recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jean-Marie-Jérôme Fleuriot de Langle**, Langleko markesa (Dinan, 1749ko abenduaren 13a-Paris, 1807ko urriaren 12a) militar eta idazle frantsesa izan zen.

Biografia
---------

Noblezia bretoiko familia bateko adar txiki bateko kidea, Langle gaztea laster joan zen gortera, eta han delfinaren morroi izan zen; gero mosketari beltzen gorputzean sartu zen. Hala ere, xehetasun guztiak ezagutzen ez ditugun eskandalu batek probintzietan bi urtez erbesteratu izana ekarri zion, eta, ondoren, Le Solitaire belaontzian sartu zen, zeina, bere ahaide baten agindupean, Amerikara baitzihoan Independentziako Gerran parte hartzera. Itzuli zenean, karrera militarra utzi eta literaturari ekin zion, nobela epistolarra, anekdotarioa eta bidaia-eleberria landuz.

Iraultzaren garaian, sei hilabetez eduki zuten preso La Forceko espetxean, eta, ondoren, agente sekretu izan zen Molleville ministroarentzat.

Figaroren bidaia polemikoa
--------------------------

1874an idazleak *Voyage de Figaro en Espagne* argitaratu zuen. Nahiz eta inoiz ez zuen Espainiako lurra zapaldu, Fleuriotek arretaz margotu zuen Espainiaren eta espainiarren erretratu bat, haien gobernua, erlijioa eta manerak kritikatuz. Lan honek halako iskanbila sortu zuen, non Karlos III.a Espainiakoa Frantziako gobernuari kexatu zitzaion eta frantziar guztiei bere erresumarako sarrera debekatzeko mehatxua egin zuen. 1786ko otsailaren 26ko Parisko Parlamentuaren aginduz, Antoine-Louis Séguier abokatu nagusiaren aurkako salaketa luze eta gogor baten ondoren, obra erretzera kondenatu zuten. Gaitzespen ikusgarri honek ikusleen gogoa piztu eta arrakasta eragin zuen: liburuak sei edizio izan zituen eta ingelesera, alemanera, danierara eta italierara itzuli zen.

Obra
----

* *Voyage de Figaro en Espagne* (1784).
* *Amours ou Lettres d'Alexis et Justine* (1786).
* *Nouveau Werther, imité de l'Allemand* (1786).
* *Tableau pittoresque de la Suisse* (1790).
* *Paris littéraire* (1798), ondoren beste izenburuarekin berrargitaratua izan zen: *L'Alchimiste littéraire, ou décomposition des grands hommes du jour*.
* *Mon voyage en Prusse, ou Mémoires secrets sur Frédéric-le-Grand et la Cour de Berlin* (1807)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Prosper Jean Levot, *Biographie bretonne, recueil des notices sur tous les Bretons qui se sont fait un nom*, I. liburuki, Paris, Cauderan, Vannes et Dumoulin, 1852, 975 or.
2. ↑  :"Jean+Marie+Jérôme+Fleuriot+de+Langle"&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiSsNqE2dLaAhUkKMAKHTq-AecQ6AEIKDAA#v=onepage&q&f=false

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3167528
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2509858
* ISNI: 0000 0001 1872 3352
* BNE: XX1135054
* BNF: 12153882r (data)
* GND: 104284528
* LCCN: n88156676
* NKC: mzk2003197871
* SUDOC: 030042143
* Open Library: OL6309805A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 67536

 |

* Wd Datuak: Q3167528
**Japoniako mizpirondoa** (*Eriobotrya japonica*) *Cupressus* generoko zuhaitz espezie bat da.

Izena nahasgarria da, jatorria Txina hego-ekialdean baitu eta ez Japonian, eta gainera, ez duelako mizpirondoekin (*Mespilus* generoarekin) inolako senidetasunik. *Eriobotrya* terminoak "luku iletsua" esan nahi du -fruituak multzo iletsutan sortzen dira-.

Ezaugarriak
-----------

Hosto iraunkorrak dituen zuhaitz txikia da: 8 m garai izatera irits daiteke.
Japoniako mizpirondoaren adaburua biribildua da; eta adarrak, ugariak eta bihurriak.

### Zurtoina – Azala

Zurtoina txikia eta adarkatua da, eta azala grisa eta zartatua.

### Hostoak

Japoniako mizpirondoaren hostoak handiak, eliptikoak, horzdunak eta larrukarak dira; berde ilunak eta ilegabeak gainaldetik, eta argiagoak eta ile ugarikoak, berriz, azpialdetik.

### Loreak

Loratzen
Loreak, zuriak eta usaintsuak (arbendolaren usaina dute), multzotan sortzen dira (panikulatan), udazkenean edo neguaren hasieran.

### Fruituak

Neguaren amaieran edo udaberrian sortzen dira Japoniako mizpirondoaren fruituak (Japoniako mizpirak). Mizpirak mamitsuak eta esferikoak dira, horiak edo laranja kolorekoak, eta jangarriak (zaporeak laranjarena gogorarazten du); mizpirek bi edo hiru hazi lodi, distiratsu eta koloretsu dituzte.

Habitata
--------

Japoniako mizpirondoak Txinan du jatorria. Europan, zuhaitz apaingarri gisa erabiltzen da XVIII. mendetik, eta Mediterraneoan, XIX. mendetik, fruta-arbola gisa.
Klima epelak edo beroak ditu berezkoak, eta lurzoru azido eta lehorrak.

Erabilera
---------

Fruta-arbola da Japoniako mizpirondoa, eta mizpirak oso gozoak dira.
Marmeladak, gozokiak eta likoreak egiteko oso estimatuak dira mizpirak.

Lorategi eta parkeetan kultibatzen da, dituen hosto handi eta ederrengatik.

Mizpira astringentea da, eta A bitaminan aberatsa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Japoniako mizpirondo*** |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41505
* Commonscat Multimedia: Eriobotrya japonica
* Wikispecies Espezieak: Rhaphiolepis bibas

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 9418
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 84227
* Catalogue of Life: 433341
* Dyntaxa: 259731
* EOL: 628975
* Fl. China: 200010834
* GBIF: 3024146
* GRIN:
* IPNI: 724793-1
* ITIS: 502403
* NCBI: 32224
* PlantList: rjp-1354
* W3TROPICOS: 27801732
* USDA Plants: ERJA3
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 2FCJ9QNJ7O

 |

* Wd Datuak: Q41505
* Commonscat Multimedia: Eriobotrya japonica
* Wikispecies Espezieak: Rhaphiolepis bibas
*Judge* aldizkariaren 1922ko irailaren 2ko azala, Lege Lehorra kentzeko eskatuz.
**Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren hogeita batgarren emendakinak** (XXI. emendakina) Estatu Batuetako Konstituzioaren hemezortzigarren emendakina indargabetu zuen, herrialde osoan alkohola debekatzea agindu zuena. Hogeita batgarren emendakina 1933ko otsailaren 20an proposatu zuen Kongresuak, eta estatu kopuru nahikoak 1933ko abenduaren 5ean berretsi zuen. Estatu Batuetako Konstituzioaren 27 emendakinen artean bakarra da, aurreko emendakina bat indargabetzen duen bakarra delako, baita emendakina hori berresten duten estatuko hitzarmenek berretsi duten emendakina bakarra delako ere.

