recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Los Chimberos**, euskal folk musika talde bat da, nagusiki bilbainada azpigeneroan nagusi. Taldearen izenak bere Bilboko jatorria ongi adierazten du.

Ibilbidea
---------

1939an Goyo Nadal musikariak bilbotar musika herrikoiaren alaitasun eta umore Zazpikaleetatik atera eta ona nonahi hedatzeko asmoz taldea osatu zuen. Garai hartan euskal musikaren azpigenero honi *bilbainada* ala *txinberada* deitzen zitzaion.

Urteen poderioz taldean musikari ugariren joan-etorria izan da, tartean Goyoz gain, Iñaki Nadal anaia, Felipe García, Jesus Ibarra, Jose Luis Basterra, Amando Ortega, Josetxu Landa, Baldomero Alvarez, Iñaki Mangado, Adolfo Aranzana, Josetxu Ferrer, etab.

Denborarekin bilbotar eta euskal abestiez gain beste eskualdeetako batzuk ere abestu zituzten, baina beti bilbotar eta euskal abestiak nagusi zirela. Euskal Herriaz gain Espainia, Europa eta Amerikan barna kontzertuak eman zituzten.

Bitxikeria gisa eta ironikoki, gipuzkoar txuri-urdin askok jakin ez arren bilbotar hauek *Txuri-urdin* ereserkiaren bi maite eta ezagunenetako baten egileak dira, hain zuzen ere, oraintxuki bai Atotxako zelaian nahiz Anoeta estadioan akordeoiaren doinu hotsa zeukana.

2000. urtean taldekideen ondorengoek taldea bersortu eta taberna nahiz antzokietan, Euskal Herriko nahiz beste herrialdeetako abestiak abesteari ekin zioten. Gaur egungo taldekideak bederatzi dira: Alberto Núñez, Koldo Villar eta Jon Basterra (ahotsak), Ibán Galdos (akordeoia), Bernardo Vázquez (bateria), Iñigo Corcuera (baxua eta kontrabaxua), Gorka Aginaga (pianoa), Josu Auinaga (gitarra) eta Patxi Goikoetxea (latindar perkusioak).

Ikus gainera
------------

* Bilbainada

Kanpo estekak
-------------

* *Los Chimberos* taldeari buruzko artikulua irakurgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60028646

 |

* Wd Datuak: Q60028646
**Tipton konderria** (ingelesez: *Tipton County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Covington da. 2010eko zentsuaren arabera 61.081 biztanle zituen, Tipton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tipton konderriak 1.225,88 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,71 ura dira. Beste 1.187,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 49,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 61.081 pertsonetatik 48.100 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.269 dira. 11.393 beltzak edo afroamerikarrak. 217 amerikar natiboak ziren eta 48 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 356 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 59 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 908 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Tipton County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q474999
* Commonscat Multimedia: Tipton County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138425460
* ISNI: 0000 0004 0442 7538
* LCCN: n84112227
* **Lekuak**
* OSM: 1828578
* TGN: 2001920

 |

* Wd Datuak: Q474999
* Commonscat Multimedia: Tipton County, Tennessee
**Tioga konderria** (ingelesez: *Tioga County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Owego da. 2010eko zentsuaren arabera 51.125 biztanle zituen, Tioga kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tioga konderriak 1.354,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,08 ura dira. Beste 1.343,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 51.125 pertsonetatik 49.799 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 694 dira. 349 beltzak edo afroamerikarrak. 73 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 371 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 26 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 495 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56154
* Commonscat Multimedia: Tioga County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155947187
* ISNI: 0000 0004 0405 4188
* LCCN: n81043395
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838024
* TGN: 1002944

 |

* Wd Datuak: Q56154
* Commonscat Multimedia: Tioga County, New York
Lurrunetan kozinatzeko bi sukaldeko tresna mota
**Lurrunetan egostea** edo **lurrunetan kozinatzea** lurrunarekin elikagaiak prestatzeko metodo bat da. Metodo honetan ez da elikagaia zuzeneko kontaktuan beroarekin jartzen, osmosiaren fenomenoa ezabatuz. Ura lurrun egoerara pasatzen da 100 °C-ra iristen denean, egosketa azkarra da. Lurrunetan egosteak homogeneoki egostea ere baimentzen du, eta prestatutako elikagai egosien ezaugarriak gordetzen ditu. Urez gain, salda berotuaren lurruna erabil daiteke.

Metodo osasuntsua da eta ia elikagai mota guztiekin egin daiteke, baina Mendebaldean landare-elikagaiekin gehiago erabiltzen da.

Asian arroza sukaldatzeko edo Magreben kuskusa egiteko oso teknika hedatua da.

| Ur edo likido zaporetsu baten lurruna+ sareta baten bitartez bereizita osagai nagusia+ tapa |
| --- |

Lurrunetan egosteko prestaketak
-------------------------------

Kuskusa barazkiarekin
1. Osagai baten ezaugarri organoleptikoak (kolorea, zaporea, forma...) eta mantenugaiak hobekien mantendu nahi denean.
2. Barazkiak, arraina, itsaski, arrautzak, arrozak, kuskusa.
3. Lurrunetan bereziki, bolumen txikiko osagaiak egosten dira.

HAINBAT AHOLKU

* Egosteko denborak ongi kalkulatu.

Ikus gainera
------------

Sukaldaritza\_liburua/Teknikak

Kanpo estekak
-------------

gastronomiavasca.net/eu/gastro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1415859
* Commonscat Multimedia: Steaming

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4148741-2
* LCCN: sh85127736
* NKC: ph471361
* AAT: 300379777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1415859
* Commonscat Multimedia: Steaming
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brookhaven da. 2010eko zentsuaren arabera 34.869 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 1.523,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,33 ura dira. Beste 1.518,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.869 pertsonetatik 24.032 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 330 dira. 10.400 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 117 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 233 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485896
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141915201
* LCCN: n82067412
* NARA: 10039572
* **Lekuak**
* OSM: 1833636
* TGN: 2001128

 |

* Wd Datuak: Q485896
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Mississippi
**Lurrunkortasuna** substantzia batek lurrun-fasera igarotzeko duen joeraren neurri bat da. Era berean, substantzia bat lurruntzeko erraztasunaren neurri gisa definitu da. Tenperatura jakin batean, lurrun-presio handiagoa duten substantziak lurrun-presio txikiagoa duten substantziak baino errazago lurruntzen dira.

