recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Romaneskoa** (*Brassica oleracea var. botrytis*) *Brassica oleracea* espezietik eratorritako barazkietako bat da, azalore barietate bat. Batzuetan *romanesco aza*, *romanesco azalorea* edo *romanesco brokolia* ere esaten zaio.

Historia
--------

Romaneskoa Italian dokumentatu zen lehen aldiz XVI. mendean Erromako eskualdean eta XIX. mendean *broccolo romanesco* izena eman zitzaion. Bai laborantza bai kontsumoa oso berriki hedatu dira mundu osoan.

Ezaugarriak
-----------

Familia honetako espezie guztiak bezala, C bitaminan, zuntz dietetikon, potasioan, fosforoan, azido folikoan eta karotenoideetan aberatsa da. Lurrunetan edo uretan egosia jan ohi da, baina gordinik ere jan daiteke.

Bere ezaugarririk deigarrienetako bat bere egitura geometrikoa da: romaneskoa osatzen duen infloreszentzia kopurua Fibonacci zenbaki bat da. Gainera, bere geometria autoantzekoagatik sarritan geometria fraktal naturalaren adibidetzat ematen da.

* Romanesko landareak baratzeanRomanesko landareak baratzean
* Infloreszentzien xehetasunaInfloreszentzien xehetasuna
* Romanesko erdibitua, infloreszentzien barne egitura ikusgaiRomanesko erdibitua, infloreszentzien barne egitura ikusgai

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BARAZKI ETA FRUTENHIZTEGIA Euskara Oarsoaldeko Komertziora
2. ↑  Ekoizpen integratua Reyno gourmet]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1775431
* Commonscat Multimedia: Romanesco broccoli

---

 |

* Wd Datuak: Q1775431
* Commonscat Multimedia: Romanesco broccoli
*Artikulu hau base militarrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rota (argipena)».*
**Rotako itsas-basea** (gaztelaniaz: *Base Naval de Rota*; ingelesez: *Naval Station Rota*; IATA: **ROZ**, NAZE: **LERT**), **NAVSTA Rota** ere deitua, hispano-estatubatuar base militarra da, Cádizko Rota eta El Puerto de Santa María udalerrien artean dagoena.

1953ko irailaren 23an, Espainiak Estatu Batuei basea erabiltzeko aukera eman zion, nahiz eta eremua espainiar agintean mantendu. Baseak 2400 hektarea hartzen ditu eta horietatik 2.000 Estatu Batuetako Indar Armatuek erabiltzen dituzte. Gaur egun indarrean dauden nazioarteko akordioekin bat etorriz, Espainiak ezin izango du 2024ko irailaren 9a baino lehen, basearen gaineko erabilera berreskuratu, beti ere aldez aurretik Estatu Batuei jakinarazita.

Baseak Cádizko badiaren iparraldean itsas-portu militar bat du, eta baita erabilera partekatuko aireportu-militar bat ere. Rota basea C-5 Galaxy, C-17 Globemaster III karga-hegazkinentzako eta Estatu Batuetako eta NATOko beste herrialde askotako ontzientzako pasabide gisa erabiltzen dute. Estatu Batuek *Arleigh Burke* motako lau destruktore mantentzen dituzte (NATOren misil balistikoen aurkako sistemaren itsas adarra osatzen dutenak) modu iraunkorrean destinatuak. Espainiak ontzi ugari ditu, hala nola F-80 klaseko fragatak, *Juan Carlos I* hegazkin-ontzia eta *Galicia* eraso-ontzia, baita base horretan egoitza duten Harrier II eta Cessna Citation motako helikoptero eta hegazkinak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «13 curiosidades de lo que pasa dentro de la base» *El Español* 2016-07-08.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729530
* Commonscat Multimedia: Naval Station Rota

---

 |

* Wd Datuak: Q729530
* Commonscat Multimedia: Naval Station Rota
1947ko gertaerari buruz berri ematen duen egunkari bateko artikulua.
**Roswell afera** edota **Roswellgo OHEren gertaera** (ingelesez *Roswell UFO incident*), 1947ko uztailean, AEBetako Mexiko Berria estatuko Roswell udalerriaren inguruko arrantxo baten lursailetan jazotako ustezko estralurtar espaziontzi baten talka edo istripua da. Gertaera hau ufologia modernoaren hastapen edo mugarritzat jo ohi da, eta berari buruzko eztabaida, konspirazio-teoria, gogoeta eta hika-mikak piztu ditu, nagusiki talka egin zuen objetua espaziontzi bat ote zen, alegia, Objektu Hegalari Ezezaguna, eta haren barnean estralurtarrak ote zeuden.

1990eko hamarkadan, AEBetako Armadak gertaerari buruzko bi txosten ezagutzera eman zituen: hauetan, talka egin zuen objetua Mogul proiektuaren frogetan erabilitako globo bat zela baieztatzen zen. Dena den, Roswell proiektuak herri kulturan ohiartzun handia duen gertaera izaten jarraitzen du, nagusiki konspirazio-teorien eta ufologia zaletuen artean.

Aferari buruzko liburu, txosten, artikulu eta dokumental zenbaezinak argitaratu dira, ufologia edota misterioa gaitzat duten film eta telesailetan ere aipatua da.

Ikus gainera
------------

* Mogul proiektua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219355
* Commonscat Multimedia: Roswell UFO incident

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00007776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q219355
* Commonscat Multimedia: Roswell UFO incident

33°58.1′N 105°14.6′W﻿ / ﻿33.9683°N 105.2433°W﻿ / 33.9683; -105.2433
*Erromantzeko* irudi bat, British Museumen jasota.
***Roman d'Alexandre*** II. mendean Pseudo-Kalistenesek idatzitako Alexandro *Handiaren* kondaira da.

