recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eguratsaren geruzak.
**Termosfera**, atmosferako azken aurreko geruza da. Beheko aldean mesopausarekin egiten du topo, eta goiko aldea eguzkiaren atmosferarekin talka egin arte hedatzen da.

Tenperatura, mesopausa pasa eta, konstante mantentzen da 10 bat kilometroz eta ondoren, bizkor-bizkor igotzen da: 200 km-tik gorako altueran 100 °C baino gehiago lortu arte.

Mesopausatik gora dagoen konposaketa heterogenoko geruzari *heterosfera* deitzen zaio. Konposaketaz gain, beste irizpide batzuen arabera ere banatu genezake termosfera, bi geruza hauek lortuz:

1.- Ionosfera: Termosferaren beheko aldean kokatzen da, 80km-ko altueratik 500 km-ra. Ioi kantitate handia duelako deitzen da horrela. Lurrazaletik bidaltzen diren irrati-uhin luzeak atzera Lurreruntz isladatzen ditu.

2.- Exosfera edo magnetosfera: 500 km-ko altueratik gora kokatzen da. Exosfera, Lurraren grabitateak altuera hoietan indar gutxi duela eta partikula batzuk espazioruntz ihes egiten dutelako deitzen da horrela. Magnetosferak aldiz, Lurraren eremu magnetikoari egiten dio erreferentzia. Eremu honek eguzkiaren erradiazioaz babesten gaitu elektrikoki kargatutako partikulak (elektroiak eta protoiak) desbideratuz. Eguzkiaren erradiazioari eguzki-haizea deitzen zaio eta honen eraginez, Lurreko eremu magnetikoa ez da erabat simetrikoa: eguzkiaren aldera dagoen zatia txikiagoa da eta atzeko zatiak hainbat eta hainbat kilometroko buztana osatzen du, eremu magnetikoari kometa itxura emanez. Partikula batzuk Lurrera iristea lortzen dute poloetan: aurora borealak (ipar poloan) eta aurora australak (hego poloan) dira.

Ikus, gainera
-------------

* Atmosfera
* Ioi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178043
* **Identifikadoreak**
* GND: 4335470-1
* NKC: ph597202
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178043


| Eguratsa |
| --- |
| Troposfera • Estratosfera • Mesosfera • Termosfera • ExosferaTropopausa • Estratopausa • Mesopausa • TermopausaOzono geruza • Turbopausa • Ionosfera |
**Patronato de Protección a la Mujer** 1941etik eta 1984ra artean aritu zen erakunde publiko frankista izan zen, Justizia Ministerioaren gidaritzapean zegoena.

Aurrekariak
-----------

Aurretik hiru erakunde aritu ziren neskato eta gazteen sexu-explotazioaren aurka. Lehenengoa 1902ko uztailaren 11ko Errege Dekretuak sortu zuen, Patronato Real para la Represión de la Trata de Blancas delakoa; bigarrena, 1931ko Patronato de Protección a la Mujer; eta hirugarrena, 1935eko Consejo Superior de Protección de Menores.

Historia
--------

1941eko azaroaren 6ko Dekretuaren bidez, Patronato de Protección a la Mujer sortu zen. Errepublika garaiko erakundearen izen bera bazuen ere, ideologia eta jardutea frankista zen. Instituzio honek "galbidean" zeuden neskato eta emakume gazteen itxialdia bideratzeko zentruak izan zituen eta horietako asko erlijio orden desberdinen zuzendaritzapean egon ziren. Putetxeetan egidako sarekada polizialen ondorioz bertan amaitu bazezakenten ere morala ez zen edozein jarrera ere itxialdirako aitzakia zen. Gurasoek ere neskatoaren itxialdia eskatu zezaketen, gazteak berak ere eskatu zezakeen.

1984an desagertu zen behin betiko, emakumearen babesaren arloko eskumenak autonomia-erkidegoetara pasatu baitziren.

Egitura
-------

Patronatua batzorde nazional bat eta berrogeita hamar batzorde probintzial zituen. Carmen Polo zen ohorezko presidentea.

Memoria eta erreparazio eskeak
------------------------------

2012an Consuelo García del Cid Guerra idazleak *Las desterradas hijas de Eva* argitara eman zuen zentru horietan ematen ziren indarkeria mota guztiak salatuz. 2023ko maiatzean, idazleak zentruen eta haiek kudeatzen zituzten erlijio-ordenak ikertzeko eskaera egin zuen Kataluniako Parlamentuan, publikoki barkamena eskatu behar zutela adierazi zuen ere.

Ikus, gainera
-------------

* Sección Femenina
* Consuelo García del Cid Guerra
* Pilar Arechavaleta

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Decreto de 6 de noviembre de 1941 por el que se organiza el Patronato de Protección a la Mujer» *Boletín Oficial del Estado* 20 de noviembre de 1941.
2. ↑    Álvarez Fernández, Carlos. *"El Patronato de Protección a la Mujer: la construcción de la moralidad pública en España".* .

Bibliografia
------------

* Consuelo García del Cid Guerra (2012). *Las desterradas hijas de Eva*. Anantes Editorial
* Consuelo García del Cid Guerra (2015). *Ruega por nosotras*. Anantes Editorial.
* Consuelo García del Cid Guerra (2021). *Las insurrectas del Patronato de Protección a la Mujer*. Anantes Editorial.
* Pilar Iglesias Aparicio (2021). *Violación de los derechos humanos de las mujeres en las Lavanderías de la Magdalena de Irlanda y los centros del Patronato de Protección a la Mujer de España*. Transatlantic Studies Network: Revista de Estudios Internacionales, 2444-9792, Vol. 6, Nº. 11.
* Montse Alabarta Gomis (2023) *Margaritas Blancas: Mujeres Invisibles.* Editorial letra minúscula.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57497017

 |

* Wd Datuak: Q57497017
*Chamaemyces flacidus*

Sinonomoak: *Lepiota irrorata*, *Drosella fracida*, *Limacella irrorata*

Janezina. Usain desatsegina du, kalitate gastronomikorik gabea.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 cm arteko diametrokoa, ganbila, ertza leuna. Kapelaren azala lehorra, askotan pitzatua, bereiz daiteke, zuri-beix-krema kolorekoa, okre-gris edo marroi-lasto kolorekoa, erreflexu oliba antzekoekin eta oreztaz zikindua.