1919ko urtarrilaren 16an berretsi zen hamazortzigarren emendakina, tenplantzaren mugimenduaren ondorioz eginiko promozio urteen ondorioz. Volstead Legea onartu zenean, alkoholaren debekuaren aplikazio federala ezarri zen herrialde osoan. Estatubatuar askok edaten jarraitu zuten arren, debekuak alkoholaren merkatu beltz errentagarri bat eragin zuen, krimen antolatuaren gorakada elikatuz. 1920ko hamarkadan zehar, estatubatuarrek, debekua aplikaezina zela uste izan zuten, eta Hamazortzigarren Zuzenketa indargabetzeko mugimendu bat hazi zen 1933an hogeita batgarren emendakina berretsi zen arte.

Hogeita batgarren emendakinaren 1. atalak berariaz indargabetzen du hamahirugarren emendakina. 2. atalak alkoholaren inportazioa edo kontsumoa debekatzen duten legeak dituzten estatu eta lurraldeetara alkohola inportatzea debekatzen du. Zenbait estatuk "Estatu lehor" izaten jarraitu zuten Hamazortzigarren Zuzenketaren indargabetzearen ondorengo urteetan, baina 1966an azken egoera lehorrak (Mississippi) alkoholaren kontsumoa legeztatu zuen. Hala ere, zenbait estatuk alkoholaren banaketa estuki arautzen jarraitzen dute. Estatu askok eskuordetzen diete alkoholaren inportazioa debekatzeko ahalmena konderriei eta udalerriei, eta komunitate lehor ugari daude Estatu Batuetako lurralde osoan. 2. atala gai gisa sortu izan da batzuetan, Merkataritza Klausulari buruzko Auzitegi Gorenaren kasuetan.

Ikus, gainera
-------------

* Lege lehorra Amerikako Estatu Batuetan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213443
* Commonscat Multimedia: Twenty-first Amendment to the United States Constitution

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184385935
* LCCN: n97009358
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213443
* Commonscat Multimedia: Twenty-first Amendment to the United States Constitution
**Japoniar pinu beltza** (*Pinus thunbergii*) *Pinaceae* familiako espezie bat da. Izenak dioen bezala, jatorria Japonian du (Kyushu, Shikoku eta Honshu uharteetan, baina ez Hokkaidōn) eta Hego Korean ere bai. Japonierazko izena: クロマツ (黒松) *kuro-matsu*, hau da, "pinu beltza".

Ezaugarriak
-----------

Pinu beltz japoniarra 40 m garai izan daiteke, baina oso gutxitan iristen da tamaina horretara bere hedadura eremutik kanpo.

Azikulak biren faszikuluetan daude, oinarrian zorro zuri bat dutela, 7-12 cm luze. kono femeninoak 4-7 cm luze dira, ezkatadunak. Ezkaten muturrean punta txikiak dituzte, eta bi urte behar dituzte heltzeko. Kono maskulinoek 1-2 cm luze dira 12-20ko mazizoetan, udaberriko puntetan.

Azala grisa da zuhaitz gazteetan eta adar txikietan, beltza eta zilarkara izaten da adar handiagoetan eta enborrean, eta nahiko lodi bihurtzen da enbor zaharragoetan.

Erabilera
---------

Kutsadurari eta gatzari aurre egiteko hau denez, hirietan eta itsasaldean landatzen da. Japonian maiz darabilte lorategietan, bai Niwaki bezala, bai itxura eman gabea, zuhaitz nagusi bihurtuz. Enbor eta adarrei gaztetatik itxura ematen zaie, ikusteko dotore eta interesgarri izan daitezen. Bonsaien gai klasikoetako bat da, eta pazientzia handia eskatzen du urte askotan ondo entrenatzeko.

Irudiak
-------

* Pinu txikia, Ichikawa (Chiba)Pinu txikia, Ichikawa (Chiba)
* EnborraEnborra
* Pinus thunbergii var. ThunderheadPinus thunbergii var. Thunderhead
* Xehetasuna, TaiwanXehetasuna, Taiwan

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854884
* Commonscat Multimedia: Pinus thunbergii
* Wikispecies Espezieak: Pinus thunbergii

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh94003065
* **Datu taxonomikoak**
* Catalogue of Life: 433644
* EOL: 1033637
* Fl. China: 200005368
* GBIF: 5285799
* GRIN:
* IPNI: 263377-1
* ITIS: 183390
* UICN: 42423
* NCBI: 3350
* PlantList: kew-2562312
* USDA Plants: PITH2
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 793NV8302E

 |

* Wd Datuak: Q854884
* Commonscat Multimedia: Pinus thunbergii
* Wikispecies Espezieak: Pinus thunbergii
**Juan Diéguez Olaverri** (Huehuetenango, 1813ko azaroaren 26a - Guatemala Hiria, 1866ko ekainaren 28a) Guatemalako poeta eta legelaria izan zen. Bere lana 54 poema originalek osatzen dute.

Biografia
---------

Colegio Seminario-n ikasi zuen eta geroago San Carloseko Unibertsitatean eta Ikasketen Akademian sartu zen eta han zuzenbide titulua lortu zuen 1836an. Filosofia eta Humanitate ikasketak ere egin zituen. Gurasoak José Domingo Diéguez jauna, abokatua eta idazlea izan ziren ,1821ean Guatemalako Erresumaren independentzia akta sinatu zuena, eta María Josefa de Olaverri y Lara andrea izan ziren. Sacatepéquez Departamenduko lehen instantziako epaile izendatu zuten eta 1844an kargu bera izan zuen hiriburuan.

Rafael Carreraren gobernuak Mexikora erbesteratu zuen Carrera presidentearen aurkako erasoarekin lotutako egoerak zirela eta. Chiapasen kokatu zen eta han Dominga Almendárizekin ezkondu zen. Erbestean sentitu zuen bere aberriarenganako maitasun handia, *A los Cuchumatanes olerkirik* ospetsuena idatzi zuen non bere aberria eta Huehuetenango paisaia ederrenak gogora ekartzen dituen. Chuchumataneentzako abesti hau oso gogoan dago Guatemalan, horregatik departamendu horretako begiratoki batek bere izena darama eta transkribatutako poema osorik irakur daiteke.

