recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ruy Diaz de Rojas** (c. 1345—1378) gaztelar militar eta noblea izan zen, Gipuzkoako ibar-jaun nagusia eta Santikurutze Kanpezu, Rojas eta Castil de Lencesko jauna izan zena.

Familia
-------

Gurasoak Lope Diaz de Rojas eta Sancha de Velasco izan zituen. Ruyk Maria de Guevara (c. 1385ean hilda) ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen:

* Lope, aitaren oinordekoa;
* Sancha
* Mencía.

Biografia
---------

1371n nafar-gaztelar mugan borrokatu zuen 1368an Karlos II.a Nafarroakoa k konkistaturiko lurrak berreskuratu nahian. Gaztelarrentzat Kontrasta eta Santikurutze Kanpezu konkistatu zituenez bertoko jaun bilakatu zen, 1367an Henrike II.a Gaztelakoak hala izendatu zuelako. 1379an Lope bere semeak titulua ere berretsia izatea lortu zuen.

1372an Arroxelako guduan parte hartu zuen, Bocanegra almirantearen zuzendaritzapean gaztelar naoak gidatu zituen. Garaipena lortu zuten eta baita hiria ere.

Gaskoiak borrokatuz hil omen zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Ruy Díaz de Rojas.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11703391
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 121750

 |

* Wd Datuak: Q11703391
Ebaketa erregailua.
**Oxiebaketa** soldadura eta ebaketa teknika bat da, erregai gasa eta oxigenoa erabiltzen dituena metalak ebaki eta soldatzeko.

Karbono gutxiko burdin aleazioek oxigenoko atmosferan erretzeko gaitasuna dute, prozesu guztiz exotermikoan. Propietate horren eraginez, eta halako materialak ebakitzeko beharrizanaren ondorioz, oxiebaketaren prozedura sortu da. Metodo horrek materialaren zati baten errekuntza lortzeko aukera ematen du, oxigeno zorrotada indartsuaren bidez. Erretako materiala oxigeno korronteak eramaten du zepa bihurtuta

Bideak oso bakunak izan daitezke. Arbastuan, egiten diren ebaketetarako, nahikoa da oxigenorako bide gehigarria duen erregailua erabiltzea. Produkziozko instalazioetan, oxiebaketako makinak egitura arinak dira eta ez dute esfortzu handirik egiten; euren helburua oxigenoa bultzatzen duten ahotxoen mugimendua bermatzea da, jarraitu beharreko ibilbideen arabera. Euren produkzioaren ezaugarriak, berriz, ondokoaren araberakoak dira: mugitu ahal duten aldi bereko ebakitzaile kopuruaren, inguraketak egiteko aukeraren eta inguraketa kontrol sistemaren araberakoak.

Aplikazioak
-----------

Lodiera ertaineko eta handiko ebaketetan, karbono kantitate txikiko altzairuen ebaketa zuzenetan edota altzairu horien inguraketak ebakitzen direnean, metalezko eraikuntzen aplikazio guztietarako. Era guztietako soslaien ebaketak ere egin daitezke. Oso merkea da.

Kanpo estekak
-------------

* Oxiebaketa bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118568
* Commonscat Multimedia: Oxy-fuel welding and cutting

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119820271 (data)
* GND: 4146576-3
* LCCN: sh85096323
* NDL: 00562276
* NKC: ph116343
* AAT: 300024732

 |

* Wd Datuak: Q118568
* Commonscat Multimedia: Oxy-fuel welding and cutting


| * i
* e
* a
Soldadura |
| --- |
| Arku bidezko soldadura | GMAW soldadura  •  MAG soldadura  •  MIG soldadura  •  Plasma bidezko soldadura  •  Talka soldadura  •  TIG soldadura |  |
| Bestelako prozesuak | Soldadura aluminotermikoa  •  Oxiazetileno soldadura  •  Frikzio bidezko soldadura  •  Puntu bidezko soldadura  •  Elektroi izpi bidezko soldadura  •  Laser izpi bidezko soldadura  •  Soldadura ultrasonikoa  •  Soldadura biguina edo eztainu bidezkoa  •  Berunik gabeko soldadura  •  Olatu bidezko soldadura •  Ball grid array  •  Soldadura autogenoa  •  Leherketa bidezko soldadura  •  Fusio bidezko soldadura  •  Difusio bidezko soldadura  •  Urpeko soldadura  •  Soldadura robotizatua |
| Ekipamendua eta materialak | Soldatzaile elektrikoa  •  Desoldatzailea  •  Urgarria |
**James Edward Winston Langwith** (Londres, 1945eko apirilaren 20a - 2020ko irailaren 26a) ingeles musikari eta aktorea izan zen, *Small Faces* taldeko kidea. Steve Marriott, Ronnie Lane eta Kenney Jonesekin batera taldea sortu zuen. Gitarra-jotzailea zen, baino berehala aldatu zen teklatura. 1965ean taldea utzi eta Ian McLagan ordezkatu zuen. *Hair* musikalean eta *Doctor Who* telesaileko ataletan antzeztu zuen.

Diskografia
-----------

### bakarka

"Sun In the Morning" / "Just Wanna Smile" (1976)

### Small Facesekin

* "Whatcha Gonna Do About It" / "What's A Matter Baby" (1965)
* "I've Got Mine" / "It's Too Late" (1965)
* *Small Faces* (1966)
* *From the Beginning* (1967)
* *The Autumn Stone* (1969)
* *The BBC Sessions* (1999)

### Jimmy Winston and His Reflections-ekin

"Sorry She's Mine" / "It's Not What You Do (But the Way That You Do It)" (1966)

### Winston's Fumbs-ekin

"Real Crazy Apartment" / "Snow White" (1967)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2459112

 |

* Wd Datuak: Q2459112
Kimika organikoan **oxiklorazioa** C-Cl lotura sortzeko prozesua da. Kloroa usatu ordez hidrogeno kloruroa baliatzen da oxigenoaren batera. Ikuspegi industrialetik prozesu erakargarria da hidrogeno kloruroa kloroa baino merkeagoa delako.

Sintesia eta erabilera
----------------------

Normalean kobre(II) kloruroa erabiltzen da agente katalizatzaile moduan, baina potasio kloruroa, aluminio kloruroa eta beste kloruro batzuk kokatalizatzaile gisa usa daitezke.

