recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mathilda Taylor Beasley**, jaiotzez **Mathilde Taylor**, (New Orleans, 1832ko azaroaren 14a – 1903ko abenduaren 20a), moja eta irakasle estatubatuarra izan zen, Georgia estatuko lehen moja afro-amerikarra. AEBetako neska afro-amerikarrentzako lehen umezurztegietako bat sortu zuen.

Bizitza
-------

New Orleansen (Louisiana) jaio zen 1832ko azaroaren 14an, James C. Taylorren esklaboa. 1869an, eliza katoliko batean bataiatu zen, beharbada 1877an hil zen Abraham Beasleyrekin ezkontzeko prestatzen zen bitartean.

Catherine eta Jane Deveaux-ekin, Beasleyk esklaboei irakatsi zien Savannahn (Georgia), Gerra Zibila baino lehen, nahiz eta garai hartan legez kanpokoa izan.

Geroago, Ingalaterran frantziskotar moja bihurtu ondoren, Estatu Batuetara itzuli zen eta 1889an moja afro-amerikar talde bat sortu zuen Georgian. Bere taldea Frantziskotar Ordenan lotzen saiatu zen, baina azkenean ez zuen arrakastarik izan.

Gainera, Ameriketako Estatu Batuetako neska afro-amerikarrentzako lehen umezurztegietako bat sortu zuen. 1895ean, umezurztegia erretzeko hainbat saiakera egin ziren. 1898an, hiru frantziskotar moja etorri ziren laguntzera, eta jatorrizko moja taldea desegin zen, baina Mathildak umezurztegian jarraitu zuen lanean.

1903ko abenduaren 20an hil zen. Savannahko hilerri katolikoan lurperatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Mathilda Taylor Beasley» *Georgia Women of Achievement*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2009-05-04).
2. ↑   **(Ingelesez)** Wells-Bacon, Mary. *The Life of Mathilda Beasley.*  (argitaratze data: 1987-05-26)  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015-09-19).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Berend, Stephen. «Teacher, nun, hero. Savannah's Mother Mathilda will be honored as one of Georgia's 'Women of Achievement.'» *Savannah Now* 2004-02-21  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2017-12-22).
4. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Mathilda Beasley and the Catholic Church» *Georgia Historical Society*.
5. ↑   **(Ingelesez)**  *Black Women in America: An Historical Encyclopedia.*  First Indiana University Press Edition, 99-100 or. ISBN 0-253-32774-1..
6. ↑   **(Ingelesez)** «Marker Monday: Mother Mathilda Beasley, O.S.F.: Georgia’s First Black Nun» *Georgia Historical Society* 2017-12-04.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19560052
* **Identifikadoreak**
* SNAC: w6j49gh3

 |

* Wd Datuak: Q19560052
**Curzon lerroa** Polonia eta Sobietar Batasunaren arteko mugaren proposamena izan zen. Erresuma Batuko Kanpo Arazoetarako Estatu idazkariari zor dio izena, *Lord* Curzon, zeinak 1919-1920ko (1919ko abenduaren 8ko) Errusiako eta Poloniako gerran muga gisa proposatu zuen.  Bi nazioen arteko negoziazioetarako oinarria izan behar zuen.

Varsoviaren aurkako sobietar porrotaren ondoren, 1920ko abuztuaren erdialdean, bere proiektua ez zen onartu, eta 1921eko azken bake-itunak (1921eko martxoaren 18a) Bigarren Errepublika Poloniarrari ia 135 000 km² eman zizkion.

Lerroa Hrodnatik abiatzen zen iparraldean, Bresteraino, gero Bug ibaiaren ibilguari jarraitzeko eta Karpatoetan amaitzeko. 

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, SESBek dibisio-lerroaren proposamena berpiztu zuen, lagatako lurralde osoa itzultzeko eskatuz. 1945eko abuztuaren 16an, sobietar tratatu batek, 1945eko abuztuko mugako akordio poloniar-sobietarrak, Curzon lerroaren muga parekoa ezarri zuen bi nazioen arteko mugatzat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Schwonek 2006.

Bibliografia
------------

* Rothschild, Joseph.  (1962). *The Military Background of Pilsudski's Coup D'Etat.*  21, 241-260 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335255
* Commonscat Multimedia: Curzon Line

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q335255
* Commonscat Multimedia: Curzon Line
**Victoria Garabato** (Buenos Aires, Argentina, XX. mendea - ib. ) argentinar dantzaria, koreografoa eta aktorea izan zen. Bere dantza-baleta ezagunenetako bat izan zen 1940ko eta 1950eko hamarkadetan.

Karrera
-------

Garabatok aktore lanetan parte hartu zuen Enrique Susiniren *Ayer y hoy* filmean Alicia Vignoli eta Miguel Faust Rocharekin; *Una noche en el Ta Ba Rin* filmean, Luis César Amadoriren zuzendaritzapean, Pepe Iglesiasekin; *Intermezzo kriminalean*, Luis José Moglia Barthek zuzendua Olinda Bozán, Pablo Palitos eta Dringe Faríasekin.

Dantzari bikaina izan zen eta koreografo estimatua. Bere lanetako batzuk: *El ángel desnudo* izan zen protagonistak Olga Zubarry eta Guillermo Battaglia izan ziren. *Miguitas en la cama* Enrique Serrano eta Amelita Vargas eta *Buenos Aires a la vista* lanean Agustín Irusta eta Blanquita Amaro.

María Duvalen mailako aktoreak izan zituen ikasle, eta Victory Valleta zuzendu zuen Beba Bidart aktore eta vedette aktorea parte zela.

*Ryctmi Ballet* ballet-taldean ere aritu zuen, Brodway zineman, Gema Castillo, Raúl Blanco eta Ana María Gambierrekin batera. 1934an salaketa bat aurkeztu zion Grassi Díaz jaunari, Garabatok irainak eta hitzezko indarkeria jaso zituelako.

Filmografia
-----------

### Aktore

* 1953: *Intermezzo criminal*.
* 1949: *Una noche en el Ta Ba Rin*.
* 1934: *Ayer y hoy*.

### Koreografo

* 1950: *Buenos Aires a la vista*.
* 1949: *Miguitas en la cama*.
* 1946: *El ángel desnudo*.

Antzerkia
---------

* El amor brujo (Antonia Mercé, Dora Del Grande, Ángeles Ruanova, Mercedes Quintana, Gema Castillo, Lydia Galleani, Matilde Ruanova, Teresa Goldkhul eta Adela Goldkhul).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70874025

 |

* Wd Datuak: Q70874025
**Likabitos** (grezieraz: *Lykavittos*, Λυκαβηττός) Atenasen dagoen kareharri kretazeozko muinoa da.

