recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Greziar mitologian, **Erebo** (antzinako grezieraz Ἔρεϐος *Érebos*, iluntasuna, itzalpea, latinez *Erebus*) jatorrizko jainko bat zen, iluntasuna eta itzalpearen pertsonifikazioa, munduko zoko eta zulo guztiak betetzen zituena. Skotos (Σκοτος) izean ere jasotzen zuen. Esaten zenez, bere iluntasunezko laino trinkoek, munduaren ertzak inguratzen zituzten eta lurrazpiko toki itzaltsuak betetzen zituzten. Kaosaren semea zen honen kabuz, Nixen neba, eta, honekin, Eter eta Hemeraren aita, Hesiodoren arabera (Teogonia, 124).

Tradizio orfikoak, Erebo, Kronos eta Anankeren semea zela dio. Egile latindarrek, Erebo eta Nixi seme-alaba ugari eman zizkioten. Moros, Karonte, Eros, Eleos, Ptono, Geras eta Kerrak zeuden horien artean.

Hitza, ziuraski, protoindoeuroparra da, *\*h1regwos*, antzinako eskandinavierazko rœkkretik kognatua, gotikoerazko *riqis*etik (iluntasuna), sanskritozko *rajani*tik (gaua), eta, tokarierazko *orkäm*etik (iluntasuna). Beste proposamen bat, semiterazko utzitako hitz bat da, hebreerazko *erebh* hitzarekin eta akadikozko *erebur*ekin (ilunabarra, gaua) (eta hortik *iluntasuna*). Ilunabarraren etimologia bera iradoki da Europarentzat.

Nixek, Ereboren laino ilunak barraieatzen zituen zerutik, mundua gauean murgilduz, Hemerak, sakabanatu egiten zituen bitartean, eguna ekarriz. Nixek, Eterraren argia oztopatzen zuen (gorengo airea, distiratsua eta argitsua), eta Hemerak iluntasuna kanporatzen zuen, Eterrak berriz lurra argitzea ahalbidetuz. (Kontutan izan antzinako kosmogonietan, egunaren iturria Eterra edo atmosfera distiratsua zela uste zela, Eguzkia beharrean).

Beranduagoko elezahar batzuen arabera, Erebo, Hadesaren zati zen, hildakoen mundua, are, sinonimo bezala ere erabiltzen zen. Bera zen hildakoek, hil berritan igaro behar zuten tokia. Ondoren, Karontek garraiatzen zituen, Akeronte ibaia zeharkatuz, eta Tartaroan sartzen ziren, benetako hildakoen mundua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *82. araua. Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131122
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131122
**Ered Engrin** edo **Burdinazko Mendiak**, Tolkienen legendarium ospetsuan, kurba bat eginez, Erdialdeko Lurraldearen iparraldeko muga osoan zehar hedatzen den mendilerro boteretsu ea hotz bat da.

Melkorrek altxa zuen mendilerro hau Lanparen Aroetan, mendilerro honen ekialdeko eskualdeetan zegoen Utumno gotorlekuari, babes hesi bat emateko. Angband ere defendatzen zuten, Iluntasunaren Aroetan eraiki zena eta mendebaldean zegoena, mendien erdian bertan. Hiru ahoko sumendia zen Thangorodrim, mendilerro honen magalean zegoen, Dorthonionetik Dod Daedelothen bidez banandua.

Eguzkiaren Lehen Aroaren amaieran, Ered Engrin mendilerroa, Haserrearen Gerran suntsitua izan zen, eta, Angband eta sumendiarekin batera, suntsitua izan zen eta itsasoan hondoratu zen.

Etimologia
----------

Ered Engrin, sindarinezkoa izena da, eta Ered, *orot* hitzaren plurala dena eta "mendiak" esan nahi duena, eta *engrin*, *angren*en plurala eta "burdina" esan nahi duena, hitzez osatua dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2512113

 |

* Wd Datuak: Q2512113
**Eredu matematikoa**, zientzia eta teknologian, loturak, gertaeren iradokizun sustantiboak, aldaerak, parametroak, entitateak eta operazio aldaeren harremanak adierazteko matematika formulismoak erabiltzen dituen eredu zientifiko motetako bat da. **Modelizazio matematiko** izendapena diseinu grafikoan bi (2D) edo hiru dimentsiodun (3D) objektuen eredu geomatrikoaz mintzatzean ere erabiltzen da.

Halere, matematikaren filosofian eta matamatikaren oinarrietan eredu matematikoaren esanahia ezberdina da. Zehazkiago, arlo horietan "eredu formalekin" lan egiten da. Teoria matematiko zehatz baterako eredu formala erlazio unitario, binario eta trinarioen sail bat dat definitu den multzoa da, multzo honek axiomen teoriaren multzotik deribatutako iradokizunak betetzen ditu. Ereduen ezaugarriak sistematikoki ikertzen dituen matematikaren adarra ereduen teoria da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486902
* Commonscat Multimedia: Mathematical models

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11956771s (data)
* GND: 4114528-8
* LCCN: sh85082124
* NDL: 01157664
* NKC: ph543021
* AAT: 300065075
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008962

 |

* Wd Datuak: Q486902
* Commonscat Multimedia: Mathematical models
Dinastia Ptolemaikoaren kartutxoa.
**Egiptoar kartutxoa**, muturrak lotuta dituen soka obalatu batek eratutako ikurra da. 

.

### Etimologia

Egiptoar izena **shenu** zen, *sheni* aditzetik eratorria (inguratu), beharbada, *shen* eraztunetik eratorria. Gaur egungo *kartutxo* izena frantsesetik dator *cartuche*, horrela deitua Napoleonen soldaduek euren Egiptoko espedizioan XVIII. mendearen amaieran erabilitako muniziozko kartutxoen antza zutelako.

### Historia

Errege izen bat irudikatzeko modurik ohikoena, bere hieroglifoa **kartutxo** (shenu)baten barnean sartuz izan zen. II. dinastiaren erdialdean agertzen da, faraoiak izendatzeko: Sened, Neferkasokar eta Peribsen.

III. dinastian ere erabili zen, Nebka eta Hunyrekin, modu ohikoan, IV. dinastiatik aurrera bakarrik erabili zen arren.

Ikus, gainera
-------------

* Sa-Ra izena
* Tronu izena

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Egiptoar kartutxoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q224104
* Commonscat Multimedia: Egyptian cartouches

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q224104
* Commonscat Multimedia: Egyptian cartouches
**Erbita** edo **Herbita** (grezieraz Ἕρβιτα) Siziliako antzinako hiria zen, sikuloar jatorrizkoa.

