**Aída Gómez Agudo** (Madril, 1967ko ekainaren 12a) dantza klasiko eta flamenkoaren zuzendaria, koreografoa, dantzaria, irakaslea eta diseinatzaile madrildarra da. Oso gaztea zenean hasi zen dantzaren munduan, eta, handik gutxira, Espainiako Ballet Nazionalean sartu zen. Lehen dantzari (1982-1998) eta gero zuzendari (1998-2001) bihurtu zen. 2015ean, Nazioarteko Dantza Jaialdiko zuzendari izendatu zuten, eta, 2016an, Suma Flamenca jaialdiko zuzendari.

Biografia
---------

### Prestakuntza eta lehen urteak

Zazpi urterekin hasi zen dantza espainiarrean, eta hamaikarekin dantza klasikoan hasi zen. Hamabi urte zituela, ohorezko matrikula lortu zuen Madrilgo Goi Mailako Dantza Kontserbatorioan, eta, aldi berean, Dantza Klasikoa eta Espainiarra ikasi zituen irakasle hauekin: Juana Taft, Ontin maisua, Pilar de Oro, Aurora Pons, Merche Esmeralda, Juanjo Linares, Paco Fernández, Carmina Ocaña, María Magdalena, Ciro, La Tati, Manolete, Lola de Avila, Luis Fuente, Aurora Bosch, eta Victoria Eugenia.

Lan ibilbidea
-------------

### Espainiako Balet Nazionala

1981ean, hamalau urte zituela, Espainiako Balet Nazionalean sartu zen (BNE), eta horrek behin betiko bultzada eman zion bere ibilbideari. Antonio Ruiz Solerren eskutik («*El Bailarín*») egin zuen debuta, eta hasieratik interpretatu zuen bakarlari lana *Sonatas del Padre Soler*, *Puerta de Tierra* eta *Corpus*-en. Gero, María de Ávila zuzendariaren eskutik dantzari bakarlari aritu zen berriro Guillermina Martínez Cabrejas «Mariemma»-ren *Danza y Tronío* lanean, Alberto Lorcaren *Ritmos* eta José Graneroren *Medea*. 1985ean, lehen dantzaria izan zen, eta, Antonio Gadesekin batera, *Don Juan*, *Carmen* eta *Bodas de sangre* dantzatu zituen, Ballet Nazionala sortu zeneko hamargarren urteurrenean.

Handik aurrera, hainbat proiektutan hartu zuen parte; besteak beste, Madrilgo María Guerrero antzokian Antonia Mercé «La Argentina»ri egindako omenaldian, Trieste eta Carcasonako Dantza Izarren nazioarteko galetan eta bola-eskolari buruzko galetan, non José Antoniorekin batera parte hartu baitzuen binakako *Puertas de Tierra.* 1990eko abenduan, kriskitin eta guzti *La Cachucha* dantza klasiko espainiarraren *dantza* tradizionala dantzatu zuen San Petersburgoko Mariinski Antzoki Handian egin zen Bailar España izeneko jaialdian.

BNEko jarduerarekin batera, 1996an, Joaquín Cortésen konpainian hasi zen lanean artista gonbidatu gisa, eta harekin Londresko Royal Albert Hall-en eta New Yorkeko Radio Cityn abestu zuen. 1997ko urrian, Madrilgo Teatro Realen inaugurazioan parte hartu zuen *El sombrero de tres picos* lanaren 'La Molinera' dantzatuz, El Bailarínen koreografia tradizionalean, Pablo Picassok diseinatutako jantziekin, dekoratuekin eta oihalarekin. Urte hartan bertan, Maurice Béjart dantzari frantsesak berak 1987an sortu zuen konpainiarako, Béjart Ballet Lausanne, dantza espainiarra irakastera gonbidatu zuen.

1998an, bere konpainia sortu eta Balet Nazionaleko zuzendari izendatu zuten, eta erakundearen historiako zuzendari gazteena bihurtu zen. *Poeta* ere interpretatu zuen Rafael Albertiri egindako omenaldia eta, urtebete geroago, *Semblanzas* koreografia. Urte horretan bertan bi lan estreinatu zituen: *Silencio Rasgado* eta *Mensaje*. Kritikaren aintzatespenak dantza-maisuekin dantzatzera eraman zuen, hala nola Julio Bocca dantzari, zuzendari eta koreografo argentinarrarekin.

