recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Donostiako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ulia (argipena)».*

**Ulia** edota **Uliamendi** Gipuzkoako Donostia eta Pasaia udalerrien artean hedatzen den mendia da, Euskal Herriko kostaldean.

Mendia
------

Sagues, Gros, Ulia eta Miracruz-Bidebieta auzoetatik Trintxerpe eta Pasai San Pedroraino luzatzen da. Mendebaldeko muturraren magalean Zurriola hondartza eta Monpas lurmuturra daude, eta 243 m ditu mendikatearen puntu gorenean, ekialdean aldiz, Platako lurmuturra eta Pasaiako badiaren bokalea.

Gailurrean dagoen harkaitz bat baleak ikusteko talaia gisa erabiltzen omen zuten donostiar baleazaleek Erdi Arotik.

Mendi honetan izen bereko Uliako parkea kokatzen da.

Ulia mendiaren NASAren aireko ikuspegia.

GR 121 ibilbidea
----------------

Sakontzeko, irakurri: «Talaia ibilbidea» eta «GR 121»
Mendi honen kostaldeko itsalabarretan barrena Gipuzkoa osoari itzulingurua egiten dion GR 121 ibilbidea doa, kostaldeako zatian, hots, Hondarribia eta Mutriku artean Talaia ibilbidea izena jasotzen duelarik. Ulian Talaia ibilbideko 2. etapa kokatzen da, hain zuzen ere, Pasai San Pedroko Senekozuluako itsasargian hasi eta Platako itsasargia eta Uliako itsaslabarretan barna Donostiako Sagues auzora doana.

Leku interesgarriak
-------------------

* Uliako parkeaUliako aireko tranbia (1907-1912)
* Ulia mendiko aireko tranbia (1907-1912)
* Almirantearen gotorlekua
* Uliako itsaslabarrak
* Monpas lurmuturra
* Platako itsasargia
* Platako lurmuturra
* Senekozuluako itsasargia
* Buskando ur-biltegia
* Soroborda ur-biltegia
* Uliako Mintegietako parkea

Iruditegia
----------

* Ulia mendiaren ikuspegia Zurriola pasealekutik.Ulia mendiaren ikuspegia Zurriola pasealekutik.
* Monpas lurmuturra.Monpas lurmuturra.
* Uliako itsaslabarrak.Uliako itsaslabarrak.
* Platako itsasargia.Platako itsasargia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

* Ulia B motako ingurune babestua Natura 2000 barruan
* Ulia. Euskal Herriko mendiak. Euskal-Herria.org
* Ulia. Mendikat.net **(Gaztelaniaz)**
* Ulia Interpretazio Zentroa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3070583
* Commonscat Multimedia: Ulia

---

 |

* Wd Datuak: Q3070583
* Commonscat Multimedia: Ulia

  

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Tsuyamako gaztelua** (japonieraz: 津山城, *Tsuyama-jō*?)
 Japoniako Tsuyama hirian kokatuta dagoen japoniar gaztelua da.

Historia
--------

1444 urtean Tsuru mendian (Tsuruyama, 鶴山城) gaztelu bat eraiki zen baina Onin Gerran kaltetua izan eta gaztelua bertan behera utzia izan zen.

1603an, Edo Aroan, Mori Tadamasak gaztelu berria eraikitzea pentsatu zuen Tsuyama izen berriarekin eta 1616an 77 dorretako eraikina bukatu zen, Himejikoak (61) eta Hiroshimakoak (76) baino gehiago zituena.

1809an Honmaru jauregia erre egin zen eta Meiji berrezarkuntzaren hasieran gaztelua abandonatu eta 1874an dorre nagusia suntsitua izan zen eta harresi batzuek eraikin berriak egiteko erabili ziren.

1936an Erakusketa baterako berreraiki zen dorre nagusia, baina Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketen beldurrez kendu zuten.

2002an, gazteluaren 400. urteurrena ospatzeko lanak hasi zituzten, eta Bicchu dorrea (備中櫓) altxatu zuten.

Iruditegia
----------

* Tsuyama gaztelua 1873an.Tsuyama gaztelua 1873an.
* Bicchu dorrea.Bicchu dorrea.
* Tsuyama gaztelua.Tsuyama gaztelua.
* Harresia.Harresia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q767818
* Commonscat Multimedia: Tsuyama Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253039907

 |

* Wd Datuak: Q767818
* Commonscat Multimedia: Tsuyama Castle
**Ulia mendiko aireko tranbia** pertsonen garraiorako sortutako lehendabiziko aireko tranbia izan zen. 1907ko irailaren 30ean inauguratua,
Leonardo Torres Quevedo asmatzaile espainiarrak sortu zuen eta Donostiako Ulia mendiaren hegian kokatu zen. Proiektuaren helburua turismoa erakartzea zen. 1912an deaagertu zen, Igeldoko funikularra eta parkea martxan jartzearekin batera.

Ezaugarriak
-----------

Aireko tranbia funtzionamenduan.
Talde bat aireko tranbian.
Leonardo Torres Quevedok 1887an bere lehenengo teleferikoa egin zuen. Proiektu hartan behi pare baten indarraz 200 metroko luzerako eta 40 metroko garaiera aldea gainditzea lortu zuen. Esperimentu horretan oinarrituta 1907an Uliako proiektuari ekin zion. Proiektuaren egitearen ardura Bilboko Sociedad de Estudios y Obras de Ingeniería enpresarena izan zen; enpresa honek munduko beste transbordadore asko egin zituen.

Uliako tranbia honek 280 metroko luzera eta 40 metroko garaiera aldea zuen. Bidaiak hiru minutu ingurukoa zen eta bidaia bakoitzean saski handi batean 18 pertsona eraman zezakeen. Tranbia Ategorrietatik ateratzen zen. Segurtasunaren gaiari garrantzi handia eman zioten. Horretarako Torres Quvedok kable-euskarrien sistema bitxi bat asmatu zuen, alde bateko ainguratzeak kontrapisuekin aldatuz. Diseinua indartsua zen eta kable baten bat puskatzea arazorik gabe jasan zezakeen. Ingeba elkarteak horrela deskribatu du:
"Irteerako geltokia egurrezko etxolatxoa zen, hiru metroko altura zuen plataforma baten gainean. Lotura sei kable metalikoz osatuta zegoen, hiru kableko bi serietan banatuta. Kableak erraila gisa funtzionatzen zuten, eta horietatik, gurpildun plataforma bat zebilen. Plataformatik ontzitxo bat zintzilik zeraman, eta, bertan, hamazortzi bidaiari garraia zitezkeen. Kable amaigabe batek plataforma eta ontzitxoa eramaten zituen, 12 ZP-ko indarra zuen motor elektrikoaren bidez."

