recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**ZIUR**

Gipuzkoako ZIbersegurtasun Industrialeko Fundazioa da ZIUR. Bere helburua Gipuzkoako enpresa industrialen zibersegurtasun gaitasunak indartu eta hobetzea da, modu honetara haien lehiakortasuna indartuz. Donostiako Udalaren laguntzarekin, Gipuzkoako Foru Aldundiak, Etorkiuzna Eraikiz programaren barruan, sortutako ekimena da [1]. 

Horrela, bere helburu nagusia enpresen zibersegurtaseko gaitasuna hobetzea izanik, hauek dira baita ere bete beharko jomuga espezifikoak:

-         Zibersegurtasunaren ezagutzaren hedapena

-         Sentsibilizazioa eta prestakuntza Gipuzkoako enpresen artean

-         Ikerketa eta esperimentazioa

-         Prebentzioa [2].

  

Horretako, ezinbestekoa izango da ZIUR zibersegurtasun zentroa, Zuatzuko enpresa parkean kokatuta dagoena. Zentro hau abiapuntu harturik, fundazioak zibersegurtasunarein lotutako hainbat zerbitzu eskaintzen ditu. Hauek dira: 

-         Bideraketarako aholkularitza

-         Teknologien eta jardunbide egokien ezagutza

-         Mehatxuak identifikatzea

-         Esperimentazioa

-         Ezagutza partekatzea

-         Sentsibilizazioa eta prestakuntza

-         Elkarlana [3].

  

Horrez gain, ZIUR-ek ere badu zibersegurtasun industrialeko laborategia. Honen helburua esperimentatzea da. Horrela, bertan hainbat proba teknologiko egiten dira; adibidez, prozesu industrialen demostrazioak. Badu, baita ere, behatoki bat ZIUR fundazioak. Hemen, "zibersegurtasun industrialaren mehatxuak eta horiei aurre egiteko tresnak behatu eta identifikatzen dira, Gipuzkoako enpresei dauden arriskuei kudeatzen laguntzeko" [4].

---

[1] "ZIUR". *Gipuzkoako Foru Aldundia.* Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[2] "Zer da ZIUR?. *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[3] "Zer zerbitzu eskaintzen ditugu?". *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06

[4] "Zer da zibersegurtasunaren Behatokia". *ZIUR*. Noiz kontsultatua: 2021-08-06
**San Jorge** Nikaraguako Rivasko departamenduko udalerri bat da, 9.047 biztanle dituena eta 24.83 km²-ko hedadura duena. 1852 urtean herri estatusa eman zitzaion, eta 1931 urtean hiri maila aitortu zitzaion.

Demografia
----------

9.095 biztanleen % 51,7 emakumeak dira eta beste % 48,3 gizonak. 366.3 km²-ko biztanleria dentsitatea du eta estimatzen da biztanleriaren % 81,6 hirigunean bizi dela.

Historia
--------

Uste da1560-1570 urteetan Pedro de Betanzos izeneko fraide bat iritsi zela herrira eta bertan komentu bat fundatu zuela. Komentu horri *Franciscano de San Jorge* deitu zion, eta hortik aurrera herriak San Jorge izena ere hartu zuen.

Baina hau ez da fraideak egin zuen guztia. Herrian *Cruz de España* izeneko leku bat dago, zeinetan erregistratuta geratu baita Gil Gonzales Dávila konkistatzailearen eta Nicarao edo Kali herriko buruaren artean egon zen akordio bat. Akordio honetan herriak katolizismoa hartzea onartu zen eta 1000 indigenen bataioa antolatu zen.

Ekonomia
--------

Bere jarduera ekonomiko nagusiena nekazaritza da, lurraldea laua delako, mendirik gabekoa. Zitrikoak, fruta-arbolak, artoa, musazeoak, sorgoa, barazkia eta bananak dira gehien lantzen diren laborantzak. Hiriak abeltzaintzatik ere lortzen ditu etekin ekonomiko handiak, eta hegoaldean dago ganadu ia guztia.

Sektore komertzialaren parte handi bat portuan dago; portu hau Ometepe Irlara joateko bidea da eta turista/bisitari asko pasatzen dira bertatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «San Jorge (Municipality, Nicaragua) - Population Statistics, Charts, Map and Location» *www.citypopulation.de* (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Editor 1.  (2020-05-12). «Municipio de San Jorge» *Mapa Nacional de Turismo* (Noiz kontsultatua: 2022-10-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956573
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 784144783103241492579
* **Lekuak**
* OSM: 5743369

 |

* Wd Datuak: Q956573

Txantiloi:Rivasko departamenduko udalerri aurkibidea
*Artikulu hau antropologo eta margolariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bray (argipena)».*
**Zoe Bray** (Paris, 1974 -) Euskal Herriko antropologo eta margolaria da.

Biografia
---------

Aita Nicholas Bray kazetari ingelesa duela, Josette Dacosta amaren ama Ahatsan jaioa zen; hiru neba-arreba dira eta Zoe Parisen jaio bazen ere, neba Londresen eta ahizpa Erroman jaio ziren eta familiako hizkuntzak frantsesa eta ingelesa dira. Lan kontuengatik familia Europako hainbat lekutan bizi izan da; Euskal Herriarekiko lotura betidanik gorde izan du eta euskara (bere bosgarren hizkuntza) ikasi zuen. 1995etik Euskal Herrian denboraldi luzeak pasatu ditu eta egun Reno (Nevada, AEB) eta Euskal Herriaren artean bizi da.

Eusko Ikaskuntzako eta Itzal Aktiboa elkarteko kidea da.

Ikerketa lanak
--------------

Antropologia sozialaren arloan ikasketak (Edinburgon) eta ikerketa lanak egin ditu; bere tesiak Euskal Herriko egoerari buruz egin zituen. Ortzaizen bizi izan zen tesietakoa egiteko eta Bidasoko mugari buruzko «Living boundaries: frontiers and identity in the Basque Country» lana argitaratu zuen 2004an.

Artikulu ugari idatzi du eta hainbat hitzaldi eman izan ditu.

Artelanak
---------

**Brayk** azken urteetan ekin dio margotzeari; batez ere erretratuak margotzen ditu. Ipar Euskal Herriko 22 bertsolarirenak egin ditu eta kale borrokaren eszenak ere margotu ditu. 2007ko martxoan zabaldu zen Euskaltzaindiaren Baionako egoitza berrirako Jean Haritxelhar euskaltzainburu-ohiaren potreta egin zuen.

Zenbait erakusketa kolektibotan esku hartzeaz gain, *Lekuko jendea* izeneko erakusketa eskaini zaio Biarrizko Museo Historikoan (2011ko ekaina-abuztua).

