recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Macomb da. 2010eko zentsuaren arabera 12.640 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 1.032,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,37 ura dira. Beste 1.001,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.640 pertsonetatik 12.442 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 314 dira. 44 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 89 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Marshall County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491463
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150121653
* GND: 4297669-8
* LCCN: n82116594
* NARA: 10036532
* **Lekuak**
* OSM: 1800723
* TGN: 1002639

 |

* Wd Datuak: Q491463
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Illinois
Peridotitaren milonita baten zati argal bat dugu irudian ikusten duguna. Petrografian halako zati txikiak aztertzen dituzte, zehazki, zati honek alde batetik bestera zazpi milimetro neurtzen ditu, gutxi gorabehera. 
**Petrografia** (grezieraz Πέτρος, *petros*, harria; eta γραφος, *grafos*, deskripzioa) petrologiaren adar bat da, arroken itxura, osaera mineralogikoa eta egitura aztertzeaz arduratzen dena, bereziki maila mikroskopikoan.  Aitzitik, petrologiak arroken jatorria, banaketa, egitura, historia eta eraketa ere behatzen ditu.

Arrokak eta haien ikerketa
--------------------------

Arrokak mineral desberdinek osatzen dituzte eta hauen egoera eta sortze-baldintzen arabera, hiru talde handitan sailka ditzakegu arrokak: magmatiko edo igneoak, sedimentarioak eta metamorfikoak. Lehenak prozesu magmatikoen ondorio dira, bigarrenak diagenesiaren bidez eratzen dira arro sedimentarioetan eta hirugarrenak lupean eratzen dira (sarritan bi plakak talka egin eta haietako batek subdukzioa pairatzen duenean), presio eta tenperatura lazgarrien eraginez. Aipatzekoa da, arroka metamorfikoak eratzen direnean haien osaera kimikoa aldatzen den arren, hau agregazio-egoeraz aldatu gabe gertatzen dela, hau da, materialak ez dira urtzen.

Petrografiaren arloan, arrokak ikertzerakoan, lehenik azterketa fisiko bat egiten zaie, haien itxura, kolore eta gogortasunaren inguruko datuak eskuratzeko, besteak beste. Ondoren, azterketa mikroskopioak egiten hasten dira, hartarako, makina bereziei esker arrokak lodiera berdineko zati arras txikietan zatitzen dituzte, hala, haien azterketa mikroskopikoa gauzatu ahal izateko. Azterketa hauek arroka osatzen duten kristalen formari, mineralen arteko lotura edo erlazioei eta mikroegiturari buruzko datuak ematez gain, beste hainbat magnituderi buruzko informazioa ere ematen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).
2. 1 2   Machado, Fábio Braz; Nardy, Antonio José Ranalli.  (2016-06-01). *Mineralogia Óptica.*  doi:10.25249/0375-7536.mp2016. (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).
3. ↑   Vucinich, A..  (1962-05-11). «McGraw-Hill Encyclopedia of Russia and the Soviet Union. Michael T. Florinsky, Ed. McGraw-Hill, New York, 1961. xiv + 624 pp. Illus. $23.50» *Science* 136 (3515): 507–507. doi:10.1126/science.136.3515.507. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).

Ikus, gainera
-------------

* Petrologia
* Geologia eta haren historia
* Petrogenesia
* Harrien zikloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289600
* Commonscat Multimedia: Petrography

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300379416
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q289600
* Commonscat Multimedia: Petrography
Tibeten aurkitutako kuartzo puska bat. Kuartzoa granitoa osatzen duten mineraletako bat da, jatorri igneoa duena. Petrogenesia arroken jatorria aztertzeaz arduratzen da, besteak beste.
**Petrogenesia** petrologiaren adar bat da, arroken jatorria eta eraketa aztergai dituena. Sarritan petrogenesia arroka magmatikoen sortze prozesua izendatzeko erabiltzen den arren, arroka metamorfiko eta sedimentarioen sortze prozesuak ere bere gain hartzen dituen terminoa da. Diagenesia eta erreakzio metamorfikoak ere petrogenesiak azaltzen ditu.

Historia
--------

Zientziaren adar honetako lehen ikerketak XVIII. mendean hasi ziren egiten. Garai hartako zientzialariak, gai honi zegokionean, bi taldetan banatuta zeudela esan dezakegu: Neptuniar eta Plutoniarretan. Neptuniarrek uste zuten arroka mota guztiak uretan sedimentatzetik sortzen zirela, izenak ere zerikusia du haien usteekin, izan ere, antzinako erromatar mitologian Neptuno (greziar mitologian Poseidon) itsasoaren jainkoa da. Plutoniarrek berriz, arroka mota guztiak lurpetik irteten den magmatik sortuak zirela uste zuten, horregatik zuten izen hori, Pluton erromatar mitologian (greziarrean Hades) azpimunduko jainkoa baitzen.

XIX. mendean ikerketa sakonagoak egiten hasi ziren eta azkenean, arroka mota guztiak, haien adin eta jatorriaren arabera, hiru taldeetan sailkatu zitezkeela ondorioztatu zuten:

* Arroka igneo edo magmatikoak: laba edo magma solidotzearen ondorioz sortutako arrokak.
* Arroka sedimentarioak: diagenesi izeneko prozesuari esker sortzen diren arrokak. Sedimentuak arro sedimentariotan pilatzen dira, eragile geologikoek haraino garraiatzen dituztenean. Bertan, milaka metrotako sedimentu multzoak pilatu eta hango presio eta tenperaturagatik arroka sedimentario bihurtzen hasten dira. Diagenesian zehar, arrokak osatuko dituzten partikulak trinkotu egiten dira, zementazioa jazoko da eta mineralen artean erreakzio kimikoak gertatuko dira. Jarduera biologikoak ere asko laguntzen du prozesu honetan.
* Arroka metamorfikoak: metamorfismoa jasan duten arrokak dira, hau da, presio eta tenperatura altuengatik haien osaera kimikoak aldaketak jasan ditu, baina ez dira urtzera iritsi. Aipatzekoa da, arroka metamorfiko oro arroka magmatiko eta sedimentario izan zela garai batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Petrogenesia» *www.euskara.euskadi.eus* (Kultura Saila) 2011-07-18 (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Earth sciences - Paleontology and stratigraphy» *Encyclopedia Britannica* (Noiz kontsultatua: 2019-04-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2624576
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph258283
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2624576
**Marshall konderria** (ingelesez: *Marshall County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Warren da. 2010eko zentsuaren arabera 9.439 biztanle zituen, Marshall kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marshall konderriak 4.695,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 98 ura dira. Beste 4.597,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.439 pertsonetatik 9.289 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 337 dira. 25 beltzak edo afroamerikarrak. 43 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 18 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 63 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486248
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138386186
* LCCN: n81093338
* NARA: 10039680
* **Lekuak**
* OSM: 1740290
* TGN: 2001043