Normalean likidoei aplikatzen bazaie ere, lurruntasuna material solidoei aplika dakieke, hala nola izotz lehorrari (karbono dioxido eta amonio kloruro solidoa), solidotik lurrunera zuzenean alda baitaitezke egoera likidotik pasatu gabe. Prozesu horri sublimazioa deritzo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hiztegi terminologikoa (2009) Euskalterm

Ikus, gainera
-------------

* Konposatu organiko lurrunkor
* Hegazkortasun (finantzak)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908990
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300191662
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q908990
Abraham Lincolnen mamua Etxe Zurian omen dabil.
**Abraham Linconen mamuaren** inguruko kondairek Etxe Zuriarekin oso lotura estua dute. Lincolnena, dena dela, ez da eraikinaren mamu bakarra baina bai kondaira zabalduena. Esaten da hil ondoren bere mamua eraikinaren inguruan dabilela. Askoren ustez presidente horrek, bestetik, atentatua gertatu baino lehen, hil egingo zutela ba omen zekien.

Testiguak
---------

Antza asko izan dira, besteak beste, Grace Coolidge, Gilemina I.a Herbehereetakoa, Winston Churchill eta Theodore Roosevelt zeuden mamua ikusi omen zutenen artean. 

Lyndon B. Johnsonek Lincoln mamuarekin hitz egin omen zuen. Johnsonek Lincolnen haren bulegoa izan zen bigarren solairuko gelan aurkitu eta galdetu omen zion: "Gerra bat izan zenuen, eskubide zibilen aldeko mugimendu bat izan zenuen, manifestariak eta kritikariak izan zenituen, zer egin dezaket?" Eta istorioa kontatzen du mamuaren erantzuna hau izan zela: "Ez joan antzerkira". Antza denez pasadizu hau umorezko hari bat da, Bob Hoperen taldeko umorista anonimo batek sortua.

Amezgaiztoa
-----------

Lincolnek amets bat izan zuen omen 1865eko apirilaren 14an, John Wilkes Boothek hil zuen egun berean. Dirudienez egun hartan hauxe kontatu zuen:

"Ametsetan, inguruko lekuren batetik zetorren intziri ahul batek iratzarri ninduen. Zutitu eta zarataren bila hasi nintzen, azkenean ekialdeko gelarako bidea aurkituz, non gizonak eta emakumeak hileta-mantuetan bilduta baitzeuden. Hilkutxa bat ikusi nuen oholtza batean, eta soldaduak mutur bakoitzean. Kapitain bat gertu zegoen, eta harengana zuzendu nintzen: "Nor dago hilda Etxe Zurian", esan nuen. 'Presidentea', bere erantzuna izan zen, hiltzaile batek hil zuen. Hilkutxan hilobi-arropak zituen gorpu bat zegoen, baina aurpegia ilunduta zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  *The Diary of Gideon Welles*; The History Channel Publishings, Chapter XXVI, April 14, 1865.
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lincolnen mamuari buruzko bideoa.
* **(Ingelesez)**:*The Paranormal Presidency of Abraham Lincoln*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3495109

 |

* Wd Datuak: Q3495109
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hugo da. 2010eko zentsuaren arabera 5.467 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 6.698,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,78 ura dira. Beste 6.676,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.467 pertsonetatik 5.028 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 683 dira. 280 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 77 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312586
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151340783
* GND: 4405931-0
* LCCN: n85234900
* **Lekuak**
* OSM: 1411330
* TGN: 2000228

 |

* Wd Datuak: Q312586
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Colorado
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carrizozo da. 2010eko zentsuaren arabera 20.497 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 12.513,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,56 ura dira. Beste 12.512,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.497 pertsonetatik 19.710 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.110 dira. 74 beltzak edo afroamerikarrak. 407 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 210 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487243
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152462589
* GND: 1056891203
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1832199
* TGN: 2001442

 |

* Wd Datuak: Q487243
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, New Mexico
**Lincoln konderria** (ingelesez: *Lincoln County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Merrill da. 2010eko zentsuaren arabera 28.743 biztanle zituen, Lincoln kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lincoln konderriak 2.349,12 kilometro koadro ditu. Horietatik 72,59 ura dira. Beste 2.276,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.743 pertsonetatik 28.103 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 340 dira. 152 beltzak edo afroamerikarrak. 89 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 251 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494947
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125502841
* ISNI: 0000 0004 0420 4289
* LCCN: n81119841
* **Lekuak**
* OSM: 270660
* TGN: 2002334

 |

* Wd Datuak: Q494947
* Commonscat Multimedia: Lincoln County, Wisconsin
**Lacaille 9352** (GJ 887 / HIP 114046 / LHS 70) gure Eguzkitik 10,74 argi urtera dagoen, gure Eguzki-sistematik hurbilen dauden izarren artean hamargarrena delarik. Piscis Austrinus konstelazioan dago, Grusekin duen mugatik gertu, Beta Piscis Austrinigandik hego-ekialdera eta Gamma Piscis Austrini eta Delta Piscis Austrinigandik hego-mendebaldera. +7,34 itxurazko magnitudekoa, ezin daiteke begi hutsez ikusi.

Lacaille 9352 Nicolas Louis de Lacaillek 1763ko bere katalogoan sartu zuen izarretako bat da, katalogo horretan hego hemisferiotik behatutako 9766 izar agertzen direlarik. Gurekiko, 6,9" urtean mugitzen da, laugarren mugimendu propiorik handiena duen izarra.

M1.5V espektro motakoa, Lacaille 9352 3700 gradu kelvineko tenperatura efektiboa duen nano gorri bat da. Eguzki argitasunaren %1 ingururekin, bere metaltasuna gure eguzkiarenaren %60koa da. Bere diametro angeluarraren neurria, linboaren iluntzea (1,388 arku milisegundo) kontutan hartuta, bere erradioa kalkulatzea ahalbidetzen du, Eguzkiak duenaren %64koa dena, beste iturri batzuk, berriz erradio txikiago bat estimatzen dute, eguzki erradioaren %49koa. Bere masa, gure eguzkiarenaren erdia da.

