recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koloretako tinta betetzeko kita.
 Tinta beltza betetzeko kita.
**Tinta bateragarria** deitzen zaio inprimagailu-marken jatorrizko kontsumigarriaren ordezko tinta-kartutxoari edo betetze-kitari. Normalean jatorrizko kontsumigarrien tinta nahiko garestia izan ohi da, litroak 2.000-3.000 € balio duela kalkulatzen da. Hori dela eta, tinta ekoizten duten fabrikatzaileak agertu dira kostu baxuagoan.

Inprimagailuen fabrikatzaileek ohartarazten dute arazoak sor ditzaketela inprimagailuan edo inprimatze-kalitatea murriztu dezaketela. Tinta klonikoen fabrikatzaileek, tinta bateragarriak ere deituak**,** erantzuten dute kalitatezko tintak bilatzea eta edozer tinta ez erostea emaitza onak lor ditzakeela, diru asko aurreztuz, eta ez dutela inprimagailuaren bermea baliogabetzen. Kartutxo bateragarriak erabiltzea ingurumen-onura ere bada, tinta bateragarria birziklatutako edo birfabrikatutako kartutxoetan ere aurkitzen baita. Gainera, kasurik txarrenean kartutxoa eta bere buruak bakarrik honda ditzakezu, hurrengo tinta-kartutxoarekin aldatuko direnak. Inprimaketa-buru trukagarriak ez dituzten beste inprimagailu batzuek konponketa garestiagoa behar izan dezakete inprimaketa-buru horiek huts egiten badute.Hala ere, kasu gehienetan arazoa konpontzen duten injektoreak garbitzeko likidoak daude.

Buruak beste arrazoi batzuengatik ere honda daitezke, bai tinta ofizialarekin, bai tinta bateragarriarekin: noizean behin erabiltzen ez badira tinta lehorrengatik hondatu daitezke, gainera tintarik ez dagoenean inprimatzen saiatzen bazara, buruak erre daitezke. Normalean kartutxo batzuen ondoren, beste inprimagailu baten kostu baliokidea konpentsatzen hasten zara jatorrizko kartutxoen eta kartutxo bateragarrien arteko alde handia dela eta.

Brasilgo "Centro de Pesquisas do Instituto Mauá de Tecnologia" (IMT) erakundeak egindako ikerketa bat ere bada ondorioztatu zuena inprimaketa hobea izan zitekeela tinta bateragarriarekin. Azterketa tinta fabrikatzaile batek eskatu bazuen ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aclantis - Cartuchos Reciclados de Tinta...» *web.archive.org* 29 de septiembre de 2007.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3242211

 |

* Wd Datuak: Q3242211
**Otrera** (antzinako grezieraz: Οτρηρη, *Otrērē*) , Greziar mitologiaren arabera, Amazona emakume gerlarien lehendabizikoenetariko lehenengo erregina izan zen. Berak sortu omen zuen Amazonen nazioa.

Mitologia
---------

Haren aurretik Lisipe izan zen erregina eta harekin batera Marpesia eta Lampedo ahizpek erregina izan ziren.Mitologian Otrera Eurusen edo ekialdeko aizearen jainkoaren alaba zen; beste bertsioren arabera aita Ares edo gerraren jainkoa bera zen. Aresekin lau alaba izan zituen: Hipolita, Melanipa, Antiope eta Pentesilea; dena dela, Pentesilea beste beste amazona baten alaba izan zitekeen zeren eta tartean beste belaunaldi bat baitago.

Otrerak Asia txikiaren hiri asko sortu zituen: Esmirna, Efeso, Zirene edo Mirina. Efeson, pago baten ondoan, Artemisa jainkosaren estatua altxatu zuen. Toki berean, geroago, Artemisaren tenplua altxatzea bultzatu zuen, Antzinate klasikoko munduko zazpi mirarien bat. Antiope alabarekin batera Aresi eskainitako tenplu ugari altxatu zuen ere bai.

Ehizaren jainkosa gurtzeko, bestetik, erritual asko sortu zituen, esaterako gerra dantza bat, horretarako, ezkutuak erabiliz, xaramelen musika erabiltzen. Dena dela, azkenik, Artemisaren faborea galdu zuen horrelako dantza batean parte hartu nahi ez izateagatik.

Bibliografia
------------

* GRIMAL, Pierre (2006): *Diccionario de mitología griega y romana*. Bartzelona:Paidós.
* GRAVES, Robert: *Los mitos griegos II*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Callimachus.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1419104

 |

* Wd Datuak: Q1419104
**Toroko legeak** Errege Katolikoen aktibitate legegilearen ondorio dira, Elisabet I.a Gaztelakoaren heriotzaren ondoren, 1505eko Toroko Gorteen abagunea probestuz, Joana Gaztelakoak urte horretako martxoak 7an aldarrikatutako 83 legek osatutako talde batean ezarriak.

Lan legegile honen ekimena, Elisabet erreginaren testamentutik abiatu zen, hemendik abiatuta, beste batzuen artean, Kordobako gotzaina eta Alonso Díaz de Montalvo, Galíndez de Carvajal eta Palacio Rubio doktoreak zeuden abokatu komisio bat sortu zelarik. Testuinguru historikoa kokatzea komeni da: Joana erregina (historiara, *Eroa* ezizenarekin pasa zena), Elisabet I.a Gaztelakoa eta Fernando II.a Aragoikoa errege katolikoen alaba zen, une horretan, Aragoiko errege bezala mantentzen zena. Denbora gutxian (1507, Joanaren senar zen Filipe I.a Gaztelakoa hil ondoren), Gaztelako gobernua berriz hartuko zuen, ezgai bezala adierazia izan zen bere alabaren izenean erregeorde bezala.

Toroko legeen interpretazio juridikoa, Erdi Aro osoan, Gaztelako Koroaren korpus legegile guztia bildu eta eguneratzen eta aplikazioa antolatzen duten zentzuan egiten ohi da. Foru Juzgo (Liber iudiciorum) gotikoaren eta Zuzenbide Erromatarraren (Ius Communae edo zuzenbide arrunta)ren oinordeko izan zen Behe Erdi Arotik aurrera, bereziki Alfontso X.a Jakitunaren Zazpi Partiden Kodea eta Alkalako Ordenamenduarena, udal foru eta noblezia eta kleroaren pribilegioekin koordinatzen zuen aldi berean, guztien artean zeuden kontraesanak argituz.

83 pretzepto edo legez osatuta dago, kontu ezberdinei buruzkoak, Zuzenbide Zibila, oinordekotza zuzenbidea, zuzenbide prozesala, errege zuzenbidea, obligaziozkoa eta, azkenik, zuzenbide penalari buruzkoak bereziki.