Uliako parkea
-------------

Turistei eskainitako parke honen elementu nagusia aireko tranbia hau zen. Goiko partean, bestetik, hiriaren panoramika ederra zuen jatetxea zegoen, batetik, eta Arranoaren aitza, Baleontziaren haitza, baserri bat, e.a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Tansbordadorearen inguruko iritziak Ahotsak proiektuan.
* **(Gaztelaniaz)**:Web torresquevedo.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5684937
* Commonscat Multimedia: Monte Ulia Cableway

---

 |

* Wd Datuak: Q5684937
* Commonscat Multimedia: Monte Ulia Cableway
Uli irudi asko Europako museoetan daude gaur egun.
**Uli irudiak**, baita ere **Nalik irudiak** jatorri erlijioa zituzten egurrezko eskulturak dira. Buruen ehiztarien eta Madak talde lingusitikoaren kulturarekin lotuta zeuden. Irudiak hermafroditak ziren, bularrez eta zakilez. Datazio aldetik, XVII. eta XVIII. mendekoak dira. Gaur egun ez dira egiten.

Uli irudia Municheko Etnologia Museoan.

Aurkikuntza
-----------

Irudi hauen ezagutza Europan oso berantiarra izan zen. Bildumagileek eta esploratzaileek XIX. mendeko amaieran ezagutu zituzten, erabiltzen ziren lurraldetan, hau da, Lelet goi ordokian, Irlanda Berriaren iparraldean, Bismarck uhartedian. Orduan eskultura asko Europara eta Ipar Amerikara eraman ziren. Egun 250 inguru ezagutzen dira. Urte haietan Neuguinea-Kompagnie
edo Irlanda Berria Ginea Berriko Alemanar Konpainiaren eskuetan zegoen (1884-1899). Gaur egun Papua Ginea Berriaren barruan dago. Zalantzarik gabe lurralde horren arte-lan ezagunenak dira. Ondorioz, oso baloratuta daude: Dorotheum enkante-aretoan 150.000 eta 180.000 euro artean saldu zen bat adibidez.

Europan surrealisten eta espresionisten artean eragin handia izan zuten.

Eranbilerak
-----------

Kulto eta errito desberdinekin lotuta zeuden:

* Heriotza erritoak
* Promiskuitatea
* Gazteen Erdainkuntza
* Ugalkortasun erritoak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Uli irudia New Yorkeko The Metropolitan Museumen.
* **(Ingelesez)**:Brooklyn Museumen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2474943
* Commonscat Multimedia: Uli figures

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2474943
* Commonscat Multimedia: Uli figures
**Uvalde konderria** (ingelesez: *Uvalde County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Uvalde da. 2010eko zentsuaren arabera 26.405 biztanle zituen, Uvalde kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Uvalde konderriak 4.036,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,32 ura dira. Beste 4.019,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.405 pertsonetatik 25.965 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 18.299 dira. 110 beltzak edo afroamerikarrak. 62 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 116 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 111 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26697
* Commonscat Multimedia: Uvalde County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146603524
* LCCN: n82088587
* NARA: 10040010
* **Lekuak**
* OSM: 1827044
* TGN: 2002087

 |

* Wd Datuak: Q26697
* Commonscat Multimedia: Uvalde County, Texas
**Uwajima** (japonieraz: 宇和島市, *Uwajima-shi*?)
 Ehime prefeturako hiria da, Shikoku uhartean, Japonian. 2014ko erroldaren arabera, 79.296 biztanle ditu.

Historia
--------

1595 arte **Itajima** izena zeukan gaur egungo Uwajimak, baina Tōdō Takatora Uwa eskualde guztiko daymio bihurtu zenean gaztelu zaharra berriztatu eta izena aldatu zion lurraldeari. 1614an Date Hidemunek gaztelua eskuratu eta leinuaren industria, hezkuntza eta kultur gune indartsu bihurtu zuen Uwajima gaztelua.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1871ean Uwajima prefetura eratu zen baina 1873an Ishizuchi prefeturarekin bat egin eta Ehime prefetura eratu zen. 1921ean fundatu zen Uwajima hiria eta 1934an badia berriztatu zen industria ezartzeko. Honen ondorioz 1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketak jasan zituen eta oso kaltetua gertatu zen.

Kultura
-------

**Tara santutegia** eraikin bitxia da. Bertako elementurik aipagarriena hiru metro inguruko harrizko faloa da. Ondoan sexuaren museoa dauka, mundu guztiko tresna eta margoak erakusten dituena.

**The Uwajima Ushi-oni jaialdia** (宇和島牛鬼祭り, Uwajima Ushi-oni matsuri): Uztailaren 22 eta 24 artean ospatzen den purifikazio jaialdi ezaguna da. Jatorrian Japoniak Korea inbaditzeko bi saiakeratan dago. Gaur agungo jaialdiko irudi aipagarriena behi-ogroa da, 5-6 metrotako tamaina duen behia da, lepo luzea, ogro aurpegia eta ezpata itxurako buztana duena. Atzetik zaldiz eta oinez doa jendea. Lehoiaren dantza eta Gaiya dantza egiten dituzte desfilean.

**Zezenketak** izaten dira urtarrilean, apirilean, uztailean eta abuztuan. Ez da ordea zezenik hiltzen, zezena lurrean etzanarazi baizik.

Ondarea
-------

* Uwajimako gaztelua
* Date familiaren museoa
* Taga santutegia

Iruditegia
----------

* Uwajimako gaztelua.Uwajimako gaztelua.
* Taga santutegiko faloa.Taga santutegiko faloa.
* Kongozan Dairyuji tenplua.Kongozan Dairyuji tenplua.
* Inarizan Ryukoji tenplua.Inarizan Ryukoji tenplua.
* Butsumokuji‎ tenplua.Butsumokuji‎ tenplua.
* Iwamatsugawa ibaia.Iwamatsugawa ibaia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Uwajimako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845857
* Commonscat Multimedia: Uwajima, Ehime

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251739591
* NDL: 00308207
* CiNii: DA13228715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 4047858
* TGN: 7004833

 |

* Wd Datuak: Q845857
* Commonscat Multimedia: Uwajima, Ehime
Elizabeth Loftus psikologoa, gizakioi **gezurrezko oroitzapen**ak zein erraz ezarri ahal zaizkigun erakusten ekarpenik handienak egin zituen psikologoa.
**Sasioroitzapen, oroipen faltsu, gezurrezko oroitzapen, sasioroipen, gogorapen faltsu**... psikologian, batez ere Elizabeth Loftusen ekarpenei esker, fenomeno ezaguna da. Gezurrezko oroitzapena gertatu ez zen gertaera baten oroitzapena da, edo gertatu zen gertaera baten distortsioa, kanpotik berrets daitezkeen gertakarien bidez jakin daitekeenez. 2013tik Mandela efektua bezala ere ezagutzen da, Fiona Broome blogariak asmatutako terminoa, eta Interneteko kulturan zabalduena.

