recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Polemon II.a** (antzinako grezieraz: Μάρκος Αντώνιος Πολέμων Πυθόδωρος; c. K.a. 12-k .o. 74), Pontoko Erresumako eta Bosforoko Erresumako errege bat izan zen.

K.a. 1 inguruan, bere aita Polemon I.aren oinordeko bihurtu zen, bere ama Pitodorisen erregeordetzapean, azken batean, boterea honek erabili zuelarik, Polemon II.a izenezko errege soil bezala utziz.

39an, Kaligula erromatar enperadoreak, Pontoko eta Bosforoko errege bezala errege intsigniak eman zizkion. 41ean, Klaudiok, Bosforoko Erresuma, Mitridates Armeniakoari eman zion, baina, Polemoni, Ziliziaren zati bat eman zion.

48an, judutar bihurtu zen, Kaltzisko errege Herodesen alarguna zen Berenizeren eraginpean, honekin ezkondu zelarik, baina, Berenizeren aldetik, hitzarmenezko ezkontza zenez, desegin egin zen eta Polemonek judutar izateari utzi zion.

Euxinoko Polemonium hiria sortu zuen.

62an, Neronek, Pontoko errege kargua uztera behartu zuen, erromatar probintzia bezala erantsia izan zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Polemon I.a** | **Pontoko erregea**K.a. 1-62 | Ondorengoa**Azkena izan zen. Erresumaren amaiera** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2319252
* Commonscat Multimedia: Polemon II of Pontus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316532909
* GND: 1073607364

 |

* Wd Datuak: Q2319252
* Commonscat Multimedia: Polemon II of Pontus
**Nino Burjanadze** (georgiar: diziplin) (Kutaisi, 1964kouztailaren 16a) Georgiako presidente ez hautatua izan zen 2003ko azaroaren 23tik 2004ko urtarrilaren 25era. Legelari eta politikari ezaguna da bere herrialdean, Georgiako Parlamentuko presidente ere izan da.

1986an graduatu zen Tbilisiko Estatuko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean- Moskuko Estatuko Unibertsitatean ikasi zuen 1986tik 1989ra bitartean, eta 1990ean Nazioarteko Zuzenbidean doktoratu zen. 1991tik irakasle elkartua izan da Nazioarteko Zuzenbideko Fakultatean Tbilisiko Estatu Unibertsitatean. Mendebaldearen aldeko jarreragatik nabarmendu da, eta publikoki esan du Georgia Europar Batasunean eta NATOn lehenbailehen sartzea nahiko zuela.

Diputatu hautatu zuten 1995ean, eta OSCEko Parlamentuko Batzarreko lehendakariorde izan zen 2000ra arte. Eduard Xevarnadze presidentearen alderdian aritu zen 2002ra arte, hura utzi eta independenteen talde batean aurkeztu zen arte. Georgiako lehendakari izan zen 2003ko azaroaren 23tik 2004ko urtarrilaren 25era, Larrosen Iraultzaren ondorioz Eduard Xevardnadzek karguari uko egin ondoren. 

Hurrengo hauteskundeetan Mikheil Sakaixvili presidente hautatu ondoren, Burjanadzek Georgiako parlamentuko lehendakaritzari ekin zion berriro. Baita geroago ere eta, 2007ko azaroaren 25etik 2008ko urtarrilaren 20ra bitartean, non Davit Bakradzek parlamentuko lehendakari gisa ordezkatu zuen. 2013ko presidentziarako hauteskundeetara aurkeztu zen, baina Giorgi Margvelaixvilik irabazi zuen.


1. ↑    *Bakradze Elected as New Parliamentary Chairman.*  Civil Georgia 7 Juny 2008.
2. ↑    *Margvelashvili Named as GD's Presidential Candidate.*  Civil Georgia 11 maig 2013.
**Consetta Lenz**, **Consetta Carruccio** ere deitua (AEB, 1918ko irailaren 26a - 1980ko uztailaren 2a) gimnasta artistiko estatubatuarra izan zen, brontzezko domina olinpikoa lortu zuena 1948an, taldekako lehiaketan. Caruccio 14 urterekin hasi zen gimnasian, Baltimoreko (Maryland) Germania Turnverein gimnasia klubean sartu zenean. Kirol anitzeko atleta, une jakin batean Estatu Batuetako errekor nazionala ezarri zuen 50 metro lauetan, 6,3 segundotan osatuz.

1948ko Londresko Olinpiadetan brontzea irabazi zuen taldekako lehiaketan, eta estatubatuarrak podiumean geratu ziren txekoslovakien eta hungariarren atzetik. Taldekideak Marian Barone, Ladislava Bakanic, Dorothy Dalton, Meta Elste, Helen Schifano, Clara Schroth eta Anita Simonis izan ziren.

Bide batez, Berlingo 1936ko Joko Olinpikoetan 18 urterekin lehiatu zen, nahiz eta banakako dominak gizonezkoen gimnastei ematen zitzaizkien 896 modernoak sortu zirenetik, emakumeek ez zuten banakako dominarik jaso han, 1952ra arte egingo ez zuten bezala; hala ere, 1952an aplikatzen hasi ziren arauen arabera, Caruccioren emanaldiak 1936ko Caruccioren emanaldiak orekatutako brontzezko domina bat balioko zion, banakako puntuazio onena lortu zuen Carucnaren kasuan. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5163178

 |

* Wd Datuak: Q5163178
**San Nicola in Carcere** VI. mendean San Nikolas Barikoari eskainitako Erromako basilika da. Sant'Angelo *rionean* kokaturik dago.

Historia
--------

Leku honetan eraikitako lehen eliza VI. mende ingurukoa zen. Sarreratik gertu, bestetik, X. mendeko idazkuna irakur daiteke. Dena dela, eliza honi eginiko lehenengo erreferentzia 1128koa da: fatxadan plaka bat da.

Aurretik, toki berean, Erromatar Errepublika garaiko Forum Holitoriumaren erorkinak zeuden eta jainko desberdinei eskainitako tenpluak: Junon, Spes eta Jano; tenplu hauek ondoren espetxe moduan erabili ziren eta hortik elizaren "in Carcere" izendapena ("espetxean"). Geroago, tradizioa beste espetxe batekin nahastu zen zeren eta XIV. mendetik aurrera jendeak Tullianoren espetxearekin lotzen zuen baina hor Bizantzio garaikoa zen eta eliza horrekinez zuen loturarik.

San Nikolas Barikoari egin zen elizaren eskaintza inguruan bizi zen talde greziarrarekin justifikatzen da. Komunitate horrek santu horri debozio handia zion. XI. mendean Petrus Leoniren eliza bezala ezagutzen zen; jatorri judutarraren familia horrek Martzeloren antzokia gotorleku bezala moldatu zuen.