Beharbada, Toroko legeen garrantzirik handiena, maiorazkoaren erregulazioa da, bere gizarte esangura, Antzinako Erregimen osoan, Gaztelako Gerra Zibiletan garaile izan ziren noblezia altuko familien gizarte nagusitasuna bermatzea izan zena.

Toroko legeak, honako bilketa legegile hauen oinarria izan ziren (Bilketa Berria eta Bilketa Oso Berria), hauek, aldi berean, Kode Zibila 1889an aldarrikatua izan arte indarrean egon zirelarik.

Lege hauen garrantziak eta interesak, Espainiako legelari ospetsuenen arreta eta aztertzeko nahia piztu dute.

Kanpo estekak
-------------

* Toroko Legeak Sevillako Unibertsitateko dokumentu digitalizatuetan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9022107
* Commonscat Multimedia: Leyes de Toro

---

 |

* Wd Datuak: Q9022107
* Commonscat Multimedia: Leyes de Toro
**Đorđe Lazić**, ziriliko serbiarrez Ђорђе Лазић (Belgrad, Serbia, 1996ko maiatzaren 19a), waterpoloko jokalari serbiarra da, eta erdilari moduan jokatzen du AN Brescian.

Ibilbidea
---------

### Olinpiar Jokoak

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Đorđe urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen.
Greziak, zilarrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko dute. Serbiaren taldea honako hauek ordezkatu zuten: Milan Aleksić, Nikola Dedović, Filip Filipović, Nikola Jakšić, Đorđe Lazić, Dušan Mandić, Branislav Mitrović, Stefan Mitrović, Duško Pijetlović, Gojko Pijetlović, Andrija Prlainović, Sava Ranđelović eta Strahinja Rašović-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Waterpoloagizonezkoa.
  |

### Klubekin

2020ko maiatzaren 28an, AN Bresciarako etorrera ofizialtzen da. [1] Italian, bere lehen denboraldia, Scudettoren garaipenarekin itxiko du, Brescia klubaren historian bigarrena [2].

Lorpenak
--------

### Klubekin

AN Brescia 2021-21
Italiako Txapelketa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Đorđe Lazić» *olympedia.org* 2022-01-06an begiratua**(Ingelesez)**
2. ↑  «Đorđe Lazić» Olympics.com 2022-01-06an begiratua **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  "Waterpoloa, gizonezkoa, emaitzak 2012" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

(en) Đorđe Lazić, FINAn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84162817

 |

* Wd Datuak: Q84162817
**Toroko aketza** Toro hirian (Zamora, Espainia) dagoen eskultura eta idolo zoomorfo bat da, aketz zeltiberikoen multzoko ale bat, K.a. garai zeltiberiarreko monumentu bat. Granitozkoa da, Ávila eskualdeko harria, jatorriz.

Zezen edo aketz, identifikatzen zaila den arren aberea, litekeena da hiriaren gaztelerazko izena idolo honi lotua izatea. Leongo erresumako lehen erregeak, Alfontso III.ak, hiria musulmanei hartu zielarik 10. mendean, konkistatzaileek hirian ikusi zuten gauzarik adierazgarriena zezen-idoloa izan omen zen eta ordua eman zioten tokiari *Toro* izena.

Urte luzez Toroko sarrera batean egon zen, Santa Catalinaren atearen aurrean, baina 2018. urtetik, garbitua eta oinarri berrien gainean ezarria, Toroko Alkazarraren aurrean dago kokatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** admin.  (2017-02-01). «El Verraco de Toro (Zamora)» *Enredando* (Noiz kontsultatua: 2022-11-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** News, Zamora. «El Verraco de Toro cambia su ubicación» *Zamora News* (Noiz kontsultatua: 2022-11-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115425834
* Commonscat Multimedia: Verraco de Toro

---

 |

* Wd Datuak: Q115425834
* Commonscat Multimedia: Verraco de Toro
**Tokyo Skytree** (japonieraz: 東京スカイツリー, *Tōkyō Sukaitsurī*?)
, "Tokioko zeruko zuhaitza", Japoniako Tokio hirian eraikitako telebista eta behatoki dorrea da. Tokioko Sumida auzoan dago. Eraikuntza 2008an hasi zen eta 2012an amaitu zen.

Egiturak 634 metro ditu eta Guangzhouko telebista dorrea gainditu du munduko telebista dorrerik garaienaren postuan.

2011ko martxoaren 18an egiturak gorengo garaiera eskuratu zuen.

Eraikuntza
----------

### Bilakaera

Dorrearen lehen harria 2008ko uztailaren 14an jarri zen eta hilabete batzuk beranduago, 2009ko apirilean, egituraren zimendatze lanak burutu ziren. Urte bereko urrian, hasierako proiektua aldatu eta dorrearen garaiera 610 metrotik 634 metrora igo zen. Bien bitartean 2009. urtearen amaierarako dorreak 200 metroak gainditu zituen eta 2010eko otsailaren 16an 300 metroak ere gainditu zituen.

2010eko martxoaren 28an Tokyo Sky Tree dorrea, Japoniako egiturarik garaiena bihurtu zen, Tokioko telebista dorrearen 338 metroak gainditu eta gero. Urte bereko uztailean eraikuntzak jarraitu eta 400 metrora heldu zen. Urriaren 23an egitura nagusia eraikitzen amaitu eta dorrearen goialdeko antena jartzen hasi ziren. Abenduaren 1ean Taipei 101 etxe orratzaren 508 metroak gainditu zituen.

2011ko martxoaren 1ean Guangzhouko telebista dorrea (600 metro) gainditu zuen eta ordutik munduko telebista dorrerik garaiena da. Martxoaren 11n, Japonia ipar-ekialdea astindu zuen lurrikara bortitzaren ondoren, adituek eraikuntza lanak eta egitura aztertu baina ez zuten akatsik aurkitu eta eraikuntza lanek jarraitu zuten. Azkenik martxoaren 18an dorreak gorengo garaiera eskuratu zuen, 634 metro.

