recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Artikulu hau **MÉTRICA** softwarearen garapenerako metodologiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Metrika (argipena)».*
**Metrika** (metrika 3) administrazio publikoko Ministerioaren Informatika Kontseilu Gorenak eskatuta, El Corte Ingles-eko informatika sailak egin du. Metrika 2.1 eta azken metodo eta estandarrak betetzen duelarik: software-ingeniaritza estandar nagusiak (IEEE eta ISO 9000-3) eta metodologiak. Metrika-k bai garapen egituratutako bai objektuei zuzendutako egiturak ditu, metodologia mistoa sortuz. Baita bezero/zerbitzari teknologia eta ingurune grafikoko interfazea ere dituelarik.
Metrika 3-ren helburuak:

* Organizazioaren helburuak betetzeko Informazio Sistemak zehaztu
* Erabiltzaileen beharrak betetzeko software produktuekin organizazioa hornitu
* Informazio sistemen saileko produktibitatea hobetu
* Software egileen arteko komunikazioa hobetu, software bizi-zikloaren zehar
* Lortutako software produktuen erabilera eta mantenua erraztea

Helburu hauen artean bakarrik kontuan hartuko ditugu Sistema Informatikoen planifikazioari dagozkionak.

Metrika-ren etapak
------------------

* Informazio Sistemen Planifikazioa
* Sistemaren bideragarritasuna ikertzea
* Informazio sistemaren Analisia
* Informazio sistemaren Diseinua
* Informazio sistemaren Eraikitzea
* Informazio sistemaren Ezartzea
* Informazio sistemaren Mantentzea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3331591

 |

* Wd Datuak: Q3331591
**San Nikolas eliza** (danieraz *Sankt Nikolaj Kirke*) Vejleko eliza luteranoa da. Haraldskærko emakumearen gorpu momifikatuagatik da ezaguna.

Historia
--------

XIII mendean eraiki zen estilo erromanikoan baina XV mendeko berriztatzeen ondoren sarrera gotikoa eta 27'2 metrotako dorrea ezarri zitzaizkion. Hogeita Hamar Urteko Gerran oso kaltetua izan zen eta lau aldiz berrizketa lan handiak egin behar zan zaizkio, 1744, 1855-56, 1887-88 eta azkena 1964-66ean.

Gorpuak
-------

Zohikaztegi batean aurkituriko k.a. V mende inguruko Haraldskærko emakumearen gorpu momifikatua da denetan aipagarriena. Beste sarkofago batzuk ere badaude.

Aipatzekoa dira era berean iparraldeko adreiluzko horman dauden 23 garezurrak, Nørreskov basoan harrapaturiko lapurrenak.

Iruditegia
----------

* San Nikolas eliza.San Nikolas eliza.
* Erdiko nabea.Erdiko nabea.
* Haraldskærko emakumea.Haraldskærko emakumea.
* Lapurren garezurrak.Lapurren garezurrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q752070
* Commonscat Multimedia: Sankt Nikolaj Kirke (Vejle)

---

 |

* Wd Datuak: Q752070
* Commonscat Multimedia: Sankt Nikolaj Kirke (Vejle)
**Urden putzua**, eskandinaviar mitologian, Asgarden, Yggdrasil zuhaitzaren sustraietako bat elikatzen zuen putzua zen.

Völusparekin harremana
----------------------

"Igarlearen Ikuskarian" edo Völuspan, Urden putzua, 19 eta 20. bertsoetan aurki daiteke

*Nik badakit lizar sakratu bat ureztatzen dela*  

*Yggdrasil garaia, lupetz zuriarekin;*  

*hori, haranetik jaisten den ihintza da;*  

*Urden putzuaren ondoan, beti berde altxatzen da.*  

*Handik, oso emakume jakintsuak datoz*  

*hiru, zuhaitzaren azpian dauden uretakoak*  

*Urd deitzen zen lehena, Verdandi bigarrena,*  

*-euren taula idazten zuten- Skuld hirugarrena*  

*patuak zuzentzen zituzten, euren bizitzak*  

*gizakiei ematen zieten, euren zortea gizonei*  

Bertso hauetan, igarleak, norna deritzenek, zuhaitza nola ureztatzen duten kontatzen du, eta Urden putzua jakinduria iturri dela ere badinosku. Eurek, putzuko ura eta iturriaren inguruan dauden lokatza hartzen dute, eta, lizarra, lehor ez dadin edo bere adarrak ihar ez daitezen ureztatzen dute. Urdeko ura hain da sakratua, iturrira heltzen den oro zuri bihurtzen dela.

Bertatik gizakien lurrera erortzen den ihintza, hauek, eztizko ihintz deitzen dute, eta honekin elikatzen dira erleak. Bi beltxarga elikatzen dira Urden putzutik, eta hauengandik jaiotzen da beltxargen espeziea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1458366
* Commonscat Multimedia: Urðarbrunnr

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1458366
* Commonscat Multimedia: Urðarbrunnr


| * i
* e
* a
Eskandinaviar mitologia |
| --- |
| Jainko-jainkosak,heroiak eta izakiak | Baldr  •  Berserker  •  Bragi  •  Forseti  •  Dellingr  •  Freyr  •  Heimdallr  •  Hermóðr  •  Höðr  •  Hœnir  •  Loki  •  Meili  •  Lóðurr  •  Mímir  •  Njörðr  •  Odin  •  Óðr  •  Thor  •  Týr  •  Ullr  •  Váli  •  Víðarr  •  Vili eta Vé  •  Bil  •  Eir  •  Freyja  •  Frigg  •  Fulla  •  Gerðr  •  Gefjon  •  Gná  •  Hlín  •  Ilmr  •  Iðunn  •  Irpa  •  Jörð  •  Lofn  •  Nanna  •  Njörun  •  Rán  •  Rindr  •  Sága  •  Sif  •  Sigyn  • Sjöfn  •  Skaði  •  Snotra  •  Sól  •  Syn  •  Þorgerðr Hölgabrúðr  •  Þrúðr  •  Vár  •  Vör  •  Ask eta Enbla  •  Dís  •  Walkiriak) •  Nanoak  •  Einherjar  •  Álfar  •  Svartálfar  •  Fenrir  •  Hela  •  Jörmungandr  •  Jötunn  •  Sigurd  •  Trollak  •  Völundr  •  Deabruak  •  Mjölnir | 1877an Suediako Skåne udalerrian aurkitutako Mjolnir mailuaren irudia. |
| Lekuak | Asgard  •  Bifröst  •  Fólkvangr  •  Ginnungagap  •  Helheim  •  Midgard  •  Múspellsheimr  •  Niflheim  •  Valhalla  •  Vígríðr  •  Mímisbrunnr  •  Hvergelmir  •  Uppsalako tenplua  •  Urðarbrunnr  •  Yggdrasil |
| Gertakizunak | Æsir–Vanir gerra  •  Fimbulvetr  •  Ragnarök |
**Monte Adranone** Agrigentoko probintziako Sambuca di Sicilia herriaren iparraldean dagoen mendia da. Mendiaren tontorrean, antzinako Adranon hiriaren hondakinak daude, Siziliako toki arkeologiko garrantzitsuenetako bat.