Arkitektura
-----------

Oraindik gaur egun erromatarren garaiko arkitekturaren elementu batzuk gordetzen dira. Handiena kanpoko horman ikusten diren zutabeak ditugu, batzuk K. a. III. mendeakoak, alboko orma batean, eta beste batzuk, fatxadan, K. a. II. mendeakoak; azken hauek Juno Sospita tenpluaren elementuak ziren. Fatxada X. mendekoa da eta 1599an Giacomo della Portak fatxada berreraiki egin zuen. Lan horietan Erdi Aroko kanpandorrea zen; kanpandorrea XIX. mendean konpondu zen. Elizaren kriptan, publikoari irekita, Juno Sospita tenpluaren beste aztarnak ikus daitezke, esaterako bere Sancta sanctorum.

Eliza barruan bi ama birjinei zuzendutako kultua dago: bata Ponpeiako Madona eta, bestea, Mexikoko Guadalupeko Andra Maria. Azken honen kaperan 1773an Mexikotik bidalitako margolana erakusten da. Aldare nagusian martiri desberdinen erlikiak gordetzen dituen basaltoko ontzi handi bat dago.

Galeria
-------

* Eliza eta kanpandegia kanpotik ikusita.Eliza eta kanpandegia kanpotik ikusita.
* Kanpandegia.Kanpandegia.
* Barrualdea.Barrualdea.
* Eliza albo batetik ikusita.Eliza albo batetik ikusita.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Elizaren barrualdeko panoramika.
* **(Italieraz)**:Basilikari buruzko informazioa eta argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***San Nicola in Carcere*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2145580
* Commonscat Multimedia: San Nicola in Carcere (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312660425
* GND: 4501837-6

 |

* Wd Datuak: Q2145580
* Commonscat Multimedia: San Nicola in Carcere (Rome)
**Sayanim** (*sing.* **Sayan**; euskaraz: «laguntzaile») Mossadi borondatezko laguntza eskaintzen dioten diasporako juduak dira. Gordon Thomasen arabera Bretainia Handia eta Estatu Batuetan gutxienez 20000 sayanim daude.

Orokorrean, bolondres judu ez-israeldar hauek legezko jarduerak garatzen dituzte bizitoki duten estatuan eta tokiko agintearekin arazorik ez izaten saiatzen dira. Hala ere, badaude salbuespenak, adibidez, Jonathan Pollard Ameriketako Estatu Batuetako itsas inteligentzia zerbitzuetako langileak espioi lanak egin zituen Mossadentzat. FBIak harrapatu zuenean Ameriketako Estatu Batu eta Israelen arteko erlazioak gaiztotu egin ziren.

Victor Ostrovsky, Mossadeko katsa ohi eta idazleak eta Gordon Thomasek asko idatzi dute sayanimei buruz. Beraien arabera, sayanimek hainbat modutan laguntzen diote Mossadari: medikuntza zerbitzuak, dirua, logistika, ... Jendearen biziaren gaineko kontrol haundia duten jardueretan egin ohi dute lan: Epaile, polizia, ... eta edozein gauza egiten dute Mossadeko ofizialak (katsa) zerbitzatzeko eta Israelgo estatuaren politiken aurkarien eta etsaien aurka egiteko. Sayanimek, teorian, ez dute zuzenean parte hartzen inteligentzi operazioetan eta gastuak ordaintzen dizkiete soilik.

Sayanimek 100% judu izan behar dute. Israeldik kanpo bizi dira eta Israelen dituzten ahaideen bidez kontaktatzen dute beraiekin zerbitzu sekretuek.

Katsak dira sayanimen arduradunak. Sayanim aktiboenak urtean lau aldiz edo biltzen dira katsarekin. Katsa bakoitza egunean bi, hiru edo lau sayanimekin biltzen da aurrez aurreko elkarrizketak egiteko eta hainbat elkarrizketa egiten ditu telefonoz. Sayanimen sistema hau Mossadaren bizkar hezurra da. Modu honetan, CIAk 100 langilerekin egiten duen lana egiteko Mossadek nahikoa du 6 edo 7rekin. Bolondres talde haundi honen existentziari esker soldatapeko langile gutxiagorekin lan egin dezakete eta inteligentzia zerbitzuaren gastuak asko murrizten dira.

Sayanimak fikzioan
------------------

Frederick Forsythen The Fist of God (Jainkoaren ukabila) eleberrian agertzen dira Sayanimak.

Bibliografia
------------

* Adelman, Jonathan R. *The rise of Israel: a history of a revolutionary state* Routledge, 2008. ISBN 0-415-77510-8, 9780415775106
* Goodspeed, Michael. *When reason fails: portraits of armies at war : America, Britain, Israel, and the future* Greenwood Publishing Group, 2002. ISBN 0-275-97378-6, 9780275973780

Irakurketa osagarriak
---------------------

* Ostrovsky, Victor. *By Way of Deception-The making and unmaking of a Mossad Officer*. New York: St. Martin's Press, 1990. ISBN 0-9717595-0-2
* Thomas, Gordon. *Gideon's Spies: The Secret History of the Mossad*. New York: St. Martin's Press, 1999. ISBN 0-312-25284-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2052752

 |

* Wd Datuak: Q2052752
**Micheline Obermeyer** (Rang-du-Fliers, 1922ko abenduaren 23a - Bois-Guillaume, 2001eko urriaren 17a) frantziar atleta eta piano-jotzailea izan zen.

Victor Hugoren iloba biloba eta Lucien Laroche konpositorearen iloba izan zen. Lau urterekin hasi zen pianoa jotzen, eta hamalaurekin familiaren etxea utzi zuen Tunisian, Parisko Kontserbatorioan ikasteko. Bigarren Mundu Gerra hastean Tunisiara itzuli zen eta han piano errezitaldiak egin zituen Radio Tunisen.

Bertan ere hasi zen kirola egiten, saskibaloian eta atletismoan lehiatuz. Gerra amaitzean atletismoa praktikatzen jarraitu zuen piano ikasketak amaitzen zituen bitartean.

1948ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen pisu jaurtiketako eta disko jaurtiketako probetan, eta brontzezko domina gorako jauzian.

Gainera, zilarrezko domina irabazi zuen 1948ko Europako Atletismo Txapelketan, eta brontzezkoa 1950eko Europako Atletismo Txapelketan, biak ere pisua jaurtitzeko proban, eta brontzezko domina 80 metroko hesidun lasterketan, 1950eko Europako Txapelketan.

