta, Europan zehar bidaiatu zuen, garai guztietako artea ikusiz. Aldi hartan, *Cafeteras* saila margotu zuen (egunero erabiltzen diren gauzak, lerro eta planotan sintetizatuak).

1955ean, nazioarteko kritikaren ezagutza lortu zuen, eta bere lehenengo *colorritmo*a egin zuen (argiaren eta espazioaren azterketa, alderik alde zerrenda paraleloez zeharkatutako ohol luzeen bidez). Urte hartatik aurrera, zenbait arkitektura-proiektutan lan egin zuen (Caracasko Unibertsitate Hiria, mosaiko eta aluminiozko muralak eta beira-leihoak). 1958an Pintura Sari Nazionala irabazi zuen bere *colorritmo* horietako batekin.

1961ean beste aldi bat hasi zuen, erliebe zuri eta monokromoen zikloekin (*Pintzela eta karratu zuria*), eta gero, paper margotuen sailak egin zituen, pop-estiloko collage modukoak, tresna teknologikoak itsatsita eta guzti: *Bonjour M. Braque*.

Esperimentatzen jarraitu zuen, eta 1967an, makina artistikoak eta ludikoak eraikitzeari ekin zion, berriro. Une hartatik aurrera, adierazpide berrien bila hasi zen, eskulturaren alorrean, batez ere. Oterok kolorea, subjektua eta forma ezabatu zituen pinturatik, Kandinskiren antzera.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alejandro Otero*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2117224
* Commonscat Multimedia: Alejandro Otero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6207958
* ISNI: 0000 0001 1872 5761
* BNE: XX5071581
* BNF: 14920096j (data)
* GND: 119555565
* LCCN: n79049284
* SUDOC: 232455139
* ULAN: 500031060
* UB: a1192878
* RKD: 61112
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04658/eu\_o\_1992/o1992
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q2117224
* Commonscat Multimedia: Alejandro Otero