Enrique de Portugal, Enrique el Navegante edo Infante Don Enrique bezala ezagutua (Oporto, 1394ko martxoaren 4a – Zagres, 1460ko azaroaren 13a), 1 Portugalgo infantea eta Viseoko lehen dukea izan zen, XV. mendearen lehen erdiko portugaldar politikan eta Portugalgo Aurkikuntzen Aroaren hasieran paper nabarmena izan zuena. Erregeen seme, anaia eta osaba izateagatik, Afrikako kostaldean eta Ozeano Atlantikoko irletan esplorazioen monopolioa lortu zuen. Bere bizitzaren amaieran, bere etxea Sagresen ezarri zuen, iberiar penintsulako hego-mendebaldeko muturrean.

Karabela motako ontzi berria lortu ondoren, Enrique portugaldar esplorazioaren garapen goiztiarraren eta beste kontinente batzuekiko itsas merkataritzaren arduraduna izan zen, mendebaldeko Afrika, Ozeano Atlantikoko uharteak eta ibilbide berrien bilaketaren bidez. Aita Ceuta (1415) konkistatzera animatu zuen, Iberiar Penintsulatik Gibraltarko itsasartearen beste aldean dagoen iparraldeko kostaldeko portu musulmana. Han amaitzen ziren Saharako merkataritza-bideek eskaintzen zituzten aukerak ezagutu zituen, eta liluratuta geratu zen Afrikarekin oro har; Preste Joanen kristau kondairak eta portugaldar merkataritzaren hedapenak aztoratzen zuten gehien. Portugalgo esplorazioaren mezenastzat jotzen da.

Normalean Enrique infantearena bezala identifikatutako erretratua, 1470 inguruan egina.

Biografia
---------

  

Henrike 1394ko martxoaren 4an jaio zen Porton, Joan I.a Portugalgoaren semea, Avisko dinastiaren sortzailea, eta Felipa Lancasterrekoa, Eduardo III.a Ingalaterrakoaren biloba, Joan Gantekoa Lancasterreko dukearen alaba eta Henrike IV.a Ingalaterrakoaren anaia.1

Enrique nabigatzailearen monumentua Ceutan

1414an bere aita konbentzitu zuen Ceuta konkistatzeko kanpaina bat antolatzeko. Hiria 1415eko abuztuan hartu zen, Portugalgo erresumari hiriak zuen merkataritzaren domeinua emanez. Urte horretan bertan zaldun izendatu zuten eta Viseoko duke titulua jaso zuen.1

Henrikek 21 urte zituen Maroko iparraldeko Ceutako portu mairua harrapatu zutenean. Ceuta pirata berberiskoen base bat izan zen luzaroan, Portugalgo kostaldea erasotzen zuena, herriak kentzen zituena bertako biztanleak harrapatzean esklabo afrikarren merkataritzan saltzeko. Arrakasta honen ondoren, Enrique Afrikako kostaldea esploratzen hasi zen, gehienbat europarrentzat ezezaguna zena. Bere helburuak Mendebaldeko Afrikako urrezko merkataritzaren iturria eta Preste Juan kristau erresuma mitikoa aurkitzea eta Portugalgo kostaldean piraten erasoak gelditzea ziren.

Lagos, Algarven, bere portuari esker ontzigintzako leku bihurtu zen. Handik espedizioak abiatu ziren Enrique infantearen etxetik. Lehenengo emaitzetako bat errekonozimendua izan zen, eta 1425etik aurrera, João Gonçalves Zarco eta Tristão Vaz Teixeira.1ek Madeira artxipelagoa kolonizatu zuten. 1420ko maiatzaren 25ean, Henrike Kristoren Ordenako maisu handi izendatu zuten, Tenplearen Ordenaren ondorengoa, eta kargu hori bere egunen amaierara arte izango zuen.