2000. urtearen hasieran, programa berri bati ekin zion, eta *Frida Kahlo* interpretatu zuen Antonio Canalesen koreografia pertsonalizatu batekin, eta Carmen ospetsua José Antonioren eskutik.

2001eko otsailean, Arte Eszenikoen eta Musikaren Institutu Nazionaleko (INAEM) zuzendari nagusiak kargutik kendu zuen Ballet Nazionaleko zuzendari artistiko gisa, bere garaian sortutako lan-gatazka batzuen ondorioz.

### Ballet Nazionalaren ondoren

2001ean, Aída Gómezek ikuskizunen ekoizpenerako eta banaketarako bere enpresa sortu zuen, eta *Solos en Compañía* lana estreinatu zuen zuzendari, koreografo eta jantzien diseinatzaile gisa hasi zela 2002an bere proiektu berria estreinatu zuen, *Salomé*, Carlos Sauraren zuzendaritzapean. Lana, Herodesi San Juan Bataiatzailearen burua eskatu zion emakumeari buruzko mito biblikoaren zinemarako egokitzapen musikala, sevillana-makilak eta dantza klasikoa, bola-eskolako dantza eta turkiar dantzak nahasten zituen. Flamenkoa izan zen filmaren oinarri erritmikoa, baina musika-espektroa oso zabala zen, eragin arabiarrekin eta mendebaldeko pieza erlijiosoekin. Jasotako kritika bikainaren ondorioz, Valladolideko Zinemaldian parte hartzeko izendatu zuten, eta jatorrizko musikarik onenaren Goya saria jaso zuen. Hala, Brusela, Paris eta Miamiko zinema-jaialdien irekiera-film gisa jarraitu zuen.

2003ko otsailean, *Sueños* estreinatu zuen, berak koreografiatutako bost lan laburrezosatutako ikuskizuna, Milango Scalan. Martxoan, *Un paso adelante* telebista-programan parte hartu zuen gonbidatu gisa, eta maiatzean, berriz, koreografian eta Antzerkien Sare Nazionalerako Duende ikuskizuna dantzatu zuen, José Carlos Plazaren zuzendaritzapean. Urte horretan bertan estreinatu zuen Suite Española ere.

2004an, Aída Gómez Igor Yebra euskal dantzariarekin elkartu zen *Walladan* dantza egiteko. Wallada rock sinfonikoko musikala da, eta dantza klasikoa, espainiarra eta flamenkoa konbinatzen ditu. Kordobako Alcázar lorategietako Gitarraren Nazioarteko Jaialdian parte hartu zuen. Musikalak omeien Kordoban gertatutako istorio erreal bat kontatzen du: kalifa baten alabak (Aída Gómezek interpretatua) aristokrata eta poeta bat (Igor Yebra) maitemindu zuen, eta, Javier García ekoizlearen arabera, haren helburua "uneako kulturen arteko ulermen falta zuen une politiko bati erantzutea" zen, "une hartan elkar-ulertua izan baitzen".

2005ean, Madrilgo Zarzuela antzokian, irailean, Antonio Gades dantzariaren omenez egindako *Espainiako dantzaren 50*. urteko galan hartu zuen parte Gomezek. Galak flamenkoaren beste izen handi batzuen laguntza izan zuen: Pilar López, Sara Baras, Manolete, Paco Ibáñez eta El Lebrijano. Aída Gómezek Gadesekin *Bodas de Sangre* dantzatu zituen Espainiako Ballet Nazionalaren hamargarren urteurrenean, eta Silencio rasgado interpretatu zuen, 1998an BNErekin estreinatu zuen muntaia.

2006an, Jerezko Villamarta antzokian estreinatu zuen *Carmen* lanaren bertsioa. Ikuskizun hori Prosper Mérimée-ren izen bereko eleberrian oinarritzen da. Haren historia, 1875ean Georges Bizet-ek operara egokitua, Sevillan garatu zen XIX. mendearen amaieran, eta Carmenen eta Alcalako Dragoien Erregimentuko goi-kargudun baten arteko harreman tragikoari buruzkoa da, Don Josek protagonistak Carmen hil baitzuen. Lan horren bertsio ugari egin diren arren (horietako bi Gomezekin lan egindako koreografoenak), ikuskizun honen helburua beste bertsio horietatik bereiztea eta pertsonaiari beste benetakotasun bat ematea zen. Aída Gómezen arabera, 

> *"Garrantzitsuena da zerbait berria ematea, iraganari, argumentuari eta tradizioari uko egin gabe, Carmen garaikidearen eta komunikatiboaren ideia ematen duen ikuspegia, gaur egungo emakumearen bizi-arazoei dagokienez; izan ere, [...], alderdi askotan, betiko arazoak dira".*
> 
> 

Ikuskizunak, José Antonio Rodríguezen musikaz gain, hogei dantzari izan zituen eszenan, eszenografia oso sinplea eta flash back estilora egindako gidoia, ekintza emakumezkoen optikara eramateko.