1950ean erretiratu zen kiroletik, eta pianoko kontzertista izaten jarraitu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201365
* Commonscat Multimedia: Micheline Ostermeyer / Q201365

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 47573195
* ISNI: 0000000078628165
* BNF: 125153654 (data)
* GND: 119499924
* LCCN: n97021419
* SUDOC: 03439365X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kirolariak**
* COI: micheline-ostermeyer
* IAAF: 14557477

 |

* Wd Datuak: Q201365
* Commonscat Multimedia: Micheline Ostermeyer / Q201365
**Stephan Hermlin**, jaiotza-izenez **Rudolf Leder** (Chemnitz, Alemania, 1915eko apirilaren 13a - Berlin, Alemania, 1997ko apirilaren 6a) alemaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

1931n Gazteria Komunista elkarteko kide egin zen, eta inprimategi batean lanean hasi zen. 1936an Egiptora emigratu zuen, eta Palestinara joan zen gero. Handik, Espainiara igaro zen, Gerra Zibilean parte hartzera. Gero, Ingalaterra, Frantzia eta Suitzara joan zen, eta 1945ean itzuli zen Alemaniara. Frankfurten, erredaktore gisa hasi zen lanean, eta 1947an, Bigarren Mundu Gerraren erdian, sobietarren mendeko eremura igaro zen. Erbestetik itzulita ezagutarazi zuen bere burua idazle gisa. Dena dela, lehenago, Suitzan argitaratu zituen bere lehen poemak. Konposizio poetiko horietan surrealismoaren eta sinbolismoaren eragin handia nabari da, komunismoarenaz gainera. Hitz lauzko lanetan, fikzioa eta errealitatea nahastu zituen, eta irudi bat nagusitzen da haietan guztietan: bakartasunarena.

Lan aipagarriak ditu, besteak beste, *Der Leutnant Yorck von Wartenburg* (1946, "Yorck von Wartenburg tenientea"); *Die Zeit der Einsamkeit* (1949, "Bakartasunaren garaia"); *Die Zeit der Gemeinsamkeit* (1949, "Konpainiaren garaia"); *Die erste Reihe* (1951, "Lehen lerroa"), faxismoaren aurkako erresistentziako kideen erretratua. *Die Kommandeuse* (1954, "Komandante andrea") narrazioak kritika handiak izan zituen herrialdearen bi aldeetan, nazien erregimenaren garaiko gertaerak Alemaniako Errepublika Demokratikoan 1953ko ekainaren 17an gertatu zirenekin parekatzen zituelako. 1980ko hamarraldian, Hermlinek saiakerak idatzi zituen, batez ere, eta Alemaniako alde bietako artisten arteko truke intelektuala gauzatzen ahalegindu zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77744
* Commonscat Multimedia: Stephan Hermlin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2471786
* ISNI: 0000000368636614
* BNE: XX1195679
* BNF: 11907365z (data)
* BNC: 000506156
* GND: 118549812
* LCCN: n50029493
* NDL: 00522562
* NKC: jn20000700698
* NLA: 35189813
* CiNii: DA01638378
* SNAC: w6c28cgs
* SUDOC: 026920328
* BIBSYS: 90058598
* Open Library: OL129157A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02771/eu\_h\_1592/h1592
* HDS: 011942

 |

* Wd Datuak: Q77744
* Commonscat Multimedia: Stephan Hermlin
**Louise McPaul,** ezaguna **Louise Currey** izenez (Port Kembla, Australia, 1969ko urtarrilaren 24a) australiar atleta ohia da, eta xabalina jaurtitzeko proban espezializatuta zegoen. 1990eko hamarkadan lehiatu zen eta 1996an txapeldunorde olinpikoa izan zen.

Kirol ibilbidea
---------------

1992an Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta hamaikagarrena izan zen atletismo-programako xabalina-jaurtiketaren lehiaketan. Lau urte geroago, 1996ko Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen xabalina-jaurtiketan, eta 65,54 metroraino iritsi zen, Heli Rantanen finlandiarraren ondoren (urrea) eta Trine Hattestad norvegiarraren aurretik (brontzea 64,98 metro).

Hirugarrena aldiz parte hartu zuen Olinpiar Jokoetan, 2000. urtean izan zen, eta xabalina-jaurtiketaren serieetan kanporatua izan zen.

Bere palmaresean Commonwealtheko Jokoen urrezko bi domina lortu zituen, 1994 eta 1998an,eta bost txapelketa nazional nabarmentzen dira.

Atletismoko Munduko Txapelketaren hiru ediziotan parte hartu zuen, eta 1999. urtean bosgarren postua lortu zuen.

### Marka pertsonal onena

Xabalina jaurtitzea. 66,96 metro (1998)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Louise McPaul.* .
2. ↑   «Olympedia – Louise McPaul-Currey» *www.olympedia.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-14).
3. 1 2   «Australian Athletics Results» *athletics.possumbility.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-14).
4. ↑   «Track and Field Statistics» *trackfield.brinkster.net* (Noiz kontsultatua: 2023-11-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q457956
* **Kirolariak**
* COI: louise-mcpaul
* IAAF: 14271661

 |

* Wd Datuak: Q457956
***Finders Keepers***, euskaraz: «Galtzaileak Ordaintzen Du», 2015eko Stephen King idazlearen detektibe eleberri bat da. 2015eko ekainaren 2an argitaratua izan zen.

*Mr. Mercedes* (2015) eta *End of Watch* (2016) eleberriekin batera Bill Hodges detektibeari buruzko trilogia osatzen du.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

John Rothstein jenioa eta kultuzko idazlea Jimmy Gold fikziozko pertsonaiaren sortzailea da. Morris Bellamy bere onetik atera da, ez Rothsteinek idaztetik laga duelako bakarrik, baita Jimmy Gold konformagaitzak publizitatean jarduteko bere burua saldu duela uste duelako ere. Morrisek Rothstein hiltzea eta bere segurtasun kaxa hustutzea erabaki du, ez soilik dirua bereganatzeko bita bertan dagoen benetako altxorraz nagusitzeko ere: Jimmy Goldi buruzko eleberri berri bat idazteko ohar koadernoa.

Morrisek dena ezkutatu eta hurrengo egunean beste hilketa izugarri baten ondorioz espetxean amaituko du. Hamarkada batzuk geroago, Pete Saubers izeneko mutil btek altxorra topatu eta orain Bill Hodges, Holly Gibney eta Jerome Robinson hirukoteak mutila eta haren familia 35 urte espetxean egon ondoren aterako den Morris mendekuzalea eta eroaz babestu beharko dituzte.
**Jennifer Elaine "Jenny" Stoute** (Bradford, Erresuma Batua, 1965eko apirilaren 16a) erretiratutako atleta britaniarra da. Erresuma Batua errepresentatu zuen 1988ko Seuleko Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan, non brontzezko domina irabazi zuen 4x400 metroko erreleboetan.