### Argazkiak

* 2009ko uztailaren 14a (76 m)2009ko uztailaren 14a (76 m)
* 2009ko irailaren 19a (153 m)2009ko irailaren 19a (153 m)
* 2009ko abenduaren 22a (245 m)2009ko abenduaren 22a (245 m)
* 2010eko martxoaren 30a (338 m)2010eko martxoaren 30a (338 m)
* 2010eko uztailaren 10a (398 m)2010eko uztailaren 10a (398 m)
* 2010eko azaroaren 3a (497 m)2010eko azaroaren 3a (497 m)
* 2011ko urtarrilaren 23a (559 m)2011ko urtarrilaren 23a (559 m)
* 2011ko apirilaren 4a (634 m)2011ko apirilaren 4a (634 m)

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Proiektuaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57965
* Commonscat Multimedia: Tokyo Skytree

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 256734677
* LCCN: n2015011425
* NDL: 01236938
* NKC: ge1124094

 |

* Wd Datuak: Q57965
* Commonscat Multimedia: Tokyo Skytree

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Canton Dorrea** | **Munduko telebista dorrerik garaiena**2011 - | Ondorengoa'***Garaiena da'*** |
**Tokugawa Iemochi** (japonieraz: 徳川 家茂?, 1846ko uztailaren 17a - 1866ko abuztuaren 29a)
 Japoniako Tokugawa shogunerriko hamalaugarren shoguna izan zen, 1858 eta 1866 bitartean gobernatu zuelarik. Bere agintaldian, Perry Komodoroak 1853an eginiko bisitaren ondoren, Japonia eta gainontzeko munduaren arteko harremanei aurre egin behar izan zien. Gainera, bere agintaldian hasten da shogunerriaren gainbehera.

Bere jaiotza izena Kikuchiyo izan zen. Wakayama haneko hamaikagarren daimyoa izan zen Tokugawa Nariyukiren hamaikagarren semea izan zen, eta Edon jaio zen, egungo Tokion.

1847an, urte bete zuenean, aipaturiko haneko 12. daimyoa zen Tokugawa Narikatsuren oinordeko bezala adoptatua izan zen, eta honen oinordeko bihurtu zen 1849an, 1851n Tokugawa Yoshitomi izena hartuz. Baina, 1858an, Tokugawa leinu nagusiko oinordeko izendatua izan zen, hamahirugarren shoguna izan zen Tokugawa Iesadaren bapateko heriotzaren ondorioz, honek oinordekorik utzi ez zuelarik. Yoshitomiren aukeraketak ez zuen arazorik izan, gobernuko beste alde batzuk, shogun bezala, Tokugawa Yoshinobu edo Matsudaira Naritami gomendatzen zituzten arren, Iemochi ez bezala, helduak zirenak. Shogun kargua hartu zuenean, bere izena Iemochigatik aldatu zuen.

1863ko apirilak 22an, Kiotoranzko erromesaldi handi bat egin zuen, bere ibilbidean, 3000 basailuk lagundu zutelarik. Bidaia honen arrazoia, Japoniako Enperadorea bisitatzea zen (shogun batek Kioto bisitatu zuen azken aldia, 1603an izan zen, shogunerri honen sortzailea izan zen Tokugawa Ieyasuk).

Kobe Gattai ("Gortea eta Shogunerriaren elkarketa") mugimenduaren zati bezala, Iemochi, Kazu-no-miya printzesa inperialarekin ezkondu zen, Ninkō Enperadorearen alaba eta Kōmei Enperadorearen arreba txikia. Hala ere, shoguna hogei urterekin hil zen, ezkontza labur hura amaituz. Bere heriotzaren arrazoia, uste denez, tiamina eskasiak eragiten duen beriberi gaixotasunak eragindako bihotzaren pitzadura bat izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tokugawa Iesada** | **Shoguna**1858-1866 | Ondorengoa**Tokugawa Yoshinobu** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tokugawa Iemochi*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q348466
* Commonscat Multimedia: Tokugawa Iemochi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61484419
* ISNI: 0000 0000 4971 1031
* LCCN: nr2002037505
* NDL: 01079959

 |

* Wd Datuak: Q348466
* Commonscat Multimedia: Tokugawa Iemochi
**Tenperatura basala** edo **oinarrizko tenperatura** gorputzak atsedenean (normalean lo egitean) hartzen duen tenperaturarik baxuena da. Tenperatura basalaren metodoaren bidez, emakumeen hilekoaren zikloko egun emankorrak ezagutu daitezke.

Tenperatura basalaren metodoa hilekoaren zikloan zehar gorputzeko tenperatura tauletan erregistratzean datza, eta horri esker tenperaturaren desnibela ikus daiteke- 0,2 eta 0,5ºC artean- obulazioaren ondoren obulutegian progesterona jarioak eragindakoa. Obulazio osteko fase ez-emankorrari baino ez dio diagnostikatzen metodo honek. Obulazioaren aurreko fase nahiko ez-emankor bat zehazteko kalkulu bat gehitzen denean, zikloaren hasieran, metodo ziklo-termikoa da.

Beharrezkoa da galio edo galinstan-termometro bat erabiltzea, termometro digitalak baino zehatzagoak direlako. Zikloaren 5. egunean hasten da tenperatura hartzen, uzkitik edo baginatik, 3 minutuz. Edozein jardueraren aurretik esnatzean neurtzen da, gutxienez 3 orduz lo egin ondoren. Ordubeteko neurketaren aldaketak jasota geratuko dira; izan ere, ordubete geroago tenperatura hamarren bat igo daiteke eta ohikoa baino ordubete lehenago hamarren bat jaitsi. Gogoan izan behar da, halaber, tenperaturan eragina izan dezakeena, hala nola afari oparo bat, hotzeria, alkohola hartzea, gau-aldaketa, medikazioa hartzea, termometroa aldatzea, etab.

Gaueko txandak dituztenek atseden handiagoa hartu ondoren ikusten dute. Emakume bat gauez behin eta berriz jaiki behar denean, tenperatura neurtu baino ordubete lehenago atseden hartu beharko du. Haurdunaldia bilatuz gero, espezialistak eskatutako lehen testa tenperatura basalaren grafikoa izan ohi da; izan ere, bi tenperatura-maila eta maila altuaren iraupena obulazioaren eta obulazio-osteko gorputz horiaren kalitatearen adierazle dira.

Metodo antikontzeptibo naturala da. Hala ere, ez dugu bere akats-tasa ondo ezagutzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]
2. ↑   **(Ingelesez)** Coward, Kevin; Wells, Dagan.  (2013-10-31). *Textbook of Clinical Embryology.*  Cambridge University Press, 145, 156 or. ISBN 9780521166409..
3. ↑   Cunningham, F. Gary.  (2014). *Williams Obstetrics.*  (24. argitaraldia) New York: McGraw-Hill Education/Medical, 696, 713 or. ISBN 9780071798938. OCLC .871619675.
4. ↑   **(Ingelesez)** Grimes DA, Gallo MF, Halpern V, Nanda K, Schulz KF, Lopez LM.  (2004). «Family planning with methods based on fertility awareness | Cochrane» *Cochrane Database of Systematic Reviews* (4): CD004860. doi:10.1002/14651858.CD004860.pub2. PMID 15495128..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8973919
* Commonscat Multimedia: Basal body temperature

---

 |

* Wd Datuak: Q8973919
* Commonscat Multimedia: Basal body temperature
**«Todo cambia»** (euskaraz, **«Dena aldatzen da»**) Julio Numhauser autore txiletarrak Suedian 1982an erbestean sortutako abestia da. Kanta Mercedes Sosak grabatu zuen 1984an, eta bertsio horrekin zabaldu zen pieza. Miren Amurizak euskarara itzuliz zuen eta 2022an Ines Osinagak bertsio abestua zabaldu du.