Geografia
---------

277 metro izanda, muinoa Atenaseko lekurik altuena da. Bere oinarria pinuz beteta dago eta tontorrean XIX. mendeko San Jorgeko kapera (Hagios Georgios), antzerki eta jantoki bat ditu.

Muinoa turistentzako lekua da eta tontorra ailegatzeko funikularra erabil daiteke, Kolonaki auzotik hasita. Bere antzerkian greziar eta nazioarteko kontzertuak egiten dituzte eta baita urtero MAD Video Music Awards.

Kondairak
---------

Likabitos zenbait kondairatan agertzen da. Herri kondairak dio behin otsoz beteta zegoela, izan ere, bere izena "otsoek ibilitakoa (ibilitako muinoa)" esan nahi du.

Mitologikoki, Likabitos Atenak sortutakoa da. Honek Atenasko Akropolia eraikitzen ari zela, Palinitik ekarritako harria erori zitzaion Eriktonio zekarren saskia ireki zenean.

Atenaseko ikuspegia tontorretik.

Kanpo estekak
-------------

* Boguslawski, Alexander (2000). "Lykavittos Hill."

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1357713
* Commonscat Multimedia: Lycabettus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315169370
* GND: 4844144-2
* LCCN: sh2007006243
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 46625

 |

* Wd Datuak: Q1357713
* Commonscat Multimedia: Lycabettus
**Israel eta Libano arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da.

Historia
--------

1923an, Libano Handia sortu ondoren, Frantziako (Libano Frantsesa) eta Erresuma Batuko (Palestinako Britainiar Mandatua) potentzia mandatarien arteko akordioaren bidez muga ezarri zuten, antzinako Otomandar Inperioaren lurraldeetan banatu zituzten Sykes-Picot Hitzarmenean oinarrituta bi potentzia horien eragin-eremuak ezarriz. 1947ko azaroaren 29an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak Palestina banatzeko plana bozkatu zuenean, ibilbidea berretsi zuten.

Hala ere, 1948ko arabo-israeldar gerran, Israelek Galilea anexionatu zuen, Libanorekin muga egiten zuena eta Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 181. Ebazpenean ezarritakoaren arabera, Arabiar Estatuaren parte izan behar zuena. 1949an Israel eta Libanoren arteko armistizio bat sinatu zutenean, mugatzat hartzen ez zuten armistizio lerro bat ezarri zuten. Israel hegoalde Libanotik erretiratu ondoren (Israelek 1978tik 2000ra okupatu zuena), NBEk beligeranteen arteko Bereizketa Lerro Urdina deiturikoa trazatu zuen, Libanok formalki hegoaldeko mugatzat onartu ez zuena.

1981ean Israelek 1967an Sei Eguneko Gerran konkistaturiko Golango Gainak bereganatu zituen. Libanok 2000. urtetik Golango gainetan dauden Shebaako etxaldeak erreklamatu ditu, Siriak hala adostuta.

Libanok Israelgo Estatua onartzen ez duenez, ez du harekin muga-hitzarmenik sinatu. Bi herrialdeak banatzen dituen lerroa, beraz, Lerro Urdina da, NBEk 2000an marraztutako lerroa, Israelgo Defentsa Indarrek herrialdearen hegoaldetik egindako erretiratzea erregistratzeko sortutakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pappe, Ilan. The Making of the Arab-Israeli Conflict, 1947–1951, I. B. Tauris; New Ed edition (Augusto 15, 1994), p. 3-4.
2. ↑  Aruri, Naseer Hasan. Jordan: A Study in Political Development 1923–1965. The Hague: Martinus Nijhoff, 1972. p. 17.
3. ↑   **(Ingelesez)**  *International Boundary Study - Israel-Lebanon Boundary, 15 February 1967.* .
4. ↑   **(Ingelesez)**  *SECURITY COUNCIL ENDORSES SECRETARY-GENERAL"S CONCLUSION ON ISR"LI WITHDRAWAL FROM LEBANON AS OF 16 JUNE - Meetings Coverage and Press Releases.* .

Kanpo estekak
-------------
**Esporte Clube Macapá** Brasilgo futbol talde bat da, Amapaense Txapelketan, Brasilgo Amapá estatuko futboleko lehen mailan jokatzen duena .

Historia
--------

1944ko uztailaren 18an Emanuel de Souzak sortu zuen Amapá estatuko Macapá hirian **Panair EC** izenarekin, eta gaur egun duen izena aldatu zuen 1946an. **Panair EC** gisa estatuko txapelduna izan zen 1944an. 

Amapá estatuko talderik garaileenetako bat da, 17 estatuko titulurekin, 1946 eta 1949 artean lau titulu jarraian irabazi zituen eta 1950eko hamarkadan sei titulu irabazi zituen, guztiak jarraian; baita Amazonas eskualdeko titulua irabazi zuen 1975ean.

1992an, talde profesional bihurtu ondoren, Brasilgo Serie C Txapelketa jokatu zuten, non lehen itzulian kanporatu eta ez zuten bigarren maila nazionalera igoera lortu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *1992 Campeonato Brasileiro Série C at RSSSF.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** Amapá Clube at Arquivo de Clubes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3058506

 |

* Wd Datuak: Q3058506
**Laugarren Koalizioko Gerra** 1806an Frantzia Iraultzailea geldiarazteko Europako zenbait boterek zuzendutako ahalegin militarra da, Napoleon boteretik kentzea eta frantziar eragina gutxitzea asmoa zuena. Koalizio horretan Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuak, Prusiak, Errusiak, Saxoniak eta Suediak parte hartu zuten.

Koalizio horretako kide gehienak lehendik ere Frantziaren aurka borrokan ari ziren Hirugarren Koalizioaren zati gisa, eta, beraz, ez zen tarteko bake aldirik izan. 1806an, Erresuma Batuak eskatuta eta Londresko kabineteak Prusiako gorteari emandako laguntza ugariei esker, azken hau koalizioari batu zitzaion, austriar porrotaren ondoren Frantziaren botere azaleratuaren beldur. Prusia eta Errusia kanpaina berri baterako mobilizatu ziren, eta Prusiako tropak Saxonian bildu ziren.

Napoleonek kontraerasoa egin zuen, 1806ko urrian Jenako eta Auerstädteko guduetan prusiarrak modu erabakigarrian garaituz. Napoleonen indar frantsesek, orduan, Prusia okupatu zuten, Berlin 1806ko urriak 25ean hartuz, eta ekialdeko Prusiara eta errusiar mugara joanez, non 1807ko otsailean errusiar tropekin topaketa bat izan zuten Eylauko guduan. Bertan Napoleonen aurrerapena zertxobait eten zen.