Adranon
-------

Antzinako Adranon hiria K.a. V. mendearen hasieran ezarri zen, baina K.a. III. mendean suntsitua izan zen, indusketa arkeologikoen datuen arabera. Hiria, Siziliako ekialdeko izen bereko hiriaren ezberdina da, eta ziuraski, Diodoro Sikulok aipatzen du Lehen Gerra Punikoaren kontakizunean. Hiria, indusketa arkeologikoen ondoren berriro lurperatua, lur irregular eta uhinduan hedatu zen, hego-mendebalderantz terraza bihurtuz. Eremu arkeologikorako sarreraren inguruan, *Tomba della Regina* nekropoli monumentala dago. Adranone mendiaren tontorrerantz, hiriaren zati bat dago gotortuetako hormekin, artisauen auzo bat eta temenos batez inguratutako santutegi bat, aurrean sazelo bat duena, non botozko eskaintzak uzten ziren. Mendiko tontorrean akropolia dago.

Palazzo Panitteri Arkeologia Museoa
-----------------------------------

Adranon hiriko botozko eskaintza ugari berreskuratu dira, baita anforak, terrakotak, jainko-bustoak, Atikako zeramika eta brontzezko artikuluak ere. Aurkikuntza horietako asko Palazzo Panitteri Arkeologia Museoan daude ikusgai, Sambuca di Siciliako erdigune historikoan.

Iruditegia
----------

* Erreginaren hilobiaErreginaren hilobia
* NekropoliaNekropolia
* NekropoliaNekropolia
* Hiriko harresiakHiriko harresiak
* Artisauen auzoaArtisauen auzoa
* Akropoliaren tenpluaAkropoliaren tenplua
* Akropoliaren uharkaAkropoliaren uharka
* Akropoliararen azpiko biltegiakAkropoliararen azpiko biltegiak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Diodoro Sikulo: Biblioteka Historikoa, 23.4.2
2. ↑  Le montagne | Sicilia |Archived 2016-06-14 at the Wayback Machine. 2020.07.07an kontsultaturik

Kanpo estekak
-------------

* Palazzo Panitteri Arkeologia Museoa 2020.07.07an kontsultaturik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3861168
* Commonscat Multimedia: Adranon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315137662
* LCCN: sh97007719
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 25185

 |

* Wd Datuak: Q3861168
* Commonscat Multimedia: Adranon
**Uarrain** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Gañetako zirkuan kokatzen da, bost mendiko taldetxo honetako garaiena delarik. Gañeta zirkuan dauden beste mendiak, Beleku, Bustiako Punta, Gañeta eta Malkorri dira. Mendi hauek, gailur konkabo bat eratzen dute Txindokirantz, Errekonta eta Irazustako lepoa lepoek mugatua. Lehenak, Auza-Gaztelu mendiarekin lotzen du. Bigarrenak, Ganboa mendiarekin.

Irispideak
----------

Tontor honetaranzko ibilbide on bat Zaldibiatik abiatzen da, Enirioko labarretik zehar, non, oso antzinako galtzada bat dagoen. Arkaka txikiko ur gordailuetatik, Uiduiko bordaranzko ibilbidea abiatzen da, Enirio osatzen duten guztien artean garrantzitsuena. Toki honetan, Igaratza eta Errenagako babeslekuetara doan bidea alde batera utzi eta iparrekialderantz jarraitu behar da, Zearragoenatik gailurrerantz bideratzeko, errez identifikatzeko modukoa Ondar-txuri mendiagatik. Toki honetatik, gailurrera igotzen da, mendi hauen gainaldera irtetzeko, Malkorri menditik oso gertu. Jeitsiera labur baten ondoren Uarraineranzko azken igoera abiatzen da.

Larraitzetik, bidea, Alotzarantz doana da Irazustako leporaino. Hemendik, tontorra oso gertu geratzen da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268474

 |

* Wd Datuak: Q12268474
**Santa Maria del Popolo basilika** (italieraz: *Basilica Parrocchiale Santa Maria del Popolo*) Erroman kokaturiko basilika agustindarra da. Piazza del Popoloren iparraldean dago, Marteren Zelaia *rionean*.

Izena
-----

Aurelianoren Harresietako ateetako bat zen Porta del Popoloren ondoan eraiki zenez honek eman zion izena basilikari eta azkenik enparantza guztiari.

Historia
--------

XI. mendean Paskoal II.a Aita Santuak kapera bat eraiki zuen Neron enperadorearen hilobia zegoen tokian. 1227an Gregorio IX.ak handitu egin zuen baina gaur egungo basilikaren itxura XV mendean hartu zuen Sixto V.aren bultzadari esker. Argi ez badago ere, badirudi Andrea Bregno arkitektoa izan zela pizkunde itxurako diseinua egin eta lanak aurrera eraman zituena.

XVI. mendean Donato Bramante eta Rafael Sanziok koro absidiala egin zuten eta XVII. mendean Gian Lorenzo Berninik aurrealdean aldaketa nabarmenak egin zituen, bai eta barnealdeko dekorazio berria ere.

XIX. mendean Piazza del Popolo berrantolatzea erabaki zen eta basilikaren ondoan zegoen komentua eraitsi egin zen. Komentu hortan izan zen XV. mendean Martin Lutero, Erromara egindako bidai famatuan.

Arkitektura
-----------

Arkitektura aldetik aipagarriak dira honako elementu hauek:

* Koroa (XVI mendekoa)
* Chigi kapera (XVI mendekoa)
* Cybo kapera (XVII mendekoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q869513
* Commonscat Multimedia: Santa Maria del Popolo (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4310297-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q869513
* Commonscat Multimedia: Santa Maria del Popolo (Rome)
**Sarine barrutia** Friburgo kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Friburgo da. 217,65 kilometro koadroko azalera du eta 103.330 biztanle.

Mugakideak
----------

**Script error: The function "formatStatements" does not exist.**

Udalerriak
----------

Autafond (en) Itzuli  
Autigny (Suitza)  
Avry  
Belfaux  
Chénens  
Chésopelloz  
Corminboeuf  
Corpataux-Magnedens (en) Itzuli  
Corserey  
Cottens (FR)  
Farvagny (en) Itzuli  
Ferpicloz  
Friburgo  
Givisiez  
Granges-Paccot  
Grolley  
Hauterive (FR)  
La Brillaz  
La Sonnaz  
Le Glèbe (en) Itzuli  
Le Mouret  
Marly (en) Itzuli  
Matran  
Neyruz (FR)  
Noréaz  
Pierrafortscha  
Ponthaux  
Prez-vers-Noréaz  
Rossens (en) Itzuli  
Treyvaux  
Villarsel-sur-Marly  
Villars-sur-Glâne  
Vuisternens-en-Ogoz (en) Itzuli

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660688
* Commonscat Multimedia: Sarine (district)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008154
* **Lekuak**
* OSM: 1698884

 |

* Wd Datuak: Q660688
* Commonscat Multimedia: Sarine (district)
**Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika** (latinez: *Beatissimae Virgini et omnium Angelorum et Martyrum*, euskaraz: «Aingeruen eta martirien Amabirjinaren basilika») Erromako basilika bat da, Castro Pretorio *rionean* kokaturik dagoena.