1426an, bere nabigatzaileek lehen Azore uharteak aurkitu zituzten, ziurrenik Gonçalo Velho Cabralek, portugaldarrek ere kolonizatu zituztenak.1

1433an Joan I.a hil ondoren, Eduardo I.a, Henrikeren anaia nagusia, tronura igo zen, eta merkataritza-onura guztien bosten bat eman zion estali gabeko eremuekin, baita Bojador lurmuturretik haratago esploratzeko eskubidea ere. Garai hartan, Bojador lurmuturra zen europarrek ezagutzen zuten Afrikako kostaldeko punturik hegoaldekoena. Gil Eanesek bidali zuen espedizioetako bat, eta lehena izan zen 1434an, ordura arte kabletik haratago zegoenari buruz zegoen mitoarekin bukatzeko.1

Henrike Tangerren konkistaren antolatzaile nagusietako bat izan zen 1437an, eta porrot handia izan zen; izan ere, bere anaiarik txikiena, Fernando, "Infante Santua" izenekoa, gatibu hartu zuten sei urte iraun zuen gatibu hil arte.2 Bere ospe militarrak aldrebeskeria larria jasan zuen eta horregatik bere bizitzako azken urteak politikara eta esplorazioetara bideratu zituen.

Enrique «Nabigatzailea» Irakurketarako Portugalgo Errege Kabinetearen fatxadan.

Eduard erregearen erregealdiak bost urte baino ez zuen iraun, eta, urte horien ondoren, Henrikek bere anaia don Pedro infantea erregeordetzan babestu zuen, bere iloba Alfontso V.a adin txikikoa zen bitartean, trukean Gibraltar itsasartearen hegoaldeko nabigazioen gaineko monopolioaren baieztapena jasoz.

Espedizioek bultzada handia hartu zuten ontzi berri batekin: karabela. Nuno Tristão eta Antão Gonçalves 1441ean iritsi ziren Blanco lurmuturrera. 1443an Arguingo badia, non gotorleku bat eraiki zuten 1448.1ean 1444 eta 1446 bitartean berrogei ontzi inguru irten ziren Lagosetik. Dinis Dias Senegal ibaira iritsi zen, Cabo Verde penintsula tolestu zuen 1444an eta Ginea bisitatu zuen. Horrela, portugaldarrek Saharako basamortu handiaren hegoaldeko muga gainditu zuten. Hortik aurrera, haurrak bere helburuetako bi bete zituen: Saharako merkataritzaren ibilbideak saihestea eta hegoaldeko Afrikako aberastasunetara iristea.

Pedro erregeordearen eta Alfontso V.a erregearen arteko gatazkan, Henrike azken horren alde agertu zen. 1449an Alfarrobeirako guduan indar alfonsinoek borrokan hil zen don Pedrorenak garaitu zituzten. Henrikek, ondoren, artilezko oihalen monopolioa jasoko zuen sari gisa. Artile horretatik asko ekoizten zuten bere kontinenteko lurralde handiek eta Azores2 mendietan.2

Enrique nabigatzailearen monumentua Ceutan
1452an urrearen etorrera nahikoa zen portugaldar urrezko lehen gurutzatuak egiteko. 1455 eta 1456an bi aita santuk (Nikolas V.aren Romanus Pontifex eta Kalixto III.aren Inter caetera) Portugali Bojador eta Não lurmuturren hegoaldeko konkista, merkataritza eta nabigazioaren monopolioa aitortu zioten. Bigarrenak, Aberastasunak zuzendutako Kristoren Ordenako lurralde haien gaineko eliz autoritatea ezartzen zuen.2 1460an Diogo Gomesek Cabo Verde.1 artxipelagoa aurkitu zuen.1 Urte honetarako portugaldarrek Afrikako kostaldea arakatu zuten Sierra Leonaraino.