**Orriak:** Libreak, zabalak, estu, lamelulekin, zurixkak edo krema argi kolorekoak. Berezitasuna: kapelaren ertzak, orriak eta oinaren goialdeak, anbar itxurako tantak jariatzen dituzte.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, erdian, zilindrikoa, kapelatik bereiz daiteke, oinarrira pixka bat mehetua, errezel pikortsuarekin (galtzerdi itxuran), ia muturreraino iristen dena, zuri-krema kolorekoa. Mintzezko eraztuna.

**Haragia:** Trinkoa, zuntzezkoa, zurixka tonu marroi-hori kolorekoekin, oinaren oinarrian arrosa samarreko kolorekoa, ebakitzean latex zuri bat jariatzen du. Kautxu usain desatseginekoa. Espora-jalkina zuri-krema kolorekoa.

**Etimologia:** *Chamaemyces* terminoa grezieratik dator, lurretik jaioa, esan nahi duen "chamae" hitzetik eta onddoa esan nahi duen "myces" hitzetik. *Flacidus* epitetoa latinetik dator, ustel usaina esan nahi duen "fracidus" hitzetik. *Scleroderma* gogorarazten duen usainagatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

*Lepiota* eta *Cystoderma* generoekin ahaidetua.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Belardietan, bide ertzetan, baso mistoetan. Lurzoru karedunetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 282 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Mukanas txa-txa** nesken jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Neskak bakarrik aritzen ziren jolas honetan, urteko ia igande guztietan. Gordeketa-jolasa da eta nork bete behar zuen jakiteko taldean elkartu eta neska batek hau esaten zuen: "Ruxe -muxe - errote -kabe -lore -biene -kox". Azkeneko "kox" hori egokitzen zitzaiona korrotik kanpo ateratzen zen bakarra gelditu arte. Azken hori, aldez aurretik seinalatutako lekuan, lagunei bizkarra emanez jartzen zen begiak estalita, besoa zuhaitz edo hormaren kontra zuela, gordelekuren batetik egindako "kuk" oihua entzun arte. Orduan lagunak bilatzeari ekiten zion eta horiek aurkitu ahala eskuaz pareta edo zuhaitza ukitzen zuen "Alafrantzie" esanez. Adibidez, ikusitako neskaren izena Miren bazen, aurkitutakoan "Miren, Alafrantzie" esaten zuen hormakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 27.or.
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Ezkutaketa (jolasa)

Kanpo estekak
-------------
**Andre-salto** trebezia erakusteko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Ihabenn, Nafarroa Garaian jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Jolas honen abiapuntua honela zen: bi neska edo mutil lurrean esertzen ziren, elkarren ondoan, zangoak apur bat luzatuta eta oinak tente, zertxobait makurtuta zituztela, bataren eskuinak bestearen ezkerra ukitzen zuela. Gainerako jolaslagunak salto egin eta bi horien gainetik pasatzen ziren; hori guztiek egin ondoren, bigarren itzulian, bata bestearen gainean oinak tente zirela pasatu behar zuten. Proba hori gainditzean, hirugarren saltoa egiteko, bi oinen gainean beren ukabilak jartzen zituzten, elkarren ondoan. Traba horiek pasatuz gero, ukabil baten gainean bestea jartzen zuten. Ukitu gabe pasatuz gero, eskua "arran" edo zabalik eta tente jartzen zuten, hatz txikia edo txirkanda bakoitzak goiko oinaren gainean jarriz. Salto egiten zutenek ongi pasatzen bazuten hatz lodia edo erpurua aurreko txirkandaren gainean jartzen zuten. Jokoan zehar inork huts egiten bazuen salto egitean, lurrean esertzen zen ukitutakoaren ordez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 29.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Collembola** Hexapodaren barruan intsektu gisa sailkaturik ez dauden talderik handiena da. Protura eta Diplurarekin batera Entognatha klasean sailkatzen dira, hirurek dutelako barne ahoa, nahiz eta badirudien ez daudela elkarren artean ahaidetza handiagorik eurek intsektuekin dutena baino. Intsektu guztiek ahoa kanpoan dute.

ADN sekuentzien ikerketa batzuek esaten dutenez Hexapoda guztien ahizpa taldea litzateke Collembola, baina beste batzuk ez datoz bat. Arrazoia artropodoek dituzten ADN dibergentzia patroietan dago. Entognatharen barruan sailkatzen direnean azpiklasetzat hartzen dira, bestela Hexapodaren barruko klasea dira.

Ziurrenik dentsitate handienan bizi diren animaliak dira, 62.000 ale egon daitezke metro koadro bakar batean. 7.900 espezie ezagutzen dira eta Devoniar garaiko fosilak aurkitu dira, orain dela 400 milioi urtekoak. Honek lur lehorraren gainean bizi ziren lehenengo animalien artean kokatuko lituzke.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Collembola*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190701
* Commonscat Multimedia: Collembola
* Wikispecies Espezieak: Collembola

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00573142
* AAT: 300310474
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Collembola
* BOLD: 372
* BioLib: 19589
* Dyntaxa: 3000166
* EOL: 336
* Fauna Europaea: 11187
* GBIF: 546
* ITIS: 914185
* NCBI: 30001
* Paleobiology Database: 133900
* WoRMS: 118086

 |

* Wd Datuak: Q190701
* Commonscat Multimedia: Collembola
* Wikispecies Espezieak: Collembola
**Segurtasun psikologikoa** norberaren ni-a erakusteko eta erabiltzeko gai izatea da, norberaren irudiaren, estatusaren edo lasterketaren ondorio negatiboen beldurrik gabe (Kahn 1990, 708. or.) Taldea pertsonen arteko arriskuak bere gain hartzeko segurua delako uste partekatua da. Psikologikoki seguruak diren taldeetan, taldekideak onartuak eta errespetatuak sentitzen dira. Era berean, talde-dinamikari eta talde-ikaskuntzari buruzko ikerketan gehien aztertu den baldintza bideratzailea da.