 |

* Wd Datuak: Q486248
* Commonscat Multimedia: Marshall County, Minnesota
**Paul-Emil von Lettow-Vorbeck** (Saarlouis, Rhingo probintzia, Prusiako Erresuma, 1870eko martxoaren 20a - Hanburgo, 1964ko martxoaren 9a) alemaniar militarra izan zen. Alemaniar tropak zuzendu zituen Ekialdeko Afrikako Frontean Lehen Mundu Gerran. Lau urtez, 14.000 (3.000 alemaniar eta 11.000 afrikar) gizonekin aurre egin zion 300.000 (britainiarrak, indiarrak, belgikarrak eta portugaldarrak) baino gehiagoko armada bati. Lehen Mundu Gerran Britainiar Inperioaren zati bat arrakastaz inbaditu zuen alemaniar bakarra izan zen. Edwin Palmer Hoytek honela deskribatu zituen bere balentriak: "Historiako gerrilla operazio indibidualik handiena, eta arrakastatsuena."

Pomeraniako nobleziako familia batean jaio zen. Karrera militarra jarraitu zuen eta 1900ean Txinara bidali zuten Boxerren matxinada zapaltzeko. 1904an gaur egungo Namibiara bidali zuten Herero matxinadaren aurka borrokatzeko. 1906an zauritu egin zen eta begi baten ikusmena galdu zuen. 1907an Alemaniara itzuli zen, eta han egon zen 1914 arte. Afrikara itsasontziz egindako bidaian, Karen Blixen ezagutu zuen eta azkeneraino mantendu zuen bere adiskidetasuna.

Lehen Mundu Gerran
------------------

Von Lettow-Vorbeck poster batean.
Lehen Mundu Gerran, bere asmoa britainiar tropak okupatuta mantentzea izan zen, europar frontera eraman ez zitzaten. Lau urtez gerrilla gerra bat egin zuen Ekialdeko Afrikan. 1918ko azaroaren 25ean baino ez zen errenditu, Europan gerra amaitu ondoren.

*Schutztruppe* Askarien Konpainia (1914).
*Königsberg*-en kanoiak lurrean.
Ngomanoko gudua 1917ko azaroan.
von Lettow-Vorbeck Jenerala eta Heinrich Schnee Gobernadorea.
Lettow-Vorbecken errendizioa Abercornen.

Gerraostea
----------

1919an Alemaniara itzuli zen eta heroi gisa hartu zuten.

Lettow-Vorbeck desfile batean Berlinen 1919an.
Armadan jarraitu zuen eta Altxamendu Espartakista zapalketan parte hartu zuen. 1920an armada utzi zuen Kappen Putschen parte hartu ondoren. 1928tik 1930era Reichstageko diputatua izan zen. Hitlerrek Erresuma Batuan enbaxadore izatea eskaini zion, baina Von Lettow-Vorbeckek errefusatu egin zuen eta ez zuen naziekin kolaboratu.

Lanak
-----

* Lettow-Vorbeck, Paul Emil von, *Heia Safari! Deutschlands Kampf in Ostafrika*. Leipzig: Hase & Köhler. 1920.
* Lettow-Vorbeck, Paul Emil von, *Meine Erinnerungen aus Ostafrika*. Leipzig: Hase & Köhler, 1920.
* Lettow-Vorbeck, Paul Emil von, *Mein Leben*. Biberach an der Riss: Koehlers Verlag. 1957.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57203
* Commonscat Multimedia: Paul Emil von Lettow-Vorbeck

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42633912
* ISNI: 0000 0000 8121 8060
* BNF: 12441038w (data)
* GND: 118779737
* LCCN: n81084367
* NKC: xx0020919
* SUDOC: 033553696
* BIBSYS: 90252600
* Open Library: OL2575008A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57203
* Commonscat Multimedia: Paul Emil von Lettow-Vorbeck
**Heziberri proiektua** Eusko Jaurlaritzak hezkuntzarako prestatu duen curriculuma da.

Ezaugarriak
-----------

Hezkuntza eleaniztuna da eta euskara ardatz du. Euskal Herria aintzat hartzen du «hizkuntza eta kultur agregatu» moduan.

LOMCEren egiturak eta edukiak curriculumeko berberak dira baina euskal ikuspegia dute. Espainiako Gobernuak prestatutako eduki zerrendako eduki berberak dauden baina bertako ikuspegia ere kontuan hartzen da.

Kutsu politiko handiko edukiak daude LOMCEen baina Eusko Jaurlaritzak horiek kendu egin ditu. *Euskal Herria* kontzeptua ere badago proposamenean hizkuntzari eta kulturari lotutako kontzeptu moduan.

Proiektuaren inguruko eztabaida nagusiak
----------------------------------------

Euskalduntzeko helburuari ingelesa ikastea gehitu nahi zaio baina nola egin eztabaida dago. Finantzaketari dagokionez, Ikastolen Elkartea baliabideen banaketa hobea eskatzen du etasare publikoko eragile eta talde batzuk (tartean, EHIGE eta EILAS), sistemaren helburu nagusia sare publikoak izan behar duela diote.

Kritikak
--------

LOMCE jartzen ari direla curriculum honen bitartez salatu dute eragile gehienek. Kristau Eskolak bakarrik azaldu da alde. PP Heziberriren alde zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Garikoitz Goikoetxea, «Heziberri, ika-mika zahar», *Berria*, 2015-01-06
2. 1 2  G. Goikoetxea, «Eztabaidari ekiteko garaia», *Berria*, 2015-01-06

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492686

 |

* Wd Datuak: Q20492686
Marsicano mendia.
**Marsica** Italia erdialdeko eskualde geografiko eta historikoa da, Abruzzon dagoena, L'Aquilako probintzian. Erdigunean lehengo Fuzino aintzira dago, XIX. mendearen bigarren erdian drainatu eta agortu zutena. Hiri nagusia Avezzano da.