Jean de La Fontaine eta Victor Hugo itzuli zituen. Publio Ovidio Nassón eta Quinto Horacio Flaccus bere hizkuntzan ezagutu zituen.

Lanak
-----

* *A la Memoria del retratista Don Francisco Cabrera*
* *Treinta y Nueve Años*
* *A mi Hermano Manuel*
* *A mi Hija María muerta al nacer*
* *Oda a la Independencia*
* *La Lucernita y el Sapo*
* *El Verano de Guatemala*
* *Chinautla*
* *El Cuento de Juanita*
* *A los Cuchumatanes*
* *Una señorita si en su cumpleaños*
* *A una cinta*
* *Con un jazmín*
* *A una amiga de la Antigua*
* *El amante de la naturaleza*
* *Las tardes de Abril*
* *En el bosque*
* *La garza*

Kanpo estekak
-------------

* Guatemalako Literatura Ataria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q968005
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 215972875
* ISNI: 0000 0001 4104 3312
* BNE: XX1244882
* LCCN: no2011176237
* SUDOC: 10932000X
* Open Library: OL2174317A

 |

* Wd Datuak: Q968005
**Miren Itxaso Atutxa Atutxa** (Indautxu, Bilbo, Bizkaia, 1967ko ekainaren 19a) bizkaitar politikari jeltzalea da. Euskal filologiako ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean. 2013ko otsailaren 21etik Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria da, kargu horretan egon den lehen emakumezko jeltzalea. Alderdi bereko Aitor Esteban du senar.

Biografia
---------

Indautxu auzoan jaioa, Deustuko Ikastolan egin zituen lehen ikasketak, bigarren hezkuntza La Salle ikastetxean, eta gero euskal filologiako karrera Deustuko Unibertsitatean.

1984an hasi zuen militantzia Euzko Alderdi Jeltzalean, Deustuko Batzokiaren bitartez.

Euskal Telebistako informazio zerbitzuetan izan zen 1987 urtean, oraindik ikasten ari zela. handik bi urtera, Saio eta Entretenimenduen departamentura sartu zen, lehenengo erredaktore gisa eta gero Saioen koordinatzaile gisa. 1990tik 1993ra bitartean, zuzendari eta ekoizle lana egin zuen. 1994 eta 1995 urteetan, Bizkaiko Ikusentzunekoen Elkarteko arduraduna izan zen.

1995etik 2009ra, Emakundeko zuzendaritza batzordekoa izan zen, Eusko Legebiltzarrak izendatuta.

1996an, 3Koma produkzio etxean sartu zen, zuzendaritza eta ekoizpen lanak bateratuz, eta urtebete geroago enpresako bazkide bilakatu zen.

Javier Atutxa politikari jeltzale zenaren alaba da. Aitor Esteban jeltzalearekin ezkonduta dago eta Zeberion dute bizitokia: han, Atutxa alkateorde izan den.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Batzarra, Euzkadi Buru. «Gure Burukideak: Itxaso Atutxa Atutxa» *www.eaj-pnv.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Itxaso Atutxa, la mujer con más poder en la historia del PNV» *El Correo* 2013-02-21 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Andoni Ortuzar** | **BBBko presidentea**2013ko otsailaren 21etik - | Ondorengoa**gaur egun arte** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30251849
* Commonscat Multimedia: Itxaso Atutxa

---

 |

* Wd Datuak: Q30251849
* Commonscat Multimedia: Itxaso Atutxa
**Jelena Dmitrievna Stasova** (errusieraz: Еле́на Дми́триевна Ста́сова; 1873ko urriaren 3a – 1966ko abenduaren 31) errusiar militante boltxebikea izan zen, 1895. urtetik iraultzaren kausari emana.

Biografia
---------

1898an marxistekin bat egin zuen, eta 1902ko zatiketa garaian boltxebikeekin lerratu zen, alderdiaren militante liberatu bihurtuz. Antolakuntzareko dohain apartak zituenez, San Petersburgoko adarraren "idazkari tekniko" egin zen, hau da, zelula horren lan logistiko klandestino guztia (egunkarien banaketa, inprimaketa, mezuak eta gutunak pasatzea, batzar-tokiak bilatzea eta abar) bere eskuetatik pasatzen zen.

1905ean, Suitzara ihes egin behar izan zuen, baina 1906ean Errusiar Estatura itzuli zen, Tbilisira (Georgia), non irakaskuntza eskola bat zuzendu zuen. 1912an, Komite Zentral Boltxebikearen kide aukeratu zuten, eta urte horretan bertan, polizia tsaristak infiltratu bati esker ia zuzendari boltxebike denak atxilotu zituenean, Stasova izan zen Alderdia nola edo hala berreratzeko ardura izan zuena.

Alajaina, 1913an atxilotu egin zuten eta 1916an ihes egitea lortu zuen. 1917an, berriz, Komite Zentral Boltxebikearen Idazkari kargurako aukeratu zuten (postu hori sortu berria izan zen, beraz, Stasova izan zen boltxebikeen lehen Idazkaria). Postu hori izan zuen Iraultzaren urterik erabakigarrienetan, ahalik eta 1920ean dimititu zuen arte (Komite Zentraleko postutik baita).

Horrez gain, 1918an Txekaren zuzendaritzako kide izan zen, eta 1919an Alderdiaren Antolakuntzarako Bulegoko (Orgburo) kide bilakatu zen. 1921ean Internazional Komunistaren ordezkari gisa aritu zen Alemanian, 1926. urtera arte. 1927 eta 1937 urteen artean, Nazioarteko Laguntza Gorriaren zuzendariorde eta Sobietar Ordezkaritzaren buru izan zen. Lan horretan zegoela, 1935ean, Internazional Komunistak, erakunde honen Nazioarteko Kontrol Komiteko kide aukeratu zuen, eta kargu hori mantendu zuen 1943an Internazionala desegin arte. 1938 eta 1946 artean, *Internatsionalnaia Literatura* (Nazioarteko Literatura) aldizkariaren zuzendari izan zen. 1946an erretiratu zen. 1966an hil zen, 93 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Stasova, Elena, *K17* 2017-05-09. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q271492
* Commonscat Multimedia: Elena Stasova

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 43204060
* ISNI: 0000 0001 0967 3349
* GND: 109075285
* LCCN: n82260192
* NKC: ola2003167486
* SUDOC: 127366156
* Open Library: OL733681A

 |

* Wd Datuak: Q271492
* Commonscat Multimedia: Elena Stasova
**Jose Antonio Loidi Bizkarrondo** (Errenteria, Gipuzkoa, 1916ko abuztuaren 22a - Irun, Gipuzkoa, 1999ko uztailaren 9a) euskal idazlea izan zen. Ezaguna da batez ere euskarazko lehen polizia-eleberria idatzi zuelako, *Hamabost egun Urgainen* hain zuzen ere.