Lacaille 9352ren gure eguzkiarenganako hurbiltasuna kontutan hartuta, izar honek interes astronomiko handia izan du. NASAren Space Interferometry Mission (SIM)en lehenengo helburutzat aukeratua izan da, hiru lur masako masa duten planeten aurkikuntza proiektua izarragandik gertuen dauden 2 unitate astronomikoetan zehar. Orain arte, Hubble espazio teleskopioak ez du planeta erraldoiren baten edo nano marroi baten tamainako objekturik detektatu izar honen inguruan. Igorritako argi infragorria barne, balizko planeta lurtar batek (ur likidoa izateko gai litzatekeena) Lacaille 9352 izarragandik 0,22 unitate astronomikoko distantziara egon beharko luke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   van Leeuwen, F..  (2007ko azaroa). «Validation of the new Hipparcos reduction» *Astronomy and Astrophysics* 474 (2): 653–664. doi:10.1051/0004-6361:20078357. Bibcode: 2007A&A...474..653V..
2. 1 2 3   Cousins, A. W. J..  (1973). «UBV photometry of some southern stars» *Monthly Notes of the Astronomical Society of Southern Africa* 32: 11. Bibcode: 1973MNSSA..32...11C..
3. 1 2 3 4   Demory, B.-O.; Ségransan, D.; Forveille, T.; Queloz, D.; Beuzit, J.-L.; Delfosse, X.; di Folco, E.; Kervella, P. *et al*..  (2009ko urria). «Mass-radius relation of low and very low-mass stars revisited with the VLTI» *Astronomy and Astrophysics* 505 (1): 205–215. doi:10.1051/0004-6361/200911976. Bibcode: 2009A&A...505..205D..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q649990
* **Astronomia**
* SIMBAD: HD 217987

 |

* Wd Datuak: Q649990
Natillez estilatiko emakume bat.
**Sitofilia** edo **food play** (janari-jolasa ingelesez) erotismoa eta janaria nahasten duen fetitxismo sexualari deritzo.

Praktika
--------

Sitofiliaren praktikak sexua egitera edo ez eraman dezake. Terminoa afrodisiakoak diren jakiak hartzearen praktikari lotuta dago, hala nola, txokolate edo esne-gain harrotua, bikote sexualen gainean isurtzen dena plazer sexuala lortzeko. Praktikak ere helburu dekoratzaileak izan ditzake, genitaleetan platerrak zerbitzatzea adibidez.

Terminoak forma falikoak dituzten elikagaiekin masturbatzea ere barneratzen du (adibidez: arto-buruak, luzokerrak, kuiatxoak, bananak edo prozesatutako elikagaiak, saltxitxak bezala) penetrazio baginala zein anala ordezkatzeko. Era berean, zulo bat egin dakioke hainbat elikagaiei (kuiak edo angurriak) bagina edo uzki forma emateko.

Erreferentzia kulturalak
------------------------

* 1986ko *9 Aste eta Erdi* pelikulan, eszena batzuetan marrubiak erabiltzen dira sitofilia praktikara eramanez.
* *Tampopo* pelikula japoniarrean bikote batek, yakuzaren kide den gizon bat eta bere maitalea, elikagaiak erabiltzen dituzte haien praktika sexualetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Brenda. Love,.  (1992). *The encyclopedia of unusual sex practices.*  Barricade Books ISBN 1569800111. PMC 25873312..
2. ↑    *Everything you know about sex is wrong : the disinformation guide to the extremes of human sexuality (and everything in between).*  Disinformation 2005 ISBN 1932857176. PMC 61441489..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1290888
* Commonscat Multimedia: Sitophilia

---

 |

* Wd Datuak: Q1290888
* Commonscat Multimedia: Sitophilia
*Kristoren Ehorzketa*, Galleria Borghese, 1610
**Sisto Badalocchio Rosa** (1585eko ekainaren 28a - c. 1619-1647 ) Boloniar Eskolako margolari eta grabatzaile italiarra izan zen .

Parman jaioa, Agostino Carracciren eskutik egin zuen lan lehenengo Bolonian, gero Annibale Carracciren eskutik, Erroman. 1609ra arte Annibalekin lan egin zuen, gero Parmara itzuli zen. Grabatzaile gisa bere lanik ezagunena *Rafaelen Biblia* saila izan zen, bere ikaskide Giovanni Lanfrancorekin batera sortu zuena. Irudiek Rafaelen tailerreko fresko sorta bat irudikatzen dute Vatikanoko *logian*. Margolari gisa, bere lanik garrantzitsuenak Reggio Emiliako San Giovanni Evangelista elizako freskoak dira, Correggioren lehen lanetan oinarritutakoak. Eliza horretan, kupularen eta petxinen apainketa egin zuen. Kupulako freskoak parusia irudikatzen du, hau da, Kristoren bigarren etorrera, eta petxinak lau bertute kardinalek apaintzen dituzte.

Nahiz eta Lanfrancorekin fresko-pinturan askotan lankidetzan aritu zen, adibidez, Annibalek diseinatutako sailan, San Giacomo degli Spagnoliko San Diego kapera (1602–1607) eta Palazzo Costaguti (*Nessus eta Deianeira*), Badalocchiok ez zuen inoiz bere adinkidearen aitorpen bera jaso. Hala ere, gaur egun Italiako barrokoko estilo artistikoak Italiako iparraldera eramateko pertsonaia garrantzitsutzat jotzen da.

Galeria
-------

* Kristo hilaKristo hila
* Familia SantuaFamilia Santua
* Susanna eta ZaharrakSusanna eta Zaharrak
* Ama Birjina eta Haurra San Benito eta San Quentin arteanAma Birjina eta Haurra San Benito eta San Quentin artean
* Tancred eta ClorindaTancred eta Clorinda

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729057
* Commonscat Multimedia: Sisto Badalocchio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 88671688
* ISNI: 0000 0001 2341 7800
* BNE: XX5155842
* BNF: 14968433h (data)
* GND: 123220610
* LCCN: nr2002010028
* NKC: xx0217502
* SUDOC: 083692495
* ULAN: 500003253
* KulturNav: id
* RKD: 3447

 |

* Wd Datuak: Q729057
* Commonscat Multimedia: Sisto Badalocchio
Sistro metalikoa: Ägyptisches Museum, Berlin.
**Sistroa** antzinako musika tresna bati ematen zaion izena da, uztai edo perra formaduna, platertxo metalikoak zituena, hagatxo batzuetan sarturik, astinduz soinua ateratzen zutenak.