K.a. 446an, Arkonides I.ak, Herbitan agintzen zuenak, Duzetio sikuloarekin bat egin zuen Kale Akte fundatzeko. Tuzididesek aipatzen du Arkonidesek zenbait hiri sikuloen gainean agindu zuela eta atenastarren adiskidea zela.

  

K.a 403an, Dionisio alperrik saiatu zen hiria konkistatzen eta horren ondoren, bake itun bat sinatu zuen.

Hitzarmena sinatu eta gero, Arkonides II.ak, Herbitako erregeak, Halesa hiria fundatu zuen. Lehenengo biztanleak herbitarrak, mertzenarioak eta Sirakusak sortutako gerratik iheslariak ziren. Gerora, Erromatar garaian, Halesak garapen handia lortzean, ukatzen zuen Herbita fundatzailea izango zenik, honek kategoria gutxiago zuelako. K.a. 396-395ean, Dionisiok beste bake-itun bat sinatu zuen Herbitarekin.

  

K.a. I. mendera arte, Herbita ez da gehiegi aipatzen, bakarrik Verresen prozesuan, non Zizeronek honela definitu zuen hiria: *honesta et copiosa civitas*, hau da, hiri polita eta aberatsa. Hiriko lurraldeak oso emankorrak ziren. Bereziki garia ekoizten zen, biztanle gehienak nekazariak zirelako. Verresek Eskrione laguna jarri zuen Herbitan hamarrenak jasotzeko.

Hurrengo egile hauek Herbitarako proposatutako kokalekua, uste da ez dela zuzena:

* Ptolomeo (III,4, 13), Agira eta Leontinosen artean.
* Pliniok: (*Naturalis historia*, III, 8-14) Sperlingako udalerriaren ondoko lurraldean.

Nahiz eta Erbitako kokapen zehatza ez jakin, uste da gaurko Nicosiaren ondoan zegoela.

Bibliografia
------------

* Erbita, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.
* (EN) William Smith, Herbita, in Dictionary of Greek and Roman Geography, 1890.

Antzinako Siziliako hiriak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  DIODORO SIKULO: XII, 8.
2. ↑  TUZIDIDES: VII,1.
3. ↑  DIODORO SIKULO: XIV, 15 eta 16
4. ↑  DIODORO SIKULO: XIV,15.
5. ↑  DIODORO SIKULO: XIV,16.
6. ↑  ZIZERON: *In Verrem*: III. 31
7. ↑  TUZIDIDES: Peloponesoko Gerraren Historia, 574 or. Francisco Romero Cruzen oharra, Madrid : Cátedra (2005), ISBN 84-376-0768-X.
8. ↑  CLÜVER: *Sicilia*, 329 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11925455

 |

* Wd Datuak: Q11925455
**Ekain Gerra Solaguren** (1980, Iruñea, Nafarroa Garaia, 2007ko ekainaren 9a) Barañaingo herritarra izan zen. ETAren azpiegiturarekin zerikusia zuelakoan bi urte preso egon zen kartzela prebentiboan eta gero askatu zuten.

Dena da ETAren arloan adibide esanguratsu bat da, epaitu gabe zegoenean, eta gehienetan urte horietan gertatzen zen (eta gaur egun gertatzen den) bezala, Espainiako komunikabide gehienentzat ETAkidea zelako. Espainiako gobernuaren eta Espainiako komunikabideen arteko harreman zuzen, lagunkoi eta eztabaidaezina agerian geratzen da.

Ekain hil eta gero ere, Espainiako komunikabide askok oraindik ETAkide bat hil zela baieztatu zuten , gaur egun gertatzen den bezala.

2003an preso sartu zuten, ETAren azpiegiturarekin zerikusia zuelakoan. Baina epaiketa egin eta gero, absolbitu egin zuten. Dena den, Madrilgo Alcalako espetxean preso egon behar izan zuen epaiketa egin arte, eta bitartean, 2004ko abenduan, Soria aldean, ama - Karmele Solaguren- hil zitzaion auto istripu batean, kartzelara bisita egitera zihoanean. Dena da ETAren preso guztiei aplikatzen zaien dispertsio politikaren ondorioz, Ekain Madrileko Alcala de Henaresko gartzelan zegoen urte horretan.

2007ko udal hauteskundeetarako, Barañainen Eusko Abertzale Ekintzako bigarren hautagaia izan zen. Nahiz eta aske egon eta akusaziopean ez egon, besteak beste, Ekain ETAkide moduan atxilotuta egon zelako arrazoia erabili zuen Auzitegi Gorenak Barañaingo Eusko Abertzale Ekintza-ANVko hautagaitza, eta EAE bera ilegalizatzeko.

Ekain seme bakarra zen, 2007ko ekainaren 9an, Iruñean, goizeko 5:30ak inguru jai batzuetatik bueltan hiru lagunekin bizikletaz etxerako bueltan istripu bat izan zuen. Laguna bizikleta gidatzen zihoan bitartean, bera manillarrean eserita zihoan. Bizikletaren kontrola galdu, bertatik jausi eta kontrako norabidean zetorren kotxe baten aurka jo zuen. Zaurien ondorioz, ospitalean zendu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ezbeharraren albistea, Berria egunkarian
* **(Gaztelaniaz)** Ekaini buruzko biografia, Gara[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492612

 |

* Wd Datuak: Q20492612
Bromelia epifitoa
**Epifitoa** (grezieratik: έπί, *epi*, «gainean», φυτόν, *phyton*, «landarea») beste landare baten gainean, baina hura parasitatu gabe, bizi den landarea da. Raunkjaerren sailkapeneko forma biologikoetako bat da.

Organismo autotrofoak dira, ura eta gatz mineralak airetik, euritik eta, batzuetan, beren inguruan pilatzen diren hondakinetatik, xurgatzen dituztenak. Eskualde epeletan (goroldio, hepatiko, liken eta alga asko) eta tropikaletan (iratze, kaktus, orkidea eta bromelia ugari) bizi dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Epifito.*  *Euskalterm* Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-6).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188238
* Commonscat Multimedia: Epiphytes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4224597-7
* LCCN: sh85044430
* NKC: ph119975
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188238
* Commonscat Multimedia: Epiphytes
**Enterococcus faecium** Enterococcus generoko bakterioa da, gizakia eta animalia askoren heste-floraren partaidea dena. Patogenoa ere izan daiteke, eta infekzio nosokomialak sortu, endokarditisa, jaioberrien meningitisa eta bakteriemia, batik bat. Zentzu hertsian, patogenoa baino gehiago mikrobio oportunistatzat jotzen da .