Biografia
---------

1942an farmaziako lizentzia lortu zuen, Santiagoko Unibertsitatean. Ondoko urtetik aurrera lanean jardun zuen farmazia eta optika dendan. 1960an Farmazia Ikuskatzaileen Taldean sartu zen, eta 29 urtez, Irungo Udaleko farmazia ikuskatzailea izan zen. Horrez gainera, euskal historiaz, linguistikaz, toponimiaz, hidrologiaz, biografiaz eta abarrez artikulu ugari idatzi zuen. 1957tik aurrera Euskaltzaindiko urgazlea izan zen, eta 1998az geroztik ohorezko euskaltzaina. *Bidasoa Ikaskuntzen Aldizkaria* argitaratzen duen Luis de Uranzu Kultura Taldea argitaletxeko sortzailea eta lehendakaria izan zen. *Irun bere aurrerabidean* historia saiakeragatik Irun Hiria saria eman zioten. 1976an parte hartu zuen Eusko Ikaskuntzaren berpizte lanetan, hasieratik diruzain lanetan ibiliz.

Lanak
-----

Artikulu asko idazteaz gain, liburu hauek kaleratu zituen: *Hamabost egun Urgainen* (euskarazko lehen eleberri poliziakoa, 1955), *Euskal Jaiak/Fiestas Euskaras* (1983) eta *El sexo en la farmacia* (1990), besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Euskararen historia

Kanpo loturak
-------------

* Jose Antonio Loidi Bizkarrondo literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11035721
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266750981
* Literaturaren Zubitegia: 92
* BNE: XX976655
* GND: 101726872X
* SUDOC: 114006318
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 79177
* Lur: 03889/eu\_l\_2322/l2322

 |

* Wd Datuak: Q11035721
**Jose Antonio Pikasarri Olozaga** (gaztelaniaz: *José Antonio Picasarri Olózaga*) (Segura, Gipuzkoa, 1769ko otsailaren 13-Buenos Aires, 1843ko irailaren 21) euskal jatorri zuen apaiza eta musikari argentinarra izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak Xabier Ventura Pikasarri eta Maria Josefa Olozaga izan ziren. 1783an, 14 urte zituelarik, Buenos Airesera heldu zen. Hurrengo urtean bere osaba Juan Bautista Goiburuk, apaiza bera, apaiztegira eraman zuen bertan ikasketak egiteko; Goiburu ere bere musika irakaslea izan zen. 1796an apaiz ordenak hartu zituen. 1793tik Buenos Airesko katedralaren kapera-maisua izan zen. Argentinaren Independentziaren aurka jarri zen eta ondorioz, 1818an, Juan Pedro Esnaola piano-jotzailea zen ilobarekin, Argentinatik alde egin behar izan zuen, Madrilera joanez. Lau urte erbestean eman ondoren, 1822an, biak itzuli ziren. Urte berean Pikasarrik Sociedad Filarmónica elkartea sortu zuen; elkarte horrekin Argentinako musikagile ospetsuen lanak jo zituen. 1823an katedraleko lana berreskuratu zuen.

Obra
----

* "La gloria de Buenos Aires" abestia. Lehen aldiz Juan Pedro Esnaola bere ilobak jo zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Jose Antonio Pikasarri Espainiako Errege Akademiaren webguneko biografia.
* **(Gaztelaniaz)**:Sergio Rekarteren Esnaola eta Pikasarriren inguruko artikulua, *Euskonews*, 720.zk. 2017 / 06-07 / 07 - 05.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1708961
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114838
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1708961
*Artikulu hau Zornotzako politikariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Iñaki Aldekoa».*

**Iñaki Aldekoa Azarloza** (Zornotza, Bizkaia, 1940a - 2021eko apirilaren 8a) ezker abertzaleko politikaria izan zen. Herri Batasunako zein Aralar alderdiko politikaria izan zen. Ikasketaz ingeniari kimikoa zen.

Ibilbidea
---------

Aldekoaren ibilbide politikoa EGIn hasi zen. Militantzia horrek Larrinagako kartzelara eraman zuen non urte bete egin zuen preso. Handik irtenda, ETA Berrin kidetu zen baino ez zuen luze egin bertan espainolistatzat jo baitzuen. Ondoren Movimiento Socialista de Euskadi (MSE) izeneko erakundean kidetu zen. MSE ELA sindikatuaren eszisio bat zen 1962an sortutakoa.

MSEk ESB alderdi politikoaren sortzaileetako bat izan zen 1975ean eta alderdi berriaren idazkari nagusi aukeratu zuten Aldekoa 1977an. ESB Herri Batasunaren (HB) sortzaileetako bat izan zen. 1978az gero HBren Mahai Nazionaleko kide izan zen 1990eko hamarkada hasi arte

Herri Batasunaren izenean Aldekoa nafar parlamentario aukeratu zuten 1979ko hauteskundeetan eta 1983an berrautatu zuten.1983tik 1985era preso sartu zuten, ETAri laguntzea egotzita.

1986an Espainiako Diputatuen Kongresuko kide aukeratu zuten Nafarroan eta bertako kide izan zen 1987. HBren politikari jarraiki ez zuen parte hartu Kongresuaren ohiko jardunean.

Espainiako Gobernua eta ETA Aljerren bakerako elkarrizketa-mahaian eseri zirenean (1986-1989), Erakundearen aholkularien taldean hartu zuen parte. Aljerreko elkarrizketen porrotak Ezker Abertzalearen estrategia politiko-militarraren gero eta kritikoagoa izatera bultzatu zuten eta horrek Mahai Nazionala 1992an uztera eraman zuten.

Lizarra-Garaziko prozesuaren bilakaera eta porrotak eraman zuten, Euskal Herritarrok-en Aralar ildo politikoan parte hartzera eta Aralar partidu politiko bihurtzeko prozesuan bultzatzaileetako bat izatera. Aldekoak honela zioen 2002n Euskaldunon Egunkariari emaniko elkarrizketa batean. «*Historikoki borroka armatuak esanahi eta eduki bat izan badu ere, egun ez du zentzurik, eta ETAk borroka utzi behar luke»*.