Biografia
---------

Stoute Bradforden jaio zen, Mendebaldeko Yorkshiren, gurasoak jatorriz Barbadosekoak izanda. Nazioarteko arreta jaso zuen, 1986an Edinburgoko (Eskozia) Commonwealtheko Jokoetan Ingalaterra ordezkatuko zuen 200 metroko finaleko finalera iritsi zenean, non zauriturik atera zen eta ez zuen amaitu. 1988an, Olinpiar Jokoetan, 4x400 m errelebo laurdenetako finalean seigarren gelditu zen Britainia Handiko taldekidea izan zen. 1989an, Europako Indoor Championships txapelketan laugarren amaitu zuen 200 metroko finalean.

1990eko urtarrilean, 1990eko Aucklandeko (Zeelanda Berria) Commonwealtheko txapelketan Ingalaterra ordezkatuz, Stoute laugarrena izan zen 200 metroko finalean, Pauline Davis brontzezko doministarengandik segundoko zentesima bakar bat atzetik. Era berean, bosgarren amaitu zuen 400 metroko finalean bi errelebo domina irabazi aurretik, zilarra 4x100 m-tan eta urrea 4x400 m-tan, Angela Piggford, Linda Keough eta Sally Gunnellekin batera. 1990eko Europako Txapelketan Spliten, brontzezko domina bat irabazi zuen 4x400 m erreleboetan, Pat Beckford, Linda Keough eta Sally Gunnellekin batera. 1991ko Munduko Txapelketan, berriz ere porrot egin zuen bere 200meko final laurdenetan lesioak jasan eta kanporatzera behartu zutenean.

  

Stouteren karreraren gailurra 1992an iritsi zen, Bartzelonako olinpiadetan, non bere bizitzako markarik onena lortu zuen (22.73 segundukoa 200 metrotan) finalerdietara iristeko. 4x400 metroko erreleboetanan, brontzezko domina irabazi zuen Phylis Smith, Sandra Douglas eta Sally Gunnellekin batera. 1993ko Munduko Txapelketan lehiatu zen, eta 200 metroko final-laurdenetara iristea lortu zuen. Bi urtez lesioekin borrokan aritu ondoren, 200 metrotan bosgarren amaitu zuen 1996ko Britainia Handiko Olinpiar probetan Birminghamen, baina selekziorik irabazi gabe. 1997ko Munduko Indoor Championships txapelketa izan zen bere azkeneko txapelketa nagusia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456290
* **Kirolariak**
* IAAF: 14276465

 |

* Wd Datuak: Q456290
**Tura Luna Pascual Yamaguchi** (Hokkaidō, Japonia, 1938ko uztailaren 10a - Reno, Nevada, Ameriketako Estatu Batuak, 2011ko otsailaren 4a) **Tura Satana** bezela ezagunagoa, aktore eta dantzari japoniar-estatubatuarra izan zen. Russ Meyerren 1965eko *Faster, Pussycat! Kill! Kill!* filmeko Varla paperagatik ezagunagoa.

Japoniarraz gain eskoziar, irlandar, filipinar eta txeiene jatorriak zituen. Chicago mendebaldeko auzo batean hazi zen italiar, judu eta poloniar jatorriko etorkinez inguratuta, Bigarren Mundu Gerraren ondorioz japoniar jatorriko etorkinentzako eraiki zen Manzanar kontzentrazio-esparrura (Lone Pine, Kalifornia) eraman zituzten arte. Ikasle eta kirolari ona omen zen, hala ere beti istiluetan zebilenez aita karatea eta aikidoa erakusten hasi zitzaion 7 urterekin. 9 urte zituela mutil talde batek bortxatu zuen eta bortxatzaileak ez ziren zigortuak izan.

13 urte zituela bere gurasoek ezkontza prestatu zioten 17 urteko mutil-lagunarekin. 15 urte zituenean ohartu ziren eskolan ezkondurik zegoela eta ez zioten ikasketekin jarraitzen utzi. Blues kantari eta bainu jantzien modelo gisa ere ibili zen Los Angelesen. Harol Lloydentzat bilutsik posatu zuen *Harold Lloyd's Hollywood Nudes in 3D* lanerako, artean Lloydek ez omen zekien adin txikikoa zenik. Filmetan lan egin beharko lukeela esan zion oso fotogenika zelako. Chicagora bueltatu zen bere gurasoen etxera eta dantzari gisa hasi zen lanean. Lortutako arrakasta zela eta hiriz hiri hasi zen dantzari exotiko gisa konpainia batean. 19 urte zituela haurdun geratu bazen ere dantzan jarraitu zuen ia erditu arte.

Zenbait telebistako saiotan parte hartu zuen eta gero zinera pasa zen, hasieran Dean Martin eta Elizabeth Montgomery protagonista zituen *Who's Been Sleeping in My Bed?* filmean dantzari gisa agertu zen eta ondoren *Irma la Douce* filmean emagaldu baten papera egin zuen Jack Lemmon eta Shirley Maclainekin. Azken filma honetan lanean ari zela Russ Meyerren dei bat jasotzen du *Faster, Pussycat! Kill! Kill!* filmean paper nagusian lan egiteko. Meyerren pelikulak bere garaian izugarrizko arrakastarik izan ez bazuen ere gaur egun kultuzko filmean bihurtu da. Ondoren etorriko ziren *The Astro-Zombies* (1969) eta *The Doll Squad* (1974). Film honen ondoren maitale ohi batek tirokatua izan zen eta hortik aurrera ahanzturan eroriko zen zinemagintza munduan.

Ospitale batean lan egin zuen, erizaintza ikasi ondoren. Istripu baten ondorioz bizkarrean hainbat ebakuntza egin behar izan zizkioten. Polizia erretiratu batekin ezkondu zen.

Bihotzekoak jota hil zen 2011an, Reno, Nevadan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Interview with Tura Satana.[*Betiko hautsitako esteka*] 2012movies.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260869
* Commonscat Multimedia: Tura Satana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22353463
* ISNI: 0000000119328581
* BNE: XX4832599
* BNF: 14224530r (data)
* GND: 143023640
* LCCN: no00010815
* SUDOC: 171080270
* BIBSYS: 99056835

 |

* Wd Datuak: Q260869
* Commonscat Multimedia: Tura Satana
**Txintila** (latinez: *Chintila, Chintilla, Cintila*; c. 606-639/640) Hispaniako 27. errege bisigodoa izan zen, 636 eta 639 edo 640 artean. Oso gutxi ezagutzen da bere erregealdiari buruz, kronikak urriak baitira. Berari buruz ezagutzen den ia guztia Toledoko V. kontzilioa eta Toledoko VI. kontzilioko agirietatik dator. Bere izena *Khintíla* bezala idatzia ere aurki daiteke.