Azkenik, 1807ko ekainaren 14an Napoleonen armadak errusiarrak suntsitu zituen Friedlandeko guduan, eta hiru egun beranduago Errusiak su-eten bat eskatu zuen. 1807ko uztailean, Tilsiteko Itunaren bidez, Frantziak Errusiarekin bakea egin zuen eta Prusia Frantziari, Jerôme Bonaparteren Westfaliako Erresumari eta Varsoviako Dukerri Handia berriari bere lurraldeen erdia uztera behartu zuen. Europako mendebaldearen eta erdialdearen gaineko erabateko kontrola birtualki Napoleonen eskuetan zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Pereira, Juan Carlos.  (2008). *Diccionario de relaciones internacionales y política exterior.*  Bartzelona: Ariel ISBN 978-84-344-1829-5..

| * i
* e
* a
Koalizioaren Gerrak |
| --- |
| 
* Lehen Koalizioa
* Bigarren Koalizioa
* Hirugarren Koalizioa
* Laugarren Koalizioa
* Bostgarren Koalizioa
* Seigarren Koalizioa
* Zazpigarren Koalizioa

 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q605977
* Commonscat Multimedia: War of the Fourth Coalition

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q605977
* Commonscat Multimedia: War of the Fourth Coalition
**Sociedad Deportiva Oyonesa** (euskaraz: *Oiondar Kirol Elkartea*) Oiongo futbol taldea da. Errioxako taldeen Hirugarren Mailako XVI. Multzoan dabil Club Atletico Vianes talde nafarrarekin batera Euskal Herriko talde bakarrak izanik (bai Oion bai Viana Logroñotik 10 kilometro baino gutxiagotara daude eta).

Historia
--------

Taldea 1928an sortu zen eta erregional mailan aritu zen XX mende guztian zehar. 2004an Nafarroa eta Errioxako taldeak bereiztu egin ziren eta bakoitzak Hirugarren maila propio bat sortu zuen. Oyonesa Errioxako hirugarren mailan gelditu zen eta ordutik aurrera bertan ibili da. 2008an bigarren taldea sortu zuen, **Oyonesa B** eta hau Errioxako Erregional Preferentean ari da jokatzen.

2009-10 denboraldian Hirugarren mailako XVI multzoko txapelduna izan zen eta Bigarren B mailarako igoera fasea jokatu zuen baina Real Sociedad B taldeak kanporatu zuen. Urte horretan bertan Trofeo Invicto Don Balón saria eman zioten, 25 partidutan zehar galdu gabe egon zelako, urte horretan Espainiako talde guztien artean gehien iraun zuena izan baitzen.

Futbol Zelaia
-------------

Sociedad Deportiva Oyonesak 2010 urtean inauguratu zen **Oion Arena** Futbol Zelaian jokatzen du, 1.000 ikusleentzako tokia duena. Aurrez *El Espinar* zelaian aritu zen.

Datuak
------

2022-23 denboraldia barne.

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* Denboraldiak Lehen maila RFEFn: 0
* Denboraldiak Bigarren maila RFEFn: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 17
* Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn: 2
* **Emaitzarik onena**: 1.a (Hirugarren Maila, IV. Multzo 09-10 denboraldia)

### Azken denboraldiak

| Denboraldia | # | Maila | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004-05 | 4 | 3. maila | 12.a |
| 2005-06 | 4 | 3. maila | 6.a |
| 2006-07 | 4 | 3. maila | 5.a |
| 2007-08 | 4 | 3. maila | 9.a |
| 2008-09 | 4 | 3. maila | 7.a |
| **2009-10** | 4 | **3. maila** | **1.a** |
| 2010-11 | 4 | 3. maila | 8.a |
| 2011-12 | 4 | 3. maila | 8.a |
| 2012-13 | 4 | 3. maila | 5.a |
| 2013-14 | 4 | 3. maila | 8.a |
| 2014-15 | 4 | 3. maila | 10.a |
| 2015-16 | 4 | 3. maila | 10.a |
| 2016-17 | 4 | 3. maila | 10.a |
| 2017-18 | 4 | 3. maila | 17.a |
| 2018-19 | 4 | 3. maila | 11.a |
| 2019-20 | 4 | 3. maila | 8.a |
| 2020-21 | 4 | 3. maila | 6.a |
| 2021-22 | 5 | 3. maila RFEF | 7.a |
| 2022-23 | 5 | 3. maila RFEF |  |

Palmaresa
---------

* Hirugarren Maila (1): 2010
* Trofeo Invicto Don Balón (1): 2010

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2835621

 |

* Wd Datuak: Q2835621
**Italiako frontea, Alpeetako frontea** izenarekin ere ezagutua (Italieraz: *Fronte alpino,* alemanieraz: *Gebirgskrieg)* Austria-Hungaria eta Italiaren artean gertatutako gudu multzo bat izan zen, 1915etik 1918ra, Lehen Mundu Gerraren parte izan zena. Aliatuek Italiari Londresko Itunean emandako hitzak Italia gerran sarrarazi zuen. Itun honetan Italiak Austriako kostaldea jasoko zuen, baita Dalmazia, Trentino eta Hego-Tirol ere. Italiar armadak ustekabeko ofentsiba batekin Austria gerratik kanporatzea espero zuen baina hilabete batzuk eta gero lubaki-gerra fronte horretan ere hasi zen, Frantziako Mendebaldeko frontearen bezalakoa baina mendilerro handietan eta tenperatura oso baxuekin. Frontean bizitzen zen populazioak alde egin behar izan zuen eta milaka hil ziren italiar eta austro-hungariar errefuxiatu eremuetan.

Vittorio Venetoko guduko Aliatuen garaipenak, Austria-Hungariaren desintegrazioak eta italiar armadak Trento, Bolzano eta Trieste hartzeak fronteari amaiera ekarri zioten.

Italiar lubakiak San Gabriele (Skabrijel) mendian

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Svoljšak, Petra.  (1991). *Slovene refugees in Italy during First World War (Slovenski begunci v Italiji med prvo svetovno vojno).* .
2. ↑   «Accademia Roveretana degli Agiati» *agiati.org* (Noiz kontsultatua: 2019-07-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659745
* Commonscat Multimedia: Italian Front theatre of World War I

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85148249
* NKC: ph1134271

 |

* Wd Datuak: Q659745
* Commonscat Multimedia: Italian Front theatre of World War I
**Wilfred Thesiger** (Addis Abeba, Etiopia, 1910eko ekainaren 3a - Croydon, Londres, Erresuma Batua, 2003ko abuztuaren 24a) britainiar esploratzailea izan zen.

Biografia
---------

Aita Addis Abebako britainiar legioaren arduraduna zuen, aitona Chelmsford jenerala, eta osaba Indiako erregeordea. Zortzi urte zituela, familiarekin Ingalaterrara joan zen. Eskolan ez zioten oso harrera ona egin, eta bera ere ez zen inoiz ongi moldatu.