{\textstyle {\ce {CH2=CH2 + 2 HCl + 1/2 O2 -> ClCH2CH2Cl + H2O}}}

Oxiklorazioaren substraturik baliatuena etilenoa da eta prozesua 1,2-dikloroetanoa produzitzeko erabiltzen da. Izan ere, atzen hau oso monomero inportantea den binil kloruroa sintetizatzeko lehengaia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Rossberg, Manfred; Lendle, Wilhelm; Pfleiderer, Gerhard; Tögel, Adolf; Dreher, Eberhard-Ludwig; Langer, Ernst; Rassaerts, Heinz; Kleinschmidt, Peter *et al*..  (2006). «Chlorinated Hydrocarbons» *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* (American Cancer Society) doi:10.1002/14356007.a06\_233.pub2. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
2. ↑   «Oxychlorination» *www.oxy.com* (Noiz kontsultatua: 2021-04-25).
3. ↑    Vicario Hernando, Jose Luis & Moreno Benitez, Isabel. *Kimika organiko industriala.*  EHU, 68 or. ISBN 978-84-692-7831-4..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25326777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q25326777
**Ruusan erreforma** Star Warsen unibertsoko fikziozko gertakari bat da.

Errepublika Galaktikoak zero urte bezala Ruusango gudua ezartzen duenean gertatzen da, Yavineko gudua baino mila urte lehenago gertatzen dena egutegi estandarraren arabera.

Star Warseko Unibertso hedatuaren arabera, Ruusango gerrak Sith ordnearen aurkako gerrari amaiera eman zion. Errepublika ia osorik berreraiki behar izan zen, Ruusan erreforma datazio sisteman aldaketa soil bat baino gehiago bihurtuz.

Gobernu sistema, itxuraz, ez zen askorik aldatu (Errepublika Kantziler Goren eta Senatu Galaktiko batek 4.000 urtez gobernatu baitzuten), baina Jedi ordenak erreforma handi bat jasan zuen. Gainontzeko Errepublika Galaktikoari Jediak armada konkistatzaile ez zirela bihurtuko erakusteko, euren gudu armajantzia erabiltzeari utzi zioten, maila militar guztiei uko egin zieten ("Lord" kasu), euren armadak desegin zituzten eta Kantziler Gorena eta Justizia Sailaren jurisdikzioaren mende jarri ziren.

Sithen birsortze aukerak murrizteko, ordena gazteak euren jaiotzatik entrenatzen hasi zen, eta padawan bakoitzaren entrenamendua Coruscanten zentralizatu zen, gainbegirada egoki bat ez izateagatik Sith ezagutzak ezagutu zitzaketen ikasleak egoteko arriskua ezabatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q713726

 |

* Wd Datuak: Q713726
***katulu 85*** (maiz, bere hasieragatik ezaguna: ***Odi et amo***, euskaraz ***Gorroto eta maite dut***) Katulo latinezko poetaren LXXXV. *carmina* edo olerkia da. Lesbia maitaleari eskainitako olerki laburra da. Honela dio oso-osorik:

*Odi et amo. Quare id faciam, fortasse requiris.*
Nescio, sed fieri sentio et excrucior.

Euskarara itzulita:

*Gorroto eta maite egiten dut. Zergatik egiten dudan hau, galdetzen duzu akaso.*
Ez dakit, baina horrela sentitzen dut eta etsiak jotzen nau.

Amodioak sortarazten dituen zirraren aurkakotasunaz aritzen da. Aurkakotasun hau gai errepikakorra izan da literaturan zehar. Katulo baino lehenago, Anakreontek ere honela kantatu zuen:

*Maite dut eta ez dut maite. Zoratzen naiz eta ez naiz zoratzen.*

Katulok bi sentimenduen aurkakotasuna adierazteaz gainera, horri aurre egiteko ezintasuna nabarmentzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2667148

 |

* Wd Datuak: Q2667148
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Kaldereroek inauteriak iragartzen dituzte.
**Kaldereroak** Euskal Herriko zenbait herrietako inauterien zikloko jaietako bateko pertsonaiak dira. **Kaldereroen eguna** ospatzeko, kaleetan zehar mozorroturik ibiliz, musika joz eta abestuz, konpartsa batzuek antzinako Europako ekialdeko ijito pertza-konpontzaileak *(en)* eta euren familiak irudikatzen dituzte. Pertzak eta zartaginak jotzen dituzte, hartzarena egiten duen pertsonaia batekin batera maiz. Zuberoako maskaradan ere kaldereroak irudikatzen dituzten pertsonaiak daude, kauterak izenekoak. Kaldereroen eguna inauterien aurrekari moduan ospatzen da, inauteri nagusien aurreko asteburuan gehienetan eta otsaileko lehen larunbatean Donostian. Hain zuzen, Donostian ospatu zen lehen aldiz jaia 1884 urtean eta bertan dago jaia ospatzeko tradizio zaharrena, non konpartsak Raimundo Sarriegi eta Adolfo Combaren konposizioen doinuak abestuz ateratzen diren.

**Kaldereroak**. Eibar, 2010.
Pablo Gorosabelen esanetan pertz konpontzaileak eta txorroskileroak euria iragartzen digu.

Herriz herri ibili zen bat Antonio Dugiols izenekoa izan zen. Juan Garmendia Larrañagak ikertu zuenez, Dugiols-tar hau Legorretan aritu zen lanean XVII. mendean.

Ricardo Martin argazkilari donostiarrak argazki sorta bat egin zuen 1925eko kaldereroen jaian Donostiako Plaza Berrian. Garai hartan ere kaldererozaleak bizi-bizirik aritzen zirela ondo frogatzen zuten argazkiok.