Sistroa, idiofonoen familiako musika tresnatzat hartzen da, modu ez zuzenean jotakoa, astindutakoa, maraka eta kriskitinak bezala.

Oso erabilia zen Antzinako Egiptoko jai erlijiosoetan, erromatarrek hauengandik kopiatu zutelarik. Hathor jainkosaren ezaugarritzat jotzen zen. Bat eta Bastet jainkosekin ere lotua zegoen.

Gaur egun, oraindik, kontserbatzen dira musika tresna honen ale eta irudikapen zeramikoak hainbat museotan, Espainiako Arkeologia Museo Nazionalean, British Museumean, Louvren...

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Sistroa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q426948
* Commonscat Multimedia: Sistra

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7852082-4
* AAT: 300042642
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q426948
* Commonscat Multimedia: Sistra
Emakumea lira jotzen. 1913ko argazkia
*Artikulu hau musika tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lira».*

**Lira** (latinetik *lyra*, eta hau, grezierazko «λύρα»tik) pultsatutako harizko musika tresna primitibo bat da, abako formaduna, eta honen jatorria, greziarrek, Hermes jainkoari edo Polimnia musari ematen diote. Orfeok jo zuen musika tresna zen, eta Apolok berarekin duena, Estatu hiritarraren, kulturaren eta musikaren ikur bezala.

Lira, harpa bezala, bi eskuekin jotzen den musika tresna bat da.

David errege jakintsuaren eskuetan, lirak, jainkoarekin eta erlijioarekin lotura irudikatzen du. David erregeak, lira jotzen zuen Saul lasaitzeko.

Liraren oinordeko musika tresnak, zitara, gitarra eta lauta dira, liraren tradizioa jarraitzen dutena egundaino, trobadore eta olerkarien musika tresna bezala. Dyehuty, egiptoar mitologian, jakinduria, idazketa, musika eta Ilargiaren jainkoa da. Musikarekin lotua zegoen liraren asmatzaile bezala.

Historia
--------

Lirarik antzinakoenak eta xamurrenak, hiru hari zituen, baina, ondoren, lau, bost, sei, zazpi, are hamabi arte ere pasa zen. Egipton, hamazortzi izatera ere iritsi zen. Liraren zatiak, hariez gain, honako hauek ziren:

* kaxa, hasiera batean, dortoka oskolez, eta, ondoren, zurez egina zena.
* taula, kaxa ixten zuena, eta, sarri, tinkatutako larru lehor bat baino ez zena.
* kaxan ezarritako muntanteak
* muntante batetik bestera jarritako *uztarria*.

Hariak, alde batetik kaxara eta bestetik uztarrira lotuak zeuden. Plektru izeneko ezten antzeko batez, hatzekin atximurtuz edo bi eratara jotzen zen. Ezkerreko eskuak, hariak atximurtzen zituen, eta, eskumakoak, plektruarekin atximurtzen zituen.

Mitologia
---------

Erromatar mitologian, lira, Merkurio jainkoak asmatu zuen, nork Apolori oparitu zion kaduzeoaren truke, eta, ondoren, azken jainko honen ezaugarrien artean agertu zen. Egiptoar mitologian, Dyehuty jainkoa musikarekin lotua zegoen, eta liraren asmatzailetzat jotzen zen. Esaten denez, bere izena, lili loretik dator, duen antzeko formagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201129
* Commonscat Multimedia: Lyres

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4168390-0
* NDL: 00617069
* AAT: 300042871
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201129
* Commonscat Multimedia: Lyres
Bresciako lipsanoteka.
**Lipsanoteka** (grezieratik: "leipsianon" (jarrita) eta "teca" (kutxa)) santuen erlikiak gordetzeko espazioak edo kutxak ziren. Ohikoak izan ziren Erdi Aroan, arte erromanikoan, batez ere X. mendetik XIII. mendera.

Ezaugarriak
-----------

Egurrezko kutxak izaten ziren eta, normalean, aldare nagusiaren azpian kokatzen ziren, elizetan eta baselizetan. Erlikiekin batera dokumentu bat gordetzen zen; dokumentuan zeinen gorpuzkinak ziren adierazten zen. Modu batez antzinako kristauen ohitura jarraitzen zen, eukaristia martiririen hilobien gainean egiteko ohitura, alegia. Gehienetan lipsanotekak hormetan edo zoluetan gordetzeko izaten ziren eta, ondorioz, ez zituzten apaingari asko izaten. Dena dela, badira salbuespenak, oso ornituak. Ornituta egoten zirenean apaingarriak elementu geometrikoak, loreak, landareen marrazkiak izaten ziren. Batzutan idazkunak ere agertzen ziren zenbait kasutan kaligrafia kufikoaz.

Formak
------

Eredu desberdinak ezagutzen dira:

* Arrautza formakoak, aldeak tornuan landuak, zilindroko ebakeraz, estalki konikoa eta heldukeku tornuan landua.
* Laukizuzena, irristatzaile den tapakiarekin.
* Zilindrikoa, ahokatzen den tapakiarekin.

Museoetan
---------

Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionala bilduma interesgarria gordetzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9022844

 |

* Wd Datuak: Q9022844
Tolkienen legendarium ospetsuan eta idazle honen hil ondorengo lana den Silmarillionen **Lorienen lorategiak** Amaneko eskualde eder bat dira, Valinorretik hegoaldera kokatuak. Bere izena quenyazkoa da eta "ametsen lurraldea" bezala itzul daiteke.