Hogei urte zituela, Etiopiako enperadorearen koroatze-ekitaldira gonbidatu zuten, eta ekitaldiaren ondoren, bertan geratzea erabaki zuen. Hogeita hiru urterekin espedizioa antolatu zuen danakil herriaren lurraldera, Etiopiako ipar-ekialdeko alderik basatienera. Espedizioan Awash ibaia aurkitu zuen.

1935ean Sudango administrazio-zerbitzuko lanpostu bat onartu zuen, eta Darfurreko barrutian bizi izan zen. Artzainen eskariz, piztiek abelburuak hiltzen baitzizkieten, ehizan hasi zen, eta bost urtean 70 lehoi hil zituen. Han egon zen denboraldian, Libiako basamortura sartu zen zenbait aldiz, hainbeste miresten zuen nomada-bizitza ezagutzera.

Bigarren Mundu Gerran, Patriotsekin batera, Etiopiako gerrilla italiarren mendetik askatzea lortu zuen. Aurrerago, Sirian, zalduneria-gudaroste bateko buruzagitza eman zioten, eta Egipton, britainiar eliteko aire-armadan sartzea lortu zuen. Gerraren ondoren, Omanen, oti-izurritea ikertzera joandako talde batean sartu zen, eta beduinoekin bizi izan zen bost urtez.

1946an, rajid leinuko gizon-talde baten buru, Arabiako hegoaldeko hareazko basamortu handia zeharkatu zuen. Basamortua zeharkatzen zuen hirugarren europarra izan zen. Aurretik, 1917an St John Philbyk eta 1930ean Bertran Thomasek zeharkatu zuten. Irakeko paduretako arabiarrak eta Kenyako sanburuak ere ezagutu zituen. Bidaia horien guztien kontakizuna hiru liburutan argitaratu zuen: "Arabiako padurak"; "Kenyako egunak"; eta "Arabiako hareak".

Irudiak
-------

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540031
* Commonscat Multimedia: Wilfred Thesiger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 111413369
* ISNI: 0000 0001 0935 660X
* BNE: XX1298351
* BNF: 119263685 (data)
* GND: 119435136
* LCCN: n80043320
* NDL: 00458558
* NKC: mub2015879501
* NLA: 35948379
* CiNii: DA04914595
* SNAC: w68j3qd1
* SUDOC: 030423848
* ULAN: 500476266
* BIBSYS: 90268967
* Open Library: OL435784A
* RKD: 375565
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05618/eu\_t\_0881/t0881
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q540031
* Commonscat Multimedia: Wilfred Thesiger
Xanpaina irekitzen sable batez.
Xanpaina irekitzeko sablea.
Botilen lepoak sablearekin jo ondoren.
**Sabrage** edo **sableatu** xanpaina irekitzeko teknika bat da. Horretarako sable bat erabiltzen da. Teknika hau zeremoniazko ekintzetan erabiltzen da.

Teknika
-------

Botila ireki nahi duena sable bat hartuz botilaren gainetik igarotzen du tapoi alderaino. Sableak indarrez lepoan jotzen du. Armaren indarrak lepoaren beira puskatzen du, horrela tapoia eta inguruko lepoa kenduz. Kortxoa, koroa eta beira elkarrekin erortzen dira.

Historia
--------

Dirudienez teknika hau Frantziako armadan zabaldu zen Iraultzaren ondoren, Napoleondar Gerretan. Napoleondarren zaldunderiaren, hau da husarren arma maitatuena sablea zen. Urte horietan lortu zituzten garaipenak ospakizunak antolatzeko motibo dezente eman zien; festa horietan ohitura zabaldu omen zen. Napoleon Bonapartek berak ere horren alde agertu zen esaldi hau esan zuenean: «Dans la victoire, vous méritez du champagne, dans la défaite, vous en avez besoin.» (Xanpaina! Garaipenean batek xanpaina merezi du, desegigoan behar du).

Kondaira
--------

Ohitura honen inguruko kondaira asko daude. Esaterako Madame Clicquot Ponsardin-ek, Champagnen senarra oso gazte (27 urtez) hil zenean ondare gisa etxe txiki bat jaso zuen. Emakumea gaztea zen eta Napoleonen ofizialei harrera egiten zien. Hauek, neska liluratzeko, goizeko lehen orduetan sabrage egiten zuten haren aurrean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Comité interprofessionnel du vin de Champagne (CIVC) erakundearen webgunea.
* **(Ingelesez)**:Champagne sword Wired Newsen artikulua.
* **(Ingelesez)**:Sabrage erakustaldiaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061141
* Commonscat Multimedia: Sabrage

---

 |

* Wd Datuak: Q1061141
* Commonscat Multimedia: Sabrage
Gregoriotar egutegian, **Urte berri eguna** urteko lehen eguna da; Urtarrilak 1. Eguzki-egutegi gehienek (gregoriotarra eta juliotarra bezalakoa) urtea aldizka iparraldeko neguko solstiziotik gertu hasten den bitartean, Eguzki-ilargi edo ilargi egutegia behatzen duten kulturek Ilargi Urte Berria eguzki-urtearekiko puntu finko gutxiagotan ospatzen dute.

Kristau aurreko Erroman Juliotar egutegiaren arabera, eguna Janori eskaintzen zitzaion, ateen eta hastapenen jainkoari, Januaryu (rtarrila )ere izena ematen dion jainkoari. Erromatarren garaitik XVIII. mendearen erdialdera arte, urte berria kristau-Europako hainbat fasetan eta hainbat lekutan ospatzen zen abenduaren 25ean, martxoaren 1ean, martxoaren 25ean eta Pazko jai higigarrietan. 

Gaur egun, herrialde gehienek egutegi zibil gisa gregoriotar egutegia erabiltzen dutenez, egutegi horren arabera, urtarrilaren 1a munduko jaiegun ospetsuenetakoa da, sarritan su artifizialekin Gabonzaharraren ondorengo gauerdi aldean ospatzen da urteberria ordu-eremu bakoitzean hasten denean. Urteberri eguneko beste tradizio global batzuk Urteberri-eguneko asmoak hartzea eta lagunei eta senideei deitzea dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «New Year's Day: Julian and Gregorian Calendars» *Sizes.com* 8 May 2004.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q196627
* Commonscat Multimedia: New Year's Day

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300069456

 |

* Wd Datuak: Q196627
* Commonscat Multimedia: New Year's Day
James Bruce, Elgingo VIII. kondea.
**James Bruce, Elgingo VIII. kondea** (Londres, Ingalaterra, 1811ko uztailaren 20a - Dharamsala, India, 1863ko azaroaren 20a) Erresuma Batuko agintaria izan zen. Britainiarrena zen Ipar Amerikako lurraldeko gobernaria izan zen. 1841ean Britainia Handiko Parlamentuko kide hautatu zuten, liberalen aldetik. Urte hartan bertan oinordekotzan jaso zuen bere aitaren titulua (Elgingo kondea) eta Parlamentua utzi zuen. 1842an Jamaikako gobernari izendatu zuten. Kanadako gobernari izan zen aldian (1846-1856) bertan bizi ziren britainiarren eta frantsesen arteko tirabirak baretzeko ahaleginak egin zituen, eta Estatu Batuekin lankidetzarako hitzarmen bat sinatu zuen. Geroago Asiara aldatu eta bertan egin zituen diplomazia-lanak. 1862an Indiako erregeorde izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***James Bruce (Elgingo VIII. kondea)*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Juan Altzolaras**, lehen **Juan López Altzolaras**, (gaztelaniaz: *Juan de Alzolara*) Gipuzkoako Zestoan jaio zen, XVI. mendearen erdialdean.