Historia
--------

Dioklezianoren termetako *frigidarium*-aren hondarretan eraiki zen. Antonio del Duca monje siziliarrak 1541 urtean bertan bisio bat izan zuen nola esklabu kristauak izan ziren termak eraiki zituztenak eta Pio IV.a Aita Santuari eskatu zion eliza bat eraiki zezala haien omenez. Michelangelo Buonarrotik egin zuen diseinua termen hondarrak erabiliz eta bertan aritu zen lanean 1563 eta 1564an. 1749an Luigi Vanvitelli arkitektoak barnealdea dekoratu eta eraikin gehigarriak egin zizkion.

Deskribapena
------------

Greziar gurutzeko oinarria du, transeptu nagusi bat eta kubo itxurako kaperak alboetan. Transeptuak 90'8 metrotako luzera du eta lurrean eguzkiaren meridianoa irudikatu zuen Francesco Bianchinik, Klemente XI.a Aita Santuak hala eskatuta.

Ez dago benetako aurrealderik, termen gelako horma batean egindako sarrera sinple bat baizik.

Iruditegia
----------

* Elizaren ikuspegia.Elizaren ikuspegia.
* Sarrera.Sarrera.
* Habeartea.Habeartea.
* Aldare nagusia.Aldare nagusia.
* Eguzkiaren meridianoa.Eguzkiaren meridianoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «osservazione\_stelle ITALIANO | Basilica di Santa Maria degli Angeli e dei Martiri alle Terme di Diocleziano di Roma» *www.santamariadegliangeliroma.it* (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q569253
* Commonscat Multimedia: Santa Maria degli Angeli (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155969466
* GND: 4359179-6
* LCCN: n82230187

 |

* Wd Datuak: Q569253
* Commonscat Multimedia: Santa Maria degli Angeli (Rome)
**Mill a h-Uile Rud** 2003. urtean Seattlen (Estatu Batuak) sortutako punk musika taldea da. Bakarrik eskoziako gaeleraz abesten dute. Taldearen izena "Guztia suntsitu" esan nahi du gaelera tradizionalean.

Taldea 2003an sortu zen eta hasierako taldekidez osatuta dago: Tim Armstrong, Sgrios a h-Uile Rud eta Sìne Nic Anndrais (Oharra: Seattleko Tim Armstrong ez da Tim Armstrong Berkeleykoarekin nahastu behar, Rancid punk taldean abesten duena).

2005eko apirilean Oi Polloi taldearekin Europatik bira egin zuten eta BBC Albak ia gehiena grabatu zuen, taldeari eta punk gaelikoari buruzko dokumentala egiten ari zelako. Gainera, BBC Radio nan Gaidheal irratiko 'Rapal' irratsaioan zuzeneko emanaldia egin zuten.

2005ean, Tim Eskoziara bizitzera joan zen soziolinguistika eta hizkuntz-suspertzea ikastera, horrexegatik Tim Seattlen dagoenean soilik, kontzertuak ematen dituzte.

Taldekideak
-----------

* Tim Armstrong (abeslaria, gitarra).
* Sgrios a h-Uile Rud (abeslaria, baxua).
* Sìne Nic Anndrais (bateria)

Diskografia
-----------

* *Ceàrr* (2004)
* *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich* (2005, Problem Records)  Abesti bat: "Steòrnabhagh"; lau musika taldeko single-bilduman
* *Gàidhlig na Lasair* (2006, Problem Records)  Hiru abesti: "Steòrnabhagh," "Oran Sabaid Sabhal Mòr Ostaig" eta "Crath do Thòn"; bost musika taldeko bilduman

Kanpo estekak
-------------

* **(Eskoziako gaeleraz)** Mill a h-Uile Rud taldearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3573239

 |

* Wd Datuak: Q3573239
**Sarkofagoetako Testuak** idazkiak dira, Antzinako Egiptoko sarkofagoetan sorginkeriak grabaturik dituztenak. Hortik datorkio gaur egungo bere izena.

Formula sakratu, ofrenda eta eguzkiak eta Osirisek inspiraturiko erritu talde bat dira, hildakoa, beste mundutik bere igaroan aurkituko zituen arriskuetatik babesteko xedea zutenak, honela, hildakoaren hilezkortasuna babestuz, bere elikadurarako moduak ere badituzte.

Najti kantzilerraren sarkofagoa K.a. 1950-K.a. 1900. Asiuten aurkitua XII. dinastia Inperio Ertaina
Bere jatorria Egiptoko Antzinako Inperioko Piramideetako Testuetan dago, K.a. 2350ean idatziak izan zirenak, garai honetan, hilezkortasuna eta berpiztea erregetzaren pribilegio esklusiboa zelarik, eduki berriak eta Egiptoko Inperio Ertaineko sinesmen berriak dituen arren.

Egiptoko lehen tarteko aroan agertzen dira, K.a. 2100. urte inguruan, eta Inperio Ertainean zehar garatu ziren, nobleziak, sarkofagoetan hilobiratua izatea eta testu magikoak erabiltzearen eskubidea lortu zuenean, aurretik, hori, faraoiaren pribilegio esklusiboa zelarik.

Herriak, testu sakratuak, bakarrik Egiptoko Inperio Berritik aurrera erabili ahal izan zituen, K.a. 1500etik aurrera, eta honek, azkenik, Hilen Liburua sorrarazi zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q532105
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q532105
**Monsantoko basoa** edo **Monsantoko parkea** (portugesez:  *Parque Florestal de Monsanto*) Lisboako berdegune handiena da, ia 10 km²-ko azalera duena.

Historia
--------

Nekazaritzarako erabilera intentsiboak Monsantoren muinoetako basoaren soiltzea ekarri zuen. Duarte Pacheco estatu idazkariak birlandaketa abiatu nahi izan zuen eta horretarako 1934an Monsantoko Parkea eratu zen. Keil do Amaral arkitektoak diseinatu zuen eta basoaren barnean kirol eta aisialdi eremuak ere ezarri zituen. Lasterketa zirkuitu bat ere eraiki zen eta 1954 eta 1959 artean Portugalgo 1 Formula Sari Nagusia antolatu zen.

Birlandaketak hasi zirenean landare espezie ugari sartu ziren ekosistema bereziak sortuz.

