recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manuel Gil Parrondo y Rico-Villademoros** (1921eko ekainaren 17a, Ḷḷuarca, Asturias - 2016ko abenduaren 24a, Madril) espainiar zinema zuzendari artistiko bat izan zen.

Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria birritan irabazi zuen, *Patton* (1970) eta *Nicholas and Alexandra* (1971) filmeetako eszenatokiengatik, eta *Travels with My Aunt* (1971) filmeko eszenatokiak diseinatzeagatik sari berdinerako izendapena jaso zuen.

Film nabarmen ugariren eszenatokiak diseinatzeagatik nabarmendu zen, tartean *Mr. Arkadin* (1955), *Alexander the Great* (1956), *The Pride and the Passion* (1957), *King of Kings* (1961), *El Cid* (1961), *Lawrence of Arabia* (1962), *55 Days at Peking* (1963), *The Fall of the Roman Empire* (1964), *Doctor Zhivago* (1965), *The Wind and the Lion* (1975), *Robin and Marian* (1976), *The Boys from Brazil* (1978), *Volver a empezar* (1982), *Bearn o La sala de las muñecas* (1983), *Las bicicletas son para el verano* (1984), *Werther* (1986), *Tu nombre envenena mis sueños* (1996), *El abuelo (1998)*, *You're the One (una historia de entonces)* (2000), *Tiovivo c. 1950* (2004) eta *Ninette* (2005).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q984007
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306423539
* ISNI: 0000 0001 0718 7312
* BNE: XX4784710
* GND: 142810398
* LCCN: n98065032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q984007
**Emmanuel Apraku**, **Ray Styles** izenarekin ezaguna (Accra, 1988ko urtarrilaren 31 - New Delhi, 2020ko urriaren 1a) Ghanako artista izan zen. Bere marka sortu zuen diseinu grafiko eta karikaturekin. Besteak beste, Tolu Lope, Josh Ostrovsky, Michael Blackson, Chris Bosh, DeStorm Power, Mrcocoyam, D Black, Edem, King Bach eta Malin Bjork bezalako pertsona ospetsuekin lan egin zuen.

Biografia
---------

1988an jaio zen. Oinarrizko hezkuntza amaitu zuen *Accra New Town Experimental School-en* (*Accrako Herri Berriko Eskola Esperimentala)*. Geroago bigarren hezkuntza egin zuen *Accra Academy Senior High School-*en 2003tik 2006ra. Kwame Nkrumah Zientzia eta Teknologia Unibertsitatean (KNUST) sartu zen Arte Eskolan, eta Komunikazio Diseinuan lizentziatura lortu zuen.

Aita eskulangilea zen, eta artelan batzuk sortu zituen erakusteko. Rayk bere estiloa aitari egotzi zion. Oso gaztetan hasi zen marrazten eta enkarguak egin zituen. KNUST-eko ikasle zela konturatu zen bere talentuaz. *Ray Styles Studios* eta *Penciled Celebrities-en* jabea zen.

Bizitza pertsonala
------------------

Paul Apraku eta bere emaztearen lau seme-alabetatik gazteena zen. Aita zortzi urte zituela hil zen eta amak hazi zuen.

Styles hil egin zen ostegunean, 2020ko urriaren 1ean, Indian, gibeleko minbiziaren aurka borrokatu ondoren –zenbait iturriren arabera giltzurrunetako minbizia– hilabetez. Giovanni Caleb irrati eta telebistako aurkezleak berretsi zuen berria.

Legatua
-------

Ezaguna zen bere artelanen bidez gizarte sentsibilizazio kanpainak egiteagatik. Pintura ugari egin zituen gizartean egindako gehiegikeriak nabarmenduz, hala nola etxeko indarkeria, haurren tratu txarrak, arrazismoa besteak beste. Marrazki artistikoak eta pertsonaia ospetsuen eta gaur egungo joeren karikaturak egin zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99830704

 |

* Wd Datuak: Q99830704
**José Ángel Iglesias Sánchez**, ezagunagoa **Pepe Iglesias** gisa (Buenos Aires, Argentina, 1915eko otsailaren 11 - Santiago, Txile, 1991ko martxoaren 4a), argentinar antzezle komikoa izan zen.

Biografia
---------

Buenos Airesko *vaudeville*tan hasi zen antzerki-lanak egiten, baina Espainian lortu zuen osperik handiena, 1950eko hamarraldiaren erdialdera, Servicio Español de Radiodifusión irratiko irratsaioen bidez.

*El Zorro* goitizena erabiliz, *El Hotel de la sola Cama* irratsaioa sortu zuen. Bertan, *desarrollismo* garaiko Espainiako arazo sozialen parodia egiten zuen. Berak interpretatutako pertsonaiarik ezagunena Finado Fernández izan zen. 1960ko hamarraldia arte *irratiko errege* izenaz ezagutzen zuten, baina handik aurrera, telebistaren eraginez, bere ospea itzaliz joan zen.

Telebistako saioetan eta film kaskar batzuetan parte hartu zuen arren, ez zuen telebistaren mundura egokitzen jakin. Urte batzuk lehenago Argentinako irrati eta telebistarako lanak ere egiten hasi zen. Bihotzeko gaitz batek jota hil zen, Txileko ospitale batera zeramatela, eta Buenos Airesen lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753497
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51600655
* ISNI: 0000 0000 5955 1043
* BNA: 000028413
* BNE: XX975987
* GND: 134968794
* LCCN: nr98002466
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02965/eu\_i\_0416/i0416

 |

* Wd Datuak: Q3753497
Enriketa Gallinat 1997an 36ko emakumeak taldearen sortzaileetariko bat izan zen.
**Enriqueta Gallinat i Roman** (Bartzelona, 1909 - ib. , 2006ko uztailaren 13a) politikaria izan zen. Espainiako Gerra Zibilean aktibo errepublikanoa, Espainiako Trantsizioan diktadura frankistan errepresioa jasan zuena eta Bartzelonako fundatzaile katalanista izan zena.

Biografia
---------

Esquerra Republicana de Catalunyako (ERC) militantea eta fundatzailea izan zen 1931tik. 1934an Enric Tubaurekin ezkondu zen, orduan *El Noticiero Universal*-eko zuzendaria zen, eta ezkontzako aitabitxiak Lluís Companys (Kataluniako Generalitateko lehendakaria)eta Joan Casanovas (Kataluniako Parlamentuko lehendakaria) izan ziren. Gerra Zibila hasi zenean, *Kataluniako* *Unió de dones-en Agitazio eta Propaganda* atalaz arduratu zen. Hilari Salvador i Castillo Bartzelonako azken alkate errepublikanoaren idazkaria izan zen. Gerra amaitzean, Frantzian erbesteratu zen, eta Perpiñandik eta Ocejatik nazien okupaziotik ihes egiten zuten errefuxiatuen ihesbide-sareei lagundu zien. 1943an Bartzelonara itzuli zen, baina polizia frankistak atxilotu eta *Les Corts emakumeen kartzelan* sartu zuten urtebetez. Aske uztean, isilpean jarraitu zuen lanean. Demokrazia berrezarri ondoren, ERCko zuzendaritza-organoetako kide izan zen. Bartzelonako Zabalguneko barrutian udal-kontseilari izendatu zuten, baita *Institut Català de les Dones* institutuko kontseilu exekutiboko kide ere. 1996an Sant Jordiko Gurutzea eman zion Kataluniako Generalitateak. 1997an *Les Dones* elkartearen 36ko fundazioan parte hartu zuen.