Beste enterokokoen antzera, Enterococcus faecium-ek antibiotiko askorekiko erresistentzia garatu du. Horrek arazo potoloak sortzen ditu ospitaleetan. Koko Gram positibo askoren aurka erabiltzen den bankomizinaren aurrean andui gutxi batzuek erresistentzia garatu dute, baina haien kopurua urtez urte hazten ari da. Beste hainbeste ari da gertatzen beste antibiotiko batekin, gentamizinarekin. Gero eta andui multierresistente gehiago agertzen ari direnez, antibiograma bat egin beharra dago aukera terapeutikorik onena ezagutzeko.

Enterococcus faecium probiotiko gisa erabili da animalia zein gizakiarentzat

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Forbes, B. Sahm, D. Weissfeld, A.: Diagnóstico microbiológico Ed. Panamericana (2002), 311 orr. ISBN: 84-7903-810-1
2. ↑   Casal, M.M. Causse, F. Rodriguez lópez F. Casal, M Investigación de las resistencias a antimicrobianos en Enterococcus faecium Rev. Esp. Quimiot. 2012
3. ↑   Randomised clinical trial: a liquid multi‐strain probiotic vs. placebo in the irritable bowel syndrome – a 12 week double‐blind study IAPT, 2014
**Epifora** edo **epistrofea** errepikapenezko estilo-figura bat da. Jarraian doazen esaldi edo bertso bukaeretan hitz bat edo batzuk errepikatzean datza. Oratorian oso ohikoa da, baita inbokazio eta otoitzetan ere. 

Hona Gabriel Arestiren adibide ospetsu bat:

*Nire aitaren etxea*

***defendituko dut**.*

*Otsoen kontra,*

*sikatearen kontra,*

*lukurreriaren kontra,*

*justiziaren kontra,*

***defenditu***

***eginen dut***

*nire aitaren etxea.*

*Galduko ditut*

*aziendak,*

*soloak,*

*pinudiak;*

*galduko ditut*

*korrituak,*

*errentak,*

*interesak,*

*baina nire aitaren etxea **defendituko dut**.*

*Harmak kenduko dizkidate,*

*eta eskuarekin **defendituko dut***

*nire aitaren etxea;*

*eskuak ebakiko dizkidate,*

*eta besoarekin **defendituko dut***

*nire aitaren etxea;*

*besorik gabe,*

*sorbaldik gabe,*

*bularrik gabe*

*utziko naute,*

*eta arimarekin **defendituko dut***

*nire aitaren etxea.*

*Ni hilen naiz,*

*nire arima galduko da,*

*nire askazia galduko da,*

*baina nire aitaren etxeak*

*iraunen du*

*zutik.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Xabier Altzibar, 208.or.

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 208-209 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q963102

 |

* Wd Datuak: Q963102
**Epifonema** grezieratik dator, eta "azken espresioa" esan nahi du. Erretorikan izen horrekin testu baten bukaeran osoaren laburpena edo sententzia moduan esaten dena da. Iritzi horrekin idazleak testua biribiltzen du. Ahozko hizkuntzan ere aurki daitezke epifonemenen adibideak. Horrela, elkarrizketa baten bukaeran "Hamaika ikusteko jaioak gara!" esaten badugu, nolabait, guztiari buruzko iritzi bat ematen ari gara.

Epifonema, beraz, sintesi bat bezala ulertu daiteke. Horren arabera handiagotze figura literario bezala sailka daiteke. Sarritan harridura perpausa izaten da. Halaber, moduz batez aforismo edota sententzia esaera bezala onar daiteke.

Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n bi motatako epifonema bereizten dira:

* Pasarte baten ondotik azken esaldia sententzia gisa denean.
* Epigrama baten bukaeran azken eztenkada.

Bertsolaritzan epifonemak asko erabiltzen dira. Aipatutako Hiztegian, esaterako, jaso da Bilintxen "Kontzezirentzat" bertsoa non, neskaren edertasuna goraipatu ondoren, horrela bukatzen du:

Bedeinkatua izan dadila
zu egin zinduen ama!

Bibliografia
------------

* Euskaltzaindia: *Literatura terminoen hiztegia*. Bilbo: 2008. 207-208 or. Juan Mari Lekuona eta Jean Haritxelharren artikulua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Mari Lekuona eta Jean Haritxelhar, 208.or.
2. ↑  Antonio Zavala: *Bilintx*. Donostia: Donosti Aurrezki Kutxa, 1978, 117. or.

Ikus, baita ere
---------------

* aforismo

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltzaindiaren literatura hiztegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2755758

 |

* Wd Datuak: Q2755758
**Erromako Lorategi Botanikoa** (italieraz: *Orto Botanico di Roma*) edo **Erromako La Sapienza Unibertsitatearen Lorategi Botanikoa** (italieraz: *Orto Botanico dell'Università di Roma "La Sapienza"*) Erroma hiriburuko Corsini jauregian dagoen lorategi botanikoa da. Trastevere rionean kokaturik dago, Janikulo muinoaren maldetan.

Historia
--------

XVII. mendean Suediako Kristina erregina hogei urtez bizi izan zen Corsini jauregian eta honen babesean *Accademia dell'Arcadia*-ren bilerak egin ziren. Akademia honek Aita Santuaren lorategi botanikoak eraiki zituen jauregiaren ondoan.

Gaur egungo lorategiak ordea 1883an egin ziren, Italiar estatuak jauregia eskuratu ondoren alegia.

Espezieak
---------

3.000 landare espezietik gora aurkitzen dira lorategietan. Bereziki aipagarriak dira lorategi japoniarra, banbu basoa eta sendabelarren lorategia (*Giardino dei Semplici*), 300 espezie inguru dituena.

Negutegi ugari ere badaude kaktusak, bonsaiak, landare haragijaleak eta landare tropikal ugari mantentzen ditutenak.

Iruditegia
----------

* Corsini jauregia.Corsini jauregia.
* Lorategi japoniarra.Lorategi japoniarra.
* Banbuak.Banbuak.
* Iratzeen harana.Iratzeen harana.
* Eskailerak eta urjauzia.Eskailerak eta urjauzia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072277
* Commonscat Multimedia: Orto botanico (Roma)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157720517
* LCCN: no2011023922

 |

* Wd Datuak: Q1072277
* Commonscat Multimedia: Orto botanico (Roma)
**Errolanen Arraila** (frantsesez: *brèche de Roland*; gaztelaniaz: *Brecha de Rolando*; aragoieraz: *Breca Roldán*) Pirinioetako mendi-lepo estu bat da, Monte Perdido mendilerroan. Bertako kondaira baten arabera, Orreagako guduan, Karlomagnoren iloba Errolanek bere ezpata Durandal suntsitu nahi izan zuen arrokaren kontra, eta hala ireki omen zen koska hori.