1443an, don Pedro erregeordeak lurralde bat eman zion Enrique infanteari, San Bizente lurmuturraren inguruan, Portugalgo hego-mendebaldeko muturrean. Henrike Algarvera joan zen 1452an, eta 1457tik aurrera Sagarresera joan zen bizitzera, eta han hil zen hiru urte geroago.3 Geroago, 1625,3tik aurrera, Sagresko Eskola deiturikoaren mito historikoa sortu zen, nabigazio eta astronomia azterketarako ustezko zentroa, zeinaren existentzia zalantzan jartzen duten historialari askok.

Rekurtzoak eta ingresoak
------------------------

  

1420ko maiatzaren 25ean, Henrikek Kristoren Ordena Militarreko Maisu Handi izendapena lortu zuen, Zaldun Tenplarioen ondorengo portugaldarra, egoitza Tomon zuena, Portugaleteko erdian.7 Henrikek kargu horri eutsi zion bere bizitza osoan zehar, eta Agindua funts-iturri garrantzitsua izan zen Enriqueren asmo handiko planetarako, bereziki portugaldarrek 1346. urtea baino lehen Kanariar Uharteak konkistatzeko egin zituzten ahalegin iraunkorretarako.

1425ean, bere bigarren anaiak, Pedro infanteak, Coimbrako dukeak, bidaia diplomatiko bat egin zuen Europan zehar, Enriquek material geografikoa bilatzeko egindako enkargu gehigarriarekin. Pedro gaur egungo Veneziako mapamundi batekin itzuli zen.8

1431n, Henrikek etxeak eman zituen Estudo Geralentzat zientzia guztiak irakasteko (gramatika, logika, erretorika, aritmetika, musika eta astronomia), geroago Lisboako Unibertsitate bihurtuko zena. Beste irakasgai batzuetan, medikuntzan edo filosofian, esaterako, ikasgela bakoitza emandako irakasgaiaren arabera apaintzeko agindu zuen.

Enriquek beste baliabide batzuk ere bazituen. Joan I.a 1433an hil zenean, Henrikeren anaia zaharrena, Eduardo Portugalgoa, errege bihurtu zen. Henrikeri eman zizkion berak aurkitutako lekuetako merkataritzaren onura guztiak, baita Bojador lurmuturretik haragoko espedizioak baimentzeko eskubide esklusiboa ere. Henrikek ere bazuen atunaren arrantzaren monopolioa Algarven. Eduard zortzi urte beranduago hil zenean, Henrikek bere anaia Pedro, Coimbrako dukea, babestu zuen Eduardoren seme Afonso V.aren adin txikitasunaren garaian erregeordetzarako, eta horren truke jaso zuen erregu horren baieztapena.

Enrique «Nabigatzailea» Irakurketarako Portugalgo Errege Kabinetearen fatxadan.
Henrike izan zen 1437an Tangerrerako espedizio zorigaiztokoaren antolatzaile nagusia, Çala Ben Çalaren aurka, zeinak Enriqueren anaia gaztearekin, Fernandorekin, amaitu baitzuen, bahitu gisa entregatua, bake akordioan portugaldarren promesak bermatzeko. Portugalgo Gorteek uko egin zioten Ceuta itzultzeari Fernandoren erreskate gisa, sei urte geroago hil zen arte gatibu egon baitzen. Pedro printze erregeordeak Ozeano Atlantikoan eta Afrikan Portugalgo itsas hedapena babestu zuen, eta Henrikek Azoreak kolonizatzea sustatu zuen Petriren erregeordetzan (1439-1448). Bere bizitzaren azken zatian zehar, Enrique bere itsas jardueretan eta gortearen politikan kontzentratu zen.

Legatua
-------

  

Astrologiaren iragarpenaz interesatu zen eta Coimbrako Unibertsitatean astrologiako katedra bat sortzea bultzatu zuen, garai hartan astronomia bezala ezagutzen zena ere barne hartzen zuena.3 Infantearen garaian bultzatutako aurkikuntzak Portugalgo Inperio kolonialaren ondorengo garapenerako oinarria izan ziren.

Erreferentziak
--------------