recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau Elorrioko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gazeta».*

**Gazeta** Elorrioko (Bizkaia) ekialdean dagoen auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 81 biztanle ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Gazetako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 76 | 78 | 84 | 86 | 86 | 79 | 80 | 81 |

Baserriak
---------

Hauek dira auzoko baserriak, alfabetikoki ordenatuta: Anguren, Arantzeta, Arantzetabarria, Artealde, Barrutieta, Barrutibarria, Basail, Belar, Bekoerrota, Bolungarai, Burginas, Esteibar, Etxeaurre, Garaizabalganekoa, Garaizabalerdikoa, Garaizabalazpikoa, Gazetabeitia, Gerbillao, Madarieta, Matsorriaga, Ondozorrotz, Ondozorrotz txikia, Udalpe, Urizarganekoa eta Urizarrazpikoa.

Ikus, gainera
-------------

* Durangaldea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)**Auzoko datuak "Labayru"ren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258290

 |

* Wd Datuak: Q12258290


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Elorrioko auzoak |  |
| Aldape · Arabio · Aruneta · Berrio · Berriozabaleta · Gazteeta · Gazeta · Iguria · Leanitz · Miota · Lekeriketa · Mendraka · San Agustin · Urkizuaran · Zenita |
Gazta-erroskilak pikorretan.
**Gazta-pikorrak** edo **gaztazko pikorrak** (*fromage en grains* edo *fromage en crottes* frantsesez) cheddar gazta gatzatu freskoa da, Quebecekoa. Poutinearen funtsezko osagaia da. Funtsean, prentsatu ez den cheddar gazta besterik ez da. 

Gazta hau eguneko freskorik onenean dago eta ez da hoztu. Hozten edo izozten denean, testurizatutako gustuaren arabera ehundura irmoa galtzen du, kontsolidatu egiten da eta gustua asko aldatzen zaio. 

Kanadako beste probintzia batzuetan eta AEBn ere egiten da gazta hori.

Gutxiagotan "skouik-skouik" gazta ere esaten zaio; jendeak uste du gaztak hortz artean egindako hotsetik datorrela, baina izena ingelesezko *squeak* hitzetik dator, "karraskatu" esan nahi duena.

Gaztaren jatorria
-----------------

Gaztaren jatorria Quebeceko erdialdean dago, 1960 inguruan. Garai hortan, baserrietako esne-soberakin handiak zeuden, eta horrek eraldaketa-fabrikak asetzen zituen. Esne-denda askok galdutako izakinak saltzeko irtenbidea aurkitu nahi zuten. Gazta-barietate berri bat garatu zuten: gazta-pikorrak. Erraz eta azkar prestatzen da, eta oso ezagun egin zen. Gaztagile ibiltariaren lanbidea geroxeago sortu zen, eta horrek esne-soberakinak gazta-pikorrak eginez saltzeko tradizioa betikotu zuen.

Legenda
-------

Legenda batek, funtsik gabea baina interesgarria, gaztaren jatorria 1760 inguruan kokatuko luke. Europako kolonoek gazta egiten irakatsi nahi izan zieten Abenakiei, Quebeceko jatorrizko herri bati. Errezeta galdu ondoren, gazta xehatua lortu zuten, gaur egungo gazta-pikorren antzekoa.

Erreferentziak
--------------

* Esnekia
* Poutine
* Mamia

Bibliografia
------------

* Pascale Lévesque, La Route du fromage en grains, Les Éditions de l'homme, 2021 (ISBN 978-2-761-95410-5)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3088324
* Commonscat Multimedia: Cheese curds

---

 |

* Wd Datuak: Q3088324
* Commonscat Multimedia: Cheese curds
**Gaio Martzio Koriolano**, K.a. V. mendekoa, orohar Koriolano bezala ezagutua, volskoen aurkako gerraren garaiko erromatar jeneral bat izan zen. K.a. 493an, Korioli volskotar herria konkistatu zuen, bere ezizena eman ziona.

Bere despotismoagatik eta plebeari garia banatzea debekatu izanagatik, Erromatik erbesteratua izan zen, volskoen ondoan babestuz, menderatu egin zituenak. Bere aberriaren aurkako mendeku gisa, Erromaren aurka armetan altxarazi zituen.

Hiriaren atarian bere amak berak geldiarazi zuen, Veturia izenekoa, baita bere emazte Volumniak ere, nortzuk erretiratzeko konbentzitu zuten. Erretiratze honen ondoren, volskoek traidoretzat hartu eta hiltzera zigortu zuten.

Egungo historialariek, Koriolano, pertsonaia mitikotzat hartzen dute, beharbada, erromatar eta volskoen arteko borroken gertakariak justifikatzeko sortua.

Deskribatutako jazoera hauek, William Shakespeare idazle ingelesak idatzitako izen bereko tragedia bat inspiratu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q570532
* Commonscat Multimedia: Coriolanus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60149294309280521736
* ISNI: 0000 0004 8122 1680
* BNE: XX5035782
* BNF: 149789004 (data)
* GND: 118522159
* LCCN: n85196364
* NKC: jn20000700327
* SUDOC: 120479966
* BIBSYS: 1080812
* UB: a1179704
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q570532
* Commonscat Multimedia: Coriolanus
**Gaio Zilnio Mezenas** (latinez: *Gaius Cilnius Maecenas*; Arretium ziur aski, K.a. 68 aldean - K.a. 8a) Antzinako Erromako politika-gizona, Zesar Augustoren aliatua eta laguna, eta artista zein idazleen babeslea izan zen.

Bizitza
-------

K.a. 68 aldean jaio zen, Arretium ziur aski. Urte batzuk zaharragoa bazen ere, Oktavianoren (gerora Zesar Augusto izango zenaren) laguna zen; hori zela eta, Julio Zesarren heriotzaren ondoan (K.a. 44), harekin bat egin zuen agintea eskuratzeko borrokan. Oktaviano, Marko Antonio eta Lepidok osatu zuten Triunbiratoaren garaian ere (K.a. 43-33), garrantzi handiko ahalegin diplomatikoak egin zituen lagunaren zerbitzura. Esate baterako, K.a. 40an Oktaviano eta Eskriboniaren arteko ezkontza adostu zuen.

K.a. 38an Oktaviano Siziliara joan zen, Sexto Ponpeioren aurka borrokatzera; gerra iraun zuen bitartean, Mezenas Erroma eta Italiako agintari nagusia izan zen. Aktiumgo garaipenarekin amaitu zen Marko Antonioren kontrako kanpainan ere, Oktavianoren gertuko laguntzailea izan zen. K.a. 30ean Oktavianoren aurkako konspirazioa zapaldu zuen. Bizitzaren azken urteetan, ordea, bien arteko harremana hoztu zen, beharbada enperadorearen eta Mezenasen emaztearen arteko amodio kontuarengatik. Beti ere, Mezenas K.a. 8an hil zen, Zesar Augusto oinordeko bakar izendatu ondoren.