Sariak
------

* 2022an *Nekatoeneako* literatura sorkuntza egonaldia irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bray Itzal Aktiboaren webgunean.
2. ↑  *Zoé Bray, euskara ikasle*, HABEren aldizkaria, 2010eko azaroaren 9a.
3. ↑  *La observación que atravesó el lienzo*, Gara, 2011ko otsailaren 20a.
4. ↑  Curriculum Vitaea bere web orrian.
5. ↑  «Haien hizkuntza hitz egiten ez baduzu, nola ezagut dezakezu haiek bizi duten errealitatea?» , Gara, 2010eko azaroaren 1a.
6. ↑    elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA.  (2022-08-29). «Zoe Bray, aurtengo Nekatoeneako literatura sorkuntza egonaldiaren irabazlea» *Kazeta.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-14).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Bere web orria.
* **(Ingelesez)** *Zoe Bray News* bloga.
* **(Ingelesez)** Egunero marrazki bat egiten du **Brayk** blog honetan.
* *Bizitza margotzeko lohitu egin behar duzu*, Itziar Madinak eginiko elkarrizketa, Argia, 2297. zkia. 2011ko azaroaren 6a.
* **(Ingelesez)** Bray Center for Basque Studiesen web orrian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269383
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61795318
* ISNI: 0000 0000 3405 5617
* BNF: 14591826k (data)
* GND: 121158810
* LCCN: n2002030387
* SUDOC: 081552610
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 51868
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 66727

 |

* Wd Datuak: Q12269383
**Trapagaran Eskubaloia** Trapagarango eskubaloi taldea da, Lehenengo Nazionalean jokatzen duena.

Historia
--------

1940 hamarkadan eskubaloi talde bat sortu zen *Organización Juvenil Española* erakundearen babesean, baina gaur egungo taldearen sorrera ofiziala 1955ekoa da, *Club Deportivo Trapagarán* izena hartu zuena. 1968-69 denboraldian Bizkaiko txapelduna gelditu zen eta play-offetan Madril, Salamanca eta Segoviako txapeldunei irabazi ondoren bukaerako fasea Valladoliden jokatu eta Espainiako lehen mailara igotzea lortu zuen. Lau urte egin zituen bertan eta 1974an maila galdu zuen.

Urte batzutan bizkaiko ligan ibili ondoren 1983an Bigarren mailara igotzea lortu zuen eta bertan egon zen 1991an Espainiako eskubaloiaren berrantolaketa egin zen arte. Hurrengo urtean Lehenengo Nazionalera (3. maila) igo zen eta ordutik bertako talde historikoa bihurtu da.

Azken denboraldiak
------------------

| Denboraldia | Maila | Postua |
| --- | --- | --- |
| 2012-13 | Lehenengo Nazionala | 4.a |
| 2013-14 | Lehenengo Nazionala | 8.a |
| 2014-15 | Lehenengo Nazionala | 11.a |
| 2015-16 | Lehenengo Nazionala | 2.a |
| 2016-17 | Lehenengo Nazionala | 2.a |
| 2017-18 | Lehenengo Nazionala | 5.a |
| 2018-19 | Lehenengo Nazionala | 3.a |
| **2019-20** | **Lehenengo Nazionala** | **1.a** |
| 2020-21 | Lehenengo Nazionala | ? |
| 2021-22 | Lehenengo Nazionala | 6.a |
| 2022-23 | Lehenengo Nazionala | 7.a |

Palmaresa
---------

* Lehenengo Nazionala (1): 2019-20

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477108

 |

* Wd Datuak: Q25477108
**Miñoiak** Arabako Foru Aldundiaren kidego armatua dira. XVIII. mendean eratu zen, Gipuzkoako eta Bizkaiko foru-poliziak bezala, eta beren jatorrizko zeregina ordena publikoari eta bake sozialari eustea izan zen. Araban *cuadrilleros* deitu zitzaien hasieran, baina laster mikelete izena hartu zuten, eta azkenik miñoi izena gailendu zen.

Denboran zehar, miñoiak funtzioak galduz joan dira. Hirugarren Gerra Karlistaren ondoren, foruak deuseztatu ziren, eta miñoien kopurua asko murriztu zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, Gipuzkoako eta Bizkaiko mikeleteen kasuan ez bezala, miñoien kidegoak iraun egin zuen, Araba matxinoen alde ipintzeagatik, baina eraikin ofizialen zaintza eta protokolo funtzioak soilik utzi zitzaizkien.

Francoren diktadura amaitu ondoren, Araba EAEn sartu eta miñoien zerbitzua eraberritu zen; miñoiak Ertzaintzaren egituraren barruan geratu ziren. Espainiako Estatuak miñoien gainean zituen eskumenak EAEren eskuetara igaro ziren. Hala ere, Arabako Foru Aldundiak oraindik ere eskumenak ditu miñoien gainean.

1980ko urtarrilaren 9an, ETA militarrak miñoien buru Jesus Velasco Zuazola hil zuen. Ekintza hau ETAk diktadura ondoko euskal polizia autonomikoaren aurka egindako lehen erasotzat hartu izan da.

Zereginak
---------

Miñoien zereginen artean Arabako Foru Aldundiaren eraikinen zainketa eta Arabako Lurralde historikoko trafikoa dira. 1992ko Polizia Legearen ondorioz, polizia agentzia izatetik Ertzaintzaren *Atal* bat izatera igaro ziren. Hau da, organikoki Ertzaintzaren zati dira baina funtzionalki Foru Aldundiaren menpe daude.

Zeregin guztiak hauek dira:

* Foru Aldundiaren ordezkapena
* Foru eraikinen, agintarien eta ondarearen segurtasuna
* Ingurumena (mendiak, ehiza, arrantza, parke naturalak, etab.)
* Garraioaren kontrola
* Bigarren mailako errepideen trafikoa
* Kanpo eta barne koordinazioa

Eskalak
-------

* Miñoien burua
* Komisariondokoa
* Ofizialondokoa
* Sarjentua
* Kaboa
* Agentea

Baliabide mugikorrak
--------------------

Autoen artean honakoak erabiltzen dituzte:

* Nissan Pathfinder
* Nissan Terrano II
* Renault Laguna
* Renault Master

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Los policías más desconocidos.*  El Correo (Noiz kontsultatua: 2011-12-30).
2. ↑    *Interior confirma un preacuerdo para dar más competencias a los Miñones.*  El Mundo (Noiz kontsultatua: 2012-11-06).

Kanpo-estekak
-------------

* Ertzaintzaren webgune ofiziala
* "Irauten jakin duen polizia" (Berria).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5409797

 |

* Wd Datuak: Q5409797

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko Guardia Forala
* Mikeleteak
* Foruzaingoa

| * i
* e
* a
Euskal Herrian diharduten segurtasun indarrak |
| --- |
| Tokikoak | Ertzaintza (Miñoiak | Foralak | Mikeleteak)  •  Foruzaingoa  •  Udaltzaingoak  •  Udal jagoleak |
| Espainiako estatukoak | Polizia Nazionala  •  Guardia Zibila  •  Aduanazaintza Zerbitzua |
| Frantziako estatukoak | Jendarmeria Nazionala  •  Polizia Nazionala |
20 puntu eta puntu horiek osatzen duten Voronoiren zelulak.
Matematikan, **Voronoiren diagrama** bat plano baten partizioa da, objektu-multzo jakin batetik hurbil dauden eskualdeetan. Kasurik sinpleenean, objektu horiek puntu asko dira plano batetan (hazi, leku edo sorgailu bezala ezagunak). Hazi bakoitzerako dagokion eskualde bat dago, **Voronoiren zelula** deritzona; hau da, hazi horretatik hurbilen dauden planoko puntu guztiak, beste edozein hazirekiko baino. Puntu-multzo baten Voronoiren diagrama duala da multzo horren Delaunayren triangeluazioarekiko.