Mendizale ugarik hartzen du hara heltzeko bidea, dela Sarradets aterpetik abiatuta (Frantzian dagoen Gavarnie haranetik), dela Espainian dagoen Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionaletik abiatuta. Azken honetatik (Aragoi), Gorizko mendi-aterpetik, Carriatako zirkutik edo Cotatueroko zirkutik igo daiteke.

Errolanen Arraila.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

Kanpo estekak
-------------

* Brechaderolando.com — Pirinioak. Errolanen arraila **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2356799
* Commonscat Multimedia: Brèche de Roland

---

 |

* Wd Datuak: Q2356799
* Commonscat Multimedia: Brèche de Roland
**Esperanza Nuere** (Bilbo, Bizkaia, 1935) artista da, margolaria.

Biografia
---------

1949tik 1954ra Madrilgo San Fernando Arte Ederren Eskolan egin zituen ikasketak. 1958tik 1959ra, Italiako Kanpo Arazoetako Ministerioaren bekaduna izan zen eta urtebete egin zuen Brerako Akademian.

Erakusketak
-----------

Hainbat erakusketa egin ditu bere ibilbidean zehar, besteak beste:

1971ean Madrilgo Egam Galerian, Santillana del Mar-en eta Iruñean (1971) aurkeztu zituen bere lanak, kritika arrakastaz, eta arte modernoaren ildo aurreratuaren barruan kokatu zuen. Urte hartatik aurrera, Galerías de Madrid, León, Santander, Donostia, Kanariak, Gijón eta Bartzelona. 1975ean Santillanan, Madrilen, Bilbon, Burgosen eta beste hiri batzuetan ere agertu zen. 1976an Malmoeko (Suedia) Nordenhake Galerian eta 1979an Uluv Aretoan (Txekoslovakia).

Argitalpenak
------------

* *La maestría en el pastel.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Interior [Material gráfico / Esperanza Nuere - Nuere, Esperanza - Dibujos, grabados y fotografías - 1980»] *bdh.bne.es* (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).
2. ↑   Nuere, Esperanza.  (1994). *Esperanza Nuere / [texto, Adolfo Castaño*.. *] (Noiz kontsultatua: 2022-12-02)**.*
3. ↑   A, E..  (1994). «Esperanza Nuere, la maestría en el pastel» *Espiral de las artes: publicación cultural* 3 (13-14): 158–158. ISSN 1133-2794. (Noiz kontsultatua: 2022-12-02).

Kanpo estekak
-------------

* Esperanza Nuereren zenbait lan. Argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99472147
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1298776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 98733

 |

* Wd Datuak: Q99472147
Eliza Erreformatu nagusiak dituzten herrialdeak.
**Eliza Erreformatuak** historikoki Joan Kalbinoren doktrinarekin lotutako eliza kristau protestanteak dira. XVI. mendean sortu ziren lehen aldiz Europan, teologo erreformatzaileak buru zituen Erreforma protestantearen barruan, hala nola:

* Ulrich Zwingli
* Martin Bucer
* Heinrich Bullinger
* Pietro Martire Vermigli
* Théodore de Bèze
* Guillaume Farel

XVI. mendean zehar, Mendebaldeko Europako hainbat naziotara hedatu ziren, hala nola:

* Suitza
* Eskozia
* Frantzia
* Herbehereak
* Hungaria

Antolaketa
----------

Erreformaren mugimendua ezarri zen nazio bakoitzak, jatorrian, bere elizaren gobernua antolatu zuen. Tokiko eliza edo kongregazio horietako batzuk mundu osora zabaldu dira, eta eliza gehienetan banaketak izan dira. Jatorrizko kalbinismoa irakasteko konpromisoa, oro har, doktrina ofizialaren definizioetan islatzen da, baina askok onartzen dute nolabaiteko malgutasuna doktrinan. 1999ko ikerketa batek 746 eliza erreformatu aurkitu zituen mundu osoan.

Beren iragan historikoa dela eta, Eliza Erreformatuek elkarrengandik independente izateko berezitasuna dute, bai doktrinaren aldetik, bai antolakuntzaren aldetik, gehienak Eliza nazionaletan federatuta dauden arren. Mundu mailan, Munduko Aliantza Erreformatua zen erakunderik garrantzitsuena (75 milioi kiderekin), 10 milioi pertsona zituen Kontseilu Ekumeniko Erreformatuaren aurrean. 2010eko ekainetik, bi erakundeek bat egin zuten Eliza Erreformatuen Munduko Elkartea eratzeko. Badira garrantzi txikiagoko eta ezaugarri fundamentalistagoak dituzten beste bi munduko erakunde ere: Eliza Erreformatuen Nazioarteko Konferentzia eta Munduko Anaitasun Erreformatua.

1973an, Europako Eliza Erreformatuek eta luterotarrek dokumentu teologiko bat sinatu zuten, Leuenbergeko Konkordia izenekoa, eta, horren bidez, 450 urteko eliza-banaketari amaiera eman zioten eta Eliza bateratu baten alde egitea erabaki zuten. Ordutik, Europako eta Latinoamerikako beste Eliza protestante batzuk eta Europako zazpi Eliza Metodistak elkartu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [1991]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49830
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138093290
* NDL: 00564564
* NKC: ph116026
* BIBSYS: 96000729

 |

* Wd Datuak: Q49830
*Artikulu hau Erromako auzoei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rioni (argipena)».*
Erroma erdialdearen mapa bere rioniekin
**Rione** hitza (plurala *rioni*), latinezko *regio* hitzetik (lurraldea) dator. Erdi Aroan, latindar hitzak *rejones*era eboluzionatu zuen, eta honek, azkenik, *rione* eman zuen. Italiako hiri asko daude rionitan banatuak. Banaketa administratibo ofizial bat da. Erdi Aroan, Erroma erdialdeko barrutiak izendatzeko erabili zen hitz hau, garai hartako banaketa administratiboen politikaren arabera, eta, beraz, ezagunenak, **Erromako Rioniak** dira.

Hona hemen I municipioa osatzen duten *rionien* zerrenda:

| Zenbakia | Izena |
| --- | --- |
| R. I | Monti |
| R. II | Trevi |
| R. III | Colonna |
| R. IV | Campo Marzio |
| R. V | Ponte |
| R. VI | Parione |
| R. VII | Regola |
| R. VIII | Sant'Eustachio |
| R. IX | Pigna |
| R. X | Campitelli |
| R. XI | Sant'Angelo |
| R. XII | Ripa |
| R. XIII | Trastevere |
| R. XIV | Borgo |
| R. XV | Esquilino |
| R. XVI | Ludovisi |
| R. XVII | Sallustiano |
| R. XVIII | Castro Pretorio |
| R. XIX | Celio |
| R. XX | Testaccio |
| R. XXI | San Saba |
| R. XXII | Prati |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1229454
* Commonscat Multimedia: Districts of Rome

---

 |

* Wd Datuak: Q1229454
* Commonscat Multimedia: Districts of Rome
**Errolanen adarra** olifante bat da, ehiza edo gerran erabiltzen zen adar bat, boliz egina eta oso apaindua, ustez Errolanek berak Orreagako guduan jo eta erabili zuen adar benetakoa. Mendeetan Tolosako eliza batean erlikia gisa gurtua izan zen, eta 21. mendean Paul Dupuy museoan dago hiri berean.