Historia
--------

Marsica izena Marsos herritik dator, K. a. IV. mendean erromatarren aliatuak izan zirenak. , K.a. 91n, adiskidetasun hori hautsi eta Gerra Soziala piztu zen.

Herriak
-------

Avezzano
Marsicako elkartearen barruan 37 herri eta hiri daude:
Aielli, Avezzano, Balsorano, Bisegna, Canistro, Capistrello, Cappadocia, Carsoli, Castellafiume, Celano, Cerchio, Civitella Roveto, Civita d'Antino, Collarmele, Collelongo, Gioia dei Marsi, Lecce nei Marsi, Luco dei Marsi, Magliano de' Marsi, Massa d'Albe, Morino, Opi, Oricola, Ortona dei Marsi, Ortucchio, Ovindoli, Pereto, Pescasseroli, Pescina, Rocca di Botte, San Benedetto dei Marsi, San Vincenzo Valle Roveto, Sante Marie, Scurcola Marsicana, Tagliacozzo, Trasacco eta Villavallelonga.

Naturguneak
-----------

Marsica lurraldean parke naturalak eta erreserbak ugariak dira. Hona hemen ezagunenak, guztiak Abruzzoko Parke Nazionalaren barruan:

* Zompo lo Schioppo erreserba naturala
* Sirente-Velinoko parke naturala
* Velino mendiko erreserba naturala
* Salviano mendiko erreserba naturala
* Grotte di Pietraseccako erreserba naturala
* Simbruini mendiko parke naturala

...

Fauna
-----

Marsican aurki daitezkeen animalien artean:

* Marsicako hartz arrea, subespezie endemikoa.
* Marsicaco otsoa

Ikus, gainera
-------------

* Marsos
* Avezzano

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Eskualdearen webgunea.
* **(Italieraz)**:Webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q954684
* Commonscat Multimedia: Marsica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315127198
* BNF: 16773121m (data)
* GND: 4298440-3
* LCCN: sh85081600
* SUDOC: 203905016
* **Lekuak**
* TGN: 1112079

 |

* Wd Datuak: Q954684
* Commonscat Multimedia: Marsica

42°02′49″N 13°26′17″E﻿ / ﻿42.04703°N 13.43806°E﻿ / 42.04703; 13.43806
***Mickey Spillane's Mike Hammer*** eta ***The New Mike Hammer*** AEBtako bi detektibe telesaila izan ziren. 1984ko urtarrilaren 28tik 1987ko maiatzaren 13ra CBS katean aireratu ziren. Stacy Keach, Lindsay Bloom, Don Stroudeta Kent Williams aktoreek antzeztu zuten.

Mickey Spillane idazlearen nobela beltzetako Mike Hammer detektibe ospetsuaren istorioetan oinarritua dago. Telefilmak 1940ko hamarkada eta 1950eko hamarkadako zinema beltzeko giroa 1980ko hamarkadara egokitu zuen.

Telesailak 1980ko hamarkadaren erdialdean arrakasta handia izan eta *Murder Me, Murder You* izeneko telefilma eta *The New Mike Hammer* izeneko bigarren telesail bat ere izan zuen, baina Stacy Keach aktore protagonista Ingalaterran zegoela kokaina jabetzagatik atxilotu zutenean telesaila bertan behera amaitu baitzen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Mike Hammer (Stacy Keach) izaera edanzale, gonazale eta zakarra baina bere lanean oso eraginkorra eta kasu guztiak konpontzen dituen New York hiriko eskarmentu handiko detektibe bat da. Velda idazkaria (Lindsay Bloom) bere laguntzaile paregabea da eta Pat Chambers (Don Stroud) poliziako kapitaina Miken adiskide leiala izanik, Mikek maiz bere kasuak argitzeko juztiziarekin dituen hika-mikak leuntzen lagundu ohi dio.

Aktoreak
--------

* Stacy Keach: Mike Hammer detektibea.
* Don Stroud: Pat Chambers kapitaina.
* Kent Williams: Barrington fiskala.
* Lindsay Bloom: Velda, Mike Hammerren idazkaria.
* Danny Goldman: Ozzie.
* Lee Benton: Jenny.

Kanpo estekak
-------------

* *Mickey Spillane's Mike Hammer* telesailaren sarrera eta doinua ikusgai eta entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Mickey Spillane's Mike Hammer* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10585167

 |

* Wd Datuak: Q10585167
**Martin Zalba Ibañez** (Iruñea, 1958ko azaroaren 26a) nafar pianista eta musikagilea da. Iruñeko Loyola Eskolanian hasi zuen bere prestakuntza, eta haur-talde horren hainbat emanalditan parte hartu zuen Espainian eta Europan. Solfeo, Piano eta Konposizioko goi-mailako ikasketak amaitu ondoren, pianista gisa hasi zen lanean, kontzertuak eskainiz zein hainbat orkestrarekin bakarlari gisa arituz. 1983az geroztik Piano irakasle izan ondoren, 1991n Kontrapuntu, Fuga eta Analisi irakasle gisa hasi zen Iruñeko Pablo Sarasate Goi Kontserbatorioan.

Konpositore gisa genero desberdinak jorratu ditu, baina ganbera-musika landu du gehienbat, eta argitaratuta ditu lan asko. Besteak beste, lan hauek aipa daitezke: koruko musikari dagokionez, soprano, biolontxelo eta pianorako *Proverbios, Motete Atendite* eta *La Noria* lanak eta hainbat Eguberri-kanta; orkestra eta pianorako bi kontzertu; musika instrumentalari dagokionez, pianorako hainbat preludio zein flautarako, txelorako, organorako, akordeoirako eta harparako piezak egin ditu; ganbera-musikari dagokionez, berriz, *Piezas Informales*, *Syrinx*, *Letaniak*, *Dantzak*, *Flauta eta harparako suitea*, *Harpa eta pianorako nokturnoa*, *Barcarola Oboe eta Klaberako*, *Txelo eta pianorako 1. sonata* eta *Klarinete/biolin, txelo/fagot eta pianorako trioa* aipa daitezke, besteak beste. Produkzio handiko sortzailea, entzuten erraza eta interpretatzen oso zaila adituen ustez, 2001. urtean egun berean estreinatu zituen Iruñeko San Fermin abesbatzarentzat egindako *Stabat Mater* koruko lana eta Donostiako Daxa taldearentzat eginiko *Suite* bat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Martin Zalbaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263174
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28910981
* BNE: XX938069
* LCCN: n2003084240
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 145308
* Lur: 06098/eu\_z\_0217/z0217

 |

* Wd Datuak: Q12263174
**Hale Smith** (Cleveland, Ohio, AEB, 1925eko ekainaren 29a - Freeport, New York, AEB, 2009ko azaroaren 24a) estatubatuar musikagilea izan zen.