Aralarreko zuzendaritzako kide izan zen eta 2007-2011 legealdian Arabako Batzar Nagusietako batzarkidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Iñaki Aldekoa ezker abertzaleko diputatu eta preso ohia hil da» *naiz:* 2021-04-08 (Noiz kontsultatua: 2021-04-08).
2. ↑    «Aldekoa Azarloza, Iñaki - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-04-11).
3. ↑    Urain, Jon O.. «Ezkerreko subiranismoa «bokazio»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-04-11).

Kanpo estekak
-------------

* Iñaki Aldekoa Azarloza
* Iñaki Aldekoa Azarloza Inguma datu-basean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9010277
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 320
* Lur: 00220/eu\_a\_2201/a2201

 |

* Wd Datuak: Q9010277
**Iturrigorri pilotalekua** Aretxabaleta erdigunean dagoen pilotalekua da. 1983an eraiki zen.

Izena
-----

Pilotalekua eraiki zen eremuan metal-urezko iturri bat zegoen. Ur horrek burdin kontzentrazio handia zeukan eta iturriak geruza gorria zuenez "iturrigorri" izenaz ezagutzen zen.

Deskribapena
------------

Iturrigorri pilotalekua.
10 koadro dituen frontoi itxia da. Alboan hiru maila dituzten harmailak daude. 2012an frontoia erabat ixtea erabaki zen, besteak beste neguan lurzorua arriskutsu bihurtzen zelako edota sabaia bizileku hartua zuten usoen zirinek kalteak eragiten zituztelako egituretan.

Ezkerreko paretean Aretxabaletako armarria, ilotalekuaren izena eta ikurrina daude eta hauen tartean honako esaldia: *Jokoa jolas, hizkuntza arnas*. Frontisaren alboan, markagailuaren azpian, herriko bertsolari ohia den Jon Sarasuak idatzitako esaldi bat dago:

*Jokoan orain galdu, orain irabazi*  
*denboraren joanak biak iragazi*  
*aldeak topatuta berdinean hazi*  
*horma ezinen kontra borobila bizi*
Pilotalekuaren alboan erabilera anitzeko kantxa bat dago (areto-futbola, eskubaloia, saskbaloia...) eta honen alboan bolatoki bat.

Erabilera
---------

Aste egunetan goizez ondoan dagoen Kurtzebarri Eskolari dagokio pilotalekuaren eta kantxaren erabilera. Arratsaldez herritarrek erabiltzen dute.

Herrian dagoen arauzko pilotaleku bakarra denez Aretxabaleta Kirol Elkarteko pilota atalak erabiltzen du entrenamendu eta partidetan. Emakumezkoen frontenis txapelketa ere urtero jokatzen da. Abuztuaren 15 aldera herriko Andra Mari jaietan ohikoa izaten da pilotari profesionalen partida bat antolatzea.

Aretxabaletan egiten diren ospakizun ugari ere bertan izaten dira, eguraldi eskasa aurrikusten denean bereziki. Bazkari herrikoiak, kultur emanaldiak...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gipuzkoa, Noticias de. «Aretxabaleta cubrirá la parte delantera del frontón Iturrigorri» *www.noticiasdegipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
2. ↑    «Iturrigorri pilotalekuaren aurrealdea guztiz itxiko dute - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
3. 1 2    «Hamabi bikotek jardungo du nor baino nor gehiago frontenis txapelketan - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
4. ↑    «Pilota taldeak gogotsu hasi du denboraldia - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
5. ↑    «Hernanik 0-3ko abantaila hartu du Herriartekoan, final zortzirenetan, Aretxabaletaren aurka - Urumea» *Kronika.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Oinatz juega hoy en Aretxabaleta y hasta el 31 no está programado» *Diario de Noticias de Álava* 2019-08-16 (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
7. ↑    «Herrira elkartearen presoen aldeko bazkaria Iturrigorri frontoian - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).
8. ↑    «Iturrigorri frontoia lepo beteta Aretxabaleta Abesbatzari entzuteko - Aretxabaleta» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112326435

 |

* Wd Datuak: Q112326435
**Iturrieta** Arabako etxaldea da, administratiboki Aguraingo udalerriaren barnean kokatzen dena.

Herria politikoki Agurainen parte bada ere, Entzia-Iturrietako Partzuergoko herria da eta, ondorioz, estatus berezia dauka. Partzuergoa toki entitatea da, baina ez du udalerri mailarik. Hori dela eta, Iturrietako lurrak ez dira Agurainen lurtzat jotzen, bere biztanleak administratiboki aguraindarrak izan arren.

Iturrieta Arabako herririk altuena da, 972 metroko altueran kokatzen baita. Iturrietako mendietan dago herria. Herrira iristeko Agurainen toki errepideak hartu behar dira, eta Opakuako portua igo ondoren iristen da Iturrietara. Maeztutik ere igotzerik badago.

Historia
--------

Dirudienez, Iturrieta Erdi Aroan sortu zen, baina biztanleek 1563 baino lehen utzi zuten herria, bere klima gogorra zela-eta. Bere eliza zaharrak 1803ra arte iraun zuen zutik, urte horretan bota baitzuten. Historikoki Aguraingo zatia bazen ere, Iturrietako lurrak Entzia-Iturrietako Partzuergoaren parte bihurtu ziren, hau da, ondoko herrien partekatutako lurralde komunala.

1936ko Guda Zibila eta gero, agintari frankistek Iturrieta aukeratu zuten, bere altuera zela eta, patatak lantzeko ortu berezi bat ezartzeko leku gisa. Horrela, *Estación de la mejora de la patata* delakoa sortu zen, *Iturrietako baratza* izenarekin ezagun. Horren inguruan sortu zen gaur egungo herria. 1946an kapera bat eraikitzen hasi zen. 1980ko hamarkadan, berriz, *Patatariaren monumentua* eraiki zuten. Hala ere, herriak oso biztanle gutxi izan ditu. 1960ko hamarkadan hamarna batzuetara iristen bazen ere, gaur egun biztanleak 10 baino gutxiago dira.

Iturrietarrak
-------------

Iturrietako biztanlerik ezagunena Pilar Unzalu da, Espainiako Kongresuko diputatua PSOE alderditik. 1957an jaio zen herri honetan.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako Lautadako kuadrilla

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Agurain "Auñamendi" entziklopedian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2743547

 |

* Wd Datuak: Q2743547


| Aguraingo herrixkak |
| --- |
| **Herrixkak**: Alangua • Arrizala • Egileor • Opakua**Etxaldea**: Iturrieta |
**Ameslariak** taldea Bergaran sortu zen, Gipuzkoan, 1967. urtean. Jose Luis Mendia, Ramon Arbizu, Justo Idigoras, Javier Arbizu eta Iñaki Arriaran ziren taldeko abeslariak. Herrietako jaietan, dantzalekuetan eta antzeztokietan aritu ziren emanaldiak egiten.