Voronoiren diagramak Georgi Voronoy matematikariaren izena hartzen du; gainera, **Voronoiren teselazio**, **Voronoiren** **deskonposizio**, **Voronoiren** **partizioa** edo **Dirichleten teselazio** modura ere da ezaguna, Peter Gustav Lejeune Dirichleten ondoren. Voronoiren zelulei **Thiessenen poligono** ere deritze. Voronoiren diagramek aplikazio praktiko eta teorikoak dituzte eremu askotan; batez ere, zientzian eta teknologian, baina baita ikusizko artean ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    García Alonso, Israel.  (2021). *Matematika eta jasangarritasuna. Lehen hezkuntza: Matematika mundu hobe batentzako.* .
2. ↑   Aurenhammer, Franz.  (1991). «Voronoi Diagrams – A Survey of a Fundamental Geometric Data Structure» *ACM Computing Surveys* 23 (3): 345–405. doi:10.1145/116873.116880..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757267
* Commonscat Multimedia: Voronoi diagrams

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12151119k (data)
* GND: 4226013-9
* LCCN: sh88006450
* SUDOC: 030005558

 |

* Wd Datuak: Q757267
* Commonscat Multimedia: Voronoi diagrams
| Euskal Herriko historia |
| --- |
|  |
| Historiaurrea eta Antzinaroa
* Euskal Herriko historiaurrea
* Goi Paleolitoa
* Epipaleolitoa
* Neolito eta Kalkolitoa
* Brontze eta Burdin Aroak
* Erromatarren garaia

 |
| Erdi Aroa
* Antzinaro Berantiarra
* Baskoniako dukerria
* Orreagako gudua (778)
* Musulmanen okupazioak
* Iruñeko Erresuma
* Nafarroako Erresuma
* Nafarroako Erresumaren inbasioa (1199-1200)
* Ahaide nagusiak
* Erdi Aroko krisialdia
* Nafarroako Erresumaren konkista

 |
| Aro Modernoa
* Nafarroako konkista
* Sorgin ehizak
* Matxinadak

 |
| Aro Garaikidea
* Antzinako Erregimenaren krisia
* Frantziako Iraultza
* Konbentzioaren Gerra
* Foruen amaiera Ipar Euskal Herrian
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
* Napoleondar Gerrak
* Karlistaldiak
* Borboien berrezarkuntza
* Industrializazioa
* Eusko abertzaletasuna
* Lehen Mundu Gerra
* Espainiako Gerra Zibila
* Bigarren Mundu Gerra
* Frankismoa
* 1980tik aurrera

 |
| Kronologiak
* EHko historiaren kronologia
* Nafarroako errege-erreginen zerrenda

 |
| * i
* e
* a
 |

**Ahaide nagusiak** Erdi Aroko handiki edo jauntxoak ziren, Euskal Herriko aitoren semeen maila goreneko leinuak.

XIII. mende amaieratik XV. erdira arte, leinu handien arteko gizarte-liskar bortitzak izan ziren, oinaztarren eta ganboatarren arteko borrokak eta agaramontar eta beaumontarren artekoak. Dorretxe eta jauregietako etxeko jaun edo etxekoandreen arteko borrokei bando gerrak edo alderdi gerrak deritze. Bereziki, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araban izan ziren gerra horiek.

Gerraren izaera taktikoa
------------------------

Sakontzeko, irakurri: «Bando gerrak»
Ahaide nagusiak bi bando handitan banatuta zeuden: oinaztarrak batetik, ganboatarrak bestetik. Oinaztarrek Gaztelako Erresumaren babesa zuten; ganboatarrak, ostera, Nafarroako Erresumaren aldekoak ziren.

Gaur egun egindako ikerketetan argi geratu da kultura, ekonomia eta bestelako arrazoiak zeudela bi bandoen sorreraren atzean. Nafarra zen Gipuzkoako herrialdeari dagokionez, ganboatarrak normalean ekonomia berriarekin lotu izan dira, hiribildu eta merkataritzarekin. Oinaztarrak, berriz, nekazaritza eta abeltzaintzarekin, eta beraz lur lauarekin. Era berean, gipuzkoar nekazariak ere oinaztarren bandora batu ziren, ganboatarrek Debabarren eta Debagoienean eraikitako hiribilduen aurka. Bailaraz bailara, bataren zein bestearen alde lerrokatu ziren.

Duela ez aspaldi hainbat historialariren artean onartzen zen baina gaur egun baztertua den bertsio baten arabera, prozesio batean gertatutako liskarren ondorioz sortu ziren bi bandoak. Antza, alde batekoek kandelak lepoan (ganboan) eraman nahi zituzten, eta besteek behean (oinean). Lehenengoaren defendatzaileak Ulibarrikoak ziren eta bigarrenak Muruakoak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* *Gazteluak.net*, Erdi Aroko Euskal Herriko gazteluak.
* *Banderizoak.net*.
* «Ahaide nagusiak», *Puntubi.com*.
* **(Gaztelaniaz)** «Oñacinos y Gamboínos, guerra de bandos en el País Vasco», *Heraldistas.blogspot.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252878

 |

* Wd Datuak: Q12252878
Ohiko **azkenburu-koilara**
**Azkenburu-koilara**, **postre-koilara** edo **deserta-koilara** zopa-koilararen tamaina antzekoa da, baina bereizten da honetatik bere barrunbea esferikoagoa delako, kafe- edo te-koilararen bezalakoa. Bere edukiera ia 10 mililitro (2 koilaratxokada) da. Bazkari formaletan, koilara hau bukaeran gehituko da postreak zerbitzatzeko unean, otordu informaletan hasieran jarri ohi dira mahai-tresnerian, normalean plateraren goiko aldean.

Erabilera
---------

Koilara hau normalean bazkariaren bukaeran kokatzen da, azkenburukoak zerbitzatzen direnean, pastela, berenjena, eta abarreko zatiak ateratzeko tresna gisa erabili ohi da. Zenbait postre mota batzuetan oso erabilia da: flanak, arrautzesnea, tartak, budinak, eta abar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2573526
* Commonscat Multimedia: Dessert spoons

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300043159

 |

* Wd Datuak: Q2573526
* Commonscat Multimedia: Dessert spoons
**Alejandra Azcárate** (Bogota, 1976ko martxoaren 3a) kolonbiar modeloa, aurkezlea, esataria, komediantea eta aktorea da.

Biografia
---------

Zientzia politikoa eta kazetaritza ikasi zituen Bostongo Emerson College-n, Massachusetts-en. 2002an hasi zen aurkezle Bogotá Citytv-ko tokiko kanalean, entretenimendu-anfitrioi eta albiste-erreportari gisa City Noticiasentzat.