Elizabeth Loftus eta beste psikologo askok frogatutzat eman dute gizakiok benetan gertatu ez diren kontuak eta xehetasunak gogoratu ahal ditugula. Psikologo talde batek boluntario talde bati beren Disneylandeko esperientziei buruz galdezka lortu zuten boluntario gehienek gogoratzea Bugs Bunnyrekikoak. Horretarako galdera egokiak eta itxaron gelan jarritako irudi batzuk, non Bugs Bunny agertzen zen besterik ez zuten behar izan. Baina, jakina, ezinezkoa da Bugs Bunny Disneylanden egotea, pertsonaia hori ez delako Disney unibertsokoa, konpetentziakoa, Warner Bros.-ekoa baizik.

Beste esperimentu batean psikologoek eskatzen zieten boluntario batzuei familia-bazkari bateko pertsona bati gogoraraztea nola txikitan hipermerkatu batean galdu zen. Azkenean, ikusi zen ez zela zaila gezurrezko oroitzapenak ezartzea pertsona batengan eta, ondo bideratuz gero, edozein pertsonak gogora zezakeela nola galdu zen txikitan hondartzan edo hipermerkatuan, benetan horrelakorik gertatu ez bazen ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2051704

 |

* Wd Datuak: Q2051704
**Sasienpresa** entitate fantasma bat da, inbertitzeko zerbitzuak eskaintzen dituena eta dirua kaptatzen duena, baina horretarako baimenik gabea; hau da, Baloreen Merkatuko Batzorde Nazionalean (CNMV) nahiz Espainiako Bankuan inskribatu gabea.

Gehienetan, inbertitzeko aholkulari moduan aurkeztu ohi dira. Negozio handi eta ikusgarriak eskaintzen dituzte, errentagarritasun altuen promesekin, baina ez dira sekula gauzatzen. Gehienbat eskaintzen dituzten operazioak dibisen atzerriko merkatukoak, deribatuetakoak, lehengaietakoak, eta abar izaten dira.

Inbertitzaileari, ordainetan, diru kopuru handiak eskatzen dizkiote, atzerriko sozietateetan ezartzeko: paradisu fiskal esan ohi zaienetan eta komisio handiak eskatzen dituzte. Era horretako pertsona edo entitate fantasmek baliatzen duten taktika presioa da, telefonozko kontaktuaren bitartez.

Komertzialen bidez funtzionatzen dute, edozein enpresa baimenduk bezala. Inbertitzailea operazioan fidatzen den bitartean eta bere dirua erreklamatzen ez duen bitartean, ez da arazorik izaten. Galerak gertatzen direnean eta inbertitzaileak azalpenen bat eskatzen duenean edo inbertimendutik erretiratu nahi duenean arazoak sortzen dira. Komertzialek sozietatea izenez eta helbidez aldatzen baitute eta inbertitzaileen dirua inolako arrastorik utzi gabe desagertuko egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2004-03-14

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290000
* **Identifikadoreak**
* BNF: 131927857 (data)
* GND: 4309083-7
* SUDOC: 035495278

 |

* Wd Datuak: Q290000
**Schenectady konderria** (ingelesez: *Schenectady County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Schenectady da. 2010eko zentsuaren arabera 154.727 biztanle zituen, Schenectady kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schenectady konderriak 542,31 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,61 ura dira. Beste 529,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 285,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 154.727 pertsonetatik 128.236 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.827 dira. 13.528 beltzak edo afroamerikarrak. 445 amerikar natiboak ziren eta 81 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.917 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.708 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.812 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487599
* Commonscat Multimedia: Schenectady County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140725070
* ISNI: 0000 0004 0402 2207
* LCCN: n81018355
* NARA: 10037060
* **Lekuak**
* OSM: 1428121
* TGN: 1002872

 |

* Wd Datuak: Q487599
* Commonscat Multimedia: Schenectady County, New York
*Altweibersommer* Alemanian, 2006an
**Uda txikia**, Hego Euskal Herrian **San Martinetako uda txiki** edo **San Martin hegoak** ere deitua, mendebaldeko Europako herrialdeetan eguraldia ustez berotu ohi duen denboraldi laburra da, gehienetan azaroaren 11 inguruan, San Martinetan, izaten dena. Bero-bolada hau singulartasun moduan hartzen dute.

Fenomeno honi esker, Euskal Herrian 20-25 °C-ko tenperaturak ohikoak dira azaroaren hasieran, hau da, bataz bestekoa baino 5-10 gradu gehiago.

Indiar uda ez da nahastu behar aldi berean hostoen kolore-aldaketarekin.

Ipar hemisferioko herrialde gehienetan gertatzen da baina latitude eta altueraren arabera denboraldiz aldatzen da baina beti udazkenean. Iberiar penintsulan **San Migeleko uda txikia** (gaztelaniaz: *Veranillo de San Miguel*) ere deitzen diote, hain zuzen ere santu horren omenezko irailaren 29 inguruan.

Ipar hemisferioko izenak
------------------------

Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan *indiar uda* (ingelesez: *indian summer*) diote, baina ez dago izenaren jatorriari buruzko azalpen zehatzik. Edonola ere, "San Martineko uda txiki" ere erabiltzen dute. Kanadan eta Frantzian antzeko egoera dago: *l'été indien* edo *l'été de la Saint-Martin* diote. Italian, Portugalen edo Galizian "San Martineko uda txiki" da erabiltzen duten esamoldea: *estate di San Martino*, *verão de São Martinho* eta *veraninho de San Martinho* hurrenez hurren.

Alemanian eta Austrian, berriz, beste esamolde bat erabiltzen dute: "atsoen uda" (alemanez: *Altweibersommer*). Eslaviar herrialdeetan ere antzeko izenak ditu: Errusian (*Бабье лето*), Polonian (*babie lato*), Kroazian (*bablje ljeto*) edo Hungarian (*vénasszonyok nyara*).

Txinan, denboraldi honek "tigrearen udazkena" (txinera tradizionalez: 秋老虎; pinyinez: *qiū lǎohǔ*) du izena. Liqiu edo udazkenaren hasiera (txinatar egutegiaren arabera, abuztuaren 7 edo 8) eta gero gertatzen ohi da baina hegoaldeko eskualdeetan urri edo azaroraino zabaltzen da.