* Mercedes Sosa
* Ines Osinaga
* Miren Amuriza

Testuingurua
------------

Julio Numhauser kantagintza berriko Quilapayún taldeko sortzaileetako bat izan zen. 1973an, Augusto Pinocheten kolpe militarraren ondorioz, Europan erbesteratu zen. Suedian ezarriko zen 1975ean. 1982an «Dena aldatzen da» konposatu eta grabatu zuen, Somos taldearekin batera. Diskoa ofizialki ez zen sortu, baina Txilen modu informalean ibili zen.

Hitzak
------

Txileri eskainitako hitzek denboran zehar gauzen eta pertsonen aldaketaz hitz egiten dute. Dena aldatu arren, Txile jaioterriarekiko maitasuna ez da aldatuko.

Bertsioak
---------

1984an, Mercedes Sosak abestiaren bertsio bat grabatu zuen, *¿Será posible el sur? (Posible ote da hegoaldea?*) bere albumaren bosgarren abestia da. 1985ean argitaratu zuen Philipsek. Bi urte geroago, 1986an, Guadalupe Pinedak *Todo cambia* izeneko LP bat plazaratu zuen, non Numhauser-en kantaren bertsio bat interpretatzen baitzuen lehen abestian. Album hori NGSk argitaratu eta Fonovisa Melodyk banatu zuen.

Rosariok 2009an Cuéntame diskoa kaleratu zuen; 11. pistan, albumaren azkenaurrekoa, «Todo cambia» sartzen zen. Disko hau Universal etxeak argitaratu zuen.

2011n, Nanni Morettiren *Habemus Papam* filmean agertu zen Mercedes Sosaren bertsioa. Kantaren bertsio bat ere grabatu zuten, Ana Belén eta Víctor Manuelek 2015eko *Canciones regaladas* diskoan.

Julio Numhauserrek bertsio bat argitaratu zuen berriro 2016an, Maciel Numhauser semearekin, YouTubeko plataformako kanalean.

2021ean, La Beriso, Rock itxurarekin grabatu zuen «Todo cambia» abestia "*El último que apague la luz"* albumean..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ines Osinaga: *Dena aldatzen da*» *EITB* 2022-06-21 (Noiz kontsultatua: 2022-06-23).
2. ↑   «Todo Cambia. One cover redesign each day. For 86 days.» *www.givedesign.net*.
3. 1 2   «Todo cambia» *Todo cambia | MusicaPopular.cl*.
4. 1 2   «Cambia todo cambia… (pero nada cambia) « Diario y Radio Universidad Chile» *radio.uchile.cl*.
5. ↑   «"Cambia, todo cambia" (Julio Numhauser )» *historiacanciones.blogspot.com*.
6. ↑    *Mercedes Sosa: ¿Será posible el sur? (1984) | PERRERAC.* .
7. ↑    *Guadalupe Pineda - Todo Cambia.* .
8. ↑    *Rosario - Cuéntame.* .
9. ↑   «Mercedes Sosa - Todo cambia (testo e traduzione)» *InfinitiTesti* 2012-04-18.
10. ↑    *Ana Belén - Víctor Manuel - Canciones Regaladas.* .
11. ↑    *Julio Numhauser & Maciel Numhauser - Todo Cambia (Video Oficial 2016).* .
12. ↑   «La Beriso presenta «Todo cambia»» *Diario de Cultura*.
13. ↑   DSNET. «La Beriso presenta» *Quiero música en mi idioma*.

Kanpo estekak
-------------

* Mercedes Sosa - Todo Cambia (Videoclip) YouTuben
* ines osinaga - dena aldatzen da. Youtube. (2022)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61314223

 |

* Wd Datuak: Q61314223
*Artikulu hau fikziozko munstroari buruzkoa da; planeta nanoa gaitzat duena beste hau da: «(90482) Orko»*

**Orkoa** fikziozko munstro arraza bat da. Izendapen hau anglosaxoieratik dator eta zelta mitologiako izaki batzuk deskribatzeko erabili ohi zen. Orkoak gizaki eta piztien arteko nahasketa bat dira, itxura higuingarria eta nahiko jokaera oldarkor edo basatia dute, bereziki taldean doazenean, eta ez dira oso buruargiak izaten. Erromatar mitologian *Orcus* hitza *beste mundua* edo inframunduaren parekidea da.

John Ronald Reuel Tolkien idazlearen eleberrietan agertu zirenetik ezagun bilakatu ziren (*Orc* izendapena erabili zuen). Gaur egun erabili ohi den orkoaren irudia *Hobbita* eta *Eraztunen Jauna* eleberrietan agertzen dena izan ohi da, eta batzuetan Pluto jainkoaren seme zen erraldoi baten izena ere izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194061
* Commonscat Multimedia: Orcs

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69764976
* GND: 12064794X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194061
* Commonscat Multimedia: Orcs
**The Warriors Prayer** (euskaraz *Gerlarien Otoitza*) Manowar estatubatuar heavy metal musika taldearen abesti bat da. 1988an *Kings of Metal* diskoaren barnean kaleratu zuten.

Gaia
----

Berez, ez da abestia, aldiz bai *Blood of the Kings* abestiaren sarrera edo hitzaurre modukoa. Berta, aitona eta bilobaren arteko solasaldia entzuten da, bilobak aitonari "benetazko" istorio bat kontatzeko erregutzen dio, aitonak bere haurtzaroko zaldun misteriotsu batzuei buruzko bizipen ziraragarri bat kontatzen diolarik. Azkenean, aitonak ipuina amaitzean bilonak zaldun misteriotsu horiek zeintzuk ziren galdetzen dio, aitonak ohiuz hau erantzunez: *Who were They? They were the Metal Kings!* ("Zeintzuk zituan? Metalaren Erregeak zituan"), Manowar taldeko kideak zirela iradokiz.