2003ko azaroan, Alejandra Cartagenako Edertasun Lehiaketa Nazionaleko RCN Newsen "Descárate with Azcárate" filmean itzuli zen irratira.

Ondoren, Caracol Newsen burua aldatu zuen Cartagenako Edertasun Lehiaketa Nazionaleko Isabella Santodomingo aktorearekin.

2010ean, komediante gisa eta nazio mailako bira hasi zen zenbait antzokitan.

2021ean, Azcárate legez kanpoko polemika baten epizentroa da, San Andresen (Kolonbia) 1.000 kilo kokainaz kargatutako hegazkin bat konfiskatu ondoren. Hegazkin hori Interandes Helicóptero SAS enpresaren izenean erregistratuta zegoen, eta enpresa horretako legezko ordezkaria Miguel Jaramillo Arango da, Azcárateren senarra eta bazkidea, Bogotako Guaymaral aireportutik abiatu zena. Alejandrak Miamira, Estatu Batuetara, ihes egin du herrialdetik, Kolonbiako justiziatik eta prentsatik ezkutatuz.

2021eko abenduaren 28tik, *Azcárate*k Azcárate hartuko du bere baitan: No Holds Barred Netflixentzat, "adina, maitasuna eta sexua" gaitzat duen stand-up komedia duen ikuskizuna, erabateko porrota izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Azcárate, Alejandra. "Questions." *Arcadia*. 2007: 46. Print.
2. ↑  "Las confesiones de Alejandra Azcárate." SoHo. Web. December 2, 2012. <>.
3. ↑    *Video: Alejandra Azcárate fue captada en Miami, luego del escándalo que implicó a su esposo.* .
4. ↑   **(Ingelesez)** «Azcárate: No Holds Barred (TV Series)» *Radio Times*.
5. ↑   **(Ingelesez)** «Watch Azcárate: No Holds Barred» *Netflix Official Site*.
6. ↑   **(Ingelesez)** «Azcárate: No Holds Barred» *Rotten Tomatoes*.
7. ↑   «Azcárate: No Holds Barred on netflix» *TheFutonCritic*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q129922
* Commonscat Multimedia: Alejandra Azcárate

---

 |

* Wd Datuak: Q129922
* Commonscat Multimedia: Alejandra Azcárate
**Alex Fiva** (Newport Beach, Kalifornia, AEB, 1986ko urtarrilaren 29a) Estatu Batuetan sortutako eski-kros diziplinan espezializatua den estilo askeko eskiatzaile suitzarra da.

Ibilbidea
---------

Eskiatzaile alpino gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta, junior mailan, nolabaiteko arrakasta izan zuen. 2006an, Suitzako juniorretan, brontzezko domina izan zen eslalom diziplinan, baina, 2007an, eski alpinoa, utzi egin zuen.

Estilo askeko eski-krosera aldatuta, 2008ko martxoan egin zuen debuta Munduko Kopan, Meiringen-en, 29. postuarekin. Hala ere, 2010. urtearen hasierara arte ez zuen bere potentziala erakutsi, Europa Kopako lasterketak bata bestearen atzetik irabaziz. Emaitza horiek, Suitzako Munduko Kopako selekzioan tokia eman zioten denboraldi amaierarako, bere emaitzarik onena Grindelwald-en 12. postua izanik.

2010-2011 denboraldiaren hasieran, beste urrats bat eman zuen. Innichen-en, denboraldiko Munduko Kopako bigarren proban, ezerezetik hasita, 2. postua ziurtatzera iritsi zen, bezperan 35. izan baitzen. Horren ondoren, lehenengo 5en arteko beste bi postuekin jarraitu zuen. Suitza ordezkatzeko aukeratu zuten 2011ko FIS Estilo askeko Munduko Eski Txapelketan, Deer Valley Resort-en. 25. postua baino ez zuen lortu. Munduko Kopako hurrengo ekitaldian, lesio bat izan zuen, eta horrek kanpoan utzi zuen denboraldi osorako.

2011-2012 denboraldian izan zuen bere benetako aurrerapena. Berriz ere, podiumean sailkatu zen Innichenen, urteko Munduko bigarren proban hirugarren sailkatuz. Munduko Kopako lehen garaipena lortu zuen St. Johann in Tiroleko gaueko ekitaldian, eta, hurrengo astean, bigarren garaipena lortu zuen Les Contaminesen.

2014 eta 2022 artean, Neguko hiru Joko Olinpikotan hartu zuen parte, Pekin 2022an zilarrezko domina lortuz eski-kros proban.

2021eko Estilo Askeko Munduko Eski Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen bere espezialitatean.

Nazioarteko lorpenak
--------------------

| Neguko Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2022 | Pekin (Txinako Herri Errepublika Txina) | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eski-krosa |
| Munduko Txapelketa |
| Urtea | Lekua | Domina | Proba |
| 2021 | Idre Fjäll (Suedia Suedia) | 01 !1. postua, urrezko domina | Eski-krosa |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Alex Fiva.*  2022-02-18 (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Alex Fiva.*  2022-02-19 (Noiz kontsultatua: 2022-05-08).

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala (Alemanieraz)
* Alex Fiva FIS (alpinoa)
* Alex Fiva FIS (estilo askea)
* Alex Fiva Olympics.com-en
* Alex Fiva Olympedia-n
* Alex Fiva X Games-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q679265
* Commonscat Multimedia: Alex Fiva

---

* **Kirolariak**
* COI: alex-fiva

 |

* Wd Datuak: Q679265
* Commonscat Multimedia: Alex Fiva
Tradiziokzo mugarrietan, askotan, bertakoa ez den harri mota erabiltzen da, ikusgarria izan dadin. Irudian, Altzola eta Laurgain auzoen arteko mugarria
**Mugarri**a, Euskal Herrian eta beste toki askotan, lursail, herri, eskualde, probintzia, erkidego edo nazioen arteko mugak adierazten dituzten harri zatiak dira. Hala ere, beste material batzuk ere erabiltzen dira egun. Batzuetan, harrizko mugarri horiek, landu gabeko harrizkoak dira, naturalak, historiaurrean, gaur egungo bi tokiren arteko mugan utzitako zutarri, harrespil eta antzeko megalitoak. Harri landuaz eginak askoz ohikoagoak dira. Lurraldeen arteko mugak adierazteko ez ezik, distantzia kilometrikoak adierazteko ere erabiltzen dira, edo ibilbide jakin batzuk, Done Jakue bidearen kasuan adibidez.

Mugarri aipagarriak
-------------------

* Amegikurutz

Mugarri naturalak
-----------------

* Mugarriluzeko zutarria: Eskoriatza eta Barrundia udalerrien arteko muga naturala.
* Sekillagako zutarria: Oñati eta Barrundia arteko mugatik gertu dago.