* Kaldereroen jaia Donostiako Plaza Berrian (1925)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Garmendia Larrañaga, Juan. Neguko festak. Donostia: Gipuzkoako Foru Aldundia, L.G. 1998. 33. orria. Neguko festak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261209
* Commonscat Multimedia: Kaldereroak

---

 |

* Wd Datuak: Q12261209
* Commonscat Multimedia: Kaldereroak


| * i
* e
* a
Inauteriak Euskal Herrian |
| --- |
| Gipuzkoa | Donostia  •  Oiartzun  •  Tolosa |
| Nafarroa | Agoitz  •  Altsasu  •  Bera  •  Goizueta  •  Ituren eta Zubieta  •  Lantz  •  Lesaka  •  Unanu  •  Urdiain •  Olazti |
| Lapurdi | Uztaritze |
| Zuberoa | Zuberoako maskarada |
| Bizkaia | Markina  •  Carrascoliendas  •  Mundaka |
| Araba | Zalduondo |
| Pertsonaiak | Artzainak eta inudeak  •  Joaldunak  •  Kaldereroak  •  Kaskarotak  •  Markitos  •  Miel Otxin  •  Momotxorro  •  Porretero  •  Trapujale  •  Zakuzarrak  •  Zaldiko  •  Zamalzain  •  Zanpantzar  •  Ziripot |
| Dantzak | Zahagi dantza  •  Sorgin-dantza |
| Beste errituak | Gizakunde, Emakunde eta Orakunde  •  Txitxi-burruntzi eguna  •  Eltze-itsu igandea |
**Joxe Aierbe Iraola** (Donostia, Gipuzkoa, 1934ko urtarrilaren 20a - 2012ko urriaren 5a) euskal idazlea izan zen. Bertsoak idazten egin zen ezaguna.

Bizitza
-------

Altzako Ubegi baserrian jaioa, gazterik trebatu zen baserriko lanetan. Bost senide ziren. Umetatik zetorkion bertsozaletasuna: aita, ama eta aitona bertsozaleak ziren oso. Bertso zaharrak kantatzea normala zen etxean, bai eta aita bertsotan jardutea ere.

Aita, Bartolo Aierbe bertso jartzailea (Auspoa bildumako bi libururen egilea), Gaintzakoa zuen, eta Goierrin ikasitako lanak ere egiten zituen: erlezaintza, sokak egitea, behi gazta eta gurina…

Martutenera joan zen eskolara. Gero, 18 urterekin, arotz lanetan hasi zen.

Afrikan soldadu zebilela hasi zen bertsoak idazten. 33 urterekin istripu larria izan zuen, eta denbora luzez egon zen mugitu ezinik; idazten jarraitu zuen. Basarriri bidaltzen zizkion bertsoak, hark irratian kanta zitzan. Bera ere ibili zen irratian lanean; bai eta *Diario Vasco* egunkarirako kronikak egiten ere, 1986tik 1994ra. Euskaraz alfabetatu ondoren, eskolak ere eman zituen. Bi liburu argitaratu zituen Auspoa bilduman.

Gipuzkeraz idazten zuen, eta euskara batua sortu eta gero ere ez zien haren arauei jarraitu (bereziki, *h* letraren erabilerari dagokionez). Haserretu egin zen *Argia* aldizkarikoek bere bertsoak *h*-arekin idatzi zizkiotenean.

Loiolara ezkondu zen, semea eta alaba izan zituen eta Loiolan bizi izan zen hil arte.

Liburuak
--------

* *Alako batean*. Auspoa bilduma, 1997. Bertso bilduma da.
* *Agindua zor*. Jose Mari Iriondok koordinatuta. Auspoa bilduma, 2012. Liburu hau saski-naski bat da: artikuluak, gertaerak, bertsoak, txisteak, elkarrizketa luze bat...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aipamena: *Agindua zor*
2. ↑  Juan Luis Zabala: «Bertso jartzaile estimatua»[*Betiko hautsitako esteka*], *Berria*, 2012-10-07.
3. ↑  «Elkarrizketa-Tertulia», Bertsozale Elkartea.

Kanpo estekak
-------------

* «Joxe Aierbe Iraola», Euskal Herriko Ahotsak.
* «Joxe Aierbe Iraola. Autobiografia», Bertsozale Elkartea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260890
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 22840

 |

* Wd Datuak: Q12260890
Kanpaizuloko tumulua, Elgoibarren.
Olaburu trikuharria.
**Kalamuako Estazio Megalitikoa** Kalamuako mendilerroan dago, Bizkaiko Markina-Xemein eta Etxebarria herrietan. Gipuzkoaren mugan dago eta estazio barruan dagoen tumulu bakarra, Kanpaizulo, beste lurralde historiko horretan dago, Elgoibarren alegia.

Historiaurreko monumentuak
--------------------------

Periodo orokorra: Brontze Aroa, Kalkolitoa / Eneolitoa, Burdin Aroa, Neolitoa, K.a. 3000 eta 900 urte artekoak.

Kokapen geografikoa
-------------------

Udalerriak: Markina-Xemein eta Etxebarria. Gipuzkoako mugan dagoen estazioa da. Konposizio litologikoari dagokionez, berriz, tuparriak eta hareharriak dira nagusi. Lurraren aprobetxamenduari dagokionez, zuhaitz-landaketa da aktibitate nagusia, nahiz eta larreak ere izan.

Sailkatutako monumentuak
------------------------

Inguru horretan hogeita monumentu aurkitu dira.

### Trikuharriak

Hiru katalogatu dira:

* Diruzulo.
* Estrakinburuko Barrutia.
* Olaburu.

Tumulua
-------

Bakarra da eta Gipuzkoako lurretan dago:

* Kanpaizulo.

Egoera legala
-------------

Estazio megalitikoa Monumentu Multzoa eta Kultura Ondasuna deklaratu zuen Eusko Jaurlaritzak 2009ko martxoaren 6an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Larreategi, Mikel. «Diruzuloko trikuharriaren suntsiketa — Eibar.ORG | Eibarko peoria» *eibar.org* (Noiz kontsultatua: 2019-04-10).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Babesteko Dekretua, EHAA - 2009ko martxoak 6, 46.zenbakia.
* Eusko Jaurlaritza Kultura Ondarea webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216697

 |

* Wd Datuak: Q65216697
**Kalaton** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Norvegiako Kautokeino udalerritik pare bat km-ra dagoena. Käsivarsi Eremu Basatiaren mugan dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatiaren mugan, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Guoskatjávri iparraldean eta Kalatonjärvi aintzira hegoaldean dira **Kalaton**en bizilagun nagusiak. Inguruko muinoen gailurretatik erortzen den urak betetzen du aintzira; bestalde, ateratzeko orduan, urek, lur azpiko pasabideetatik Lätäseno ibaira isurtzea lortzen dute, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira eta bertako bi uharte nagusiak zuhaizti txiki bilakatzen dira lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261206

 |

* Wd Datuak: Q12261206


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
K.a. III. mendearen taula (K.a. IV. mende | **K.a. III. mende** | K.a. II. mende)

K.a. 230ko hamarkada | K.a. 220ko hamarkada | **K.a. 210ko hamarkada** | K.a. 200ko hamarkada | K.a. 190ko hamarkada

K.a. 217 | K.a. 216 | K.a. 215 | K.a. 214 | K.a. 213 | **K.a. 212** | K.a. 211 | K.a. 210 | K.a. 209 | K.a. 208 | K.a. 207

 *Daturen bat gaineratzen baduzu, egunaren lotura segi dezakezu han ere sartzeko. Eskerrik asko!*

---

### Gertaerak

### Jaiotzak

### Heriotzak

* Arkimedes, matematikari, fisikari eta ingeniari greziarra (j. K.a. 287).