Historia
--------

Bertsio zaharrena grekoz idatzitakoa da; latinera itzuli zen IV. mendean eta Frantzian laburtu, aro karolingioan. XI. mendearen bukaeran eta XII.aren hasieran Alberic de Briançon elizgizonak, hartan oinarriturik, ahoz kontatzeko poema bat moldatu zuen herri-hizkuntzan. Gerora, XII. eta XIII. mendeetan beste zenbait olerkarik zabaldu zuten bertsio hura, geroztik "alexandriarra" deitzen den ahapaldia erabiliz. Bertsio horiek guztiak munta apalagoko beste interpretazio zenbaitekin oraturik, *Li romans d´Alixandre* izeneko zikloa sortu zuten. Konkistatzailearen bizitza osoa kontatzen duten narrazio hauetan toki nagusia dute alegiazko eta miragarrizko pasarteek; Alexandro *Handia* zaldun bertuteen eredu den jaun feudal gisa azaltzen da.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q974482
* Commonscat Multimedia: Alexander romance

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70148207829700341718
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q974482
* Commonscat Multimedia: Alexander romance
Txomin Garmendia izan zen txapelduna.
**1967ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa** herrialde hartako laugarren Bertsolari Txapelketa izan zen. 1966 eta 1967 artean jokatu zen txapelketa. Garai hartako azken txapelketa izan zen, izan ere hurrengo txapelketa 1991 urtean jokatuko baitzen, 24 urte beranduago.

Egitura
-------

Izen ematea librea izan zen eta 49 bertsolarik hartu zuten parte. Horregatik sei kanporaketa jokatu ziren partaide kopuru desberdinekin (adibidez Errenterian 9 eta Zarautzen 14), ondoren finalaurreko bat jokatu zen eta azkenik zortzi onenekin finala.

* Kanporaketak:
	+ Bergara (1966ko maiatzaren 30an)
	+ Villabona (1966ko uztailaren 17an)
	+ Ordizia (1966ko uztailaren 27an)
	+ Errenteria (1967ko otsailaren 26an)
	+ Orio (1967ko martxoaren 5ean)
	+ Azpeitia (1967ko martxoaren 12an)
* Finalaurrekoa:
	+ Hernani (1967ko apirilaren 9an)
* Finala:
	+ Tolosa (1967ko maiatzaren 4an)

Finala
------

Tolosako Leidor antzokian jokatu zen eta 9 bertsolarik hartu zuten parte.

| # | Bertsolaria |
| --- | --- |
| 1 | Txomin Garmendia |
| 2 | Jose Luis Gorrotxategi |
| 3 | Patxi Etxeberria |
| 4 | Pedro Aizpurua "Lilibe" |
| 5 | Jose Intxausti |
| 6 | Koxme Lizaso |
| 7 | Xanti Zabala "Lexo" |
| 8 | Fermin Muñoa |
| 9 | Nikolas Zendoia |

Bitxikeriak
-----------

Geratzen diren bertso bakarrak Joan Otaegik bildu zituen. *Zeruko Argia*n atera ziren eta denak dira kristau bidekoak.

Txominek txapela jantzi, eta gaur baino protokolo gutxiagorekin jeitsi zen lagunengana. Horrela kontatzen du berak: "*Tolosako zinegotzi zegoen Tomas Odriozolak jantzi zidan txapela. Azken boladan asko ugaldu dira txapela zeini eskaintzen zaion, eta gorabehera horiek. Garai hartan ez zuen hainbesteko arretarik izaten. Azken bertsoan jendeari eskerrak ematen zitzaizkion, beste agur bat gehiago zen eta kito*".

Oraindik gogoan du, oholtzatik jaitsi eta nola egin zioten elkarrizketa. Garmendiak gaztetan jantzi bazuen ere txapela, oraindik entzuleetan zaharrak ziren nagusi, eta gai denak lehengo munduari lotuak zeuden. Kezka horien berri eman zuen *Zeruko Argia*ko editorialak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa – Bertsozale. *Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa (4. 1967) - Aldizkakoa - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-02).

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61362232

 |

* Wd Datuak: Q61362232


| Gipuzkoako Bertsolari Txapelketak |
| --- |
| 1959 • 1962 • 1964 • 1967 • 1991 • 1995 • 1999\* • 2003 • 2007 • 2011 • 2015 • 2017\* • 2019\*1999 eta 2017ko ekitaldiak *Herri artekoak* izan ziren. |
**1966ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 19. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 26an jokatu zen Santanderren, eta Pedreñak bere bosgarren txapelketa irabazi zuen. San Juan eta Oriorekin batera berdinduta gelditu zen palmaresaren goikaldean.

Historia
--------

1950ko Espainiako txapelketa anulatua izan zenetik kantabriarrak haserre ziren arraun munduarekin. 15 urte pasa behar izan ziren traineru kantabriar bat uretan ikusteko eta 1965ean Pedreñaren nagusitasunaz animatuta 1966an Santanderren antolatu zuten Espainiako txapelketa.

1965ean Pedreña izan zen Espainiako txapelduna eta Hondarribia Kontxako irabazlea, baina ez batean ez bestean ez ziren elkarren kontra aritu. Denboraldi amaieran bien arteko bi desafio egin zituzten eta hondarribitarrak izan ziren bietan garaile. 1966ko Espainiako txapelketak ikusmin handia sortu zuen berriz ere bi oilarren arteko lehia ikusteko. Hondarribia nagusitu zen 11 segundutako aldeaz, baina epaileek deskalifikatu egin zuten ziaboga berea ez zen baliza batean argudiatuta, eta Pedreña izan zen txapelduna. Polemikak denbora luzea iraun zuen.

Parte-hartzaileak
-----------------

| Talde parte-hartzaileak |
| --- |
| Taldeak | Traineruak | Patroiak |
| Euskal Herria Hondarribia AEEuskal Herria CDR Iberia (Sestao)Kantabria SDR PedreñaGalizia Remeros de Redes (Coruña) | *?**?**?**?* | Jose Angel LujanbioAndoni ArraizVíctor CastanedoRabanico |

Emaitzak
--------

| Behin betiko denborak |
| --- |
| Postua | Elkartea | 1. Eguna | Diferentzia |
| 1 | **Pedreña** | 20:40:0 | - |
| 2 | Iberia | 22:39:6 | 1:59:6 |
| 3 | Remeros de Redes | 25:16:0 | 4:36:0 |
| - | Hondarribia | 20:29:0 (desk) | -0:11:0 |

Tripulazio irabazlea
--------------------

* Sociedad Deportiva de Remo Pedreña
	+ Patroia: Víctor Castanedo
	+ Arraunlariak:

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako Traineru Txapelketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492083

 |

* Wd Datuak: Q20492083


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Espainiako Traineru Txapelketak** |  |
| 1944 • 1945 • 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1951 • 1952 • 1955 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 • 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970 • 1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 • 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980 • 1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 • 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990 • 1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 • 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 • 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 • 2006 • 2007 • 2008 • 2009 • 2010 • 2011 • 2012 • 2013 • 2014 • 2015 • 2016 • 2017 • 2018 • 2019 • 2020 • 2021 • 2022 |
**Robert Siohan** (Paris, Frantzia, 1894ko otsailaren 27a - Paris, 1985eko uztailaren 16a) frantses musikagilea izan zen.