Azterketa historiko-artistikoak argitu du ezinezkoa dela 8. mendekoa izatea, Orreagako garaikoa, eta aldiz 11. mendean koka daitekeela bere langintza, Italia hegoaldeko Salernoko lantegietako estiloan. Roberto Guiscard normandoak Salerno garaitu zuelarik 1076an, Saint-Sernin elizan egon zen, Tolosako Kondeen opari gisa. Iraultza Frantsesaren garaian adarrak zeuzkan zilarrezko goarnizioa galdu zuen, eta harrezko udalaren bildumetan egon zen. 20. mendetik Paul Dupuy museoan dago.

Errolanen kantuan aipamena jasotzen du adar ospetsuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «18036 Cor de Roland» *2000ans2000images.toulouse.fr* (Noiz kontsultatua: 2023-04-11).
2. ↑   **(Frantsesez)** «La Chanson de Roland/Léon Gautier/Édition critique/Laisse 135 - Wikisource» *fr.wikisource.org* (Noiz kontsultatua: 2023-04-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110637312
* Commonscat Multimedia: Cor de Roland

---

 |

* Wd Datuak: Q110637312
* Commonscat Multimedia: Cor de Roland
**Eparozko Santa Fe eliza** Urraulgoitiko Santa Feko multzo monumentalean kokatua dagoen eliza da eta Baratzagaitzeko Santa Feko monasterioko nabe nagusia da. Monasterioaren gune neuralgikoa da, zeremonia eta erritu erlijiosoak ospatzen dira bertan. Eliza horretatik abiatuta garatu zen konplexuaren gainerakoa.

Eraikina
--------

XIII. mendeko eliza barnealde xumekoa da, eta nabarmentzekoa da fededunen aldarea banatzen duen burdin hesi handia; horren erakusgarri gutxi geratzen dira, denborarekin kentzen joan zirelako. Erretaula xumea irudi xaloek osatzen dute, haur itxurakoak, artisau-lanbideei buruzkoak, Irunberriko edo Zangozako eskola handien estilotik urrun.

Trantsizioko erromaniko berantiarra da, horma pikoan, kanpandorrearen azpian, sarrerako ate bat dago, dinteldua eta alboetan erdi-puntuko bi leiho dituela. Hegoaldean, aldiz, hiru arkibolta zorrotzeko portada bat dago, inposta alakatuko pilastren gainean bermatuta dagoena, eta bolaz apaindutako hauts-babesa eta abioan giza buru batzuk dituena; ez du tinpanorik.

Habeartea hiru atalekoa da, eta kanoi-ganga zorrotzeko estalkia du arku fajoien gainean. Ganga horiek inposta alakatu jarraitua dute nabe osoan, eta zirkuluerdi-formako absidea labe-gangarekin. Komentatutako baoez gain, beste bi bao daude, bata zirkuluerdiko horma pikoan, txaranbeldua eta isuri handikoa, eta bestea axiala abside itsutuan. Kanpoaldean, horma-bularrek hiru horma-ataletan banatzen duten absidea nabarmentzen da. Kapera batzuk erantsita daude alboetan geroago.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SANTA FE DE EPÁROZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-24).

Ikus, gainera
-------------

* Santa Fe
* Santa Feko monasterioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110253840

 |

* Wd Datuak: Q110253840
Esfera-zona
Geometrian, **esfera-zona** esfera ebakitzen duten bi plano paraleloz mugatutako esferaren gainazalaren zatia da.

Esfera-zonaren azalera:

{\displaystyle A=2\pi Rh\,}
**Esfera-segmentua** gainazal esferiko batez eta bera ebakitzen duen plano batez edota esfera ebakitzen edo ukitzen duten bi plano paraleloz mugaturiko solidoa. Lehenak oinarri zirkular bat du eta bigarrenak bi oinarri zirkular ditu.

Esfera-segmentuaren bolumenak formula hau du:

{\displaystyle V={\frac {\pi h}{6}}(3r\_{1}^{2}+3r\_{2}^{2}+h^{2})\,}
Non {\displaystyle r\_{1}} segmentuaren goiko oinarriaren erradioa, {\displaystyle r\_{2}} zentrotik segmentuaren beheko oinarriaren erradioa eta h segmentuaren altuera baitira.

Ikus, gainera
-------------

* Kalota esferikoa
* Esfera-sektorea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Spherical segment" MathWorld-en.
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Spherical zone" MathWorld-en.
* Summary of spherical formulas

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1268902
* Commonscat Multimedia: Spherical segments

---

 |

* Wd Datuak: Q1268902
* Commonscat Multimedia: Spherical segments

Erreferentziak eta oharrak
--------------------------

1. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Esfera-zona.* .
2. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Esfera-segmentu.* .
**Danablu** izenekoa europar mailan babestutako adierazpen geografikoa duen gazta bat da, Danimarkan egiten dena. Gazta arin bat da, urdina. Gazta urdin daniarra XX. mendearen hasieran sortu zuen Marius Boel izeneko gaztagin batek roquefort gazta imitatzeko asmoz. Zapore leunago bat du, ez hain gazia.

Ezaugarriak
-----------

Gazta hau erdileuna da, erdibigunetik bigunerartekoa. Bere ohiko forma danbor edo bloke forma da. Azalak zuritik horixkara doan kolorea du, arinki hezea eta jangarria. Behi esnez egiten da. Bere koipe edukia %25-30ekoa da (50-60 materia lehorrean).

Oreak moztu eta bustitzeko erraza den testura du. Kolore zurikoa da, zerrenda urdin-berde lizuntsuekin. Begi urri ditu, tamaina aldagarri eta itxura lizuntsuko zulo eta pitzadura ez erregularrak aurkezten dituelarik.

Elaborazioa
-----------

8 eta 12 aste bitartean heltzen uzten da. Ondu aurretik, barrak erabiltzen dira sortu den gatzatua zulatu eta hala lizuna (Penicillium roqueforti) gazta osoan zehar uniformeki banatzeko. Zuloak oraindik ikus daitezke amaitutako produktuan mozten denean.

Danablu gazta, gutxienez sei asteko heltzea izan arte ez jatea gomendatzen da, hala bere ezaugarri guztiak lor ditzan. Sarri txiki-txiki egina entsaladetan edo frutarekin batera azkenburuko bezala zerbitzatzen da.