Hego hemisferioko baliokideak
-----------------------------

Hego hemisferioan antzeko fenomeno gertatzen da neguaren hasieran. Hori dela eta, "San Joaneseko uda txiki" diote (gaztelaniaz: *veranito de San Juan*), Joan Bataiatzailearen eguna inguruan delako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltermen definizioa
2. ↑   Deedler, William.  (1996). *Just What Is Indian Summer And Did Indians Really Have Anything To Do With It?.*  National Weather Service Detroit office.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280004
* Commonscat Multimedia: Indian summer

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q280004
* Commonscat Multimedia: Indian summer
**Paketearen biziraupena** edo **Time To Live** (**TTL**) konputagailu-sareetan erabilitako kontzeptua da, zeinak adierazten duen zenbat nodotatik pasa daitekeen pakete bat sareak baztertu baino lehen edota bere iturburura itzuli baino lehen.

TTL-a berez IP protokoloa erabiltzen duen paketeen eremu bat da. Hau barik, ibilbide faltsuetan zehar bidalitako paketeak, edota helbide okerretara bidalitakoak, sarean denbora infinitu batean zehar egongo lirateke, alferrikako banda zabalera okupatuz.

TTL edo Time To Live IP paketeetan erabiltzen da, bideratzaileek aztertu eta hauen edukiaren arabera jokatzeko. Hasieran, paketea igortzen duen konputagailuak TTL balio bat ezartzen dio honi (Windows-en 128koa izan ohi da). Gure ordenagailuak erabiltzen duen jatorrizko TTL balioa zein den jakiteko, honako komandoa tekleatuko dugu komando lerroan:

ping localhost

```
Haciendo ping a portatil [127.0.0.1] con 32 bytes de datos:

Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo=1ms TTL=128
Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo<10ms TTL=128
Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo<10ms TTL=128
Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo<10ms TTL=128

Estadísticas de ping para 127.0.0.1:
Paquetes: enviados = 4, Recibidos = 4, perdidos = 0 (0% loss),
Tiempos aproximados de recorrido redondo en milisegundos:
mínimo = 0ms, máximo = 1ms, promedio = 0ms

```

Kasu honetan TTL balioa 128koa da.

Bideratzaile batek pakete bat jasotzen badu eta honen TTL balioa batekoa edo zerokoa bada, ez du bidaliko, baizik eta ICMP bidez jatorrizko IP helbideari adieraziko dio helburua oso urrun dagoela. Baldin eta pakete bat helburua ez den bideratzaile batek jasotzen badu, TTL balioari unitate bat kentzen dio eta paketea hurrengo bideratzailera bidaltzen du.

IP protokoloak informazio hau 8 biteko eremu batean gordetzen du. Interneteko errendimendu maximoa aprobetxatzeko balio optimoa 128 bitekoa da. UNIX-eko *traceroute* komandoak TTL erabiltzen du.

Ikus, gainera
-------------

* IP
* ICMP

Kanpo estekak
-------------

* TCP/IP-ri buruzko liburua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q673213

 |

* Wd Datuak: Q673213
**Sare telefonikoaren hierarkia** Terminal telefonikoen kopurua altua dela eta, zentral telefonikoak existitzen dira elkarren artean konektaturik, eta hauek hierarkia baten baitan sailkatzen dira, ondoren azalduko dira zentralen arteko ezberdintasunak.

Zentral lokala
--------------

Zentral lokalaren helburua abonatuak elkarren artean interkonektatzea da; zentral honetan konmutazio ekipoa dago eta berau da, deiei bidea emateko arduraduna, jatorritik helburura. Zentral honek osaturiko sarea, kableatua, kanalizazioak, konexio-kaxak, eta terminalei **abonatuen sarea edo sare lokala** deitzen zaio, eta **area lokala** eratzen du.

Zentral primarioa
-----------------

Hurrengo goragoko mailari zentral primarioa deitzen zaio. Honek sare lokalak elkarren artean konektatzen ditu eta **area primarioa** osatzen du, hori dela eta, zentral primario berdinera konektaturiko zentral lokalen multzo batek area primarioa osatzen du. Zentral primarioaren helburu nagusia berari ez dagozkion abonatuen deiak finkatzean datza, hauei trantsito deiak deritze, nahiz eta abonatuen artean deiak finkatzea ahalbidetzen duen.  
Zentral lokalak zentral primariora sekzio primario bidez konektatzen dira.

Zentral sekundarioa
-------------------

Zentral primarioak beraien artean konektatzen dira goragoko maila batean sailkatzen den zentral sekundario baten bidez; Honela area sekundarioa osatzen da, zentral sekundario berdinera konektaturiko zentral primarioez. Zentral hauetara bakarrik zentral primarioak konektatzen dira, inoiz ez abonatuak zuzenean.

Zentral tertziarioa
-------------------

Zentral sekundarioak beraien artean konektatzen dira goragoko maila batean sailkatzen den zentral tertziario baten bidez; Honela area tertziarioa osatzen da, zentral tertziario berdinera konektaturiko zentral sekundarioez. Zentral hauetara bakarrik zentral primarioak konektatzen dira, inoiz ez abonatuak zuzenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267093

 |

* Wd Datuak: Q12267093
TSI agarraren emaitza desberdinak hazkuntza ingurua inkubatu ondoren
**TSI agarraren proba** (hiru azukre eta burdina izeneko hazkuntza-inguruan burutzen dena) mikrobiologia-laborategietan bakterioak (enterobakterioak, batez ere) identifikatzeko erabiltzen den teknikaren bat da.

Oinarria
--------

TSI hazkuntza inguruak jakinarazten du dituen hiru azukreetatik (glukosa, laktosa eta sakarosa) zein den mikroorganismoek hartzitzen dutena, mikrobioen identifikazioa erraztuz. Horretaz gain, SH2-ren ekoizpena ere antzematen du, hazkuntza inguruak burdina duelako, SH2-rekin erreakzionatzen duena SFe sortzeko (SFe-ren ekoizpenak ingurua iluntzen du). Azkenik, gasaren ekoizpena ere soma daiteke hondoko agarra apurtzen bada.

TSIa agar inklinatua duten saiodietan erabiltzen da.

Hazkuntza-inguruak glukosa pixka bat du, eta laktosa eta sakarosa ugari. Identifikatu nahi den bakterioak glukosa bakarrik hartzitzen badu, azido gutxi sortzen da, gainazalekoa lurruntzen da eta hondoan bakarrik pilatuko da azidoa. Bakterioak, aldiz, laktosa edo sakarosa hartzitzen badu (biak disakaridoak dira) azido asko sortzen da, eta goiko aldean eta hondoan -bietan- pilatuko da azidoa.

