recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Palioa
**Palioa** gizonek zein emakumeek (kasu honetan *palla*) erabiltzen zuten erromatar kapa zen. Lauki formako oihal zati bat zen, antzinako Greziako himation bezalakoa. Ez da palioarekin nahastu behar, Eliza Katolikoan, omoforioarekin lotuta dagoena.

Jatorria
--------

Hasiera batean grekotzat hartua zen eta erromatarrek mespretxatu zuten palioa, jende arruntek, filosofoek eta pedagogoek palioaren alde egin zuten eta azkenean toga ordezkatu zuen K.a. II. mendean, bizitza arruntean.

Ezaugarriak eta erabilera
-------------------------

Kapa honen materiala artilea,  lihoa edo kotoia izan ohi zen, baina goi mailako klaseetarako zetaz egin zitezkeen, urrezko hariarekin  eta brodatuekin.

Arropa ehundura, kolore eta apaingarri desberdina zen. Zuria, gorri purpura (murexetik ateratakoa), beltza,  horia, urdina, berde argia, etab.

Luzatu ondoren burusi gisa ere erabil liteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Plauto,'**Miles Gloriosus, III, 1 93.**
2. ↑  Virgilio, Eneida, IV, 262-264.
3. ↑  Apuleyo, *El asno de oro,* XI 3

Bibliografia
------------

* Tertuliano, *De Pallio.*
* Suetonio, *De Genere Vestium.*
* Judith Lynn Sebesta, *The World of Roman Costume,* Madison WI, University of Wisconsin Press, 1994.
* Gaston Boissier, "Le traité du manteau de Tertullien", *Revue des Deux Mondes,* 94/5, 1889, pp. 50-78.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3063290
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300216951

 |

* Wd Datuak: Q3063290
Hainbat espezietako polen haziak
Palinologia botanikaren diziplina bat da non polena eta esporak lantzen dute.Zientzia honen helburua da polenaren morfologiaren estruktura osatzea. Baita balore taxonomikoa du eta honen bidez, taxoiak bereiztea uzten du (familia, generoak eta espezieak). Ikasketa paleontologikoan lortzen du zientzak honek bere itzulkortasun gorenena, batez ere polena usteltze erresistenzia handia duelako exinaren ezaugarri kimikoengatik. Ikerketa eremu hau "Palinologia" deitzen da.

Paleopalinologiaren oinarria da polena eta esporak (baita palinoformo deitzen dira) harritzeko duten gaitasunetan. Palinoformoak haizeak mugitzen ditu, beste animalia batzuk eta beste leku batzuetan uzten dituzte. Fosil hauei esker, jakin daiteke nolakoa zen antzinako landaretza, hau jakiteko fosil horien exina ateratzen da eta aztertzen da.

Erle bat lore baten gainean.
Paleonapalinologia oso garrantzitsua da batez ere arlo biologikoan, arlo honi esker jakin daiteke nola eboluzionatu duen landaretza, nola desagertu diren hainbat landare espezie eta hainbat arlo biogregrafia historikoa landareekin zerikusirik dutenak (geobotanika eta fitografia). Baita beste arlo batzuen bidez (arkeozoologia, paleoantropologia eta paleobotanika) hainbat giro fosilen berreraikuntza egitea uzten du.

Paleopalinologian, paleoklimatologia erabiltzen da. Erabiltze honek gertatzen da hainbat landare espezie batzuk giroa modu egoki batean zaintzen dutelako. Praktika hau hurrengo pausoak jarraitzen ditu: gaur egungo landare espezie bat giro hots eta heze batean baldin badago eta espezie horren materialak aurkitzen baldin badira, esan daiteke antzinean giro hori hezea eta hotza zela. Errealitatean ez da hain erraza esatea nolakoak ziren antzinako giroak.

Polen fosil ohikoenak turberak edo hezeguneak dira. Polena ondo kontzerbatzeko anoxiaren izaera modu konstantean egon behar dira, hau da, polena leku jakinetan kontzerbatzen da modu egokian, batez ere higadura txikiko tokietan eta oxigenazio baxuko lekuetan. Horregatik, turberak leku egokiak dira kontzerbaziorako. Turberetan hainbat ikerketa egiten dira ikusteko ea ze nolako aldaketak egin diren inguruan.

Turbera bat Frisia orientalean.
Paleopalinologia balio handia du beste hainbat arloetan adibidez, arkeologian.

Erreferentziak
--------------

* Bignot, G. (1988[1982]): *Los microfósiles*. Editorial Paraninfo, S.A. 284 págs. Madrid ISBN 84-283-1595-7
* Moore, P.D.; Webb, J.A. y Collinson, M.E. (1991): *Pollen Analysis* Blackwell Scientific Publications. 216 págs. Oxford (2ª Edición) ISBN 0-632-02176-4
* Traverse, A. (1988): *Paleopalynology*. Unwin Hyman Ltd. 600 págs. Boston ISBN 0-04-561001-0

Kanpo estekak
-------------

* {en} Elkarte Palinologikoen Nazioarteko Federazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212919
* Commonscat Multimedia: Palynology

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX530226
* BNF: 11934894t (data)
* GND: 4121448-1
* LCCN: sh85097270
* NKC: ph123915
* AAT: 300251145
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212919
* Commonscat Multimedia: Palynology
***The Celtic Song*** (euskaraz: «Zelta Abestia») Eskoziako Glasgow hiriko Celtic Park estadioan Glasgow Celtic etxeko taldea zelairatzen denean megafonian jartzen duten abestia da.

Klubaren ereserkia ofiziala da, nahiz eta zaletuek beste abesti batzuk abestu, tartean, eta batzuk nahiago ere izan, izan ere, ereserki ez ofiziala eta zaletuek gehiago abestua dena, *Celtic Symphony* da, eta *You'll Never Walk Alone* abestiak ere onarpen handia du.

Doinua 1879ko Gilbert eta Sullivan antzerkigileen *The Pirates of Penzance* (*Penzanceko Piratak*) opera komikoaren "With cat-like tread" ("Katu oinatzekin") doinuaren zati baten moldaketa da, hitzak berriz, 1917ko *Hail, Hail, the Gang's All Here* (*Agur, Agur, Talde Osoa Hemen Da*) estatubatuar abesti herrikoiaren hitzen moldaketa dira.