Timothy R. Clarkek segurtasun psikologikoaren kontzeptuan lagundu du, segurtasun psikologikoaren 4 etapen esparruan. Honela definitzen du segurtasun psikologikoa: "Baldintza honetan, gizakiak ikasteko seguru sentitzen dira , laguntzeko seguru eta statu quo-ari aurre egiteko seguru, hori guztia lotsatzeko, baztertzeko edo nolabait zigortzeko beldurrik gabe". (Clark, 2020)

Laburpena
---------

Segurtasun psikologikoa da giza elkarreraginaren beldurra ezabatzea eta, horren ordez, errespetua eta baimena erabiltzea. (Timothy R Clark, 2019) Eztabaida-eremu garrantzitsua izan da psikologiaren, portaeraren kudeaketaren, lidergoaren, taldeen eta osasun-arretaren arloan. Hainbat eskualde eta herrialdetan egindako ikerketa enpirikoen emaitzek erakusten dute segurtasun psikologikoak zeregin garrantzitsua betetzen duela lantokiaren eraginkortasunean (Edmondson eta Lei, 2014). Etengabe zeregin garrantzitsua bete du enpresa partekatu bati ideiak eta jarduerak errazteko. Halaber, aukera ematen du taldeek eta erakundeek ikasteko eta errinatzeko, eta, azken urteotan, antolaketa-fenomeno garrantzitsuagoa bihurtu da, ikasteko eta berritzeko premia handiagoa dagoelako.

Onurak
------

Segurtasun psikologikoak era askotan egiten die mesede erakundeei eta taldeei. Hauek dira talde bat psikologikoki segurua izatearen ondorio enpirikoenak:

1. Prozesuen berrikuntza-saio batek arrakasta izateko probabilitatea hobetzen du .
2. Akatsetatik ikasten duten kideen kopuruak gora egin du
3. Langileen konpromisoak gora egin du
4. Taldearen berrikuntza hobetzen du

Taldeko liderrek eta zenbait alderdik kideen segurtasun psikologikoa areagotu dezakete. Frogatu da lidergoaren bi alderdi bereziki erabakigarriak direla psikologikoki segurua den talde bat sortzeko. Erabiltzen dituzten liderrak dira

1. Kudeaketa parte-hartzailea
2. Kudeaketa inklusiboa

Talde baten bi alderdik ere laguntzen dute segurtasun psikologikoa hobetzen. Hauek dira:

1. Talde-egitura argia da, eta kideek taldean duten zeregina ulertzen dute
2. Talde kohesionatuko kideen arteko harreman sendoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17150189
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85065939

 |

* Wd Datuak: Q17150189
Kimika organikoan **organoboranoak** boroa eta karbonoa konbinatzen dituzten konposatuak dira, adibidez boranoaren (*BH3,)* deribatu alkilikoak. Erreaktibo inportanteak dira sintesi organikoan.

Organoborano motak
------------------

### Organoborano eta hidruroak

Organoborano ohikoenek BRnH3−n formula dute. Konposatu hauek kataliatzaileak erreaktiboak eta erreakzio-bitartekoak dira. Deribatu trialkiliko eta triarilikoak Lewisen azido ahulak dira. Hidruroek (n = 1 edo 2) dimeroak eratzeko joera dute.

Trietilboranoa
### Azido eta ester borinikoak eta boronikoak

BRn(OR)3-n egitura duten konposatueik ester boriniko (n=2) edo ester boroniko (n=1) edo borato (n=0) esaten zaie. Bestetik, azido boronikoak giltzarriak dira Suzuki erreakzio]]an.

Trimetil boratoa
### Organoborano aromatikoak

Konposatu aromatikoetan boroak karbono-atomoa edo heteroatomo bat ordezka dezake. Borabentzenoan CH talde bat ordezkatzen du boroak. Borolak pirrolaren antzeko egitura dueta boroak nitrogenoa ordezkatzen du.

Borepina zikloheptatrienoaren homologoa da non CH talde bat boroz ordezkatu den.

Borola
### Boriloak

Metal-boro lotura duten konposatu organometalikoek (M–BR2) boriloen familia osatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Elschenbroich, Christoph; Elschenbroich, Christoph.  (2011). *Organometallics.*  (3. compl. rev. and extended ed. argitaraldia) WILEY-VCH ISBN 978-3-527-29390-2. (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421158
* Commonscat Multimedia: Organoboron compounds

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q421158
* Commonscat Multimedia: Organoboron compounds
**Marquise-Thérèse de Gorla**, aktore gisa **Mademoiselle Du Parc** izenarekin ezaguna (1633 – Paris, 1668ko abenduak 11), frantziar aktore eta dantzaria izan zen. Molière-ren konpainiako izarretako bat izan zen eta sona handiko pertsona izan zen.

Biografia
---------

Giacomo Gorla-ren alaba zen Lyon-en "zuzendari" zena 1635an. 

Dantzari eta aktore lana egin zuen aktore talde bidaiari batean, Lyonen Molièreren konpainiako kide bihurtu aurretik. 

1653ko otsailak 23an kide zuen zuen René Berthelot, ezinenez *Du Parc* edo *Gros-René* (‘René lodia’) aktorearekin ezkondu zen (zerbitzari paperak egiten zituena) eta antzerkirako "*Mademoiselle Du Parc*" ezizena hartu zuen.

Miresle asko izan zituen -ek, besteak beste, Pierre Corneille-k poemak idatzi zituen eta, antza, bai bera bai bere anaia Thomas Corneille berarekin liluratuta zeuden.

Molière-ren taldearekin Parisera iristean, Marquise Du Parc-ek errege frantsesaren aurrean antzeztu zuen 1658ko urriaren 24an Louvren (Hippolytus paperean) eta publikoaren aurrean Petit Bourbon-en.

1659–1660 sasoian, Du Parc bikotea Marais antzokian aritu zen lanean. 1660ko pazkoa aldera itzuli ziren Molièreren konpainiara, non Marquise Du Parc zen antzezle eta dantzari izarra, paper garrantzitsuenak antzeztuz.

Une batetik aurrera, Molière-ren taldea utzi eta "Hôtel de Bourgogne" antzokira joan zen lanera Jean Racine idazlearekin. Racine eta Molière-ren arteko eztabaida baten ondorioa izan zen. 

Racine-k espreski berarentzat idatzi zuen *Andromaque* laneko paper nagusia. 

### Heriotza

Bere ospe handienaren garaian hil zen. Pozoindua izan zela susmatu izan den arren, seguruena, abortoa izan zen (berezkoa edo gaizki egindakoa). 

Pozoien afera gertatu zenean, La Voisinek Racine salatu zuen, Marquise de Gorla pozoindu izanaz, baina ez zen ikertu.

Liburu eta zineman
------------------

*Marquise* (1997) frantses filma berari buruz da.