Aurreko erregea izan zen Sisenando hil zenean, monarkia oso ahuldu eta ezegonkor bat utzi zuen. Txintila nobleziak eta gotzainek izendatu zuten errege bezala 636an. Hala egiten zen zeremonia eta hautaketa, antzinatik eta Toledoko IV. kontzilioaren 75. kanonaren arabera ezarritako ohitura bat jarraituz.

Toledoko V. kontzilioa deitu zuen 636ko ekainean, non, oinarrian, usurpatzaileak eta erregearen aurka matxinatzen zirenak zigor gogorrekin mehatxatu ziren. Are gehiago, erregearen bere seme-alaba eta senideenganako herentzia errespetatzen ez zuten guztiak anatematizatzen ziren. Hemendik ebazten duten historialariren batzuk jada bere erregealdiaren hasieratik Txintila mehatxatua sentitzen zela.

Ondoren, Toledoko VI. kontzilioa deitu zuen 638an. Kontu askori buruz egin ziren legeak, beste batzuen artean, errege bezala aukeratutako pertsona noblea izan beharko zela ezarri zen, eta sekula ez atzerritarra, herri xumekoa edo tonsuratua. Zigor kanonikoak ezarri ziren koroaren aurkako azpijokoentzat, eta erregeak legez eta zuzen lortutako ondasunak tronurako oinordekoak ezingo zituela konfiskatu ere ezarri zen. Katolikoak ez zirenak erresuma barnean bizi ezin zirela zioen lege bat ere onartu zen. Arrazoi honegatik, judutar asko behartuta bihurtu ziren katolizismora.

Usurpatzaileekin zegoen etengabeko obsesio honek eta ondorengo erregealdietan Txintilaren garaiko matxinatuei buruz eginiko aipamenek ia ziur bihurtzen dute zenbait matxinadaren existentzia errege honen erregealdian.

Txintila 639 edo 640an hil zen heriotza naturalez, eta bere oinordekoa bere seme Tulga izan zen, oinordeko izendatu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *180. arauaː Goi Erdi Aroko pertsona-izenak. Germaniar jatorriko pertsona-izenak.* .

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Sisenando** | **Bisigodoen erregea**636-639/640 | Ondorengoa**Tulga** |


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Txintila*** Aldatu lotura Wikidatan |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334766
* Commonscat Multimedia: Chintila

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57002398
* BNE: XX1523158
* GND: 102427194
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q334766
* Commonscat Multimedia: Chintila
**Moisei Markovitx Goldstein** (errusieraz, Моисей Маркович Гольдштейн) eta **V. Volodarski** (errusieraz, В. Володарский) moduan ezaguna, (1891ko abenduaren 11 – 1918ko ekainaren 20a) Ukrainan jaiotako boltxebike judua izan zen.

Biografia
---------

### Erbestea

Politikan 1905ean sartu zen, 14 urte zituela, lehenik *Bund* judutar alderdian eta gero "*Spilka*" deitutako ukrainar alderdi sozialista eta nazionalista batean. *Spilka* laster mentxebikeekin lerratzerakoan, alderdi honetako kide egin zen Volodarski. 1908an eta 1911an atxilotu egin zuten, 1913an aske geratzean AEBtara erbesteratu zen. Lehen Mundu Gerrarekin bat, Volodarski mentxebikeen ezkerreko adarrarekin (gudaren kontrakoekin) batu zen. AEBn gudaren kontrako errusiar sozialista erbesteratu gehienak boltxebikeak zirenez, pixkanaka tesi horietara mugitzen hasi zen Volodarski, batez ere, AEBn ere bazegoen Bukharinen bidez.

### Errusiara itzulera

1917ko maiatzean, ostean Errusiara itzuli zenean, Mezhraionka taldearekin bat egin zuen (boltxebikeen eta mentxebikeen arteko batasuna bilatzen zuen taldea), eta Mezhraionkak uztailean boltxebikeekin bat egiterakoan, Volodarski ere boltxebikeekin bat lerratu zen. Uztaileko Egunetan zehar, oraindik alderdikide ez zela (Mezhraionkak oraindik ez zuen boltxebikeekin bat egin), garrantzitsua izan zen Putiloveko langileek klandestinitatean zeuden boltxebikeei babesa publikoki adieraz ziezaien.

Irailean, Petrogradeko Sobieteko exekutibako kide aukeratu zuten. Komite Zentralaren kide ez zenez gero, ez zen urriaren 10eko bilera historikoan egon, baina Kamenev eta Zinovievekin bat egin zuen boltxebike apurrenetakoa izan zen (hala ere, ez zuen hauek bezala bere postura publiko egin). Urriko Iraultzarekin bat burutu zen Sobietaren II. Biltzar Nagusian VTsIKeko kide aukeratu zuten. Urriko Iraultzaren ostean, Brest-Litovskeko Itunaren kontra ageri izan zen, baina ez zen oposizio horretan nabarmendu.

1918an, boltxebikeen prentsa eta agitaziorako arduradun aukeratu zuten. Armada Gorrian agitatzaile bezala ere egin zuen lan, lehenik Errumaniar Frontean, eta gero Errusia Iparraldean. *Krasnaia Gazeta* ("Kazeta Gorria") egunkaria fundatu zuen. 1918ko ekainean, eskuineko eserista batek, Grigori Semionovek, tiroz erail zuen.

Anatoli Lunatxarskiren arabera, Moisei Volodarski inoiz Alderdi Boltxebikeak izandako propagandistarik onenetakoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Volodarski, Moisei, *K17*, 2017-07-28. CC0 Domeinu Publikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739358
* Commonscat Multimedia: V. Volodarsky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57421042
* ISNI: 0000000010326005
* GND: 119273993
* LCCN: no90011434
* NKC: uk2013764466

 |

* Wd Datuak: Q739358
* Commonscat Multimedia: V. Volodarsky
**Itzaga** Nafarroako mendi bat da, Itzagaondoa haran eta udalerriari izena ematen diona. Mendiak bere iparraldean dauden Itzagaondoa eta Untziti edo Untzitibar hegoaldean dagoen Ibargoititik bereizten ditu. Tontorra, 1.361 metrokoa, Itzagaondoko lurretan dago. Altuera baino, ordea, bere prominentziak (800 metrokoa) bihurtzen du nabari eta Nafarroako hainbeste lekutatik ikusgai eta identifikagarri agertzen da.