Sariak
------

* 1997an Bartzelonako Udalaren *Maria Aurèlia Capmany saria* jaso zuen.
* 2002an Bartzelonako Ohorezko Domina jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Enriqueta Gallinat i Roman.* .
2. ↑    *Biografía de Enriqueta Gallinat i Roman.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   «Wayback Machine» *web.archive.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-19).

Ikus, gainera
-------------

* Ahozko funtsa: Emakumeak, 36

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17189216
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7853157100635172740009

 |

* Wd Datuak: Q17189216
'Brick' museoa Budapest, **Anna Keichlin** izan zen 'K Brick'-en asmatzailea
**Anna Wagner Keichline** (Bellefonte, Pensylvania, AEB,1889ko maiatzaren 24a - 1943ko otsailaren 5a) estatubatuar arkitekto eta asmatzailea izan zen. Pensilvanian arkitekto gisa erregistratutako lehen emakumea izateagatik eta besteak beste, «K brick»-a asmatzeagatik da ezaguna.

Biografia
---------

Hamalau urterekin sari bat irabazi zuen berak diseinatu eta eraikitako haritz-mahai batengatik. 1906an graduatu zen Bellefonte High School-en, eta Ingeniaritza Mekanikoa ikasi zuen Pennsylvania State Collegen. Urtebete geroago Cornell Unibertsitatean sartu zen arkitektura ikasteko. 1911n, Cornellen arkitektura titulua lortu zuen bosgarren emakumea izan zen.

Ibilbidea
---------

1912an patentatu zuen lehen diseinua: pika bat xukadera tolesgarri batekin konbinatzea. Urte berean egin zuen Milesburgeko ikastetxe baten proiektu arkitektonikoa. 1915ean, Aldi Eagle & Nittany Valley Eliza Presbiterianoa diseinatu zuen Pensylvaniako Mill Hallen. Lau urte geroago, garajearen eta Cadillac apartamentuen proiektuak egin zituen Bellefonten eta G. Biblia etxean. 1919an, Pensilvaniako Estatuak arkitektura-azterketa batzuk egin zituen lanbidearen jarduna arautzeko, eta 1920an, Anna izan zen azterketa horiek gainditu zituen lehen emakumea.

1924an, sukalde baten eraikuntza-xehetasunak patentatu zituen, eta han erabiltzaileen ordenari, garbitasunari eta segurtasunari eusten laguntzen zuten elementuak sartu zituen: mostradore inklinatuak, beirazko ateak zituzten armairuak, etab. 1925ean, arkitektoak Plaza Antzokia diseinatu zuen Bellefonten. 1927an, The Juniata Landa-kluba diseinatu zuen, eta haurren jarduerak helduen bizitzan integratzearekin lotutako beste asmakizun bat patentatu zuen: biombo eramangarri eta tolesgarria, edozein horma edo txoko jolas-eremu bihurtzen duena. 

Urte berean, 1927an, eraikuntza-material berri baten patentea lortu zuen, «K-brick» izenekoa: buztinezko ohiko adreilua baino merkeagoa eta arinagoa, eta propietate termiko, akustiko eta ignifugo handiagoak dituena. 1929an eta 1931n bi asmakizun berri patentatu zituen: ohe tolesgarri bat eta aire konprimituko zirkulazio-sistema bat ur berorako eta berokuntzarako. 1931 eta 1940 bitartean, egoitza eta apartamentu ugari diseinatu zituen, osasun-arazoak izaten hasi eta 1943ko otsailean hil zen arte.

1913an, Anna Wagner Keichline Bellefonteko sufragisten martxaren buru izan zen. Lehen Mundu Gerran, 1918an, bere burua eskaini zuen, eta Washington DC-ko Inteligentzia Dibisio Militarreko agente berezi gisa onartu zuten, gerra amaitu arte, txostenak ikertzeko eta prestatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Katalanez)**  *Dones invisibles – Maria Lluïsa Latorre (metgessa i escriptora).*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-22).
2. 1 2 3    *Anna Wagner Keichline 1889–1943.*  6 de abril de 2015.
3. ↑    *Anna Keichline.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2850525
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38573083
* ISNI: 0000 0000 3338 4072
* LCCN: n92086883
* SNAC: w6429hmf

 |

* Wd Datuak: Q2850525
**Noa Fontanals Fourgnaud** (Katalunia, 2003ko maiatzaren 16a) aktore katalana da, Telecinco telebista kateak igorritako *Sé quién eres* telesailean Julieta Elías pertsonaia nagusiaren rola jokatzeagatik ezaguna.

Biografia
---------

Katalunian 2003. urtean jaioa, Noa Fontanals aktorea hamaika urterekin hasi zen interpretazio munduan lanean, Belén Macías zuzendari eta gidoilariak zuzendutako *Marsella* filmean Claire izeneko pertsonaiaren papera antzezten. María León, Goya Toledo, Eduard Fernández eta Àlex Monner aktoreek hartu zuten parte, batik bat, pelikulan. Hilabete batzuen buruan, TV3 telebista kateko *Cites* telesaileko atal batzuetan azaldu zen, eta ondoren *Sé quién eres* telesailean sartu. Gaur egun nazioartean ezagunak diren zenbait film eta telesailetan lan egiten jarraitzen du.