Eskualde honetan Irmo valarrak gobernatzen du (ametsen eta ikuskarien emalea) bere emazte Estërekin batera (sendatzailea) Manwëren zaintzapean. Hara arima nekatu eta gutxituak penetatik atseden hartzeko heltzen dira, handia baita bertako gobernariek pena eta tristezietatik sendatzeko duten ahalmena eta valarrak eurak ere sarri joaten dira. Hala gertatu zen Fëanorren amarekin, Mirielekin, nekatua eta Fëanorren jaiotzagatik arima makaldua zuela, Lorienen zaintzapean jarria izan zen. Eta Melian bera ere han egon zen Endorretik quendiak iritsi aurretik.

Han bizi izan zen, baita ere, Arien maiarra, ondoren Anarren (eguzkia) ontzia hartuko zuena, valarrek sortu zutena gizaki hilkorrak babesteko Valinorreko Bi Zuhaitzak suntsituak eta Silmarilak lapurtuak izan ondoren, baita Noldorren ihesa eta Finwëren heriotza, Noldorren erregea zena, baita Melkor oztopatzeko ere.

Erdialdeko Lurraldean Galadriel damak eta bere senar Zelebornek gobernatutako eskualde bat dago, Lothlorien bezala ezagutzen dena (edo soilik Lorien). Eguzkiaren Hirugarren Aroan Erdialdeko Lurraldean geratzen ziren elfotar erresumen artean ederrena zen.

Tokiak
------

### Lorellin

Lorienen lorategien erdian kokatutako laku bat da. Lorellin Ardako lakurik ederrenetzat hartzen da. Bere barnean Estë valierra bizi zen uhartea dago. Bere izena quenyazkoa da eta "ametsaren lakua" bezala itzul daiteke.

### Estë uhartea

Lorienen lorategi miragarrietan, Valinorren, Estë uhartea dago, Ametsen Jaunaren emaztea zen Estë "sendatzailea"ren bizilekua, bere izenak "atsedena" esan nahi duelarik. Lorellin lakuaren erdian kokatua, lainoz estalitako uharte oihantsu bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5935943

 |

* Wd Datuak: Q5935943
**Trianako Itxaropenaren Kofradia** (gaztelaniaz: *La Hermandad de la Esperanza de Triana*) Sevillako Triana auzoko kofrafia katoliko da, Andaluzian (Espainia). Bere izen osoa luzeagoa da, *Pontificia, Real e Ilustre Hermandad y Archicofradía de Nazarenos del Santísimo Sacramento, de la Pura y Limpia Concepción de la Santísima Virgen María, del Santísimo Cristo de las Tres Caídas, Nuestra Señora de la Esperanza y San Juan Evangelista*. Hiri Amabirjinarik ezagunenetako bat da, herriak **Trianako Erregina** izenarekin ezagutzen duena. Marinelen kaperan dauka egoitza. Penitentzia edo prozesioa Aste Santuan egiten dute, Ostiral Santuko gauean. 

1418an sortu zen Santa Anako elizaren inguruan zegoen zeramisten gremioaren baitan. 1542an batu zen arrantzaleen gremioarekin, euren San Joan ebanjelariaren kofradiarekin. 1565an Espiritu Santuaren elizan zuen egoitza. Gaur egun 15.100 kide eta 2.800 nazareno ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Montoto, Santiago.  ([1976?]). *Cofradías sevillanas.*  [Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla] ISBN 84-7405-007-3. PMC 2508900. (Noiz kontsultatua: 2023-05-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5895286
* Commonscat Multimedia: Hermandad de la Esperanza de Triana (Sevilla)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 295145857087722922236

 |

* Wd Datuak: Q5895286
* Commonscat Multimedia: Hermandad de la Esperanza de Triana (Sevilla)
**The Allnighters**, 1988an Gasteizen jaio zen Euskal Herriko Rhythm and blues taldea da.

Ibilbidea
---------

1988an bost lagunek taldea sortu eta kontzertuak ematen hasi ziren. 1991 urtean *All night long* maketa atera zuten eta honek ekarritako arrakastari esker Wilko Johnson, Nine Below Zero, Barrence Withfield, Caledonia Blues Band, Bill Thomas, Kenny Neal, Ian Dury eta The Blues Brothers Band taldeen telonero izan ziren.

1994an *Midnight Boogie* plazaratu zuten, beren lehenengo diska luzea. 1995eko otsailean Gijongo Marriott Recordsen diska labur bat grabatu zuten, *Like the Devil (I will love you)*, biniloan baino editatu ez zena. 1996an bigarren diska luzea kaleratu zuten, *Keep on Keepin´ on*, oraingoan Bartzelonako Al.leluia Records estudioetan. 1998an Alemanian kontzertu batzuk eman ondoren taldekide batzuek taldea uztea erabaki zuten eta ondorioz taldearen ibilbidea amaitu zen. Egindakoa biribiltzeko 1998an hirugarren diska atera zuten, *Ten Long Years* bilduma.

Hamabost urtetako atsedenaldiaren ondoren 2013an berriz itzuli ziren hainbat kontzertu eman asmoz, baina berehala *Everything is changing* diska grabatu eta kaleratu dute.

Taldekideak
-----------

* Iñigo Ortiz de Zárate - organoa eta gitarra
* Ernesto García - gitarra
* Zigor Akixo - batería
* Iñaki "Igu" García - ahotsa eta armonika
* Ruper Díez - baxua

Diskografia
-----------

* *All night long* (Autoekoizpena, 1991) - maketa.
* *Midnight Boogie* (Oihuka, 1994)
* *Like the Devil (I will love you)* (Marriott Records, 1995) - hiru abestiko EP-a
* *Keep on Keepin´ on* (Al.leluia Records, 1996)
* *Ten Long Years* (Al.leluia Records, 1998)
* *Everything is changing* (Autoekoizpena, 2013)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «The Allnighters» *FanMusicFest* (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «The Allnighters: "Éramos una rara avis en la escena musical europea"» *MondoSonoro* 2016-11-08 (Noiz kontsultatua: 2017-07-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61361002
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133306866

 |

* Wd Datuak: Q61361002
**Dolores Greco Arroyo**, **Lola Greco** izenez ezagunagoa (Madril, 1964) madrildar dantzari eta koreografoa da, 2009ko Dantzako Sari Nazionala, Kultura Ministerioak emana.