Taldea
------

Garai hartako abeslari askok bezala, herri kultura suspertzeko orduan kantuak zeregin garrantzitsua jokatu behar zuela iritzita ekin zioten Ameslariak taldekoek kantatzeari. "Kantaria bera ere herria da. Herriak sortua. Haren kantuak, beraz, herriaren espresio izan behar dute. Abeslariak herriaren poza, maitasuna, herriaren haserrea eta ezinegona ditu kantagai. Eta herriak atzera jasotzen ditu kantarien doinu eta letrak, bere eginez", adierazi zioten Joxemari Iriondo kazetariari.

1968an Eibarren (Gipuzkoa) Radio Juventud irratiak antolatutako lehiaketa batera aurkeztu ziren, Primer Premio de Interpretes de la Cancion en Euskara lehiaketara, eta bigarren saria eskuratu zuten taldeen atalean, Oskarbiren atzetik. Hurrengo urtean berriz aurkeztu ziren, eta atzera bigarren geratu ziren, Azpeitiko Unai taldearen ondoren. 1969. urtea bitartean ehundik gora emanaldi eskaini zituzten. Urte horretan bi EP grabatu zituen boskoteak, Cinsa argitaldariaren eskutik. Lehenengoan, Zarauzko Naia orkestrak lagunduta, atzerriko pop taldeen doinuak grabatu zituzten, horien artean Espainiako Los Brincosen "Berriro hasi", Madagaskarko Les Surfs taldearen "Baby nerea" -jatorrizkoa, berriz, Ronettes soul taldearen Be my baby zen- eta Los Marchelos Ferialen "Arren jauna". "Bihotz, anima eta bizitza" herri kantuak osatzen zuen disko txiki hura.

Bigarren singlerako, Xabier Idigoras sartu zen taldean, Javier Arbizu ordezkatzeko, eta bi kantu propio grabatu zituzten: "Biafra", Nigerian 1967an independentzia aldarrikatu zuen eskualdeari buruzkoa, eta "Martin Luther-i kanta". Munduko gertakizunak eta arazo politiko-sozialak jorratzeko euskal kantagintza berriaren joerarekin bat egin zuen Ameslariak taldeak. Bi kantuen hitzak J.A. Letamendiak idatzi zituen. Beste bi abestiak atzerriko kantu ezagunen moldaketak ziren: Danimarkako Nina & Frederick bikotearen "Bidean galduak" eta "Go marchinin'" Ingalaterrako herri kantua (jatorrizko izenburu osoa, When the saints go marchinin').

Diskoak
-------

* 1969: *Arren Jauna*, *Berriro Hasi*, *Baby Nerea eta Bihotz*, *Anima, Bizitza*. 45 rpm, CINSA, Bilbo.
* 1969: *Martin Luther-i kanta*, *Go Marchinin*, *Biafra* eta *O gu hemen*. 45 rpm, CINSA, Bilbo.

Erreferentziak
--------------

* 

* Edukiaren zati bat «Ameslariak» artikulutik hartua da. Artikulu hark Jon Eskisabel du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen lehen diska.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253344

 |

* Wd Datuak: Q12253344
| **Iturribide** |
| --- |
|  Bilbo, Zazpikaleak eta Santutxu |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Bilbo erdigunea

|  |  |
| --- | --- |
| Iturribide is located in Euskal HerriaIturribideIturribide | Iturribide is located in BizkaiaIturribideIturribide |
| Iturribide is located in BilboIturribideIturribide |

 |
| Koordenatuak: | 43°15′28.98″N 2°55′09.68″W﻿ / ﻿43.2580500°N 2.9193556°W﻿ / 43.2580500; -2.9193556
 |

**Iturribide** Bilboko Alde Zaharreko kalea da. Unamuno plazan hasi eta Santutxuraino doa kalea. Kale honetan taberna ugari daude, batez ere oinezkoentzako zatian. Horrez gain, museo bat ere badago gaurko parkea mugatuz, Aste Santuko irudiena hain zuzen ere.

Bilboko kalerik luzeenetakoa da, baina ibilbidea nahiko irregularra da, bira eta bihurgune ugari ditu. Horrez gain, Santutxura zenbat eta gehiago hurbildu, gero eta handiagoa da aldatsa.

Fika eta Zabalbide kaleak Iturribideren antzekoak dira. Zabalbide kalea Bilboko luzeena da, eta Iturribide bezala, bihurgune ugariz jositako kalea da.

Iturria
-------

Kaleari izena ematen dion iturria XVIII. mendean egin zuten, Juan Bautista de Ibarra hargin-maisuak hain zuzen ere 1728an. Mende bat eta erdi baino gehiago geroago berriztatu zuten *"Casa Taller de Oficios"* atelierraren ikasleek 1894an. "Askaoko iturria" izena hartu zuen, eta uriko ur hornidurarako oso garrantzitsua izan zen mende haietan.

Kalearen 79 eta 81. zenbakien artean beste iturri bat egon zen, 1950eko hamarkadako argazkiren batean artean agertzen dena.

Gayarre aretoa
--------------

1916an *"Salón Gayarre"* zinema aretoa zabaldu zuten, izen bereko antzokia egon zen lekuan bertan eraikindakoa. Prim kalearen 2. zenbakian zegoen, Iturribide kalearekin muga egiten. Bilboko ezagunenen artean egon zen eta ibilbide luzea eduki zuen, 1989an betiko itxi zuten arte.

Zinemaz gain, kabaret ikuskizunak ere eskaini zituzten hasierako urte haietan 1910 eta 1920ko hamarkadetan, 'vedette' famatuen artean Emilia Bracamonte, Raquel Meller eta "La Argentinita" egon zirelarik.

El Salvador Ikastetxea
----------------------

1965ean marista anaiek ikastetxea eraiki zuten kale honetan 78. zenbakian, "El Salvador" izenekoa. Eraikin oso handia da eta 3 sarrera ditu, bi Iturribide kaletik eta beste bat Zabalbidetik. Kirol instalazioak eta igerilekua nabarmentzekoa dira.