Ikus, gainera
-------------

* Zutarri
* Harrespil
* Trikuharri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3327453
* Commonscat Multimedia: Boundary stones

---

 |

* Wd Datuak: Q3327453
* Commonscat Multimedia: Boundary stones
Gosearen hilarria
**Gosearen hilarria**, Goi Egiptoko Asuandik gertu dagoen Sehel uhartearen hegoaldeko muturreko harri azaleratze baten goikaldeko harkaitzetako baten ekialdeko aurpegian grabatutako hogeitamabi zutabetan idatzitako testu bat da.

1889an aurkitu zuen Charles Wilbourrek eta Brugschek eta Pleytek 1891n, De Morganek 1894an, Sethek 1901ean, Barguetek 1953an eta Miriam Lichteimek 1973an itzuli zuten.

Testua, Egiptoko III. dinastiako faraoi ospetsua izan zen Djoserren erregealdiaren 18. urtean datatua dago, hilarria, askoz beranduago, ptolomeotar dinastiaren garaian grabatua izan zen arren. Erregeak, Niloren urak, zelaiak ureztatzeko hainako mailara iristen ez zirelako herrialdeak jasan zuen goseteagatik zuen ardura kontatzen du. Faraoiak, Imhotepi deitu zion, eta halako nahigabea zergatik gertatzen zen galdetu zion. Eta honek, gosetearen amaiera, "Niloren iturrien jauna" zen Jnum jainkoari erregutzeko aholkatu zion. Hortik hain urruti grabatu izana.

Hilarriak, honako arlo hauek lantzen ditu: Gosetearen deskribapena, Hermopoliseko liburutegira bisita, Imhotepen ezagutarazteak, Djoserren kantuak eta errege dekretu bat. Seigarrena eta hogeitabigarren zutabeen artean daudenetan, eraikuntza moduei buruz hitz egiten da, hamaikagarrenetik hamazortzigarrenera, Imhotepek, Elefantinako harkaitz eta mineral ezberdinak deskribatzen ditu, eta, hamazortzigarrenetik hogeigarrenerarte, erregearen ametsa deskribatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1419777
* Commonscat Multimedia: Famine stele

---

 |

* Wd Datuak: Q1419777
* Commonscat Multimedia: Famine stele
**CORBA** (**Common Object Request Broker Architecture**) informatikan sistema bananduak garatzeko plataforma ezartzen duen estandar bat da, objektuetara zuzendutako oinarri batekin urruneko metodoei deia erraztuz. OMGek sortutako estandar honek APIak, komunikazio protokoloak eta lengoaia ezberdinetan idatziak eta plataforma ezberdinetan exekutatuak izan diren aplikazioen arteko elkarrekintza ahalbidetzen duten tresnak definitzen ditu.

Zentzu orokor batean, CORBA-k kode idatzia "bildu" egiten du beste lengoaia batean, zeinak pakete batean kodigoaren gaitasun gehigarriak eta bere metodoei deitzeko gaitasunaren informazio gehigarria duen. Sortzen diren objektuak, sareko beste programa edo CORBA objektu batetik dei daitezke. Beraz, CORBA makinak irakur dezakeen dokumentazio formatu bat da, goiburudun fitxategien antzekoa baina informazio gehiagorekin.

CORBA-k interfazeak definitzeko lengoaia (IDL) erabiltzen du objektuek interfazeetan eskainiko dituzten zerbitzuak definitzeko. CORBA-k IDL hau har dezake oinarri lengoaia zehatz baten interfazea definitzeko. Ada, C, C++, Smalltalk, Java, Python, Perl eta Tcl lengoaietarako ditu inplementazio estandarrak.

Interfaze bat IDL-an konpilatzean kodea sortzen du bezeroarentzat eta zerbitzariarentzat ( Objektuaren inplementatzailearentzat). Bezeroaren kodeak urruneko metodo deiak egin ahal izateko dira *Stub* bezala ezaguna da , eta bezeroaren aldean urruneko objektuaren *proxy*a (Ordezkaria) dauka. Zerbitzariarentzat sortutako kodea *skeletons* batzuetan datza. Garatzaileak objektuaren metodoak inplementatzeko bete behar ditu eskeletoak.

CORBA multiplataforma zehaztapena baino gehiago da. Oro har, beharrezkoak izaten diren zerbitzuak definitzen ditu. Adibidez, segurtasun zerbitzuak eta transakzioak. Beraz, ez da sistema eragile bat, middlewarea baizik.

Ikus, gainera
-------------

* RPC
* RMI
* DCOM
* SOAP
* .NET
* konputazio banatua
* IIOP
* ORB
* Web zerbitzu
* EJB

Kanpo estekak
-------------

* Object Management Group
* CORBA
* CORBA (Informazio baliagarria)
* OMG zehaztapen katalogoa
* CORBA inplementazioak
* Combat: Tcl ORB eta C++ entzako Tcl kapa
* Perl ORB
* PocoCapsule CORBA eta DDS aplikazioetan oinarritutako osagaientzako markoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q691593
* **Identifikadoreak**
* GND: 4403709-0
* LCCN: sh97002221

 |

* Wd Datuak: Q691593
**Svetitskhoveli katedrala** (georgieraz: სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი, translit.: *svetitskhovlis sakatedro tadzari*, literalki **Zutabe Biziaren katedrala**) Mtskheta georgiar hiri santuan dagoen katedrala da. Georgiako eliza handiena da,Tbilisiko Hirutasun Santuaren katedralaren atzetik.

Kristoren tunika bertan omen dago lurperatuta eta horregatik eskualdeko gurtza eta erromes gune garrantzitsua izan da historian zehar. Egungo eraikina 1029an amaitu zen, Arsukisdze arkitektoaren gidaritzapean, baina eliza bera IV. mendetik dago bertan.

1994ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen, «Mtskhetako monumentu historikoak» izenarekin.

Ezaugarriak
-----------

Katedrala harresiz inguratuta dago eta eremu itxian beste hainbat eraikin ere badaude, hala nola Anton II.a patriarkarena (XVIII. mendekoa) eta Melkisedek I.arena (XI eta XIV.ekoa).

Elizak kupuladun gurutze eskema jarraitzen du, Georgian estilo nagusi bilakatu zena herrialdea politikoki batu zenean Bagrat III.aren agindupean.

  

* Svetitskhoveli katedrala
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Katedralaren barnean balio handiko mosaiko eta freskoak daude, horietako batzuk XIII. mendekoak. XIX. mendean, Errusiako tsarraren bisita aitzakia hartuta, barnealde osoa kareztatu zen itxura "garbiagoa" ematearren, eta fresko asko kaltetu eta desagertu ziren. Barnean ere Hilobi Santuaren erreplika bat dago (XIV. mendekoa).