Abesti honen bertsio ugari daude, baina jatorrizko lehenbiziko aldiz 1961ean Glen Daly eskoziar abeslari eta plazagizonak Celtic Park estadioan abestu zuen.

Hitzak
------

Sure it's a grand old team to play for,  

Sure it's a grand old team bedad,  

When you read its history,  

It's enough to make your heart grow sad,  

God bless them.  

  

We don't care if we win, lose or draw,  

Darn the hair do we care,  

Because we only know that there's going to be a show,  

And the Glasgow Celtic will be there.  

  

Sure it's the best darn team in Scotland,  

And the players all are grand,  

We support the Celtic,  

As they are the finest in the land we love them,  

We'll be there to give the Bhoys a cheer  

When the league flag flies,  

And it cheers us up when we know the Scottish Cup,  

Is coming home to rest at Paradise.  

  

Sure it's a grand old team to play for,  

Yes it's a grand old team bedad,  

When we read its history,  

It's enough to make your heart grow sad,  

God bless them.  

We don't care if we win lose or draw,  

Darn the hair do we care,  

Because we only know that there's going to be a show,  

And the Glasgow Celtic will be there,  

And the Glasgow Celtic will be there.

### Terraza eta tabernetako bertsioa


| Hail Hail the Celts Are Here |
| --- |
| Hail Hail, the Celts are here,
What the hell do we care,
What the hell do we care,
Hail Hail, the Celts are here,
What the hell do we care now.
For it's a grand old team to play for,
For it's a grand old team to see,
And if you know the history,
It's enough to make your heart go,
GO-OH-OH-OH! {or, F\*\*\* the Rangers!}
We don't care what the animals say,
What the hell do we care,
For all we know,
Is that there's going to be a show,
And the Glasgow Celtic will be there. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* *Celtic Song* abestiaren bertsio ofiziala entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7721853

 |

* Wd Datuak: Q7721853
Greenwicheko ospitalea, palladianismo ingelesaren adibidea.
Etxe Zuria.
**Palladianismoa** Andrea Palladioren estiloan oinarritutako arkitektura-mugimendua da, 1715-1750 bitartean Britainia Handian eta areago Estatu Batuetan nagusi izan zena.

Ezaugarriak
-----------

Simetria, erregulartasuna eta xehetasunen zehaztasuna ziren palladianismoaren ezaugarri nagusiak. Palladiok berak ez zuen altzaririk egin, baina palladianismoaren barruan Palladioren estiloko etxeetarako barne-dekorazioa ere landu zen. Palladinismoko arkitekto ezagunenak Burlington eta William Kent izan ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q264649
* Commonscat Multimedia: Palladian architecture

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300021161
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q264649
* Commonscat Multimedia: Palladian architecture
**Tillman konderria** (ingelesez: *Tillman County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Frederick da. 2010eko zentsuaren arabera 7.992 biztanle zituen, Tillman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tillman konderriak 2.277,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,89 ura dira. Beste 2.256,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.992 pertsonetatik 6.948 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.783 dira. 567 beltzak edo afroamerikarrak. 243 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 198 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489324
* Commonscat Multimedia: Tillman County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157136409
* LCCN: n82227133
* **Lekuak**
* OSM: 1822244
* TGN: 2001693

 |

* Wd Datuak: Q489324
* Commonscat Multimedia: Tillman County, Oklahoma
Txistor pintxoak

**Txistorra** euskal hestebete edo saltxitxa da. Prestatzeko koipe asko duen txerriki fresko txikitua du (% 70 - % 80 artean), batzuetan txerriki eta behiki nahastuta, baratxuria, gatza, piperrautsa (gorriz koloreztatzen duena) eta usain-belarrak (normalean, perrexila) beharrezkoak dira. Frijitua zein erreta hartzen da.

Ezaugarriak
-----------

Txistorra denbora gutxian ondutako hestebetea da (24 orduz 2-8 °C-ra), heste natural edo plastikozkoak erabiltzen duena. Normalean txorizoa baino argalagoa da: 25 mm zabal eta 40 cm luze.

Prestaketa ez da zaila: txerrikia ondo xehatu, ongailuak gehitu (baratxuria, gatza, piperrautsa eta usain-belarrak) eta oratu. Hozkailuan 24 orduz utzi. Galkatzeko bildotsaren hesteak erabili eta zartak egin. Ordubete aireztatzen utzi eta ihartu bi edo hiru egunez (12 °C eta % 76 hezetasuna).

Historia
--------

Euskal Herrian, San Martin egunean (azaroan) egiten zen txerri-hilketaren hondarrak erabiliz egiten da, gero Santo Tomas egunean hiriburuetako merkatuetan saltzeko. Lodosan **birika** du izena, txerriaren birikak erabiltzen direlako. Espainian ere txistorra egiten da: adibidez, Leongo probintzian *chistorra de León* (euskaraz, "Leongo txistorra"), euskal txistorrak baino behiki gehiago duena.

Dastatzea
---------

Arrautza frijituak txistorrarekin.
Txistorra frijitua zein erreta hartzen da, normalean beste osagai batzuekin batera. Agian konbinazio ezagunena arrautza eta patata frijituekin da. Pintxo gisan ere hartzen da, sagardo edo txakolinarekin batera. Txistorra-ogitartekoa ere ezaguna da, baita talo edo croissant baten barruan ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Errezeta: txistorra mikrouhinetan frijitzeko era

Ikus, gainera
-------------

* Txorizo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q590686
* Commonscat Multimedia: Chistorra