Biografia
---------

Musika-ikasketak Parisko Kontserbatorioan egin zituen, 1909tik 1922ra bitartean. Alto, kontrapuntu eta fugako lehenengo sariak lortu zituen, eta ondoren, Vincent d´Indyrekin lan egin zuen. Hark orkestra-zuzendaritzara zuzendu zuen.

Haren lehenengo lanek Halphen Saria (1922, *Harizko laukotea*) eta Blumenthal Saria (1925-1926, *Sinfonia*) jaso zituzten.

Arthur Honeggerren *David Erregea* lanaren lehenengo audizioa egin zuen, Parisen, 1924an. Poliki-poliki, arrakasta hartu zuen orkestra-zuzendari gisa, eta Pasdeloup kontzertuetan zuzendari aritu zen, behin baino gehiagotan. 1929an bere orkestra sortu zuen, *Concerts Siohan*; Parisko talde dinamikoetako bat bihurtu zen, eta musika berriei eta interprete gazteei ateak zabaldu zizkien.

1932tik 1946ra bitartean, Parisko operako abesbatzetako zuzendari izan zen, eta ondoren, Kontserbatorioko irakasle (1948-1962), eta musikako ikuskari orokorra Kulturako Ministerioan (1962-1964).

Siohanen lehenengo lanak bide neoklasikoaren barruan sartzen dira, eta ez zuen ia inoiz bide hori utzi. Opera bat idatzi zuen, *Le Baladin de satin cramoisi* (1926-1927); ballet bat, *Hypérion* (1938); bi lan sinfoniko, *In memoriam* (1922), *Kontzertua biolinerako* (1927), *Kontzertua pianorako* (1939), ganbera-musika, musika instrumentala eta melodiak.

Hainbat urtez, musikologia eta kritika landu zuen (*Le Monde* eta *Combat* aldizkarietan, batez ere).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3436315
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37003380
* ISNI: 0000 0001 2128 2359
* BNE: XX965099
* BNF: 12401548r (data)
* GND: 1193001188
* LCCN: n86024778
* NKC: xx0196074
* SUDOC: 033116695
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05419/eu\_s\_2389/s2389
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 63951

 |

* Wd Datuak: Q3436315
**Raúl Roa Vadillo** (Badajoz, 1977ko abuztuaren 5a) doma klasikoko zaldizkoa eta ekitazio irakaslea. *Real Escuela Andaluza de Arte Ecuestre*n titulatua, Espainiako eta mundu guztiko zaldizko zentro ezberdinetan egin zuen lan, Europa eta AEBetan.

Biografia eta ibilbide profesionala
-----------------------------------

Real Escuela Andaluza Arte Ecuestre
Zaldienganako bokazioa txikitatik zetorkion, 11 urte besterik ez zuenean, Extremadurako pikaderotan abere horiengana inguratzen hasi zenean.

Gero, Badajozko Kirol Elkarte Munizipalean, saltoa, doma bakeroa eta goi mailako eskola praktikatzen hasi zen. Gaitasun handia erakutsi zuen zaldiarekin eta Rubén Correa eta Eustaquio Piñeroren zaldi-heztegietan baliagarria izan zen oso, baina ez zen nahiko izan Raúlentzat eta jaioterritik atera beharrean izan zen, gorantz nahi bazuen egin.

A. Duartek eman zion Raid Hípicorako zaldiak estreinatzeko aukera. Dubain egingo zen 1998ko Mundu Txapelketara bidaiatuko dute eta Raúl *Jilguero*-ren entrenatzaile moduan joango da.

Handik aurrera, formazioa osatzen joango da ekitazioaren munduan. 2001ean, Segoviako Yeguada Centuriónen kontratua egin zion eta, garai hartan zuzendari teknikoa zen José Manuel Lucenak izendatuta hartu zuen parte han.

Urtebete geroago, 2002an, Trujillon jarraitu zuen bere ibilbide profesionala, Cabaex Klubean, zaldiak lehiaketa morfologiko eta funtzionaletarako prestatzen zituelarik.

Ikasten jarraitu zuen, eten gabe. 2003an, D. Luis Valenca Rodríguez eta D. Manuel Fondónen klaseak izan zituelarik, Portugal eta Cáceresen eta, 2004an, Segoviako Yeguada Centuriónen sartuko delarik, doma klasikoan.

Baina, 2004a urte berezia izango da Raúlentzat, Real Escuela Andaluza de Arte Ecuestre (REAAE) delakoan 4 zaldizkoetako bat bere hautatuko baitzuten, 2004tik 2008rainoko eperako. Ospe handiko eskola honetan egon zen bitartean, José Gutierrez, Manolo Ruiz, Rafael Soto, Ignacio Rambla edo Francisco José García bezalako maixuek eman zioten formazioa eta lehiaketa eta emanaldi ez gutxitan hartu zuen parte.

REAAEko epearen ondoren, Cádizko El Puerto de Santa Maríako *La Cabaña* izeneko Trebatze Zentruan egin zuen lan, maila ezberdinetako zaldiak prestatuz.

2009an egin zuen lehen nazioarteko jauzia, Kanadako *Cuatro L Andalusians Breederds*eko zalditegiko proposamena jaso zuenean, espainiar arraza puruko zaldiak prestatu eta entrenatzeko xedean.

Ez da jasoko duen proposamen bakarra: Txinan ere interes handia dute Raúlen lanean, Heilan Ecuestrian Eskolan europar zaldiak trebatu eta zaldizkoak doma klasikoan entrenatuko dituelarik.

2012an, Toledoko *De Ymas* zalditegiak zaldizko bezala eta irakasle bezala kontratatu zuen eta, egun, Sevillako Carmonako Epona Zentroan egiten du lan bera.