Sandra Gulland-en "The Shadow Queen" lanean agertzen da pertsonaia gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Prest, Julia.  (2006). «"Molière: Les Fâcheux (review)".» *French Studies: A Quarterly Review* 60 (3): 393–394..
2. ↑  John Powell (1995eko maiatza), "Pierre Beauchamps, Choreographer to Molière's Troupe du Roy," *Music and Letters* **76/2:** 176-179 (168-186).
3. ↑  Somerset, Anne (2003-10-12): *The Affair of the Poisons: Murder, Infanticide, and Satanism at the Court of Louis XIV* , St. Martin's Press ISBN 0-312-33017-0
4. ↑    *Marquise.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q454838
* Commonscat Multimedia: Marquise-Thérèse de Gorle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 11756916
* ISNI: 0000 0000 3489 754X
* BNF: 15103393d (data)
* GND: 132360136
* LCCN: n2007041514
* SUDOC: 110272978
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q454838
* Commonscat Multimedia: Marquise-Thérèse de Gorle
*Sammuramat* (Akaderaz: **Sammu-r*ā*mat** edo Sammu-*ramāt*) **Shammuramat** edo **Shamiram** eta **Semiramis** izenez ere ezaguna, inperio neo-asiriarreko erregina boteretsua izan zen. Shamshi-Adad V.a erregearen emazte nagusi gisa hasi zuen karrera (k.a. 824–811), eta Sammuramatek ezohiko posizio nabarmena lortu zuen Adadad-nirari III.a (r. 811–783 BC) semearen erreinuan. 

Argi dago Ekialde Hurbileko emakume boteretsuenetako bat izan zela; senarra hil ondoren erregina izan den asiriar ezagun bakarra da, eta kanpaina militarrean parte hartu duen eta agian zuzendu duen antzinako emakume asiriar bakarra ere bada.

Sammuramaten jatorria ez dago argi; Sammuramaten izena jatorri akadiarrekoa izan daiteke, mendebaldekoa edo erdialdekoa. Adadad-nirari semearen agintepean, haren papera oso nabarmena zen garai hartako emakume batentzat. Pazarcik estelan irakur daitekeenez semeari lagundu zion Siriako Kummuh aramear hiriaren aurkako kanpaina batean, eta idazkiek berari eta Adadad-nirariri, biei ala biei, egiten diete aitortza inperioaren mugak norabide guztietara zabaltzeagatik. Inskripzio batzuetan, erregeari ez ezik (ohitura zen bezala), Sammuramati ere eskaini zioten laudorioa tokiko gobernadoreek. Horrek guztiak iradokitzen du Sammuramat bere garaiko pertsonaia ezagunenetako bat izan zela.

Sammuramat hilezkortu egin zuten ondorengo literatura-tradizioetan Semiramis erregina eta heroinaren rolean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Melville, Sarah C..  (2004-01). «Neo-Assyrian Royal Women and Male Identity: Status as a Social Tool» *Journal of the American Oriental Society* 124 (1): 37.  doi:10.2307/4132152. (Noiz kontsultatua: 2023-11-07).
Kimika organikoan **azido boronikoak** organoboranoen familiako konposatuak dira non azido borikoaren hidrolixo taldeetako bat alkilo edo arilo batez ordezkatzen den eta R−B(OH)2 formula orokorra duten.

Azido bonikoaren egitura
Azido boronikoak Lewisen base ahulak dira. Sintesi organikoan bitarteko produktu bezala usatzen dira, Suzuki erreakzioan adibidez.

Hainbat adibide
---------------

Azido borononioek fusio-puntu altua izaten dute. Anhidridoak eratzeko joera dute ur-molekulak galduaz eta trimero ziklikoak eratuz.

| Azido boronikoa | R | Egitura | Fusio-puntua °C |
| --- | --- | --- | --- |
| azido fenilboronikoa | Feniloa |  | 216–219 |
| azido 2-tienilboronikoa | Tiofenoa |  | 138–140 |
| azido metilboronikoa | Metiloa |  | 91–94 |
| azido *cis*-propenilboronikoa | Propenoa |  | 65–70 |
| azido *trans*-propenilboronikoa | Propenoa |  | 123–127 |

Sintesia
--------

Azido boronikoak sintetizatzeko manerarik ohikoena konposatu organolitikoak edo organomagnesianoak baliatzen ditu boratoekin erreakzionaraziz. Adibidez azido fenilboronikoa fenilmagnesio brromuroa eta trimetil boratoa erreakzionatuz eta hidrolizatuz erdiesten da.

1- PhMgBr + B(OMe)3 → PhB(OMe)2 + MeOMgBr
2- PhB(OMe)2 + 2 H2O → PhB(OH)2 + 2 MeOH

Ester boronikoak
----------------

Ester bonikoak azido boronikoek eta alkoholek eratzen dituzten esterrak dira. R-B(OR')2 formula orokorra dute.

Diisopropoximetilboranoa, ester boronikoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Chemistry (IUPAC), The International Union of Pure and Applied. «IUPAC - boronic acids (B00714)» *goldbook.iupac.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Organic Syntheses Procedure» *www.orgsyn.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335768
* Commonscat Multimedia: Boronic acids

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph665127
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001897
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 38269

 |

* Wd Datuak: Q335768
* Commonscat Multimedia: Boronic acids
**John Neal** (1793ko abuztuaren 25a - 1876ko ekainaren 20a) idazle, kritikari, editore, irakasle eta aktibista estatubatuarra izan zen. Eszentriko eta eragingarritzat jota, 1810eko eta 1870eko hamarkaden artean Estatu Batuetan eta Britainia Handian hitzaldiak, eleberriak, poemak eta ipuinak eman eta argitaratu zituen, non bere herrialdeko nazionalismo literarioa eta erregionalismoa defendatzen zituen hasierako faseetan. Nealek Estatu Batuetako arte bisuala garatzea sustatu zuen, emakumeen eskubideen alde borrokatu zuen, esklabutzaren eta arraza-aurreiritziaren amaieraren alde egin zuen eta Estatu Batuetako gimnasia mugimendua ezartzen lagundu zuen.