Biografia
---------

Gazte-gaztetik predikatzeko gaitasuna handia ikusi zitzaion. Salamancako Unibertsitatean ikasi zuen. Jeronimotarren Ordenean sartu zen. Bere gaitasunari esker Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren enperadorearen predikatzailea izendatu zuten. Ondoren postu desberdinak izan zituen: Nuestra Señora del Prado ikastetxearen irakasle eta priorea, Kanariar Uhartetako apezpikua eta patriarka, eta Jeronimotarren Ordenaren jenerala. Mendearen amaieran hil zen. "Las Palmas hiriko museo erlijiosoan dago jasota berak erabili zuen zilarrezko erlikia bat eta karta ugari. Karta horietan ikusten denez, uharteetan konkista garaian gertatzen ziren gehiegikeriak salatu zituen, bereziki Gaztelako militarrek eta elizaren arduradunek ezartzen zituztenak. Baita ere karta hauetan gizon zuzenak aukeratzeko eskatzen ziola erregeari gehiegikeri hauek baztertzeko" Orokorrean, erregearekin nahiko harreman berezia zuela ikusten da gutunotan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   Jon Egigurenen testua.

Kanpo estekak
-------------

* Juan Altzorasen biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16585260
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149761

 |

* Wd Datuak: Q16585260
**HMS** ***Ark Royal*** (91) Royal Navyko hegazkin-ontzi bat zen, Bigarren Mundu Gerran oso aktibo izan zena.

1934an diseinatu zuten, Washingtongo Itsas Itunaren mugetara egokitzeko. *Ark Royal* Cammell Lairdek eraiki zuen Birkenheaden (Ingalaterra), eta 1938ko azaroan osatu. Aurreko hegazkin-ontziekin alderatuta, diferentzia handiak zituen. *Ark Royal* izan zen hangarrak eta hegaldi-estalkia kroskoaren zati integrala ziren lehen ontzia, gehigarri bat edo gainegituraren zati baten ordez. Aireontzi asko garraiatzeko diseinatu zen, eta bi solairuko hangarra zuen. Lehen aldiz itsasontzietatik hegazkinen erabilera zabala ikusi zuen garai batean erabili zen; hauek garraiatzeko zenbait taktika *Ark Royal* ontzian garatu eta findu ziren.

*Ark Royalek* Bigarren Mundu Gerrako itsas-gerra aktiboenetako batzuetan hartu zuen parte. Gerra osoan hondoratutako lehenengo U-Boaten aurkako ekintzan hartu zuen parte, Norvegiako kanpaina aliatuan, *Bismarck* alemaniar korazatuaren bilaketan eta Maltako konboietan sartu zen. *Ark Royalek* hurbileko zenbait eraso gainditu zituen, eta "zorte-ontzi" gisa hartu zuen ospea. *U-81* itsaspeko alemaniarrak torpedoz eraso zuen 1941eko azaroaren 13an, eta hurrengo egunean hondoratu zen. Tripulazioko 1.488 kideetako bat hil egin zuten. Hondoratzean hainbat ikerketa egin ziren, garraiolaria nola galdu zen jakin nahi zuten ikertzaileekin, ontzia salbatu eta Gibraltarko itsas basera eramateko ahaleginak egin arren. Zenbait diseinu-akatsek galerak eragin zituztela ikusi zuten, eta garraiatzaile britainiar berrietan zuzendu zituzten.

Urpeko zundaketaren enpresa amerikar batek aurkitu zuen urperatzea 2002ko abenduan, itsaspeko ibilgailu autonomo batean muntatuta, BBCren kontratu baten bidez, ontziari buruzko dokumental bat filmatzeko. Gibraltarretik 30 itsas-miliara eta 1.000 metroko sakoneran aurkitu zuten.
**Mari Carmen Ruiz** (Bilbo, 1944) bizkaitar aktore ohia da.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Mari Carmen Bilbo erdaldunean hazi zen. Merkataritza ikasketak egin eta balantza elektronikoei buruzko tesia aurkeztu zuen Bartzelonan. Halere, ondoren, bere betiko pasioari jarraituz, antzerki ikasketak egin zituen Bilbon eta Madrileraino joan zen aktore izateko asmoz. Han igaro zituen urterik oparoenak, izen handiko jende askoren artean.

### Ibilbide profesionala

Lehenengo jaunartzean mintzaldi bat egin zuen eta denak txaloka hasi zitzaizkion, une hartan erabaki zuen aktorea izatea. Hantxe eman zion hasiera antzezle ibilbideari. Horregatik apuntatu zen Bilboko Kultura Hispanikoaren Euskal Institutura, antzerkia ikastera.

Antzerkian hasi aurretik balleta ere egin zuen eta berehala maitemindu zen balletaz. *Traviata* operan dantzatzeko aukera izan zuen. Agertoki batera igo zen lehen aldia izan zen hura.

#### Madrilen

William Layton antzerki zuzendari ezaguna izan zuen irakasle Madrilen. Berak sortu zuen Estudio antzokia, antzerkian garai hartan zegoen ospe handieneko zentroa. Gaur egun oraindik William Laytonen ikaslea izateak garrantzi handia du. Estudio antzokian, bestalde, Ana Belen, Emilio Gutierrez-Cava eta Rocio Durcal bezalako pertsonaiak zeuden. Espainiako antzerkiaren izen handiak, eta jende oso interesgarria.

Miguel Narros antzerki zuzendariak proposatuta, *Los chicos con las chicas* filmean parte hartu zuen

#### Bilbon

Madriletik Bilbora itzuli zen, 1966. urtean, gutxi gorabehera. Luis Mari Iturri Arriaga antzokiko lehen zuzendari izandakoarekin elkartu eta *Akelarre antzerki konpainiako* kide egin zen. Euskal antzerki alternatiboaren barruan, garai hartako Bilbon, adierazgarriena zen Akelarre. Oso apurtzailea. Lehen aldia zen antzezlan handiak, euskal idazleen testu handiak, interpretatzen zirela. Ordura arte zentsura zegoen.