---

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46146
* Commonscat Multimedia: 212 BC

---

 |

* Wd Datuak: Q46146
* Commonscat Multimedia: 212 BC


| Denbora unitateak |
| --- |
| attosegundo • femtosegundo • pikosegundo • nanosegundo • mikrosegundo • milisegundo • segundo
minutu • ordu • egun • aste • hil • urte • bosturteko • hamarkada • mende • milurteko • gigaurte |
**Rock elektronikoa**, ***electro rock*** modura ere ezaguna (ingelesez, *electronic rock*), rock musika eta musika elektronikoa bateratzen dituen musika-generoa da, bi generotan ohikoak diren instrumentuak erabiltzen dituena. 1960ko hamarkadako amaiera aldera du sorrera-urte, non zenbait rock-banda estatubatuarrek, hala nola, White Noise eta Gong, rock musikan instrumento elektronikoak sartzen hasi ziren, sintetizadoreen bidez. Kontrako prozesua ere jarraitu zuten beste hainbat bandek, *synth* musikari rock-teknika ezberdinak erantsiz: Silver Apples, Fifty Foot Hose, Syrinx, Lothar and the Hand People, Beaver & Krause eta Tonto's Expanding Head Band, zenbait aipatzearren.

1970eko hamarkadan, Alemaniako zenbait *krautrock*-bandek (Neu!, Kraftwerk eta Can eta Ash Ra Tempel, adibidez) AEBetan 10 urte lehenago hasitakoa jarraitu zuten, Europan, rock-mugak gaindituz instrumentalizazio elektronikoari esker. XXI. mendeko lehen hamarkadaren amaiera aldetik aurrera, **rock elektronikoak** gero eta maila gorenago bat lortu du, bestelako musika-estiloen influentziak jasotzen jarraitu duen bitartean: punk rock-a, rock industriala, hip-hopa, techno-a eta pop sintetikoa edo *synthpop*. Hauen fusioz, bestelako generoak ere sortu dira; adibidez: *indietronica*, dance-punka eta *electroclash*a.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2014-10-02). «Txoriak Negutegian (TxN)» *naiz: AGENDA* (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Collage. Governors. Elkar.eus» *www.elkar.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Simon Reynolds tracks the history of electronica's Seventies pioneers» *the Guardian* 2007-04-21 (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
4. ↑   **(Ingelesez)** Reynolds, Simon.  (2007-04-21). «Simon Reynolds tracks the history of electronica's Seventies pioneers» *The Observer* ISSN 0029-7712. (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
5. ↑   **(Ingelesez)** Archive-Eric-Demby. «Old Neu! Albums Finally Coming Stateside» *MTV News* (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
6. ↑   Kearney, Mary Celeste, 1962-. *Gender and rock.*  ISBN 978-0-19-935951-6. PMC 965617600. (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).
7. ↑   *sonicscoop.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q325504

 |

* Wd Datuak: Q325504
Pink Floyd *The Dark Side of the Moon* (1973) zuzenean jotzen.
**Rock progresiboa** (**prog rock** edota **prog** bezala laburtua ere) rock musikaren azpigenero bat da. 1960ko hamarkadaren amaieraldera Erresuma Batuan eta AEBetan rock psikodelikotik eratorrita sortu eta 1970eko hamarkadaren erdialdera bere urrezko aroa bizi izan zuen.

Art rockaren antzera rock musikari sinisgarritasun eta sorkuntza maila handiagoa emateko asmoz sortua izan zen. Azpigenero honetako taldeek pop sotila txokoratu eta jazz edo musika klasikoan ohikoak ziren instrumentalizazio eta konposizio teknikak bereganatu zituen, rock musikari genero horiek duten sofistikazio eta kritikaren begirunea lortzeko helburuz.

Azpigenero honetako talde nabarmenenak hauek izan ziren: como Pink Floyd, Genesis, Rush, Yes, Jethro Tull, The Moody Blues, King Crimson eta Emerson, Lake & Palmer.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49451
* Commonscat Multimedia: Progressive rock

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4275757-5
* LCCN: sh95010319
* NKC: ph756572
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49451
* Commonscat Multimedia: Progressive rock
**Rockcastle konderria** (ingelesez: *Rockcastle County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Vernon da. 2010eko zentsuaren arabera 17.056 biztanle zituen, Rockcastle kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rockcastle konderriak 823,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,02 ura dira. Beste 819,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.056 pertsonetatik 16.844 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 103 dira. 19 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 131 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506385
* Commonscat Multimedia: Rockcastle County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145413707
* ISNI: 0000 0004 0618 295X
* LCCN: n80067297
* NARA: 10039059
* **Lekuak**
* OSM: 1846581
* TGN: 2000840

 |

* Wd Datuak: Q506385
* Commonscat Multimedia: Rockcastle County, Kentucky
***O mio babbino caro*** (*Oi, aita maitea*) *Gianni Schicchi* (1918) opera komikoaren aria ospetsua da. Egileak Giacomo Puccini (musika) eta Giovacchino Forzano (libreto) dira. "Lauretta" pertsonaiak abesten du. Lauretta Rinucciorekin maiteminduta dago baina bere aitak, Gianni Schicchik, aita-amaginarrebekin arazoak ditu eta, antza, hori bere asmoen aurka doa. Italiako operen aria handienetariko bat da.