John Neal ebakera naturala erabiltzen duen lehen egile estatubatuarra eta hizkera arruntaren aitzindaria da, eta fikziozko lan batean "putakumea" hitza erabiltzen duen lehena ere bai. 1817 eta 1835 artean lortu zituen literatura lorpenik handienak, eta garai horretan britainiar literatura aldizkarietan argitaratutako lehen estatubatuarra izan zen, estatubatuar literaturaren lehen historiaren egilea, lehen arte kritikari estatubatuarra, haur literaturaren aitzindaria eta Amerikako Errenazimenduaren aitzindaria. Estatu Batuetan emakumeen eskubideak defendatu zituen lehen gizonetako bat eta gai honi buruzko lehen irakasle estatubatuarra izan zenez, berrogeita hamar urte baino gehiagoz emakume idazle eta antolatzaileen alde egin zuen, gizon eta emakumeen arteko berdintasun intelektuala baieztatu zuen, emakumezkoen ekonomia eskubideen aurkako Coverture legeen aurka borrokatu zuen, eta sufragioa, soldata berdintasuna eta emakumeentzako hezkuntza hobea eskatu zituen. Estatu Batuetan gimnasio publiko bat ezarri zuen lehen estatubatuarra izan zen eta atletismoa defendatu zuen, berak bizitzan zehar borrokatu zituen joera bortitzak erregulatzeko.

Gehienbat autodidakta izan zen, hamabi urterekin eskolara joan ez zena; haur langilea zen, eta hogeita bi urterekin salgai lehorren sektorean lan autonomoa utzi zuen, zuzenbide eta literatura karrera bikoitza egiteko. Adin ertainean, Neal-ek aberastasun eta komunitate posizio erosoa lortu zuen bere jaioterrian, Portland-en (Maine), hainbat merkataritza-inbertsioen, arteen babesaren eta hiritarren lidergoaren bidez.

Maisu-lanik gabeko egiletzat ere hartzen da, nahiz eta bere ipuinak bere literatura lorpenik handienak izan eta bere garaiko onenen artean kokatuta egon. *Rachel Dyer* kontsideratzen da bere eleberririk onena, *Otter-Bag, the Oneida Chief*, eta *David Whicher* bere ipuin labur onenak, eta *The Yankee* bere aldizkako argitalpenik eragingarriena. Feminista gisa bere eraginaren gorenean *Rights of Women* (Emakumeen Eskubideak*)* hitzaldiak (1843) eragin handia izan zuen mugimenduaren etorkizunean.
Jacques Collin de Plancyren Beltzebu baten marrazkia *Dictionnaire Infernal*erako (Paris, 1863).
**Beltzebu** (hebreeraz: בַּעַל זְבוּב‎, *Baʿal Zəvûv*; arabieraz: بعل الذباب‎, Ba‘al adh-l), «Zikinkeriaren Jauna» edo «Eulien Jauna») Filistiarren jainkoa zen, Itun Zaharrean aipatua (Erregeak, I, 2.). Itun Berrian, ordea, deabruen printzea adierazteko erabilitako izena da (Mateo, XII, 24).

Beltzebu Ekron ​filistiar hirian gurtzen zuten jainkoaren izenaren aldaera bat da. Kanaandarren Baal jainkorekin eralzionatatua zegoen. Juduentzat, Baal-zebub (heb. Ba’al zebûb, "Eulien Baal [jauna]" zen; jatorriz, Ba’al Zebûl zena, "Etxeko Jauna", baina pero los masoretek (aditu judutarrek) izena aldatu ei zioten burla egiteko, haientzat idolo bat baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Diccionario Enciclopédico de Biblia y Teología.*  (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-05-30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202492
* Commonscat Multimedia: Beelzebub

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 864248
* GND: 121233960
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202492
* Commonscat Multimedia: Beelzebub
**Eneko Barberena** (Arrasate, Gipuzkoa, 1983ko uztailaren 3a) euskal idazlea, aezkoar jatorrikoa. Zuzenbiden lizentziatua bi liburu idatzi ditu eta hainbat ipuin labur argitaratu zituen Gara egunkarian. Manex Agirrerekin Kulturisten Kofradia sortu zuen eta hainbat antzezlan egin zituzten Euskal Herrian. Anger musika taldearentzako letra bat ere egin zuen.

2004an *Lurrunak ez du oraindik kristalik estali* poema bilduma argitaratu zuen Gaztesarearekin. Liburu hau copyleft lizentziarekin argitaratu zuen. Liburu horretako poema bat (*Dakar*) Joseba Tapiak musikatu zuen *Real Politik* lanean.

2015eko udal hauteskundeetan EH Bildurekin aurkeztu zen alkatetzarako, ordutik zinegotzi moduan lan egiten du Arrasateko udaletxean.

2021eko urtarrilean (H)ilbeltza beka irabazi zuen *Xukunetatik aldendu ahala* liburua idazteko.

Lanak
-----

### Narrazioa

* *Igogailuak, Dow Jones eta beste droga batzuk* (2002, *Apokaliftin Elkartea*)
* *Afrikanerrak* (Elkar, 2019)
* *Suak erreko ez balu* (Txalparta, 2023)

### Poesia

* *Lurrunak ez du oraindik kristalik estali* (2004, *Gaztesarea*). Copyleft lizentziarekin egindako liburua.

  

**Horma zuriak**
  
Mundua kolorez pintatzen saiatu ginenean,
  
zuok, mundu gris aseptikoa maite duzuenok,
  
makilkadez ordaindu zeniguten ahalegina.
  
Zuok, horma zuriak maite dituzuen horiek,
  
zer bilatzen duzue zehazki?
  
Zer bilatzen duzue, zuon polizia, epaile
  
eta kale garbitzaileekin?
  
Ez al duzue ulertu, urez garbitzen diren margoketek
  
harrian (eta herrian) arrasto sakona uzten dutela?
  
Ez al duzue ulertu loreak moztu daitezkeela,
  
baina udaberria ezin dela gelditu?
  
Ez al duzue ulertu, kale poeta eta margolariak
  
ezin direla isildu?
  
Ez al duzue ulertu, horma zuriak maite dituzuenok,
  
ez dela horma zuririk existitzen?