Hazkuntza ingurua gorri kolorekoa da. Azidoaren ekoizpenak inguruak duen pH-aren adierazleari kolorea aldatzen dio, gorritik horira pasatuz. Azidotasunak, beraz, hazkuntza inguruaren horitasuna sortzen du. Era berean, SH2-ren ekoizpenak kolore beltza sortzen du agarrean.

Prozedura
---------

Ereite-euskarri batekin beste agar batean hazitako kolonia baten inokulua hartu, identifikatu nahi den bakterioa duena.

TSI agarrean erein, hazkuntza inguruaren gainazalean eta hondoan inokulatuz (azken honetan ziztadaz egindako ereitearen bidez).

Inkubatu 24 orduz 37 °C-tan eta hazkuntza inguruaren kolore aldaketa aztertu:

* azidotasuna: hori kolorea
* azidotasunik ez: gorri kolorea
* SH2-ren ekoizpena: kolore beltza
* gasa: hondoko agarraren pitzadurak

Hona hemen zenbait enterobakterioen hazkuntza TSI agarrean:

* E. Coli: gainazal horia, hondo horia, SH2 (-), gas (+)

* Enterobacter: gainazal horia, hondo horia, SH2 (-), gas (-)

* Salmonella: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

* Citrobacter: gainazal horia, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

* Shigella: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (-), gas (-)

* Proteus: gainazal gorria, hondo horia, SH2 (+), gas (+)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q959626

 |

* Wd Datuak: Q959626
**Sardur II.a** Urartuko errege bat izan zen. K.a. 765etik K.a. 733 arte gobernatu zuen.

Argishti I.aren seme eta oinordekoa, bere aurrekoek eginiko inperioaren hedapena jarraitzen du, Asiriako errege ziren Ashur Dan III.a eta Ashur-nirari V.aren ahuldadea probestuz. Lehenik, Sevan eta Urmia aintziretatik gertuko lurraldeak menderatu zituen. Jarraian, Siria iparraldean eta Eufrates ibaiaren goikaldeko zatian presionatu zuen, Malatya, Kummukhu, Karkemish eta Meliddu printzerri neohititen basailutza lortuz eta Amanoranzko korridore asiriarra mehatxatuz.

Asiriaren aurka ere zenbait kanpaina egin zituen, baina, Asiriak, Tiglath-Pileser III.a tronuratu zenean, potentzia handi maila berreskuratu zuen, eta Urarturen hedakuntzaren amaitu zuen. K.a. 743an, Urartu eta siriar herrien arteko koalizio bat eratu zen, baina asiriar erregeak gogor menderatu zuen, kontraerasora pasatu, eta, Urartu zein bere hedapen eremua zigortuz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Argishti I.a** | **Urartuko erregea**K.a. 765-K.a. 733 | Ondorengoa**Rusa I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sardur II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q353497
* Commonscat Multimedia: Sarduri II

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q353497
* Commonscat Multimedia: Sarduri II
Tu-k taldea Ondarroa herrian sortu zen, 80. hamarkada erdialdean, Itoiz, Talking Heads, Echo & The Bunnymen edo Bauhaus bezalako taldeen eraginarekin. Tu-k bandaren izen bitxia erritmo kaxen soinu batetik hartuta omen dago ("tu, tu, tu, tu-ka.."). Hasieran, Josu Aranbaarri (baxua), Ander Ibarloza (tronpeta ) eta Txomin Uribe (erritmo kaxa ta kitarra) hirukote bezala aritu ziren arren. "Zuzenekoetan beltzez jantzita agertzen ginen Josu eta biok". Geroago, kide berriak batu zituzten taldera, Bernar Ituarte (kitarra) edota Justo Urkiri (teklista). 1987. urteko maiatzean, bere lehen kontzertua eskeini zuten eta, urte bukaerarako, maketatxo bat prest zuten, "Existentzia" (1987). Maketa horretan sei kantu dotore hauek bildu zituzten, "The sun lies down, "Azken?", "Norbait", "Existentzia garden batek", "Pornografiaz" eta "Beste uri bat besterik". Josuk idatzitako "Azken?" ezezik, beste letra guztiak Kirmen Uribe poeta gaztearen obra ziren. Maketa horrekin "I.Villa de Bilbao (1988)" maketa lehiaketan euskal talde onena bezala geratu zen. 1989. urtean, Tu-k taldearen bigarren maketa agertu zen, "Beltza" (1989). Lau kantu berriak lasaiagoak ziren, ilunagoak, pop musikaren esparrutik, rockerantz bideratuz, taldearen soinua gogortuz. 1990. urtean, Tu-k taldeak kontzertu pila eman zituen, batez ere, Gipuzkoa eta Bizkaia aldean. Zuzeneko hoietan distortziorantz jo zuten, martxa gehiago eskeintzeko zaletuei. Jada, kantu poperoenak ez zituzten jotzen. Garai hartan, helburu nagusia baterijole finko bat lortzea zen, diskolan bat kaleratzeko asmoz. Ez zuten maketa gehiago grabatu nahi, mini Lp edo maxi single bat nahiago zuten. Azkenean, disketxe ezberdinekin hitzegin ondoren, Elkar zigiluarekin sinatu zuten. 1991. urtean, Tu-k taldekoek Piztiak izen berria aukeratu, "Beltza" kantu zaharra berreskuratu eta "Huts nazazu" EPa (1991) Elkar argitaletxearekin kaleratu zuten.  Tu-k Piztiak bihurtu zen.
**Sare monitorizazioa** informatika arloan konputagailu-sare baten jarraipena eta kontrola da.

Monitorizazioaren eginkizunak
-----------------------------

Sistema bi berdinak ez daudelako, arazoak aurreikusteko sistemaren jarraipena eta kontrola gomendagarria dugu. Monitorizazio plan baten eginkizunak dira:

* Zerbitzariaren lan-karga ikuskatzea
* Disko finkoaren erabilpena kontrolatu eta ikuskatu
* Sare-baliabideak egiaztatu eta doitu
* Erabiltzaile profilen eta estazioen kontrola eta kudeaketa
* Datu-baseen eta zerbitzarian dagoen softwareren mantenua
* Segurtasun kopiak sarri egitea
* Sare gertaerak ikuskatzea
* Sare arazoak konpontzea

Hurrengo puntutan zertan datzan ekintzen monitorizazioa, ikuskatzea, eta arazoak konpontzea ikus ditzagun.