Esanahia
--------

Operan, sinpletasun lirikoaren adierazpenaren eta bihotz bakar batean maitaleen fusioaren arteko kontrastea irudikatzen, hipokrisia, jeloskortasun, negoziazio bikoitz eta feudalismoko giro baten erdian Erdi Aroko Florentzian, Pucciniren komedia bakarrean, egoera-pieza bakarra eskainiz estilo erantzunkor lan batean.

Abeslariak
----------

Asko dira abesti hau interpretatu duten sopranoak eta mezzosopranoak. Hauek ospetsuenak: Maria Callas, Ghena Dimitrova, Anna Netrebko, Inva Mula, Sissel Kyrkjebø, Anna Moffo, Carmen Monarcha, Karita Mattila, Frances Alda, Victoria de los Ángeles, Montserrat Caballé, Verónica Cangemi, Pilar Lorengar, Ainhoa Arteta, Joan Hammond, Kiri Te Kanawa, Elisabeth Schwarzkopf, Angela Gheorghiu, Sarah Brightman, Filippa Giordano, Renée Fleming, Renata Tebaldi, Sumi Jo, Amira Willighagen, Hayley Westenra, Elīna Garanča, Tarja Turunen eta Susana Zabaleta

Libreto
-------

| 
Italieraz | 
Euskaraz |
| --- | --- |
| O mio babbino caro
Mi piace è bello, bello
Vo' andare in Porta Rossa
a comperar l'anello!
Sì, sì, ci voglio andare!
e se l'amassi indarno,
andrei sul Ponte Vecchio,
ma per buttarmi in Arno!
Mi struggo e mi tormento!
O Dio, vorrei morir!
Babbo, pietà, pietà!
Babbo, pietà, pietà! | Oi nire aita maitea
Gustatzen zait, ederra da, ederra.
Porta Rossara noa!
eraztuna erostera!
Bai, bai, hara joan nahi dut!
Eta alferrik maiteko banu,
Ponte Vecchiora joango nintzateke.
baina ni Arnora botatzeko!
Larritu eta atsekabetu egiten naiz!
Ene Jainkoa, hil nahiko nuke!
Aita, errukia, errukia!
Aita, errukia, errukia! |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Liebergen, Patrick M. (2008). *Singer's Library of Arias: 15 Vocal Masterworks from the Baroque Era Through the Twenty-First Century.* Estatu Batuak: Alfred Publishing Co. 49.-54. or. ISBN 978-0-7390-5140-5.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Maria Callasen bertsioa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q782097
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: n85006153

 |

* Wd Datuak: Q782097
**Osceola konderria** (ingelesez: *Osceola County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kissimmee da. 2010eko zentsuaren arabera 268.685 biztanle zituen, Osceola kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Osceola konderriak 3.900,28 kilometro koadro ditu. Horietatik 462,19 ura dira. Beste 3.438,09 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 268.685 pertsonetatik 230.438 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 122.146 dira. 24.503 beltzak edo afroamerikarrak. 596 amerikar natiboak ziren eta 229 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.120 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.393 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.406 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501067
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148914527
* LCCN: n79125729
* **Lekuak**
* OSM: 389023
* TGN: 1002756

 |

* Wd Datuak: Q501067
* Commonscat Multimedia: Osceola County, Florida
**Orxeko zingira** (frantsesez *Marais d'Orx*) Frantziako Akitania Berria eskualdeko Landak departamenduaren hegoaldean dagoen zingira, hezegune edo padura bat da, Okzitanian, eta Baionako iparraldean dagoenez, Euskal Herritik oso gertu. Labenne, Orx eta Saint-André-de-Seignanx udalerrien artean kokatzen da.

Ustez, antzinako Atturri ibaiaren ibilbidearen aztarna da, gaur egun Bokalen gizonek eraikitako kanal artifizial baten bidez itsasoratzen den arren, antzina iparralderago itsasoratzen baitzen.

1989. urteaz geroztik Conservatoire du littoral erakundearen jabetzakoa da eta 1995an natura babesgunea izendatua izan zen.

Iruditegia
----------

* Orxeko zingirako harrera zentroa.Orxeko zingirako harrera zentroa.
* Zingira eta inguratzen duen xendaZingira eta inguratzen duen xenda
* ZingiraZingira

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3287379
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315139985
* LCCN: sh2001003002
* **Lekuak**
* Natura 2000: FR7210063

 |

* Wd Datuak: Q3287379
**Paklenica Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni Park Paklenica*) Kroaziako Parke Nazionaletako bat da, Zadar eskualdea eta Lika-Senj eskualdeen artean aurkitzen dena.

Historia
--------

Velebit mendikatea aurrehistoriatik jadanik populatua izan da. Glaziarrek atzera egin zutenean talde ehiztariak ibili ziren inguru hauetan. Lehenengo asentamenduak Brontze Arokoak dira, liburnoek eginikoak.

K.o. I mendean erromatarrak iritsi eta Dalmazia probintzian sartu zuten eta *Argyruntum* (gaur egungo *Starigrad*, "hiri zaharra") sortu zuten. Merkatal hiri garrantzitsua izatera iritsi zen eta harresi eta dorreak eraiki ziren. Kroaziarrak VII mendean iritsi ziren.

Parke Nazionala
---------------

 Buljma pasabidea (1380m)
1949an sortu zen Paklenica Parke Nazionala eta 1978an UNESCOk Biosfera erreserba izendatu zuen. 1981ean inguruko eremuak ere babestu egin ziren. Parkeak 95 km²ko hedadura du, bi herenak Zadar eskualdean (64 km²) eta heren bat Lika-Senj eskualdean (31 km²).

Bi arroila daude:

* Velika Paklenica (Paklenica handia): izugarrizko sakonera du arroilak, eskalatzaileen artean hormarik ezagunenak *Anica luka* izenekoak, 400 metroko garaiera du, baina badaude 600 metrotik gorako hormak ere.
* Mala Paklenica (Paklenica txikia): gaur egun ez darama urik.

Flora eta fauna
---------------

Mila landare espezie eta azpiespezietik gora zerrendatu dira, hauetatik 79 endemikoak. Zuhaitzik ohikoenak haritza, pagoa eta pinu beltza dira. Iratzea ere ugaria da.