Ikus, gainera
-------------

* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Eneko Barberena literaturaren zubitegian
* *Lurrunak ez du oraindik kristalik estali* liburuaren aurkezpena Gaztesarean[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256839
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 204910402
* ISNI: 0000 0003 5839 9846
* Literaturaren Zubitegia: 683
* BNE: XX1624300
* SUDOC: 112303749
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25470

 |

* Wd Datuak: Q12256839
**Mendaurreko Trinitatearen baseliza** Mendaur mendiko gailurrean kokatzen da, 1.136 metroko garaieran. Nafarroako Ituren eta Arantza udalerrien artean, hots, Malerreka eta Bortziriak eskualdeen mugan-mugan. Baseliza hau dagoen kokalekutik bi eskualde horien ikuspegi zoragarria dago, baita behealdean hurbil dauden Mendaurreko urtegia, Mendieder, Loitzate, Makilipurdi eta Ekaitza mendiak ere. Urrutira berriz, Baztan eskualdea nahiz Gipuzkoako ipar-ekialdea, Aiako Harriak, Larrun mendia nahiz Igeldoko itsasargia ere ikus daitezke. Egun garbi eta oskarbiarekin Kantauri Itsasoa nahiz Pirinioak ikus daitezke.

Jaiak
-----

Corpus Christi egunaren ondorengo igandean eta Pentekostes eguna aurretik dagoen Trinitate egunean baseliza honen jai eguna ospatu ohi da. Berez Ituren herriko jaia da, baina haran eta inguru guztiko herrietako jendeak ospatu ohi du: Ituren, Zubieta, Arantza, Elgorriaga, Doneztebe, Goizueta... hauetako askok baselizara igotzen direlarik, mendizaleak barne.

Iruditegia
----------

* Mendaurreko baselizaren barnealdean dagoen oroitarria.Mendaurreko baselizaren barnealdean dagoen oroitarria.
* Baselizaren aterpetxeko tximinia.Baselizaren aterpetxeko tximinia.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
*Amanita submembranacea*

Sinonimoak: *Amanitopsis submembranacea*, *Amanitopsis subalpina*, *Saproamanita* *vittadinii*

Ondo eginda jan daiteke, baina toxikoa da gordinik (toxina termolabilak). Ez da oso haragitsua, baina oso zapore atsegina du.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, oboide-kanpai itxurakotik lau-ganbilera titi kamuts batekin. Kapelaren azala leuna, distiratsua, marroi-oliba kolorekoa, bolba-plakaren zuri-gris koloreko arrasto lodiekin eta ertza ildaskatua eta kolore argiagokoa.

**Orriak:** Libreak, lamelulekin, zurixkak tonu arrosa kolorekotik kremara doan kolorekoak eta ertz flokosoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 12 cm bitarteko garaierakoa, liraina, barnehutsa, goian mehetua, zuria, helduaroan bistre-olibaz jaspeztatua. Oinarri klabiformea mintzezko bolba zabal batekin, zuria, gris kolorerako joerarekin. Eraztun gabe.

**Haragia:** Zuria, mehea, hauskorra. Fenolarekin marroi-txokolate kolorea ematen du. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria , baina kontu handiz ibili beharrekoa.

### Nahasketa arriskua

*Amanita battarrae* eta *Amanita umbrinolutea* delakoek, ez dute bolba-hondarrik kapelan. Kontuz eraztuna galdu duen *Amanita phalloides* hilgarriarekin nahastearekin (*Amanita vaginata* azpigeneroaren arriskua).

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Bakarka edo talde txikietan. Mendiko koniferoetan. Batzuetan ahabia mikorrizatzen du. Lurzoru azidoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 294 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Samuelen II. liburua** (edo **II Samuel** edo **2 Samuel**; hebreeraz: שְׁמוּאֵל ב‎, *Shemuel Bet*) Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Liburu historikoen sailekoa. Biblian, Samuelen I. liburua du aurrean, eta Erregeen I. Liburua ondotik.

Jatorrizko liburua
------------------

Gaur egun I Erregeak, II Erregeak, eta Samuelen I. eta II. liburuak direnak liburu bakar bat izan ziren jatorriz, eta geroago, modu artifizialean, lau liburutan banatuak izan ziren. Ziur asko, banaketa horren arrazoia izango zen jatorrizko liburu handia tamaina txikiagokotan banatzea, eskuetan erabiltzeko errazagoa izan zedin. Horregatik, liburu horietako bakoitza liburu bakar baten partetzat jo behar da.

Liburuaren gaia
---------------

Liburuak Israelgo erresumaren historia azaltzeari ekiten zion, Saulen heriotzatik Daviden erreinaldi osoraino. Azken zatian, eranskin bat du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209719
* Commonscat Multimedia: Second Book of Samuel
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/2 Samuel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 976156012372649700002
* BNA: 000058744
* BNF: 11975246c (data)
* GND: 4194131-7
* LCCN: n84030114
* SUDOC: 027784487

 |

* Wd Datuak: Q209719
* Commonscat Multimedia: Second Book of Samuel
* Wikisource Jatorrizko testuak: Biblia/2 Samuel
**Santiago Urtizberea Oñatibia** (Irun, 1909eko uztailaren 25a - Irun, 1985ko urtarrilaren 18a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen, batez ere Girondins de Bordeaux taldean izandako ibilbidearengatik ezaguna.

Biografia
---------

### Hasierako urteak

Santiago Urtizberea Irunen jaio zen eta 15 urte zituela hasi zen bere herriko Real Unión taldean jokatzen, nahiz eta 1926-27 denboraldirarte ez zuen fitxarik izan. Urte horietan Real Uniónek bi Errege Kopa irabazi zituen baina Santiago ordezko jokalaria izan zen. 1929an Espainiako lehenengo liga txapelketa antolatu zen eta Urtizbereak bere tokia egin zuen taldean, 12 partida jokatu eta 11 gol sartuz.

### Errealak fitxatua

Hurrengo urteetan taldea beheko postuetan aritu bazen ere Urtizbereak gol ugari sartu zituen eta 1933an Errealak fitxatu zuen bi urtetarako. Errepublika garaia izanik Errealak *Donostia Football Club* izena hartu zuen eta Real Uniónek *Unión Club de Irún*. Erreala erdialdeko postu lasaietan aritu zen eta Urtizbereak 24 partida jokatu zituen 23 gol sartuz. Taldean jarraitzeko aukera izan arren bigarren mailan ari zen Real Uniónera itzultzea erabaki zuen.

### Girondins de Bordeaux

Gerra Zibilaren hasierak gogor jo zuen Irun eta Urtizbereak Frantziara alde egitea erabaki zuen. Benito Diaz donostiarra Girondins de Bordeaux entrenatzen hasi berria zen eta honek talde hartarako fitxatu zuen. Berarekin Jaime Manzisidor ere joan zen Bordelera.

