recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emily Doyaga** (Brooklyn, 1925eko abuztuaren 9a - New York, 2020ko otsailaren 12a), **Emilia Sarriugarte Renteria** jaioa, estatubatuar hizkuntzalaria izan zen. Euskaltzale engaiatua zen, eta euskararen eta euskal kulturaren erreferentziako bultzatzailea izan zen Ameriketako Estatu Batuetan. Senarraren Doyaga abizena hartu zuen, eta harekin sinatu izan zituen lan ugari. Doktorea zen Humanitateetan, eta Society of Basque Studies in America erakundea sortu zuen Euskal Herritik joandako akademiako bi kiderekin batera.

Gurasoak bizkaitarrak zituen: Bakiokoa bata, eta Berrizkoa bestea. 1920. urtean emigratu zuten AEBetara. Nahiz eta han jaioa izan, Sarriugarteri kosta zitzaion ingelesa ondo ikastea, etxean euskaraz hitz egiten baitzuten.

Euskaltzale engaiatua zen, eta New Yorkeko Euskal Etxeko kidea izan zen bere bizitza osoan. Society of Basque Studies in Americako sortzailea eta presidentea izan zen, eta *The Journal of Basque Studies in America* aldizkaria ere sortu zuen. Hark hasi zuen, halaber, Basque Hall of Fame; mundu osoan euskara eta euskal kultura bultzatzen duten pertsonei eman izan diete sari hori, eta Sarriugarte bera arduratu izan zen saria banatzeaz.

Ingurukoak euskara ikastera animatu izan zituen, eta lan handia egin zuten euskal artea New Yorken sustatzeko, Society of Basque Studies in Americaren hitzetan. Renoko Unibertsitateko Euskal Mintegiarekin kolaboratu ohi zuen, eta New Yorkeko Basque International Cultural Center proiektuaren bultzatzaile nagusia izan zen.

Unibertsitatean aritu izen zen lanean; New York University Collegeko irakaslea izan zen lehenengo, eta, 1973an, Old Westbury Collegen hasi zen lanean, Akademia presidenteorde eta Humanitateetan irakasle. Columbusko, Kubako eta New Yorkeko euskaldunei buruzko hainbat artikulu idatzi izan zituen. Gaztelaniaren inguruko ikerketak ere egin zituen; Gustavo Adolfo Becquerri eta Miguel Unamunori buruz, bereziki.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Emilia Sarriugarte hil da, AEBetako euskal diasporaren bultzatzailea» *Berria* 2020-02-14 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85182749
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 50352

 |

* Wd Datuak: Q85182749
**Bibliako kanona**, tradizio judu-kristauaren ustez Jainkoak inspiratuak diren Bibliako liburuak dira. Kanonaren barruan dagoenari **kanoniko** deritzo, eta erlijio judu-kristauko joera bakoitzak bere kanona du.

Eliza Katolikoaren kanona
-------------------------

### Liburu kanonikoak

#### Protokanonikoak

Eliza Katolikoaren barruan inoiz ez da ipini zalantzetan horien kanonikotasuna.

#### Deuterokanonikoak

Inoiz egon dira zalantzak, baina azkenik Eliza Katolikoak kanonean sartu ditu. Protestanteek ez.

Itun Zaharrean: grekoz idatzitako liburuak: Tobias, Judit, 1 eta 2 Makabearrak, Baruk, Sirazida, Jakituria eta Ester Liburuaren zati batzuk(Est 10,4-16,24) Eta Daniel liburuaren beste batzuk (Dn 3,24-90; 13-14).

Itun Berrian: Hebertarrak, Santiago, Judas, 2 Pedro, 2 y 3 Juan, Apokalipsia, y Mk 16,9-20 eta Jn 7,53-8,11.

#### Apokrifoak

Liburu hauen kanonikotasuna zalantzan egon da batzuetan, eta azkenean ez dira Biblian sartu.

### Eliza Katolikoaren kanonaren sorrera

Itun zaharreko kanona Hiponako Kontzilioan (393) eta Kartagoko Kontzilioetan (397 eta 419)zehaztu zen, liburu deuterokanonikoak onartzen.

Itun Berriko kanona "kanon muratoriano"ri esker (Erroman, 180) hasi zan zehazten. Hiponako kontziliotik aurrera ez du aldaketarik edukiko.