Filmografia
-----------

### Zinema

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Zuzendaria | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2014 | *Marsella* | Claire | Belén Macías | Protagonista |
| 2017 | *No sé decir adiós* | Irene | Lino Escalera | Protagonista |

### Telebista

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia | Katea | Oharrak | Atalak |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2015 - 2016 | *Cites* | Noa | TV3 | Kolaborazio berezia | 6 atal |
| 2017 | *Sé quién eres* | Julieta Elías Castro | Telecinco | Protagonista | 16 atal |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29043103

 |

* Wd Datuak: Q29043103
**Umar Arteh Ghalib** edo **Omer Carte Qalib** (somalieraz: *Cumar Carte Qaalib*, arabieraz: عمر عرتي غالب‎; Somalilandia Britainiarra, 1930 - Hargeisa, Somalilandia, 2020ko azaroaren 18a) Somaliako lehen ministroa izan zen 1991 eta 1993 bitartean. Bigarren Hezkuntza amaitu ondoren, eskolako irakaslea gisa lan egin zuen, eta, ondoren, Bristolgo Unibertsitatean jaso zuen unibertsitate-prestakuntza. 1969 eta 1977 bitartean Kanpo Harremanetako ministroa izan zen Mohamed Siyad Barreren gobernuan. 1982an espetxeratu zuten Barrerekin zituen desadostasunengatik eta 1979an heriotza-zigorra ezarri zioten, baina zigorra ordeztu zioten. Barrek lehen ministro izendatu zuen 1991ko urtarrilaren 24an, herrialdetik ihes egin baino lehentxeago. Ali Mahdi Muhammad presidente berriak baieztatu egin du karguan. Lehen ministro izan zen 1993ko maiatzera arte.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q346240
* Commonscat Multimedia: Umar Ghalib

---

 |

* Wd Datuak: Q346240
* Commonscat Multimedia: Umar Ghalib
**Gomez Gonzalez Butroe Muxika** (?, 1418 – Arrasate, Gipuzkoa, 1448) Bizkaiko Ahaide Nagusia izan zen, Butroeko Jauna eta Bizkaiko oinaztarren buruzagia.

Butroe Etxeko armarria.

Biografia
---------

Arratia aldeko Abendaño leinuko ganboatarren etsai handia zelarik, Otxandioko Abendañotarren dorrea eraitsi eta herria suntsitu zuen 1437an.

1441ean bakea izenpetu behar izan zuen, Villela eta Meñaka etxe ganboarretako osteek eraso ondoren. Handik bi urtera, ordea, berriro ekin zion borrokari eta 1444an izugarrizko zafraldia eman zien abendañotarrei Larrabetzu ondoan.

1446an Durango eta Bermeo hartu zituen eta 1448. urtean Arrasaten sartu zen, baina ganboarrek saldo handitan hiria inguratu eta, erasoa zaila izan zitekeela ohartuta, su eman zioten herriari, eta erabat suntsitu zuten. Oinaztarren lagunak ez ziren garaiz azaldu eta Gomez Gonzalez Butroekoa preso hartu zuten, Joan Gonzalez bere sasiko semearekin batera. Arrasaten bertan hil zituzten biak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5890413
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 34345
* Lur: 01224/eu\_b\_5329/b5329

 |

* Wd Datuak: Q5890413
**Pedro Manuel Grazenea Etxaide** (Elgorriaga, 1929 – Irun, 2017ko apirilaren 4a), izengoitiz ***Elgorriaga***, nafar erremontaria izan zen. 32 urtez aritu zen profesionaletan, aitzinean beti.

Bizitza
-------

Pedro Manuel Grazenea 1929an jaio zen Elgorriagan. Haurtzaroan esku-huska aritzen bazen ere, geroago Euskal Jaiko erremonte eskolan sartu, eta 1948ko apirilaren 16an egin zuen debut profesionala. 20 urte zituelarik, besoko lesioa izan zuen. Sendatu zelarik, Urumea pilotalekura aldatu, eta frontoi horretako aurrelari hoberena izan zen hamar urtez. Erretiratu ostean, Urumeako erremonte eskolako arduraduna izan zen. Gerora, masajista lanetan aritu zen 22 urtez Hernaniko Galarreta pilotalekuan. 2007an, omenaldi egin zioten Mutrikun.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Pedro Grazenea erremontista omendu dute.*  erran.eus (Noiz kontsultatua: 2017-4-6).
2. ↑    *Pedro Gracenea Echaide.*  Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2017-4-6).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29190082
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 68269

 |

* Wd Datuak: Q29190082
**Laia Berenguer Puget** (San Feliu de Codinas, Bartzelona, 1920ko urtarrilaren 18a - La Ametlla del Vallès, Bartzelona, 2011ko ekainaren 21a) Frantzian erbesteratutako militante politiko bat izan zen, eta gero Espainian kartzelaratu zuten. 1988tik 1990era San Felíu de Codinas-eko alkate izan zen.

Biografia
---------

Nekazari-familia baten alaba, 13 urte zituela ehun-fabrika batean hasi zen lanean. 1936an JSUCen (Kataluniako Gazteria Sozialista Bateratuak) hasi zen militatzen, PSUCko (Kataluniako Alderdi Sozialista Batua) gazteak.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren Frantzian erbesteratu zen, Lister Brigadako azken soldaduekin muga zeharkatuz. Bonbardaketa ugari jasan zituen karabanak, batez ere Figueresen. Frantziara helduta, erdialdeko mendiguneko errefuxiatu-eremu batean sartu zuten, Paristik gertu. 1939ko urriaren 3an, Frantziako agintariek indarrez itzularazi zuten Espainiara, Estatuaren segurtasunari buruzko Daladier Dekretua aplikatuz.

Kataluniara itzuli zenean, polizia frankistak gertutik zaindu zuen. 1939ko urriaren 14an atxilotu eta Les Corts emakumeen kartzelan sartu zuten, 3 urte eta erdiz. 1943tik aurrera, baldintzapeko askatasunaren araubidean, bere herrira itzuli zen bizitza berregiteko, eta bizilagunek baztertu egin zuten preso politiko ohi izateagatik. Azkenik, 1965ean kargu politiko guztietatik aske geratu zen.

1971n, Kataluniako Batzarra sortu zenean, bertan parte hartu zuen. 1973an, kartzelan sartu zuten Kataluniako Batzarrean zeuden 113 pertsonekin. Ordukoan Trinitat kartzelan sartu zuten. Azkenik, 1977an irten zen espetxetik, eta bere ibilbide politikoarekin jarraitu zuen, bere herria *Iniciativa per Cataluña* taldeko alkate gisa gobernatuz 1988tik 1990era. 2001ean *Dones del 36* elkartean sartu zen.

2011ko ekainaren 21ean hil zen La Ametllan del Vallès, 91 urte zituela

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Torrecillas, Josep.  (23 de junio de 2011). *En memòria de Laia Berenguer, una lluitadora honesta i lúcida.* .
2. ↑   Blanchar, Clara.  (13 de agosto de 2001). *Reportaje: Nos trataban a palos.* .
3. ↑    *Alcaldes i Alcaldesses de del Vallès Oriental.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11931109

 |

* Wd Datuak: Q11931109
**Juliana Mujika Agirrezabal** (Bilbo, 1905eko martxoaren  17 – 1991) bizkaitar maistra izan zen. Bizkaiko Irakasle Eskola Normalean egin zituen maistra ikasketak. Emakume Abertzale Batzaren kidea izan zen.