Ikus gainera
------------

* *Blood of the Kings*

Kanpo estekak
-------------

* *The Warriors Prayer' hitzaurrea entzungai. Youtube.com* **(Ingelesez)**
* *The Warriors Prayer' hitzaurrea eta* Blood of the Kings *abestia entzungai. Youtube.com* **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267962

 |

* Wd Datuak: Q12267962
**Élie Lambert** (Baiona, 1888ko apirilaren 10a - Paris, 1961eko apirilaren 24a) lapurtar arte-historialaria izan zen.

Artearen Historia ikasi zuen Parisko Sorbonan, eta Madrilen osatu zituen ikasketak, Espainiako historiografia goreneko mailan zegoen garaian. Arteko irakasle izan zen gero Madrilen, Caenen eta Sorbonan. Espainiako Erdi Aroko arte kristaua nahiz musulmana ikertu zituen, eta ikerketa horien ondorioz *El arte gótico en España en los siglos XII y XIII* (1931, *Arte gotikoa Espainian XII eta XIII. mendeetan*) liburua argitaratu zuen, Espainiako garai horretako artearen historiari buruzko lanik garrantzitsuenetako bat. Lamberten lan ugariren artean aipagarrienak dira: *Le style gotique* (1943, *Estilo gotikoa*); *L´art en Espagne en au Portugal* (1945, *Artea Espainian eta Portugalen*); *La catedral de Pamplona* (1951, *Iruñeko katedrala*); *Art musulman et art chrétien dans la Peninsule Ibérique* (1958, *Arte musulmana eta arte kristaua Iberiar Penintsulan*); *Le pèlegrinage de Compostelle: études d´histoire médiévale* (1959, *Compostelako erromesaldia: Erdi Aroko historiari buruzko ikerketak*); *L´art musulman d´Occident des origines a la fin du XVe siécle* (1966, *Mendebaldeko arte musulmana hastapenetatik XV. mendearen amaiera arte*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3587752
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27133245
* ISNI: 0000 0001 0881 8331
* BNE: XX1038321
* BNF: 12306695k (data)
* GND: 1089107889
* LCCN: n90661914
* NDL: 00523544
* NLA: 36589192
* CiNii: DA07714151
* SUDOC: 031944833
* Open Library: OL124050A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 84661
* Lur: 03690/eu\_l\_0335/l0335
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 388893

 |

* Wd Datuak: Q3587752
***Thermus aquaticus*** edo ***Thermophilus aquaticus*** iturri termaletan bizi ohi den bakterio termofiloa da, Deinococcus-Thermus filumean sailkatua. Thomas Brock mikrobiologoak aurkitu zuen lehenbizikoz 1969an AEBetako Yellowstone Parke Nazionalean .

Bakterio Gram negatiboa da, eta bazilo itxura du, sarritan harizpiak eratuz. Aerobioa eta heterotrofoa. Zelula horma berezia du, beroarekiko oso erresistentea dena (azido diaminopimelikoaren ordez ornitina dago) .

Bakterio hau ospetsua da mikrobiologoen artean PCR burutu ahal izateko beharrezkoa den DNA polimerasa berak hornitzen duelako. Jakina denez, PCR tenperatura altuetan burutzen da. Horregatik, teknika honetan erabiltzen den DNA polimerasak termoegonkorra izan behar du, prozesuan suntsi ez dadin. Thermus aquaticusen DNA polimerasa (*taq pol*) tenperatura altuetan (70 °C-tan) lan egiten ohituta dago.

Bakterioa 50-80 °C bitarteko tenperaturetan bizi ohi da, eta bere entzimek tenperatura horiek arazorik gabe jasaten dituzte. Ur termaletan ez ezik, gizakiak sortutako inguru artifizial beroetan ere (ur-berogailuetan, adibidez) bizi da bakterio termofilo hau.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brock TD and Freeze H (1969) J. Bact. 98 (1): 289–97 Thermus aquaticus, a Nonsporulating Extreme Termophile
2. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 540-541 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q137165
* Commonscat Multimedia: Thermus aquaticus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 974560
* GBIF: 5426400
* ITIS: 967337
* NCBI: 271

 |

* Wd Datuak: Q137165
* Commonscat Multimedia: Thermus aquaticus
Tboli emakumea
Tboli txabola nipa bat.
Tboli tribuaren artikulu historikoa, Tboli museoaren erakustaldia, Sebu lakua, Hego-Cotabato .
**Tboli herria** Tabato hegoaldeko herri indigenetako bat da Mindanao hegoaldean, Filipinetan. 

Mindanaoko etnografiako eta literaturako gorputz nagusia den herri honek izen- aldaera asko hartzen ditu: T'boli, Tböli, Tagabili, Tagabilil, Tagabulul eta Tau Bilil, Eurek Tboli izena ematen diote beren buruari. Haien kokalekua eta nortasuna ez dira zehatzak egin diren ikerketetan; zenbait argitalpenek Tboliak eta Tagabiliak herri ezberdin gisa aurkezten dituzte; batzuek Tboliak kokatzen dituzte Buluan lakuaren inguruan, Cotabatoren arroan edo Ipar Agusan. Tboliak, orduan, mendi-mazeletan bizi dira, Alahko goi-ibarraren bi aldeetan, eta Maitum, Maasime eta Kiambaren kostaldean. Garai batean, Alah haraneko goiko solairuan ere bizi ziren Tboliak. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, hau da, Filipinetako beste leku batzuetako kolonoak iritsi zirenetik, pixkanaka mendi-hegaletara bultzatu dituzte. Orain arte, bailara emankorretik ia kanporatuta daude.

Inguruko tribuetan bezala, Úbûs, Blàan, Blit, Tà-Segél eta Tasaday tribuak muinoz, paganoz, animistez eta abarrez osatutako tribu izendatu dituzte, herri musulman indigenen edo kolono kristauen aurka. Testuinguru politikoetan, ordea, Lumad taldeak terminoa (Cebuano terminotik eratorria indigenentzat) termino generiko gisa zabaldu da Mindanaoko herri indigenentzat.

Musika
------

Tboliek hainbat agung multzok osatzen duten musika-ondarea dute: zintzilikario handien multzoak, zintzilikatuak edo sostengatuak, gongak, inongo tresna melodiko akonpainamendurik gabeko droi gisa jarduten dutenak.

Beste tresna batzuen artean hegelung delakoa ere sartzen da.