Lanbide profesionalaz gain, clinics ezberdinak eman ditu Espainian eta munduan zehar: Burgos, Cádiz, Cáceres, Erroma, Kalifornia, Ohio edo Texas.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42907869

 |

* Wd Datuak: Q42907869
*Zaldi Zuriaren Finala*, armailak jendez lepo zeudenez zelaiaren inguruetan jarri ziren, aldiz poliziek jendea zelaitik kanpora mantentzen nahiko lan izan zuten.
Zaldi zuriaren gaineko polizia ikusleen artean: *Billie* zaldiaren gainean zihoan George Scorey ofiziala.
**1923ko Ingalaterrako Futbol Koparen Finala** edo **Zaldi Zuriaren Finala** 1923ko apirilaren 28an Bolton Wanderers F.C. eta West Ham United F.C. futbol taldeek Wembley Stadium estadioan jokatutako Ingalaterrako Futbol Kopako finala izan zen. Bolton Wanderers F.C. taldeak West Ham United F.C. taldeari 2-0 irabazi zion (David Jack eta Jack Smithen golak). Partidu honetan ikusle gisa eta kopa irabazleari eskeintzeko asmoz Jurgi V.a Erresuma Batukoa egon zen.

Halere, final hau Ingalaterra eta munduko futbolzaleen oroimenean betirako gelditu baldin bada, bertaratu zen izugarrizko jende andanarengatik izan zen. Futbolaren Historian erregistratutako ikusle kopuru handiena izan duen partidua izan da, uste denez denera 300.000 ikusle bildu omen ziren, garai guztietako errekora duelarik. Ofizialki, partidu hartako ikusle kopurua 126.047 ikuslekoa izan zen, halere benetan 150.000-300.000 ikusle egon ziren.

Jada partidua hasi aurretik jende andana handia inguratu omen zen, Wembley estadioko 125.000 ikusleentzako edukiera sobera iraganez. gutxi gorabehera 300.000 ikusleek sarrera erostea lortu zuten, ondorioz armailek gainezka egin eta jendeak zelaiaren alboetan lekua topatzea beste aukerarik ez zuen izan.

Jendeak futbol zelaiko marrak iragan eta jokoa eten ez zezan zaldizko poliziak ikusleak zelaitik kanpo mantentzen lan egin beharra izan zuen, egun historiko hartako argazki batean zaldi zuri baten gainean zihoan zaldizko polizia bat agertzen da: *Billie* zaldiaren gainean zihoan George Scorey ofiziala, hortik aurrera partidu ahaztezin honi *Zaldi Zuriaren* ezizenaz deitu ohi izan zitzaion. Nahiz eta jendeak *Billie* zaldia zuri kolorekoa zela uste eta garaiko zuri-beltzeko egunkarietan hala dirudien, berez zaldi grisa zen.

Poliziak nola edo hala jendea futbol zelaiko marretatik kanpo mantendu ondoren, partidua 45 minutuko atzerapenarekin hasi zen. Nahiz eta West Ham United taldea presionatzen hasi, Bolton taldea partiduan zehar nagusi agertu eta azkenean garaile izan zen, eta bere historian lehenbiziko aldiz irabazi zuen Ingalaterrako Futbol Kopako finala.

Denera, partiduaren ondorioz 900 zauritu arin egon ziren, 22 lagun ospitalera eraman zituzten, haietako 10 laster kalean zirelarik.

Egun hartan bizitako jendetza eta eromenaren ondoren Erresuma Batuko Komunen Ganberan eztabaida piztu zen, William Bridgeman barne ministroak halako gertakaririk berriz errepikatu ez zedin neurriak hartzea erabaki zuen: ikerketa publiko bat ireki zuen, baina poliziak bere lana egoki egin zuela frogatu zenean, ikerketa bere hartan gelditu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1345035
* Commonscat Multimedia: FA Cup Final 1923

---

 |

* Wd Datuak: Q1345035
* Commonscat Multimedia: FA Cup Final 1923
4°35′10″N 74°18′00″W﻿ / ﻿4.58611°N 74.30000°W﻿ / 4.58611; -74.30000
**Salto del Tequendama Museo-etxea Biodibertsitatea eta Kultura** (gaztelaniaz: ***Casa Museo Salto de Tequendama Biodiversidad y Cultura***) Kolonbiako San Antonio del Tequendama herrian dagoen etxetzarra eta museo ezaguna da. Eraikuntza aurretik **La Casa del Salto del Tequendama** hotela izan zen. Inguruko biztanleen arabera etxe sorgindua da. Eraikuntza 1470 m² ditu. Eraikuntza 1923tik 1927ra egin zen.

Historia
--------

Eraikuntzaren historian hiru etapa bereizi daitezke. Hasiera batean, 1923-1927 artean, Carlos Arturo Tapias arkitektoak altxatutako etxandi izan omen zen baina horretaz iritzi desberdinak daude. Hogeigarren hamarkada hartako klase aberatsen gustura eraikitako etxandi izan zen, Tequendama jauziaren ondoan. Urte haietan Pedro Nel Ospina (1922-1926) zen estatu burua eta bera agindua zen proiektua martxa jartzea. Lekura heltzeko Bogotatik tren bat joaten zen eta hotelean bertan bukatzen zen.

1950eko uztailean eraikuntza berreraikitzeko proiektua ikertu zen, hotela bihurtzeko asmoz. Proposamenak Gabriel Largacha arkitektoaren sinadura zeraman eta Domenico Parma-rena eraikitzaile bezala. Proiektua, ordea, ez zen aurrera atera baina eraikuntzak hotela moduan funtzionatu zuen. XX. mendeko azken hamarkadan, ibaiaren kutsadura zela eta, hotela utzik gelditu zen. Urte horietan inguruaren ospe txarra areagotu zen.

Baina inguruko balore paisajistikoak eta ekologikoak handiak zirenez, Kolonbiako Unibertsitate Nazionalaren Natur Zientzien Institutuak hotela berritzeko eta museoa bihurtzeko proposamena plazaratu zuen. Proiektu horretan Fundación Granja Ecológica el Porvenir delakoaren laguntza izan zuten. 2012ko abuztuaren 23an museoak ateak ireki zituen. Izena berak dioenez ekologia eta kultura dira bere ardatz nagusiak.

Historia magikoa
----------------

Etxandiaren inguruan zabaldu diren kondairak bi oinarri izan dituzte. Ingurua, batetik, Txibtxa herriarentazko inguru sakratua zen. Horrekin lotuta, tokiaren ezaugarriei esker, pertsona askok bertan buruaz beste egin dute. Hortik dator museoak duen etxe sorgiduaren ospea.