Biografia
---------

Piano-ikasketak 7 urte zituela hasi zituen. Musika klasikoan eta jazz-musikan nabarmendu zen ikasle-garaian, eta Clevelandeko Musika Institutuan lizentzia eta masterra eskuratu zituen. Musika-genero askotarako zaletasuna erakutsi du, eta maisutasunez erabili ditu musika klasikoaren baitan jazzaren teknikak eta berrikuntza modernoak, adibidez serialismoa.

1958an New Yorkera aldatu zen, eta musika-editore, jazz-egokitzaile eta hezitzaile gisa lan egin zuen. 1970-1984 bitartean musika-irakasle izan zen Connecticuteko Unibertsitatean.

Bere lan nagusien artean aipagarria da Langston Hughes eta Russell Atkinsekin batera idatzitako *In Memoriam--Beryl Rubenstein* (1953) abesbatza eta orkestrarako lana. Urte hartan bertan ganbera-opera bat eman zuen argitara, *Blood Wedding*. Obra instrumentalen artean azpimarratzekoak ditu "Cellorako sonata" (1955) eta *Epicedial Variations* (1956), biolin eta pianorako. 1964an *By Yearning and by Beautiful* idatzi zuen harizko orkestrarako eta ondoren egin zituen, besteak beste, *Comes Tomorrow* jazzeko kantata (1972), "Harizko boskoterako bariazioak" (1976), *Evocation* pianorako pieza (1970), eta soprano, baritono eta orkestrarako *Meditations in Passage* (1980).

Bere karreran zehar beste hainbat musikarirekin lankidetzan jardun du, adibidez Dizzy Gillespie, Quincy Jones, Miriam Makeba eta Hugh Masekelarekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373286
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102482328
* ISNI: 0000 0000 8285 8596
* GND: 134524454
* LCCN: n79105803
* CiNii: DA13996320
* SNAC: w6mg7q11
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05428/eu\_s\_2475/s2475

 |

* Wd Datuak: Q373286
***Haur arrantzalea saski batekin*** (ingelesez: *Fisher Boy with Basket*) Frans Hals Herbehereetako urrezko aroko maisuaren margolan bat da, 1630eko hamarkadaren hasieran margotua. Gaur egun Irlandako Galeria Nazionalean dago. Olioa mihise gaineko teknika erabiliz margotu zuen.

Deskribapena
------------

Pintura hau Hofstede de Groot-ek dokumentatu zuen 1910ean: "51. HAUR ARRANTZALEA. B. 68; M. 255. Gorputz erdikoa; ia aurrez aurre, burua ezkerrera apur bat biratuta. Barre egiten dio ikusleari, ahoa zabalik, hortzak erakutsiz. Beroki ilun bat darama mahuka zabalekin, eta txapel gorri txiki bat. Eskumuturra saski handi batean bermatzen du. Arrain bat ezkerreko eskuan jasota du. Oso bereizgarria. Monogramarekin sinatua; oihala, 28 1/2 hazbete bider 23 hazbete. Paul le Ratek grabatua. Salmenta. John W. Wilson, Brusela, Paris, 1881eko martxoaren 14a, 1873 katalogoa, 85. or. Irlandako Galeria Nazionala, Dublin, 1898 katalogoa, Zk. 193."

Hofstede de Groot-ek Hals margolariaren beste arrantzaleen irudi batzuk ere aipatu zituen honekin batera (49tik 58c-ra zenbakituak katalogoan). Pintura hau ere W.R. Valentinerrek dokumentatu zuen 1923.

Iruditegia
----------

Halsek egindako arrantzaleei buruzko margolanak:

* Neska arrantzale irribarretsua*Neska arrantzale irribarretsua*
* Haur arrantzalea*Haur arrantzalea*
* Arrantzale gaztea barrez*Arrantzale gaztea barrez*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17854669

 |

* Wd Datuak: Q17854669
**Pamela Andrea Díaz Saldías** (Puerto Montt, Txile, 1981eko otsailaren 26a), "La Fiera" (*Piztia*) izenez ere ezaguna, txiletar modelo eta hedabideetako ospetsua da, eta Txileko ikuskizunen negozioan aktiboa da.

Komunikabideen karrera
----------------------

Pamela Díazek 1996an José Alfredo Fuentes abeslariak antolatutako Canal 13ko Vené Conmigo programan parte hartuz ekin zion telebistari. 1999an ospea irabazi zuen Txileko Miss Mundo edertasun-lehiaketan, non bigarren postuan iritsi zen Lissette Sierraren atzetik. Urtebete lehenago Miss 17 lehiaketan parte hartu zuen. Nahiz eta ez zuen irabazi, Txileko Miss Mundok lagundu zion bere karrera telebistan egiten, 2000. urtera arte Mekano programan parte hartu baitzuen.

Hortik abiatuta, Díaz oso ezaguna izango zen Txileko telebistan, batez ere Morenita markako garagardoaren publizitate-kanpainan izan zuen paperagatik. Bikini argazki-saioetan ere agertzen hasi zen aldizkarietarako eta Interneteko atarietarako. Telebistan ere ausartu zen modelo gisa Canal 13ko Viña del Mar jaialdiaren *La Movida del Festival* programan.

2005eko maiatzaren 10ean, Díaz, beste 13 parte hartzailerekin batera, Canal 13ko *La Granja VIP* reality show-ean sartu zen, non hiru hilabete baino gehiago biziko zituen animaliak zaintzen eta bere janaria biltzen. Lehenengo astean, Kathy Barriga dantzariarekin, Sandra O'Ryan aktorearekin eta Viktoriya Leonenko irakasle ukrainarrarekin borrokak izan zituen. Horregatik, Txileko prentsak "La Fiera Vip" izena jarri zion. Díaz izan zen Santiago Sánchezen aurka lehia batean galdu ostean kanporatutako lehen pertsona, baina "playoff"eko laugarren astean berriro sartu zen programan, Kathy Barrigak berehala kanporatu zuen.