Tboli erlijio indigena
----------------------

*T'nalak* telak lo-ehuleek T'bolik ametsetan oinarritutako patroiak dituzte, eta Fu Dalu abakaren jainkoak bedeinkatzen ditu.
T'boli herriak erlijio tradizional oso konplexu batean sinesten du, eta erlijio hori bakarra da eskualdean. Bere erlijioa eskualde mailan konplexua da, eta Tboli psikeari dagozkion bizimoduek eta sineste-sistemek osatzen dute. Hala ere, garai modernoetan, bere erlijioa neurri bateraino degradatu da katolizismo erromatarra, protestantismoa eta islama sartu direlako. Hala ere, komunitate batzuek beren arbasoen praktika erlijiosoak babesten eta mantentzen jarraitzen dute, duela milaka urte ezarri zirenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Sebu lakuko Tboliekin bidaiari batek pasatutako astebeteko argazki eta idatzizko kontaketa
* T'boli handia eta umea
* Kulturaren zaintza: Mindanaoko T'boli tribua, Filipinak Alan Geoghegan & Ursula Schloer

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7690595
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85132917
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7690595
**Pall Mall**, Londresko Westminster Hiriko kale bat da, Hegomendebalde eta Battersea posta gunean dagoena (SW1 ingelesezko bere siglengatik), eta The Mall kalearekiko paraleloan, St. James bidetik hasi eta Waterloo Placetik Haymarketerantz zeharkatuz. Pall Mall Ekialdeak (East Pall Mall ingelesez), Trafalgar Squarerantz jarraitzen du. Kalea, bide publiko bihurtzen da St. James inguruan eta A4 eskualde errepidearen zatian.

Historia
--------

Pall Mall, gehiago ezagutzen da XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran eraikitako zaldun klub ugari dituelako. Horien artean, Athenaeum, Travellers, Army and Navy, Reform Club, United Services (gaur egun Zuzendarien Institutua dagoena), Oxford and Cambrdige Club eta Royal Automobile Club nabarmentzen dira.

Londresko gune artistikoa ere izan zen, 1814an, Royal Academy, National Gallery eta Christie's enkante etxea bertan aurkitzen baitziren, baina hiruretako bakar bat ere ez zen denbora askoz mantendu.

Pall Mall hegoaldeko ondasun higiezinak, denbora askoz, koroarenak izan dira, eta, oraindik ere, hala izaten jarraitzen dute. St. James Jauregia, kalearen hegoaldeko zatian dago, mendebaldeko muturrean. Malborough House, antzina errege egoitza bat izan zena, Ekialdeko Zatian dago, kalearen ekialdeko izkinan lorategi batetaranzko irekiera duelarik. War Office delakoa zegoen tokia ere izan zen, bere garaian, Erresuma Batuko gobernuaren gune administratibo bihurtu zena, gaur egun, Whitehall kaleari dagokiona. War Office delakoak Cumberland House duke jauregian oinarritutako eraikin multzo batean zetzan. Matthew Brettinghamek eta Robert Adamek diseinatu zuten.

Gainera, beste bi duke egoitza garrantzitsu zeuden kale honetan: Lehena Schomberg House eta, bigarrena, Buckingham House, Buckinghameko Dukearen egoitza izan zena, eta, ondoren, John Soanek berreraiki zuena.

Etimologia
----------

Pall mall izena, pall mall izeneko jokotik dator, XVII. mendean mazo batekin eta pilota batekin jokatzen zena.

St. James Jauregia eta Pall Mall kalearen ikuspegia, Thomas Bowlesena. 1763an argitaratua
Charles Knightek eginiko George Dance gazteak eraikitako Boydell Shakespeare Galeriaren grabatua, 1851n, Instituzio Britainiarrak erosi ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q925349
* Commonscat Multimedia: Pall Mall, London

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156722720
* GND: 1054107815

 |

* Wd Datuak: Q925349
* Commonscat Multimedia: Pall Mall, London
**Tazewell konderria** (ingelesez: *Tazewell County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pekin da. 2010eko zentsuaren arabera 135.394 biztanle zituen, Tazewell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tazewell konderriak 1.704,05 kilometro koadro ditu. Horietatik 23,21 ura dira. Beste 1.680,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 79,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 135.394 pertsonetatik 131.139 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.514 dira. 1.351 beltzak edo afroamerikarrak. 307 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 990 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 122 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.455 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Tazewell County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494560
* Commonscat Multimedia: Tazewell County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158283781
* LCCN: n81042772
* NARA: 10039296
* **Lekuak**
* OSM: 1800585
* TGN: 2000533

 |

* Wd Datuak: Q494560
* Commonscat Multimedia: Tazewell County, Illinois
Francisco Pradilla Ortiz: *Emakumeak palkoan* edo *Las Manolas*. Olioa mihisean (85 x 104 cm) 
 Abraham Lincoln hilketaren litografia. Ezkerretik eskuinera: Henry Rathbone, Clara Harris, Mary Todd Lincoln, Abraham Lincoln eta John Wilkes Booth aktorea eta hiltzailea. 
**Palkoa** balkoi itxurako plataforma bat da, jendeak ikuskizun bat ikusteko erabiltzen dena. Elementu arkitektoniko moduan, antzoki batean edo ikuskizunak antzezten duten lekuen multzoan bateratuta daude. Berez balkoi txiki bat da, talde txiki batentzat eserleku gutxi batzuk dituena eta hein batean sarrera independientea duena eta, eremu pribatua izanik intimitatea bermatzen du.

Palko *inpresionistak*
----------------------

Pintore inpresionisten artean ikuskizunek erakarpen handia sortu zien eta palkoak izan ziren, hain zuzen ere, gogokoen izan zuten elementuetako bat. Renoir-ek hainbat aldiz margotu zituen, Degas-ek ere, eta, halaber, nolabait tematuta, Toulouse-Lautrec inpresionismo ondoko pintorea ere. 

* Pierre-Auguste Renoir: Lehenengo irteera (1876), Artearen Galeria Nazionala .Pierre-Auguste Renoir: *Lehenengo irteera* (1876), Artearen Galeria Nazionala .
* Pierre-Auguste Renoir: Palkoan (1898); cp.Pierre-Auguste Renoir: *Palkoan* (1898); cp.
* Mary Cassatt: Palkoan (1879).Mary Cassatt: *Palkoan* (1879).
* Mary Cassatt: Palkoan (1878), Arte Ederren Museoa (Boston)Mary Cassatt: *Palkoan* (1878), Arte Ederren Museoa (Boston)
* Eva Gonzalès: Italiasonen palko batean (Italianos antzerkia) (1874), d'Orsay museoa (Paris).Eva Gonzalès: *Italiasonen palko batean (Italianos antzerkia)* (1874), d'Orsay museoa (Paris).
* Degas: Antzerkian (pastel, circa 1887).Degas: *Antzerkian* (pastel, circa 1887).
* Toulouse-Lautrec: Palko handia (1896).Toulouse-Lautrec: *Palko handia* (1896).