Irudiak
-------

* Tequendamako jauziaren ondoko Salto Hotela.Tequendamako jauziaren ondoko Salto Hotela.
* Salto Hotelaren oinarria.Salto Hotelaren oinarria.
* Tequendamako jauzia 1854an Frederic Edwin Church-ek egindako margolan batean.Tequendamako jauzia 1854an Frederic Edwin Church-ek egindako margolan batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**ː Salto Hotelaren Misterioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7701417
* Commonscat Multimedia: Tequendama Falls Museum

---

 |

* Wd Datuak: Q7701417
* Commonscat Multimedia: Tequendama Falls Museum

‎
**Ruben Santxez Bakaikoa** (Gasteiz, Araba, 1975) euskal bertsolaria, irakaslea eta idazlea da.

Biografia
---------

Zaragozan jaio zen, gurasoak lanean han zeudelako baina txikitatik Gasteizen bizi izan da. Euskara gaztaroan ikasi zuen. 23 urterekin bertso eskolan hasi zen. Hainbat Prudentzio Deuna sariketetan eta Arabako Bertsolari Txapelketetan parte hartu zuen. Enpresa ikasketak egin zituen eta, ondoren, euskal filologia. Lan desberdinetan aritu da, tartean irakasle. Azken urtetan bertso munduan ibili da. 2006an *Araba bertso histori ezberdin bat* saiakera liburua plazaratu zuen. 2019an *Hondarrak* eleberria argitaratu zuen.

2018an Konpost musika taldea sortu zuen eta Ruben da abeslaria. 2021ean taldearen izena daraman diskoa argitaratu dute.

Liburuak
--------

### Saiakera

* *Araba bertso histori ezberdin bat*. Arabera, 2016. ISBN 84-95774-18-6.

### Eleberria

* *Hondarrak*, Tafalla: Txalaparta, 2019. 353 or. ISBN: 978-84-17065-80-5.

Diskoak
-------

* *Konpost* (2021, Erraia)

Bertsolaritza
-------------

* Arabako Bertsolari Txapelketa:
	+ Finalista (2): 2013, 2015
* Bertxoko sariketa (1): 2013

Kanpo loturak
-------------

* Ruben Santxez

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266692
* **Identifikadoreak**
* Literaturaren Zubitegia: 1009

 |

* Wd Datuak: Q12266692
**Lausanako Konferentzia** Lausanan (Suitza) egin zen 1922 eta 1923 artean. Haren helburua Sèvresko Itunaren ordezko itun bat negoziatzea zen, Turkiak jada onartzen ez zuena, Mustafa Kemal Atatürken gobernu berriaren pean.

Konferentzia 1922ko azaroan inauguratu zen, Britainia Handiko, Frantziako, Italiako eta Turkiako ordezkariekin. Turkiako Batzar Nazional Handiak Ismet Inönü, Rγza Nur eta Chaim Nahum errabinoa hautatu zituen ordezkari gisa. Lord Curzon, Britainia Handiko Kanpo Harremanetarako idazkaria, izan zen konferentziaren koordinatzailea eta pertsonarik eraginkorrena. Frantziak eta Italiak uste zuten Chanakeko krisiak kalte itzulezinak eragin zizkiola britainiar prestigioari Turkian, baina harritu egin ziren hala gertatu ez zela ikustean. Tropa britainiarrek beren posizioei eutsi zieten Chanaken, baina frantsesei erretiratzeko agindu zitzaien.

Hamaika aste iraun zuen konferentziak. Italiako Benito Mussoliniren eta Frantziako Raymond Poincaréren hitzaldiak entzun ziren bertan. Konferentziako lanetan Ismet Pasharen diplomazia tematia nabarmendu zen. Hein batean gorra izanda ere, Curzonek jarrera turkiarra salatuz hitzaldi luzeak egiten zituenean bakarrik itzaltzen zuen bere audifonoa. Curzonek amaitu ondoren, Ismet Pashak bere jatorrizko eskariei heltzen zien, eta Curzonen salaketez ahaztu zen.

Amaieran, Turkiak onartu zituen klausula politikoak eta "itsasarteen askatasuna", Britainia Handiaren kezka nagusia. Mosulen estatusaren auzia atzeratu egin zen, Curzanek uko egin baitzion hori Iraken parte zenaren ideiari. Frantziako ordezkaritzak ez zituen lortu bere helbuak. 1923ko urtarrilaren 30ean deklarazio bat eman zuen, non adierazten baitzuen ez zuela uste itun-proiektua eztabaida-oinarri bat besterik ez zela. Beraz, turkiarrek ez zuten ituna sinatu nahi izan. 1923ko otsailaren 4an, Curzanek azken deia egin zion Ismet Pashari, sina zezan, eta, uko egin zionean, Curzonek negoziazioak eten eta *Orient Expressen* utzi zuen gau hura.

Lausanako Ituna, azkenik, 1923ko uztailaren 24an sinatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hanioğlu, M. Şükrü.  (2008). *A Brief History of the Late Ottoman Empire.*  Princeton University Press ISBN 978-0-691-14617-1. (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
2. ↑   **(Ingelesez)** Goldstein, Erik.  (2003-06). «The British official mind and the Lausanne conference, 1922-23» *Diplomacy & Statecraft* 14 (2): 185–206. doi:10.1080/09592290412331308861. ISSN 0959-2296. (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
3. ↑   Cleveland, William L..  (2004). *A history of the modern Middle East.*  Boulder, Colo. : Westview Press ISBN 978-0-8133-4048-7. (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
4. ↑   Ali, Othman.  (1997). «The Kurds and the Lausanne Peace Negotiations, 1922-23» *Middle Eastern Studies* 33 (3): 521–534. ISSN 0026-3206. (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2261995
* Commonscat Multimedia: Conference of Lausanne

---

 |

* Wd Datuak: Q2261995
* Commonscat Multimedia: Conference of Lausanne
**Redwood konderria** (ingelesez: *Redwood County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Redwood Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 16.059 biztanle zituen, Redwood kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Redwood konderriak 2.283,72 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,23 ura dira. Beste 2.275,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.059 pertsonetatik 14.454 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 335 dira. 71 beltzak edo afroamerikarrak. 744 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 504 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 281 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485430
* Commonscat Multimedia: Redwood County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153616816
* ISNI: 0000 0004 0429 9783
* LCCN: n81093491
* NARA: 10039756
* **Lekuak**
* OSM: 1795857
* TGN: 2001062

 |

* Wd Datuak: Q485430
* Commonscat Multimedia: Redwood County, Minnesota
**Ree aintzira** (ingelesez *Lough Ree*, irlanderaz *Loch Rí* edo *Loch Ríbh*) Irlandaren erdialdean dagoen aintzira da, Shannon ibaiak eratzen duen hiru laku handietako bat. Hiru konderritan zabaltzen da, Leinsterreko Longford eta Westmeath eta Connachteko Roscommon. Aintziraren iparraldean Lanesboro herria dago eta hegoaldean Athlone.