Biografia
---------

Bilbon jaio zen, 1905ko Martxoaren 17an. 1920an hasi zituen Irakasle izateko ikasketak Bilboko Eskola Normalean. Emakume Abertzale Batzako kidea izan zen, zuzendaritza taldean. 1935eko Eusko Alderdi Jeltzaleko asanbladan parte hartu zuten hiru emakumeen artea egon zen Juliana.

Gerra zibila hasi ondoren, atzerrira joan behar izan zuen, 1937ko udaberrian Santurtzitik alde eginez, familiarekin batera. Gaztetako ikasketetan frantsesa ikasi zuenez, interprete lanak egin zituen Bretainian zeuden erbesteratuei laguntzeko.

1941ean Bilbora itzuli zenean, maistra bezala aritu zen, klase partikularrak ematen familia batzuei (Sota, Txabarri eta abar).

Bibliografia
------------

* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012 , 251.or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Bizkaia.Eus: Sailak -.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-27).
2. ↑  2015eko Foru Diputazioaren argitalpenean azaltzen denez

Kanpo estekak
-------------

* Juliana Mujikaren irudia eta azalpena Foru liburutegiko argitalpenean.
* Foru Diputazioko Liburutegiaren erakusketaren aipamena, Juliana Mujikaren erreferentziarekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29043083

 |

* Wd Datuak: Q29043083
**Eduardo Rodríguez Larreta Arocena** (Uruguai, 1888ko abenduaren 11 - 1973ko abuztuaren 15a) abokatua, kazetaria eta politikaria izan zen, Juan José de Amezagaren Coloradoko gobernuan (1943-47) Uruguaiko Kanpo Arazoetako ministro izan zena (1945-47) eta Uruguaiko El País egunkariaren sortzailekidea. Larreta Alderdi Nazionalekoa zen, nazionalismo independentekoa zehazki.

Biografia
---------

Rodríguez Larreta Montevideon jaio zen 1888ko abenduaren 11n. Aureliano Rodríguez Larreta eta Matilde Josefa Celestina de Arocena Artagaveytíaren semea zen. Amaren ildoaren bidez, Uruguaiko hainbat pertsonaia politikorekin erlazionatuta dago, hala nola bere osaba Alejo Gregorio eta Amalia Victoria de Arocena Artagaveytía, Juan María Bordaberry Coloradoko presidente ohiaren amaldeko aitona eta Alberto Zumarán politikari zuriaren aita-amona izan zirenak, hurrenez hurren. Bere ama ere Elisa Nicanora Artagaveytía Arocenaren lehengusu bikoitza eta bigarren izeba zen, Francisco Gallinal senatari zuri ohiaren aitaldeko amona.

Errepublikako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean abokatu lizentziatu zen. Humanitateetako irakaslea izan zen, eta Zuzenbide Konstituzionaleko irakasle izan zen.

Jarduera politikoa
------------------

Alderdi Nazionaleko kidea, "nazionalismo independente baten" bozeramailea izan zen, herrerismoaren aurka. Bere aitarekin Aurelianorekin parte hartu zuen 1917ko Batzar Konstituziogilean.

Rodríguez Larreta Parlamentuan ordezkatu zuen Alderdi Nazional Independentean sartu zen. 1945ean, Juan José de Amézaga *Coloradoko* presidenteak Atzerri Ministerioa eskaini zion, eta onartu egin zuen. Ardatzaren gaineko Aliatuen aldekoa, komunismoaren kritikari gogorra ere izan zen. Bere ideiak "Larreta doktrina" deiturikoan laburbiltzen dira. 

Ministro lanaren ostean, kazetaritzara eta politikara itzuli zen. 1954an Berreraikuntza Zuriaren sorrera bultzatu zuen, Alderdi Nazionalaren ondorengo batzean funtsezkoa. Bere jarduera parlamentarioa 1973an hil zen arte iraungo zuen, 1973ko ekainaren 27ko estatu kolpearen hasieran.

kazetaritza jarduera
--------------------

Argentinako IVC erakundeak egiaztatutako El País egunkariaren sortzailekidea, herrialdean zabalkunde handiena duen egunkaria. *La Razón* eta *El Siglo* egunkarietan ere argitaratu zuen *"Fradique Méndez"* ezizenez*.*  1949an María Moors Cabot saria eman zioten kazetari lanagatik.

Bibliografia
------------

* Silva Grucci, Guillermo (2019). Duelos en el Río de la Plata. Montevideo: Fin de Siglo.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Doctrina Larreta hoy» *El País* 4 de marzo de 2010.
2. ↑  Arturo Scarone. Diccionario de seudónimos del Uruguay. 1942
3. ↑    *Maria Moors Cabot Prizes.*  2022.

Kanpo estekak
-------------

* Biografia laburra *El País*-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12060
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18863005
* LCCN: n91081838
* autores.uy: 7167

 |

* Wd Datuak: Q12060
**Manuela Malasaña Oñoro** (Madril, 1791ko martxoaren 10 - 1808ko maiatzaren 2a) maiatzaren 2ko altxamenduko biktimetako bat izan zen. Bere memoria gordeta dago Madrilen, eta Espainiako independentzia gerrako biktimekin batera maiatzaren 2an omentzen den pertsonetako bat da.

Biografia
---------

Bere aita Jean Malesange okin frantsesa zen, "Malasaña" moduan gazteleraz idatzia, eta bere ama Marcela Oñoro zen. Brodatzailea ofizioz, Maravillas auzoko San Andrés kaleko 18. zenbakiko laugarren pisuan bizi zen. Gaur egun auzoari herritarrek Malasaña izena ematen diote.

17 urterekin aurkitu zuen heriotza, baina benetako arrazoia ez da ziurra. Bertsio baten arabera bere aitari bolbora eta munizioak ematen egon zen etxeko balkoitik eta frantsesek balkoira tiro egin eta hil zuten. Beste aldaera batean atxilotu zuten eta exekutatu zuten armak zituelako. Hala ere aitaren heriotza zertifikatua aurkitu da eta maitzaren 2koa baino lehenagokoa da.

Beste bertsioak dio Manuela Malasaña brodatze tailerrean babestua egon zela eta, etxera bueltan, frantses soldaduak bortxatzen saiatu zirela eta, defentsan, guraize batzuekin zartatu zuela soldadua. Bertsio honen arabera 18:00 inguru hil zen gaur egun Maiatzaren Bia Plaza dagoen lekuan.

Bere gorpuari egun horretan hildako 409tik 74. zenbakia egotzi zioten eta Hospital de la Buena Dichan lurperatu zuten.

Manuela pertsona ezaguna zen auzoan eta, hain gazte hil zenez, askatasunaren aldeko ikur bilakatu zuten, heroia balitz bezala hartuz. Bera bizi zen lekutik gertu kale batek bere izena darama, baita Mostoleseko institutu batek, kale oso batek eta metro geltoki batek.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2984294
* Commonscat Multimedia: Manuela Malasaña

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2984294
* Commonscat Multimedia: Manuela Malasaña
**Ernesto Amorín Larrañaga** (Rocha, 1920ko maiatzaren 2a - 2000ko uztailaren 1a) Alderdi Nazionaleko abokatu eta politikari uruguaitarra izan zen.