1977an. *Irrintzi* antzezlanarekin, *Nire aitaren etxea defendatuko dut* zatia ikasteak markatu egin zuen. Euskararekin izan zuen lehen harreman zuzenena handik etorri zitzaion. Horrez gain, leku jakin batzuetan antzerkia egiten zuenean, euskara hurbilago geratzen zitzaion. Hortik sortu zitzaion euskararekiko zegoen injustizia ideia.

Antzerki munduari agur esan, Paya marinelarekin ezkondu, harekin mundu ezagutu eta seme-alabak izan zituenean ikastolara bidali zituen. Bertsolari eskolara ere eraman zituen.

Itxaso, Xabi eta Fredi bertsolarien ama da Mari Carmen

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Larrinaga, Zihara Jainaga. ««Antzerki komertzialak ez du zentzurik»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-07-26).

Kanpo estekak
-------------

* *Bihotza kate* liburua idatzi zuen Xabi Paya semeak, *Agertoki bat amaren ametsentzat* Berria, 2021.11.04
* Mari Carmen Ruizi Xabi Paya semeak 2014ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean eskainitako bertsoa.
* Mari Carmen Ruiz, payatarrei euskaraz egiteko aukera eman dien irribizia (EITB 2018) bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97684303

 |

* Wd Datuak: Q97684303
*Artikulu hau Estornes Lasa anai gazteenari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Estornes Lasa».*

**Jose Estornes Lasa** (Izaba, Nafarroa, 1913ko apirilaren 17a - Donostia, Gipuzkoa, 1987ko urriaren 11) euskal idazle eta hizkuntzalaria izan zen.

Bizitza
-------

Zaragozan eta Caracasen egin zituen ikasketak.
Gerra Zibilak Bartzelonan harrapatu zuen, 1936ko Berlingo Olinpiadara zihoazen gipuzkoar talde bateko kide zenean. Bartzelonatik irtetea lortu eta Hendaiara joan zen abuztuaren 3an, errepublikanoen alde borrokatzeko.
Geroztik Gudarien komandantea izan zen Loiola eta Simon Bolivar batalloietan. Santoñan, faxista italiarren eta EAJko kideen artean hitzartutako errenditzearen ondoren, preso hartu zuten, hiltzera kondenatua eta trukatua. 1938ko urtarrilaren 21ean Kataluniara joan zen eta XIII. Ebroko Armadaren gudarien komandante izan zen.

Gerra amaitu ondoren, 1940an, Frantziatik Venezuelara abiatu zen, eta hor bizi izan zen 1963ra arte. Bertan, 1945eko uztailaren 29an, Carmen Luz Miangolarra Gorostiagarekin ezkondu zen, euskal erbesteratuen familia batekoa.

Irakaskuntzan aritua, hainbat enpresatan lan egin zuen, hala nola Compañía Anónima la Seguridad de Caracas edo Compañía Anónima Inmobiliaria Euskalduna enpresetan.
1962an, Administrazioan lizentziatu zen Venezuelako Unibertsitate Zentralean, eta Santa Mariako Unibertsitatean (Venezuela) katedraduna izan zen.

Euskal Herrira itzuli zenean, 1963an, Bernardo eta Mariano anaiekin kolaboratu zuen Auñamendi argitaletxean. 1969an, Zuzenbidean lizentziatu zen Donostian.
Iruña'ko Euskalerriaren Adiskideak elkarteko (1964-1966) eta Iruñeko Euskal Kultur Akademiako (Euskal Ikasgaien Akademia) buru izan zen, baita Kriminologiaren Euskal Institutuko kidea ere.

EAJko kidea izan zen, baina Napar Buru Batzarraren desagerpena ekarri zuten desadostasunen ondoren, 1982an Napartarra Alderdia berrabiarazi zuen Nafarroan.

Lanak
-----

* *La Real Compañía Guipuzcoana de Navegación de Caracas* (1948).
* *Cómo aprender el vasco fácilmente* (1960).
* *Método elemental de vasco* (1961).
* *Erronkari'ko uskara* (1968, *Auñamendi*).
* *Los vascos y la universidad* (San Sebastián, 1970),
* *Nuestro Pirineo y la defensa de la naturaleza* (1973).
* *Derecho Foral Penal de Euskalerria* (1978).
* *Un Gudari navarro en los frentes de Euzkadi, Asturias y Cataluña* (1979).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Ekialdeko nafarrera

Kanpo estekak
-------------

* Jose Estornes Lasa literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260615
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70216852
* ISNI: 0000 0000 8150 3152
* Literaturaren Zubitegia: 491
* BNE: XX866858
* BNF: 165818348 (data)
* LCCN: n79144840
* SUDOC: 123754615
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 42300
* Lur: 02012/eu\_e\_4035/e4035
* GEN: 9376

 |

* Wd Datuak: Q12260615
**Wilhelm Josef Franz Ritter von Leeb** (1876ko irailaren 5a - 1956ko apirilaren 29a) Bigarren Mundu Gerran alemaniar mariskal eta gerra kriminal bat izan zen. Leeb I. Mundu Gerran egindako zerbitzuen ondorioz askotan saritua izan zen eta Max Joseph-en Orden Militarra eman zioten. Honekin noblezia titulua lortu zuen eta honen ondorioz "Ritter" izena gehitu zion bere izenari.

Bigarren Mundu Gerran
---------------------

Frantziako Inbasioan, C Armadako taldea zuzendu zuen eta bera izan zen Maginot Linearen aurkako erasoen arduraduna. Frantziaren aurkako gudan, irmoki gaitzetsi zuen Bigarren Mundu Gerran neutrala zen Herbeherak erasotzea izatez, esan zuenaren arabera, "Mundu guztia Alemaniaren aurka egingo du, 25 urtetan bigarren aldiz neutrala den Belgika inbaditzen badugu! Orain dela aste gutxi Alemaniako Gobernuak agindu baitzuen eta zin egin baitzuen neutralitatea onartzen eta ontzat hartzen zuela"

Barbarossa Operazioan —Sobietar Batasunaren inbasioa— Leeb-ek Armada Taldea agindu zuen, Estatu Baltikoetan barrena Leningrad aldera (gaur egun San Petersburg) aurrera zihoala, azkenean hiria setiatuz. Leeben agindupeko unitateek populazio zibilaren aurkako gerra krimenak egin zituzten eta SS Einsatzgruppenekin lankidetzan aritu ziren, heriotza-koadrilek batez ere juduen biztanleriaren hilketarekin arduratzen ziren holokaustoaren zati gisa.

Leeb Adolf Hitlerren Wehrmacht ofizial nagusientzako eroskeria planaren onuraduna zen, 1941ean 250.000 Reichsmarkeko opari sekretuak eta legez kanpokoak jasotzen zituen 1941ean eta 1943. urtean 638.000 Reichsmarkeko balioa zuen ondarea.