 Shannon ibaiko aintzirak.
Aintziraren iparraldean Inchcleraun (irlanderaz *Inis Cloithreann*) uhartea dago eta monasterio bat dago gainean. Maeve erregina bertan hila izan zela esaten da. Vikingoak ere ibili ziren inguruan. Uharte txiki gehiago ere badaude baina 1950etik aurrera ez da inor bizi beraietan.

Shannon ibaiak eratzen dituen hiru aintzira nagusien artean erdian dagoena da.

Ikus, gainera
-------------

* Irlandako aintziren zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q608133
* Commonscat Multimedia: Lough Ree

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315530581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q608133
* Commonscat Multimedia: Lough Ree
**Rowan konderria** (ingelesez: *Rowan County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morehead da. 2010eko zentsuaren arabera 23.333 biztanle zituen, Rowan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rowan konderriak 741,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,76 ura dira. Beste 724,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 31,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.333 pertsonetatik 22.560 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 294 dira. 341 beltzak edo afroamerikarrak. 33 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 178 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 205 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Rowan County, Kentucky age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505510
* Commonscat Multimedia: Rowan County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154794927
* LCCN: n82118666
* NARA: 10036449
* **Lekuak**
* OSM: 1846582
* TGN: 1002837

 |

* Wd Datuak: Q505510
* Commonscat Multimedia: Rowan County, Kentucky
***1.280 arima*** (ingelesez *Pop. 1280*) Jim Thompsonek (1906-1977) idatzitako eleberria da, 1964an lehendabiziz argitaratuta. Frantzian, Marcel Duhamelek, Série Noire de Gallimard nobela beltzen bildumaren zuzendariak, nobela hau aukeratu zuen bildumako 1000. liburua izan zedin. Bertrand Tavernier zuzendari frantziarrak zinemarako egokitu zuen *Coup de Torchon* izenpean 1981ean. Euskaraz Igela argitaletxeak kaleratu du.

Eleberri honen protagonista eta narratzailea Nick Corey da, Pottsville konderri atzeratuko sheriffa. Asmatutakoa bada ere, inondik inora AEBetako hegoaldean edo hego-ekialdean kokatuko litzateke, giroa eta jende portaera direla eta. Izan ere, nobela beltz edo lagun gogorren nobela gehienak hiriek sortutako miseriarekin lotzen diren arren, eleberri honek erakusten digu landak ere miserable samar izan daitekeela. Denborari dagokionez, iradokitzen da istorioa Errusiar Iraultzako inguruan (1917) garatzen dela.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Sheriffaren narrazio fidagaitzaren azpian, herriko giroa eta pertsonaiak ikustarazten zaizkigu. Sheriffak berak, hastapenean, gibel handiko memelo hutsa ematen du, eta, lehenengo atal horietan, istorioak nobela beltza baino komedia dirudi. Orriek aurrera egin ahala, ordea, sheriffa oso bestelakoa, maltzurra baino maltzurragoa hain zuzen ere, izan daitekeela jakinaraziko zaigu.

Bilbearen hasiera sheriff izateko hauteskunde kanpainak pizten du. Daraman bizitza lasaia eta erosoa bukatu ez dadin, sheriffak mota guztietako amarru zikinak egingo ditu, baita hiltzea ere. Beti ere, oso arduratsu arituko da errua beste norbaiten gainean eror dadin. Azken finean, moralik gabeko ingurunean moralik gabeko pertsonaia bezala agertuko zaigu Nick Corey.

Pertsonaiak
-----------

* **Nick Corey**: protagonista. Potts Countyko sheriffa.
* **Myra**: Nick Coreyren emaztea. Amy Mansonekin ezkontzekotan zegoela, Myrak segada bat egin zion Nicki eta ezkontzera behartu.
* **Lennie**: Myraren neba atzeratua.
* **Amy Manson**: Nick Coreyren emaztegai ohia. Ezkontzekotan zeuden baina Nickek Myrarekin ezkondu behar izan zuen.
* **Rose Hauck**: Nick Coreyren maitalea.
* **Tom Hauck**: Rose Haucken senarra. Emaztea jipoitzen du sarritan.
* **Ken Lacey**: herri handi bateko sheriffa. Nick Coreyk aholkua eskatzen dio.
* **Buck**: Ken Lacey sheriffaren laguntzailea.
* **Robert Lee Jefferson**: burdindendaren jabea eta Konterriko fiskala.
* **Curly eta Moose**: putazainak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2606729

 |

* Wd Datuak: Q2606729
**Ronnie Kasrils** (Johannesburgo, Hegoafrika, 1938ko azaroaren 15a) politikari, gidoigile eta zinema-zuzendaria da. Gaur egun ezaguna da gatazka-bitartekari moduan. Euskal Herriko bake-prozesuko Nazioarteko Egiaztatze Batzordeko kidea izan zen 2011tik 2017ra arte.

Bere aiton-amonak Letonia eta Lituaniakoak ziren. Afrikako Kongresu Nazionalean (ingelesez: *African National Congress* edo ANC) alderdian hainbat ardura-kargu izan zituen 16 urtez. 1961tik Hegoafrikako Alderdi Komunistako kidea izan zen (SACP, ingelesez: *South-African Communist Party*) non Komite Zentraleko kidea izan zen 1986tik 2007ra bitarte. Apartheid-aren bukaera ekarri zuten 1994ko hauteskunde demokratikoak eta gero **Kasrils** *Defentsa* Ministroa izan zen. Geroago *Urak, Basoak eta Inteligentzia* Ministroa izan zen. Gainera liburuak idatzi ditu poesiaz eta politikaz, horietan azpimarragarria da bere autografia (*Armed and dangerous*).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932620
* Commonscat Multimedia: Ronnie Kasrils

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37728376
* ISNI: 0000 0001 1055 8049
* BNE: XX1427053
* BNF: 12247906v (data)
* GND: 119516683
* LCCN: nr89017062
* SUDOC: 031221629

 |

* Wd Datuak: Q932620
* Commonscat Multimedia: Ronnie Kasrils
Mozart 1780an
Mozarten **Requiem K. 626** obra, Mozartek idatzitako azken lana izan zen. Lan hau misterioz eta eztabaidaz inguratuta egon da beti.