Nagusitasun horren laguntzaz, gailur honetatik iparraldera begira Mendebaldeko Pirinioetako mendi nagusiak ikus daitezke, Euskal Herrikoak nahiz Aragoikoak. Ipar-mendebalderantz Iruñerria bere osotasunean ikusten da, besteak beste; hegoalderantz (Nafarroan norabide honetan ez baitago garaieran gailentzen zaion mendirik) Moncayo bera ere soma dezakegu.

Bere ingurumarietan, tontorretik minutu gutxira, Itzagako San Migel baseliza dago. Honaino Zuhatzutik datorren pista heltzen da. Beste abiapuntu batzuk Ardanatz eta Erreta herriak dira.

Itzaga mendiaren igoera eta gailurra (1.360 m).

Jakingarriak
------------

Mendiaren tontorrean bigarren mailako erpin geodesikoa dago.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako mendien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8538688
* Commonscat Multimedia: Itzaga / Q8538688

---

 |

* Wd Datuak: Q8538688
* Commonscat Multimedia: Itzaga / Q8538688
**Joshua Kiprui Cheptegei** (Uganda; 1996ko irailaren 12a) Ugandako atleta da, munduko txapelduna 2019an 10.000 metroko lasterketan. 5000 metroko, 5 kilometroko eta 10.000 metroko lasterketetako munduko errekorrak ditu.

Kirol ibilbidea
---------------

Londres 2017ko Munduko Kopan zilarrezko domina irabazi zuen 10.000 metrotan, urrea irabazi zuen Mo Farah britainiarraren ondoren eta brontzea eskuratu zuen Paul Tanui keniarraren aurretik.

Valentzia 2019ko Trinidad Alfonso maratoian, errepideko 10 km-ko munduko errekorra hautsi zuen 26:38ko denborarekin, Leonard Komon-en ordura arteko errekorra gaindituz.

Cros-countryko munduko txapeldun izendatu zuten 2019an Aarhus hirian (Danimarka), Jacob Kiplimo herrikidearen aurretik.

10 km-ko errekorra galdu eta gutxira, 2020ko otsailaren 16an errepideko 5 km-ko munduko errekorra hautsi zuen, Monakon egindako lasterketan. Urte bereko abuztuaren 14an, Monakon ere eta Diamond Leagueko lasterketa batean, 5000 metroko munduko errekorra hautsi zuen 12:35,36 denborarekin. Bi hilabete geroago, 2020ko urriaren 7an, 10.000 metroko munduko marka haustea lortu zuen 26:11.00 denbora berriarekin NN Valencia World Record Day lasterketan, horrela Kenenisa Bekele etiopiarraren aurreko errekorra hobetuz.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen: urrezkoa 5.000 metroko lasterketan eta zilarrezkoa 10.000 metrokoan.

Euskal Herrian
--------------

2017. urtean Juan Muguerza Nazioarteko Krosa irabazi zuen Elgoibarren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17403005
* Commonscat Multimedia: Joshua Kiprui Cheptegei / Q17403005

---

* **Kirolariak**
* COI: joshua-kiprui-cheptegei
* IAAF: 14645612

 |

* Wd Datuak: Q17403005
* Commonscat Multimedia: Joshua Kiprui Cheptegei / Q17403005
**Beti Jai pilotalekua** Espainiako Madril hirian dagoen antzinako pilotalekua da. Urteetan abandonatua egon zen arren, zaharberritu berri dute eta bisitarientzat irekita dago.

XIX. mendearen azken hamarkadan altxatu zen eta 1977an Monumentu Nazionalaren izendapena jaso zuen. Erabaki hori 1991ean berretsi zen, Madrilgo udalak emandako babesarekin batera. Babestutako egitura den arren, ezer gutxi egin da eraikina kontserbatzeko.

2011ko otsailaz geroztik, Interes Kulturaleko Ondare egoera du Madrilgo Erkidegoan.

Historia
--------

Frontoia 1893an hasi zen eraikitzen 500.000 pezetako aurrekontuarekin. Egituraren diseinua Joaquín Rucobak egin zuen, besteak beste Bilboko udaletxearen eta Málagako zezen-plazaren egilea. XIX. mendearen amaieran Madrilen zabaldutako laugarren pilotalekua izan zen, Jai Alai, Fiesta Alegre eta Euskal Jai pilotalekuen atzetik.

1894ko apirilaren 29an ireki zuten, eta 1919 arte izan zen zabalik. Espainiako Gerra Zibilean, polizia etxetzat erabili zuten; eta ondoren, diktadura frankistan, musika banden entsegurako aretotzat. XX. mendearen erdialdean, pilotalekua Citroën enpresari saldu zioten, konponketak egiteko lantegitzat erabiltzeko. 1997an Frontón Jai Alai enpresak erosi zuen, pilotalekua berreskuratzeko asmoarekin. Proiektua bertan behera geratu eta pilotalekuak hainbat jabe izan ditu ondoren.

2011ko otsailaren 9an, kultura ondasun izendatu zuen Madrilgo Erkidegoak.

Argazki galeria
---------------

* Zesta punta partida bat 1916an.Zesta punta partida bat 1916an.
* Neomudejar barneko aurrealdea. Berritzea baino lehenNeomudejar barneko aurrealdea. Berritzea baino lehen
* Neomudejar barneko aurrealdea. Berritzea eta ondorenNeomudejar barneko aurrealdea. Berritzea eta ondoren
* Harmailak berritzea baino lehenHarmailak berritzea baino lehen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Beti Jai pilotalekuaren Interes Kulturaleko Ondare izendapena, BOCM-en.

Kanpo estekak
-------------

* Frontoia salbatzeko ekimenari buruzko albistea.
* Beti Jairi buruzko artikulua ARGIA astekarian
* Kristina Berasainen erreportaia, Berrian, 2024/03/14an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8962895
* Commonscat Multimedia: Frontón Beti Jai / Q8962895

---

* **Arkitektura**
* COAM: F2.61
* **Ondare historikoa**
* BIC: ARI-51-0007040-00000
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q8962895
* Commonscat Multimedia: Frontón Beti Jai / Q8962895
Patxi Aldunateren Populus Vasconia eskultura
***Populus Baskonia monumentua*** (Baskoniako jendea) Orreagako gudua oroitzeko Luzaiden, Nafarroa Garaian altxatu duten eskultura da. Multzoa Patxi Aldunate artistak egin zuen Orreaga fundazioak horrela eskatuta. Errolanen heriotzaren oroimenezko monumentu bat zegoen Ibañetan, baina baskoien erreferentziarik ez inguruetan eta monumentu honek zorra hori kitatzeko asmatu zuten. Eskultura herrian 2022ko irailean paratu bazen ere, inaugurazioa 2023ko abuztuan egin zen.