---

 |

* Wd Datuak: Q590686
* Commonscat Multimedia: Chistorra
***This Is My Father*** (euskaraz *Hau Da Nire Aita*), 1998ko Paul Quinn estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Aidan Quinn, James Caan, Stephen Rea, John Cusack, Jacob Tierney, Colm Meaney eta Donal Donnelly aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1998, Chicago, Kieran Johnson (James Caan) institutu bateko historia irakasle alargun eta bakarti bat da, bizitzaz deskonektatua sentitzen dena. Jada adindua den eta garun jario baten ondorioz ohean hitz egin ezinik dagoen Fiona (Gina Moxley) ama alargunaren eta gizon gazte ezezagun baten Irlandako gaztaroko argazki bat ikusi eta haren atzean dagoen amodio istorioa zein den jakiteko asmoz Jacob (Jacob Tierney) semearekin batera amaren jaioterria den Galway konderriko Kilronan herrira bidaiatuko du. Kilronan herrian, Seamus ostalariaren ama den Kearney andreak eskualde hartan ia bizitza osoz bizitu denez Kierani istorio bat kontatuko dio: 1939an Jack O'Dea (Aidan Quinn) gaztea eta Fiona Flynn (Moya Farrelly) neska gazte bixi eta ederrak amodio harreman bati ekin ziotenekoa. Kieran O'Day nekazari "sasikume koitadu" bat bezala hazi zenez, herrian beti mutil lotsati, langile baina arraro bat bezala hazi zen, bere aita eta ama ordeen baserriko lanak eginez. Komunitatean maila sozial eta adin ezberdinak dituztenez, Jackek hogeitamar urtetik gora eta Fionak hamazazpi inguru, beren amodio harremanak aurrera egiteko hainbat oztopoei aurre egin beharko diete.

Aktoreak
--------

* Aidan Quinn: Kieran O'Dea
* James Caan: Kieran Johnson
* Moya Farrelly: Fiona Flynn
* Jacob Tierney: Jack
* Gina Moxley: Flynn Alarguna
* Colm Meaney: Seamus, ostatuko jabe maritxua
* Moira Deady: Kearney andrea
* John Cusack: Eddie Sharp, estatubatuar hegazkin pilotua
* Brendan Gleeson: Jim, Garda polizia
* Pat Shortt: Ben, Garda polizia
* Maria McDermottroe: Maney andrea
* Donal Donnelly: John Maney
* Eamon Morrissey: Aita Mooney
* Stephen Rea: Apaiz misiolaria
* John Kavanagh: Liam Finneran
* Karen Ardiff: Kearney andrea, gaztaroan
* Sheila Flitton: Madigan andrea
* Pauline Hutton: Maria
* Fiona Glascott: Nuala

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7785876

 |

* Wd Datuak: Q7785876
**Pantxoa Karrere**, **Carrère** edo **Carrere** (Azkaine, Lapurdi, 1948) abeslari lapurtarra da, Peio Ospitalekin batera Pantxoa eta Peio musika taldearen partaidea.

1970eko hamarkadan hasi ziren euskal abertzaletasunari lotutako abestiak kantatzen. Ipar Euskal Herrian ez ezik, Hego Euskal Herrian ere ezagun bihurtu ziren. Hori dela eta, eurek abestutako kanta asko euskal musikan klasiko eztabaidaezin bihurtu dira.

Hauek dira bikote honen abestirik ezagunenetariko batzuk: *Lepoan hartu ta segi aurrera*, *Itziarren semea*, *Urtxintxak*, *Azken dantza*, *Bai euskarari*, *Batasuna*, *Greziako itsasontzia* eta *Egunsenti hura*.

Elkar argitaletxearen sortzaileetako bat 1972an
-----------------------------------------------

Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldaria S.L. (ELKAR S.A.R.L.) 1972an sortu zen Baionan. Helburu zehatz batekin sortu zuten: garaiko euskal kultur egoeraren norabidea aldatzea. Euskarazko sorkuntza txikia zen orduan, argitaratzeko zailtasunak handiak eta behar kulturala ere handia. Hutsune hori betetzeko sortu zuten argitaletxea.

  

Sortzaileak Ipar Euskal Herriko 20 gazte izan ziren, 9 emakumezkoak eta 11 gizonezkoak, Manex Pagola izan zen ideiaren bultzatzaile nagusia Gexan Alfaroren laguntzarekin. Bazkide bakoitzak orduko 1.000 franko jarri zituen, garai hartako hilabete bateko soldata. Elkar argitaletxearen sortzaileak, 1972an, hauek izan ziren:

* Alfaro, Gexan
* Arbelbide, Martxelin
* Carrere, Pantxoa
* Erramuzpe, Patxika
* Etxeberri, Mixel
* Gayon, Bernard
* Iriart, Jean
* Hiriart, Maialen
* Idiart, Jakelin
* Idiart, Joana
* Ithurbide, Maialen
* Landart, Daniel
* Lapique, Christiane
* Lartzabal, Battitta
* Laskibar, Raymond
* Maitia, Jean-Louis
* Noblia, Argitxu
* Ospital, Peio
* Pagola, Manex
* Ruiz Ceberio, Arrosa

Diskografia
-----------

* *Pantxoa eta Peio* (1975)
* *Euskalduna naiz eta maite dut herria* (1978)
* *Bakezko besarkada batean* (1981)
* *Eguzkiaren musu* (1990)
* *1969-1991* (1991)
* *Oles ta oles* (1997)
* *Lapurtar koblariak* (2002)
* *Lurra eta maitasuna* (2006, Elkar)

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Musika garaikidea

Kanpo loturak
-------------

* Pantxo eta Peioren abestiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265500

 |

* Wd Datuak: Q12265500


1. ↑    Ugarte Irizar, Itziar.  (2022-10-23). «ELEFANTE BAT MALETAN» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
2. ↑    Gipuzkoa Foru Aldundia.  (2022). *Elkar Taldea - Urrezko Domina 2022.*  Gipuzkoa - Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-04-12).
3. ↑    Kamio, Ariane.  (2022-12-02). «Elkar taldea: Iraganak bezainbat etorkizun» *www.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-04-10).
*Artikulu hau musika tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ttunttun».*

*Artikulu hau musika tresnari buruzkoa da; Erronkariko dantza gaitzat duena beste hau da: «Ttun-ttun (dantza)»*

**Ttun-ttuna**, **tuntun** edo **danburia** perkusiozko musika tresna kordofonoa da, eta frantsesez *"tambourin basque"* izena ere hartzen du; aragoieraz, berriz, *"chicotén"*. Pirinioaren mendebaldean eta mendien banalerrotik iparrera zein hegoaldera erabili izan da gehien, geurean Zuberoan bereziki. Salterioaren antzekoa, normalean ttun-ttunak sei soka ditu eta makila batez, aldi berean, erritmoa markatzen eta oinarri harmonikoa ipintzen da.