Parke ekologikoa
----------------

Basoaren barnean, 50 hektareako parke ekologikoa ezarri da. Haren helburua da bisitarien artean ingurumenari buruzko gogoeta eragitea, hala geologiari nola fauna eta florari dagokionez.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Lisboako behatoki astronomikoa.Lisboako behatoki astronomikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14040866
* Commonscat Multimedia: Parque Florestal de Monsanto

---

 |

* Wd Datuak: Q14040866
* Commonscat Multimedia: Parque Florestal de Monsanto
**Miren Zuriarrain Lazkano** (Donostia, 1997ko ekainaren 16a) atleta da, piraguismoan lehiatzen da eslalom modalitatean.

Slalomeko Europako Piraguismo Txapelketan hiru domina lortu zituen, urrea 2021ean, zilarra 2014an eta brontzea 2018an.

2021ean Eslalomeko C1 modalitateko Europako txapeldun bilakatu zen.

Maialen Chourraut eta Jessica Fox dira bere erreferenteak.

Ibilbidea
---------

Mirenek Club Atlétiko San Sebastian-en eman zituen lehen pausoak ikastaro batean, 10 urte zituela. Hasieran ez zitzaion atsegina suertatu, olatuek beldurtu egiten baitzuten, halere, giro ona zegoenez jarraitzea erabaki zuen, eta harrezkero hainbat ordu igaro ditu bertan.

2012an, 14 urte zituela, lortu zuen lehenengoz estatuko junior taldean sartzea eta bere lehenengo nazioarteko domina eskuratu zuen. 2014. urtean Estatu mailako talde absolutuan sartu zen. 2017an Europako txapeldun izan zen 23 urtez azpiko kategorian.

2018ko denboraldian urrea eskuratu zuen 23 urtez azpiko Europako txapelketako taldekako proban eta 23 urtez azpiko Munduko txapelketako taldekakoan eta C2 mistoan. 2019an sorbaldako lesio batek uretatik kanpo utzi zuen denboraldi osoan. 2021ean urrea lortu zuen C1 modalitateko Europako Txapelketan.

Uretan trebea den arren, errespetua dio urari. Itsasoan eta ibaietan beldurra pasatzen du batzuetan, baina adrenalina hori beharrezkotzat jotzen du. 2021eko Europako Txapelketan ere beldurtu egin omen zen Ivreako kanala ikustean, baina Ivreako kanala oso zaila izan arren, lehenengo postua lortu zuen. Klubeko kideek ohoreak egin zizkioten lorpenagatik.

Nazioarteko palmaresa
---------------------

| Europako lehiaketak |
| --- |
| Urtea | Tokia | Domina | Lehiaketa |
| 2014 | Viena (Austria) | 02 | C1 taldeka |
| 2018 | Praga (Txekiar errepublika) | 03 | C1 taldeka |
| 2021 | Ivrea (Italia) | 01 | C1 Bakarka |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Garate, Aitor Manterola. ««Europako txapeldun izan banaiz, zergatik ez lortu gehiago?»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).
2. ↑    SL.  (2021-05-09). «Miren Lazkano, Europako txapeldun» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).
3. ↑   «Miren Lazkano» *basqueteam* (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Miren Lazkano: «Empecé a llorar, a dar la nota. No podía aguantarme»» *El Diario Vasco* 2021-05-11 (Noiz kontsultatua: 2021-05-13).

Kanpo estekak
-------------

* Miren Lazkano, Europako txapeldunari harrera2021ko maiatza
* Fitxategia orrialdean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17622557
* Commonscat Multimedia: Miren Lazkano

---

 |

* Wd Datuak: Q17622557
* Commonscat Multimedia: Miren Lazkano
*Artikulu hau politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Egaña».*

**Miren Egaña Deskarga** (Iruñea, 1957ko irailaren 14a) euskal herritar politikaria da.

Iruindarra izanda ere, gurasoengatik Oronoz-Mugairi herriarekin lotura estua dauka. Nafarroako Unibertsitatean Geografian lizentziaturik, Nafarroako Gobernuko itzultzailea da ogibidez.

1978an poliziak hildako German Rodriguez iruindarraren adiskidea (*Sanfermines 78* dokumentalean, Miren Egaña lekukotzat elkarrizketatu zuten), 1980an etakidea izatea leporatuta atxilotu zuten, eta bost urte eman zituen espetxean. Geroago Herri Batasuneko mahaikide izan zen, eta alderdi horren eskutik Iruñeko zinegotzi izan zen 1991-1995 bitartean. Herri Batasuna 1995ean utzi zuen, eta Aralarren sartu zen. Alderdi horrekin Nafarroako parlamentaria izan da 2003-2007ko legegintzaldian.

Ikus, gainera
-------------

* 1978ko Sanferminak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263696

 |

* Wd Datuak: Q12263696
Uadi Maghara. Lepsius bidaldian eginiko grabatua.
**Uadi Maghara**, Sinaiko penintsularen hegoaldean dagoen eskualde bat da. Bere garrantzia, mineral presentziagatik datorkio, turkesa bezalakoak, antzinatetik ateratzen direnak.

Egiptoko II. dinastiatik aurrera, mineral honen ateratzea, tokiko harkaitzetan grabatutako idazkun ugariengatik berretsia da, faraoiek antolatutako espedizioen lekukotza bezala, nomada beduinoen tribuei aurre eginez, Sinaiko penintsularen kontrola lortzeko.

Eskualdeak, berebiziko balio arkeologikoa du, bertako harkaitzetan, Egiptoko lehen dinastietako zenbait faraoiren izenak dituzten testu hieroglifoak grabatuak baitaude: Sanakht, Sekhemkhet, Djoser, Nyuserra, Menkauhor, Dyedkara-Isesi, Pepi I.a, etab... bezalako faraoiak.

Turkesa, Hethert jainkosarekin lotua zegoen, "Turkesaren Anderea", Sinaiko penintsulako tenplu batean gurtua zena, eta antzinako egiptoarrentzat, balio sinboliko handia zuen: zerua eta goizeko egunsentiko argia sinbolizatzen zituen, eta berpizkundearekin, amatasunarekin, ugalketarekin eta ugalkortasunarekin lotua zegoen, Hetherten ezaugarriak, bitxi zein kuttunetan barra-barra erabilia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1548813
* Commonscat Multimedia: Wadi Maghara

---

 |

* Wd Datuak: Q1548813
* Commonscat Multimedia: Wadi Maghara
**Samuel Anton Jacob Bach** (1713-1781ko martxoaren 29) alemaniar organista izan zen.