Pertsonaia ezagunak
-------------------

* Alfredo Etxabe *Iturribidekoa* (1872-1926) euskarazko antzerkigilea kale honetan jaio zen.
* Eli Gallastegi (1892-1974) politikari jeltzalea kale honetako 16. zenbakian jaio zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"La movida bilbaina" (Bilbao aldizkaria, 2001eko ekaina)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259899

 |

* Wd Datuak: Q12259899


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |
**Ames proba** substantzia bat potentzialki minbizi sortzailea den jakiteko egiten den froga da. Merkatura irten orduko, sintetizatu berria den edozein produktu, medikamentu, substantzia kimiko, kosmetiko... ezaugarri minbizi sortzaileak dituzten edo ez jakiteko egiten den froga da.

Produktu minbizi sortzaileek mutazioak sortzen dituztenez, potentzialitate mutagenikoa aztertzen da froga honekin. Froga hau aztertu nahi den produktu kimikoak *Salmonella typhimurim* bakterioetan mutazioak sortzeko duen gaitasunean oinarritzen da. Bakterio hauek histidina aminoazidoa sintetizatzeko gai ez direlako aukeratzen dira. Beraz, histidina gabeko hazkuntza medioan jartzean, ezin dira hazi eta ez dituzte koloniak sortuko.

Gibel estraktu batekin batera ontzi batean ereiten dira bakterioak. Estraktu honek minbizi sortzaileen aktibazio metabolikorako beharrezko entzimak ditu. Aztertzen ari garen produktu kimikoa minbizi sortzailea bada, hau da, mutagenoa, kultibo horretako bakterio batzuetan histidinaren genea alteratua izateko aukera handiak egongo dira eta bakterio batzuk histidinaren gene funtzionala berreskuratuko dute mutazioz. Egoera honetan hazten diren bakteria kolonia kopuruak, substantzia baten gaitasun mutagenikoaren berri emango digu.

Froga honen sentsibilitatea handitu asmoz, DNAren konponketa mekanismoetan akatsak dituzten bakterioak erabiltzen dira. Honela, mutazioak hobeto nabarituko baitira.

Ikus, gainera
-------------

* Minbizia
* Tumorea
* Kartzinogenesia
* Onkologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30912
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30912
**Alexander konderria** (ingelesez: *Alexander County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cairo da. 2010eko zentsuaren arabera 8.238 biztanle zituen, Alexander kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alexander konderriak 654,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 44,27 ura dira. Beste 609,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,59 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.238 pertsonetatik 5.138 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 155 dira. 2.908 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 140 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108851
* Commonscat Multimedia: Alexander County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144258001
* LCCN: n81095827
* NARA: 10039145
* **Lekuak**
* OSM: 1800890
* TGN: 2000496

 |

* Wd Datuak: Q108851
* Commonscat Multimedia: Alexander County, Illinois
Estatu Batuetan dauden Indiar Erreserben kokapen mapa.
**Amerindiar erreserbak** (Ameriketako Estatu Batuan ingelesez *indian reservations*, Kanadan ingeles eta frantsesez *indian reserve/réserve indienne*) Estatu Batuak eta Kanadan oraindik bertako amerindiar tribuen agintepean dauden lurraldeak dira. Hauetan bertakoek, beste jarduera askoren artean, kasinoak eta apustu-etxeak ireki ditzakete, nahiz eta jarduera hauek estatu askotan debekatuak egon.

Ameriketako Estatu Batuetako erreserbak
---------------------------------------

Ameriketako Estatu Batuei dagokionez, erreserba gehienak *servant nations* (*bertako herriak*) direlakotaz jo ohi dira eta euren administrazioa Barne Ministerioaren agindupean dagoen *Bureau of Indian Affairs* (BIA, *Indiar Gaien Bulegoa*) erakundearen ardura da.

Ameriketako Estatu Batuko erreserba guztien azalera 365.000 km²-koa dela kalkulatu ohi da (Ameriketako Estatu Batuko azalera guztiaren %4a). BIA erakundeak erreserben administrazio edo kudeaketa 11 agentzietan banatu du.

Eremuak tribuak eta BIA erakundearen arteko bitartekari lana burutzen dute, baina askotan elkarlan eta diruz larri ibili ohi dira. Eremu bakoitzak agentzietan banatzen da, tribu handi bakoitzeko agentzia bana, eta tribu txikiak ohitura legez euren artean elkartu ohi dira, adibidez Puget Sound Salish direlakoen Everett Agentziaren antzera. Agentzia elikagaiez, bitartekariak nahiz bertako poliziak izendatzeaz, eta medikuena ez beste, zerbitzu guztiez arduratzen da.

Tribu ez federalak
------------------

Halere, BIA erakundearen barnean ez dauden tribuak ere badaude, hauek aldiz, bizi diren Estatuen kudeaketaren pean daude, hauen artean Texas estatuak kudeatzen dituen El Paso udalerriko Tigua tribua, edota New York estatuak kudeatzen duen Irokes Konfederazioa daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5398059
* Commonscat Multimedia: Indian reservations

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008104389
* NDL: 00564193
* NARA: 10640050
* AAT: 300008506

 |

* Wd Datuak: Q5398059
* Commonscat Multimedia: Indian reservations
**Joan Hastings** (ingelesez: *John Hastings*) ingeles noble eta militarra izan zen, Abergavennyko baroia eta Pembrokeko bigarren kondea.

Ezkontza
--------

1359ko maiatzaren 19an ezkondu zen Readingen, Eduardo III.a Ingalaterrakoaren alaba Margaretekin (1346–1361). Ez zuten seme-alabarik izan eta emaztea bi urteren buruan hil zen.

1368ko uztailean bigarren aldiz ezkondu zen, Mannyko baroi zenaren alaba Anne Mannyrekin. Seme bat izan zuten.

Karrera militarra
-----------------

1367an Gaztelaren aurkako kanpainan borrokatu zuen bere koinatu Eduardo Printze Beltzarekin batera.

Ligetaren Ordeneko zaldun izendatu zuten 1369an. Poitou-en egindako inkurtsioan John Chandosekin batera buruzagitza partekatzeari uko egin zion urte hartan bertan, baina azken honek ezberdintasunak alde batera utzi eta lagundu egin zuen kondea larri zebilen batean.

1370ean sutsu ekin zion Limogesen arpilatzeari, berriro ere Printze Beltza aldean zuela.

1372. urtean, ordea, ordu arte izan zuen zori ona bukatu zitzaion: bere flota gaztelarren itsas armada batek suntsitu zuen Arroxelako guduan (1372ko ekainaren 22an) eta preso hartu zuten bera. Santanderrera eraman zuten eta Pikardian hil zen gatibutasunean.