Biografia
---------

Errepublikako Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta Zuzenbidean eta Gizarte Zientzietan Doktore titulua lortu zuen, 1948ko abenduaren 23an. Familia Laguntzetako funtzionarioa ere izan zen, aholkulari juridiko funtzioa betez, kargua bete zuen diktadurak kaleratu zuen arte. Rocha departamentuko Lizeoan Zuzenbidearen Sarrera, Ohiko Zuzenbidea eta Historiako irakaslea.

Oso gaztetatik Nazionalismo Independentearen militantea izan zen, 1966an zerrenda Diputatuen Ganberan integratuta, Carlos Julio Pereyra kargudunaren ordezko gisa. zinegotzia izan zen hainbat alditan, 4 urtez jarraian (1963-1967) Departamentuko Kontseiluko buru izan zen.

Rochako Mugimendu Nazionalaren sortzaileetako bat izan zen. 1966ko hauteskundeetan Rocha departamenduko diputatu hautatu zuten, 1967an kargua hartuz. Hala, 1990eko hamarkada hasierara arte iraungo zuen ibilbideari ekingo zion.

1973an Ganberako lehen presidenteordea izan zen; 1985ean, laugarren presidenteordea, eta 1988an, bereko presidentea. 1990 eta 1995 artean, Senatari eserlekua izan zuen ordezko gisa.

Familia
-------

Juan Tomás Amorín Sosa eta Leonor Larrañagaren semea zen.

Sylvia Astigarraga Bennatirekin ezkonduta, 4 seme-alaba izan zituzten: Beatriz, Juan José, Ernesto eta Alejandro.

Bere anaia Julio Lan ministroa izan zen Juan Maria Bordaberryren lehendakaritzaren lehen hilabeteetan. Julioren semea José Amorín Batlle Coloradoko politikaria da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Recuerdan a Amorín Larrañaga» *El País* 24 de abril de 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5836753

 |

* Wd Datuak: Q5836753
**Pedro Alberto Benito Ponomar** (Cádiz, 2000ko martxoaren 27a), **Pedro Benito** izenez ezagunagoa, aurrelari postuan jokatzen duen futbolari espainiarra da eta Twitch plataforman eta YouTuben bideoak igotzen ditu, horregatik oso ezaguna da gazteentzako. Gaur egun, RFEF Espainiako Lehen Mailako San Sebastián de los Reyes-ko parte da.

Ibilbidea
---------

Txikitatik, Pedro Benito futbolaren munduari lotuta egon zen, bere aita, Alberto Benito, Espainiako Lehen Mailan Cádiz Club de Futbol taldeko jokalari profesionala baitzen. Bere hasierak "futbol salan" izan ziren Valdelagrana eta UD Pavía taldeekin. Urtebete beranduago UD Almeriara joan zen hurrengo urterako eta Zipreko Lehen Mailako Anarthosiseko baseetan egon zen denboraldi batean. Denboraldi bat beranduago Espainiara itzuli zen, CD Canillas de Madrid-en taldean sartu zen. Hurrengo urtean Estatu Batuetara iritsi zan eta bi urtera, Espainiara itzuli zen beste unibertsitate-klub batekin sinatzera, oraingoan Murtziako Eskualdean, Espainiako Bigarren B Mailako UCAM Murcia CF, bere filialarekin bat egiteko. Hirugarren Maila horrekin 13 gol sartu zituen, Murtziar taldearen goleatzailerik onena izan zen.

2021eko maiatzaren 27an, Cádiz Club de Fútbol-ek bere hedabide ofizialen bidez jakinarazi zuen Cadizeko erasotzailea bi denboraldirako sartu zela, RFEF Bigarren Mailako talde filialean izateko.

Urte bereko irailaren amaieran, Cadizeko lehen taldeko entrenatzaileak, Álvaro Cerverak, Pedrori deitu zion lehen taldearekin entrenatzeko eta ligako asteburu horretan bertan sartu zen liga ofizialean. Pedro Benitoren debut ofiziala lehen mailan 2021eko urriaren 2an izan zen Valentziaren aurka.

Taldeak
-------

| Taldea | Herrialdea | Urtea(k) |
| --- | --- | --- |
| GW Bulldogs | Estatu Batuak | 2019 - 2020 |
| UCAM Murcia B | Espainia | 2020 – 2021 |
| Cádiz CF "B" | Espainia | 2021 – 2023 |
| San Fernando CD (utzita) | Espainia | 2021 – 2022 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Pedro Benito.*  2022-06-05 (Noiz kontsultatua: 2022-06-06).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El debut de Pedro Benito: un influencer cadista que cumple un sueño» *MARCA* 2021-10-03 (Noiz kontsultatua: 2022-06-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108777561

 |

* Wd Datuak: Q108777561
**Miguel Hualde** (Izaba, XVIII. mendea - Sevilla, 1780) nafar idazlea izan zen. Karmeldarren ordenako fraide legoa. Sevillara bidali zuten, eta matematikaren inguruko gaiak landu zituen bere liburu gehienetan: *Notas al destierro merecido de opiniones equivocadas* obra, 1765. urtea baino lehen argitara emana (egutegi gregoriotarrari buruzko kritika), *Arithmética demostrada, con diversas prácticas cuentas de las cuatro reglas, para que la juventud pueda instruirse con brevedad, y recordar los demás inteligentes las especies olvidadas de las que aprendieron antes*, gazteei aritmetika erakusteko liburua (1776). Nafarroako historiaz ere arduratu zen, eta eskuizkribu hauek utzi zituen: *Apología reformada del Padre Moret, vindicándole de la impugnación de algunos historiadores* eta *Compendio Apologético de la Historia de Navarra.*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263570
* Commonscat Multimedia: Miguel Hualde

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53712210
* BNE: XX1313242
* BNC: 000279643
* CANTIC: a19282011
* GND: 122615972
* LCCN: no91004391
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 59992
* GEN: 11229
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 19900

 |

* Wd Datuak: Q12263570
* Commonscat Multimedia: Miguel Hualde
**Gato Pérez**, jaiotza-izenaz **Javier Patricio Pérez Álvarez** (Buenos Aires, Argentina, 1951ko apirilaren 11 - Bartzelona, Katalunia, 1990eko urriaren 18a), argentinar musikaria izan zen.

Biografia
---------

Argentinan jaio arren, 1966az geroztik Bartzelonan jarri zen bizitzen, eta bertan bukatu zituen konposizio eta gitarrako ikasketak. Zenbait musika-taldetan kantari eta gitarra-jotzaile izan ondoren, 1974an bere taldea sortu zuen, Secta Sónica izenekoa. Handik lau urtera bakarlari gisa aritu zen. Ospe handia lortu zuen hainbat musika-generotan: saltsa, milonga, funkya, rocka... Baina 1980an runba generoan espezializatu zen, eta telebistako programa askotan kantatzeko deitzen zuten.