* OinplanoaOinplanoa
* Luzerako ebaketaLuzerako ebaketa
* Zeharkako ebaketaZeharkako ebaketa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Dowling, T.E. Sketches of Georgian Church History
2. ↑   **(Frantsesez)**  *Monuments historiques de Mtskheta.*  UNESCO.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Georgia | Gizateriaren Ondarea Georgian | Georgia |
| Mtskhetako monumentu historikoak (Svetitskhoveli  •  Jvari)  •  Svaneti Garaia  •  Gelati monasterioa |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1152972
* Commonscat Multimedia: Svetitskhoveli

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 708bis-001

 |

* Wd Datuak: Q1152972
* Commonscat Multimedia: Svetitskhoveli
**Murdoch Mysteries** (euskaraz *Murdochen Misterioak*) Kanadako detektibe telesail bat da. Maureen Jennings idazlearen eleberrietako pertsonaietan oinarritua dago. 2008ko urtarrilaren 20tik aurrera Citytv (1-5 denboraldiak) eta CBC (6. denboralditik aurrera) kateetan aireratu da.

XIX. mendearen amaieran, Kanadako Ontario prbintziako Toronto hirian girotuta dago.

2016ko maiatzetik aurrera Hego Euskal Herrian ETB2an arratsaldeko 14:30-15:30 artean gaztelaniaz aireratzen da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1895, Toronto. William Murdoch (Yannick Bisson) polizia inspektorea bere garairako gizon aurreratua da. Murdochek hiriko misterio handienak ikertzen ditu, betiere orduko gizartearentzat berriegiak ziren metodoak erabiliz, besteak beste, hatz-aztarnak ikertu eta egiaren makina erabiltzen du. Horretan, Murdochek bere nagusia den Brackenreid inspektorearen (Thomas Craig) babesa izango du.

Horrez gain, protagonistaren bizitza pertsonala ere azaleratzen da. Murdochek Brackenreid inspektorearen babesean egingo du. Atal bakoitzean lakindeen arteko adiskidetasun harremanak, maitasun harremanak eta garaiko gizarteko gora-beherak kontatu dira.

Murdochek inguruan lan-talde oso hurbila du. Tartean, berarekin Julia Ogden (Hélène Joy) patologoak egiten du eta ikerketarako grina partekatuko dute. Eurekin batera George Crabtree (Jonny Harris) elkarlanean dute, gizon lehiatsua da, baina oraindik ez du eskarmentu handirik. Oso baliotsuak dira biak, Murdochi Victoriar Aroko gizarte horretan jazotzen diren gertaera ilunak ikertzeko laguntza handia emango diote.

Aktoreak
--------

* Yannick Bisson: William Murdoch detektibea
* Thomas Craig: Thomas Brackenreid inspektorea
* Jonny Harris: George Crabtree agentea
* Hélène Joy: Julia Ogden doktorea
* Georgina Reilly: Émilie Grace doktorea (5. denboralditik 9. denboraldiko 3. atalera)
* Mouna Traoré: Rebecca James (9. denboraldiko 4. ataletik aurrera)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  'Los Misterios de Murdoch', arratsaldero, gaurtik aurrera. 2016ko maiatzaren 23a. Eitb.com

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**
* *Murdoch Mysteries* telesailaren 8. denboraldiko iragarkia ikusgai. Yotube.com **(Ingelesez)**
* *Murdoch Mysteries* telesailaren orridladea CBC katearen webgunean **(Ingelesez)**
* *Murdoch Mysteries* telesailaren IMDBko fitxa irkaurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1326701

 |

* Wd Datuak: Q1326701
**Basaurako gorostia** Nafarroa Garaiko Ameskoabarrena herrian dagoen zuhaitz monumentala da. *Quercus ilex* espeziekoa da. Arrazina inguruan dago. 2009tik Nafarroako Monumentu Naturalen Katalogoan jasota dago, 26. zenbakiarekin. Basaurako Erreserba Naturalean dago.

Ezaugarriak
-----------

"Ilex L." azpiespezieko tamaina handiko artea, Nafarroan oso urria. Deigarria da haren itxura: lau metroko altueran bitan banatuta dago, eta metro bateko diametroa duen zulo bat uzten du loreontzi moduan. Artea nagusi den baso-masa baten barruan dago. Inguruan ale onak dauden arren, hau da adierazgarriena. 2009an Monumentu Natural izendatu zuten, bere luzeragatik, balio ekologikoagatik eta egitura bitxiagatik. 13,10 metro ditu eta 1,39ko diametroa.

Ibilbidea
---------

NA-718 errepidea jarraitzen da Lizarratik Olatzagutiarantz. Barindano baino pixka bat lehenago, Urederraren gaineko zubia igarota, ezker makaldi baten artean. Ehun metrora bitan banatzen da. Ezkerreko bidetik aurrera egingo dugu mendi-mazela baten gainean, eta artadi batera iritsiko gara, ale onekin. Pista jarraitzen da eta, bidearen ezkerreko ertzean hirurehun bat metrora, artea dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Fitxa navarra.es webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Bideoa Youtuben.
**Peter John Dixon** (Keighley, 1944ko apirilaren 30a - Cumbria, 2023ko abuztuaren 2a) ingeles errugbilaria izan zen, hirugarren lerroko erdiko postuan aritzen zena.

Unibertsitate garaian Oxford University RFCn jokatu zuen. Ondoren, Harlequin FC eta Gosforth taldeetan jokatu zuen. Northwest Counties selekzioan jokatuz All Blacks garaitu zuen 1972an eta Ingalaterrako Iparraldeko selekzioarekin berriro 1979an Zeelanda Berriko taldeak garaitu zituen.

1972tik 1978ra 22 partida jokatu zituen Ingalaterrako errugbi selekzioarekin, horietako bi kapitain gisa. Gainera, hiru partida jokatu zituen British and Irish Lions taldearekin 1971ko Zeelanda Berrirako biran.

Errugbiaz gain, Durham eta Transkeiko unibertsitateetan lan egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Gosforth, England and Lions great Peter Dixon passes away» *www.newcastlefalcons.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3376542

 |

* Wd Datuak: Q3376542
**Buruntzaldea** edo **Beterri** Gipuzkoako ipar-ekialdean kokatzen den eskualdea da, Oria eta Urumea ibaien behe-ibilguen tartean hedatzen da, Buruntza mendiaren (441 m) magalean. Donostialdearen azpieskualdeetako bat da.

Eskualdearen erakunde publiko nagusia Beterri-Buruntza mankomunitatea da. Garapen ekonomiko, estrategiko eta sozialari bideratua, 2022an sortu zuten eskualdeko sei udalek. Honen aurrekaria da 2006tik euskararen normalizazioaren arloan lankidetzan aritzeko sortutako elkartea. 

Andoain, Astigarraga, Hernani, Lasarte-Oria, Urnieta eta Usurbilek osatzen dute.

Izena
-----

Buruntzaldeak udalerri hauen erdigunean dagoen Buruntza mendiari (441 m) egiten dio erreferentzia, baina askotan eta historikoki Beterri ere deitu izan zaio.