Sare ekintzen monitorizazioa
----------------------------

Sare-administratzaile taldeak, sare-ekintzen jarraipena egin behar du, funtzionamendu akatsak aurkitzeko eta zuzentzeko. Jarraipena egiteko ekintzak honako hauek ditugu:

* Zerbitzari eta estazioen arteko konexioak ikuskatu
* Zerbitzaria ikuskatzea. Zerbitzariaren ezaugarriak hobetzeko prozedura multzo bat da.
* LAN konexioak ikuskatu: Sare-konexioak jarraitu, sare-txartelen errendimendua begiratu...hijoputa el ke lo lea
* Router-en jarraipena: Router-en errendimendua ikuskatu

Sistema gertaeren monitorizazioa
--------------------------------

Erregistroak eta transakzioak aztertzea, eta informazioaren konfidentzialtasunaren segurtasuna ondo egin diren ikusteko, izango da ikuskatzeari (monitorizazioa) esparru honetan emango diogun esanahia.

Sare-auditoriak sare-transakzioak ikuskatzea ahalbidetzen ditu.( transakzio: zerbitzarietan dagoen informazioa aldatzen duen akzioa).
Auditoreak sare gertaeren eta ekintzen jarraipena egin behar ditu, baina ez du baimenik izan behar auditoriatik kanpoko fitxategiak aldatzeko, sare-administratzaileak ez badizkio ematen.claro que si estoy de acuerdo con el lector de el gara tontolabas subnormales perdidos os ganais la bida cambiando la wikipedia asi que sois los raritos

Ikus, gainera
-------------

* Sniffing
* Spoofing
* Birus
* Router
* Switch
* Segurtasun informatiko
* Troiako zaldi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267092

 |

* Wd Datuak: Q12267092
TO-92 kapsulatudun transistoreen bistak.
TO-92 kapsulatuaren aurreko bista.
TO-92 kapsulatuaren atzeko bista.
**TO-92** transistoreak eraikitzeko gehien erabiltzen den kapsulatua da. Kapsulatua epoxiz edo plastikoz egin ohi da. Kapsulatu honek kostu gutxiko eta tamaina txikiko osagai elektronikoak eskaintzen ditu.

Historia eta jatorria
---------------------

Kapsulatuaren siglak ingelesezko izenetik datoz: *Transistor Outline Package, Case Style 92*.

Kapsulatu hau erabiltzen dituzten transistore arruntenak
--------------------------------------------------------

* BC548, NPN
* BC558, PNP
* 2N3904, General purpose NPN
* 2N3905, PNP
* 2N3906, xede orokorreko PNP
* 2N7000, N-kanaleko FET
* PN2222A, 2N2222 NPN

Ikus, gainera
-------------

* TO220

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2554261
* Commonscat Multimedia: TO-92 transistor packages

---

 |

* Wd Datuak: Q2554261
* Commonscat Multimedia: TO-92 transistor packages
Talken teoria erreakzio kimiko batean, 2.erreakzioak energia nahiko eta orientazio egokia izan ez duenez ezin izan da molekula berri bat sortu.
**Talken teoria** Max Trautzek 1916an eta William Lewisek 1918an proposaturiko teoria bat da, erreakzio kimikoak nola gertatzen diren eta erreakzio abiadurak erreakzio ezberdinetarako zergatik ezberdintzen diren azaltzen duena. Erreakzio kimiko guztietan, substantzia batzuk eraldatu eta beste batzuk sortzen dira. Erreakzioa izan duten substantziei erreaktiboak deritze eta lortutakoei, produktuak.

Talka teoriaren arabera, erreaktiboen molekulak elkarren aurka talka egin eta haiek hausten direnean gertatzen dira erreakzio kimikoak. Talka horretan askatutako atomoak beste modu batera antolatzen dira, eta horren ondorioz, beste molekula batzuk eratzen dira.

Talka teoriaren arabera, bi substantziaren artean erreakzio kimiko bat gertatzeko, beharrezkoa da talka eraginkor bat gertatzea haien oinarrizko partikulen artean. Talka guztiek ez dituztelako molekulak hausten. **Talka eraginkorra** izateko bi baldintza hauek bete behar dituzte:

* Energia zinetiko nahiko izatea loturen berrantolaketa eta substantzia berri baten eraketa gerta dadin. Energia zinetikoa bibrazio-energia bilakatzen da, loturen apurketa eragiten duena. Energia minimo hori ez badute, partikulek, erreakzionatu beharrean, errebotatu egiten dute. Talka eraginkorra izateko eta loturak hausteko behar den energiari aktibazio-energia, Ea, esaten zaio.
* Talka egitean, orientazio egokia izatea. Adibidez nitrogeno dioxidoaren eta karbono monoxidoaren arteko erreakzio soilik gertatzen da NO2-aren oxigenoak CO-aren karbonoarekin talka egiten badu.

Partikulen abiadura garrantzi handikoa da, erreakziorik gertatu den ala ez jakiteko. Abiadura handia bada, izan ere, energia zinetikoa ere handia izango da, eta beraz, partikulen arteko talkak eraginkorragoak izango dira. 

Erreakzioen abiadurak adierazten du erreaktiboak zer azkartasunez bilakatzen diren produktu.

Eragina duen faktoreen artean azpimarragarrienak dira:

1. Zenbat eta handiagoa izan erreakzioaren tenperatura, orduan eta handiagoa da erreakzioaren abiadura.
2. Zenbat eta handiagoa izan erreaktiboen kontzentrazio-maila , orduan eta handiagoa da erreakzioaren abiadura.
3. Ukipen azalera zenbat eta handiagoa izan abiadura handiagoa da.
4. Katalizatzaile bat molekula erreakzionatzaileen arteko talkan inplikatuta dagoenean, energia gutxiago behar da aldaketa kimikoa gertatzeko, eta, beraz, talka gehiagok dute erreakzioa gertatzeko adinako energia. Erreakzio-abiadura ere handitu egiten da, beraz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q907823
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q907823
**Tallahatchie konderria** (ingelesez: *Tallahatchie County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charleston and Sumner da. 2010eko zentsuaren arabera 15.378 biztanle zituen, Tallahatchie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tallahatchie konderriak 1.689,04 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,75 ura dira. Beste 1.671,29 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.378 pertsonetatik 6.446 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 866 dira. 8.634 beltzak edo afroamerikarrak. 32 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 116 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 121 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490251
* Commonscat Multimedia: Tallahatchie County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147742271
* LCCN: n80038237
* NARA: 10039536
* **Lekuak**
* OSM: 1833657
* TGN: 2001153

 |

* Wd Datuak: Q490251
* Commonscat Multimedia: Tallahatchie County, Mississippi
**Saxo Gramaticus** (c. 1150 - 1220) XII. mendeko historialari daniarra izan zen.