Abesti ugari idatzi zituen; aipagarrienak, *Romesco* (1979), *Atalaya* (1981), *Prohibido matar a los gatos* (1983) eta *Música* (1985).

Bere ibilbide profesionala ustekabeko gaixotasun batek eten zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753186
* Commonscat Multimedia: Gato Pérez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86770574
* ISNI: 0000 0000 0880 9198
* BNE: XX1101140
* BNF: 138895841 (data)
* CANTIC: a10713396
* SUDOC: 078531632
* UB: a1104439

 |

* Wd Datuak: Q3753186
* Commonscat Multimedia: Gato Pérez
**Juliana Maria Brunswick-Wolfenbüttelekoa** (alemanez: *Juliane Marie von Braunschweig-Wolfenbüttel*; Wolfenbüttel, 1729ko irailaren 4 - Fredensborg, 1796ko urriaren 10). Fernando Alberto II.a Brunswick-Lüneburgekoaren eta Antonieta Amaliaren alaba zen.

Biografia
---------

1752eko uztailaren 8an Frederiko V.a Danimarkakoarekin ezkondu zen, Kristian VI.a eta Sofia Magdalena Brandenburg-Kulmbachekoaren semea. Frederiko urtebete lehenago alargundu zen, Luisa Erresuma Batukoaren heriotzaren ostean. Ezkontza honekin Danimarka eta Norvegiako erregina ezkontidean bilakatu zen. Bizitza politikoan gehiegi sartu gabe seme bat izan zuten, Frederiko.

1766an Frederiko V.a hil zen, eta bere semeorde Kristian VII.ak hartu zuen erregetza. Kristian VII.ak arazo mentalak zituen eta ez zen gai gobernatzeko, horregatik Johann Friedrich Struensee eta Karolina Matilde Erresuma Batukoak hartu zuten agintearen delegazioa. Struenseek hainbat erreforma liberal sartu zituen gobernua, eta Karolina Matilderekin harreman sentimentala zuen. Danimarkako kontserbadoreek oso gaizki hartu zuten hau, baita Juliana Mariak ere. 1772ko urtarrilaren 17n estatu-kolpea egon zen, Struensee eta bere laguntzaileak atxilotu eta apirilaren 28an exekutatu zituzten. Karolina Matilde deserriratu zuten.

Juliana Mariaren seme Frederiko, hemezortzi urtekoa, izendatu zuten gobernu berriko erregente, baina Juliana Maria zen benetan gidatzen zuena herrialdea, Ove Høegh-Guldberg ministroarekin batera. Gobernu berriak neurri oso kontserbadoreak hartu zituen eta Juliana Maria nobleziaren heroi berria zen: euren tituluak mantentzeaz gain titulu berriak eman zituen boterean gehiago mantentzeko.

1784ko apirilaren 14an Kristian VII.aren semearen aldekoek beste estatu-kolpe bat eman zuten eta Frederiko VI.a Danimarkakoa jarri zuten erregente, Struenseeren neurrietako batzuk berrezarriz.

Juliaana Maria, politikatik kanpo, Fredensborgen hil zen 1796an. Bere semea tronoan jartzea lortu ez bazuen ere bere biloba Kristian VIII.a Danimarkakoa izan zen, 1839tik aurrera errege.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57637
* Commonscat Multimedia: Juliana Maria of Brunswick-Wolfenbüttel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 368963
* ISNI: 0000 0000 1072 3369
* GND: 10110569X
* LCCN: n2005003333

 |

* Wd Datuak: Q57637
* Commonscat Multimedia: Juliana Maria of Brunswick-Wolfenbüttel
**Joachim Beuckelaer** (Anberes, 1533 - 1574) flandriar margolaria izan zen. Bere osaba Pieter Aertsenekin ikasi zuen. Bere margolan gehienak, merkatu- eta sukalde-eszenak ziren eta, atzealdean, erlijiosoak ziren ukituekin zeuden. Joachimek, "Lau Elementuak" deituriko serie bat dauka, eta Londresko National Galleryn ikusgai dago. Mattheus Beuckelarren semea izan liteke.

Pieter Aertsenekin ikasi zuen. 1560an Magdalena Schrijvers-ekin ezkondu zen. Zailtasun ekonomikoak izan zituen eta horregatik margolari bezala lan egin zuen.

Bere hizkuntza estilistikoa eta margotzeko bere era sortu zituen eta arrakasta izan zuen. Beuckelaerek bai eszena erlijioso klasikoak bai merkatu-eszenak margotu zituen.

Gai profanoetan espezializatu zen eta gai profanoak eta erlijiosoak uztartu zituen bere margolanetan. Quinten Massys-ek du margolan mota hauen jatorria eta eszenarekin plano-justaposizioak lehen terminoan erabiltzen ditu tonu leunak erabiliz.

Azken XVI mendeetako Herbehereetako artean eta XVII. mendearen gai hauek orokortu ziren mundu naturalari buruzko erreferentzien elementuen sinbolo izateko. Azokako edo sukaldaritzako gaiak pasarte biblikoekin batera agertzen dira.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q533314
* Commonscat Multimedia: Joachim Beuckelaer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 225115363
* ISNI: 0000 0003 6255 1476
* GND: 118658689
* LCCN: n87899790
* ULAN: 500031041
* BPN: 00537498
* KulturNav: id
* RKD: 7836
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: 7f0c85b6-6fda-45ce-978d-72884159d07a

 |

* Wd Datuak: Q533314
* Commonscat Multimedia: Joachim Beuckelaer
**Concha Carretero** (Bartzelona, Katalunia, 1918 - Madril, 2014ko urtarrilaren 1a) militante komunista antifrankista izan zen, Gazteria Sozialista Bateratuetako (JSU) kidea. Espainiako Gerra zibila amaitu eta gutxira fusilatutako Hamahiru Arrosen gelakidea izan zen espetxean.

Biografia
---------

Bartzelonan jaio zen, baina familia Madrilera joan zen bi urte besterik ez zituela. Bere aita anarkista zen eta gazte hil zen.

Madrilen tropa frankistak 1939ko martxoaren amaieran sartu ondoren, kartzelaratu egin zuten Gazteria Sozialista Bateratuetako kide izateagatik, orduan Espainiako Alderdi Komunistaren orbitan. JSUko beste lankide batzuen gelakidea izan zen, eta haietako *hamahiru* fusilatu egin zituzten 1939ko abuztuaren 4an, *13 arrosak izenez* historiara pasatuz. Egun horretan bertan, Concha Carretero Madrilgo Almudena hilerrira eraman zuten, fusilatze-simulakroa egin zioten lekura. Ventasko emakumeen espetxera itzuli zenean, jipoitu egin zuten, eta, esnatu zenean, 13 lagunen heriotzaren berri izan zuen. Hamaika hilabete eman zituen espetxean.