Estatusa
--------

Espainian, gazta honen elaborazioari buruzko kalitate araua 1975eko azaroak 29ko Agindua zen (urte horretako abenduak 12ko Estatuko Aldizkari Ofiziala). Hala ere, adierazpen geografiko bezala erregistratua izan zen Europar Batasuneko Europako Batzordearen ekainak 12ko 1107/96 Araudiaren bidez, adierazpen geografiko eta jatorri izendapenei buruzkoa Europar Batasuneko 2081/92 Araudiko 17. artikuluan adierazitako prozedura jarraituz. Honen bidez, 1975eko arauaren 6. eranskina ezabatu zen 2001eko urriak 11ko aginduaren ordez, "Danablu" gaztari buruzkoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165855
* Commonscat Multimedia: Danish Blue

---

 |

* Wd Datuak: Q165855
* Commonscat Multimedia: Danish Blue
**Albiturri** edo Elgeamendi Elgea mendilerroan dagoen mendi bat da. Mendilerro osoari izena ematen diona da. 943 metroko garaiera du eta mendilerroaren mendebaldeko muturrean dago, Arkamo eta Miritxa mendiekin batera.

Irispideak
----------

Lehen bidea, Elgea herritik doana da, Hemendik, iparmendebalderantz doan bide bat hartu behar da. Bide hau, gorantz eta gorantz doa, tontorraren barrenean, beste bide batekin bat egiten duen arte. Hemendik, berehala heltzen da tontorrera.

Beste bide bat Arlaban mendatetik doa. Hemen, **Anguta** lepoaren tontorrera daroan bide bat hartu behar da. Hemendik, Arkamo mendiaren hegoekialdeko magala igo behar da, eta, mendi honen tontorretik pasa ondoren, pixkat jeitsi behar da, Elgeako lepora iritsi arte. Hemendik, bidexka baten bidez, tontorrera heltzen da

Arlabango mendatetik doan beste bide bat, Eskoriatzara daroan bidearen ondoan dagoen bide bat da, Deba ibaiaren labarra zeharkatzen duena. Orduan, Anguta lepopean aurkitzen gara, eta, ekialderantz, garaiera lortzen du **Urkitza**ko lepoaren tontorrera heldu arte. Hemendik, bidea jarraitu baino ez dago, Albiturriren tontorrera iristeko.

Azken bide bat, Marieta auzotik doa. Herrixka honen amaieran dagoen bide bat hartu eta erreka gurutzatuz, iparmendebalderanzko norantzan, Santa Marina ermitara heltzen da, Miritxa mendiaren magalean. Mendi hau eskuinetik igaroz, Elgeako lepora, eta, azkenik, mendiaren tontorrera hel daiteke.

Ikustekoak
----------

Inguruko tokien artean nabarmentzekoak dira Uribarri Ganboako urtegia hegoaldean eta Dorletako santutegia iparraldean. Bestela, mendi honen inguruan "Elgea I" trikuharria eta "Elgea II" tumulua aipagarriak dira, iturriarekin batera. Azken hau Santa Marinako baselizaren ondoan dago, Marietatik gertu.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256707

 |

* Wd Datuak: Q12256707


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Nazioarteko Justizia Auzitegiko epaileak.
**Epailea**, edozein motatako auzitan, epaitzeko eta epaia emateko zilegitasuna duen pertsona da.

Zuzenbidean epaiketaren prozesua gainbegiratzen du, bakarrik edo beste epaile batzuen laguntzarekin. Euren botereak, funtzioak, metodoak, dizpilina eta ikasketak ezberdinak dira jurisdikzio bakoitzean. Epailearen ezaugarririk garrantzitsuena gertaerak modu objetiboan aztertzeko gaitasuna da. Epaileak lekuko guztiak entzun, dagoen ebidentzia aztertu eta horietako bakoitzaren sinisgarritasunaren gainean erabakitzeko du, bere interpretazioa eginez. Jurisdikzio batzuetan epailearen lana herritarrekin parteka dezake. Prozesu inkisitorialak ematen direnean epaileak, aldi berean, fiskalaren papera hartzen du.

Kiroletan edo beste modu bateko lehiaketatan, irabazlea, nor kaleratu edo arauak bete ote diren erabakitzen duena da epailea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16533
* Commonscat Multimedia: Judges

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4049923-6
* LCCN: sh85070897
* NDL: 00569954
* NKC: ph125851
* AAT: 300025625
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q16533
* Commonscat Multimedia: Judges
**Erendis**, quenya hizkuntzez "Emakume bakartia" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Erendis, Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean agertzen da, *Aldarion eta Erendis: marinelaren emaztea* historiako protagonista bezala.

Erendis, Beregarren (Bëorren etxekoa zena) eta Nunethen alaba da. Bere edertasuna, ia elfoenaren parekoa zen, bere familiako ohiko ile ilun eta begi grisekin.

Historia
--------

Numenorreko Tar-Meneldur erregearen semea zen Aldarionez maitemindu zen, hau, oinordeko bezala izendatzen zen ospakizunean. Une honetatik aurrera, Almarian erreginaren segizioko zati izatera pasa zen. Denbora luzez egon zen Aldarionen zain honen bidaia luzeetan, baina hau ez zen Erendisekiko zuen maitasunaz ohartu, hau, oiolariëa eramatera arriskatu zen arte, Meneldur erregeak, hau, Errege Etxeko kide ziren emakumeei debekatu ondoren.

Bidaia honetatik itzuli ondoren, Aldarionek diamante bat oparitu zion esker on gisa. Zilarrezko saretxo batean sartutako diamante hau, ondoren, Erendisek, bere ezkon opari bezala hartu zuen. Honen ondorioz, Erendis, Tar-Elestirnë (Bekoki izartuaren neskatxa) bezala ezagutua izan zen.

Aldarionen beste bidaiaren baten ondoren, ezkondu eta alaba bat izan zuten, Tar-Ankalimë deitu zutena, eta Numenorreko erreginen artean ederrenatzat hartua izan zen Tar-Mirielen ondoren. Ankalimëk 4 urte zituenean, Aldarion beste bidaia batera joan zen, baina itzultzen denbora gehiegi eman zuen eta Erendisek hau ez zion barkatu. Meneldurrek Emerië eskualdean oparitu zion Etxe Zurira bizitzera erretiratu zen, eta han hazi zuen bere alaba.

Aldarionek, Erendisekin zuen harremaneko arazo guztiak, leinu diferentziaren ondorio bezala uste izan zituen, Erendisen bizitza laburragoa baitzen Elrosen leinukoa ez izateagatik. Honegatik, ordutik aurrera, Numenorreko errege eta erreginak, soilik Elrosen leinuko norbaitekin ezkon zitezkeen.