Reality showaren ostean, Díazek aste batzuetan Canal 13ko *Viva la Mañanaren* goizeko programaren zati batean parte hartu zuen La Granja VIP-eko iruzkintzaile gisa. Geroago, Chilevisión-ek kontratatu zuen *Sálvese Quien Pueda* (SQP) entretenimenduzko programa ospetsuko berriemailea izateko. Programa horretan Diaz famatu egin zen telebistako eskandaluen parte izateagatik, eta horrek prentsa tabloide nazionalaren argitalpen asko bultzatu zituen.

2012an, *Fiebre de Baile Famosos en Peligro* telesaioko parte-hartzaileetako bat bihurtu zen eta ikusleen botoen % 57 laguntzarekin irabazle berria bihurtu zen.

Gaur egun, Díaz Mega Secretos a Voces kanaleko entretenimendu-programako berriemailea da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598023
* Commonscat Multimedia: Pamela Díaz

---

 |

* Wd Datuak: Q598023
* Commonscat Multimedia: Pamela Díaz
*Artikulu hau euskal mendizaleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Zabaleta (hargina)».*
**Martin Zabaleta Larburu** (Hernani, Gipuzkoa, 1949ko irailaren 20a -) mendizale eta mendi-gidari gipuzkoarra da.

1980ko maiatzaren 14an bihurtu zen Everesteko gailurrera iritsi zen lehen euskaldun, Pasang Temba xerpa lagun zuela. Halaber, munduko tontorrik garaienera koroatu duen Espainiako lehen mendigoizalea da. Eztabaida piztu zuen, tontorrean ikurrina paratzean, Nepalgo bandera, energia nuklearraren aurkako bandera eta ETAren anagramarekin batera.

Gaur egun, Montanan (Ameriketako Estatu Batuetan) bizi da, Yellowstone Parke Nazionaletik gertu.

Biografia
---------

Zabaleta Hernanin jaio zen, Gipuzkoako probintzian, 1949an. Hernaniko mendietan hazi zen, baina gaur egun Estatu Batuetan bizi da, eta bertan arotz lanak mendizaletasunaren sustapenarekin eta goi mendiko gidaritzarekin uztartzen ditu, batez ere Andeetan eta Mendi Harritsuetan.

Everestera 1980an egin zuen igoerak alpinismo espainiarraren mito bihurtu zuen, eta areagotu egin da Euskal Herritik urrundu egin zelako eta komunikabideetan presentzia eskasa izan zuelako.

Beste bi zortzimilako ere igo dira, Kanchenjunga (1988) eta Cho Oyu (1989).

Beste zortzimilako batzuk
-------------------------

* Kanchenjunga (1988).
* Cho Oyu (1989).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «35 años después del día en el que el Everest habló en euskera» *Noticias de Gipuzkoa* 2015/05/17.
2. ↑   EiTB.  (2015/05/15). *Martín Zabaleta, primer vasco que pisó la cima del Everest.* .
3. ↑   «Martin Zabaleta» *Berria* 2015-07-12.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko alpinismoaren historia
* 1980ko Everest Euskal Espedizioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11691340
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 144917
* Lur: 06080/eu\_z\_0036/z0036

 |

* Wd Datuak: Q11691340
**Pedro Pablo Dartnell Encina** (Linares, 1874ko abenduaren 24a - 1944ko irailaren 26a) Txileko militarra izan zen, 1925eko Gobernuko Juntako kidea. 1924 eta 1925 bitartean, Txileko Armadako ikuskatzaile nagusi izan zen.

Biografia
---------

Linares hirian jaio zen 1874an. Robert Loder Dartnell irlandarraren eta Carmen Encina Ibáñezen semea. 1885ean kadete gisa onartu zuten Eskola Militarrean. 1891ko Gerra Zibilean, bigarren teniente gisa aritu zen Ingeniarien armada-gorputzean, eta Kongresuko Armadan sartu zen. Concón eta Placillako borroketan parte hartu zuen. Urte berean, teniente izatera igo zen eta gero kapitain. Gerra amaitu ondoren, Ingeniaritza Zibila ikasi zuen Txileko Unibertsitatean. Txileko Armadaren erreforma handiarekin, Europan espezializatzera bidali zuten.

1900eko urtarrilean, Major izendatu zuten eta Ingeniari Militarren komandante. Hiru urte geroago, jada komandante zen. 1905ean Itsas Armadara bidali zuten Talcahuanoko portuko gotorleku militarrak diseinatzen laguntzeko.

1910ean Europara bidali zuten berriro, oraingoan Parisko École de Guerre ikastetxeko ikasle gisa. Frantzian egon zen bitartean, Frantziako Aire Zerbitzuan interes aktiboa hartu zuen, eta txosten bat prestatu zuen, Aeronautika Militarra sortzeko oinarri bihurtu zena, 1913an Aeronautika Militarreko Eskola sortu zenean, hau da, gaitasun aeronautikoekin batera. Txileko Armada Nazionala sortu zuen 1930ean, geroago Txileko Aire Armada izenarekin ezagutzen dena.

Jadanik koronel gisa, 1914an, Telekomunikazioetako komandante eta Aeronautikako ikuskatzailea izan zen. 1919an Aeronautika Militarreko Zuzendari Nagusi bihurtu zen, eta urte berean brigadier nagusi izatera igo zen eta, hala, II, III eta IV Armadako dibisioetako komandante postuak izan zituen 1920 eta 1924 artean.

1924ko azaroaren 28an, Armadako Ikuskari Nagusi izatera igo zen, 1925eko urtarrilaren 23ra arte mantendu zuen titulua. Data horretan, ofizial gazte talde batek iraileko Batzordea kargutik kendu zuen botere betearazlea eman zion, baina ez zuen onartu. boterearekin bakarrik jarraituz, egun batzuk geroago nazioaren boterea hartu zuen urtarrileko Batzordeko kideetako bat izatea aukeratuz.