Hiru zuloko txirularekin batera jotzen da eskuarki, txistuak eta danbolinak eratzen duten bikotearen baliokidea osatuz. Txirula ezker eskuaz jo bitartean, eskuin eskuaz ttun-ttuna kolpatzen da. Usaiaren arabera, ttun-ttunaren sokak txirularen tonu eta kintaren arabera afinatzen dira (tonikak eta maiorrak edo nagusiak).

Historia
--------

Épila (Zaragoza) herriko konbentuko freskoan aingeru bat musika tresna hau jotzen ageri da.
XVI. eta XVII. mendeetan ttun-ttuna Nafarroa osoan eta Lapurdin ere zabalduta zegoela aipatuz testuak badaude.

Pierre de Lancrek sorginkeriari buruz idatzitako liburuan ttun-ttuna akelarreetako ohiko musika-tresnatzat jo zuen, danbolina eta biolinarekin batera.

Gaur egun Zuberoan zokoratuta gorde dute, eta hangoa izan da tresna honen azken egile zaharra, Pierre Errekalt jauna alegia.

Jakingarriak
------------

Piarres Narbaitz idazle, apaiz eta historialari azkaratearrak *Ttunttun* ezizena erabili zuen *Aintzina* aldizkariko musika sailean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Ttun-ttun - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-08).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal musika tradizionala
* Piarres Narbaitz

Bibliografia
------------

* "Soinutresnak euskal herri musikan" (Juan Mari Beltran, "Egin" biblioteka, 1996).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3574205
* Commonscat Multimedia: Occitania string tambourines

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300042868

 |

* Wd Datuak: Q3574205
* Commonscat Multimedia: Occitania string tambourines
*Artikulu hau Espartako erregeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Pausanias».*
**Pausanias Espartakoa** (antzinako grezieraz: Παυσάνιας) K.a. 409tik Espartako erregea izan zen. Agiada errege familiako kidea zen. Pausaniasen seme txikia zen. Agis II.arekin batera gobernatu zuen K.a. 409tik K.a. 398 arte, eta honen anaia zen Agesilao II.arekin batera K.a. 398tik K.a. 394 arte.

Operazio militarrak zuzendu zituen Atikan Peloponesoko gerraren amaieran, eta Lisandroren aurka egin zuen, bera politika moderatu baten aldekoa baitzen Atenasekiko. Epaitua, Espartara itzultzean absolbitua izan zen.

K.a. 395ean huts egin zuen Tebasen aurka Lisandrorekin batera indar elkarketan, eta horregatik hiltzera zigortua eta errege bezala bere seme Agesipolis I.agatik ordezkatua izan zen. Pausaniasek exekuziotik ihes egin ahal izan zuen Esparta utziz eta Tegeara erbesteratu zen, bertan hilez K.a. 380an.

Persiar Inperioan ere egon zen, eta persiar printzesa batekin ezkondua amaitu zuen.

Bi erregeren aita ere izan zen. Jada aipaturiko Agesipolis I.a eta Kleonbroto I.arena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Plistoanakte** | **Espartako erregea**K.a. 409-K.a. 394 | Ondorengoa**Agis II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q433408
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17614509
* GND: 102401969

 |

* Wd Datuak: Q433408
**Tateyamako gaztelua** (japonieraz: 館山城, *Tateyama-jō*?)
 Japoniako gaztelu historikoa da, Tateyaman (Chiba prefeturan) dagoena.

Historia
--------

Bōsō penintsulako jauntxo independentea zen Satomi Yoshiyorik eraiki zuen gaztelua 1580an Edo Badiaren sarrera zaintzeko. 1614ean Tokugawa shogunerriak penintsula konkistatu eta gaztelua suntsitu zuen.

1781ean penintsulako lurrek askatasuna lortzean gaztelua berreraikitzea pentsatu zuten baina gaztelu zaharraren gotor-egiturak bakarrik altxatu ahal izan zituzten. Gaur egungo *donjon* eraikina 1982an eraiki zen turismoa erakartzeko eta Tateyama Hiriko Museoa bertan ezarri zen. Ez da aintzinako dokumenturikgordetzen eta berria eraikitzeko Inuyama gaztelua hartu zuten eredu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Japoniako gazteluen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2970766
* Commonscat Multimedia: Tateyama Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260905193

 |

* Wd Datuak: Q2970766
* Commonscat Multimedia: Tateyama Castle
**Ttutturregi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1290 metroko garaierar duena. Malloaren ekialdereneko zatiko mendirik garaiena da, baina ospea, gertu dagoen Ttutturrek du, bere itxuragatik. Ttutturregiren tontorra, bere gainaldean basoa izateagatik ezagutzen da, tontorra bera, garbi dagoen arren Araitzeko Haranerantz. Ttutturregik, Aitzearrekin bloke bat eratzen du, hegoalderago dagoena. Brinkate Zuloko lepoak Ttutturre eta Ttutturregi banatzen ditu lenarrezko toki konplexu batean.

Mendizaleen artean **Pallardi** izenarekin ezagunagoa da tontorrean dagoen buzoiak duen inskripzioagatik. Ziurrenik Fallita toponimo zaharretik eratorria da eta aldagaiekin alboko Palleti bizkarrean ere mantendu da. Baina bertako artzaiek ez dute toponimo horrekin ezagutzen eta Jesus Elosegik ere ez du aipatzen bere lanetan. Beste zenbaitetan **Malkorko Gañe** izena ere hartzen du Malkor Zabal alboko paraje malkartsutik eratorria.

Irispideak
----------

Guardetxe eta bere inguruetatik egin daitezkeen igoerez gain, ibilbide interesgarriena Intzatik abiatzen da. Bide hau ez da oso erabilia, eta gogorra da, Illobi izeneko lepora iristen dena, 1194 metroko garaierara, Ttutturregi mendiaren mendebaldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Mari Ansa Munduate, *Las Malloas de Aralar* (ISBN 978-84-614-5237-8. Aralarko Adiskideak. 2010).