Historia
--------

Aristokrata batek Requiema anonimoki enkargatu egin zuen Mozarti iruzurra egiteko asmoarekin. Aristokrata horrek obra berarentzat berenganatu nahi zuen, gero, bere emaztearen oroimenean, interpretatzeko. Horrela, Mozartek bere azken kontzertua antzeztu baino lehen, ezezagun bat agertu zen bere etxean, beltzez jantzia, eta lan hau idaztea eskatu zion konpositoreari. Geroago, Mozart Pragara joan baino lehen, mezularia berriz ere agertu zen, bere enkarguaren bila. Azkenean, Mozartek, heriotzaren ideia buruan zerabilela, bisitari misteriotsu hori patuaren mezulari bat zela sinetsi omen zuen eta konposatu egingo zuen Requiema bere hiletarako izango zela pentsatu omen zuen.

Biografia baten arabera, Mozartek Requiemean lan egiten hasi zen 1791eko irailaren 6an eta urte horretako abenduaren 5ean hil egin zen.[erreferentzia behar] Denboraldi horretan *Txirula Magikoa* opera eta beste bi enkargu bukatu zituen. Hala ere, Requiema amaitu gabe geratu zen. Mozarten emazteak, lana bukatzeko, konpositore bat bilatu zuen. Hipotesirik onartuenak Franc Xaver Süssmayrek, Mozarten ikasle batek, Requiema amaitu zuela esaten du.

Pentsatzen da Constanzak, Mozarten emazteak, Süssmayr erosi zuela, *Requiem*aren amaierari buruzko zenbait gauza isilean gordetzeko.[erreferentzia behar] Hala ere, analisi grafologiko batzuek Requiemaren amaieran 4 pertsona desberdin hartu zutela parte baieztatzen dute, Mozart bera barne. Kontu honek eztabaida bat hasi egin zuen: zein pasarte idatzi zituen Mozartek berak benetan? Musikologoek ikertzen jarraitzen dute.

Ageri denez, Mozartek bakarrik amaitu zituen berak bakarrik bi atal: *Introitus*a eta *Kyrie*a, Sequentia zatiaren parte gehienak Mozartek berak idatzi zituen, nahiz eta Süssmayrek besterik ez bukatu. *Offertorium*a, Mozartek idazten hasi zuena, Süssmay ikasleak amaitu omen zuen eta azken hiru atalak Süssmayrek idatzi omen zituen goitik behera. Hala ere, azken atala *Introitus* eta *Kyrie*aren errepikapena da. Nahiz eta Mozarten ikasle honek Requiemaren atal handi bat idatzi, Mozart gaixo baten oharpen ugari jaso omen zituen.

Ezaugarriak
-----------

Requiema orkestra sinfonikorako, korurako eta ahotz solistetarako idatzita dago.

Requiema osatzen duten musika tresnek XVIII. mendearen amaierako orkestra sinfoniko baten eskema tipikoari erantzuten diote, hala ere, pixka bat murriztuta. Lehen eta bigarren biolinak, biolak, biolontxeloak, kontrabaxuak, *corni di bassetto*ak, fagotak, tronpetak, tronboiak, tinbalak eta organo batek parte hartzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207875
* Commonscat Multimedia: Requiem, K. 626 (Mozart)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 178428929
* GND: 300110464
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207875
* Commonscat Multimedia: Requiem, K. 626 (Mozart)
*Artikulu hau auzitegiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rota (argipena)».*
**Rotako auzitegia** edo **erromatar Rota** (ofizialki latinez: *Tribunal Apostolicum Rota Romanae*, euskaraz: «Erromatar Rota auzitegi-apostolikoa») Eliza katolikoak, beheragoko mailako eliza barrutietako auzitegiek emandako sententzien kontra auzitan gora jotako gaiak epaitzeko, Vatikano hirian duen auzitegia da.

Auzitegiak hamar epaile ditu; Aita Santuak izendatzen ditu eta apaizak eta Elizaren zuzenbidean doktoreak izan behar dute, haien artean zaharrena epaile nagusi dela. Badu salatzaile bat, Aita Santuak izendatua hura ere, abokatuak, maiz laikoak direnak, eta idazkari bat. Rota auzitegiaren sententzia bat epaitutako auzitzat jotzen ez denean, erabaki horren aurka bigarren edo hirugarren aldiz aurkez daitezke beste epaile batzuek epai dezaten.

Madrilen bada beste Rota auzitegi bat, Espainian emandako sententziak epaitzen dituena, baina ez da goi mailako auzitegia eta, beraz, haren sententzien aurka Erromako Rota auzitegira jo daiteke.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/10/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2000]
2. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2018]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1234169
* Commonscat Multimedia: Roman Rota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140091960
* ISNI: 0000 0001 2291 6253
* BNF: 12081888s (data)
* GND: 1003483-3
* NKC: xx0216194
* SUDOC: 029128528

 |

* Wd Datuak: Q1234169
* Commonscat Multimedia: Roman Rota
Suitzako hizkuntz eremuen mapa: frantses hiztunen eremua (berdea) eta aleman hiztunen eremua (laranja), tartean biak banatuz Röstigraben lerroa edo muga imaginarioa dago.
**Röstigraben** eta Suitzako alemanez **Röschtigraben** (literalki *Rösti hobia*), Suitzako aleman eta frantses hiztunen eremuak elkarbanatzen dituen lerroa deitzeko umorezko izendapena da, Rösti alemaniar hiztunen eremuko usadiozko suitzar plater bat baita. Italiera hiztunen eremua den Ticino kantonamendua gainontzeko Suitzatik banatzen duen lerroa deitzeko **Polentagraben** izendapena ere badago. Politika eta kultura arloetan serioski ere erabiltzen den izendapena bada, ezberdintasun politiko eta kulturalak ere adierazten baiditu.

Lehenbiziko aldiz Lehen Mundu Gerra garaian agertu zen, Suitza neutrala Alemaniar Inperioa eta Frantziar Errepublikaren artean kokatua zegoenean. Dena den, XXI. mendeko komunikabideen hobekuntza eta aurrerapenaren ondorioz lerroa lusotuz eta bere garrantzia galtzen doa.

Lerro honen ibilbidearen zati handi bat Saane ibaiak adierazten du.