Ikonografia
-----------

XIX. mendearen azken laurdeneko garaiko Pariseko margolarien zaletasunetik harago, palkoek zazpigarren artearen gidoilari ugarien inspirazio iturri izan dira eta hilketa sonatu ugarien agertokia ere.

Zinematografia munduko adibide esanguratsua da Marx anaien *A Night at the Opera* New Yorkeko Opera Antzoki Handian egina.

Palkoen ikonografia kriminala dramatikoaren kasu gogoangarrien artean, aipatu behar Abraham Lincolnen hilketa Washington DC-ko Ford antzokian. Horren haritik, 2012an Steven Spielberg zinemagileak Lincoln (2012 urtekoa) filma egin zuen eta honek hamabi nominazio eta bi Oscar sari jaso zituen .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El palco de los Hermanos Marx en el blog de José Antonio Millán.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1868004
* Commonscat Multimedia: Theater boxes (loges)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4772811-5
* LCCN: sh2004005876
* AAT: 300100120

 |

* Wd Datuak: Q1868004
* Commonscat Multimedia: Theater boxes (loges)
**Pedro de Altube Idigoras** (1827ko apirilaren 27a - 1905eko abuztuaren 8a) euskal jatorriko estatubatuar abeltzaina izan zen, eta bere anai Bernardorekin batera, Nevadako ipar-mendebaldeko *Spanish Ranch* etxalde ezaguna sortu zuen. Pedro Altube eta bere anaia Bernardo Euskal Herritik Argentinara emigratu zuten eta handik, 1849an, Kaliforniako urrearen bila joan zen, eta dirutza txiki bat bildu zuen meatze-esparruetan ez ezik, ganadu eta esne-lanetan ere. Orduan Altube anaiek etxalde bat ezarri zuten Nevadako ipar-ekialdean — Independence Valley-n, Elko konderrian, Tuscaroratik gertu dagoen *Spanish Ranch* etxalde zabala eta oparoa. 

Pedro bat-batean hil zen, ustekabean, garun-isuri baten ondorioz, 1905ean, eta familia-panteoian sartu zuten Colmako Santa Cruz hilerrian.

1960an, National Cowboy & Western Heritage Museum-eko *Hall of Great Westerners* Aretoan sartu zuten "Father of Basques in America" gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hall of Great Westerners.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64006436

 |

* Wd Datuak: Q64006436
**Osloko fiordoa** 107 km-ko fiordo bat da, Norvegiako hego-ekialdean dago, eta haren atzean Oslo hiria dago, estatuko hiriburua, izena ematen diona. Norvegiako bosgarren fiordo handiena da azaleran.

Ezaugarriak
-----------

Hegoaldetik iparralderako ibilbidean, fiordoak Oslo, Østfold, Akershus, Buskerud eta Vestfold konderriak bustitzen ditu. Azkenean, Skagerrak itsasartearekin bat egin du, Fιrderreko itsasargiaren parean.

Fiordoaren zati bat barrukoa da (*Indre Oslofjord*), eta bestea kanpokoa (*Ytre Oslofjord*). Drøbaksundet izeneko hamazazpi kilometroko itsasarte batek lotzen ditu Drøbak eta Hurum artean. 

Edvard Munch pintore norvegiarrak etxola eta estudio bat zituen Åsgårdstrand-en, halako moldez non fiordoa bere koadro gehienetan agertzen den, besteak beste, *Oihuan*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q667456
* Commonscat Multimedia: Oslofjorden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315127424
* GND: 4138092-7
* LCCN: sh85095920
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q667456
* Commonscat Multimedia: Oslofjorden
**Toka** euskal jokoa.
**Toka** Euskal Herriko doitasun-joko tradizional bat da, metalezko piezak eskuz jaurtikiz metro batzuetara dagoen *toka* izeneko txapa bat jotzea helburu duena. Piezak disko itxurakoak dira, 250 gramukoak eta 6 cmko diametrokoak gutxigorabehera eta 11-50 metroko distantzia batetik jaurtiki behar dira. *Toka* egurrezko kutxa ireki batean iltzaturik dagoen gutxi gorabehera hiru cmko zabalera duen burnizko txapa kurbatu bat da. Pieza batek toka edo txapa jotzen duenean kontatzen da tantoa (piezak txaparen aurka joaz eragindako soinuaz erraz frogatzen da hau), betiere piezak aurretik lurra jo ez badu. Kutxaren neurriak gutxi gorabehera 60×60×60 cm dira. Batzuetan toka lurrean bertan iltzaturik agertzen da, plaza batean edo etxe bateko pareta ondoan. Txanda bakoitzean jaurtikitako pieza kopurua aldakorra da tokiaren arabera (6-10) eta batzuetan piezak bi eskuak txandakatuz jaurtiki behar zirela eta txanpon arruntak jaurtikiz jokatzen zela ere jaso da.

XX. mendean zehar batez ere Gipuzkoan eta Nafarroako eta Bizkaiko herri batzuetan, hala nola Zaldibar eta Elorrio, jokatzen zen. Ohizko jokoa zen herriko jaietan. Hala ere, edozein egunetan maiz ikus zitekeen sagardotegietara inguratzen zen jendea tokan jokatzen ikustea. Gaur egun gehien bat herriko jaietara mugatzen da.

Gipuzkoako Federazioak 2018an zortzi herritan izan dira lehiaketak: Lasarte-Orian, Aian, Usurbilen, Gabirian, Zarautzen, Legazpin, Seguran eta Ereñotzun. Bola lehiaketak ere egiten dituzte herri horietan guztietan. Tokian-tokian eguneko sariak banatzeaz gain, Gipuzkoako Txapelketa jokatzen dute hogei lehenengoetan sailkatzen direnek.

Toka jokalari trebea Manuel Matxain Aieteko donostiarra izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Maiz, Aimar.  (2018-03-25). «Tokaren joaldia indartu nahian» *Gipuzkoako Hitza* (Noiz kontsultatua: 2018-05-25).

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** BENGOA ZUBIZARRETA, J. L. *Euskal jokoak - Juegos vascos*, Colección Temas Vizcaínos, 79-80. Bilbo: Caja de Ahorros Vizcaína, 1981, 70 orr.
* **(Gaztelaniaz)** "Toka", *Enciclopedia Auñamendi*, Bernardo Estornés Lasa (koord.), Donostia: Editorial Auñamendi, 1998. 46. bol. 440-441 orr.