Ezaugarriak
-----------

Eskultura altzairuz egindako xafla bat da; sei metro garai da, eta bi zentimetro zabal. Nahita bilatu zuen bolumenik ez izatea: «Bataila hori irudikatzen nuen zuhaitzen artean, itzalak balira bezala. Horregatik da laua eskultura. Karlomagnoren armadak itzalak besterik ez zituela ikusiko uste dut». Hiru pieza ditu eskulturak: «Lehenbizikoak, bailarako jendea irudikatzen du; bigarrenak, inguruko jendea; eta hirugarrenak, Euskal Herriko jendea». Albo batean inskripzio bat ageri da, Eginhardo Karlomagnoren kronikagileak *Vita Karoli Magni*-n (Karlomagnoren bizitza) idatzitako esaldi bat: "Vascones in summit montis vertice surgentes" (Baskoiak mendien goialdetik irteten). Ongi begiratuz gero, erdian aurpegi bat ikusi daiteke zizelkaturik. Haur baten aurpegia da, buruan gandorra duela. «Oso inportantea da. Erreparazioa lortu dugu gure antzinako arbasoentzat», adierazi du Koldo Amatria Orreaga fundazioko presidenteak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Inaugurazioaren albistea Iker Tubiaren eskutik *Berria* egunkarian, 2023/08/09.
* Monumentua Orreaga webgunean.
**Xabier Beraza Pozo** (Errenterian, 1999ko urtarrilaren 26a) gipuzkoar saskibaloi-jokalaria da. Gaur egun hegal posizioan dabil LEB Ligako Bartzelona "B" Futbol Klubean.

Ibilbidea
---------

Easo Saskibaloi kirol taldeko beheko kategorietan 2016. urtetik 2018.era hezia, Xabi Beraza EBA Ligako Easo Loquillo taldeko kidea da.

2017ko urriaren 22an, ACB Ligako 5. jardunaldian, **Beraza** San Sebastian Gipuzkoa Basket Club taldearekin hasi zen Saski Baskoniaren aurka, eta 4 errebote lortu zituen bost minutuan donostiar taldeak porrot egin arren.

2017-18 denboraldian, Easorekin eta Delteco GBCrekin partaidetzak txandakatzen ditu, eta 12 partida jokatzen ditu Endesa Ligan.

2018-19 denboraldian, Delteco GBCk Iraurgi Saski Baloiari lotu zion, Zilarrezko LEB ligan jokatzeko.

2020ko udan, San Sebastian Gipuzkoa Basket Club-ekin zuen kontratua deuseztatu ondoren, jokalariak Bartzelona "B" Futbol Klubaren alde sinatu zuen LEB Zilarrezko Ligan jokatzeko.

Klubak
------

* 2015 - 18: Easo Saskibaloi Taldea (Junior) eta (EBA Liga)
* 2018-2020 Donostia Gipuzkoa Basket Club (Endesa Liga)
* 2018-2020 Iraurgi Saski Baloia (Zilarrezko LEB Liga)
* 2020-Jard. Bartzelonako Futbol Kluba "B" (Zilarrezko LEB Liga)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ficha en muevetebasket
2. ↑  Xabier Beraza jugador del equipo EBA, EASO LOQUILLO debuta en partido oficial de ACB en Vitoria con el GBC
3. ↑  El detalle de Laso con Beraza, jugador del GBC y canterano del EASO
4. ↑  Sanz, Beraza y Azpeitia continúan vinculados al Delteco GBC

Kanpo estekak
-------------

* Jokalariaren fitxa acb-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q58486977

 |

* Wd Datuak: Q58486977
**"El Saltillo" jauregia** Prisca Arana Mendioleak 1894an Portugaleten eraikitako aisialdirako etxea da, ospitale, kaserna, erreforma-etxe eta babes-egoitza bezala funtzionatu duena.

Historia
--------

Prisca Arana Mendioleak (Miravalles, 1837-1921) 1892an erositako Portugaleteko lur eremu batean eraikitako jauregia da. Prisca Arana José Arana Velasco sestaotarraren eta Benita Mendiolea bilbotarraren alaba zen. José Vallejo Brizuelaren alarguna zen eta Londresen zuen egoitza nagusia.

Prisca Arana hiltzean, jauregia María eta Emilio Vallejo Arana seme-alaben esku geratu zen. 1922an, Maria Vallejo Aranak eta bere senarrak, Juan Galíndez Quintana, Emilioren zatia erosi zuten. Galindez hildakoan jauregiaren jabetza guztia María Vallejoren esku geratu zen.

Abaro etorbidean, Santurtziko Oriol eta Portugaleteko Lexartza jauregien artean dago, ia udalerri bien arteko mugan.

Oinplano laua eta hiru solairu ditu, frantziar estiloan eraikiak. 1950ean zaharberritu zuten, fatxadetako apaindurak kendu eta bistako adreilu gorri erabiliz.

Gerra Zibilaren testuinguruan, jauregia okupatua izan zen. Hasieran, ospitale bezala funtzionatu zun eta ondoren, kuartel nagusi gisa.

Gerra amaitu eta gero etxea berreskuratu bazuen ere, Maria Vallejo ez zen jauregira itzuli eta seme bakarra zen Pedro José Galíndezen gomendioz *Asociación Benéfica Casa del Salvador* delakoari emaria egin zion, salmenta formatuan, 1950an, hil zen urte berean.

Galíndez eta bere emazteak, Mercedes Maíz, eraikinean hainbat hobekuntza egin eta gero, *Casa de Familia Hogar Saltillo Nuestra Señora de la Merced* izeneko egoitza zabaldu zen, 1951ko abenduaren 11an. Hasierako gazteak Amurrioko *Casa del Salvador* egoitzatik eraman zituzten.

Egoitzaren inaugurazio ofiziala 1952ko martxoaren 23an egin zen, Antonio Iturmendi Justizia Ministro frankistarekin, Casimiro Morcillo apezpikuarekin eta Adingabeen Babeserako Kontseilu Gorenaren lehendakari eta kideekin, hau da, Mariano Puigdollers, Juan de Hinojosa, Guillermo Montoya, Ramón Alberola eta Desiderio Criado, hurrenez hurren. *Casa Reformatorio del Salvador* elkarteko lehendakaria zen Javier Mª Ybarra, Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenaren nagusia zen José Láinez, Mercedes Maíz eta Pedro José Galíndez-ek ere parte hartu zuten. Egoitzaren lehenengo zuzendaria Tomás Roca Chust izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7   **(Gaztelaniaz)** Vives Aguilella, Juan Antonio.  (2003). *Hogar Saltillo. 50 años de vida familiar.*  Asociación Casa del Salvador.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pedro J. Galíndez - Escuela de Ingeniería de Bilbao - UPV/EHU» *Escuela de Ingeniería de Bilbao* (Noiz kontsultatua: 2024-02-23).