Biografia
---------

Lola Greco José Greco eta Lola de Ronda dantzari ospetsuaren alaba da. Dantzaria Espainiako Balet Nazionaleko (BNE) eskolan hasi zen ikasten 14 urterekin. 17 urterekin bakarlari eta hemeretzi urterekin lehen dantzaria izan zen. 1983an Parisen egin zuen debuta. Gero Milango Scalan 1990ean. 1991n AEB eta Espainia zeharkatu zituen.

Parisko Salomé de Van Hoecke ikuskizunean eta Milango Operan parte hartu zuen Il vespri siciliani-n/Siziliako bezperak. José Granerok Medearako deitu zion. Handik aurrera, Victoria Eugenia, José Antonio eta Felipe Sánchezek, besteak beste, ikuskizunak antolatu zizkioten. Gainera, Estatu Batuetan zehar ibili zen, aitaren konpainiarekin batera.

1991n eta, bost urte geroago, *El sombrero de tres picos* lanean, Antonio Ruiz Soler (El Bailarínen) omenez. Geroago, *Gigantes de la danza* galan parte hartu zuen, Parisko Eliseoen Zelaietan, Maya Plisetskaya eta Sylvie Guillemekin batera. Granero maisuarekiko lankidetza errepikatu egin zen, *La Gitanilla* sortu zuenean. Bere agindupean, beste dantzari batzuekin batera, *A mi forma* muntaian egin zen, 2002ko Jerezko Jaialdian estreinatua.

### Konpainia propioa

BNEtik bananduta, 1999an bere konpainia sortu zuen eta harekin nazioarteko bira batzuk egin zituen. Orduz geroztik, dantzari gonbidatu eta koreografo gisa aritu da Espainiako dantza-konpainietan. 2008ko Jerezko Jaialdian bere *Deóperaflamenco* ikuskizuna estreinatu zuen, eta 2009an *Fedra* muntaiaren protagonista izan zen. Miguel Narrosek zuzendu zuen, Napolesen estreinatu zen eta jaialdietan aurkeztu zen, Meridan esaterako. 

### Koreografo

Lola Grecok hainbat lan egin ditu koreografo gisa; besteak beste, *Latido* muntaia, José Greco nebarekin batera sortua, *Pasión y ley* de Antonio `El Pipa´ eta *El velero de las rosas* (2008) filmen sortzaile eta dantzari gonbidatu gisa, Joselillo Romerorekin batera.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2009an Dantzako Interpretazio Sari Nazionala, Kultura Ministerioak emana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *https://www.danza.es/multimedia/biografias/lola-greco.* .
2. 1 2 3   «Lola Greco. Danza,Flamenco. Biografía y obras en España es cultura.» *www.xn--espaaescultura-tnb.es* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).
3. 1 2   «LOLA GRECO - BAILAORES/AS - El Arte de Vivir el Flamenco» *elartedevivirelflamenco.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** J.L.Pereira. «Lola Greco - Grandes la Danza - Bailarines del mundo» *www.grandesdeladanza.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** DeFlamenco.  (2012-08-03). «Lola Greco» *Revista DeFlamenco.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).
6. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Sevilla, Diario de.  (2008-07-21). «Lola Greco» *Diario de Sevilla* (Noiz kontsultatua: 2023-01-29).

Kanpo estekak
-------------

* Bideoa: LOLA GRECO - CORDOBA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5978451

 |

* Wd Datuak: Q5978451
**Toskanako Dukerri Handia** Italiako erdialde inguruko entitate juridiko bat izan zen 1569 eta 1859 bitartean. Toskanako Dukerri Handia 1532tik Florentziako Errepublika ordezkatu zuen Florentziako Dukerria izan zenaren toki berean zegoen. Dukerri hura, Medici familiak zuzendua hasieratik, bata bestearen atzean hedapen ugari izan zituen. 1559an Sienako Errepublika erantsi zuen, eta 1568an Luccako Dukerria. Hiriburua Florentzia zuen.

Fernando I.a. Toskanako Duke Handia.

Medicitarren agintaldia
-----------------------

1569tik Medici familia ospetsuak gobernatu zuen Dukerri Handia, hala, desagertutako Florentziako Dukerria gobernatu zuen familia saga jarraituz. Familia horrek gobernatu zuen, Gian Giastone de Medici, duke leinuko azken ordezkaria izan zena, 1737an seme-alabarik izan gabe hil zen arte.

Habsburgo-Lorenatarren agintaldia
---------------------------------

1730eko hamarkadaren hasieratik, zenbait europar gortek mugimendu diplomatikoak egin zituzten Toskanako Dukerri Handiko gobernua lortzeko. Inongo zalantzarik gabe, aukera handiena Karlos III.a Espainiakoa infanteak zuen (aurrerago Espainiako errege izan zen), Filipe V.a Espainiakoa erregearen eta Isabel Farnesio printzesaren semea zenak. Karlosek oinordekotza eskubide batzuk jaso zituen oinordekotzan Florentziako tronuari buruz bere amaren familiaren aldetik, hots, Farnese familiatik, dukerri handiko familiaren senide baitzen.

1733an, Poloniako Ondorengotza Gerraren testuinguruan, espainiar eta austriar diplomaziek Turingo Itun sekretua egin zuten. Haren bidez, Espainiak (artean boteretsua zen) Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren alaba Maria Teresa I.a Austriakoa artxidukesa onartu zuen: enperadoreak Bi Sizilietako Erresuma Karlos Borboikoa infanteari eman behar zion, Parmako Dukerria eta Toskanako Dukerri Handiko tronuaren gaineko eskubideei uko egitearen truke. Itun hura onartuta, Espainiak bertan behera utzi zuen Austriako Ondorengotza Gerrari zegokion lehia oro.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154849
* Commonscat Multimedia: Grand Duchy of Tuscany

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152258844
* ISNI: 0000 0001 1504 192X
* GND: 4119667-3
* LCCN: n82008466

 |

* Wd Datuak: Q154849
* Commonscat Multimedia: Grand Duchy of Tuscany
**Malin Head** edo **Malin lurmuturra** (irlanderaz *Cionn Mhálanna*) Irlandako ipar-mendebaldean dagoen Donegal konderriko Inishowen penintsulan kokatzen den lurmutur bat da. Lurmutur hau Irlandako uhartean edo lur lehorrean iparraldeena dagoen lekutzat jo ohi da.