Udalerriak
----------

| # | Udalerria | Alkatea | Alderdia | Biztanleria | % | Eremua (km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Andoain | Andoni Alvarez Lete | EH Bildu | 14.886 | 20,77 | 27,17 |
| 2 | Astigarraga | Xabier Urdangarin Lasa | EH Bildu | 6.078 | 8,48 | 11,89 |
| 3 | Hernani | Xabier Lertxundi Asteasuinzarra | EH Bildu | 19.918 | 27,79 | 39,82 |
| 4 | Lasarte-Oria | Agustin Valdivia Calvo | PSE-EE | 18.455 | 25,75 | 6,01 |
| 5 | Urnieta | Jorge Segurado Iriondo | EAJ | 6.122 | 8,54 | 22,4 |
| 6 | Usurbil | Agurtzane Solaberrieta Mesa | EH Bildu | 6.207 | 8,66 | 25,64 |
|  | **Buruntzaldea** |  |  | **71.666** | **100** | **132,93** |

Kultura
-------

### Euskara

Beterriko gipuzkera da eskualdeko azpieuskalkia, bertako hizkerak batzen dituena. 

Euskarazko tokiko komunikabideei dagokienez:

* Aiurri aldizkaria Urnieta eta Andoainen banatzen da, Tolosaldeko beste hainbat udalerritan bezalaxe.
* Noaua! Usurbilgo astekaria da 1996tik.
* Txintxarri astekaria Lasarte-Orian argitaratzen da 1991tik.
* Urumeako Kronika egunero banatzen da Astigarragan, Erenotzun, Hernanin, eta Leitzaldeko beste bi udalerritan.

### Kirola

Igeriketa talde bat dago Buruntzaldea IKT deiturikoa, Lasarte-Oriako "Maialen Chourraut" Udal Kiroldegian eta Andoaingo "Allurralde" Udal Kiroldegian entrenamenduak burutzen dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    IKT, Buruntzaldea. «Buruntzaldea Igeriketa Kirol Taldea» *www.buruntzaldeaikt.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-20).

Ikus, gainera
-------------

* Beterri

Kanpo estekak
-------------

* Beterri-Buruntza mankomunitatearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255556

 |

* Wd Datuak: Q12255556
**Ijitoen Nazioarteko Eguna** (apirilak 8) ijitoen kultura ospatzeko eta ijitoen gaiei buruz sentsibilizatzeko eguna da.

Historia
--------

Ijitoen Nazioarteko Eguna 1990ean deklaratu zen ofizialki Serock-en (Polonia), Ijitoen Nazioarteko Batasunaren IV. Mundu Kongresuaren egoitzan, 1971ko apirilaren 7tik 12ra Chelsfielden (Londres) ospatu zen Ijitoen Ordezkarien Nazioarteko Lehen Bileraren omenez, non ijito herriaren bandera eta ereserkia (GelemGelem) ofizialdu ziren, besteak beste.

Ijito herria, Euskal Herrian 500 urte baino gehiago daramatza eta azken urteotan, Europako herrialdeetatik beste ijito talde berriak, Romá delakoak, etorri dira lan eta bizitza-egoera hoberen bila. Migrazio prozesu handiak bizi izan dituen herria da hau, baita bazterkeria egoerak jasan dituena ere.

Badira nazioarteko egunaren jai giroarekin kritiko agertzen diren ijitoak, besteak beste, Silvia Agüero ijitoen kontrako diskriminazio eta zapalkuntza salatzeko eguna dela defendatzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «International Roma Day» *DW*.
2. 1 2   «Donostia.eus - Apirilak 8: Ijito Herriaren Nazioarteko Eguna» *www.donostia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «8 de abril, Día Internacional del Pueblo Gitano: nada que celebrar, todo que luchar» *AraInfo · Diario Libre d'Aragón* 2020-04-08 (Noiz kontsultatua: 2022-02-08).

Ikus, gainera
-------------

* Antiziganismoa
* Ijitoen Sarekada Handia

Kanpo estekak
-------------

* Gelem Gelem, ijito herriaren ereserkia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1285042
* Commonscat Multimedia: International Romani Day

---

 |

* Wd Datuak: Q1285042
* Commonscat Multimedia: International Romani Day
**Neona** 2021ean sortutako Pop musika taldea da.

Ibilbidea
---------

2017an Natali eta Ixak taldekideek sorturiko Natali musika taldean du jatorria, eta 2019an *Garena* izeneko diskoa atera zuten. Bost taldekide berberek osatzen zuten talde hura, teklista ezik, izan ere gaur egun **Oihana Rodriguez** dabil **Neona** proiektuaren barne.

2021ean estilo heterogeneoago bat baliatuz, proiektu berriari eman zioten hasiera eta Neona taldea sortu zuten. Sare sozialak baliatu dituzte beren musika ezagutarazteko eta 2022an aurreneko diskoa atera dute, *Mundu berri bat* izena duena. Urte beran Gasteizko txosnetako banda lehiaketa irabazi zuten.

Diskografia
-----------

* *Mundu Berri Bat* (2022, autoekoiztua)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Neona» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «GTX BANDA LEHIAKETA EDIZIOAK» *Gasteizko Txosnak* (Noiz kontsultatua: 2023-08-09).
3. ↑   «Mundu berri bat» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111360044

 |

* Wd Datuak: Q111360044
**Juan Calvo Azabal** (Bilbo, ?-Arkauti, 1993ko abuztuaren 20a) hil zuten Ertzaintzaren Arkautiko (Araba) komisarian.

Tortura kasua
-------------

Gorpuak dozenaka kolpe, urradura, ubeldura eta zauri zituen. Biziberritzen saiatu ziren medikuek maskarak jantzi behar izan zituzten Calvok botatzen zuen gasaren ondorioengatik. 1995ean zortzi ertzain kondenatu zituzten zuhurtziagabekeriagatik: sei urtebeteko espetxe zigorrera, bat hamar eguneko arrrestora, eta ertzain burua sei urtera. 1996an Espainiako Epaitegi Gorenak urtebetera murriztu zuen nagusiaren zigorra. Inork ez zuen espetxea zapaldu edo lanpostua galdu. Ez zen egon aitortzarik edo dimisiorik.

Jaurlaritzaren oharra
---------------------

Honela laburbildu zuen Eusko Jaurlaritzaren Segurtasun Sailak Calvoren heriotza prentsa ohar baten bidez, abuztuaren 20ko arratsaldean. "Gaur goizaldean, ostirala, atzo arratsaldean Langraitzen (Araba) atxilotua izan zen pertsona hil da, Bilbon taxi bat lapurtu eta pertsekuzio ikusgarria burutu ostean. Atxilotuak, hiru aldiz ospitaleratuta egon zena hainbat psikiatrikotan, konortea galdu zuen nerbio-krisi bortitz bat izan eta lagundu nahi zioten ertzainei eraso egin ostean".

Garai hartako Ertzaintzaren arduradun politiko nagusia Juan Mari Atutxa zen.

Forenseren txostena
-------------------

Calvoren heriotza "biolentoa" izan zela dio autopsiak, kausa aipatu biriketako edema izan zela, eta Ertzaintzak erabiltzen zuen CS gasak sortua. Forentsearen arabera, ikuspegi "hertsiki mediku batetik" ezinezkoa da zehaztasunez ezartzea heriotza izan ote zen "istripu" baten ondorio, "suizida", edo "hiltzailea". Calvoren heriotza "hirugarren pertsonen esku hartzearen ondorioa" da, hortaz, "hiltzailea". Komisarian hil zutela Calvo, alegia.