Erendis, itota hil zen Eguzkiaren Bigarren Aroko 985. urtean, Aldarion beste bidaia batera joan zela jakindakoan eta honen nostalgia sentitzean, ezkutuan Emeriëtik irten ondoren Romennara iritsi zenean.

Oharrak
-------

* Esaten denez, Numenorreko erregeek (eta ondoren Gondorrekoek) zuten zilarrezko saretxo batean sartuta zuen bitxi zuri bat bekokian eramatearen tradizioa, Erendisek abiarazi zuen.

* Han zuen etxeagatik, "Emeriëko Dama Zuria" bezala ere ezagutzen zen, baita "Mendebaldeko Lurren Erregina" eta "Uineniel" ere, azken hau, Valandilek eman zion izena, berak, izen hau gorroto zuen arren, bere alaba baino gehiago, Uinenen etsaia zela sentitzen baitzuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752259

 |

* Wd Datuak: Q3752259
**Edward L. G. "Ted" Bowell** (Londres, 1943), Ameriketako Estatu batuetan lan egiten duen astronomo ospetsua da. Londresko University Collegen eta Parisko Unibertsitatean ikasi zuen. Lowell Observatory Near-Earth-Object Search (LONEOS) proiektuaren ikertzaile nagusia da. Berari esker asteroide asko aurkitu izan dira, batzuk LONEOS proiektu barruan eta beste batzuk hau martxan jarri aurretik. Haien artean hauek aipa daitezke: Asteroide troiarrak (2357) Phereclos, (2759) Idomeneo, (2797) Teucro, (2920) Automedonte, (3564) Taltibio, (4057) Demophon eta (4489) 1988 AK.

Halaber, aldiko 140P/Bowell-Skiff kometa eta ez-aldiko C/1980 E1 kometaren aurkikuntzan lagundu zuen.

Beste batzuk
------------

* (9000) Hal

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Edward Bowellen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q358274
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7278578
* LCCN: nr95008250
* CiNii: DA08349969

 |

* Wd Datuak: Q358274
**Estatu Nagusia** gaur egungo Indar Armatuetan maila goreneko militar baten agindupean administrazio, logistika eta plangintza betebeharrak burutzen dituen ofizial talde bat da. Bestalde, beren goi buruzagiak teknikoki aholkatu, eta haiengandik jasotako aginduak gainontzeko militarren artean eman eta agindu horien betetzea egiaztatzeko betekizun edo ardura ere badute.

Estatu nagusiak aholkularitza lanak betetzen ditu planifikazio eta exekuzio mailan. Lehen atalean, erabakiak hartzeko behar den informazioa bildu behar du. Bigarrenean, agindu egokiak sortu behar ditu misio jakin bati ahalik eta arrakasta-berme handienarekin ekin ahal izateke; gainera mekanismo egokiak bermatu behar ditu agindu horiek tropari transmiti daitezen, eta jarraipen etengabea egin beharko du misioa behar bezala burutzen dela zainduz.

Berez, XVIII. mendean sortutako sistema militarra da. Data hori baino lehen betekizunen korrodinazioa kasu bakoitzeko beharren arabera burutzen zen, betekizun horretarako espreski prestatutako unitate berezirik ez baitzeuden. 1795ean Louis Alexandre Berthier mariskalak Italiako gerran zegoen Frantziar Gudarostea antolatzeko lehenbiziko aldiz Estatu Nagusiaren sistema erabili zuen. Hurrengo urtean Napoleon Bonapartek gudaroste horien ardura bereganatzean, hain etengabeko informazio eta ikuskaketan oinarritutako sistema zorrotz horrek zituen abantaila taktikoez jabetu zen. Funtzio horiei inteligentzia militarra eta gertakizun plangintza gehitu zitzaien. Handik gutxira, ofizialak beren aginte funtzioen eta Estatu Nagusiaren arabera txandakatzeko praktika ere sartu zen. 1806. urtetik aurrera Prusiar Akademia Militarrean Estatu Nagusiko ofizialentzako hezkuntza espezializatua irakasten hasi ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Defentsaren Estatu Nagusia (Espainia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6813432
* Commonscat Multimedia: Military staff

---

 |

* Wd Datuak: Q6813432
* Commonscat Multimedia: Military staff
***Errepideen eta erresumen liburua*** (arabieraz: كتاب المسالك والممالك, Kitāb al-Masālik w'al-Mamālik), persiar geografo Ibn Khordadbehek idatzitako IX. Mendeko geografia testu bat da. Mundu musulmanaren garaiko merkataritza-ibilbide nagusiak deskribatzen eta mapatzen ditu, eta merkataritza-eskualde urrunekoak aztertzen ditu, hala nola, Japonia, Korea eta Txina. Al-Mu'tamiden erregealdian idatzia izan zen 870. urtean, bere idazlea postaren eta poliziaren zuzendaria Djibaleko Abbasid probintzian zen bitartean.
Lanak persiako administrazio-termino gehienak erabiltzen ditu, arreta berezia ematen dio Irango historia preislamikoari, "jatorrizko Iraniar munduko banaketa kosmologikoko sistema" erabiltzen du. Horiek guztiek erakusten dute "iraniar iturrien existentzia lanaren muinean".

Klaudio Ptolomeo, eta Irango historia grekoa eta preislamikoa, lanean eragina izan dute.

Kanpoko loturak
---------------

* Ibn Khordadbeh. *Des routes et des Provinces.* .
* اﻟﻤﺴﺎﻟﻚ واﻟﻤﻤﺎﻟﻚ
* المسالك والممالك – baliabide arabiera liburu – الوراق
* المسالك والممالك لابن خرداذبة ونبذ من كتاب الخراج وصناعة الكتابة للبغدادي

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2590941
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 187309371
* LCCN: no2011161157

 |

* Wd Datuak: Q2590941
**Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldea** (*West Coast* ingelesez), **Mendebaldeko Kostaldea** edo **Pazifikoko Kosta** Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldeko estatuak izendatzen dituzten terminoak dira, besteak beste, Kalifornia, Oregon, Washington eta Alaska. Arizona eta Nevada, kostaldekoak ez diren arren, sarritan sartzen dira Mendebaldeko kostaldean, Pazifikoko kostaldetik gertu daudelako eta Kaliforniarekin dituzten lotura ekonomiko eta kulturalak direla eta (adibidez, Arizonako bi unibertsitate handienak Pacific-12 Conferenceko kideak dira).