Biografia
---------

Bere bizia ez da erabat ezaguna baina berarena omen da *Gesta Danorum*, Danimarkako historia azaltzen duen hamasei liburutako bilduma. Geroagoko historialariek diotenez Sjælland uhartean jaio zen baina Danimarkatik kanpo ikasi zuela uste da, agian Frantziako eskolaren batean, bere latina oso garatua baita eta Erromari buruzko ezagutzak agertzen baititu. 1342ko *Chronica Jutensis* liburuko *Compendium Saxonis* atalean gehitu zitzaion Gramaticus abizena, bere latin egokia zela eta.

*Gesta Danorum*
---------------

Sakontzeko, irakurri: «Gesta Danorum»
Danimarkako Valdemar I.ak aginduta idazti zuen Saxo Gramaticusek Danimarkaren historia kontatzen zuen 16 liburutako bilduma. Prosan idatzita zegoen, tarteka poemak agertzen baziren ere. Lehenengo bederatzi liburuetan Eskandinaviar mitologia lantzen zuen eta azken zazpi liburuetan Danimarkako historia. Bereziki aipatzekoak dira hirugarren liburuko 'Amleth' printzearen historia (Shakespeareri *Hamlet* lana inspiratu ziona) eta hamalaugarren liburuko Rügengo tenpluaren deskribapena.

Liburuak galdu baziren ere, lanaren lau zati kontserbatzen dira oraindik, Angersko zatia (orijinala izan daitekeena) eta Lassen, Kall-Rasmussen eta Plesnerreko zatiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106837
* Commonscat Multimedia: Saxo Grammaticus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245801502
* ISNI: 0000 0001 1845 2409
* BNE: XX952661
* BNF: 11923874r (data)
* GND: 118642251
* LCCN: n79117370
* NDL: 00474484
* NKC: jn19990007379
* SUDOC: 027125033
* BIBSYS: 90102338
* UB: a1088180
* ICCU: MILV035181
* Open Library: OL351179A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05312/eu\_s\_1316/s1316
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 538
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/48589

 |

* Wd Datuak: Q106837
* Commonscat Multimedia: Saxo Grammaticus
Saxoien kokapena (horia), 500 inguruan
**Saxoiak** (latinez: *Saxones*, antzinako ingelesez: *Seaxe*, antzinako saxoieraz: *Sahson*, behe-alemanez: *Sassen*, alemanez: *Sachsen*, nederlanderaz: *Saksen*, errumanieraz: *Sași*) ipar Europako hainbat tokitan mugitu zen tribu germaniar bat ziren. Antzinaroan eta Goi Erdi Aroaren hasieran, Ptolomeo Antzinateko geografo greziarrak aipatu bezala, Jutlandia penintsulatik (egungo Danimarka eta Alemaniako Holstein) Herbehereetaraino bizi ziren, gero handik hegoalderako joera hartu bazuten ere.

Kokapen horretatik abiatuta, V. mendean herri honek Britainia inbaditu zuen haien auzo anglo eta jutoekin batera. Egungo Britainia Handiaren hegoaldean finkatu ziren, eta hiru erresuma sortu: Sussex, Essex eta Wessex. Gero, horiek erresuma anglo eta jutoekin bat eginez, Ingalaterra sortu zuten. Hortik aurrera, herrialde hauek *anglosaxoiak* izena bereganatu zuten

Beste saxoi batzuek Europako kontinente barnealderantz jo zuten eta haien arrastoa hainbat lurralde-izenetan utzi dute, hala nola, egungo Alemaniako Saxonia Beherea, Saxonia-Anhalt eta Saxoniako Estatu Askea. Haien egungo ondorengo etnikotzat jotzen dira Alemania iparraldeko herritarrak, Herbehereetakoak, Belgikako flandestarrak eta Ingalaterra hegoaldeko biztanleak.

Saxoi hitza *seax* hitzetik omen dator: laban mota bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 6 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101985
* Commonscat Multimedia: Saxons

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4076935-5
* NKC: ph536911
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q101985
* Commonscat Multimedia: Saxons
**Bartolomé Calafat**, **Tolo Calafat** bezala ezagunagoa, (Palma, Balear Uharteak, 1970ean - Annapurna, Nepal, 2010eko apirilaren 29an) alpinista balearra zen. Annapurna mendiaren jaitsieran hil zen, Juanito Oiarzabal euskal alpinistak zuzendutako expedizioan zihoala.

Antza denez, Tolo Calafat, nekeak eta garuneko edemak jota zegoen (Juanito Oiarzabalen esanetan) eta ezin izan zen laugarren oinarrizko kanpamendura jaitsi. Juanito Oiarzabal eta Carlos Pauner mendizaleak, ordea, kanpalekura iritsi ziren. Hortaz, bakarrik geratu zen atari zabalean, 7.500 metro altueran, eta lo-zorroa, kortikoideak, ura eta janaria zeramatzan xerpa baten zain. Zoritxarrez, xerpak ezin izan zuen Tolo aurkitu.

Erreskate saiakerek porrot egin zuten, nahiz eta laugarren oinarrizko kanpalekuan zeuden Oh Eun-Sun mendizale korearrari eta bere lau xerpa bakoitzari 6000 €-ko ordaina eskaini zieten. Hauek, zailtasuna eta arriskua zela-eta erreskatea egiteari uko egin zioten.

Apirilaren 29ko goizean helikoptero bidezko erreskatea egiten saiatu behar ziren, baina azkenik bertan behera utzi zuten, aldez aurretik, egunsentia aldera, bere heriotzaren berri eman baitzuten.

Tolo Calafatek telekomunikazio teknikari eta alpinista bezala egiten zuen lan. Horrez gain, mendiko maratoi eta erresistentzia korrikalaria zen. Annapurnara igo aurretik, beste bi zortzimilako igo zituen (Cho Oyu eta Everest). Gainera, Acongagua, cordillera Blanca eta Alpeetako beste zenbait gailurretara igo da.

Himalayaren igoerari buruzko esperientziari buruzko "Cròniques de Khumbu" liburu eta bideoa argitaratu zuten, Joan Carles Palos kazetariak eta txangozaleak idatzia. Abentura horretan Tolo Quetglasi, Juan Antonio Olivieriri eta Tolo Calafati lagundu zien.