Bitxikeria gisa, lerro hau erditik igarotzen den suitzar hiriak badaude, tartean Friburgo, Biel/Bienne eta Sierre, maiz lerroa kale edo erreka batek bakarrik adierazten du, hauen alde banatara hizkuntza bat edo beste nagusi delarik, adibidez, Euskal Herrian Bidasoaren bazter banatan aurrez-aurre dauden Irungo Behobia (gaztelania) eta Urruñako Pausu/Behobia (frantsesa) auzoetan bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q671223
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 047131

 |

* Wd Datuak: Q671223
**Sotirios Panopoulos** (grezieraz, Σωτήριος Πανοπούλος; 1934ko abuztuaren 20 - 2017ko ekainaren 8), **Sam Panopoulos** izenaz ezaguna, Kanadako sukaldari eta enpresaburua izan zen, jatorri grekokoa. Pizzan anana kontserban sartzegatik egin zen ezaguna —pizza hawaiiar gisa ezagutzen den errezeta—.

Biografia
---------

Panopoulos Halifaxera (Kanada) joan zen 1954an, 20 urte zituela. Behin baino gehiagotan aldatu zuen bere bizitokia, Elliot Lake meategian lan egin eta gero. Denborarekin, Chatham-Kentera (Ontàrio) joan zen bizitzera, eta jatetxe bat ireki zuen Elias eta Nikitas anaiekin, Satellite izenekoa. Hanburgesak, patata frijituak eta Ipar Amerikako beste janari tipiko batzuk zerbitzatzen zituen. 1960tik aurrera pizzak zerbitzatzen hasi zen, eta 1962an jarri zuen lehen aldiz ontziratutako anana pizza baten gainean. Ez zen bat-bateko arrakasta izan, baina denborarekin garrantzia hartzen hasi zen; laster, beste jatetxe batzuk ireki zituen, eta bertan ere pizza hori saltzen zuen.

1980. urtean jatetxea saldu eta Londonera (Ontario) joan zen bizitzera. 2017. urteko ekainaren 8an hil zen, bat-batean, 83 urte zituela, Londongo Unibertsitate Ospitalean (Ontario).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hawaiian pizza inventor Sam Panopoulos dies aged 83.*  2017-06-09.
2. ↑   Marlene Habib.  (2017-06-17). «Sam Panopoulos, Canadian inventor of Hawaiian pizza, dies at 82» *www.cbc.ca*.
3. ↑   Johnston, Chris.  (2017-06-10). *Sam Panopoulos, inventor of Hawaiian pizza, dies aged 83.*  ISSN 0261-3077..
4. ↑   «Canadian Inventor Of Hawaiian Pizza Dead At 83» *HuffPost* 2017-06-09.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30197020

 |

* Wd Datuak: Q30197020
Sam Maguire Kopa erakusgai.
**Sam Maguire Kopa** (irlanderaz *Corn Sam Mhic Uidhir* eta ingelesez *Sam Maguire Cup*, herri hizkeraz *Sam* edota *The Sam*) Irlada Osoko Futbol Gaeliko Senior Txapelketaren finaleko irabazleari ematen zaion saria da, hortaz futbol gaeliko jokalari eta zaletuen artean garaikur garrantzitsu eta estimatuena da.

Txapelketa hau udaro kanporaketaren sistemarez bidez jokatzen da eta Elkarte Atletiko Gaelikoak (GAA) antolatzen du. Finala Croke Park estadio mitikoan irailaren hirugarren edo laugarren igandean jokatzen da.

1928an Sam Maguire jokalari eta irlandar errepublikarraren omenezko izena darama, hain zuzen ere, London GAA taldean eragin handia izan zuen pertsona. Bestalde, garaikurra bereganatu zuen lehenbiziko taldea urte hartako finalean Cavan GAA taldea garaitu zuen Kildare GAA taldea izan zen. Aldiz, kopa kopuru gehien irabazi dituen taldea Kerry GAA da (denera 30), bigarrena Dublin GAA (10), laugarrena Galway GAA (9), laugarrena Meath GAA (7) eta bosgarrena Cork GAA (5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3776400

 |

* Wd Datuak: Q3776400
**Salbatzailearen eliza** (danieraz *Vor Frelsers Kirke*) Kopenhageko Christianshavn auzoan dagoen eliza barrokoa da, bere kortxo-kentzeko itxurako kanpandorreagatik oso ezaguna.

Historia
--------

Kristian IV.a erregeak Christianshavn merkatal-herrixka sortzerakoan 1639an eliza bat eraiki zen. Baina berehala handiago bat behar zela eta Lambert van Haven arkitektuak eliza berria diseinatu zuen. Lanak ordea ez ziren 1682 arte hasi eta inaugurazioa 1695ean izan zen. Frederik V.aren erregealdian bultzada berria eman eta Lauritz de Thurah arkitektuak diseinaturiko dorrea ezarri zitzaion 1752an. Kanpoaldetik eskilarak ezarri zizkion eta erregea bera goraino igo zen 1752ko abuztuaren 28an, inaugurazio egunean.

Kondairak dioenez arkitektuak dorre gainetik bere burua bota zuen eskailerak erlojuaren aurkako norantzan egin izanagatik, baina istorio faltsua da.

Arkitektura
-----------

Alemaniar barroko estiloan eraikia dago eta oinarria greziar gurutzea da.

Beltz eta urre koloreko dorrea 90 metrotako garaierara iristen da eta puntan salbatzailearen irudia du bandera eskuan daramana. Christianhavn auzoaren itzelezko ikuspegia dago goikaldean eta jende ugari igotzen da egunero.

1928an kariloia ezarri zitzaion eta 1980an berriztu egin zuten. Brontzezko 48 kanpai ditu, handiena 2.000 kg-tako pisuduna eta txikiena 10 kg-takoa.

Iruditegia
----------

* Kanpandorrea.Kanpandorrea.
* Jendean dorrean gora.Jendean dorrean gora.
* Salbatzailearen irudia.Salbatzailearen irudia.
* Christianshavn auzoaren ikuspegia.Christianshavn auzoaren ikuspegia.
* Slotsholmen auzoaren ikuspegia.Slotsholmen auzoaren ikuspegia.
* Christiania hiri librearen ikuspegia.Christiania hiri librearen ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29157
* Commonscat Multimedia: Vor Frelsers Kirke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247407047

 |

* Wd Datuak: Q29157
* Commonscat Multimedia: Vor Frelsers Kirke