Ikus, gainera
-------------

* Igel-toka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268028
* Commonscat Multimedia: Toka

---

 |

* Wd Datuak: Q12268028
* Commonscat Multimedia: Toka


| * i
* e
* a
Herri kirolak |
| --- |
| H18K saileko herri kirolak | Aizkora proba • Sega jokoa • Harri jasotzea • Sokatira • Giza-abere probak (giza proba - zaldi proba - idi-dema - asto proba) • Lasto altxatzea • Lasto botatzeaLokotx biltzea • Trontza • Zaku eramatea • Orga joko • Ingude altxatzea • Txinga eramatea • Ontzi eramatea • Harri zulaketa |
| Beste herri kirol eta jokoak | Ahari jokoa • Aker proba • Antzara-jokoa • Artzain-txakurren lehiaketak • Bola jokoa • Estropadak • Igel-toka • Oilar-jokoa • Palanka jaurtiketa • Sagar biltzea • Toka |
**Panzer** **II**.a Alemanian 1930ean garatutako tanke arina izan zen, Bigarren Mundu Gerran erabilia. Izena **Panzerkampfwagen II** alemanezko izendapen ofizialaren laburdura da (**II**. ereduko borroka-ibilgailu blindatua), **PzKpfw** **II** laburtua. Alemaniako ibilgailu militarren inbentarioa izendatu zuten tanke honetarako: SD. Kfz. **121**. Behin-behineko baliabide gisa diseinatu zen, beste tanke batzuk garatzen ziren bitartean, eta zeregin garrantzitsua izan zuen gatazkaren lehen urteetan, Poloniako eta Frantziako kanpainetan. 1942ko amaieran, borroka-frontetik erretiratu zen, eta tankearen ekoizpena 1943an amaitu zen, nahiz eta xasisa beste ibilgailu blindatu batzuetarako erabili zen.

Historia
--------

1934an, nabariak izan ziren Panzer III.aren eta Panzer IV.aren diseinuaren eta produkzioaren atzerapenak. Krupp, MAN, Henschel eta Daimler-Benzen behin-behineko ordezko batentzako diseinuak eskatu ziren. Azken diseinua Panzer I.an oinarrituta zegoen, baina tamaina handiagoko dorretxo batekin, 20 mm-ko antitanke kanoi bat muntatzen zuena. Produkzioa 1935ean hasi zen, baina beste hemezortzi hilabete behar izan ziren borrokarako prest zegoen lehen tanga entregatu arte.

Panzer II izan zen Alemaniako Panzer dibisioetako borroka-gurdi nagusia Frantziako Guduaren hasieran, 1940/41ean Panzer III eta IV taldeek ordezkatu zuten arte. Ondoren, Panzer IIa eraginkortasunez erabili zen azterketa-tanke gisa. Alemaniako kanpainetan egon zen Polonian, Frantzian, Danimarkan, Norvegian, Afrikako iparraldean eta Errusian. Frontearen lerrotik kendu ondoren, bigarren mailako lerroetan eta patruiletarako erabili zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Suciu, Peter.  (2021-03-08). «Why Nazi Germany Relied So Much on the Panzer II Tank» *The National Interest*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q151068
* Commonscat Multimedia: Panzerkampfwagen II

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2006004153
* NKC: ph913960
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q151068
* Commonscat Multimedia: Panzerkampfwagen II
**Ozkarizko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Lizoainibarko Ozkaritz lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

1522an emandako bulego baten bidez, Ana Ezpartza eta Gil Martínez Ozkaritzen aldeko salbuespena eman zen – edo, hobeto esanda, onartu zen –, garai hartan jabe ziren aldetik. Urte horretan bertan, Gil Martinezi urtean 7 000 marabediko oheratzea eman zioten; 1567an grazia hori 15 000 ere handitu zen, bere ondorengoaren mesedetan, eta 1592an Sebastian Ozkaritz kapitainari eman zioten. Honen seme bat, Gil bere arbasoa zena, 1608an hasi zen esleipen hori jasotzen. Kontuen Ganberaren arabera, 1723an Antonio Ozkaritzena zen. 1766 eta 1773an, Nafarroako Errege Gorteko alkate zen Julian Antonio Ozkaritz Artzi lizentziadunak kuartelei aurre egitea eskatu zuen. Armarriaren arabera, armarria urrezkoa zen, eta hiru sable-zerrenda zituen; gulezko armarria, urrezko hamahiru gurutze zituena.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | OZKARITZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Ozkaritz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109302878

 |

* Wd Datuak: Q109302878
**Till Eulenspiegelen barrabaskeria dibertigarriak** Richard Strauss konposatzaile eta musikari alemaniarrak 1894 eta 1895 artean idatzi zuen olerki sinfoniko bat da. Bertan Till Eulenspiegel izeneko laborariaren zoritxarrak eta bihurrikeriak kontatzen dira. Till Eulenspiegel errepresentatzen duten bi gaietatik batetaz, tronpa arduratzen da. Besteaz, berriz, klarinetea. Tronpak jotzen duen gaia, bizia da, puntu goreneraino luzatua, ondoren, beherantz erortzeko, hiru nota luze eta indartsuetan, progresiboki beherago doazenetan amaitzeko. Klarinetearena, artifiziala eta zalameroa da, tranpati bat idorokitzen duena, hobea egiten duena.

Instrumentazioa
---------------

Musikalan hau, honak orkestra honentzat idatzia dago: piccolo 1, 3 zehar txirula, 3 oboe, korno ingeles 1, 3 klarinete re eta si bemolean, klarinete baxu 1 si bemolean, 3 fagot, kontrafagot 1, 4 tronpa fa eta mian, 4 tronpa rean (ad libitum), 3 tronpeta fa eta doan, 3 tronpeta rean (ad libitum), 3 tronboi, tuba 1, tinbalak, triangelua, txindatak, bonboa, danbor erredoblantea, karraka eta kordentzat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q740088
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175221377
* BNE: XX2084430
* BNF: 139198372 (data)
* GND: 4264112-3
* LCCN: n81007066
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q740088
**Tillamook konderria** (ingelesez: *Tillamook County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tillamook da. 2010eko zentsuaren arabera 25.250 biztanle zituen, Tillamook kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tillamook konderriak 3.451,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 596,17 ura dira. Beste 2.855,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.250 pertsonetatik 24.186 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.284 dira. 62 beltzak edo afroamerikarrak. 220 amerikar natiboak ziren eta 56 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 223 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 478 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Tillamook County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495359
* Commonscat Multimedia: Tillamook County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136030101
* ISNI: 0000 0004 0419 9432
* **Lekuak**
* OSM: 1837128
* TGN: 1002943

 |

* Wd Datuak: Q495359
* Commonscat Multimedia: Tillamook County, Oregon