Faunari dagokionez 40 anfibio eta narrasti espezie daude. Hegaztiak 230 espezietik gora ere, besteak beste arrano beltza, belatz handia, arrano sugezalea, okil gibelnabarra eta okil ertaina. 53 ugaztun espezieen artean bereziki aipatzekoak dira orkatza eta hartz arrea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q732723
* Commonscat Multimedia: Paklenica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240076498
* GND: 4464664-1
* NKC: ge1141667
* **Lekuak**
* OSM: 14680533
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1133ter-038

 |

* Wd Datuak: Q732723
* Commonscat Multimedia: Paklenica
Pakistanen banaketa administratiboa
Pakistan lau probintziaz osatutako federazio bat da, hiriburu lurralde bat eta federalki kudeatutako eskualde tribalak. Pakistanek *de facto*zko juriskikzioa du Kaxmirreko mendebaldean, bi entitate politikotan banatuta eta Indiak ere aldarrikatzen duena.

2001ean Gobernu Federalak *Banaketa* edo *Dibisio* entitatea desagerrarazi zuen, eta horren ordez laugarren mailako banaketak ziren *Barrutia*k ezarri zituen azpibanaketa gisa. Guztira 107 barruti dira.

### Probintziak

1. Balutxistan\*
2. Khyber Pakhtunkhwa\*
3. Punjab
4. Sindh

*Oharra: Balutxistan eta Khyber Pakhtunkhwa, tribu probintziak dira.*

### Lurraldeak

5. Islamabadeko Hiriburu Lurraldea
6. Administrazio Federalpeko Tribuen Eremua

### Kaxmir

7. Azad Kashmir
8. Iparraldeko Eremuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270496
* Commonscat Multimedia: Subdivisions of Pakistan

---

 |

* Wd Datuak: Q270496
* Commonscat Multimedia: Subdivisions of Pakistan


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Pakistan | Pakistango banaketa administratiboa | Pakistan |
| **Probintziak**: Balutxistan · Khyber Pakhtunkhwa · Punjab · Sindh
**Lurraldeak**: Islamabadeko Hiriburu Lurraldea · Administrazio Federalpeko Tribuen Eremua**Kaxmir**: Azad Kaxmir · Iparraldeko Eremuak |
Asif Ali Zardari, Pakistango presidentea
**Pakistango politika** historian zehar egon diren diktadurek markatu dute.

1999an errepublika federal bat izendatu zuten arren, Pervez Musharraf jeneralak Nawaz Sharifen gobernu zibila kendu zuen eta berak hartu zuen botere exekutiboa. 2000.ean egin ziren azkeneko hauteskundeak udal gobernuetarako eta 2001ean Musharrafek bere burua presidente izendatu zuen. 2002ko hauteskundetan Zafarullah Khan Jamali, Musharrafen jarraitzailea lehen ministro izendatu zuten. 2003an oposizioarekin adostu zuen Konstituzioaren aldaketa bat eta modu honetan zilegitasuna irabazi zuen automatikoki.

Pakistanen diktadura ugari egon dira, batez ere 1960ko hamarkadan Ayub Khanena, 1980ko hamarkadan Zia Ul Haqena eta Musharraf berarena 1999tik aurrera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1155746
* Commonscat Multimedia: Politics of Pakistan

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85096888

 |

* Wd Datuak: Q1155746
* Commonscat Multimedia: Politics of Pakistan
*Artikulu hau ezpata motari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sable (argipena)».*
**Sablea** aho bakarreko ezpata makurra da. Mozketarako pentsatua dago eta ohi, zalditeriako soldaduek erabili izan zuten, baita XIX. mendeko ofizialek ere. Orriaren ezaugarri makur honek, tradizionalki, ezpatagandik bereizten du.

Arma zuri hau mozketarako da, eta borrokan abiada behar zelako sortu zen. Abiada hau, moztuz eta orria etsaiaren gorputzean utzi gabe lortzen da (esku bakarreko beste ezpatek ez bezala, sastakatzeko balio dutenak).

Sableak, bere muturretik erdialde ingururaino duen kurbadurak, mozketa sakon bat eragiten du.

Sablearen kurbadurak, teorian behintzat, zaldizko batek, bere besoa arma honekin mugitzerakoan, oinezko soldaduaren gainean zirkulu zabal bat marraztea du xede, mozketa puntuan, sablea beti tangentea izan dadin lortzeko. Arrazoi honegatik, ez da etsaiaren gorputzean sartzen. Aldiz, moztu egiten du, honela, zauri garrantzitsuago bat eraginez gorputzean sartuta geratu gabe. Honegatik, zalditeriarentzat pentsaturiko sableek, kurbadura handia dute, ia erabat biribilak izaki. Oinezko soldaduentzat pentsaturikoek, berriz, ez dute horrenbesteko kurbadura, erabilpen defentsiboari garrantzi gehiago ematen baitzaio kasu honetan, hau da, etsaia urrun mantendu eta honen kolpeak gelditzea.

Esandako guzti honen arabera, katana japoniarra, adibidez, teknikoki, sablea izango litzateke, eta ez ezpata.

Sablea eskrima arma gisa
------------------------

Egungo sablea, ezpata eta floretearekin batera, eskrimako hiru armetako bat da. Lehen zaldieriako soldaduek erabiltzen zuten sabletik dator. Esku babesle bat du, ontzi formakoa, eskuaren azpian kurbatzen dena, eta zeharkako sekzioan ikusitako T forma duen horri bat du. Bere neurria, 90 cm-koa da, eta bere gehienezko pisua 500 gramokoa. Ukitzeak muturrarekin ukituz edo orriaren ahoarekin moztuz lor daitezke. Ukitze puntu baliogarriak, gerritik gorako edozein tokitan daude. Sable borrokaldiak dira esgrimako azkarrenak, eta, beraz, egoera fisiko onean egotera behartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Ertzaintza Lexikoa] [2013]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231204
* Commonscat Multimedia: Sabres

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526865
* BNF: 11953315g (data)
* GND: 4178873-4
* LCCN: sh85116195
* NKC: ph349196
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q231204
* Commonscat Multimedia: Sabres
**Kchiporros** Paraguaiko rock, ska eta reggae musika talde bat da. Roberto Ruiz Díaz, Julio Troche eta Fernando Peyrat taldekideek sortu zuten 2006an Asunciónen *Nde Kchiporros* izenarekin.