2008an, Madrilgo Albéniz antzokian, *Permíteme Bailarte* izeneko ikuskizuna estreinatu zuen, garai bateko bola-eskolaren egungo irakurketa batean oinarritua. XVIII. mendean Andaluzian sortu zen dantza-estilo hori, herri-dantza batzuk konplexutasun eta barrokismo handiko erakustaldi profesionaleko dantza bihurtzeagatik. Ikuskizun horrekin, Aída Gómezek "*gurea bezain ederra den zerbait*" aldarrikatu nahi zuen, eta bola-eskola edozein musikatara egoki zitekeela erakutsi. Hori dela eta, *Permiteme Bailarte lanak* hainbat garai eta estilotako musikaren eragina du.

2010ean, Bigas Luna zinemagilearekin lankidetzan aritu zen Aída Gómez Shangaiko Erakusketa Unibertsalean Espainiako Pabiloirako koreografia bat sortzen, eta Menéndez Pelayo Unibertsitateko La Barraca saria jaso zuen. Urte amaieran, Madrilgo Errege Antzokiko galan parte hartu zuen, eta zuzenean eman zuten Europa osoan ARTE telebista-kanalaren bidez eta Televisión Españolako La 2n. Galan, Emilio Sagiren zuzendaritzapean, kantari, dantzari eta musikari handiek hartu zuten parte; besteak beste, María Bayo sopranoak, Ismael Jordi tenoreak, Cañizares gitarra-joleak eta Antonio Gades konpainiak.

### Azken proiektuak (2012-)

2012an, Aída Gómezek, Suma Flamenca (Madrilen urtero egiten den musika jaialdia) eta Juan Parrillarekin batera, *Adalí* antzezlana estreinatu zuen, Espainiako dantzaren ikuspegi bakar eta pertsonala aurkezteko. Dantzaldia Espainiako dantza bat da, bere alderdi guztietan. Gómezen aburuz, dantza flamenkoa Espainiako ondarearen funtsezko elementu bat da, zalantzarik gabe, artearekin batera, eta horixe islatu nahi zuen lan horretan. Antzezpen horretan, Gomezek Madril, bere jaioterria, kalo hizkuntzaren izenaz hartu zuen, antzerkia, dantza eta literatura-sorkuntza nahastu zituen funtzio nabariarekin, ikuskizun paregabea sortzeko, beste lan batzuetan ere lagun izan zituen Juan Parrillaren musikarekin eta Christian Lozano eta Eduardo Guerrero dantzariekin batera.

2015. urtean, Aída Gómezek *Madrid en Danza* izeneko proiektu berri batean lan egin zuen, Estatu Batuetako, Frantziako, Alemaniako edo Japoniako hamazortzi nazioarteko konpainiarekin batera, hala nola Dresden Frankfurt Dance Company edo OrganWorks edo MatchAtria konpainia japoniarrekin batera. Proiektu hori Madrilen ez ezik, eskualdeko beste antzoki batzuetan ere egin zen, hala nola San Lorenzo de El Escorialen eta La Cabrera Kultur Etxean. Proiektuak Espainiako beste sortzaile artistiko batzuen laguntza ere izan zuen, hala nola Pablo Esbert Lilienfeld.

2016. urtean, Gomezek Aristofanesen *Lisístrata* lan klasikoaren antzezpen musikal batean parte hartu zuen. Miguel Narrosek *Emakumeen gerra* gisa egokitu zuen flamenkoa. Antonio Canales eta Estrella Morente bezalako artistekin batera, Gómezek musika-formatuan kontatu zuen sexu-greba egitea erabaki zuen emakume-talde baten kontakizuna, senarrek gerra-asmoak utz zitzaten. Emanaldia Meridako Antzoki Erromatarrean izan zen eta arrakasta handia izan zuen.

