**Antonio Canova** (Possagno, Venezia, Italia, 1757ko azaroaren 1a - Venezia, Italia, 1822ko urriaren 13a) italiar eskultorea izan zen.

Eskultura neoklasikoko artista bikaina izan zen.

Biografia
---------

*Teseo, Minotauro garaituta*, Antonio Canova
Possagnon jaio zen, Treviso inguruan, Italian. Umetan hil zitzaion aita, eta aitona Pasino, lanbidez harri-leuntzailea, izan zuen lehenengo maisua. Haren bidez lortu zuen Giovanni Falier veneziar senatariaren babesa. Gero, Giuseppe Bernardi (izengoitiz, *Torretto*) izan zuen maisu, eta harekin ezagutu zituen XVIII. mendeko molde eta tankera barrokoak. 1769an, Veneziara joan zen, Bernardirekin batera.

1776koak ditu lehen estatuak, *Euridize eta Orfeo*, adibidez. Mugimendua eta jarrera konplexuak irudikatzeko nahia adierazten zuen ordurako, eta horren adierazgarri da geroxeago egindako *Dedalo eta Ikaro* eskultura-multzoa ere. Garai hartako bustoek eta erretratu pintatuek garbi erakusten dute artista gazte hark Veneziako arte tradizioari zion atxikimendua.

Arteen Akademian onartu baitzuten, Erroman hartu zuen Canovak bizilekua 1779ko udazkenaz geroztik. Garai hartan, Canova axolagabetua zen Antzinateko arteaz, arte barrokoak zeharo liluraturik baitzeukan. Hala ere, estetika neoklasikoaren zale ziren adiskide zenbaitek, Gavin Hamilton pintore eta gauza zaharren salerosleak eta Volpato grabatzaileak, besteak beste, gero eta eragin handiagoa izan zuten Canovarengan.

Aurrerantzean, Canovak Erroman egin zuen arte-ibilbide osoa, eta bai arrakasta handiz egin ere. Antzinako Greziako eta Erromako ereduak imitatzeko ahaleginean margolariak izandako bilakaera argi ikusten da *Apolo bere burua koroatzen* eta *Teseo, Minotauro garaituta* eskulturetan. 1783an, Quatremere de Quincyrekin hasi zen Canova harremanetan, eta, harrezkero, aholkulari izan zuen Antzinateko artera itzuli beharra zorrotz aldezten zuen teoriko hura. Garai hartan egin zituen Klemente XIV.aren (1783-1787) eta Klemente XIII.aren (1787-1792) hilobiak. Eskultura horietan, ordura arte egina zuen bidearen eta helenismoaren bide berriaren arteko tirabira sumatzen da.

Garai hartako eskultore gehienak bezala, neoklasizismora lerratu zen Canova, greziar artearen bikaintasuna miresten zuen korrontera, baina oso kontuan hartu zuen arau klasikozale haiek zorrotzegi hartzeak zekarren arriskua. Eredu horren baitan, bere bidea urratu zuen Canovak: Antzinatearen moldearekin lotu zituen bere ideiak, eta forma berriak sortu zituen hala. Marmol leuna landu zuen bereziki. Erlijio gaiez kanpoko lan guztiak antzinako eskulturetan zeuden oinarrituak, baina askatasun handiz interpretatzen zuen molde hura, *Psike, maitasunaren musuak berpiztua* obran nabari duen bezala.

Bien bitartean, Ponpeiako eta Erromako estatuen eredutik urrunduz joan zen bere kabuz eta ohartuki. Hilarrien estetika bere-berezko bat tankeratu zuen, Atikako hilobietan oinarriturik. Bide berriak bilatze hartan, aipagarriak dira *Herkules eta Likas* eta *Kreugas eta Damoxeno* estatua-multzoak.

Harrezkero, Canovak lehen maila erdietsi zuen garaiko eskulturagintzan, ez bakarrik Italian, baita Europa osoan ere. Hauek ditu garai hartako eskultura nagusiak : *Pertseo*, *Hektor* eta *Paris* (antzinako ereduetan oinarritutako aldaerak), *Teseo zentauroarekin borrokan*, *Hiru neska dantzariak* eta *Hiru Graziak*.

Aldi berean, garrantzi handikoa da haren bilakaeran haria *Maria Kristina Austriakoaren hileta-oroitarria* (1798-1805, Viena), piramide-itxurako hilobiaren atera doan segizio bat irudikatzen duena.

Napoleonek begiz jo zuen Canova, eta, hark deituta, Parisa joan zen Canova 1802an. Bonaparte familiako zenbait kideren buruak eta eskulturak egin zituen. Oso modu idealizatuan eta mitologiako heroien tankeran egin zituen erretratu haiek, neurriz gaineko mirespenaz: Napoleonen busto bat eta estatua handi-handi bat, Marte jainkoaren aipuan, *Napoleon, Marte jainko bakegile*; *Letizia andrea, Agripinaren tankeran*, *Paulina Borghese, Venus garailearen itxuran*...

San Lucako Akademiako printze izendatu zuten Canova, eta Erromako museoen zuzendari. Ospe handia iritsia zuen, eta, Napoleonen Inperioak gainbehera eginagatik, ez zen haren ospea txikitu. 1815ean, Londresera abiatu zen. Han, Partenongo marmolezko erliebeak ikusi zituen, bai zeharo liluratu ere haien edertasunaz. Haatik, ez zuen bere estiloa aldatu, funtsean behintzat, baina errealismo handiagoz egin zituen azken estatuak erliebe haien eraginez: *Madalena etzanik*, *Ninfa ohean*.

Irudi galeria
-------------

* Herkules eta Likas, Antonio Canova*Herkules eta Likas*, Antonio Canova
* Psike, Kupidoren musuak berpiztua, Antonio Canova*Psike, Kupidoren musuak berpiztua*, Antonio Canova
* Hiru Graziak, Antonio Canova*Hiru Graziak*, Antonio Canova
* Paulina Borghese, Venus garailearen itxuran, Antonio Canova*Paulina Borghese, Venus garailearen itxuran*, Antonio Canova

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antonio Canova*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5547
* Commonscat Multimedia: Antonio Canova

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36965536
* ISNI: 0000 0001 2100 6717
* BNE: XX1185059
* BNF: 122039438 (data)
* CANTIC: a10058205
* GND: 118518860
* LCCN: n79008257
* NKC: jn20030929001
* NLA: 35685842
* CiNii: DA06237807
* SNAC: w6dn47st
* SUDOC: 027627926
* ULAN: 500115339
* UB: a1266057
* ICCU: CFIV016952
* KNAW: PE00004542
* Open Library: OL77629A
* KulturNav: id
* RKD: 15139
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01251/eu\_c\_0219/c0219
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Museo del Prado: 468bbac2-30da-4447-86d6-c2f204c8d1e1

 |

* Wd Datuak: Q5547
* Commonscat Multimedia: Antonio Canova