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268266

 |

* Wd Datuak: Q12268266
**Tresmaila** arrantza-teknika bat da normalean sakonera gutxiko tokietan erabiltzen dena, alegia, itsasertzean, ibaietan eta lakuetan. Sistema pasiboa da, sarea ez baita mugitzen eta arraina bertan trabatzearen zain lagatzen da.

Tresmailak sare-panel bertikalez osatzen dira normalean. Panel bertikal horiek hari batetik zintzilikatzen dira zeinak tarte erregularretara flotagailuak dituen. Horiek haria uraren azalean mantentzen dute. Flotagailuei kulubiz edo tuntux esaten zaie. Panelen behealdeko haria, eskuarki, pisu batekin zamatuta egoten da. Tradizionalki, berun-puskez zamatu izan da, eta "berunezko haria" dei dakioke.

Tresmailetik arrrainak biltzen
Trasmaila biltzen ontziaren motorraren indarra baliatuz
Tresmail bat, normalean, lerro zuzenean jartzen da. Tresmailak sare-begien tamainagatik, koloreagatik eta harizpi motagatik bereizten dira.

Arrainak hiru modutan harrapa daitezke:

* gorputza harrapatuta gelditze sarean
* arearen harizpiren bat zakatzen operkuluen atzetik irristatzea.
* sarearen harizpia hortz, hezur, masailezur edo gorputzaren bestelako irtengunetan korapilatzea.

Tresmaila hain da eraginkorra, ezen arrantzaren kontrol eta kudeaketarako erakundeek zorrotz zaintzen eta arautzen dutela haien erabilera. Sare-begien tamaina, harizpiaren erresistentzia eta sare-panelen luzera eta sakonera oso erregulatuta daude helburu ez diren espezieen ustekabeko harrapaketak murrizteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «La pesca. ¿Arte o desastre? - Artes de pesca - Trasmallo - Región de Murcia Digital» *www.regmurcia.com* (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).
2. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* 2016-03-03 (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Gobierno de Canarias prohíbe la pesca con trasmallos y nasas en Arrieta para que se regenere la fauna de la zona» *La Voz de Lanzarote* (Noiz kontsultatua: 2020-12-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1606828
* Commonscat Multimedia: Gillnets

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1606828
* Commonscat Multimedia: Gillnets
Tu Bishvat jaiko jakirik gogokoena, mahaspasak.

**Tu Bishvat** edo **Tu Bi'Shevat (**hebreeraz: ט"ו בשבט‎), jai txiki bat da hebrear egutegian. Tu Bishvat izena jaiaren egunetik dator, *shevat* (hebreeraz: שבט‎) hilabeteko hamabosgarren eguna. *Shevat* hebrear egutegiko hilabetearen izena da eta ט eta ו hizkiak, "tu" bezala irakurria, 15 zenbakia osatzen dute, zenbaketa hebrearrarekin adierazia. 

Shevateko 15ean, Israelen, lehen landaretza printzak agertzen hasten dira. Ondorioz, zuhaitzak landatzera irteten ziren. Horregatik hau naturaren jai bat da. Fruituak jaten dira, eta, Israelen ikasle taldeak kanpora irteten dira jaia ospatu eta zuhaitzak landatzera. 

Talmudaren oinarri den Mishnan aipatzen diren lau Rosh Hashana edo Urte Berrietako bat da. Torak natura errespetatu egin behar dela irakasten du, baita gerra garaian ere. Ez dira zuhaitzak eta basoak suntsitu behar. Zirkulu tradizional ezberdinetan, *shevat*eko 15ean biltzen dira, eta natura eta zuhaitzekin zerikusia duten Bibliako pasarteak irakurtzen diren ekitaldi bat egiten da. Bedeinkapen bereziak errezitatu eta zuhaitz ezberdinetako fruituak jaten dira. Judu harediek, eguna, bere jatorrizko izen osoarekin deitzen dute, *Hamisha Asar BeShevat* (חמישה עשר בשבט), *Shevateko hamabosgarrena*, alegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748816
* Commonscat Multimedia: Tu Bishvat

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85138361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q748816
* Commonscat Multimedia: Tu Bishvat
**Pauma** edo **hegazterrena** (*Pavo cristatus*) faisaien familiako hegazti handi eta kolore bizikoa da, jatorriz Asia Hegoaldekoa baina ia mundu osoan erdi-etxekotua. *Pavo* generoko bi espezietako bat da, pauma berdearekin batera. (*Pavo muticus*).

Pauma arra urdina da oro har eta luma fineko gandorra du. Ezaguna da, batez ere, isats itxurako estal-luma luze eta ikusgarriengatik. Lumok begi itxurako koloreak dituzte puntatik gertu eta haizemaileen antzera irekitzen eta tentetzen dira emeak limurtzean. Emeak ez ditu isats itxurako luma ikusgarri hauek, lepoa berdexka eta txikiago du, eta gorputzeko lumajea arrekara da.

Indiako hegazti nazionala da.

Ezaugarriak
-----------

Pauma sexu dimorfismo handiko espeziea da. 15 urte inguru bizi daiteke, nahiz eta 20 urte arte guztiz etxekotuak bizi izan direnak ere ezagutzen diren.

Orojalea da: haziak, fruituak, intsektuak, sugeak, igelak, saguak eta harrak.

### Arra

Moko sendo batez hornitua, burua luma urdinez estalia du eta lumazko motots edo gandor ikusgarria du. Begi inguruan,
marra zuri bat du. 2,2 metro luze izatera eta 5 kg pisatzera irits daiteke. Lumajea urdin irisatua du, distira berdekoa, lurraldea babesteko erabiltzen duena. Baina batez ere, emea erakartzeko erabiltzen du estaltze garaian. 2 luze izan daitezkeen estal-lumak ditu, hedatu eta tentetzean haizemaile itxura ikusgarria hartzen dutenak. Lumok begien antzeko itxurak dituzte muturretan, kolore urdin, berde eta urrekarak.