Zortzimilakoak
--------------

1. Cho Oyu (8.201 m)
2. Everest (8.848 m)
3. Annapurna (8.091 m)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3121320

 |

* Wd Datuak: Q3121320
**Tama konderria** (ingelesez: *Tama County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Toledo da. 2010eko zentsuaren arabera 17.767 biztanle zituen, Tama kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tama konderriak 1.870,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,77 ura dira. Beste 1.867,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.767 pertsonetatik 16.194 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.320 dira. 59 beltzak edo afroamerikarrak. 1.183 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 275 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119372
* Commonscat Multimedia: Tama County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127856053
* LCCN: n81129707
* NARA: 10039084
* **Lekuak**
* OSM: 1792953
* TGN: 2000646

 |

* Wd Datuak: Q119372
* Commonscat Multimedia: Tama County, Iowa
Lau saski-mota.
**Saskia** edo **otzara** zumez, ihiz edo beste landare batzuen zuntzez egindako edukiontzia da. Gauzak alde batetik bestera garraiatzeko erabiltzen da, irekia edo itxia izan daiteke, eta gehienetan euskarririk ez badu ere, batzuetan helduleku bat du erdian erabilera errazteko. Euskaraz izen ugari ditu, eskualdearen eta erregistroaren arabera, hala nola **banasta**, **esporta**, **xextoa**, **zestera** edo **zestoa**.

Hedapenez, saski deritzo saskibaloian jokatzeko erabiltzen den uztai saredunari.

Ikus, gainera
-------------

* Otarre
* Otzara gazta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201097
* Commonscat Multimedia: Baskets

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4165298-8
* NDL: 00576681
* NARA: 10643146
* AAT: 300194498

 |

* Wd Datuak: Q201097
* Commonscat Multimedia: Baskets



1. 1 2  «Saski». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-7-8)
2. ↑  «Otzara». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-7-8)
Tolosako babarrunak.
**Tolosako babarruna** Gipuzkoako Tolosaldean ereiten den babarrun beltz mota bat da (*Phaseolus vulgaris*). Eusko Labela duen produktua da, baina ez du jatorri deiturarik.

Ezaugarriak
-----------

Tolosako babarrunak kolore more iluna du, ia beltza, itxura obalatua du, taktuz leuna. Baina guzti honen gainetik bere zapore goxoa nabarmentzen da. Bestalde, azal fina du, honen ondorioz Tolosako babarruna sukaldatzeko ez da aurreko egunean uretan biguntzen eduki behar (beste babarrun mota askorekin gertatzen ez den bezala). Tolosako babarrunak salda lodia sortu ohi du.

Prestaketa
----------

Babarrunak eta bere sakramentuak, horien artean aza egosia
Aldez aurretik beratzen ipini, baina ez da nahitaezkoa. Babarrunak lapiko batean ipini ur hotzarekin, oliba-olioarekin eta xehe-xehe txikitutako tipularekin. Lapikoa su bizian jarri irakiten hasi arte, gero sua moteldu eta babarrunak bi ordu eta erdi inguruz makal irakiten eduki. Beharrezkoa bada, ura botaz joan. Babarrunak ondo eginda daudenean, gatza bota eta su motelean eduki minutu batzuetan. Jateko atera baino lehen, sutatik kanpora utzi salda loditzeko. Salda lodi-lodia maite bada, bezperan egin daitezke.

### *Sakramentuak*

Babarrunak *sakramentuekin* zerbitzatu ohi dira, hau da, lagungarri jartzen diren janariekin. Hauek izan ohi dira: buru-aza egosia, txorizo egosia, odolki egosia, Ibarrako piperrak eta txerriki zati bat (saiheskia, urdaia eta abar). Lagungarri hauek bananduta egosi eta aurkezten dira, bakoitzak nahi ahala gehitzeko.

Ikus gainera
------------

* Gernikako babarrun
* Arabako babarrun nabar

Kanpo estekak
-------------

* Tolosako Babarrunaren Elkartea  **(Gaztelaniaz)**
* Zer da Tolosako babarruna? Euskonews.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268036

 |

* Wd Datuak: Q12268036
Hizkuntzalaritzan, segmentua "mintzoan, dela fisikoki edo dela belarriz, identifikatu daitekeen unitate diskretua" da.  Termino hau inon baino gehiago fonetika eta fonologian erabiltzen da, hotsei erreferentzia egiteko, baina edozein alorretan erabil daiteke alor horretan esanguratsua den gutxieneko unitateari buruz hitz egiteko, hala nola silabari, morfemari edo keinu hizkuntzetako keremari buruz.

Segmentuak "diskretu" direla esaten da bereiziak eta banakoak direlako (adibidez, hala kontsonanteak nola bokalak zein bere aldetik hauteman ohi ditugu) eta bakoitza bere ordenan agertzen direlako (esate baterako, *bake* hitza entzunez gero, lehenik *b* entzungo dugu, gero *a*, eta abar). Mintzoaren beste osagai kontrastiboak hainbat segmenturekin batera agertzen dira, hala nola prosodia (tonua, azentua), baita batzuetan artikulazio bigarrenkariak ere, hala nola sudurkaritzea (hau zer den jakiteko gogoan har ditzakegu zubereraren bokal sudurkariak, esaterako). Batera agertzen direnez, ezin dira diskretuki ordenatu euren artean, beste segmentu bat balira bezala. Honegatik osagai hauek *suprasegmental* (hots, nolabait esanda, "segmentu gaineko") deituak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Crystal, David (2003), A Dictionary of Linguistics & Phonetics, Blackwell.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q602418

 |

* Wd Datuak: Q602418
Adibide honetan, «lilaren jarraitzailea» ilusioaren gurutzeari behar adina denboraz begira egonez gero orbanak desagertu egiten dira. Honek ondo grixa eta gurutzea uzten ditu. Zenbait ikuslek mugimenduan dagoen eremua mugimenduan dagoen puntu urdin-berdexka batean desegin dela nabarmendu dezakete. Gainera, begiak denbora batez iruditik urrundu ondoren puntu berdedun zirkulu baten irudi hondar labur bat ikustea ekar dezake.
**Troxler efektua**, ikusmen pertzepzioan eragiten duen ilusio optiko bat da. Norberak begirada puntu zehatz batean ezartzean, nahiz eta denbora laburrez izan, begirada ezarritako puntutik urrutiratutako estimulua desegin eta desagertu egingo da. Ikerketek Troxler efektuarekin lotura duten pertzepzio fenomenoen zati bat gutxienez garunean gertatzen direla iradokitzen dute.

1804ean Ignaz Paul Vital Troxler suitzar mediku eta filosofoa Vienan lanean zebilela efektu honetaz jabetu zen. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1456730

 |

* Wd Datuak: Q1456730