Biografia
---------

Meiningenen bataiatua izan zen, 1713ko apirilaren 26an. Meiningengo Institutuan ikasi zuen. Bere aitak, Johann Ludwig Bach, musika irakatsi zion. Leipzig-eko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean izena eman zuen 1732ko maiatzaren 7an; aldi berean Johann Sebastian-ek hartu zuen musika irakasteko. Ondoren, Meiningen-era itzuli zen. 1735etik 176ra bitartean auzitegiko organoaren arduraduna izan zen.. 1740tik aurrera, Samuel Anton abokatu lanbidean aritu zen eta 1746tik hainbat udal funtzio bete zituen. 1759ko irailaren 12an Maria Catharina Axt-ekin ezkondu zen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan. Miniaturaren artearen trebeziari esker ezaguna egin zen Samuel Anton. 1781ko martxoaren 29an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Diccionario enciclopédico de la música*, Bartzelona, Rombo, 1996, ISBN 8482570412.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q968435

 |

* Wd Datuak: Q968435
**Trinle Gyatso**, tibeteraz: འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་, wyliez *‘phrin las rgya mtsho*, pinyin tibetarrez *Chinlai Gyaco*, (1857ko urtarrilak 26-1875eko apirilak 25) hamabigarren Dalai Lama izan zen.

Bere bizitza laburra, Tibet eta bere inguruko herrialdeen ezegonkortasun politikoaren ondorio da. Qing dinastiaren hasieran, Tibetak, bere garairik okerrenetako bat izan zuen, Britainiar Inperioak, Indiako bere koloniei eranstea nahi zuen.

Trinle Gyatso, aurreko Dalai Lamaren berraragitze bezala, 1860an ezagutua izan zen, eta haren ondorengo bezala aldarrikatua, urte bereko abuztuak 14an. Haurtzaroko bere ikasketa garaian, europarrei, lurraldean sartzea debekatu zitzaien, britainiarrek, sikkim eta butandarren aurka zuten gerraren ondorioz, lamak Lhasan kontrolatzen zituztenak eta kolonizazio forma moduan ikusten zirenak. Aldi berean, misioek, Mekong eta Salween ibaietatik sartzearekin mehatxatzen zuten, eta Tibetak, Mantxutarren gobernuaren autoritatea onartzeari utzi zion.

Azkenik, erabateko Dalai Lama izatera iritsi zen 1873ko martxoak 11n eta gaixotasun misteriotsu baten ondorioz hil zen 1875eko udaberrian.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Khedrub Gyatso** | **Dalai Lama**1857-1875 | Ondorengoa**Thubten Gyatso** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Trinle Gyatso*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25240
* Commonscat Multimedia: Trinley Gyatso, 12th Dalai Lama

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 889956
* ISNI: 0000 0000 4509 8946
* GND: 122235827
* LCCN: no2007068201

 |

* Wd Datuak: Q25240
* Commonscat Multimedia: Trinley Gyatso, 12th Dalai Lama
**Charles-Marie Vanel** (Rennes, 1892ko abuztuaren 21a - Cannes, 1989ko apirilaren 15a) frantziar aktorea izan zen.

Biografia
---------

Itsas eskolan hasi zen, baina, ikusmenean zuen akats bat zela-eta, ezin izan zen marinel hasi. Hamabi urte zituela, Parisen, Montparnasse Antzokira joaten hasi zen, eta antzezle izan nahi zuela ohartu zen. 1908an figurante gisa egin zuen debuta *Hamlet*en, eta 1911n kafetegi bateko mutiko baten papera egin zuen *Jim Crow* filmean. Gerraren ondoren, Firmin Gémieren taldean sartu zen, Antoine Antzokian, eta 1922an zinemara itzuli zen Robert Boudriozen *L'Âtre* (*Sutondoa*) filmarekin. Hura izan zen garrantzizko lehenengo lana zineman, eta, harrezkero, ez zuen mundu hori utzi. Bere filmografiak berrogei titulu inguru biltzen ditu zinema mutuan, eta ehun eta hogei zinema soinudunaren hasieratik azken filma egin zuen arte, *Les Saisons du plaisir* (1987, *Atseginaren urtaroak*). Zineman batez ere gizon zintzo, hiritar onaren paperak egin zituen. Aipagarriak ditu: *Les Misérables* (1933, *Miserableak*), *Grand jeu* (1934, *Joko nagusia*), *L'Équipage* (1935, *Ekipajea*), *Les Pirates du rail* (1938, *Burdinbideko piratak*), *La Loi du Nord* (1940, *Iparraldeko Legea*), *Le ciel est à vous* (1943, *Zerua zuena da*), *Salaire de la peur* (1952, *Izuaren soldata*), *L'Aîné des Ferchaux* (1962, *Ferchauxtarren zaharrena*). Vanel bitan saiatu zen zuzendaritza-lanetan, *Dans la nuit* (1929, *Gauean*) eta *Affaire classée* (1931, *Zeregin amaitua*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965918
* Commonscat Multimedia: Charles Vanel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2508073
* ISNI: 0000 0000 8081 7731
* BNE: XX1542066
* BNF: 121434964 (data)
* CANTIC: a11074127
* GND: 142049131
* LCCN: n86871846
* NKC: xx0095687
* SNAC: w6ms7h40
* SUDOC: 029909333
* UB: a1381311
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05957/eu\_v\_0158/v0158
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q965918
* Commonscat Multimedia: Charles Vanel
*Carpe diem*.
***Carpe Diem*** latinezko esaldia da. Horazio idazleak bere "**Odak**" delako liburuan idatzi ondoren, ezaguna eta erabilia izan da mendeetan zehar literaturan. Horaziok Odak liburuaren 11. kapituluan honela dio:

> «*Carpe diem quam minimum credula postero».*
> 
> «Eguna aprobetxatu ezazu, etorkizunean ahalik eta gutxien konfiatu»). 
> 
>

Esanahia
--------

Egunean egunekoa bizitzera bultzatu nahi du, bihar egongo ote den, edo hemen egongo ote garen, agertzen diren aukerak profitatzeko. Gaur egun, jende askok, batez ere gazteen artean, festa, plazer eta bizitza arin bizitzeari bultzarazten duen esaldia dela uste izan arren, bere jatorrizko esanahia bestelakoa da, bizitza gogotsu, tajuz eta ongi aprobetxatuta, eta buru arinkeriak alboratuz, bizi behar delakoa.