Arraren goialdea.
"Haizemaile" hau ez da isatsa ez eta hegalak, baizik eta bizkarreko estal-luma bereziak. Isatsa oharkabean dago luma hauen azpian. Arrak hiru urtetik aurrera hedatu ditzake lumok eta urtero berritzen ditu. Horregatik, udazkenean apaingarri eder hau gabe geratzen dira.

### Emea

Emea 1 m luze eta 3 kg besterik ez izatera irits daiteke. Lumak arreak eta errauskarak ditu, lepoa zuria eta distira berdekarak bularrean. Lumazko mototsa txikia da, kafe kolorekoa.

Emea.
 *Pavo cristatus*
Estaltze garaiaren ondoren, uztail inguruan, emeak arrautza bat, bi edo hiru erruten ditu, urteko emankortasunaren arabera. Habia, lur hondartsuan eginiko zuloa da, landarez estali gabea. Txitatzeak 28 egun irauten ditu, emea ia bertatik mugitzen ez den garaia.

Mitologia
---------

Greziar mitologian, hegazterrena Hera jainkosaren animalia gogokoa zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61865
* Commonscat Multimedia: Pavo cristatus
* Wikispecies Espezieak: Pavo cristatus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13570983w (data)
* LCCN: sh95002631
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pavo\_cristatus
* BOLD: 88912
* Avibase: A8C34DC9655204ED
* BirdLife: 22679435
* Catalogue of Life: 419425
* eBird: compea
* GBIF: 9451184
* ITIS: 176113
* UICN: 22679435
* NCBI: 9049
* Species+: 65568
* Xeno-canto: Pavo-cristatus

 |

* Wd Datuak: Q61865
* Commonscat Multimedia: Pavo cristatus
* Wikispecies Espezieak: Pavo cristatus
**Parke konderria** (ingelesez: *Parke County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Rockville da. 2010eko zentsuaren arabera 17.339 biztanle zituen, Parke kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Parke konderriak 1.165,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,77 ura dira. Beste 1.151,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.339 pertsonetatik 16.760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 215 dira. 391 beltzak edo afroamerikarrak. 53 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 33 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 92 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506538
* Commonscat Multimedia: Parke County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146567947
* LCCN: n79059330
* NARA: 10039104
* **Lekuak**
* OSM: 1804396
* TGN: 2000549

 |

* Wd Datuak: Q506538
* Commonscat Multimedia: Parke County, Indiana
**Ottawa konderria** (ingelesez: *Ottawa County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Minneapolis da. 2010eko zentsuaren arabera 6.091 biztanle zituen, Ottawa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ottawa konderriak 1.868,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,56 ura dira. Beste 1.866,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.091 pertsonetatik 5.949 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 121 dira. 49 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 9 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 63 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374950
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123161989
* LCCN: n81024916
* **Lekuak**
* OSM: 1070425
* TGN: 2000731

 |

* Wd Datuak: Q374950
* Commonscat Multimedia: Ottawa County, Kansas
**Park konderria** (ingelesez: *Park County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fairplay da. 2010eko zentsuaren arabera 16.206 biztanle zituen, Park kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Park konderriak 5.725,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,53 ura dira. Beste 5.682,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.206 pertsonetatik 15.625 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 783 dira. 69 beltzak edo afroamerikarrak. 117 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 99 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 280 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312742
* Commonscat Multimedia: Park County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132531077
* LCCN: n81042088
* **Lekuak**
* OSM: 439376
* TGN: 2000238

 |

* Wd Datuak: Q312742
* Commonscat Multimedia: Park County, Colorado
**Pavel Jevgenievitx Lazimir** (errusieraz: Павел Евгеньевич Лазимир; Novy Peterhof, 1891ko ekainaren 25a – Krementxuk, 1920ko maiatzaren 17a) militante eserista, bizitza labur baina intentsoa izan zuen, eta egun ezezaguna bada ere, Urriko Iraultzan paper erabakigarria izan zuen.

Bizitza
-------

Familia militar eta ume-anitz batean jaiotakoa, medikuntzan hasi zuen bere jarduna eta San Petersburgoko eskola militarrean onartu zuten. Medikuntza militarrean jardun zuen eta Lehen Mundu Gerran Petrograden Ulansk erregimentuaren medikua izan zen. Alderdi Eseristaren militantea izaki, 1917ko Otsaileko iraultzaren ostean, Petrogradeko Sobieteko Komite Exekutiboko kide aukeratu zuten, eta horrez gain, soldaduen sekzioaren bozeramaile ere izendatu zuten. Apirilean, Leninen itzulera bertatik bertara ikusi zuen, lider boltxebikeak harengan inpresio handia egin zuen. Alderdi Eseristaren politika eta zuzendaritzarekin atsekabeturik, pixkanaka, alderdi honen ezkerreko ildoarekin lerratu zen.

1917ko urrian oso paper garrantzitsua izan zuen, ezen Petrogradeko Komite Militar Iraultzaileko (Urriko Iraultza Sozialistaren parte zen matxinada armatua prestatzeko organoa) lehendakari izendatu zuen Petrogradeko Sobietak (urriaren 12an). Berak idatzi zituen Komite Militar Iraultzailearen arauak (urriaren 13an). Konstantin Mekhonoxin boltxebikearen arabera, Lazimir, postu horretarako "*arrazoi politikoengatik izan zen aukeratua. Bere aukeraketarekin batera, ezkerreko eseristen zalantzak desagertu egin ziren*".

Urriko Iraultzaren ostean, Barne Arazoetarako Herri Komisariotzan eta Armadaren Herri Komisariotzan lan egin zuen. Ez zuen ezkerreko eseristen 1918ko estatu-kolpearekin bat egin, eta urte horretan Alderdi Boltxebikearen kide egin zen. 1918 eta 1920 artean, Hegoaldeko Frontearen Sobiet Militar Iraultzailearen kide izan zen eta Ukrainako gudan Denikinen Armada Zuriaren aurka aritzeko ardura izan zuen. Pavel Lazimir 1920 urtean hil zen, Krementxug hirian, tifusak jota.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Lazimir, Pavel, *K17* 2017-12-08. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3736991
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4701147373420141580001
* GND: 1112959963

 |

* Wd Datuak: Q3736991
***Parkean*** (frantsesez: *Dans le parc*) Berthe Morisot artista frantsesaren paper gaineko pastel pintura bat da, kartoi gainean muntatua, 1874. urteare iguruan egina. 72,5 X 91,8 zm-ko neurriak ditu. Parisko Petit Palaisen kontserbatzen da.