Halere lur lehorrean iparraldeena dagoen lekua Inishowen penintsulan Malin Head lurmuturretik 2 kilometro ipar-ekialdera dagoen **Banba's Crown** da ("Banbaren Koroa"). Banba's Crown lumturra Malin udalerritik 16 kilometro iparraldera dago. Banba delako hau, irlandar mitologiako erregina bat izan zen.

Nahiz eta iparraldean egon, Malin Head lurmuturra ez dago Ipar Irlandan, Irlandako Errepublikan baizik. Malin Head lurmuturran meteorologia estazio bat ere badago.

Iruditegia
----------

* Met eireann metereologia estazioa.Met eireann metereologia estazioa.
* Itsasbehera Malin Head lurmuturreko itsaslabarretan.Itsasbehera Malin Head lurmuturreko itsaslabarretan.
* Lurmuturraren inguruko kostalde basatiaren ikuspegia.Lurmuturraren inguruko kostalde basatiaren ikuspegia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q303076
* Commonscat Multimedia: Malin Head

---

 |

* Wd Datuak: Q303076
* Commonscat Multimedia: Malin Head
To Shoot an Elephant filmaren aurrerapena, euskarazko azpitituluekin.
***To shoot an elephant*** Alberto Arcek eta Mohammad Rujailahk eginiko film dokumentala da, gaitzat Palestinan 2008ko abenduaren 27tik 2009ko urtarrilaren 18ra eginiko bonbardaketak (2008-2009ko Gazako gatazka) dituena.

Nazioarteko kazetari gehienek alde egin zuten, baina Alberto Arce han geratu zen, eta zuzeneko irudiak jaso zituen. Horrekin dokumentala egin zuen, eta lizentzia librearekin ekoitzi zuen Eguzki Bideoak euskal ekoiztetxeak. Ingelesa da dokumentalaren hizkuntza nagusia.

Mundu osoko emanaldia
---------------------

Creative Commons lizentziari esker hedapen handia lortu du, eta hainbat zinemalditan eman dute. 2010eko urtarrilaren 18an, bonbardaketen amaieraren lehen urteurrenarekin batera, mundu osoan emanaldia egitea proposatu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* 2008-2009ko Gazako gatazka

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.
* Filma, euskarazko azpitituluekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1752468

 |

* Wd Datuak: Q1752468

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Azpitit. «To shoot an elephant» *AZpiTituluak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-05-24).
Plaque Malik Oussekineren omenezko plaka, hil zuten kalean.
**Malik** **Oussekine afera** esaten dena Frantziako Poliziaren indarkeria kasu bat da. zeinaren ondorioa izan zen Malik Oussekine 22 urteko ikasle gaztearen herioza, 1986ko abenduaren 6a Parisen, Devaquet unibertsitate erreforma proiektuaren aurkako ikasleen protesten testuinguruan gertatu zen kasua, zeinean manifestazioak gertatzen ari ziren kale batean, poliziek Oussekine jazarri zuten, atari batean inguratu, eta kolpez josi zuten, zeintzuen ondorioz hil zen gau hartan bertan.

Gaztea hil eta biharamunean, ikasleek martxa isila antolatu zuten, eta Alain Devaquet ministrordeak dimisioa aurkeztu zuen. Bi egun geroago, Devaqueten lege proiektua erretiratu zuten.

Malik Oussekine hil arte jo zuten hiru polizietatik bi epaitu eta zigortu zituzten, baina espetxe zigorrik gabe. Protesten testuinguruan okerreko kalean egotea egokitu zitzaion Oussekineri. Jatorri magrebiarrekoa izanda, polizien aurrirtziak ere egon zitezkeen tartean. Hala ere, Oussekine Islametik urruntzen ari zen sasoi hartan, katolizismora hurbildu nahian, eta Biblia bat ere bazeraman aldean.

2022ko telesail dramatiko batek, *Oussekine* izenekoak, kasua berregin zuen 2022an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Martínez, Carlota.  (2022-05-31). «Caso Oussekine: cómo un asesinato policial cambió la historia de Francia» *El Independiente* (Noiz kontsultatua: 2023-06-23).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Affaire Malik Oussekine» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-06-04ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16204221

 |

* Wd Datuak: Q16204221
Moskuko Germaniar Sloboda. Alexander Benoisen margolana (1911).
**Sloboda** (errusieraz: слободá) Errusia, Ukraina eta Bielorrusiako historian izan den jendegune mota bat da. Valakia eta Moldavian ere antzeko kokalekuak zeuden, *slobozie/slobozia* deituak. Batzuk hiri-harresien kanpoaldeko auzoak ziren, baina askotan lurralde jendeztatu gabeak kolonizatzeko erabiltzen ziren. Beste lurraldeetako nekazariak eta langileak erakartzeko helburuz, Slobodako biztanleak zergak ordaintzetik salbuetsirik egoten ziren aldi luze batez (15 eta 25 urte artean). 1630 eta 1640 artean ehunka *Slobody* sortu ziren Moskoviako muga eskualdeetan, Sloboda Ukrainan bereziki.

XVIII. mendearen hasieran pribilegio horiek ezeztatu eta jendegune hauek herri, hirixka edo auzo bilakatu ziren arren, Sloboda hitzak askotan iraun zuen. Ukrainan, esate baterako, ehun leku inguruk *sloboda* edo *slobidka* terminoa daramate izenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Sloboda", Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary (1890-1906)
2. 1 2  Sloboda Encyclopedia of Ukraine

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130491
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1130491
***Tigrea ekaitz tropikal batean*** (frantsesez: *Tigre dans une tempête tropicale*) edo ***Harrituta!*** (frantsesez: *Surpris!*) Henri Rousseau margolariak 1891an egindako olio-pintura da. Egun Londresko National Gallery museoan ikus daiteke.

Historia
--------

Rousseauk margolana Parisko Aretoan aurkeztu zuen baina ez zuen espero zuen arrakasta izan, jendearen axolagabekeria baizik. Horrek egilea desilusionatu zuen. Lehen izenburua "Harrituta!" izan zen eta horrela aurkeztu zuen 1891an Parisko Salon des Indépendants erakusketan.