Euskal idazleen itzulpenak
--------------------------

Joseba Sarionandiak itzuli zuen horrela:

> «Bizi ezazu gaurko eguna. Harrapa ezazu,
> 
> eta ez zaitez balizko biharraz fida».
> 
> 

Lander Arretxea kazetariak horrela:

> «Goza ezazu momentua».
> 
> 

Juan Luis Goikoetxeak, berriz, hala itzultzen du:

> «Atrapa ezan eguna»;
> 
> «profita ezak une hau»
> 
> 

Gaizka Eraña kazetariak horrela:

> «Orainaz gozatu, etorkizunaz kezkatu barik».
> 
> 

Xabier Amurizak Berrian idazten duen zutabean koronabirusak (COVID-19) eragindako konfinamendu egunetan hauxe idatzi zuen:

> «*Carpe diem. Dies haec*.
> 
> 
> Atxiki eguna. Egun hauxe!
> 
> 
> Ez ixaron
> 
> 
> gaixotasun batek
> 
> 
> 
> irakatsi arte».
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Laguna Mariscal, Gabriel. (pdf) *file:///C:/Users/makei/Desktop/Dialnet-EnTierraEnHumoEnPolvoEnSombraEnNada-58956.pdf.* .
2. ↑   Sariego, Martínez; María, Mónica.  (2004-08-18). *El carpe diem en la literatura náhuatl: un caso de poligénesis.*  ISBN 978-84-9773-157-7. (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
3. ↑   «Q. Horatius Flaccus (Horace), Carmina, Book 1, Poem 11» *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
4. ↑   «Ibinagabeitia Proiektua / Zintzhilik. 6 (1991-udaberria)» *andima.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
5. ↑    «Carpe Diem • ZUZEU» *ZUZEU* 2012-04-04 (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
6. ↑    «Kinto Horazio Flako, potoloa zen; Carpe diem - Txorierri» *Aikor.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
7. ↑    «'Carpe diem' -» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
8. ↑    Amuriza, Xabier. «Carpe» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).

Ikus gainera
------------

* Hakuna matata

Kanpo estekak
-------------

* *Carpe diem* abestia. Maixa eta Ixiar (BADOK)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190273
* Commonscat Multimedia: Carpe diem

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4416954-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190273
* Commonscat Multimedia: Carpe diem
**Aalholm gaztelua** (danieraz *Aalholm Slot*) Danimarkako Guldborgsund udalerriko Nysted herrixkan dagoen gaztelua da.

Geografia
---------

Lolland uhartearen hegoaldean, oso toki onean kokaturik dago gaztelua, kostalde ondoan dagoen Nysted Nor uharte txiki baten gainean baitago.

Historia
--------

Erregeak ingurua gobernatzeko jarritako basailuaren gaztelua izan zen Aalholm.

1286an frantziskotarrek inguruan beren monasterioa eraiki zuten eta 1300an hasi zen Aalholm gazteluaren eraikuntza. 1585 artean hainbat berriztatze lan izan zituen. 1550ean esate baterako frantziskotar monasterioaren adreiluak erabili ziren lan honetarako.

Suediarrekin 1657-1660 artean izandako gerrek nabarmen kaltetu ziuten eta hurrengo urteetan utzita egon zen teilatu eta leihorik ez zeukala. 1725ean Emerentia von Levetzow-ek erosi zuen gaztelua. Raben-Levetzow familiak, 1768an egoera txarrean zegoen hegoaldeko zatia behera bota zuen eta ekialdeko zatia erabat berriztu. Azkenik 1889an zati berriak gehitu zizkioten.

Museoa
------

1970. hamarkadan museoa eratu zen. Museoaren atalik berezi eta ezagunena *Stubberupgaard* granja zaharrean dagoen automobil zaharren museoa da. Europa zeharreko bilduma ikusgarrienetakoa da Johan Otto Raben-Levetzow gazteluko baroiak eratu zuena.

Iruditegia
----------

* Iparraldeko zatia.Iparraldeko zatia.
* Iparraldeko ikuspegia.Iparraldeko ikuspegia.
* Automobil zaharren museoa.Automobil zaharren museoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4661399
* Commonscat Multimedia: Aalholm (Lolland)

---

* **Ondare historikoa**
* FBB: 9883193

 |

* Wd Datuak: Q4661399
* Commonscat Multimedia: Aalholm (Lolland)
**Abdelmalik ibn Ahmad *Imad al-Dawla* ibn Yusuf ibn Ahmad ibn Sulayman ibn Hud al-Judhami** (arabieraz: عماد الدولة بن هود‎ ; 1130ean hila) Zaragozako taifako bederatzigarren eta azken errege independentea (1110) izan zen, Banu Hud leinukoa. *Imad al-Dawla* (leinuaren zutabea) titulua bereganatu zuen.

Al-Mustain II.aren semea, aita Valtierrako guduan hil zenean, bere oinordeko bilakatu zen. Valentziako wali almorabidea taifaren hiriburua bereganatzea saiatu arren, zaragozarrek huditarren alde egin zuten. Hala ere, urte hartako maiatzean Abdelmalikek kristauekin harremanak zituela zabaldu zenean, bertokoek Ibn al-Hayy Valentziako wali berriari hiria eskaini zioten.

Abdelmalikek ihes egin zuen eta Rueda de Jalóngo gotorlekuan babestu zen. Han jauregi txiki bat mantendu zuen, Borja eta Calatayud barnean zituena. 1130 hil zen arte, Aragoiko erregearen aliatua izan zen. Zafadola bere semea oinordeko bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Viguera Molins, Mª Jesús.  (1988). *Aragón musulmán.*  Zaragoza ISBN 84-86778-06-9..
2. ↑   Cervera Fras, M ª José.  (1999). *El reino de Saraqusta.*  Zaragoza: CAI ISBN 84-88305-93-1..

| * i
* e
* a
Zaragozako taifako erregeak |
| --- |
| Banu Tujibi | 
* Al-Mundhir I.a ibn Yahya al-Tujibi
* Yahya ibn al-Mundhir
* Al-Mundhir II.a ibn Yahya ibn al-Mundhir
* Abd Allah ibn al-Hakam al-Tjibi

 |
| Banu Hud | 
* Al-Mustain I.a Sulayman ibn Hud al-Judhami
* Ahmad ibn Sulayman al-Muqtadir
* Yusuf ibn Ahmad al-Mutamin
* Al-Mustain II.a Ahmad ibn Yusuf
* Abdelmalik ibn Ahmad Imad al-Dawla

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2735888
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 284756543
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 7057
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2735888
**Aabenraa** edo **Åbenrå** (alemanieraz *Apenrade*, hego jutlandieraz *Affenråe*) Danimarkako Hegoaldeko Danimarkako eskualdean kokaturik dagoen herria da, izen bereko fiordoan.

Etimologia
----------

Danierazko *åben strand* hitzetatik dator, "hondartza irekia" esan nahi du. 1948an Danieraren idazkera erreformak Å ezarri zuen Aa-ren ordez baina Aabenraak kontrako iritzia azaldu zuen, munduko hirien zerrendetako lehenengo tokia galduko baitzuen. Gaur egun ere lehia honek jarraitzen du.

Historia
--------

Apezpikuaren *Opnør Hus* gazteluaren inguruan eratuz joan zen Aabenraa eta 1240an merkatal hiri eskubideak jaso zituen. Arrantzari loturiko industria garatu zen ertaroan.

Bere kai aproposa zela eta, 1750 eta 1864 artean Mediterraneoko, Txinako, hego Amerikako eta Australiako hiriekin harreman komertzialak eratu zituen. Danimarkako monarkiaren hirugarren flota handiena ere bertan ezarri zen eta ontzigintza industriak ere garrantzia hartu zuen. Bertan eraiki zen esate baterako *Cimber* belauntzia, 1857an Liverpool eta San Francisco arteko bidea 106 egunetan burutu zuena.