2007an 4KCHO disko-etxea sortu eta *Guaraní cool* estreinako diskoa argitaratu zuen. Argentinako Los Auténticos Decadentes musika-taldearekin emanaldiak egiten hasi eta gutxira, Kchiporroseko taldekideak Martín "Mosca" Lorenzo eta Mariano "Negro" Franceschelli ekoizleen (biak Los Auténticos Decadenteseko taldekideak) lagunak egin ziren. 2008an *Kchiporros* izenburuko diskoa kaleratu zuten, Buenos Aireseko Panda estudioetan grabatu zutena. Urte berean Kchiporrosek talde hasiberri onenaren saria jaso zuen. Horri esker, taldeak Espainian egin zen Ameriketako Musika Jaialdian Paraguai ordezkatu zuen.

2010ean *Kchiporros 3D* eta 2012an *Sr. Pombero* diskoak argitaratu zituen. 2014an estudioko bosgarren diskoa argitaratu zuen: *Siente el Movimiento*.

Taldekideak
-----------

* Roberto Ruiz Díaz - Ahotsa
* Julio Troche - Gitarra-jotzailea eta ahotsak
* Fernando Peyrat - Bateria-jotzailea
* Rodrigo Ojeda - Gitarra-jotzailea eta ahotsak
* Edgar Aquino - Baxu-jotzailea
* Diego Mieres - Teklatu-jotzailea
* Gustavo Gómez - Perkusionista

Diskografia
-----------

### Estudioko diskoak

* 2007: *Guaraní Cool*
* 2008: *Kchiporros*
* 2010: *Kchiporros 3D*
* 2012: *Sr. Pombero*
* 2014: *Siente el movimiento*
* 2021: *Hasta arriba*

### EPak

* 2018: *El Equilibrio*
* 2020: *Parte de crecer*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Parte de crecer, el lado más humano de los Kchiporros» *Última Hora* 2020-05-30 (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16586443

 |

* Wd Datuak: Q16586443
Ke zuria edo *fumata bianca* Kapera Sixtinoko tximinitik ateratzen, Aita Santu berria aukeratua izan dela adierazten du.
Ke beltza edota *fumata negra*, kardinal hautagai bakar batek ere ez duela Aitasantu izendatzeko behar adina bozka lortu adierazten du.
**Ke beltza** (italieraz *fumata nera*) Konklabe batean Aita santua aukeratzeko beharrezko bozken 2/3ak lortzen ez direnean bozketa txandaren amaieran Kapera Sixtinoko tximinitik ateratzen den ke beltza da. Usadioz, ke beltz horren jatorria amaitu gabeko bozketaren papertxoak lasto hezearekin batera erretzean zetzan. Gaur egun ke beltza sortzeko erreketari antrazenoa eta sufrea gehitzen zaizkio.

**Ke zuria** (italieraz *fumata bianca*), aldiz, bozketak arrakasta izan eta Aita Santu berri bat aukeratua izan dela esan nahi du. Kea amaitzean, kardinal protodiakonoak San Petri basilikako balkoian eta San Petriren plazan zain dagoen jendeari *Habemus Papam* esaldiaz aukeraketa amaitu dela adierazi die eta Aita Santua berriaren izena lehenbizikoz ezagutarazi ohi du. Kolore zuria lortzeko, erreketari potasio kloratoa, laktosa eta kolofonia gehitu ohi zaizkio.

Ikus gainera
------------

* Konklabe
* Aita Santu
* Habemus Papam
* Kapera Sixtinoa
* San Petri basilika
* San Petriren plaza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q743698

 |

* Wd Datuak: Q743698
**Karmengo Andre Mariaren komentua** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XIV. mendeko kristiau komentu bat da. Gotiko estiloa ditu.

Historia
--------

Bere aurrekaria karmeldarrek Aragoi ibaiaren gaineko zubiaren beste aldean eraikitako eremutegia da, gaur egungo Norako Andre Mariaren baseliza. Fundazioa 1225. urtekoa da, baina gerra garaiko estrategia zela eta, fraideak hiribilduaren harresi-barnera joan ziren, 1380an, eta han eraiki zuten beren komentua, Zangoza Hiribildua burguan, harresiaren ondoan.

1835ean fraideak estralurtarrak izan ziren eta komentua hustu egin zuten. Gaur egun Kontserbatorioa eta Musika Auditorioa da.

Eraikina
--------

Kanpoaldean, harresiz inguratutako bigarren hesiko harresien aztarnak ikus ditzakegu, eta, beste aldean, komentuko sarrerako ateak klaustro gotiko bikaina du, oinplano karratukoa eta arkutxo zorrotzekoa, San Frantzisko Asiskoaren oso antzekoa. Bere gainean, adreiluzko pisu bat altxatzen da, zirkuluerdiko arkudun leihateak dituena XVI. mendearen amaieran, musika kontserbatorioa dagoen lekua. Erdi-puntuko portada gotiko batek elizaren barrualdera ematen du. Eliza gotikoa da, XIV. mendekoa, eta musika-auditoriuma hartzen du.

Karmengo gainlaustroan Zangozako pertsonai ospetsuen bost mihise ikus daitezke, 2013an Zangozako Udalak zaharberritzea erabaki zuena, hiriarentzat duten interes artistiko zein historikoagatik. Zaharberritutako lanek Fraide Erraimundo Sause Irunberri, Fermin Lubian Sause, Firmiñe Erripalda Bidarre andrea eta mihisean ezin irakur daitekeen izena duen priore bat irudikatzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus, gainera
-------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66058302
* Commonscat Multimedia: Convent of El Carmen, Sangüesa

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-394

 |

* Wd Datuak: Q66058302
* Commonscat Multimedia: Convent of El Carmen, Sangüesa
**Kabildoaren Etxea** (galizieraz: *Casa do Cabido*), Santiago de Compostelan dagoen eraikin bat da, antzina Katedraleko Kabildoaren egoitza zena. XIX. mendearen erdialdetik, jabetza pribatukoa da. Clemente Fernández Sarela galiziar arkitekto barrokoak proiektatu zuen 1758an.