Amateurren mailan zegoen taldea izan arren 1941ean lortu zuen lehenengo titulua, Frantziako Kopa hain zuzen ere. Finalean SC Fives 2-0 garaitu zuten, gol biak Urtizbereak sartu zituelarik. 1942an Benito Diazek taldea utzi egin zuen eta 1943an Urtizberea entrenatzaile-jokalari bihurtu zen. Urte hartan Girondinsek berriz ere Kopako finala jokatu zuen Olympique Marseillakoaren aurka. Lehenengo partidan 2-2 egin ondoren bigarren partida bat jokatu zuten baina oraingoan 4-0 galdu zuen. 1944ean Amateur mailako liga irabazi eta lehen mailara igotzea lortu zuen. Bi urte baino ez zituen egin goren mailan eta azken urtea bigarren mailan egin ondoren 39 urterekin erretiratzea erabaki zuen Urtizbereak.

### Entrenatzailea

Hurrengo urtetan Girondins de Bordeauxeko behe mailako taldeak entrenatzen aritu zen eta Bordelen oso estimatua izan zen bere harrobiko lana. 1957 denboraldia hasita zegoela lehen taldearen entrenatzaile kargua onartu zuen berriz ere lehen mailara igotzeko asmoz, baina 5. postua baino ez zuen lortu.

Urte luzetan Donibane Lohitzunen bizi izan zen eta 1985ean hil zen Irunen.

Tituluak
--------

* Espainiako Errege Kopa (1): 1927. (Real Unión)
* Frantziako liga amateurra (2): 1937, 1944. (Girondins de Bordeaux)
* Frantziako Kopa (1): 1941. (Girondins de Bordeaux)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2740190
* Commonscat Multimedia: Santiago Urtizberea

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 134379

 |

* Wd Datuak: Q2740190
* Commonscat Multimedia: Santiago Urtizberea
**Erkuden Txokarro Agirrebengoa** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1974) Arazo fisikoengatik Arte Ederretako ikasketak utzi behar izan zituen amaitu hurren. Bi seme-alabaren ama da, Margolaria, jostuna, eta eskulangilea. *Ibili,* desgaitasun fisikoak dituzten pertsonen elkarteko kidea da, eta kirol ataleko presidentea.

Biografia
---------

Erkurden Txokarro San Fermin ikastolako ikasle ohia da, gaur egun Txantrean bizi da (2023).

Elhers-Danlos Sindromea zuela jakitean guztiari zentzua hartu zion emakume bizi, alai, indartsu eta bizipozez betea den Erkuden Txokarrok. Ez du biharamunean pentsatzen eta gure gizartea beste balio batzuetan hezteko prest dago.

Semea eta alaba ditu Erkudenek. Zaintza lanak eskaintzen dizkie. Baita gurasoei ere. Eta berak ere zaindua behar du izan. Gaixotasun batek eraman zuen duela zazpi urte gurpildun aulki batean bizitzera.

Ibili elkartean hainbat kirol praktikatzeko aukera izaten dute:Paddlea, badmintona, hand-bike, hipika, maratoi erdia, uretako jarduerak (igeriketa, soinketa eta urpekaritza) eta eskalada.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «"Nafarroako katalogo ortoprotesikoa pezetatan dago oraindik"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).
2. ↑    «Erkuden Txokarro: "Inklusio departamentua sortuko nuke" - Debagoiena» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).
3. ↑    «"Zainduak diren pertsonen ahotsak botatzen ditut faltan greba honetan" - Iruñerria» *euskalerriairratia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-29).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa:Inklusio departamentua sortuko nuke Goiena, 2019.10.02
**María José Bravo del Valle** (Donostia, 1964-Ibidem, 1980ko maiatzaren 8a) ikaslea, espainiar eskuin-muturreko terrorismoak eraildako ikaslea. Talde batek bahitu, bortxatu eta hil egin zuen. Poliziak bere hilketa ez zuen inoiz ikertu eta zeuden aztarnak desagertu ziren.

Hilketa
-------

Erasoa Donostian, 1980ko maiatzaren 8an burutu zuten. Ardura Batallón Vasco-Español eskuin muturreko taldeak hartu zuen bere gain. Francisco Javier Rueda bere mutil laguna zen; honek lan istripua izan zuen eta Asepeyo aseguru konpainiara joan zen Maria Joserekin batera. Lekuko batek azkenekoz arratsaldeko seirak aldera ikusi zituen. Zazpirak aldera mutila Miserikordia bidean, Zorroagan (Maria Jose Loiolan bizi zen, handik nahiko gertu), aurkitu zuten, buru-hezurra apurtuta eta hezur parietala mailatuta. Maria Joseren gorpua hurrengo eguneko arratsaldean agertu zen, mutila agertu zen lekutik 200 metrotara. Talde batek hil zituen. Mutilari beisboleko bate batekin kolpatu zioten. Maria Jose, ordea, bahitu eta bortxatu zuten, ondoren bortizki kolpatuz hil arte. Hamasei urte zituen. Mutila oso larri zauritua aurkitu zuten, erabat nahasia eta gertu dagoen ospitalera eraman zuten. Azkenean, zortzi urte geroago, jasotako jipoiaren ondorioz hil zen.

Dirudienez, bortxaketa beste toki batean burutu zuten hiltzaileek eta, ondoren, Zorroagan bota zuten gorpua. Bortxaketa eskuin muturreko taldeek sarritan erabili zuten Euskal Herrian, izua zabaltzeko sistema gisa. Gertaerak Loiolako kasernatik gertu izan ziren eta askoren susmoak hara bideratu ziren.

Hilketa ez zen inoiz ikertu eta Espainiako Gobernuak ez ditu inoiz ez Maria Jose ez Javier terrorismoaren biktimatzat hartu. Hilketen aztarna guztiak desagertu ziren. Bikotea ez zegoen politikan sartuta.