1926ko ekainaren 15ean Armadatik erretiratu zen. "Talca, Linares y Maule" Seigarren Probintzia Taldeak senatari izendatu zuen Kongresu Termalaren inguruan, 1930-1938 aldirako; Armadako eta Armadako Batzorde Iraunkorreko kide eta buru izan zen eta ordezko senatari izan zen Higiene eta Laguntza Publikoko Batzorde Iraunkorrean. Kargua izan zuen 1932ko estatu kolpea arte, eta ondoren Kongresu Nazionala desegin zen.

Josefina Matte Amunáteguirekin ezkondu zen (Ricardo Matte Pérez politikari kontserbadorearen alaba), harekin seme bat eta hiru alaba izan zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1964672
* Commonscat Multimedia: Pedro Pablo Dartnell Encina

---

* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q1964672
* Commonscat Multimedia: Pedro Pablo Dartnell Encina
**Pedro Ramírez Vázquez** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1919ko apirilaren 16a - *ibidem*, 2013ko apirilaren 16a) mexikar arkitektoa izan zen. Bere eraikinen handitasunagatik eta mexikar sustraiko arkitektura-molde plastikoagatik da ezaguna.

Biografia
---------

Egin zuen lanik ezagunena herri-eskola (1958) prefabrikatua zen, Milango XIII. Hiru Urteko sari berezia jaso zuena. Mexiko Hiriko Antropologia Museoa (*Museo Nacional de Antropología*) (1964) da monumentalismo horren beste erakusgarri bat; aretoak patio laukizuzen zabal baten inguruan daude antolatuta; sarreraren mutur batean, egituraren parte gisa, euritako erraldoi moduko bat dago, eta egitura horren erditik, eusten dion zutabea inguratuz, ura erortzen da etengabe, errezel bat bailitzan. Iturri erraldoi hori Tlaloc euriaren jainkoaren irudikapena da. Obra hori, oro har, duintasun nazionalaren irudikapena da, kolonaurreko kulturen eta hispaniar kulturen arteko nahasketaren erakusgarri bat, eta mexikar arkitekturaren ezaugarri nagusien bilduma: patioa eraikuntzaren elementu nagusi gisa erabiltzea, patioaren inguruan antolatutako espazioak, paisaiarekiko adostasuna, materialak eta egiturak koloreak errespetatuz erabiltzea, eskulangintzako akaberak eta abar. Museoak Sao Pauloko VIII. Bienalaren saria irabazi zuen 1965ean.

Pedro Ramírez Vázquezen garrantzi handiko beste obra batzuk: Juarez hiriko Museo Nazionala eta Iraultzaren Museoa; Arte Modernoko Museoa; Historia Galeria (Mexiko Hiria); Azteca Tlalpan futbol zelaia; eta Guadalupeko eliza. Halaber, obra txikiagoak egin ditu: Coyoacan eta La Lagunillako azokak; Omega eraikinak; Hegazkin Konpainiaren eraikina; eta beste instituzio eta erakunde batzuen eraikinak.

Sari asko irabazitakoa zen, bai Mexikon, bai Mexikotik kanpo; horien artean aipagarrienak Arteen Sari Nazionala eta Frantziako Arkitektura Akademiaren Urrezko Domina ziren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pedro Ramírez Vázquez*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)** Pedro Ramírez Vázquezen biografia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q350915
* Commonscat Multimedia: Pedro Ramírez Vázquez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 72186550
* ISNI: 0000 0001 2281 7490
* BNE: XX1107276
* BNF: 12497767w (data)
* GND: 118598112
* LCCN: n80139969
* NKC: pna2016917349
* SUDOC: 034194487
* ULAN: 500104401
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05074/eu\_r\_0113/r0113
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q350915
* Commonscat Multimedia: Pedro Ramírez Vázquez
**Pedro Pujana Agirregabiria** (Aramaio, Araba, 1915eko ekainaren 29a - 2001) Olaeta auzoko Kortazarrena baserrian jaiotako apaiza eta euskal idazlea zen. 1944. urtean apaiztu egin zen. Euskararen alde gogotik lan egin zuen. 1979an euskaltzain urgazle izendatu zuten, eta geroago, 1995ean, euskaltzain ohorezko. 2000. urtean, Bilboko Liburu Azokak omenaldia egin eta Urrezko Luma saria eman zion.

Gaztetan hasi zen euskarazko hainbat aldizkaritan kolaboratzen. Besteak beste, *Euzkadi, Zeruko Argia, Agur, Zer, Karmel, Kardaberaz* edota *Euskerazaintza* aldizkarien bidez zabaldu zituen hainbat urtez bere idazlanak. 1970ean eman zuen argitara bere lehen liburua, *Euskal aditza bizkaieraz*. 1977an bere sorterriko euskara aztertu zuen, *Oletako euskal aditza* libururako, eta 1979an *Oletako euskal aditza/Flexiones hika del Valle de Leitz, del valle de Angiozar, Bergara, de Zeanuri y de la zona de Vitoria* argitaratu zuen. Izan ere, Arabako jatorrizko euskara gehien eta sakonen aurkeztu duenetakoa izan zen Pedro Pujana. Itzultzaile gisa ere nabarmendu zen. Azken urteetan euskalgintzaren inguruko elkarte eta erakunde askoren esker oneko omenaldiak jaso zituen. 1995ean ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak, eta 1999. urtean Aramaioko Seme Kuttun izendatu zuen bere jaioterriko Udalak. Euskal Herriko argitaletxeek ere omen egin zioten 2000. urteko Bilboko Liburu Azokan, euskararen alde egindako lan oparoagatik, Urrezko Luma emanez.

Idazlanak
---------

Betidanik Aramaio aipatu izan du bere lanetan:

* *Euskal aditza bizkaiera* (1970).
* *Aitortu......zer dala-ta?* (1972).
* *Bateoa* (1973).
* *Olaetako euskal aditza* (1978).
* *Bizkaiko Forua euskaratu zuen eta baita Gernikako Juntetxeko areto nagusian dauden esaldiak ere.*

Sariak
------

* Aramaioko seme kuttuna.
* 2000: Bilboko Liburu Azokako Urrezko Luma

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265696
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316440703
* ISNI: 0000 0004 5018 7408
* BNF: 145232546 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 119262
* Lur: 05037/eu\_p\_3543/p3543

 |

* Wd Datuak: Q12265696
**Mermnada dinastia** bezala, K.a. 680tik Ziro II.a Handiak konkistatu zuen arte, antzinako Lidiako errege familia ezagutzen da.