Zilargileen Erdi Aroko gremioek, Plaza de las Platerías delakoari eta hegoaldeko fatxadari izena eman zioten. Zilargileen iturriaren parean eraiki zen Kabildoaren Etxea, barroko estilokoa, hiru metro inguruko sakonerarekin, funtzio eszenografikoa baino ez duena, plaza ederraren aldeetako bat ixtea, galiziar barrokoko plaka estilo tipikoarekin. Kabildoaren etxeak, katedralaren parean, ordena konpostelar zorrotzeko fatxada bat du, XVIII. mendekoa.

Ramón María Valle-Inclán inspiratu zuen *Mi hermana Antonia* ipuinean, Zaldien Iturriak, Federico García Lorcari Danza da Lúa en Santiago olerkia inspiratu zion bezala. 2002an, bertan *El lápiz del carpintero* filmatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2511415
* Commonscat Multimedia: Casa del Cabildo, Santiago de Compostela

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245414032

 |

* Wd Datuak: Q2511415
* Commonscat Multimedia: Casa del Cabildo, Santiago de Compostela
Odometro digitala abiadura neurgailu analogiko batean.
Odometro mekanikoa
**Odometroa** (grezierazko ὁδός, "*bidea*" eta metro, "*neurtu*") bidaia batean auto batek edo beste edozein ibilgailuk egindako distantzia adierazten duen gailu bat da.

Odometro mekanikoak, oro har, zenbakiak leihotxo batetik erakusten dituen gurpil batzuez osatuak daude. Autoen kasuan, abiadura neurgailuarekin batera etortzen dira. Guztirakoak (autoa fabrikatu zenetik egindako kilometroak), partzialak (zerora jarri zen azkenekotik egindakoak) edo biak izan ditzake.

Egun fabrikatutako ibilgailuek, odometro elektronikoak dituzte, guztirakoen balioa, birprogramaketa baten bidez manipulatzea ahalbidetzen dutenak. Tokiren batzuetan, zehaztasun digitaleko odometro elektronikoak erabiltzen dira, garraio zerbitzu batean distantziak neurtzeko, zehatzagoak eta ikusteko errazagoak baitira. Datuak grafikoki erregistratzen dituzten takografoak ere erabiltzen dira. Odometro hauetako batzuk, kontrolerako, zeroan jarri den aldien edo egindako bidaien zerrenda bat mantentzea ahalbidetzen dute.

Kanpo estekak
-------------

* Odometroaren historiari buruzko artikulua *Argia*n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745105
* Commonscat Multimedia: Odometers

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300199778
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q745105
* Commonscat Multimedia: Odometers
*Old South* estatuen mapa.
**Old South** ingelesezko espresioa da, euskaraz "Hegoalde Zaharra" bezala itzul daiteke. Berez Ameriketako Estatu Batuetako zonalde geografiko eta kultural handi bat azaltzen da. Jatorrizko Ipar Ameriketako hamairu kolonien artean zeuden hegoaldekoak ziren. Baita Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibila aurreko Hegoaldeko bizimodua adierazteko erabiltzen da. Besteak beste, horren barruan estatu hauexek egongo lirateke:

* Virginia
* Ipar Carolina
* Maryland
* Delaware

Estatu batzuek, esaterako Hego Carolina eta Georgia (AEB) Deep South barruan kokatzen dira gaur egun. Old South kontzeptu honek oso sentimendu desberdinak sortzen ditu. Batzuek beste garaietako nostalgiaz ikusten badute, beste batzuek esklabotzaren garaiko ikurra bezala har dezakete.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Deep South
* Esklabotza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729469

 |

* Wd Datuak: Q729469
Indiar amerikarrak ke-seinaleak erabiltzen. Frederic Remingtonen lana.
**Ke-seinalea** distantzia luzeetan komunikatzeko modurik zaharrena da eta ikusmenezko komunikazioa da. Ke-seinalearen bidez, besteren artean berriak edo arriskuak igor daitezke.

Historiako kasuak
-----------------

### Grezia

K. a. 150. urtean, Megalopolisen (Antzinako Grezia), Polibio historialariak (K.a. 200-118) informazio konplexua distantzia handitan oso azkar zabaltzea ahalbidetzen zuen komunikazio sistema asmatu zuen. Grezierazko karaktere alfabetiko bakoitzari zenbaki bat esleitu zion eta zenbaki horiek urrutira transmititzeko hainbat su edo zuzi erabili zituen. Hots, kearen bidez zenbaki multzoak igorri zitezkeen, eta Polibioren kodea jakinez gero, zenbaki multzoak hitz bihurtzen ziren. Zenbakiak hizkietan itzultzeko kode horri Polibioaren Karratua deritzo, eta historian zehar kriptografian oso sistema ezagun eta erabilia izan da.

### Txina

Greziarrak ez ziren Antzinaroan ke-seinaleak erabili zituzten bakarrak izan. Txinatar Inperioan ere komunikazio sistema azkar eta eraginkorra behar zuten, eta bide bikaina eraikia zuten horretarako: Txinako Harresi Handia. Etsaien erasoen berri emateko, harresiko soldaduek ke seinaleak bidaltzen zituzten. Dorrez dorre, mezuak ehunka kilometro egin zitzakeen ordu gutxitan.

### Ipar Amerikako indioak

Filmeetan Iparramerikako indioak izan ziren ke seinaleen erabiltzaile nagusiak. Haien sistemek ez zuten Polibioren kodearen sofistikaziorik. Jatorrian, tribu bakoitzak bere seinale sistema zuen, ziurrenik, arerioak igorri nahi zituzten mezuak uler ez zitzan. Baina kolonizazioak etsai komuna ekarri zien, eta oinarrizko seinale batzuk behintzat bateratu zituzten: ke bola batek adi egoteko esan nahi zuen, bi bolek dena lasai zegoela adierazten zuten, eta hiruk arazoak eta arriskuak iragartzen zituzten.

### Australia

Oro har, kezko seinaleak arrotzen presentzia jakinarazteko erabili izan diren arren, Australiako aborigenek alderantzizko metodoa erabiltzen zuten: lurralde arrotzean sartzen zenak bidaltzen zituen ke seinaleak, bertakoei han zegoela eta arazorik nahi ez zuela jakinarazteko.

### Vatikanoa

Gaur egun, Vatikanoak oraindik ke seinalea erabiltzen du, ke zuriak *Habemus Papam* esan nahi du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-02-03). «Kez egindako mezuak, Greziatik Australiaraino» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q659892

 |

* Wd Datuak: Q659892