Amnistiaren Aldeko Batzordeek, Elkarri mugimenduak edo Herri Batasunak torturei egotzi zieten heriotza. Segurtasun Sailaren azalpen eza kritikatu zuten Eusko Alkartasunak eta Euskadiko Ezkerrak. Bilbotarra hil ondoren sortu zen zalaparta politikoaren ondorioz, Espainiako Gobernuak Ministerio Publikoaren eta Espainiako Justiziaren hainbat dokumenturen kopiak bidali zizkien nazioarteko hainbat erakunderi, besteak beste, NBEko Torturaren aurkako Errelatoreari. Horietan justifikatzen zen Calvoren aurkako indarkeria erabiltzea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Juan Mari Atutxa

Kanpo estekak
-------------

* "Juan Calvo Ertzaintzaren komisarian hila. 30 urtez ezkutatutakoa, argitara: torturaren frogak", Hala Bedi irratiaren webgunean.
Bibby Stockholm gabarra Portlandgo Portuan, 2023an.
**Bibby Stockholm** motorrik gabeko gabarra, Bibby Line itsas operazio eta bidalketa konpainiaren jabetzako ostatu ontzia da. Itsasontzia 1976an eraiki zuten eta Barbadosen erregistratuta dago. 1992an ostatu-gabarra bihurtu zuten. Lehenago Floatel Stockholm eta Dino I izenekin ezagutu zen. 2023an Erresuma Batuaren eskuineko gobernuak migratzaileak jasotzeko alokatu zuen; oso erabaki polemikoa izan zen.

Historia
--------

1994tik 1998ra, etxerik gabeko pertsonak hartzeko erabili zen, asilo-eskatzaile batzuk barne, Hanburgon (Alemania). 2005ean, Herbehereak asilo-eskatzaileak atxilotzeko erabiltzen hasi ziren gabarra Rotterdamen. 2013an, Petrofac-ek Shetlandeko gas-fabrikako eraikuntza-langileentzako ostatu gisa erabili zuen gabarra. 2018ko ekainean, gabarra Piteånera (Suedia) eraman zuten, Markbygdeneko Parke Eolikoa eraikitzen laguntzeko.

Migratzaileen espetxea
----------------------

2023ko apirilean, Erresuma Batuko Gobernuak Dorseteko Portlandeko portuan asilo-eskatzaileak hartzeko itsasontzia erabiltzeko planak iragarri zituen. Gaur egun, 51.000 asilo eskatzaile daude Erresuma Batuan. Hoteletan bizi dira gehienak, eta gobernuari ia zazpi milioi euro kostatzen zaio hori. Itsasontziak 222 gela ditu, eta hoteletan dauden bostehun pertsona biziko dira han; Alderdi Kontserbadoreak esan duenez, gastuak murrizteko.

Plan horren arabera, gabarra gutxienez 18 hilabetez egongo da portuan, eta 506 asilo-eskatzaile egongo dira bertan. Asilo-eskaerak, bitartean, aintzat hartzen ari da Gobernua. Erakunde humanitarioek eta tokiko agintariek erabat baztertu dituzte planak. 2023ko uztailaren 17ko goizean, gabarra Falmouthetik abiatu zen Portlandeko porturantz.

Erresuma Batuko hegoaldeko irla horretan hainbat protesta egin zituzten eskuin muturreko taldeek eta arrazakeriaren aurkako eragileek. NBE Nazio Batuen Erakundeak esan du Erresuma Batuak Nazioarteko Zuzenbidean dituen betebeharrak hausten dituela.

Rishi Sunak, Erresuma Batuko lehen ministroa, immigrazioaren aurkako politika eta mugimendu asko egiten ari da. Besteak beste, itsasontzia Portlandera iritsi ondoren, immigrazio ilegalaren aurkako lege berri bat onartu zuen. Lege berri horrek dioenez, Mantxako kanaletik ilegalki iristen diren immigranteak atxilotu eta deportatu egingo dituzte. Sunaken helburuetako bat da legez kanpoko immigrazioa gelditzea 2024an egingo diren hauteskundeetarako. Azken urtean, 45.000 pertsona baino gehiago iritsi dira ontzi txikietan Erresuma Batuko itsasertzera.

Itsasontzian lehenengo migratzaileak 2023ko abuztuan jaso ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Gabarra barruko irudiak EITBn.
* **(Ingelesez)**:Nibby Marine Limited enpresaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117037268

 |

* Wd Datuak: Q117037268
***Malo kingi*** edo **Errege-hiltzailea** *Irukandji* marmoka moduko bat da. 2007an deskribatu zen lehen aldiz zientzian, eta *Malo* generoko lau espezieetako bat da. Munduko pozoi indartsuenetako bat du nahiz eta bere tamaina giza erpuruaren azkazala baino handiagoa ez izan. *Irukandji* marmoka batek bezala, min handia, gorakoak eta presio arterialaren igoera azkarra ezaugarri dituen Irukandji sindromea eragin dezake.

Izena Robert King Estatu Batuetako turista batengandik datorkio, Port Douglas (Queensland) parean igeri egiten ari zenean bere ziztadaren ondorioz hil zena.

Habitat
-------

Itsasoko *Malo kingi* marmokak Queenslanden daude, Australian. Oso kopuru txikia dago urtean zehar, udaren amaieran eta neguaren hasieran.

Anatomia
--------

Batzuetan, beren garroak inguratzen dituzten haloen antzeko eraztunak dituzte. Kanpai forma dute, purpura argi koloreko nematozistoen garatxoekin. Kanpaia gardena eta koloregabea da, eta 31 milimetroko altuera du.

Toxikotasuna
------------

*Malo kingi*ak txikiak eta zuhurrak dira, baina oso pozoitsuak. Hori dela eta, biktima potentzialentzat zaila da ukitu baino lehen haiek ikustea. Robert Kingen heriotzak frogatzen du haren pozoia hilgarria dela. Ezagutzen diren beste kasuetan biktimaren heriotza ez da eman. Erasoak pairatu dituzten pertsonentzat emaitza ezberdinak izan direnez, zientzialariek uste dute *M. kingi* heldu egiten den ahala, bere pozoia indartsuago bihurtzen dela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gershwin, L. (2007). "Malo kingi: A new species of Irukandji jellyfish (Cnidaria: Cubozoa: Carybdeida), possibly lethal to humans, from Queensland, Australia". *Zootaxa* 1659 55-68.
2. ↑
3. ↑  Tibballs, James; Li, Ran; Tibballs, Heath A.; Gershwin, Lisa-Ann; Winkel, Ken D. (May 2012). «Australian carybdeid jellyfish causing "Irukandji syndrome"». *Toxicon* 59 (6): 617-625. PMID 22361384. doi:10.1016/j.toxicon.2012.01.006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2505985
* Wikispecies Espezieak: Malo kingi

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 10643932
* GBIF: 5842340
* NCBI: 500532
* WoRMS: 567183

 |

* Wd Datuak: Q2505985
* Wikispecies Espezieak: Malo kingi