Ondorengo Nurenbergeko Epaiketen zati bat. Menpeko unitateek Barbarossa Dekretua eta horren zigor aplikazioa transmititzeagatik kondenatu zuten eta hiru urteko kartzela zigorra ezarri zioten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70546
* Commonscat Multimedia: Wilhelm Ritter von Leeb

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62340882
* ISNI: 0000 0001 1886 4585
* BNF: 12810384q (data)
* GND: 118570870
* LCCN: n87836426
* SNAC: w6zw1k6k
* SUDOC: 139780238
* Open Library: OL1938166A

 |

* Wd Datuak: Q70546
* Commonscat Multimedia: Wilhelm Ritter von Leeb
**Tachia Quintanar**, jaiotzez izenez **Concepción Quintana** (1929, Eibar, Gipuzkoa) Euskal Herriko olerkari bat da.

Biografia
---------

1929. urtean Eibar udalerrian jaio arren, haurtzaroa Bilbon igaro zuen. Madrilen Arte Dramatikoa ikasi zuen. 24 urteko adinaz eta diktadura garaian bere gustuko antzerkilanak ezin antzerkiratu izanaren ondorioz Parisa joan zen.

1950ean Blas de Otero olerkaria ezagutu zuen, 1979an Otero hil zen arteraino biak lagun handi izan ziren. 1953an, Blas de Oteroren aholkuz Paris hirian René Simon eta Tania Balachovarekin ikasketak burutu zituen. Orduan eta Tachiak berak aipatzen duenez, Blas de Otero berak *Tachia* ezizena jarri zion: "Bere lanari estimu handia diot, eta olerkigintza inoiz hutsi egin ez didan nire aterpea izan dela esan daiteke".

1956ean Parisen Gabriel García Márquez idazlea ezagutu eta lagun handi bilakatu ziren. Urte batzuk beranduago, idazleak Tachiri bere *El amor en los tiempos del cólera* idazlanaren frantsesezko bertsioa eskaini edo dedikatu zion.

Paco Ibáñez kantautore ospetsua bere hastapenean zegoela ezagutu zuen, biak ere 1980ko hamarkadan zehar olerki-musikazko errezital ugaritzan elkarlanean aritu zirelarik.

Kanpo estekak
-------------

* Klasikoen musa[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**
* García Márquez eta Blas de Otero zaituen eibartarra **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9081424

 |

* Wd Datuak: Q9081424
**Ur hiriko zutoihala** edo **estandartea** sumeriar artelan bat da, k.a. XXVI. mendekoa. 

Titakadura teknikarekin eginda dago.

Leonard Woolley arkeologoak topatu zuen 1920ko hamarkadan, antzinako Ur hiriko Errege Nekropolian, gaur egungo Bagdad hiriaren hegoaldean.

Londreseko British Museum-ean dago.

Ezaugarriak eta funtzioa
------------------------

Estandartea egurrezko kutxa bat da, forma trapezoidalekoa. Aurreko eta atzeko panelak 21,59 cm. luze eta 49.53 cm. zabal dira. Panel bakoitzean mosaiko bat zegoen, maskor, kornalina eta lapis lazuliz osatuta. Hauek betun bidez itsasten ziren egurrean.

Aurkitu zenean, alboetako panelak suntsituta zeuden, denboraren eraginez, eta aurreko eta atzeko panelak zapalduta zeuden, gainean zeukan lurraren pisuagatik. Egurra deseginda zegoen, betuna desagertua eta mosaikoa solte. Guk ezagutzen duguna artelanaren berreraikuntza bat da.

Artelanaren erabilera ez dago argi eta azalpen asko eman dira: musika tresnak gordetzeko kaxa, altzari baten zatia...

Gerraren aldea
Bakearen aldea
Artelanaren panel nagusiak "Gerraren aldea" eta "Bakearen aldea" deitzen dira.

Gerraren aldean garaipen militar bat agertzen da. Lau gurpileko gerra gurdiak ikus daitezke, etsaiak zapaltzen. Baita soldaduak ere, armekin. 

Bakearen aldean erregea eta hainbat pertsona ikus daitezke edaten eta hitz egiten, musikari batek musika jotzen duen bitartean. Animaliak eta tributuak ere ikus daitezke, bankete baterako izan daitezkeenak.

Kanpo estekak
-------------

* Artelanaren fitxa British Museum-ean (Ingelesez)
* (Gazteleraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q524447
* Commonscat Multimedia: Standard of Ur

---

 |

* Wd Datuak: Q524447
* Commonscat Multimedia: Standard of Ur
**Carlos Pumares Pardo** (Portugalete, Bizkaia, 1943ko irailaren 29a) euskal zinema kritikari eta kazetaria da.

Carlos Pumares Kimika-zientzietan lizentziatua da, zazpigarren artearen erabateko jakituna eta zaletua da. Bereziki bere irratsaiora deitzen zuten entzule batzuen aurka erakusten zuen aiurri edo jenio txarrarengatik oroitua da, bai eta John Ford edota Howard Hawks bezalako zuzendarien alde burutzen zuen defentsa irmoarengatik ere.

José María García kazetariak zuzendutako kirol irratsaioaren ondoren egunero goizeko 1.30etatik aurrera emititu ohi zen irratsaio ospetsu eta famatu baten zuzendari eta aurkezlea izan zen.

1980ko hamarkadan irratsaioa ia irrati esperimentu baten gisa «Polvo de estrellas» ("Izarren hautsa") izenaz berrizendatua izan zen, zinema, antzerkia, etab bezalako arteez mintzatzeko gauzatu zen lehenbiziko irratsaioa izan baitzen, ordu erdiko iraupena zuelarik.

Entzulego kopuru ona lortu zuenez 3 ordutako iraupena izatera iritsi zen, beti goizeko ordu txikietan eta irrati kate berdinean.

Kanpo estekak
-------------

* Carlos Pumaresen bloga ikusgai **(Gaztelaniaz)**
* Carlos Pumares ETB2 kateko "Vaya Semanita" saioan ikusgai **(Gaztelaniaz)**
* Carlos Pumaresi Marca aldizkarian eginiriko elkarrizketa **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5653291
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13506422
* BNE: XX1079195
* GND: 13366113X

 |

* Wd Datuak: Q5653291
***SS Thistlegorm*** Itsaso Gorrian hondoratu zen itsasontzi bat zen.

Hondoratuta dagoen tokia oso leku polita da, 30 metroko sakonerakoa gutxi gorabehera. *SS Thistlegorm* Xarm el-Xeikhetik hurbil dago, Shag Rock ipar ekialdean eta Xarm el-Xeikhetik (Egipto) egun batera itsasontziz.

Merkantzia-ontzi hau, Joseph Thompson and Sons-engatik eraikia izan zen, Sunderlanden (Glasgow, Eskozia) 1940an. Britainiar armadak erabili zuen kargaontzi bezala, Bigarren Mundu Gerran.
Alemaniarrek Mediterraneo itsaso guztia okupatzen zutenean, ingelesek beren ejertzitoa hornitzeko modurik seguruena, Afrika inguratzea zen eta Itsaso Gorritik igotzea.