Franco jenerala hil ondoren, *Hamahiru Arrosen* oroimena aldarrikatzeko ahaleginak egin zituen, baita egun berean fusilatu zituzten 43 gizonak eta «nire 43 krabelinak» ahaztu gabe. Hitzaldiak ematen zituen ikastetxeetan, eta urtero *Hamahiru Arrosen* omenez egiten ziren omenaldietan parte hartzen zuen. «Denetik ikusi dut nire bizitza luzean, gehienetan bidegabekeriak», esan zuen horietako batean. 

Benito Zambrano zuzendariari lagundu zion La voz dormida filma egiten. Concha hil zenean, Podemoseko buruzagi Pablo Iglesiasek, David Jorge historialariak edo Lucía Socam kantautoreak gogora ekarri zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Concha Carretero, luchadora antifranquista", *El País*, 2 de enero de 2014.
2. ↑  "Murió Concha Carretero, luchadora por la libertad, compañera de celda de las 13 Rosas. Que la tierra te sea leve"
3. ↑  "Que su nombre no se borre de la Historia". *Público*, 2 de enero de 2014.
4. ↑  [*Betiko hautsitako esteka*] Lucía Sócam dedica el último concierto de la gira a Concha Carretero

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19949777
* Commonscat Multimedia: Concha Carretero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1949147373402441580001
* BNE: XX5626305

 |

* Wd Datuak: Q19949777
* Commonscat Multimedia: Concha Carretero
**Ann Pudeator** (1621eko azaroa - Salem (gero Danvers), Massachusetts, AEB, 1692ko urriaren 2a edo irailaren 22a) Massachusetts kolonialeko Salemgo sorginkeria prozesuan sorginkeriaren errudun deklaratu eta urkatu egin zuten.

Bizitza pertsonala
------------------

Ann-en ezkongabe-izena ez da ezagutzen, ezta jaioterria ere. Lehen senarra Thomas Greenslade (Greenslit, Greenslet eta Greenslade ere agertzen da) izan zen eta bost seme-alaba izan zituzten :Thomas, Jr. Ruth, John, Samuel eta James.

Thomas 1674an hil ondoren, Jacob Pudeator-ek kontratatu zuen bere emazte alkoholikoa zaintzeko eta 1675ean hil zen. Ann, orduan, Jacobekin ezkondu zen 1676an. Jacob 1682an hil zen.

Pertsona batzuek teorizatu egin dute Ann Pudeator erizain eta emagin izateak, bere izate bereziarekin batera, sorginkeria-karguen aurrean zaurgarri bihurtu zuela.

Epaiketa
--------

Sorginkeria leporatu zitzaionean, Goody Pudeator-en ustezko laidoen inbentarioan honako hauek sartu ziren:

* Deabruaren Liburua neska bati aurkeztea eta sinatzera behartzea.
* Sorginkeria, bizilagun baten emaztearen heriotza eraginez.
* Neskato 'lotuak' edo aflijituen aurrean modu espektralean azaltzea.
* Sorginkeriarako materialak izatea etxean, Material hori berak xaboia egiteko koipea zela esaten zuen.
* Tortura orratzekin.
* Zuhaitz batetik erorarazi gizon bati.
* Bigarren senarra eta haren lehen emaztea hiltzea.
* Txori bihurtu eta bere etxean hegan egitea.

Alegazio horietako asko Mary Warrenek egin zituen, "neska aflijituak" deiturikoak. Beste salatzaile batzuk Ann Putnam, Jr. John Best jauna, John Best, Jr. eta Samuel Pickworth izan ziren. Ann Pudeator hil egin zen 1692ko irailaren 19an, Alice Parker, Dorcas Hoar, Mary Bradbury eta Mary Easteyrekin batera. Gallows Hillen eskegi zuten, Salemen, irailaren 22an. Ez dakigu non dagoen lurperatuta.

Annen semeak, Thomasek, George Burroughsen aurka egin zuen sorginkeria epaiketan.

1710eko urrian, Auzitegi Orokorrak egintza bat onartu zuen, familiek abokatuak zituztenen usteak ezeztatuz, baina Ann Pudeator ez zegoen haien artean. Massachusettseko Gorte Nagusiak Pudeator salbuetsi zuen 1957an, neurri batean, mendebaldeko testu-liburuen editorea zen Lee Greensliti esker, bere familiaren jatorria ikertzen ari zela, Ann Pudeatorren exekutatzeari buruz irakurri baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hill, Frances.  (1995). *A delusion of Satan : the full story of the Salem witch trials.*  New York : Doubleday ISBN 978-0-385-47255-5. (Noiz kontsultatua: 2022-07-07).
2. 1 2   Lang, Daniel.  (11 de septiembre de 1954). «A Reporter at Large: 'Poor Ann!'» *The New Yorker* (Condé Nast): 89–107..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4766630

 |

* Wd Datuak: Q4766630
**Maite Axiari** (Ezpeleta, Lapurdi, 1949 - 2021eko otsailaren 10a) militante feminista eta kultur eragilea izan zen. Euskal Herriko mugimendu feministaren aitzindarietakoa. Euskalgintzan eta giza eskubideen alorrean bidegilea. Buhamiak emazteen abesbatzako kidea. Errobiko festibaleko antolatzaile eta Eskandrai elkarteko lehendakari izan zen..

Biografia
---------

Maite Axiari formakuntzaz psikologoa zen.18 urte zituela Bordelera joan zen estudioak egitera. Garai hartan 21 urte arte ez ziren adinez nagusi eta estudianteen bizitegiak ez ziren mistoak, baziren alde batetik neskatoenak eta bestaldetik mutikoenak. Lehenbiziko errebolta, 1967an, mistotasuna lortzeko izan zen. Bestalde, kontrazepzio pilula 1967an legalizatu Frantzian. 1968ko maiatzeko estudianteen mugimendua gai horiekin hasi zen. 20 urte zituen 1968 berezi hartan eta begiak irekitzen hasi zen.

Emakumeen askatasuna alor guztietan aldarrikatzen hasi zen: lehen aldarrikapenetariko bat familietan eta adiskideen artean etxeko lanak partekatzea izan zen. Bigarrenik, autonomia ekonomikoa lortzea: ofizioa hautatzeko, estudioak egiteko. Independentzia ekonomikoa lortzea zeharo inportantea zen Maiterentzat eta denbora hortako neska gehienentzat. Frantzian, 1965ra arte ez zuten emakumeek haien kontu korrontea izateko eskubiderik, senarraren baimenik gabe. Urte berean lortu zuten ofizio bat hautatzeko eskubidea, laneko kontratu bat izenpetzea senarraren baimenik gabe. Lanean soldata berdinak ere aldarrikatu zituzten.Bide horretan saiatu zen Maite feminismoaren ildotik. Mugimendu feministaren aitzindarietakoa izan zen.