### Itun Berriko liburuak kanonean sartzeko irizpideak

Elizaren tradizioa eta erabilera: apostoluengandik etortzea, ortodoxoak izatea (doktrina zuzena transmititzea) eta katolikotasuna, hau da, kristau elkarte gehienek erabiltzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51623
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph138430

 |

* Wd Datuak: Q51623
**Elurretako Andre Mariaren baseliza** Zaraitzu ibaxako Otsagabia udalerriko Iratiko etxeak etxaldean 1954ko kristiau baseliza bat da. Iratiko oihanan kokatuta da.

Historia
--------

1954ko abuztuan, baseliza inauguratu zen, Antoniutti kardinal nuntzioaren presentziarekin. Egun batzuk lehenago, prozesioan etorri zen Ama Birjinaren irudia Iruñetik, Aezkoa eta Zaraitzu ibarretako bizilagunekin batera, Nafarroako Kirol Elkartea, Mutiko Alaiak eta Oberena Kirol Elkartea erakundeetako kideekin batera. Baselizaren aurreko zelaian, urte horretan eta hurrengoetan, ehunka lagun biltzen zituen Ama Birjinaren jaia ospatu zen, Begiristain kalonjearen lan nekaezinari esker.

Herrietan, herritarrek harrera egin zioten, baita Arburua, Argiolain eta Jaurrietako Zuria baselizetako irudiek ere, prozesio-desfilea Otsagabiaraino lagundu baitzuten. Han, Zaraitzu eta Aezkoa ibarretako jendeak harrera jendetsua egin zion, Muskildako Ama Birjinarekin Done Martiriko zubian izandako topaketa berezi batekin.

2016an eta 2017an Zaraitzuko eta Aezkoako parrokietako gazte-taldeek baseliza mantentzeko lanak egin zituzten, eta 2018an parrokoek zaharberritzeko dirua biltzeko kanpainei ekin zieten.

Berrabiarazte horretan, lanik zailenari ekin zitzaion, baina enblematikoenari. Baselizaren teilaturako pago-oholtxoak egin. Zaraitzuar eta aetz talde batek, Josetxo Telletxeak bilduta eta Javier Goikoa maisu artisaua buru dutela, duela berrogeita hamabost urte baino gehiagotik ahaztutako ezagutza eta trebetasunak berreskuratu dituzte, baina denbora gutxi behar izaten dute lanean hasten direnei berreskuratzeko eta irakasteko.

Eraikina
--------

Kanpoaldean zein barrualdean, horma-irudi batzuek ermita apaintzen dute. 1955eko udan, Francis Bartolozzik eta Pedro Lozano de Sotések presbiterioan margotu zituzten bertako tradizio eta lanbideak irudikatzen dituzten ibarretako bizilagunak, eta presbiterioaren aurrean horma-irudi handi bat, Ama Birjinaren Irudiaren lekualdaketa gogorarazten duena. Alboetan, 1954an irudia jaso zuten lau baselizak daude.

Erreferentziak
--------------

* *Iratiko Amabirxiña | Iratiko Amabirxiñaren ermandadea.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Iratiko etxeak
* Otsagabia
* Zaraitzu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256777

 |

* Wd Datuak: Q12256777
Bibliaren Gerrikoaren hedapena gutxi gorabehera.
**Bibliaren Gerrikoa** (ingelesez *Bible Belt*) kristau protestantismo (gehienbat ebanjelikoa) nagusi den Hegoaldeko Estatu Batuetako eremuari ematen zaion izen informal edo herrikoia da. Esapide honen aurreko aipu ezaguna H. L. Mencken kazetariak idatzi zuen 1924an.

Kolonietako garaian (1607-1776), zonalde hori Eliza Anglikanoaren gotorlekua izan zen. Protestantismora hurrengo mendean nagusitzen hasi zen emeki-emeki, mugimendu erlijioso andanek, horietako asko baptistekin erlazionatuta, entzute handia irabazi ahala.

Zonalde hau herrialdeko beste batzuen aldean erkatzen da. Honela, ipar-ekialdean eta Laku Handietako Zonaldean protestantismo aurrerakoiagoa eta katolizismoa dira nagusiak; Erdi-Mendebaldean erlijio aniztasuna dago; mormoien korridorea Idaho eta Utahn kokatzen da; eta mendebaldea sekulartzat jotzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q210181

 |

* Wd Datuak: Q210181
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Elurretan (argipena)».*

**Elurretan** pop sinple eta argitsua egin zuen talde gipuzkoarra izan zen, 21. mendearen hasierakoa. Gehienbat euskaraz abesten zuten, baina gaztelaniazko kantuak ere bazituzten (Kirmen Uriberen hitzekin grabatutako diskoa osoki gaztelaniaz izan zen).