Ikus, gainera
-------------

* Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9054346
* Commonscat Multimedia: El Saltillo palace in Portugalete

---

 |

* Wd Datuak: Q9054346
* Commonscat Multimedia: El Saltillo palace in Portugalete
***Herrien elkartasuna***, **Herrien batasuna** edo **"Arrautza frijitua"** Remigio Mendiburu eskultoreak 1963an sortutako burdinazko eta harrizko eskultura da. Jaizkibel mendian dago, Pasaia eta Hondarribiaren arteko mugan goiko errepidetik gertu. Mendibururen karreran oso garrantzitsua izan zen obra hau. Jaizkibelen jarri baino lehenago 1963an "Gure Denboraren Presentzia" erakusketa kolektiboan erakutsi zen Bartzelonako René Met Galerian.

Kokapena, Labetxu haran eskegiko goialdea
-----------------------------------------

Eskulturaren kokapena benetan bitxia da Artola gailurtxoan, Jaizkibelgo errepideko (GI-3440) 9. kilometrotik gertu. errepidetik 100 bat metrora Labetxu haranaren goialdean. Behealdean Pasai Donibanen hasi eta Higerreko lurmuturrean bukatzen den ibilbidean, askotariko itsaslabarrak, hareharrizko formazio ikusgarriak, kala txiki erakargarriak eta naturak zizelkatu dituen beste makina bat bitxi daude. Labetxu koloreen sinfonia bere baitan musikatzen duen Labetxuko haran eskegia, hain zuzen ere. Koloreen harana ere esaten zaie Labetxuko parajeei, eta hango labirintoetan galtzera gonbidatzen du, argiak sortzen dituen kolore anitzen jokoetan murgilduz. Hamaika aukera eskaintzen dituen leku ikusgarri honek formazio geologiko askotarikoak xehetasunez janzten ditu. Naturak gurekin jolasten du argiaren magiaz baliatuz. Eta hor bertan dago goialdean Remigio Mendibururen eskultura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)** «JAIZKIBEL - Escultura Mendiburu - Camino Gastarrotz - Rokatxunga - Zona Militar - Vuelta por la Cresta» *Wikiloc | Rutes del Món* (Noiz kontsultatua: 2020-03-14).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bengoa, Carlos.  (2018-12-19). «La morada de los buitres. Maravillas ocultas de Jaizkibel.» *Donosti City* (Noiz kontsultatua: 2020-03-14).
3. ↑   Kasi.  (2017-12-17). «Las rutas de Kasi: Jaizkibel, por la cresta y el litoral» *Las rutas de Kasi* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).
4. ↑    Arrizabalaga, Mikel. «Labetxuko koloreak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-03-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q87723718

 |

* Wd Datuak: Q87723718
**Brandon Lee Dickson**, (Montgomery (Alabama), 1984ko azaroaren 3a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Brandon Dickson *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2687307
* Commonscat Multimedia: Brandon Dickson / Q2687307

---

 |

* Wd Datuak: Q2687307
* Commonscat Multimedia: Brandon Dickson / Q2687307
**Nicholas Ryan Allen**, (San Diego (Kalifornia), 1998ko urriaren 8a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nick Allen *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107418833
* Commonscat Multimedia: Nick Allen (infielder) / Q107418833

---

 |

* Wd Datuak: Q107418833
* Commonscat Multimedia: Nick Allen (infielder) / Q107418833
**Ryder Michael Ryan**, (Huntersville (Ipar Carolina), 1995eko maiatzaren 11a), beisbolean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, Japoniaren atzetik eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Shane Baz, Anthony Carter, Brandon Dickson, Anthony Gose, Edwin Jackson, Scott Kazmir, Nick Martinez, Scott McGough, David Robertson, Joe Ryan, Ryder Ryan, Simeon Woods Richardson, Tim Federowicz, Mark Kolozsvary, Nick Allen, Eddy Alvarez, Triston Casas, Todd Frazier, Jamie Westbrook, Tyler Austin, Eric Filia, Patrick Kivlehan, Jack López eta Bubba Starling-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ryder Ryan *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107406388

 |

* Wd Datuak: Q107406388
***Bilboko ura*** Bilbon xanpainari, eta baita cavari, ematen zaion izena da. Ideia honetan oinarritutako pasadizu ugari daude, gehienetan bilbotarren arrokeria erakusten duten gertaerak: bilbotarrentzat xanpaina ura bezain arrunta dela adierazteko, alegia. Antza denez tradizioa XX. mendearen hasieratik dator; urte haietan boom ekonomikoa bizi zuen hiriburuak eta, ondorioz, aberats berriek xanpain asko edaten zuten.

Pasadizoak
----------

Hau da ezagunetariko bat, Bilboko Turismo Bulegoak argitaratuta: ""Bilboko Ura"-ren kondairak dioenez, bilbotar talde batek harrotasun kontu batengatik sortu zuen, Athletic Errealaren aurka partidua jokatu zutenean Athletic-en garaipena Donostiako Nicolasa jatetxean, garai batean hiriko garrantzitsuenetariko bat, ospatzen zeuden bitartean. Lagun talde honek farrez, edateko, "Bilboko Ura" eskatu zuen eta zerbitzariek damuz ez zutela esan zietenean hauek, Bilbon xanpainari ura deitzen ziotela erantzun ziren. Kopetan apardun edariz bete ondoren, ez zieten kobratu Donostian ura oparitu egiten zutelako". 

Dena dela zaharragoa omen da beste hau: Madrilgo Palace hotelan, 1915eko abuztuan, Luis Landerak, bilbotar aberats berriak Bilboko Ura eskatu omen zuen gelara eramateko. Kamareroek mota desberdinetako urak eraman zizkioten eta, orduan, gizona haserretu zen, esanez mundu guztiak zekiela Bilbon xanpainari ura diotela.

Aberats berrien hiztegia
------------------------

Anekdota horiek sortu berria zen aberats berrien klase bat adierazten zuten, diru handikoa eta kultura eskasakoa. Bilboko uraren pareko beste metafora batzuek jartzen ziren haien ahoetan:

* Zilarrezko ogerlekoak: "legatz-xerrak"
* Urrezko lingoteak: "Neguriko adreiluak"

Egungo Bilboko ura
------------------

* Iruñako Kafetegiak 2013an, kafetegiaren 110. urtemuga ospatzeko, "Agua de Bilbao del Café Iruña" brut baten sei mila botila atera zituen. Dena dela, ur hori ez zen txanpaina, cava baizik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331693

 |

* Wd Datuak: Q109331693