Deskribapena
------------

Margoak, orokorrean, xalotasuna azaltzen du. Ereduak bezala, Rousseauk pelutxeak eta etxeko landareak erabili zituen zeren eta berak ez zuen oihana ezagutzen. Hau "Oihaneko margolanak" saileko lehenengoa izan zen.

Eszenak tigre bat erakusten du, oihanean, ekaitz tropikal batean. Harrapariak salto egiteko asmoz dago baina ez dakigu zeren gainean. Hala ere, margolariaren asmoa animalia menderakaitza eta arriskutsua erakustea zen, ingurune natural kezkagarri batean. Margolanaren gainean euria ikusten da, horretarako margo sasi-gardenak erabili zituen, eta, atzean, tximista.

Ikerlari batzuek lan honetan elementu sinbolikoak ikus nahi izan dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Museoaren informazioa.
**Tigre ibaia** Peruko ibai bat da, Marañón ibaiaren ibaiadar bat, Loreto departamenduaren amazoniar lurraldea zeharkatzen duena. 600 kilometro inguruko luzera du eta bere ahotik 200 kilometrotan zehar da nabigagarria.

Tigre ibaia Peruko Amazoniako lautadan dago, Amazonas ibaiaren ezkerraldeko ibarrean, Marañón ibaia eta Napo ibaiaren artean. Cunambo eta Pintoyacu ekuatoriar ibaien elkargunean jaiotzen da, Ekuador eta Peruren arteko mugan, Puerto Cunambon. Bere ahoa Ucayali ibaia Amazonasekin elkartzen den tokitik 65 kilometro mendebaldera dago. Tigre ibaiagandik mendebaldera jarraituta Parinari ibaia, Chambira ibaia eta Nucuray ibaia daude, hirurak behe lurretako ibai laburrak, Nanay ibaiaren antzeko erregimena dutenak.

Bere ibaiadarrik garrantzitsuenak Tangarana ibaia ezkerretik eta Corrientes ibaia (Tigre) (448 kilometroko luzera duena) eskuinetik dira. Bere ibarretan ia ez dago inongo asentamendurik, jada aipaturiko Puerto Cunambo izan ezik ibaiaren hasieran, eta Puesto Avanzado Gonzalez Suárez, Leoncio Prado, Pucaurco (Tangarana ibaiaren itsasoratzean) eta Intutu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1636709
* Commonscat Multimedia: Tigre River

---

* **Lekuak**
* OSM: 2737797

 |

* Wd Datuak: Q1636709
* Commonscat Multimedia: Tigre River
Musikan, tonalitate maior baten **tonalitate paraleloa** tonika bera duen tonalitatea da baina minorrean; era berean, tonalitate minor baten tonalitate paraleloa tonika bera duen maiorra da. Adibidez, sol maiorra eta sol minorra bi tonalitate desberdinak dira, baina biak dira tonalitate paraleloak (tonika berekoak: sol); beraz, esan dezakegu sol minor dela sol maiorraren paraleloa, eta. alderantziz, sol maiorra dela sol minorraren paraleloa. 

Tonalitate baten homonimo minorra aurkitzeko, 3 bemol gehitu behar zaizkio armadurari.

Konpositoreak, eta Robert Schumann batez ere, XIX. mendearen hasieran hasi ziren libreki esperimentatzen tonalitate paralelotik hartutako akordeekin.

Entzumenari dagokionez, tonalitate maior batetik paraleloa den tonalitate minorrera aldatzeak "tristatze" orokor moduko bat dakarrela dirudi. Aldaketa horrek badu antzekotasunik tonalitate erlatibo minorrera aldatzearekin, entzumenari dagokionez, bederen.

Ikus, gainera
-------------

* Tonalitate erlatiboa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1410998
* Commonscat Multimedia: Parallel keys

---

 |

* Wd Datuak: Q1410998
* Commonscat Multimedia: Parallel keys
**Tito Lartzio Flavo** (latinez *Titus Larcius Flavus*), erromatar kontsul bat izan zen, bi kontsulalditan: K.a. 501ean eta K.a. 498an. Espurio Lartzioren anaia eta Larcia gensekoa zen.

Bere cognomena den Flavo, egileren batzuetan baino ez da aurkitzen. Tito Liviok, cognomenik barik deitzen du, bere benetako cognomena zen Rufo, historialariek zergatik ez duten erabiltzen ezagutzen ez delarik.

Bere bigarren kontsulaldian, Fidenas hiria hartu zuen. Senatuari zion errespetua, Dionisioren arabera, bere garaiko erromatar jeneralen harrokeriarekin kontrastatzen da.

K.a. 498an, Tarkinio Superbo erregea kanporatu eta hamar urtera, Kuriak, magistratura berri bat sortzea beharrezko ikusten du: diktadura, sei hilabeteko iraupenera mugatua, baina, denbora honen barnean, erabateko botereak zituena, bere autoritateari elegiterik jartzea ezinezkoa baitzen.

Tito Lartzio Flavo lehen diktadore izendatua izan zen, eta magister equitum izendatu zuen bere kidea. Hiritarren errolda bat egin zuen, Erromak latindarrekin zituen tirabirak konpondu zituen, eta, kontsul izateko hauteskundeen presidente izan ondoren, bere magistraturari uko egin zion beronen tartea amaitu baino lehen.

K.a. 493an, Senatuak, plebearekin, hau Mendi Sakratuan banandu zenean negoziatzera bidali zuenetako bat izan zen, eta, urte berean, Postumo Kominio Aurunko kontsularen legatu bezala aritu zen, Coriolos volskotar hiriaren setioan.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Opiter Verginio Trikosto eta Espurio Kasio** | **Erromatar kontsula Postumo Kominio Aurunkorekin**K.a. 501 | Ondorengoa**Servio Sulpizio Kamerino eta Manio Tulio Longo** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tito Ebuzio Helva eta Vetusio Gemino Zikurino** | **Erromatar kontsula Kinto Klelio Sikulorekin**K.a. 498 | Ondorengoa**Aulo Sempronio Atratino eta Marko Minutzio Augurino** |