Liburua
-------

Xabier Susperregi idazleak (Errenteria, 1971) 2023an Marijose Bravori eta Javi Ruedari buruzko liburua idatzi zuen, *Marijose Bravori eta Javi Rueda* izenburuaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Maria Joseri omenaldia 2021eko ekainaren 5ean.
* **(Gaztelaniaz)**:Gertaeren narrazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107456968

 |

* Wd Datuak: Q107456968
**Matheus Santos Carneiro da Cunha**, (Joao Pessoa (Brasil), 1999ko maiatzaren 27a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa. |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Matheus Santos Carneiro da Cunha» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Matheus Santos Carneiro da Cunha" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35831063
* Commonscat Multimedia: Matheus Cunha

---

 |

* Wd Datuak: Q35831063
* Commonscat Multimedia: Matheus Cunha
**Unión Deportiva Ibiza-Eivissa** (gaztelaniaz eta ofizialki; katalanez ***Unió Esportiva Eivissa***) 2015 urtean sortutako futbol taldea da, Eivissa hirikoa.

Historia
--------

1956 eta 1997 artean *Sociedad Deportiva Ibiza* izeneko taldea izan zen eta bigarren B mailan 8 denboraldi egin zituen, 1978-1984 artean eta ondoren bi urte solteetan. Hau desagertu zenean hainbat taldek hartu zuten haren tokia eta *Societat Esportiva Eivissa-Ibiza* bi urtez izan zen bigarren B mailan, 2007-09. 2010 urtean desagertu zen eta hiria futbol talde gabe gelditu zen.

Bost urteko hutsunearen ondoren Amadeo Salvo buru zuen enpresario talde batek *Unión Deportiva Ibiza* sortu zuen eta Erregional Preferentean hasi zen jokatzen. 2017an hirugarren mailara igo zen eta 2018an Lorca FC-k bigarren B mailako plazari uko egin ostean haren tokia hartu zuen. 2019-20 denboraldian ibilbide bikaina egin zuen Errege Kopan. Final hamaseiretaraino iritsi zen eta FC Barcelonak 1-2 kanporatu zuen 94. minutuan sarturiko gol bati esker.

Datuak
------

2023-24 barne:

* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 2
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 3
* **Denboraldiak 1. RFEF mailan**: 1
* **Denboraldiak 2. RFEF mailan**: 0
* **Denboraldiak 3. mailan**: 1
* **Denboraldiak 3. RFEF mailan**: 0
* **Ligako posturik onena**: 15.a (bigarren mailan 2021-22an)

### Azken denboraldiak

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015-16 | 5 | Erregional Preferentea | 4.a |  |
| **2016-17** | 5 | **Erregional Preferentea** | **1.a** |  |
| 2017-18 | 4 | Hirugarren Maila | 3.a | - |
| 2018-19 | 3 | 2.B maila | 6.a | - |
| 2019-20 | 3 | 2.B maila | 2.a | final 1/16 |
| 2020-21 | 3 | 2.B maila | 1.a (igo da) | final 1/16 |
| 2020-21 | 2 | Bigarren maila | 15.a | 2. itzulia |
| 2022-23 | 2 | Bigarren maila | 21.a (jeitsi) | 2. itzulia |
| 2023-24 | 3 | 1.maila RFEF |  |  |

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen webgune ofiziala **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30587901

 |

* Wd Datuak: Q30587901
**Araks Sahakyan** (Hrazdan, Armenia, 1990) artista da, margolaria, baita itzultzailea ere.

Bizitza
-------

Armenian jaioa, 1990eko Armenian oso zaila zen aurrera ateratzea arrazoi politikoengatik, baita arazo ekonomikoengatik ere. Aitak autoa saldu zuen, eta jaioterritik alde egin zuten. Alacantera jo zuten.Han bizi ondoren Araks Parisera aldatu zen. École Nationale Supérieure d’Arts de Paris-Cergy (ENSAPC) eskolan graduatu zen 2018an. Londresko Saint Martins Center-en Erasmus seihileko bat eman osteab. 2021ean Parisko Drawing Factory erresidentzia bat jaso zuen.

 

Itzultzaile gisa hasi zen, beti markatu duen ideia bat azpimarratzen du: 

> *«Migratzaile oro itzultzera kondenatuta dago»,* 
> 
> 

Itzulpenak arte sorkuntzaren ateak ireki zizkion. Poliglota eta diziplina anitzekoa, bizitza asko bizi izan ditu bere bizitzan. Ez dizkio ateak ixten ezeri, hainbat lurraldetan egiten du lan, muga eta kortse estetiko, geografiko edo diziplinakoen gainetik. Bideoa, performancea, dantza eta antzerkia, musika, marrazketa eta pintura, serigrafia edo ebanisteriak ez du inolako adierazpide edo ezagutzatik ihes egiten. Berea etengabe deskubritzen ari den artea da, oroimenaren, migrazioaren eta deserrotzearen hariei tira egiten diena. Singularraren eta pluralaren lehen pertsonan, itzulpen posible guztietan.

Araksek bere lana erresistentzia pertsonal gisa bizi du, konturatu baitzen ezin zuela idatzi adierazi nahi zuena, eta ordutik hasi zen margotzen. 2023an errotuladoreekin egindako marrazki koloretsuen erakusketa jarri zuen artista armeniarrak Hernaniko Kulturarteko Plaza Feministan.

Erakusketak
-----------

### Kolektiboak

Hainbat erakusketa kolektibotan hartu du parte; Armenian, Frantzian, Belgikan, Erresuma Batuan, Herbeheretan, Georgian, Belgikan...

### Bakarkakoak

* 2021 – Centre d’art YGREC, Aubervilliers, Frantzia.
* 2022 - Las ventanas de mi casa, desde la nieve hasta la mar. Alacanteko Unibertsitateko Museoa
* 2023 - Hernaniko Kulturarteko Plaza Feministan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    Goikoetxea, Jakes.  (2023-11-06). ««Bulkada asko daude nire marrazkietan»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Material Matters: Artist Araks Sahakyan uses Promarker Watercolour and paper to create vast ‘paper carpets’» *Winsor & Newton - ROW* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).
3. ↑   Revista.  (2013-03-01). «Entrevista a Claude Aubert • Ecologistas en Acción» *Ecologistas en Acción* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** SL, TAI GABE DIGITALA.  (2023-11-11). ««En el arte, la intuición tiene mucha disciplina, no hay que diferenciar»» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).
5. 1 2   «Araks Sahakyan» *Drawing Lab* (Noiz kontsultatua: 2023-11-20).
6. ↑   «MUA · PLURI-IDENTITATS» *mua.ua.es* (Noiz kontsultatua: 2023-11-06).

Kanpo estekak
-------------

* Featured Artist: Araks Sahakyan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123498130

 |

* Wd Datuak: Q123498130