Biografia
---------

Mikel Aizpuruak eta Ritxar Gomezek osatu zuten Elurretan, 2003. urtetik 2009ra bitartean. Biak Anímese Martinez taldean ibilitakoak ziren, eta hura desegin ondoren pop melodia peto-petoak lantzen hasi ziren. Etxean grabatzen zituzten diskoak eta apenas eman zuten kontzerturik.

Gipuzkoako Goierriko pop taldeen genealogia korapilatsuan, Mikel Aizpuruak eta Ritxar Gomezek Punk Bacharach izeneko talde bat ere sortu zuten, Burt Bacharach konpositorearen bertsioak egiteko. Hala ere, Elurretan desegin zutenean Aizpuruak Kau Kori Kura proiektuari eman zion lehentasuna, eta Gomezek Ciclos Iturgaiz izenekoari.

### Estiloa

Pop melodia argitsuak, leunak eta malenkoniatsuak, eta maitasuna, adiskidetasuna edota egunerokotasunari buruzko hitz samurrak, ironikoak, surrealistak eta umoretsuak izan ziren, hasieratik, Elurretan-en kantuen ezaugarri nagusiak. Bi taldekideek honako aipatzen zituzten eraginen arteanː Vainica Doble, Jonathan Richman, Le Mans, Sisa, Family, La Dama se Esconde, JC Perez, La Buena Vida, Burt Bacharach... Hala ere, lehen diskoetan pop elektronikora jo zuen bikoteak.

Taldekideak
-----------

* Mikel Aizpurua
* Ritxar Gomez

Diskografia
-----------

* Olatu baten zai - 2004 (Moonpalace)
* Bi - 2004 (Moonpalace)
* Mara-mara - 2005 (Moonpalace)
* Elurretan canta a Kirmen Uribe - 2006 (Moonpalace)
* Maitaleak - 2007 (Olangu Diskak)
* Momo eta beste izaki batzuk - 2008 (Moonpalace)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Elurretan canta a Kirmen Uribe.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).
2. ↑   Eskisabel, Jon. *Elurretan.*  Badok (Noiz kontsultatua: 2018-02-28).

* Edukiaren zati bat «Elurretan» artikulutik hartua da. Artikulu hark Jon Eskisabel du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

* Elurretan Bandcamp plataforman.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364199

 |

* Wd Datuak: Q61364199
**Eskandalua Bohemian**, jatorrizko ingelesezko izenburua *A Scandal in Bohemia*, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko lehen kontakizun laburra da. 1891ko ekainaren 25ean kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen, ondoren, 1892an aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1888ko martxoaren 20a. Wilhelm Gottsreich Sigismond von Ormstein, Cassel-Felsteingo duke nagusia eta Bohemiako Erresumaren oinordekoa dena, Clotilde Lothman von Saxe-Meiningen, eskandinaviar printzesarekin ezkontzera doa. Baina aurrez, Irene Adler estatubatuar opera abeslari ederrarekin maitasun harreman bat izan eta harekin batera argazki oso konprometigarria atera zuen, haren zoritxarrerako argazki hori Irenek gorde zuen, eta dukea Irenek argazki hori txantaiatzeko erabili eta bere ezkontza zapuztuko duen beldur da.

Hori ekiditeko, dukeak Sherlock Holmesi laguntza eskatuko dio. Sherlock Holmesek eta Watson doktoreak Ireneri argazkia kendu eta duke harroputzaren ohorea gordetzeko lanaren ardura onartuko dute. Baina ez da dirudien lan xamurra izango, Irene Adler emakume ederra bezain buruargia eta kementsua baita, Sherlock Holmesen adineko adimena eta axerikeria dituela argi erakutsiz.