Testuinguru historikoa
----------------------

Mermnada dinastiaren historia ezagutzeko iturririk hoberena, Herodotoren Historiako bederatzi liburuetatik lehena da. Hala ere, nabarmendu beharrekoa da, Herodotok Lidiako historian zehazki jartzen ez duela, baizik eta lidiar erregeen eta Asia Txikiko herri greziarren arteko harremanean.

Dinastiako bost erregeen erregealdian, greziarrak eta beste nazio batzuk menderatuak izan ziren: Herodotok dioen bezala:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Halys ibaia baino honatago bizi diren nazio guztiak, Kresok konkistatu eta menderatu zituen, Ziliziarrak eta Liziarrak izan ezik. Bere inperioa, hortaz, Lidiarrez, Frigiarrez, Mariandinarrez, Kalibez, Paflagoniarrez, Traziarrez, Tiniarrez eta Bitiniarrez osatuta zegoen, Kariar, Joniar, Doriarrrez, Eoliarrez eta Panfiliarrez gain. Konkista horien ondoren, Sardesko gortea bere garairik oparo eta distiratsuenean zegoenez, garai horretan Grezian bizi ziren gizon jakintsu guztiek, bertara bidaiatzen zuten bakoitzak egoki uste zuenean. |  » |

Euren boterearen iturrietako bat, Paktolo ibaian urre hautsaren presentzia zen, erregeek, txanponak ekoizteko erabiltzen zutena. Izan ere, txanponak dira euren ondare nagusia. Dinastiako azken erregea izan zen Kreso, Ziro II.a Pertsiako erregeak garaitu zuen K.a. 547 inguruan, eta, beharbada, baita exekutatu ere (iturri batzuek diotenez, Zirok bizirik utzi zuen eta persiar gortean bizitzen utzi zion). Zirok, Lidia erantsi zuen bere inperiora, baina Sardesek, mediterranear munduko gune kultural garrantzitsuenetako bat izaten jarraitu zuen.

Dinastiako erregeak
-------------------

* Giges (K.a. 680-K.a. 644)
* Ardis (K.a. 644-K.a. 625)
* Sadiates II.a (K.a. 625-K.a. 600)
* Aliates (K.a. 600-K.a. 560)
* Kreso-K.a. 560-K.a. 547)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3272890
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3272890
**Paramezioak** (*Paramecium* generoa) ur gezatan bizi diren protozoo ziliodunak dira, itxura obalatua dutenak. 50 eta 300 µm bitarteko luzeera dute, mikroskopio optikoa beharrezkoa izanik beraiek ikusteko.

Ugariak dira ur-putzu, urmael eta ur geldirik duten habitetan.

Aspalditik dira ezagunak protista hauek, lehenengo mikroskopioak asmatu zituztenek (XVII. mendean) "*animakulu*" txikiak ikusi baitzituzten landareen infusioetan ("*infusorio*" izena ere eman zieten).

Paramezioek ez dituzte flageloak, zilioak baizik. Zilio horiek protozoo horien azal osoan daude, eta higidura ematen diote organismoari. *Paramecium caudatum* espezieak 2.000 zilio inguru ditu.

Zapatila itxurako bizidun zelulabakar horiek zitostoma izeneko egitura dute, zelula mintzaren inbaginazioa, aho moduan jarduten duena elikagaiak harrapatu eta irensteko. Zitostomaz gain bi nukleo dituzte, bata bestearen ondoan: nukleo handia (makronukleoa) eta nukleo txikia (mikronukleoa).

Bakterioez eta partikula organiko txikiez elikatu ohi dira. Zilioek ur korrenteak sortzen dituzte bakterioak zitostomara erakartzeko. Irentsitako bakterioak elikagai-bakuola batean pilatzen dira.

Ugalketari dagokionez erdibiditzearen bidez sortzen dira bi paramezio, paramezio-ama batengandik. Ugalketa asexual horretan sortutako paramezioek ama-zelularen ondare genetiko bera dute. Ugalketa sexuala ere egin dezakete: bi paramezio elkartu eta mikronukleoak elkartrukatzen dituzte, material genetiko berria agertuz trukaketaren ondorioz. Ugalketa sexual honi konjugazioa deritzo, eta ugalketa asexualaren aldean urriagoa da.

*Paramecium* generoan espezie asko daude. Besteak beste, *Paramecium caudatum*, *Paramecium aurelia* eta *Paramecium bursaria*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Paramezio*** Aldatu lotura Wikidatan |

  

* **(Gaztelaniaz)** Paramezioen ezaugarriak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199456
* Commonscat Multimedia: Paramecium
* Wikispecies Espezieak: Paramecium

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 61312
* GBIF: 3237260
* ITIS: 46413
* NCBI: 5884
* WoRMS: 415756
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010247

 |

* Wd Datuak: Q199456
* Commonscat Multimedia: Paramecium
* Wikispecies Espezieak: Paramecium
***Highway to Heaven*** (euskaraz *Errepidea Zerurantz*) AEBtako naturaz gaindiko drama telesail bat da. 1984ko irailaren 19tik 1989ko abuztuaren 4ra NBC katean aireratu zen. Michael Landon eta Victor French aktoreek antzeztu zuten.

Telesaila honetan gizaki guztien bizitzan noizbait eta nahi ala nahi ez agertzen diren gaiak jorratzen dira (bakardadea, gaixotasuna, atsekabea, heriotza, onespenik eza...), maiz atal bakoitzean arazoaren konponbidea jasaten duen pertsona berarengan eta ingurukoengan dago.

Argumentua
----------

Jonathan Smith (Michael Landon) Jainkoak gizaterian maitasuna eta errukia zabal ditzan Lurrera gizaki itxuraz bidali duen aingeru bat da. Betekizun horretan Jonathanek Mark Gordon (Victor French) polizia ohia eta adiskidearen laguntza izango du. Biak AEBetan barna bidaiatu eta mota guztietako jendea ezagutzeaz gain euren laguntza eskeini eta ongia egiten eta hedatzen saiatuko dira, eginkizun zail horretan noizbehinka "Nagusiaren" (Jaikoaren) laguntza bera ere alde izango dute, mirarien moduan.