1864ean Schleswigeko Gerrak Prusiaren esku utzi zuen eta 1920ko botaziorarte ez zen berriz Danimarkan sartuko. Botazio hartan Ipar Schleswigek danimarkan sartzea erabaki zuen, Aabenraan %55ak Alemaniaren alde egin bazuen ere. Gaur egun oraindik alemaniar komunitate handia dago eta beren egunkaria ere badute *Der Nordschleswiger*.

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Nikolas eliza (*St. Nikolaj kirke*): Valdemar I.aren garaian eraikia, 1250 urtearen inguruan.
* Brundlund gaztelua (*Brundlund Slot*): Margarita I.ak 1400an eraikia.
* XIX mende hasierako auzo ugari mantentzen dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Ingelesez)** Visit Aabenraa, turismo bulegoaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154897
* Commonscat Multimedia: Aabenraa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128990224
* GND: 4002401-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154897
* Commonscat Multimedia: Aabenraa
**Charles Rennie Mackintosh** (Glasgow, 1868ko ekainaren 7a - Londres, 1928ko abenduaren 10a) arkitekto, dekoratzaile eta diseinatzaile eskoziarra izan zen. Arrazionalismoaren bultzatzaile nagusietakoa, bere herriko modernismoak izan zuen artista nagusietakoa izan zen. *The Four* taldea osatu zuen beste hiru ikaskiderekin.

Hamasei urterekin, oinarrizko ikasketak amaituta, lanean hasi zen John Hutchinson arkitektoaren bulegoan, eta Glasgowko Arte Eskolan ikasten, gauez. 1889an Honeyman & Keppie eraikuntza-enpresan hasi zen lanean, marrazkilari gisa. Garai hartan zenbait sari irabazi zuen, eta atzerrira joateko diru-laguntza lortu zuen.

Lehendabiziko lan garrantzizkoan, *The Glasgow Herald* egunkariaren egoitzan (1894), akademizismoaren eta gainerako estiloen aginduak alde batera utzi zituen. 1897an Glasgowko Arte Eskolako eraikin berriak egiteko sariketan lehenengo saria atera zuen. Eskola adreiluzko eraikin xume bat da, fatxadak asimetrikoki banatuak, eta leiho handiak dituena. Bloke handi gotor baten itxurarik izan ez zezan, filigranazko apaingarriak jarri zizkion, burdinazko barrez eginak.

Windyhill Garaitsu hartan etxeen apaintze-lanak egin zituen (1896-1898); Windyhill landetxea egin zuen Kilmacolm-en (1899-1901), eta Hill House etxea Helensburgh-en (1902-1903). Baina altzariak egiten eta barne-dekorazioan nabarmendu zen batez ere Mackintosh. Fritz Waerndorfer-ek Vienara deitu zuen, musika-areto baten apaintze-lanak egitera. 1902an Turingo Nazioarteko Erakustazokan Glasgowko etxe baterako egina zuen oholtza erakutsi zuen, eta Eskoziako pabilioia egin zuen. Haren azken lana Glasgowko Arteko Eskolako Liburutegiaren alde bat izan zen.

1913an Londresa joan zen, eta altzariak eta oihalak diseinatzen aritu zen buru-belarri. 1923az gero Portvendresen bizi izan zen, Frantzian, akuarelak margotzen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Charles Rennie Mackintosh*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220703
* Commonscat Multimedia: Charles Rennie Mackintosh

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74645185
* ISNI: 0000 0001 0916 5379
* BNE: XX1724126
* BNF: 11953809x (data)
* CANTIC: a10116850
* GND: 118575929
* LCCN: n79109001
* NDL: 00448425
* NKC: xx0015157
* NLA: 35320010
* SNAC: w63x8505
* SUDOC: 027514463
* ULAN: 500022117
* BIBSYS: 1533887378278
* UB: a1256138
* Open Library: OL759619A
* KulturNav: id
* RKD: 51782
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03958/eu\_m\_0038/m0038
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220703
* Commonscat Multimedia: Charles Rennie Mackintosh
Generoko literatura askotan bigarren mailako kultura bezala kritikatu egin da.
**Generoko literatura** ezaugarri amankomunak dituzten lan literario multzo bati esaten zaio. Normalean eleberriak eta ipuinak dira eta, nahiz eta egile eta garai desberdinetakoak izan, ezaugarri batzuk elkarrekin izaten dituzte. Esaterako, Herbert George Wellsen *Denboraren Makina* (1895) eta Douglas Adamsen *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* oso desberdinak dira, bata abenturazkoa bestea umorezkoa, baina biek ala biek etorkizun distopiko bati buruz hitz egiten dute, zientzia fikziozko genero barruan.

Genero beraren lanek egiune batzuk gainean eraikitzen dira. Esaterako beldurrezko eleberrietan banpiroak eta zonbiak errealak direla onartzen da nahiz eta errealitatean benetan ez izatea.

Genero motak
------------

*Frankenstein*, generoko eleberria da.
Hona hemen garrantzitsuenak:

* Fantasiazko literatura.
* Zientzia-fikziozko literatura.
* Beldurrezko eleberria eta eleberri gotikoa.
* Polizia eleberria eta «nobela beltza».
* Eleberri erromantikoa edo eleberri xuri-gorria.
* Literatura erotikoa.
* Eleberri historikoa.
* Western eleberria.

Kritika
-------

Askotan horrelako literatura-adierazpideez mespretxuz hitz egiten da, goi mailako kultura izango ez balira bezala. Dena dela, asko dira genero hauetan sortu diren benetako klasikoak: *Frankenstein*, *Drakula*, *Fahrenheit 451*... Charlotte Brontë, Alexandre Dumas, Edgar Allan Poe, Georges Simenon, Mary Shelley, Raymond Chandler edo Ray Bradbury generoko eleberriak idatzi dituzten egile ospetsuak dira. *On Kixote Mantxakoa* berak genero literaturaren ezaugarriak erakusten zituen, Zalduntza liburuarenak, alegia. Dena dela, lan asko bigarren mailakoak direla onartu behar da, kontusmozko edo entretenimenduzko liburuak, alegia.

Espezialista askoren ustez egungo epikak genero horietan babesa aurkitu du.

Generoko literatura euskaraz
----------------------------

Nahiz eta beste herriealdetan izan duten garapenarekin ez, gurean ere generoak landu egin dira. Oso goiztiarrak izan ziren, adibidez, Jose Antonio Loidi, bere *Hamabost egun Urgainen* (1955) eta Xabier Gereño bere eleberri poliziakoekin. Yon Etxaidek eta Aingeru Epaltzak eleberri historikoa landu dute, Edorta Jiménezek ipuin erotikoa, Inaki Irazabalbeitiak zientzia-fikziozko eleberria...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194480

 |

* Wd Datuak: Q1194480
Izendapenaren jatorria 1812an Gilbert Stuartek marraztutako karikatura honetan dago. Karikaturaten *The Gerrymander* izena, Massachusettseko Elbridge gobernadorearen *Gerry* izena eta sala*mander* (ingelesez arrabio) hitzaren elkarketan datza, hautes-barrutiak zuen itxuraren ondorioz.
**Gerrymandering** XIX. mendetik aurrera politika zientzian egin izan den hauteskundeetako azpijokoa da, hauteskundeetan nahi den emaitza lortzeko asmoz lurralde bateko hautes-eremu batzuen elkarketa edo banaketaren bidez.