Estatu Batuak kontinentalen zati ez den arren, Alaska eta Hawaii Ozeano Barearekin muga egiten dute eta Mendebaldeko kostaldean sar daitezke. 2007an Mendebaldeko Kostaldean zenbatetsitako biztanleria 50 eta 60 milioi artekoa zen, kalkuluan zein estatu sartzen diren arabera.

Ipar-ekialdeko Estatu Batuetan sortu zela uste den termino zaharragoa da eta Mendebaldeko Kostaldea "Kosta" bezala izendatzen duena. Txantxetan «Ezkerreko kostaldea» («Left Coast») ere deitzen zaio, politikoki Estatu Batuetako beste alde batzuk baino ezkertiarragoa izatearen ospeari buruzko hitz-jokoa.

Mendebaldeko Kostaldeko kostaldeko hiri nagusiak hauek dira: San Diego, Los Angeles, San Francisco eta Seattle. Barrualdekoak Portland, Las Vegas eta Sacramento dira.

Ikus, gainera
-------------

* Ekialdeko Kostaldea .

Kanpoko estekak
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12606
* Commonscat Multimedia: West Coast of the United States

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85096464
* NARA: 10046377
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q12606
* Commonscat Multimedia: West Coast of the United States
Farmakologian, **estatina** esaten zaio kolesterola eta triglizeridoak modu desberdinetan murrizteko erabiltzen den farmako-talde bati, hauek maila altuan dituzten pazienteen kasuan (adibidez, hiperkolesterolemia dutenak) erabiltzen dira, eta, beraz, ateroesklerosia garatzeko eta patologia kardiobaskularreko gertakariak izateko arrisku handiagoa dute. Farmakologiaren ikuspegitik, HMG-CoA erreduktasaren inhibitzaileak deitzen dira, nahiz eta orokorrean estanina izena hartzen duten. Inhibizio entzimatiko hori da, hain zuzen ere, organismoan lipoproteinak gutxitzea eragiten duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q954845
* Commonscat Multimedia: Statins

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh00001691
* NKC: ph602573
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019161
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 87631

 |

* Wd Datuak: Q954845
* Commonscat Multimedia: Statins
**Dolby Theatre** (lehenago **Kodak Theatre**) *Hollywood and Highland Center* aisialdi-eremuan dagoen antzokia da, Los Angeleseko Hollywood barrutian, Kalifornian.

2001eko azaroaren 9an zabaldu zenetik, antzokia Ameriketako Estatu Batuetako Zinemako Arte eta Zientzien Akademiaren Oscar Sarien ekitaldien egoitza izan da; 2002ko martxoan ospatu ziren Oscarrak lehen aldiz Dolby Theatren, ordundik ekitaldiaren lehen egoitza iraunkorra bilakatu delarik. Rockwell Group estudioak ekitaldi honetarako apropos diseinatu zuen antzokia, David Rockwell arkitektoaren gidaritzapean. Urtean zehar, gainontzeko hilabeteetan, kontzertuak, Broadwayko musikalak, dantza eta opera emanaldiak, emanaldi sinfonikoak, eta bestelako ekitaldiak ospatzen dira bertan.

Zuzeneko telebista emankizunetan pentsatuz egin zuten antzokiaren diseinua, tokiko ikuslegoak kameren ikuspegia ostopatzea saihesteko xedearekin. 3.400 ikuslentzat gorako lekua dauka, besaulki-patioa eta hiru solairuen artean, eta AEBetako antzeztoki handienetako bat dauka (36.5x27.5 metro). Antzeztoki atzean kokatzen den prentsa-aretoak 1.500 kazetari baino gehiagorentzat lekua dauka. Eraikitzeko 500 milioi dolar baino gehiago inbestitu ziren, eta hauetatik 75 Kodak etxeak ordaindu zituen antzokiak bere izena eraman zezan. Antzokia Los Angeleseko hiriaren jabetza da, eta sarien gauerako Akademiak alokatzen du.

Sarrera nagusiak zutabeak ditu aldamenetan, eta zutabe hauetan 1928tik Film onenaren Oscar Saria irabazi duten lanen izenburua agertzen da, etorkizuneko irabazleentzat leku huts batzuk gorde direlarik.

Kanpo estekak
-------------

* Dolby Theatre antzokiaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180615
* Commonscat Multimedia: Dolby Theatre

---

 |

* Wd Datuak: Q180615
* Commonscat Multimedia: Dolby Theatre
**Elena Soriano Jara** (Fuentidueña de Tajo, 1917ko otsailaren 4a - Madril, 1996ko abenduaren 2a) espainiar idazlea izan zen. Maisutza eta letretako ikasketak egin zituen.

Mende-erdiko belaunaldia izenaz ezagutzen den espainiar taldeko kideetako bat izan zen; belaunaldiko kideok literatura errealista egin dute, lekukotasuna modu objektiboan emanez, konpromiso moral edo etiko batekin. Taldeko kideek ez dute prestakuntza teoriko bera izan ez helburu artistiko bera, eta beren obretan agertzen diren kointzidentziak haien arteko adiskidetasunari zor zaizkio. Asko eta garrantzitsuak dira: Juan García Hortelano, Ignacio Aldekoa, Luis Martin-Santos, José Manuel Caballero Bonald, Rafael Sánchez Ferlosio, Alfonso Grosso, Juan Goytisolo, Antonio Prieto, Jesús Fernández Santos, D. Medio, Carmen Martín Gaite, Ana María Matute, eta Elena Soriano bera.

Sorianok era askotako gaiak aztertu zituen bere obretan, literarioak ez ezik, baita filosofikoak eta kazetaritzakoak ere. Bere lehen eleberriarekin, *Caza menor* (1951, *Ehiza xehea*), arrakasta handia izan zuen. Ondoren, trilogia bat idatzi zuen, gizonen eta emakumeen arteko harremanen zailtasunei buruzkoa: *Mujer y hombre: La playa de los locos* (1955, *Gizon-emakumeak: eroen hondartza*), *Espejismos* (1955, *Irudikeriak*) eta *Medea 55* (1955). 1969an *El Urogallo* literatura-aldizkaria sortu zuen, eta aldizkariko zuzendari-kide izan zen, 1976. urtera arte. Gero, beste eleberri bat idatzi zuen, *La vida pequeña* (1989, *Bizitza txikia*), Espainiako erdiko klasekoen eguneroko bizitzaren erretratua. *Tres sueños y yo* (1996, *Hiru amets eta ni*), berriz, ipuin-liburu bat da. Autobiografia bat ere idatzi zuen, *Testimonio materno* (1986, *Amaren lekukotasuna*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8774749
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9867515
* ISNI: 0000 0001 1037 6827
* BNE: XX1056960
* BNF: 12054584p (data)
* GND: 118915126
* LCCN: n86028373
* SUDOC: 028780566
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 3389

 |

* Wd Datuak: Q8774749