Aktoreak
--------

* Michael Landon: Jonathan Smith
* Victor French: Mark Gordon

Kanpo estekak
-------------

* *Highway to Heaven* telesailaren sarrera ikusgai eta entzungai. Youtube.com **(Ingelesez)**
* *Highway to Heaven* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1304435
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1304435
***Haurra eserlekuan*** (frantsesez: *Enfant au fauteuil*), ***Neskatoa panpinarekin*** (frantsesez: *Jeune Fille à la poupée*) izenez ere ezaguna, Berthe Morisot inpresionista frantziarraren erretratua da, 1884. urtekoa, bere hainbat lanetan bezala, bere alaba Julie Manet erabili zuena modelorako.

Inpresionista askoren (Renoir edo Mary Cassatt adibidez) gaia izan zen eseritako haurrak margotzearena, baina konbentzioetatik urrundu zen Morisot enkoadre ez zentratu batekin. Hala ere, lana amaitu gabe utzi zuen, neskaren zangoen inguruak ertakusten duen bezala. Bere alabaz esan ohi zuen Morisot amak: "Bibi (Julieren goitizena) bezalako modelo batekin, poliki egin behar da lan, bestela dena alferrik galtzeko aukera dago".

Bilduma pribatu baten jabetzakoa da margolana, erakutsi zuten Parisko Orsay Museoan 2019an, Berthe Morisoti buruzko erakusketa handi batean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Musee d'Orsay / Berthe Morisot erakusketa.  (2019). *info panela: Enfant au fauteuil.*  (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).
2. ↑   «Berthe Morisot (1841-1895) - Musée d'Orsay» *m.musee-orsay.fr* (Noiz kontsultatua: 2019-09-04).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67123715

 |

* Wd Datuak: Q67123715
**Hayes konderria** (ingelesez: *Hayes County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hayes Center da. 2010eko zentsuaren arabera 967 biztanle zituen, Hayes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hayes konderriak 1.847,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,57 ura dira. Beste 1.846,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 967 pertsonetatik 961 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489690
* Commonscat Multimedia: Hayes County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130215547
* LCCN: n82208751
* **Lekuak**
* OSM: 1425467
* TGN: 2001358

 |

* Wd Datuak: Q489690
* Commonscat Multimedia: Hayes County, Nebraska
Perla *rosetta*, Marietta Barovierrek sortua, eta gaur egun kristal veneziarraren konturik ezagunenetako bat
**Marietta Barovier** (Venezia, Italia, 1496 -?) beiraren artista veneziarra izan zen.

Ibilbidea
---------

Angelo Barovier beiraren artistaren alaba zen, beiraren lanean tradizio handia zuen Muranoko familia batean hezia. Marietta eta bere neba Giovannik familia lantegia jaso zuten herentzian 1460an.

Mariettaren lana ez da argi identifikatu, bere aitarenarekin gertatu den bezala. Hala ere, 1443 eta 1516 artean dokumentatutako beirazko hamalau pintoreetatik, bera eta Elena de Laudo ziren emakume bakarrak. Ezaguna da 1480an «Rosetta perla»ren (Chevron ere esaten zaio) sortzailea izan zelako. Hamabi mutur zuri, urdin eta gorriko izar-diseinua zuen lana.

1487an bere labea irekitzeko baimena lortu zuen, «bere obra eder eta bikainetan» lan egiteko.

2020ko abuztuan, Simon&Schuster argitaletxeak haurrentzako liburua (4-8 urte) argitaratu zuen: *A Thousand Glass Flowers: Marietta Barovier and the Invention of the Rosetta Bead*, Ikustratzaile Evan Turk.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Syson, Luke *(2001). Objects of Virtue: Art in Renaissance Italy. Getty Publications. p. 192.*
2. ↑  Syson, Luke *(2001). Objects of Virtue: Art in Renaissance Italy. Getty Publications. p. 191.*
3. ↑  Meredith Small, *Inventing the World: Venice and the Transformation of Western Civilization*
4. ↑    *A Thousand Glass Flowers: Marietta Barovier and the Invention of the Rosetta Bead.* .

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Marietta Barovier» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16576179
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45156563579723242191
* ISNI: 0000 0004 9611 7552
* LCCN: n2019045785

 |

* Wd Datuak: Q16576179
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Mialgiak** giharretako minak dira. Eragina gihar batean edo askoetan eman daiteke. Minaren jatorriak oso desberdinekoak izan daitezke. Batzuetan giharretako min horiekin batera indarraren galera, ahultasuna eta palpazioa egiterakoan minarekin eman daiteke. Batzuetan zainelduak eta afektaturiko giharren uzkurdura ere ematen da.

Kausak
------

Kausa arruntena gehiegizko gihar-esfortzu bat eta giharren gaineko traumatismoak izaten dira. Mialgia, bestetan ere, giharren gaineko eragina duten gaixotasunekin batera gertatzen da, esaterako Ehlers-Danlos sindromean. Izan daiteke baita gaixotasun infekzioso baten sintoma, sendagai baten ondorioa edo abstinentzi-sindromearen ondorioa.

### Gaixotasun infekziosoak

Artritis infekzioso batek birus baten ondorioa edo trikinosiaren ondorioa izan daiteke.

### Sendagaiak

Tribedoce Dx, ibuprofeno, dolo neurobion, eta baita ere diklofenako sodiko. ISOFACE (isotretinoina).

Mialgiak sor ditzakeen beste sendagaiak: estatinetetako deribatuak eta azidos fibrikoak (fibratos); hauek dislipidemiak tratatzeko erabiltzen dira. Baita ere hipotensor batzuk (doxazosina).

Ikus, gainera
-------------

* Fibromialgia erreumatiko

Bibliografia
------------

* Kasper DL, Braunwald E, Fauci AS, Hauser SL. Harrison. Principios de Medicina Interna (16ª ed). México: McGraw-Hill Interamericana Editores; 2006.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Mialgiari buruzko orria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474959
* Commonscat Multimedia: Myalgia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 123665799 (data)
* LCCN: sh85089171
* NKC: ph358656
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: L18
* DiseasesDB: 22895
* MedlinePlus: 003178
* MeSH: D063806

 |

* Wd Datuak: Q474959
* Commonscat Multimedia: Myalgia