Mezenas literaturaren historiari loturik dago, garai hartako Erromako olerkari garrantzitsuenei, hala nola Virgilio, Horazio eta Propertziori, babesa eman zielako. Poeta hauek erakartzeko, oturuntzak eta orgiak antolatzen zituen, eta influentziak, dirua eta mesedeak eskaintzen zizkien. Horrek ez du esan nahi poetek beren buruak saldu zituztenik; Horaziok, esate baterako, landetxe xume bat jaso zuen Sabinia aldean, baina uko egin omen zion kargu publikoak onartzeari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Maecenas*.*  in: *1911 Encyclopaedia Britannica*. penelope.uchicago.edu.
2. 1 2 3 4   Posadas, Juan Luis. Mecenas, el amigo de Augusto y de los poetas*.*  nationalgeographic.com.es.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8833
* Commonscat Multimedia: Gaius Maecenas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36906810
* ISNI: 0000 0000 6318 2711
* BNE: XX1027232
* BNF: 12308437b (data)
* GND: 118730053
* LCCN: n94110034
* NKC: jn20011211048
* SUDOC: 031965253
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74367

 |

* Wd Datuak: Q8833
* Commonscat Multimedia: Gaius Maecenas
6174 zenbakia ***Kaprekarren konstantea*** izenez ezagutzen da bere aurkitzailearen omenez, Dattatreya Ramachandra Kaprekar matematikari indiarra. Zenbaki hau *Kaprekar operazioa* behin eta berriz aplikatzearen emaitza da, eta honako urrats hauek osatzen dute:

```
    * Aukeratu lau zifrako edozein zenbaki (salbuespen mugatuekin, ikus behean).
    * Ordenatu lau zifrak beheranzko ordenan, kenketa baten kenkizuna izanen dena lortzeko.
    * Antolatu lau zifra berak goranzko ordenan, kenketa beraren kentzailea lortzeko.
    * Kenketa egin eta kendurari erreparatu.
    * Kendura 6174 ez bada, errepikatu aurreko lau urratsak, kenkizunari amaierako zeroak gehituz eta kendura lau zifrak osatzeko beharrezkoa den moduan.
```

Eragiketa hau, beharrezkoa bada hainbat aldiz errepikatuta (inoiz ez zazpi aldiz baino gehiago), 6174 emaitza ateratzen bukatzen da, emaitza bera lortzen baita 7641 – 1467 = 6174 kenketa eginez geroztik.

Adibidez, demagun lau zifrako 5432 zenbakiarekin hasten garela:

```
    5432 – 2345 = 3087
    8730 – 0378 = 8352
    8532 – 2358 = 6174
```

Salbuespena: lau zifrako zenbaki berdinak, adibidez 1111, kenketak zero emaitza eragiten baitu. 

Hiru zenbaki errepikatzen dituzten lau zifrako zenbakiek, 1112 adibidez, kenketaren iterazio baten ondoren 999 lortzen dute, eta 0 izango litzateke bigarren baten ondoren zeroak minuendoaren eskuinean eta ezkerrean gehitzen ez badira. osatu lau zifrak, honela:

```
    2111 - 1112 = 0999
    9990 – 0999 = 8991
    9981 - 1899 = 8082
    8820 – 0288 = 8532
    8532 – 2358 = 6174
```

Ezaugarriak:
Kenketatik sortzen diren zenbaki guztiak, eta beraz, txikienetik handienera eta handienetik txikienera ordenatuta dauden zenbakiak ere 9rekin zatigarriak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854503
* Commonscat Multimedia: Kaprekar's constant

---

 |

* Wd Datuak: Q854503
* Commonscat Multimedia: Kaprekar's constant
Zelulaz kanpoko egitura bakteriarrak: 1.-Kapsula, 2.-Muki-geruza, 3.-Biofilma

  

Bakterioen **kapsula** hainbat bakteriotan dagoen geruza zurruna da, gluzidoz osatutakoa, zelula hormaren gainetik dagoena. Bakterio Gram negatibo zein Gram positiboetan egon daiteke, eta baita legamia eta zianobakterio batzuetan ere.

Funtzio defentsiboa dauka eskuarki: kapsulak bakterioen birulentzia areagotzen du, immunitate-sistemaren zelulen fagozitosia oztopatzen duelako.

Beren egituraren arabera, gluzidoz osatutako eta zelula hormaren gainean dagoen material horri kapsula deritzo egitura trinkoa eta konpaktua badu, eta muki-geruza laxoa eta biguna baldin bada. Lehenengoa zurruna izanik, iragazgaitza da, muki-geruzak iragazkorrak diren bitartean. Ondorioz, Txinako tinta erabiltzen dugunean kapsulak tinta horren sarrera bakterio barrura oztopatzen du, eta horregatik eremu osoa iluna bada ere, kapsula dagoen lekuetan eremu argi bat agertzen da .

Funtzioak
---------

Kapsulak onura batzuk dakarzkie egitura hori duten bakterioei:

* esan bezala, bakterio kapsuladunak erresistentzia handiagoa dute fagozitoen aurrean. Frederick Griffith mikrobiologoak esperimentu bikain baten bidez frogatu zuenez (Griffithen esperimentua) kapsula duten Streptococcus pneumoniae bakterioaren anduiak oso birulentoak dira, eta kapsula ez dutenak -aldiz- ez.

* kapsulak bakterioaren lehortze prozesua ekiditen du, ur asko duelako.

* bakterioaren atxikidura errazten du: kapsula duten mikrobioek errazago infekta dezakete haien ostalariei hobeto itsasten direlako.

Osaketa
-------

Glikoproteinak eta beste polisakarido batzuk dira eskuarki kapsulen osagai nagusiak (polialkoholak, aminoazukreak...)

Mikrobio kapsuladunak
---------------------

Ez dira asko bakterio kapsuladunak. Aipatu behar da kapsula edo muki-geruzen presentzia ez dela inondik inora espezie baten ezaugarri unibertsala: espezie batzuek andui kapsuladunak dituzte, eta baita andui ez-kapsuladunak ere.

Bakterio hauek, besteak beste, kapsula eduki dezakete:

* Streptococcus pneumoniae
* Bacillus anthracis
* Salmonella
* Klebsiella pneumoniae
* Streptococcus pyogenes
* Escherichia coli
* Haemophilus influenzae
* Francisella tularensis, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. *Brock Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:87 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137328
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016667

 |

* Wd Datuak: Q1137328
**Buena Vista konderria** (ingelesez: *Buena Vista County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 6.650 biztanle zituen, Buena Vista city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Buena Vista city konderriak 17,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,22 ura dira. Beste 17,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 378,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.650 pertsonetatik 6.085 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 103 dira. 345 beltzak edo afroamerikarrak. 71 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 108 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503014
* Commonscat Multimedia: Buena Vista, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0004 0390 8962
* **Lekuak**
* OSM: 206856
* TGN: 2110855

 |

* Wd Datuak: Q503014
* Commonscat Multimedia: Buena Vista, Virginia
*Artikulu hau Kama iskilu japopiarrari buruzkoa da; Kama Errusiako ibaiari buruzkoa beste hau da: «Kama».*

*Kama*
***Kama*** (japonieraz: 鎌 edo かま?)
 Japoniako nekazaritza tresna tradizionala da, igitaiaren antzekoa. Uzta biltzeko, eta arma gisa ere, erabiltzen da. Sarritan sartzen da arte martzialen armak erabiltzen entrenatzeko segmentuetan. 

Batzuetan, *kai* edo "*kai* bikoitza" deitzen zaio, Kata erakustaldietarako nahita kamustutako ahoz egindako kamei *kata kai* esaten zaie.

Historia
--------

Arma inprobisatu gisa erabiltzen hasi baino lehen, kama oso erabilia izan zen Asia osoan laboreak mozteko, gehienbat arroza. Hego-ekialdeko Asian era askotako kumak aurki daitezke eta guztiz ohikoak dira Malaysia, Indonesia eta Filipinetako arte martzialetan. Eremu horietako batetik edo bietatik, kama Okinawara eraman eta Okinawako arte martzialetan sartu zen, lehenengo ***te***an (eskua) eta geroago karatean (esku hutsa). Hortik kyoketsu-shogea eta kusarigama ere, sortu ziren. 

Ellis Amdur-k bere *Old School: Essays on Japanese Martial Traditions* liburuan kritikatzen du kama baserritarren igitaietatik sortua izatearen teoria. Hala ere, *kamayari* (igitai-lantza) bezalako igitai-itxurako armak baziren Kamakura Aroko garaietatik aurrera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Donn F. Draeger eta Rober W. Smith.  (1969). *Comprehensive Asian Fighting Arts.*  ISBN 978-0-87011-436-6..
2. ↑   Ellis Amdur.  (2014ko abenduaren 31). *Old School: Essays on Japanese Martial Traditions.*  Freelance Academy Press, 118- 120 or. ISBN 978-1-937439-47-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1189687
* Commonscat Multimedia: Kama (weapon)

---

 |

* Wd Datuak: Q1189687
* Commonscat Multimedia: Kama (weapon)
Kolkhozetan lan egiten.
**Kolkhoz** (errusieraz, колхоз, kɐˈlxos ahoskatua; коллективное хозяйство hitzen laburdura; etxalde kolektiboa) Sobietar Batasun ohian, nekazarien enpresa izan zen, kooperatiba moduan eratua.

Sobietar gobernuak 1929. urtean hasitako lurraren sozializazioaren ondorioz, kolkhozak ugaldu eta indartu ziren. Lurrak estatuarenak izanik ere, kooperatibek lantzen zituzten, eta emaitzak estatuari eta beste batzuei saltzen zizkieten. Nekazariek jasotzen zuten soldata lanaren kantitatearen eta kalitatearen arabera neurtzen zen.

Kolkhozek garapen handia lortu zuten 1940-1960 bitartean, baina industriaren indartzeak langileak erakarri zituen alde guztietatik, eta ondorioz nekazaritzaren galera ekarri zuen, eta baita kolkhozena ere. 1992tik aurrera, kolkhozak pribatizatu egin ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Sovkhoz

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485016
* Commonscat Multimedia: Kolkhoz

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566647
* AAT: 300008528
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q485016
* Commonscat Multimedia: Kolkhoz
Estatistikan, **Kolmogorov-Smirnov proba**, laburtuta **K-S proba**, lagin bat dimentsio bakarreko probabilitate banaketa jakin bati jarraitzen dion (lagin bakarreko K-S proba) edota bi lagin homogeneoak edo populazio berekoak diren (bi lagineko K-S proba) erabakitzeko proba edo kontraste estatistiko bat da. K-S proba egokitzapenaren doitasunerako proba ez parametriko bat da.

K-S probak erabiltzen duen estatistikoa da banaketa funtzioen arteko distantzia maximoa da:

* probabilitate banaketaren banaketa funtzioaren eta laginaren banaketa-funtzio enpirikoaren arteko distantzia maximoa, lagin bakarreko K-S probaren kasuan, edota
* bi lagineko K-S probaren kasuan, dagozkien banaketa funtzio enpirikoen arteko distantzia maximoa.

Hipotesi nulupean, laginak emandako probabilitate banaketari jarraitzen dio (lagin bakarreko K-S proba) edota bi laginak populazio berekoak dira (bi lagineko K-S proba). Horrela, kalkulaturiko distantzia maximoa erreferentziazko balio bat baino handiagoa bada, hipotesi nulua baztertu eta laginak ezarritako banaketari jarraitzen ez diola (lagin bakarreko K-S proba) edota bi laginak populazio ezberdinekoak direla (bi lagineko K-S proba) erabaki behar da, erreferentziazko balioak datu kopuruaren eta aurrez ezarritako errore maila baterako.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q575766

 |

* Wd Datuak: Q575766

1. ↑  Aurrez ezarri beharreko errorea hipotesi nulua egia izanik, bera baztertzeko probabilitatea da.
Lyme Park (Cheshire), Giacomo Leoni- k diseinatua. Fatxada nagusiak 15 kolomarte ditu pilastraten bidez banatuak. 
Bi zutabeen arteko espazioari **kolomarte** deritzo.

Kolomartea ardatzetik ardatzera neurtzen da eta ordenaren arabera honela sailkatzen dira:

* *Toskanar ordena* batean, sei modulo;
* *Doriar ordenan* batean, zazpi modulo;
* *Joniar ordena* batean, hamaika modulu eta erdi;
* *Korintoar ordena* batean, sei, bederatzi eta hamabi modulu artean izan daiteke, idulkidun portikoak diren edo ez.

Kolomarte estandarrak
---------------------

Kolomarte tarteen neurri estandarrak hauek dira:

Piknostilo
Diametro bat eta erdi duen kolomartea.
Sistilo
Bi diametroko kolomartea.
Eustilo
Bi eta laurden diametroako kolomartea; Vitruvioren arabera proportzio onena da 
Diastilo
Hiru diametroko kolomartea.
Areostilo
Lau edo gehiago diametroko kolomartea. Hauen arkitrabea harrizkoa izan ordez egurrezkoa izan behar du.
Araeosistiloa
Areostilo eta sistilo kolomarteak txandakatuz.

Ikus, gainera
-------------

* Kolomadi

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Vitruvius, *De architectura*, iii.3.6.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1364172
* Commonscat Multimedia: Bays (architecture)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1364172
* Commonscat Multimedia: Bays (architecture)
**Kolmanskop** (**Kolmanskuppe** alemanieraz eta **Kolmanskop** afrikaansez) Afrikako Namibian dagoen hiri ustu txiki bat da. Hiria alemanek sortu zuten inguruko mehatzak ustiatzeko asmoz. Lüderitz kostaldeko hiritik gertu dago. XIX. mendearen amaieran kolono alemaniarrek sortu zuten eta 1908an eraiki zen, XX. mendean bat-bateko arrakasta izanik.

Historia
--------

Kolmanskop hiri koloniala izan zen. 1908an eraikia Namib basamortuan diamanteen bila aritzen ziten mehatzariak babesteko sortu zuten. Garai haietan diamanteak aurkitzea nahiko erraza zen eta jende asko aberastu zen. Horri esker ulertu daiteke nola bi urtetan hiri osoa eraikia izan zen. Alemaniako Hego-Mendebaldeko Afrikaren kolonia hau aberatsa zen eta hirian Europako estiloaren etxetzarrekin batera, kasinoa, eskola, ospitala, dantza-lekuak, antzokia eta zerbitzu ugari zituen. Biztanleak, nahiz eta basamortuan egon, Baviera moduan sentitu nahi ziren. Hiriaren garrantzia adierazteko datu bat: bertako ospitaleak X izpien aparatua izan zuen Afrikako lehena izan zen.

Lehen Mundu Gerran zonaldean 1.000 kilo diamante atera ziren. Gerra bukatu ondoren ustiapen zifrak asko jaitsi ziren eta beste herrietan, esaterako Oranjemunden, Orange ibaiaren ondoan, Hegoafrikarekin mugan berean, diamante gehiago eta handiago aurkitzeko aukera zabaldu zen. 1954rako hiria hutsik zegoen eta, ondorioz, basamortuak berriro ere kaleak inbaditu zituen.

 Kolmanskop hiriaren ikuspegi orokorra.

Turismoa
--------

Gaur egun hiria partzialki berreskuratzen ari da turismoa erakartzeko. Dena dela, zonalde asko oraindik hareak hartuta daude eta joateko baimena eskatu behar da.

Dokumentalak
------------

Hiri hustuaren gaia azken urtetan erakargarria bihurtu da eta, ondorioz, dokumental desberdinen protagonista izan da Kolmanskop:

* Ameriketako Estatu Batuetako History Channelek hiriari buruzko dokumentala egin zuen "Life After People" sailerako. 2010eko urrian zabaldu zen.
* 2011an, Reinhild Dettmer-Finke ZDF eta Association Relative à la Télévision Européenne-k *Kolmanskop. A Diamond Ghost Town in Namibia* dokumentala egin zuen.

Iruditegia
----------

* Antzokia.Antzokia.
* Alemaniako Hego-Mendebaldeko Afrikaren zigilua. Posta markak zera dio: «Kolmannskuppe 1912».Alemaniako Hego-Mendebaldeko Afrikaren zigilua. Posta markak zera dio: «Kolmannskuppe 1912».
* Eraikin hustuak.Eraikin hustuak.
* Etxetzar bat.Etxetzar bat.
* Trenbidea.Trenbidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: *The Ghost Town of Namib Desert*
* **(Ingelesez)**: Kolmanskop Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q819123
* Commonscat Multimedia: Kolmannskuppe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142110322
* LCCN: n2006056927
* SUDOC: 103932445
* **Lekuak**
* TGN: 1093957

 |

* Wd Datuak: Q819123
* Commonscat Multimedia: Kolmannskuppe
**Garnatxa** (frantsesez: *grenache*) mahats beltz barietate ezaguna da. Garnatxa berandu heltzen da, eta, beraz, baldintza lehor eta beroak behar ditu, Espainian aurki daitezkeenak bezalakoak. Sardinian, hegoaldeko Frantzian, Australian, Kaliforniako San Joaquin haranean eta Argentinan Salta probintzian ere hazten da, Frantziako Rodanoren antzeko lurzoruekin.

Mina izan ohi da, zapore leuna du ahosabaian, eta alkohol-graduazio altu samarra duten ardoak ekoizten ditu, baina mahastien errendimenduak kontrolatu behar dira emaitzarik onenak lortzeko.

Garnatxaren profil bereizgarriek fruitu gorrien zaporeak (mugurdia eta marrubia) dituzte, piperbeltzaren nota sotil batekin. Garnatxa-ardoek oxidaziorako joera handia dute, baita ardoa baloratzeko makurtzen denean adaburuaren alboetatik nabari daitekeen kolorazio arrea (edo *bricking*a) erakusteko ahalmena duten ardo gazteekin ere. Adinean aurrera egin ahala, garnatxa ardoek larruzko eta mundrunezko zapore gehiago izaten dituzte. Garnatxaz egindako ardoek azidotasun, tanino eta kolore gabezia izaten dute, eta askotan beste barietate batzuekin nahasten dira, hala nola syrah, cariñena, tempranillo eta cinsaut.

Garnatxa da Rodano hegoaldeko ardo askotan nagusi den barietateetako bat, batez ere Châteauneuf-du-Papean, non nahasketen %80an agertzen den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. ↑   «Wine and Spirits: Understanding Wine Quality» *Wine & Spirits Education Trust* (Londres): 6-9. ISBN 9781905819157..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390242
* Commonscat Multimedia: Grenache (cépage)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2016002676
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6198

 |

* Wd Datuak: Q390242
* Commonscat Multimedia: Grenache (cépage)
**Giffnock** (Eskoziako gaeleraz: *Giofnag*, eskozieraz: *Giffnock*), Eskozia erdialdeko udalerria da, Ekialdeko Renfrewshire eskualdeko hiriburua, baina ez herri handiena. 2001eko erroldaren arabera 16.178 biztanle ditu.

Etimologia
----------

*Giffnock* izenean britoniar hizkuntza eta gaelera nahasten dira. "Muino txikia" esan nahi du.

Historia
--------

Giffnock izenaren lehen aipamena 1530koa da, baina 1654ko atlasean aipatzen da bertan Gisnock izeneko asentamendu bat bazela.

1835 urtean hareharrizko lehen harrobia ireki zenean iritsi zen industrializazioa aurrez erabat nekazal eremua izan zen lurralde honetara. 1854an ikatz meategi bat ere ireki zen eta 1866an trenbidea iritsi zen bertara. 1912an izandako uholdeek harrobia itxiarazi zuten. Ikatz meategiak 1926an itxi ziren. 1930 urtetik aurrera Giffnock urbanizatu egin zen eta populazioak nabarmen egin zuen gora, 1939an 3.471 biztanle zeuden eta 1951ean 9.144.

Bigarren Mundu Gerran naziek herria bonbakatu zuten baina kalte handirik ez zuen jasan. 1941eko maiatzaren 10ean Rudolph Hess naziak ihes egin zuen Eskoziara eta Giffnock ondoan paratxutaz salto egin osten preso hartu zuten.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Rouken Glen parkea

Iruditegia
----------

* Eliza.Eliza.
* Rouken Glen parkea.Rouken Glen parkea.
* Rouken Glen parkeko urjauzia.Rouken Glen parkeko urjauzia.

Herritar ezagunak
-----------------

* Gordon Brown (1951- ), Erresuma Batuko Lehen Ministroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1016935
* Commonscat Multimedia: Giffnock

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159557396
* LCCN: n88238032

 |

* Wd Datuak: Q1016935
* Commonscat Multimedia: Giffnock


| * i
* e
* a
Ekialdeko Renfrewshire konderriko udalerriak |
| --- |
| Udalerri nagusiak | 
* Barrhead
* Clarkston
* Giffnock
* Newton Mearns

 |  |
| Udalerriak | 
* Busby
* Eaglesham
* Neilston
* Uplawmoor
* Waterfoot

 |
| Auzune eta kokalekuak | 
* Arthurlie
* Caldwell
* Muirend
* Netherlee
* Shillford
* Stamperland
* Thornliebank

 |
*Artikulu hau greziar mitologiako pertsonaiari buruzkoa da; Lidiako erregea gaitzat duena beste hau da: «Giges»*

Greziar mitologian, **Giges** edo **Gies** (grezieraz Γύης edo Γύγης, "indartsua"), **Gigas** edo **Gias** ere deitua batzuetan, Hekatonkiro bat zen, ehun beso eta berrogeitamar burudun erraldoi bat, Urano eta Gearen semea eta Briareo eta Kotoren anaia.

Bere anaiekin batera, lehenik Uranok eta ondoren Kronosek, Tartarora bidali zuten, azken honi, lehena tronutik kentzen lagundu ondoren, Zeusek askatu eta honen aldean Titanomakian parte hartu zuen arte. Gerra amaitu ondoren, Ozeano ibaiko jauregi batean bizitzen jarri zen. Tetisek deitu zuen, Zeusi laguntzeko, jainko honi, Herak, Ateneak eta Poseidonek, tronutik kentzeko kateatu zutenean laguntzeko.

Giges, Eneasen Italiako lagun baten izena ere bada. Turnok hil zuen, Italian, Eneasen etsaia zenak. (Virgilio, Eneida 9.762)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1187298

 |

* Wd Datuak: Q1187298
**Kolonen Kanala** edo **Boca de la Serpiente** (ingelesez: '**Columbus Channel *edo* Serpent's Mouth'**) itsasarte estu bat da bi herrialdeen artean: [[Venezuela]ko Delta Amacuro estatua eta Trinidad uhartearen hegoaldea (Trinidad eta Tobago estatuan).

Ezaugarriak
-----------

Colónen Kanalak Paria golkoa eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Venezuelak eta Trinidad eta Tobago estatuek itun bat sinatuta dute itsasartea bien artean banatzeko. Nahiko itsasarte arriskutsua da; Orinoko ibaiaren bokalea dela eta, ohikoak dira olatuak eta zurrunbiloak, nabigaziorako arriskutuak.

Historia
--------

Pasabidea Kristobal Kolonek izendatu zuen bere hirugarren bidaian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Williams, Eric (1942). *History of the People of Trinidad and Tobago*. Buffalo: Eworld Inc. 8 or. ISBN 9781617590108.

Kanpo estekak
-------------

* Mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2878422
* **Lekuak**
* TGN: 1114266

 |

* Wd Datuak: Q2878422
Flabonaren oinarrizko egitura.
**Flabonoideak** edo **bioflabonoideak** (latinetik, flavus, *hori*, naturan duen kolorea dela eta) landareen metabolito sekundarioak dira. 1930eko hamarkadatik 1950eko hamarkadara flabonoideak **P bitamina** gisa izendatzen ziren, ziurenik permeabilitate baskulararen gainean zuten efektua zela eta).

Kimikoki 15-karbono eskeleto bat dute, bi fenil eraztunekin (A eta B) eta eraztun heterozikliko bat (C). Egitura hau C6-C3-C6 gisa laburbil daiteke. IUPACen nomenklaturaren arabera honako taldetan bana daitezke:

* Flabonoideak edo bioflabonoideak
* Isoflabonoideak, 3-fenilkromina-4-bat (3-fenil-1,4-benzopireno) egitura
* Neoflabonoideak, 4-fenilkumarina (4-fenil-1,2-benzopireno) egitura

Hiru flabonoide motak zetonadun konposatuak dira, eta horregatik antoxantinak dira (flaboak edo flabonolak). Klase hau bioflabonoide gisa identikatzen lehena izan zen. Batzuetan flabonoide edo bioflabonoide izenak zetonarik gabeko polihidroxi polifenol konposatuak izendatzeko ere erabili dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3561192
* Commonscat Multimedia: Flavonoids

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528035
* BNF: 121515666 (data)
* GND: 4154585-0
* LCCN: sh85049031
* NDL: 01181026
* NKC: ph120259
* AAT: 300379579
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: C05CA
* ChEBI: 72544

 |

* Wd Datuak: Q3561192
* Commonscat Multimedia: Flavonoids
**Kye Whyte** (Peckham, Southwark, Erresuma Batua, 1999ko irailaren 21a) BMX lasterketako gizonezko txirrindulari britainiarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen. Gaur egun, *Dancing on Ice* saioko hamalaugarren seriean ari da lehiatzen.

Hastapenak
----------

Whyte hiru urterekin hasi zen BMXn ibiltzen, Brixton BMX Club-en, Brockwell Park-en, Londres hegoaldean. Geroago, Daniel eta Tre Whyte anaiekin batera, Peckham BMX Club-era joan zen gaztetan. Kluba, anaien aita Nigelek sortu zuen. Tre eta Kye Britainia Handiko Txirrindularitza Taldeko kide izango ziren, eta Kye Peckham klubeko zortzigarren kidea izango zen. Kyek istripu bat izan zuen Britainia Handiko Txirrindularitzako talentu taldean sartu eta gutxira, bost egun eman zituen koma induzituan, eta urtebetez ezin izan zuen ibili.

 Sinatu Burgess Parkeko Peckham BMX pistan Kye-ri laguntzen 2020ko Olinpiar Jokoetan

Ibilbidea
---------

Europako txapelketako zilarrezko domina irabazi zuen, Kyle Evans taldekidearen atzetik, Glasgowen 2018an. 2019ko apirilean, UCI BMX Supercross Munduko Kopako lehen garaipena lortu zuen Manchesterren.

2019ko UCI BMX Munduko Txapelketan, Whytek, berriro ere, forman jarraitu zuen finalera bidean, baina, istripu baten atzean harrapatuta gelditu zenean, itxaropena amaitu zitzaion, eta, azkenean, bosgarren postua lortu zuen.

2021eko ekainaren 20an, 2020ko Tokioko Olinpiar Joko atzeratuetarako hautatu zuten britainiar taldean, non zilarrezko domina irabazi zuen Herbehereetako Niek Kimmannekin lehia estuan.

BMX lasterketetatik kanpo, *Dancing on Ice* saioko hamalaugarren seriean parte hartuko zuela iragarri zuen.

Emaitza nagusiak
----------------

| Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Modalitatea |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Lasterketa |
| Europako Txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Modalitatea |
| 2018 | Glasgow Erresuma Batua Erresuma Batua | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Lasterketa |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Herman, Martyn.  (29 July 2021). «Cycling-From Peckham to Tokyo, Whyte flying flag for BMX-mad family» *reuters.com*.
2. ↑   «Kye Whyte - Great Britain Cycling Team Rider Profile» *British Cycling*.
3. ↑    *Bio – Kye Whyte – bmxweekly.com.* .
4. ↑   «Kye Whyte ready to embrace Manchester return» *British Cycling*.
5. ↑   «GB's Whyte wins first BMX World Cup race» *BBC Sport*.
6. ↑   «Kye Whyte: Flying the family flag in pursuit of Olympic glory» *Tokyo 2020*.
7. ↑   «Kennys among GB Olympic cycling squad» *BBC Sport*.
8. ↑   «Shriever & Whyte win historic BMX medals» *BBC Sport*.
9. ↑    *Olympian Kye Whyte signs up to Dancing on Ice 2022.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107418063
* Commonscat Multimedia: Kye Whyte

---

 |

* Wd Datuak: Q107418063
* Commonscat Multimedia: Kye Whyte
**Bustuntza**, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerriaren dagoen auzo bat da. Herri hizkeran euskaraz *Poligonoa* eta gaztelaniaz *Polígono de la Paz* izenez ere ezaguna bada.

N-1 errepidea eta Oria ibaiaren artean dago.

Izena
-----

Gipuzkoan ezagutzen den batzar-gunerik zaharrenetarikoa zen Bozuntza baserria eta batzarrak bertan zegoen intxaurrondoaren azpian burutzen ziren. Auzori izena ematen dion Bozuntza baserria XX. mendean eraitsi zuten. Izenaren lehenbiziko lekukotasun idatzia, Boçunça, XVI. mendekoa da, zehazkiago, 1568koa. Mendeetan zehar toponimo honen aldaera desberdinak jaso dira: Bozunza, Buzunza, Bazunza, Buzuntza, Bustunza, Boztontza, Bustuntza, Boztantza, Bustiunza eta Bozuntza.

Bustuntza auzoa Usurbe mendiaren gailurretik ikusia.

Historia
--------

1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadaren artean ordurarte Oria ibarrean zeuden soroz osaturiko eremua zenan eraikitako langile klaseko auzoa da, auzotar asko jatorriz Euskal Herrikoak izateaz gain, Andaluzia, Extremadura, Galizia eta Gaztela-Leondik etorritakoak eta haien ondorengoak dira.

Kaleak
------

* Gipuzkoa etorbidea
* Nafarroa etorbidea
* San Ignazio kalea

Plazak
------

* Biona plaza
* Bustuntza plaza
* Idoiaga plaza
* Otatza plaza

Hezkuntza
---------

Auzo honetan honako ikastetxea dago:

* Urdaneta ikastetxea (Ordizia)

Erreferentzia
-------------

1. ↑  Bozuntza, Ordizia ezaguntze

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63647165
* Commonscat Multimedia: Bustuntza

---

 |

* Wd Datuak: Q63647165
* Commonscat Multimedia: Bustuntza


| Ordiziako auzoak |
| --- |
| Aita Urdaneta • Alde Zaharra • Altamira • Bustuntza • Eskarabilla • Lazkaibar • Malkasko • Mallutz industrialdea • Mariarats • OianguOtegi Enea • San Bartolome • San Joan • Txindoki industrialdea |
**Kevadiya** Indiako hiri bat da, 12.705 biztanle dituena, Narmadako barrutian, Gujarat estatuan. Biztanle kopuruaren arabera, hiria IV klasekoa da (10.000 eta 19.999 pertsona artean).

Geografia fisikoa
-----------------

Hiriaren koordenatu geografikoak honako hauek dira: 21° 52' 30 N y 73° 41' 27 E

Demografia
----------

2001eko erroldan, Kevadiyak 12.705 biztanle ziten; horietatik 6.705 gizonezkoak ziren eta 6.000 emakumezkoak. Sei urte edo gutxiagoko haurrak, berriz, 1.381 ziren, horietatik 755 mutilak eta 626 neskak.

Bestalde, gutxienez irakurtzen eta idazten zekitenak 10.171 ziren, horietatik 5.694 gizonezkoak eta 4.477 emakumezkoak.

Interes turistikoko lekuak
--------------------------

* Unitatearen estatua
* Narmada Tent City
* Sardar Sarovarreko presa
* Loreen Harana
* Shoolpaneshwar basa-bizitzaren santutegia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   list of towns and their population (2008-05-21)
2. ↑   (2004ko ekainak 14)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2120138

 |

* Wd Datuak: Q2120138
Sufrearekin bulkanizatzeko prozesua.
**Bulkanizazioa** sufreak (edo beste bulkanizazio-eragileren batek) kautxuarekin edo plastikoarekin egiten duen erreakzio kimikoa da. Polimero-kateen arteko lotura gurutzatuak sortzen dira, eta polimeroaren sendotasuna eta erresistentzia areagotzen dira. Charles Goodyearrek nahi gabe aurkitu omen zuen 1839an, sufre- eta kautxu-ontzi bat berogailu baten gainean iraultzean. Nahasketa hori gogortu egin zen eta iragazgaitz bihurtu zen, Vulkanoren omenez bulkanizazio deitu zion hark. Hala ere, zenbait ikerketak erakusten dutenez, bulkanizazioaren antzeko prozesu bat, baina material organikoen erabileran oinarritua (izerdiak eta beste landare-estraktu batzuk), olmeka-kulturak erabili zuen 3.500 urte lehenago, kolonaurreko garaiko pilota mesoamerikarreko jokorako hule-pilotak egiteko. 

Bulkanizazioan, hurbileko polimero lineal paraleloak gurutzatze-zubiak dira. Azken emaitza kautxuzko molekula elastikoak luzapen handiagoarekin edo txikiagoarekin lotzen direla da. Horrek kautxu egonkorragoa, gogorragoa, askoz iraunkorragoa, eraso kimikoarekiko erresistenteagoa eta elastikotasun naturala galdu gabe eratzen du. Materialaren gainazal itsaskorra metalera edo substratu plastikoetara itsasten ez den gainazal leun bihurtzen du.

Bulkanizazioa prozesu itzulezina da, eta gogor kontrastatu behar da polimero moderno gehienen portaera ezaugarritzen duten prozesu termoplastikoekin. Prozesu itzulezin horrek kautxu onduak material termoegonkor gisa definitzen ditu (ez dira beroarekin urtzen) eta termoplastikoen kategoriatik ateratzen ditu (polietilenoa eta polipropilenoa, esaterako).

Eskuarki, gurutzatze kimikoa sufrearekin egiten da, baina badira beste teknologia batzuk ere, hala nola peroxidoetan oinarritutako sistemak. Eragile azeleratzaile eta atzeratzaileekin konbinatuta erabiltzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188631
* Commonscat Multimedia: Vulcanization

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119595175 (data)
* GND: 4188772-4
* LCCN: sh85144465
* NDL: 00565079
* NKC: ph127259
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188631
* Commonscat Multimedia: Vulcanization
**Bulldog** edota **ingeles bulldoga** (ingelesez: *English Bulldog*) Britainia Handian jatorria duen txakur arraza bat da. Hasiera batean XVII. mendean apustuetan erabilia izan zen, hala ere 1835. urtetik aurrera Erresuma Batuan txakur-borrokak debekatua izan ziren. Gaur egun Ingalaterrako ikurretako bat da.

Izena Ingalaterran harakinen txakurra izatetik datorkio, alegia, hauek txakurra zezenak xaxatu eta korrika eginarazteko erabiltzen zuten, antzina horrek zezenen haragia samurtu egiten zuelako sineskera baitzegoen. Antzinako bulldog txakurra gaur egungo bulldog pottokoa baina arinagoa zen, gaur egungo boxer txakurraren antzekoa, erabateko kirol txakurra zen. Antzinako bulldog txakurra beste arraza batzuk sortzeko erabilia izan zen, tartean bullmastiff, boxer, bull terrier eta beagle.

Bulldoga bere gainontzeko gorputzarekin alderatuz gero sorbalda zabalak eta buru handia izateagatik nabarmentzen den arraza da. Bere bekokiko azalak zimur handiak izan ohi ditu, eta muturra ere zimurtua du eta bere begiak beltzak, handiak eta biribil.biribilak dira, guzti horrek maiz izaera haserrekorra izatearen itxura ematen diote.

Bere buru-hezur egituraren ondorioz beroaldiak eta arnasa arazoak pairatzeko joera duen txakurra da, eta gehiegizko pisua izateak ere bihotz arazoak ekar lekizkioke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38383
* Commonscat Multimedia: English Bulldog

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4359657-5
* NDL: 01234721
* NKC: ph117520
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38383
* Commonscat Multimedia: English Bulldog
Sardinzar ketua.
**Ketzea**, **keztatzea** edo **ketze teknika** elikagaien iraupena luzatzeko erabiltzen den prozedura da, gizakiak aspalditik ezagutu eta aplikatzen duena.

Elikagaiak kontserbatzeko tekniken bidez janarien hondatze mikrobiarra ekidin ez ezik, kontsumitzaileen osasuna arriskuan jar dezaketen mikrobio patogenoen hazkuntza ere inhibitu egiten da (*Clostridium botulinum*, *Staphylococcus aureus*, *Salmonella*, *Listeria monocytogenes*, toxinak ekoizten dituzten onddoak, eta beste mikrobio patogenoen hazkuntza).

Ketzea kontserbatu nahi den elikagaia kearen eraginpean jarriz burutu ohi da. Horretarako, erretxina gutxi duen egurra erre egiten da, janaria ketuz. Keak bakterioak hiltzen dituzten azido zurkarak ditu. Horretaz gain, elikagaia lehortu egiten du, bere kontserbazioa errazten duena.

Elikagaiak kontserbatu ez ezik, ketzeak zapore berezia ere ematen dio janariari, sukaldaritzan oso preziatua dena.

Ketu ohi diren janariak haragiak (batez ere hestebeteak) eta arrainak dira (izokina, adibidez). Gazta ere ketu daiteke (Idiazabalgoa, kasu).

Elikagaiak ketzeko bi teknika daude: ketze hotza eta ketze beroa. Lehenengoak 30 °Cko tenperatura ezin du gainditu, eta bigarrena 60º-75 °Cen arteko tenperaturan burutzen da.

Aspalditik da ezaguna kearen jarduera kontserbatzailea elikagaietan. Kasualitatearen ondorioz, ziur aski, jabetu zen gizakia keak elikagaien iraupena luzatzen zuela. Gerta zitekeen, esaterako, gure arbasoek ohartzea sutegi gainean zeuden janariek (kearekin harremana zutenak) beste janariek baino gehiago irauten zutela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 152 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2

Kanpo estekak
-------------

* Elikagaiak ketzea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193713
* Commonscat Multimedia: Smoking (cooking)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4048275-3
* LCCN: sh88006897
* NKC: ph137936
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193713
* Commonscat Multimedia: Smoking (cooking)
**Frédérique Matla**,  (Huizen, Herbehereak, 1996ko abenduaren 28a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Frederique Matla» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Frédérique Matla» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44554938

 |

* Wd Datuak: Q44554938
**Koldo Salinas Aragon** (Irun, Gipuzkoa, 1949ko uztailaren 10a) euskal maisu txokolategilea da. Bere aita Jose Salinas Ros-en aginduetara hasi zen Brasil Gozotegiko lantegian eta 1977an saltokiaren ardura hartu zuen.

1983an Gozotegiko kafetegia kendu eta gozotegia soilik utzi zuen, eta orduan txokolateak egiten hasi zen. Koldok Juncal Cuevas ezagutu zuen, Biarritzen txokoloateak bainatzen urte mordoa eman zuena eta ordurako jubilatua zegoena. Juncalek urtebetez egon zen Brasil Gozotegian Koldori lanbidea irakasten.

Gaur egun Europako maisu txokolategile ospetsuenetakoa da. Sari ugari irabazi ditu. Horien artean, *Dulces Caprichos, descubriendo sabores* liburuagatik 2008ko *Gourmand World Cookbook Awards* saria irabazi zuen eta 2009an *Best in the Word* mundu mailako lehenengo saria eskuratzeko lehiatuko da.

Lanak
-----

### Liburuak

* *Dulces Caprichos, descubriendo sabores* (Ttarttalo, 2008/09, ISBN 978-84-9843-133-9)

Kanpo loturak
-------------

* Koldo Salinasen biografia
* **(Gaztelaniaz)**: Koldo Salinas Irungo Erraldoia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261546

 |

* Wd Datuak: Q12261546
**Félix Auguste Clément** (Donzère, 1826ko maiatzaren 20-Aljer, 1888ko otsailaren 2) margolari frantziar ospetsua izan zen, orientalismoaren jarraitzailea.

Biografia
---------

Bere lehen ikasketak Lyongo École Nationale des Beaux-Arts-en egin zituen, Jean-Claude Bonnefond-ekin. 1848an Parisko École des Beaux-Artsen sartu zen, eta han Michel Martin Drolling eta François-Édouard Picotekin ikasi zuen. 1856an *Tobias gaztearen itzulera* margoarekin Erromako Saria lortu zuen.

Erroman egon zen zenbait urtez, eta 1862an Egiptora bisita egin zuen. Bertan printze-jardueretako eszenak margotu zituen, jauregietan apaingarriak egin zituen eta monumentuak zirriborratu zituen. 1868an, Frantziara itzuli zen. Lau urte geroago eta gobernuak eskatuta Paduako Andrea Mantegnaren koadroak kopiatzen aritu zen. Zoritxarrez, gaixotasun baten ondorioz, Frantziara itzuli behar izan zuen. Lyongo École Nationale irakaslea izan zen 1874tik 1877ra. Azkenean erretreta hartu zuen.

Nazioarteko mailan erakusketa desberdinetan hartu zuen parte: 1872an Londresko Nazioarteko Bigarren Erakusketan, 1873an Vienako Expon eta 1878an Exposition Universellen (1878).

Aljeren 1888an hil zen, osasuna berreskuratu nahian negua lurralde horretan igaro ondoren.

Iruditegia
----------

* Panderoa jotzen.*Panderoa jotzen*.
* Egiptoko gurdia.*Egiptoko gurdia*.
* Tobias gaztearen itzulera.*Tobias gaztearen itzulera*.
* Emakumeak saltzen. Ura eta laranjak.*Emakumeak saltzen*.  
 *Ura eta laranjak*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Félix-Auguste Clément*** |

* **(Ingelesez)**:ArtNet: Clément margolariaren lanak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4223261
* Commonscat Multimedia: Félix Auguste Clément

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47035003
* ISNI: 0000 0000 7326 7225
* BNF: 12558994x (data)
* GND: 121549607
* LCCN: nr99019589
* SUDOC: 168661934
* ULAN: 500024577
* RKD: 17174

 |

* Wd Datuak: Q4223261
* Commonscat Multimedia: Félix Auguste Clément
**Felix Anaut** (Zaragoza, 1944) Aragoiko artista, margolari, zeramikari eta eskultorea da. Europako herrialde desberdinetan bizi eta lan egin du. Espainiatik kanpoan ezagunagoa da.

Biografia
---------

Anaute pasio handienetariko bat bidaiarena izan da. Horregatik hiri desberdinetan bizi izan da:Madril, Tanger eta Eibissan. Londresko Christies-en buztigintza ikasi zuen, ondoren Londresen bizi izan zen eta, geroago, Belfasten. Beste batzuekin batera Arte Garaikidearen Galeria sortu zuen eta zazpi urtez bertan lan egin zuen. 1989an Aragoira itzuli zen, Villanueva de Jilocan bizitzeko. Baina bidaiek deitzen zioten eta, azkenean, Frantziako hego-mendebaldean lekuratu zen.

Estiloa
-------

Bere margolaritza abstrazioaren bideak jorratu ditu. Aldi berean, argazki-muntaiak egin ditu. Haren eskulturak, bestetik, antropomorfoak dira.

Erakusketak
-----------

Euskal Herrian behin baino gehiagotan erakutsi ditu bere lanak; esaterako, *Euskal doinuak* izenburua duen erakusketa Plentzian (2014), Elorrion (2011) eta Bilbon (2011) erakutsi izan da.

Bere obra batzuk, beste toki askoren artean, British Museumen, Gasteizko Vital Kutxa Fundazioan eta Izabako Museoan ikus daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* **(Ingelesez)**:Carey Good -Atelier Felix Anaut, *Felix Anaut*, 2006

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Artistaren webgune ofiziala.
* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5442128
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 176192945
* BNE: XX1014580

 |

* Wd Datuak: Q5442128
**Generalitat** Katalunia eta Aragoiko Batasuneko Gorteen ordezkaritza gisa, 1289tik aurrera, 1714an Filipe V.a Espainiakoak baliogabetu zuen arte, Kataluniako printzerriaren ordezkaritza izan zuen erakundea izan zen. Valentzian Generalitatea Alfontso Bihotz-Zabalaren garaietan eratu zen (1418), eta Aragoien 1412tik aurrera indarrean zegoen.

1931n, errepublika eratu zenean, Kataluniako Generalitatea eratu zen, *Estatut*ari (1932) jarraituz, Francesc Macià lehendakari zela. 1938an indar gabe utzi zuten, baina 1977ko urriaren 5ean, Adolfo Suárez Espainiako gobernuburu zela, eraberritu zen; Josep Tarradellas izan zen behin-behineko lehendakari. 1979. urtean, Kataluniako Autonomia Estatutua onartu ondoren, hartu zuen lege egitura berria Kataluniako Generalitateak.

Ikus gainera
------------

* Kataluniako Generalitatea.
* Valentziako Generalitatea.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2916-06-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2492230
* **Identifikadoreak**
* GND: 4205845-4

 |

* Wd Datuak: Q2492230