Jatorria
--------

Hitz edo izendapen honek jatorria Massachusetts estatuko Elbridge Gerry gobernadorearengan du. 1812ko Massachusettsko legealdiaren hautes-eremuen mugen berbanaketa ezarri zuen, aurreko mugek Thomas Jeffersonen alderdi errepublikarrari garaipena ematen baizieten. Kazetariek eremu berrien banaketak arrabio (ingelesez "salamander") itxura zuela oharturik, Gerry-mander hitz-elkarketa asmatu zuten. Izendapenak arrakasta izan eta gaur egun arte dirau.

Motak
-----

*Gerrymandering* delakoa sor dezaketen hainbat hautes-barrutien diseinu-politikak ere badaude:

* **Kontzentrazio aktiboaren** bidez: talde jakin baten bozkatzaileak barne hartzen dituen hautes barrutiak ezarriz, barruti horren mugen barnean talde horrek gehiengoa izan dezan.
* **Sakabanaketa murriztailearen bidez**: talde jakin batek dituen bozak hainbat barrutitan sakabanatuz, eremu horietan gehiengorik izan ez dezan.
* **Kontzentrazio murriztailearen** bidez: talde batek hainbat barrutitan duen gehiengoa barruti bakar batetara murriztuz, talde horrek gainontzeko barrutietan duen gehiengo totala murriztuz.
* **Sakabanaketa aktiboaren** bidez: alderantziz, hainbat barrutitan ordezkarien gehiengoa hautatuz ordezkaritza gehiengo jakin bat lortzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476310
* Commonscat Multimedia: Gerrymandering

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10637550
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q476310
* Commonscat Multimedia: Gerrymandering
**Abel Grimmer** edo **Grimer** ( Anberes, c. 1570 - id. 1618-1619), flandriar margolaria izan zen .

*Uda* (1607), olioa, 33 × 47 cm. Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Anberes.

Biografia
---------

Jacob Grimmer paisaia-margolariaren semea izan zen. 1591n Catharina Lescornetekin ezkondu zen eta, urtebete geroago, aitak bezala, Anberesko San Lukasen Kofradian sartu zen irakasle. Bere lanetan gai erlijiosoa duten eszenak dira nagusi, askotan urteko hilabeteen edo urtaroen arabera sailkatuta, Pieter Brueghel Zaharra, Hans Bol, Adriaen Collaert edo Pieter van der Heydenen aurreko konposizioetan oinarrituta. Elizako barruak ere margotu eta marraztu zituen - batzuetan Hans Vredeman de Vries-en konposizioetan oinarrituta - perspektiba ondo zainduta, baita hirien ikuspegiak jorratuta ere, batez ere bere jaioterrikoak, Anberesekoak.

Abel Grimmerren gai kuttun bat Babelgo Dorrea izan zen, honen zenbait bertsio sortu zituelarik, Pieter Bruegel Zaharrak gai berari buruz egindako tratamenduan inspiratua. Zerura iristen den hiria eta dorrea eraikitzeko erabakia du gaitzat lan honek. Istorio hau gai iturri aberatsa izan zen XVI eta XVII. mende bukaerako margolari flandriarrentzat. Gai honi buruz Pieter Bruegel Zaharraren 1563ko bi lanak (Kunsthistorisches Museum, Viena; eta Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam) izan ziren inspirazio-bide.

Babelgo dorrea, 1604, 51 cm X 66 cm

Lana
----

**Pradoko museoa**

* *Erregeren semearen ezkontzako oturuntzaren parabola*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* *José eta María ostatuak bilatzen dituzte Belenera iristean*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* *Sabbath behaketaren parabola*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua.
* *Mahastizain ez-leialen parabola*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua. mahasti hiltzaileen parabolan inspiratuta.
* *Zorioneko nekazariaren parabola*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.
* *Ereinaren parabola*, olioa taulan, 24 x 34 cm, sinatua, c. 1611.

**National Gallery, Washington.**

* *Market in Bergen op Zoom*, olioa taulan, 63,8 x 82,2 cm, egotzia, c. 1590-1597  .

Kanpo estekak
-------------

* Abel Grimmer Prado Museoaren Entziklopedian.
* Abel Grimmer, National Gallery of Art-en, Washington, DC.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2315989
* Commonscat Multimedia: Abel Grimmer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73725010
* ISNI: 0000 0000 8153 2498
* BNE: XX941908
* BNF: 14965838m (data)
* GND: 119172070
* LCCN: nr93011947
* SNAC: w6pd589d
* SUDOC: 032392257
* ULAN: 500020475
* BPN: 57152747
* RKD: 33877
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: 951a6ec1-a6c8-467c-9bfa-097ceb160f1b

 |

* Wd Datuak: Q2315989
* Commonscat Multimedia: Abel Grimmer
**Glukagoi** 29 aminoazido dituen hormona peptidikoa da, gluzidoen metabolismoan jarduten duena. Bere pisu molekularra 3.485 daltonekoa da, eta 1923an aurkitu zuten Kimball eta Murlin zientzialariek. Pankreako Langerhansen uhartetxoetako alfa zelulek jariatzen dute.

Bere egitura primarioa honako hau da:

  

NH2-His-Ser-Gln-Gly-Thr-Phe-Thr-Ser-Asp-Tyr-Ser-Lys-Tyr-Leu-Asp-Ser-Arg-Arg-Ala-Gln-Asp-Phe-Val-Gln-Trp-Leu-Met-Asn-Thr-COOH

  

Glukagoiak intsulinaren aurkako efektua du: odolean dagoen glukosa kopurua igotzen du. Horretarako, gibelean dagoen glukogenoaz jarduten du, glukogeno horren hidrolisia bultzatuz (glukosa sortzeko). Bestalde, glukolisia inhibitzen du (hots, glukosaren oxidazioa).

Organismoak odolean glukosa gehiago behar duenean glukagoiaren sintesia areagotzen du. Adrenalina hormonaren jarduera glukagoiaren antzekoa da, glukosaren kontzentrazioa odolean ere igotzen baitu.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170617
* Commonscat Multimedia: Glucagon

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00562652
* NKC: ph120572
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D005934
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 9007-92-5
* ATC: H04AA01
* ChEBI: 5391
* ChEMBL: CHEMBL266481
* DrugBank: 00040
* PubChem: 16186314
* KEGG: C01501
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 9007-92-5

 |

* Wd Datuak: Q170617
* Commonscat Multimedia: Glucagon