Deskribapena
------------

Margolanak, parke batean aisialdian dagoen emakume gazte bat irudikatzen du, bi neska txiki eta txakur batekin batera. Neska gaztea, beltzez jantzita eta kapela zuriarekin, lehen planoan, belar altuko zelai batean eserita dago; eskuinean, neska bat magalean etzanda duela, txakurra haien aurrean esertzen den bitartean. Tximeletak harrapatzeko erabiltzen den sare bat, bere ezkerrean dago. Beste neskato bat, ezkerretara, lastozko kapelari eusten dio. Atzealdean zuhaitz batzuk eszena ixten dute.

Pinturak Camille Corot maisu naturalistaren eta Morisoten lagun zen Édouard Manet margolari inpresionistaren eragina erakusten du, haien lan garaikidearekin antzekotasun batzuk baititu. Badirudi eragina bi margolarien artean izan zela. Morisot Eugène Manet Édouarden anaiarekin ezkondu zen 1874an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80112683

 |

* Wd Datuak: Q80112683
**Teresa Izu Remírez** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1965 - ibidem, 2000) margolaria izan zen.

Biografia
---------

1984an Iruñeko Arte Aplikatuen Eskolan graduatu zen eta Mariano Royoren pintura tailerrean parte hartu zuen.1985ean Josep Guinovart-en Arte Tailerrean parte hartu zuen Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan, eta urte horretan bertan Nafarroako Gobernuaren beka bat lortu zuen.1987an, *Estagio* ikastarora joan zen Liberto Molinaren Lisboako tailerrera, baita hiri bereko Antonio Invernoren tailerrera ere.1990ean, Nafarroako Gobernuak arte plastiko sorkuntzarako emandako laguntzetako bat jaso zuen.

Margolari ibilbidea
-------------------

35 urte zituela, sortzaile horrek bere espazioa betetzen zuen Nafarroako pintura-panoraman, eta adierazpen plastiko oso pertsonala zuen, kolorearen erabilerak markatua, pigmentuen bidez, nekez sailka zitekeen teknika misto batean.1987an lehen erakusketa egin zuenetik, banakako zein taldekako zenbait erakusketatan hartu zuen parte. Teresa ez zen inoiz izan hitz askoko artista, baina bai adierazpen- eta komunikazio-indar handikoa. Pinturaren bidez komunikatzen zen, eta kolorea bere gogo-aldartearen, bizitasunaren eta energiaren ispilua zen ia beti. Bere ibilbide artistikoan beste artista askorekin topo egin zuen, proiektu kolektibo askotan parte hartu baitzuen, batzuk berak bultzatuak.

Iruñean egin zuen lehen banakako erakusketa *Café Colectivos* izenekoa (1987) eta azkena hiri berean, *Espacios Privados* zeritzona (1999).

Teresaren estudioa Biurrungo familia-etxearen ganbaran egon zen, eta hantxe igarotzen zituen uda guztiak. Leku horrek, ezbairik gabe, naturaren, lurraren eta haurtzaroan presentzia zehaztu zituen lanean.

Lanak
-----

* Bere koadroak Nafarroako Unibertsitate Publikoaren, Nafarroako Museoaren, Zaragozako Udalaren edo Iruñeko Udalaren arte-bildumetan daude.
* Bere pintura-lanaz gain, ilustratzaile gisa lan egin zuen. Rosa Barasoainen *Poemas a tu bella* libururako ilustrazioak edota *La niña de agua y su amigo el mar*, hau ere Rosa Barasoainena, euskaraz, gaztelaniaz eta alemanez argitaratua. Beste zenbait liburutakoak ere egin zituen.
* Nafarroako Bio Lur elkarteak nekazaritza ekologikoari buruz argitaratutako monografikoen bildumako azaletarako collageen bilduma.

Omenaldia
---------

* 2001ean, Iruñeko Udalak Teresa Izu atzera begirako erakusketa antolatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Izu, Teresa - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).
2. ↑    *Poemas a tu belleza » María del Villar.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).
3. ↑    liburutegia. «Teresa Izu» *EIBZko liburutegia* (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).
4. ↑   «ASNABI - Asociación Navarra de Bibliotecarias y bibliotecarios - Nafarroako Liburuzainen Elkartea - TK-5» *www.asnabi.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).
5. ↑   «Reseñas y Artículos Ariadna. Libros» *www.ariadna-rc.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111608450
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 75298

 |

* Wd Datuak: Q111608450
41°39′07″N 2°29′13″E﻿ / ﻿41.65185°N 2.48687°E﻿ / 41.65185; 2.48687
*Pedra Gentil*
***Pedra Gentil*** Kataluniako Vallès Oriental eskualdeko Vallgorguina herrian dagoen trikuharri bat da.

Tradizionalki, sorginak biltzen ziren tokia zela esan izan da, eta, gaur egun, San Joan Gauean, jai herrikoiak ospatzen dira.

Goikaldeko harria, etzana dago, eta goikaldeko harri hau eusten duten zazpi harrietako batzuk, birkokatuak egon dira, eta eranskinekin, jatorrizko altuera mantentzeko. Ez da ezagutzen zein zen trikuharri honen jatorrizko itxura, dagoen finkaren jabeak, Josep Pradellek zaharberritu zuela dokumentatua dagoen arren.