Ondorengotza
------------

Haren seme John Hastings izendatu zuten ondorengo, aita preso hartu eta hilabete batzuetara jaiotakoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1700394

 |

* Wd Datuak: Q1700394
**Johan Felipe Vásquez Ibarra**, (Navojoa (Mexiko), 1998ko urriaren 22a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Johan Vásquez» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Johan Vásquez» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39161128

 |

* Wd Datuak: Q39161128
Estatu Batuetako presidentea izan zen Ronald Reagani eta bere emazte eta lehen dama Nancy Reagani 2002an emandako Kongresuko Urrezko Domina.
Tenzin Gyatso Dalai Lama bere Kongresuko Urrezko Domina jasotzen.
**Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko Urrezko Domina** Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuak emandako sari bat da, eta, Askatasunaren Domina Presidentzialarekin batera, Ameriketako Estatu Batuetako sari zibil gorena. Sari hau Estatu Batuen segurtasun, oparotasun edo interes nazionalaren izenean zerbitzu nabarmenen bat egin duen pertsonari ematen zaio. Ez dago zertan estatubatuar nazionalitatekoa izan beharrik.

Urrezko Dominak zein Askatasunaren Domina Presidentzialak, orokorrean, ospe maila bera dute, Urrezko Domina askoz gehiago eman diren arren. Bien arteko ezberdintasun nagusia Askatasunaren Domina Estatu Batuetako presidenteak berak, botere betearazleak ematen duela da, Kongresuko Urrezko Domina Kongresuak, botere legegileak ematen duen bitartean.

Arau bezala, Kongresuko legedian, Urrezko Domina bat emateko Senatuko eta Ordezkarien Ganberako kideen bi herenen babesa behar izango dela zehazten da.

Estatu Batuetako Txanpon Etxeak fabrikatzen du espezifikoki Urrezko Domina, pertsona eta honek egin duen lorpena omenduz. Beraz, itxuraz, domina bakoitza ezberdina da, eta ez dago Kongresuko Urrezko Domina baten diseinurako inongo araurik. Gainera, Kongresuko Urrezko Dominak ez erakusgarritzat hartzen dira, hau da, ez direla uniforme batean edo beste jantzi batzuetan erabiltzeko eginak, baizik eta garaikur bezala ematen direla. Ohikoa da domina hauen brontzezko bertsioak aurkitzea, oroigarri bezala.

Kongresuko Urrezko Dominak ez du inongo zerikusirik Ohorezko Dominarekin, borrokan ausardia handia erakutsi duten estatubatuar militarrentzako dena. Antzeko izena duen beste sari bat Kongresuko Espazio Ohorearen Domina da (Congress Space Medal of Honor), NASAk aurkeztua, espazioaren esplorazioan Estatu Batuen misioan ekintza nabarmen bat egiteagatik ematen dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721743
* Commonscat Multimedia: Congressional Gold Medals

---

 |

* Wd Datuak: Q721743
* Commonscat Multimedia: Congressional Gold Medals
**José Yalenti** (São Paulo, 1895eko apirilaren 26a - Ibidem, 1967ko maiatzaren 4a) italiar jatorriko argazkilari brasildarra, Foto Cine Club Bandeirante-ren   kide sortzailea eta Paulista Eskolako kide nabarmena izan zen, beste argazkilari garrantzitsu batzuekin batera, hala nola Marcel Giró eta Gaspar Gasparian, beste askoren artean.

Biografia
---------

José Yalenti Ingeniaritza Zibilean lizentziatu zen São Pauloko Unibertsitatean. Politikoki Mugimendu Konstituzionalistako kidea izan zen.

Bere bizitza osoan zehar Foto Cine Club Bandeiranteko jardueretan parte hartu zuen, Brasilgo argazkilaritza erakunde ezagun eta garrantzitsuenetako bat izan zelarik XX. mendean, bertatik Thomas Farkas, Gaspar Gasparian, Geraldo de Barros, German Lorca, Eduardo Salvatore, Chico Albuquerque edo Madalena Schwartz bezalako argazkilari ezagunak pasa zirelarik.

Ezaguna da atzeko argia erabiltzeko eta bere konposizioetan forma geometrikoak erabiltzeko zuen interes berezia.

Jose Yalentíren lana lehen mailako erakunde artistikoetan aurki dezakegu, hala nola Londreseko Tate Gallery-n, São Pauloko MASP-Pirelli-n edo Miami Art Museum-en.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jose Yalentíren lana Londresko Tate galerian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20018089
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317283689
* ULAN: 500356697

 |

* Wd Datuak: Q20018089
Matematikan, {\displaystyle A} multzoan definitutako {\displaystyle R} erlazio bitarra **Antisimetrikoa** da; bi elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago, bigarrena ez dago lehenarekin erlazionatuta. Beste hitzetan:

{\displaystyle \forall a,b\in A,\ aRb\land bRa\;\Rightarrow \;a=b}
Hori gertatzekotan, esaten dugu {\displaystyle R}-k **antisimetria-propietatea** betetzen duela.

Adibideak
---------

Izan bedi {\displaystyle A} edozein multzo:

* Biz {\displaystyle (A,\geq )}, {\displaystyle \geq } ("handiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean {\displaystyle >\,} ("hertsiki handiago").

* Biz {\displaystyle (A,\leq )}, {\displaystyle \leq } ("txikiago edo berdin") antisimetrikoa da, era berean {\displaystyle <\,} ("hertsiki txikiago").

* "*garaiago izatea*" erlazioa antisimetrikoa da, bada *a* garaiago izatea *b* baino eta aldi berean *b* garaiago izatea *a* baino, ezinezkoa delako.

Antisimetria {\displaystyle \neq } asimetria
--------------------------------------------

Antisimetria ez da *simetriaren aurkakoa*.

Badaude erlazioak aldi berean simetrikoak eta antisimetrikoak direnak (berdintasuna bezala), beste batzuk simetrikoak eta antisimetrikoak ez direnak (zatigarritasuna bezala zenbaki osoetan), beste batzuk simetrikoak direnak baina ez antisimetrikoak (*n* moduluko kongruentzia-erlazioa bezala), eta beste batzuk antisimetrikoak direnak baina ez simetrikoak ("txikiago" erlazioa bezala).

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q583760

 |

* Wd Datuak: Q583760


| * i
* e
* a
Matematika-erlazioak |
| --- |
| Gaien kopuruaren arabera | Monadikoa · Bitarra · Hirutarra · Lautarra · n-tarra |
| Baliokidetasun-erlazioak | Bihurkorra · Simetrikoa · Iragankorra |
| Ordena-erlazioak | Bihurkorra · Antisimetrikoa · Iragankorra |
| Itxiturak | Itxitura bihurkorra · Itxitura simetrikoa · Itxitura iragankorra |
| Diagrama | Grafoa · Hasseren diagrama · Auzokidetasun-matrizea · Eraso-matrizea |