Memoria osatzeko eta transmisioa bermatzeko eginiko *Sukaldetik plazara* dokumentalean bere lekukotasuna utzi zuen Maite Axiarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2021-02-10). «Maite Etxemendi-Axiari militante feminista eta kultur eragilea hil da» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
2. ↑    Engineering, AKTING. *Soinuola / Audioen euskal ataria / Page 593.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
3. ↑    Aristondo, Amaia Igartua. «Maite Etxemendi-Axiari hil da, Errobi jaialdiaren antolatzailea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-11).
4. ↑   «Emazteak kultur munduan, Ezkandrai elkartea eta Maite Axiari» *France Bleu* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
5. ↑   «Hiru belaunaldi, hiru kontakizun» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
6. ↑    *Sukaldetik plazara.*  (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).

Kanpo estekak
-------------

* Maite Axiariri elkarrizketa Martxoaren 8aren harira, irratian 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105420084

 |

* Wd Datuak: Q105420084
**Jose Frantzisko Telleria Uribe** (Zerain, 1774ko urriaren 1 – Udana, Oñati, 1842ko abuztuaren 11), izengoitiz ***Petrikilo*** deitua, gipuzkoar sendalaria izan zen.

Bizitza
-------

Artzaina zen lanbidez baina aita sendagilea zuen, eta haren laguntzarekin ardiak sendatzen ikasi zuen. Geroago jendea sendatzen hasi zen, hezurretako gaitzak, zaintiratuak eta hausturak batez ere, ez barne-eritasunak. Besteak beste, Madrildik deitu zioten jendea osa zezan eta Zumalakarregi artatzeko eskatu zioten; hura zaurietatik sendatzeko ezin izan zuen, ordea, ezer egin. Ospe handia izan zuen. Hil ondoren haren ospea ez zen galdu eta, geroztik, *petrikilo* izena ematen zaie hezur-hausturak, zaintiratuak eta gisakoak sendatzen dituzten herri sendalariei.

Herri oroimenean
----------------

Zerainen *Petrikilo*ri eskainitako eskultura bat dago.

José Francisco Tellería hil zen tokia gogorarazten duen gurutzea. Udana, Oñatin zegoen, eta gaur egun Zerainen dago. Udanan kopia bat jarri zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Arozamena Ayala, Ainhoa. *José Francisco Tellería Uribe.*  in: *Auñamendi Eusko Entziklopedia*. euskomedia.org (Noiz kontsultatua: 2015-11-03).
2. ↑    *Tomas Zumalakarregiren heriotzaren 175. urteurrena.*  in: *Zumalakarregi museoa*. zumalakarregimuseoa.eus (Noiz kontsultatua: 2015-11-03).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260619
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 139448
* Lur: 05588/eu\_t\_0583/t0583

 |

* Wd Datuak: Q12260619
**Celestina Marrón Llaneza** (Lada, Asturias, 1926ko ekainaren 29a - Gijon, 2016ko abuztuaren 9a) asturiar militante komunista izan zen. Tina Pérez eta Anita Sirgo kideekin batera lan erabakigarria egin zuen *Huelgona* izeneko 1962ko Asturiasko meatze-greban.

Biografia
---------

Celestina Marrón 1926ko ekainaren 29an jaio zen Ladan (Langreo). Bere familiak errepresio frankistaren ondorioak jasan zituen eta txikitatik hasi behar izan zuen lanean. Aita eta neba fusilatu egin zituzten Pandon Gerra Zibilaren ondoren, eta falangistek etxea erre egin zuten Marronek 10 urte zituela.

1946an ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen, zazpi urte geroago dibortziatu egin zen. Era guztietako lanak egin behar izan zituen seme-alabak aurrera atera ahal izateko. Gainera, zeregin nabarmena izan zuen Langile Komisioen klandestinitatean, bere bizitzan zehar hainbat kargu betez. Bere etxea Alderdi Komunistako buruzagi historikoen babesleku izan zen, hala nola Horacio Fernández Inguanzo edo Ángel León Camblor buruzagiena.

1962an, Asturiasko Meatzarien Greban, grebak arrakasta izateko funtsezko lanak egin zituen Anita Sirgo, Tina Pérez eta Meatzeetako Arroetako gainerako emakumeekin, besteak beste, eskirolei artoa botatzetik, emakumeak antolatzera eta Alderdi Komunistaren propaganda ezkutua zabaltzera. Bestalde, Radio España Independiente irratirako korrespontsal gisa ere jardun zuen, *Amapola asturiana de pura cepa* izengoitiaren pean.

1966an Candín putzuko jantokietan hasi zen lanean, eta 1991n erretiratu zen arte jarraitu zuen. Erretiratu ondoren, Marronek bere militantziarekin jarraitu zuen Langile Batzordeetan.

Heriotza
--------

Gijonen hil zen, 2016ko abuztuaren 9an, 90 urte zituela. Gorpuzkiak erraustu egin zituzten.

Omenaldiak
----------

* 2016ko martxoan, Langreoko PCEk Celestina Marrón omendu zuen «borroka-bizitza» egiteagatik, bai klandestinitatean, bai ondoren bete zituen karguetan.
* 2009an, Rosa María Fernández Garcíarekin batera, Laneko Merezimenduaren Domina eman zioten, Zilarraren domina, langile-klasearen aldeko borrokagatik. Ekitaldian, Marronek gogora ekarri zituen «frankismoaren aurka eta demokraziaren alde borroka egin zutenak, emakume esplotatuak, krisia pairatzen duten langileak, eta «munduko edozein lekutan beren bizitza askatasunaren alde arriskuan jartzen duten sindikalistak».

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Marrón: "Me siento orgullosa de mi lucha en la clandestinidad" Consultado el 20 de mayo de 2019.
2. 1 2 3 4  Fallece la histórica sindicalista Celestina Marrón Consultado el 20 de mayo de 2019.
3. 1 2 3   Asturias, Lada › Langreo ›. «Marrón Llaneza, Celestina» *www.vivirasturias.com*.
4. ↑   «Dos sindicalistas asturianas obtienen la Medalla de Oro al Mérito en el Trabajo» *El Comercio* 2009-04-24.
5. 1 2 3 4  Fallece a los 90 años Celestina Marrón, histórica figura de CCOO Consultado el 20 de mayo de 2019.
6. ↑   «La medalla al Mérito en el Trabajo galardona la lucha sindical en la clandestinidad» *La Nueva España* 2009-07-17.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63970110

 |

* Wd Datuak: Q63970110