Bitxikeriak
-----------

Sherlock Holmes predikatzailez mozorrotua.
Kontakizun honetan Sherlock Holmesen arerio nagusienetakoa eta berau garaitzea lortu zuen emakume bakarra agertzen da, Irene Adler. Istorioaren amaieraldera, Watson doktorearen hitzetan, Irene Adlerrek Sherlock Holmes garaitu eta detektibeak emakume eder eta buruargi onekiko zuen miresmena honela adierazten du:

> 
> Eta honela Bohemiako Erresumari eragingo liokeen eskandalu handi bat ekiditea lortu zen, eta emakume baten buruargitasunak Sherlock Holmesen plan perfektuenak garaitu zituen. Berak emakumeen adimenari buruzko txantxak egin ohi zituen, baina azkenaldian ez diot halakorik entzun. Eta Irene Adlerretaz mintzatu edo bere argazkia aipatzen duenean, *"Emakumea"* ohorezko tituluaz da.
> 
> 
> 

— Watson doktorea, *Eskandalua Bohemian*, *Sherlock Holmesen Abenturak*

Bestalde, Sherlock Holmesen mozorrotzeko trebezia eta bere kokaina zalekeria ere azalerazten da:

> 
> Holmes, bere aldetik, arima bohemioa izaki, gizartearen bizimodu guztiei ezinikusia zien, eta Baker Streeteko bere geletan egon ohi zen, bere liburutzarren artean, azteak kokaina eta handigurakeriaren artean igaroz, drogaren loaldien eta bere berezko izaera bizi eta odolberoarekin tartekatuz. 
> 
> 
> 

— Watson doktorea, *Eskandalua Bohemian*, *Sherlock Holmesen Abenturak*

Ikus gainera
------------

* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265546
* Commonscat Multimedia: A Scandal in Bohemia

---

 |

* Wd Datuak: Q265546
* Commonscat Multimedia: A Scandal in Bohemia
***Bichta éder*** Eneko Bidegainek 2023an plazaratu zuen eleberriaren izenburua da. Izenburuaren ortografiarekin Ipar Euskal Herrian euskararen inguruko jarrera eta erabilera adierazi nahi zuen egileak. Liburuak intriga handiko argumentua garatzen du.

Argumentua
----------

*Gaur* aldizkarian kazetan ari da Eñaut Oihenart, urtetan Euskal Herritik urrun ibili ondotik, fisikoki nahiz gogotik. Xalbat Barnetxe laborari eta militante zailduak ohartarazi du, isilpean, euskal kostako jauregi abandonatu batean badela asmo ezkuturen bat, eta Eñaut ikertzen hasiko da zer ote den eraikitzaile-promotoreak eta tokiko agintariak lotzen dituen negozio ilun hori.

Théodore Vermandois azken biztanlea izan duen jauregi horren historiak biltzen ditu Nafarroako erresuma ahantzia eta Frantziako Iraultza, II. Mundu Gerra eta Aljeriaren independentziakoa, handikien familia baten gainbehera eta Lapurdiko euskaldunen ezinbizia.

Gaiak
-----

Abenturen haratago, liburuak zenbait gai azaltzen ditu, besteak beste, euskal kazetaritza Ipar Euskal Herrian, landa inguruen txikizioa, eskuin muturreko presentzia historikoa... Eneko Bidegainek, literaturara itzulirik, goranahi handiko istorio bat asmatu du, irakurlea harrapatzen duen thriller politiko bat ez ezik, egungo gizartearen kontraesanen ispilu ere badena: itxurakeriaren zama, harreman sentimentalen zaila, militantziaren eredu erritualizatuak, kazetaritzaren morrontzak, euskararen patua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Miren Mujika Telerriaren Eleberriaren inguruko elkarrizketa *Berria*n, 2023ko maiatzaren 18an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118465108

 |

* Wd Datuak: Q118465108
Kolore ezberdinetako lau Bic Cristal bolaluma.
**Bic Cristal** (**Bic bolaluma** izenaz ere ezaguna) bolaluma ekonomiko eta erabili eta botatzekoa da, eskala handian sortua eta *Société Bic* konpainia frantsesak —Clichyn egoitza du— sortua.

Historia
--------

1945ean, Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, Marcel Bichek eta Edouard Buffardek Société PPA izeneko idazteko tresnen enpresa sortu zuten. Gerra garaian Bichek muturrean bola zuen luma ikusi zuen Argentinan, Lászlo Bírók egina. Enpresa sortu eta gero, Suitzatik metala milimetro ehunenetan ebakitzeko eta lantzeko ahalmena zuen teknologia ekarri zuen. Hala, altzairu herdoilezinezko milimetro bateko esfera ekoiztea lortu zuen, tintaren jario egokia ahalbidetu behar zuena. Hainbat saiakera eta gero, loditasun egokia zuen tinta ere lortu zuen. Eta, horrenbestez, