**Etna** (sizilieraz *Muncibeddu*; italieraz *Mongibello*) Siziliako ekialdeko kostaldean dagoen geruza-sumendia da, Messina eta Cataniatik gertu kokatuta. Europako sumendi aktiborik handiena da eta gaur egun 3.357 m ditu (2021).  Alpeetatik hegoaldera dagoen Italiako mendirik altuena da eta 1.190 km² azalera du. Gaur egun Etna sumendiak lau krater ditu: ipar-ekialdeko kraterra, Boraginea, Bocca Nuovay eta ipar-ekialdeko kraterra.

Etna mendia munduko sumendirik aktiboenetako bat da, ehunka aldiz sartu baita erupzioan milioi erdi urteetan zehar.  Batzuetan oso suntsitzaile izanda ere, jendeak ez du arriskutzat hartzen. Hala ere, historikoki zenbait erupzio arriskutsuak izan du: Vergiliusek *Aeneis*etan deskribatzen duena, 1669koa, 1928koa, eta abar. Etnaz gain, Italian badaude beste sumendi batzuk ere, Vesuvio eta Stromboli, esaterako. Hala ere, bi horiek ez dute Etnarekin inolako erlaziorik, prozesu geologiko oso ezberdinengatik sortu baitira.

Izena
-----

XX. mendearen hasiera arte gutxienez, ohikoa zen Siziliako populazioa sumendi ezagun honi *Gibellu* deitzea. Izen hau, Sizilian, erdi aroko presentzia arabiarraren ondorioz sortu zen. *Gibellu* edo *Gibello* جبل ŷébel arabierazko hitzetik dator, "mendi" esan nahi duena. Gaur egun, Sizilan gutxi batzuek baino ez dute sumendia horrela deitzen.

Bere izen arrunta, *Etna* ninfatik zetorren; Briareo erraldoiaren eta Cimopoliaren, edo Uranoren eta Gearen alaba.

Erupzioak
---------

Etna sumendiaren erupzioak ez dira guztiak berdinak. Etnaren lehenengo erupzio ezaguna, Diodoro Sikulo historialariak erregistratutakoa izan zen. Azken 2000 urteetan zehar Etnaren aktibitatea jariotsua izan da orokorrean; erupzio nahiko eztandagarriekin bere gailurrean.

Sumendia betidanik ezagutu eta aztertu den arren, ez dago batere argi nola sortu zen.
Inguru hartako tektonika oso konplexua da; hori dela bide, hainbat teoria daude Etnaren sorrera azaltzen saiatzen direnak. Zientzialari guztiek dakitena zera da: sumendia puntu bero (*hotspot*) batean dagoela, alegia, aktibitate tektoniko handia duen gune batean. Horrek azal dezake Etnak duen jarduera etengabea. Erupziorik suntsigarriena, zalantzarik gabe, 1669an martxoa eta ekaina artean gertatutakoa izan zen. Adituen aburuz, 830.000.000 m³ laba eta tefra askatu zen honetan.

Iruditeria
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Etna (sumendia) - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
2. ↑    Portillo, Germán.  (2021-08-26). «Etna sumendia: ezaugarriak, geologia, erupzioak eta bitxikeriak» *Meteorología en Red* (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El volcán Etna vuelve a entrar en erupción con una tormenta con rayos» *La Vanguardia* 2022-02-13 (Noiz kontsultatua: 2022-03-20).

Kanpo estekak
-------------

* Monitorizazioa: Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia, Sezione di Catania
* Webcam-ak zuzenean
* Izagirre, Ander. Etna, une oro desberdina den mendia. (*Deia*, 2015)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16990
* Commonscat Multimedia: Mount Etna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18144647638815926529
* BNF: 11974404r (data)
* GND: 4084764-0
* LCCN: sh85045454
* NKC: ge305372
* SUDOC: 027773361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 23686
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1427

 |

* Wd Datuak: Q16990
* Commonscat Multimedia: Mount Etna