Montnegre eta Korridoreko Parke Naturalean kokatua dago, eta Santa Eulalia de Tapioleseko hondakinetatik oso gertu. Bertara heltzeko, Sant Celonitik Vallgorguinarako errepidean, azken herri honetatik bi kilometrotara dagoen parkerako sarreratik sartu behar da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4894571
* Commonscat Multimedia: Dolmen de Pedra Gentil

---

 |

* Wd Datuak: Q4894571
* Commonscat Multimedia: Dolmen de Pedra Gentil
**Tubalismoa** Iberiaren eta Euskal Herriaren historiari buruzko sinesmenezko teoria bat da, gaur egungo historiografiak erabat baztertua. Tubalismoak euskaldunei eta iberiarrei jatorri mitikoa esleitzen die: esaten du Tubal (Noeren biloba) euskaldunen eta iberiarren lehendabiziko erregea izan zela, eta hainbat herri (hala nola Tafalla eratu zituela. Sinesmenezko teoria horri jarraipen laikoa euskoiberismoak eman zion. Jorge María Ribero-Meneses idazlea da tubalismoaren gaur egungo aldeztaile ezagunenetako bat.

Siberian ere tubalismoak ikusi nahi izan du Tubalen eragina hainbat toponimotan, hala nola Tobolsk hiriburu historikoarenean, eta Tobol ibaiarenean (Irtyxen ibaiadarra).

### Bibliografia

* **(Gaztelaniaz)** Antonio Ruiz Vega (2002) *Los hijos de Túbal. Mitología hispánica: dioses y héroes de la España Antigua*. ISBN 84-9734-054-X

Ikus, gainera
-------------

* Peru Abarka, seigarren hautua.
* Euskoiberismo
* Euskokantabrismo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11704787

 |

* Wd Datuak: Q11704787
**Tuareg herria** berbere hizkuntzaz mintzo den artzain herri nomada da, Touat (Aljeria) eta Ghudamisetik (Libia) hasi eta ipar Nigeriaraino, eta Fezzanetik (Libia) Timbukturaino (Mali) iristen dena. XX. mende bukaeran 900.000 bat tuareg ziren.

Tuaregen eremua.
Tuaregek konfederazio moduko elkarteak osatzen dituzte: Ahaggar eta Azjer, iparraldean, eta Asben, Ifora, Itesen, Aulliminden eta Kel Tademaket, hegoaldean. Iparraldeko tuaregak basamortuan bizi dira; hegoaldekoak, berriz, estepan eta sabanan. Hegoaldeko tuaregek ganadua, gameluak eta zebuak hazten dituzte, eta iparraldekoei saltzen dizkiete.

Europarrak iritsi aurretik, tuaregen lurraldeetatik karabana eta bidaiari asko ibili zen, baina ibilgailu motordunak azaldu zirenean, karabana bidezko bidaiak arras galdu ziren. 1970-1980 hamarkadetan Mauritania, Senegal, Nigeria, Burkina Faso eta Txaden gertatutako lehorteen ondorioz, hegoaldeko tuaregen kopurua murriztu zen eta haien artzain-bizimoduak aldatu. Gizarte-antolamendua feudala dute: hainbat gizarte-maila daude, erabat definituak, hala nola, aitoren semeak, apaizak, jopuak, eskulangileak eta laborariak (lehen, esklaboak). Beren idazkera berezia dute (*tifinagh*), antzina libiarrek erabiltzen zutenaren antzekoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2  Tuareg Encyclopædia Britannica
2. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *90. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .

Kanpo estekak
-------------

* Fernando Pedro PEREZ: Afrikako herriak ADEVE. Euskomedia.org
* **(Ingelesez)** Tuareg Information Uiowa.edu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58843
* Commonscat Multimedia: Tuareg

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 133183889 (data)
* GND: 4061129-2
* LCCN: sh85138365
* NKC: ph260647
* SUDOC: 02725321X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q58843
* Commonscat Multimedia: Tuareg
|  |
| --- |
| **Tubbataha Uharrien Natura Parkea**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Marrazoa uharien artean |
| **Mota** | Naturala |
| **Irizpideak** | vii, ix, x |
| **Erreferentzia** | 653 |
| **Kokalekua** |  Filipinak |
| **Eskualdea2** | Asia-Pazifikoa |
| **Koordenatuak** | 8°57′12″N 119°52′03″E﻿ / ﻿8.9533°N 119.8675°E﻿ / 8.9533; 119.8675 |
| **Izen ematea** | 2009 (XXXIII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Tubbataha Uharria** koralezko uharri atoloia da, Sulu itsasoan kokatua, Palawan uharteko Puerto Princesa herritik 181 kilometrora, Filipinetan. *Tubbataha Uharrien Natura Parkea* izeneko itsaso babesgunea da, 1988ko abuztuaren 11n sortua. Hasiera batean, 332 km² zituen, baina 2006an Filipinetako lehendakari Gloria Macapagal Arroyok hedadura hirukoiztu zuen, orain 968,24 km² izateraino.

*Tubbataha* izenak *"itsasbeherako uharri luzea"* esan nahi omen du sama hizkuntzan.

Uharria bi atoloiek osatzen dute, iparraldekoak (5 km luze eta 3 km zabal) eta hegoaldekoak (16 km luze eta 5 km zabal). Uharriek uhartetxo bana dute erdigunean. Bien artean 8 km zabaleko itsasarte sakona dago.

Fauna eta flora
---------------

Bertako uretan mila arrain espezietik gora aurki daitezke, batzuk galzorian. Adibidez, espezie ugarienen artean daude manta-arraia, pailazo arraina eta sasikareta (carey dortoka). Horregatik, urpekaritza turismo-gune ezaguna da Filipinetan.

Tubbataha hegazti babeslekua ere bada. Bertako uhartetxoetan milaka zanga hankagorri, txenada eta fragatak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Parkearen webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** *Tubbataha Uharrien Natura Parkea* Palawan Kontseilua Garapen Iraunkorrerako (*Palawan Council for Sustainable Development*)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q927108
* Commonscat Multimedia: Tubbataha Reef

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315137222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 653

 |

* Wd Datuak: Q927108
* Commonscat Multimedia: Tubbataha Reef


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Filipinak | Gizateriaren Ondarea Filipinetan | Filipinak |
| Filipinetako Eliza Barrokoak  •  Puerto Princesa Lurpeko Ibaiaren Parke Nazionala  •  Banaue Arroz Terrazak  •  Tubbataha Uharria  •  Vigan |