Sariak
------

* 1997an Max saria dantzari onenari. SGAE Fundazioa (Egile eta Editoreen Elkarte Nagusia).

* 2000n Zilarrezko domina. Mexikoko Arte Ederren Antzokia.

* 2004an Dantza Sari Nazionala (interpretazioa). Kultura Ministerioa.

* 2005an Urteko Emakumea saria, ibilbide profesionalagatik. Glamour aldizkaria.

* 2006an Zilarrezko Zapatillak Saria. Almeria eta Indantzako Udala.

* 2007an. Interpreterik onenaren Chivas Telón saria.

* 2008an ADPE saria (Espainiako Dantza Irakasleen Elkartea) eta Madrilgo Komunitateko Kultura Saria.

* 2009an Juan Bravo Antzerki Saria.

* 2010eanLa Barraca saria. Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatea.

* 2012an Toledoko Rojas Antzokiko Rojas Saria eta Peña Chicoteko Udaberriko Saria.

* 2013an Actúa saria. AISGE Fundazioa (Artista interpretatzaileak, Kudeaketa Elkartea).

* 2015ean Maiatzaren 2ko Ordenako Gran Cruz saria. Madrilgo Erkidegoa.

* 2017an Laneko Merezimenduaren Urrezko Domina. Enplegu eta Gizarte Segurantza Ministerioa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6    *Compañía de Danza Española Aída Gómez.* .
2. 1 2   «Aída Gómez - Biografía y premios» *aidagomez.es*.
3. ↑    *Aída Gómez - Revista DeFlamenco.com.*  3 de agosto de 2012.
4. 1 2 3 4   País, Ediciones El.  (18 de febrero de 2001). *Aida Gómez.*  ISSN 1134-6582..
5. ↑   «Ballet El tricornio (El sombrero de tres picos) - Danza Ballet» *danzaballet.com*.
6. ↑   flamenco, El arte de vivir el. «AÍDA GÓMEZ - BAILAORES/AS - El Arte de Vivir el Flamenco» *elartedevivirelflamenco.com*.
7. 1 2   «Aída Gómez — Danza.es» *danza.es*.
8. ↑   País, Ediciones El.  (14 de febrero de 2001). *Aída Gómez, destituida al frente del Ballet Nacional por los conflictos laborales.*  ISSN 1134-6582..
9. ↑   20Minutos. «Salomé - El cine en 20minutos.es» *20minutos.es - Últimas Noticias*.
10. ↑   País, Ediciones El.  (22 de noviembre de 2002). *Saura y Aída Gómez recrean la pasión enferma de Salomé.*  ISSN 1134-6582..
11. ↑   País, Ediciones El.  (13 de julio de 2004). *Igor Yebra y Aida Gómez bailan al son del rock.*  ISSN 1134-6582..
12. 1 2   País, Ediciones El.  (2 de septiembre de 2005). *Pilar López, Sara Baras y Aida Gómez recuerdan a Gades.*  ISSN 1134-6582..
13. ↑   «Centro Andaluz de Danza. Aida Gómez» *juntadeandalucia.es*.
14. ↑   «Aída Gómez - Producciones» *aidagomez.es*.
15. 1 2   País, Ediciones El.  (21 de agosto de 2006). *Reportaje | Aída Gómez presenta una versión libertaria de ‘Carmen’.*  ISSN 1134-6582..
16. ↑   «Escuela Bolera - Danza Ballet» *danzaballet.com*.
17. ↑   País, Ediciones El.  (3 de mayo de 2008). *Reportaje | La transformación de la diva.*  ISSN 1134-6582..
18. ↑   «Gala de fin de año del Teatro Real - Doce Notas» *docenotas.com*.
19. ↑   Salas, Roger.  (6 de junio de 2012). *Una visión contemporánea del baile flamenco.*  ISSN 1134-6582..
20. ↑   Salas, Roger.  (22 de octubre de 2015). *El Madrid en Danza de Aída Gómez.*  ISSN 1134-6582..
21. ↑   EFE.  (5 de agosto de 2016). *Estrella Morente y Antonio Canales, ovación por su ‘Lisístrata’ flamenca en el Festival de Mérida.*  ISSN 1134-6582..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51161280
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2788100
* ISNI: 0000 0000 7848 7614
* LCCN: no2008129023
* NKC: xx0178082
* SUDOC: 07464579X

 |

* Wd Datuak: Q51161280