Gaur egun *SS Thistlegorm* itsasontzi oso famatua da. Itsasontziaren inguruan urpekaritza egiteko mundu guztitik joaten da jendea. Itsasontziaren inguruan, balak, obusak, motorrak eta kamioiak aurkitu ahal dituzu.

Cousteau-ren aurkikuntza
------------------------

Itsasontzi hau Jacques Cousteauk aurkitu zuen, bertako arrantzaleek emandako informazioari esker. Ikerlari frantziarrak itsasontzitik gauza asko berreskuratu ondoren, masta apurtu zuen inork aurkitu ez zezan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32276
* Commonscat Multimedia: Thistlegorm (ship, 1940)

---

 |

* Wd Datuak: Q32276
* Commonscat Multimedia: Thistlegorm (ship, 1940)
HMS *Royal Charles*en popa, Royal Navyko ontzi ospetsua, holandarrek 1667an Medwayko erasoan hartua.
**Gerra-sari** esaten zaio etsaiarena zen jabetza edo lurra, gerra-garaiko edo gerra-ondoko alderdi beligeranteak konfiskatzen dutenean, maiz itsasoan. Termino hori XVIII. eta XIX. mendeetan harrapatutako itsasontzientzat erabili zen ia bakarrik.

Nazioarteko zuzenbidearen oinarria
----------------------------------

Sariak nola eskatu eta administratu ziren zehazten duten arauak gobernu-armada antolatuak izan baino lehen sortu ziren, kortsarioen gorakadarekin batera. Indarrean dauden nazioarteko hitzarmenetan, harrapatutako soldaduek ondasun pertsonalak atxikitzea aurreikusten da, bai eta harrapatzen direnean beren esku dauden ekipamendu pertsonaleko gaiak ere (arropa, kaskoak, dominak dituzten intsigniak, eta babes-ekipoa, adibidez gas-maskarak), baina ez dituzte artikulu batzuk jasotzen, hala nola armak, zaldiak, mapak eta dokumentu militarrak. Ekipo ez-pertsonalak, ibilgailuak, artilleriako piezak, ontziak, elikagaien izakinak eta bestelako materialak harrapatzailearenak dira, eta inolako murrizketarik gabe erabil daitezke.

1. ↑    *Practice Relating to Rule 49. War Booty.*  Committee of the International Red Cross.
Armada Kontinentaleko soldaduak.
**Armada Kontinentala** ondoren AEBak izango zen estatuko independentziaren gerran, George Washingtonen agintepean zegoen indar armatuetako bat izan zen.

George Washington, Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran Armada Kontinentalaren Komandantea, eta, ondoren, AEBetako lehen presidentea izan zen arren, Armada Kontinentalak, 1776 baino lehen libratutako guduak ere, beste jeneral batzuek aitzinatuak izan ziren Ingalaterrarekiko independentziagatik borrokan.

Armada Kontinentalaren guduak
-----------------------------

Gudu guztiak ez ziren irabaziak izan. Izan ere, horietako batzuk, erregimentuetako batzuk galdu egin zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54122
* Commonscat Multimedia: Continental Army

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154702713
* ISNI: 0000 0001 2298 3907
* BNF: 11950721s (data)
* LCCN: n79045178
* SUDOC: 027474771
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q54122
* Commonscat Multimedia: Continental Army
**Ordainketa-balantza** edo **pagamendu-balantza** herrialde batek munduko beste herrialdeekin eta denbora tarte jakin batean burututako moneta-fluxuen erregistroa eta azken emaitza da. Fluxu horietan herrialdearen ondasun, zerbitzu, finantza kapital eta finantza-transferentzien esportazioen eta inportazioen ordainketak barnehartzen dira, era laburtuan, normalean urte baterako eta herrialdeko dibisa-unitateetan. Herrialde baten funts-iturriak, esportazioak, maileguak eta inbertsio-sarrerak alde positiboan erregistratzen dira. Bestalde, funtsen erabilera, inportazioetarako nahiz beste herrialdeetan egiten diren inbertsioetarako modu negatiboan gisa erregistratzen dira. Bi atal nagusi ditu ordainketa-balantzeak: alde batetik, kontu korronteko balantzak, ondasun eta zerbitzuen inportazio eta esportazioak eta diru-transferentzia garbiak jasotzen ditu; bestetik, kapital-balantzak jasotako inbertsioak eta kanpoan egindako inbertsioak biltzen ditu.

Ordainketa-balantzaren guztirako emaitzak oreka edo zero behar du izan, kontusail bikoitzez kontabilizatzen denez ezin baita izan superabit edo defizit egoerarik. Adibidez, herrialde batek gehiago inportatzen badu esportatzen duena baino, bere balantza komertziala defizitean egongo da, baina kontu honetako funts falta beste baliabide batzuekin beteko da, kanpo-inbertsioaren bidez lortutako funtsekin, banku zentralaren erreserben gutxitzearekin edo beste herrialdeek emandako maileguekin.

Kanpo estekak
-------------

* Ordainketa-balantza, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q140845
* Commonscat Multimedia: Balance of payments

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525580
* BNF: 11948908v (data)
* GND: 4067281-5
* LCCN: sh85011127
* NDL: 00566443
* NKC: ph124106
* NARA: 10637151
* SUDOC: 027450619
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1789
* HDS: 013838
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q140845
* Commonscat Multimedia: Balance of payments
**Belgikako Gudua**, **Belgikako Kanpaina** edo **18 eguneko Kanpaina** ere deitua, Frantziako Batailaren borroken parte izan zen, eta Bigarren Mundu Gerran Alemania naziak abiarazitako eraso-kanpaina izan zen. 18 egunez iraundu zuen, 1940ko maiatzaren 10etik 28ra. Armada errenditu ondoren, Belgikaren okupazioarekin amaitu zen. 1940ko maiatzaren 10ean, gainera, Alemaniak Luxenburgo eta Herbehereak inbaditu zituen *Fall Gelb* (Plan Horia) operazio-planaren barruan.

Armada aliatuak alemaniarren aurrera egitea eta alemaniarren helburu nagusitzat jota Belgikan geldiarazten saiatu ziren. Frantziarrek armada aliatuen zati handi bat Belgikara bidali ondoren, maiatzaren 10etik 12ra, alemaniarrek euren operazioaren bigarren fasea hasi zuten, Ardenetan zehar eta, ondoren, Mantxako Kanalera. Heer alemaniarra kanalera bost egun geroago iritsi zen, aliatuak bilduz. Alemaniarren aurrerapenak itsasora itzultzera behartu zituen aliatuak. Ondorioz, Belgikako armadak maiatzaren 28an amore eman zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------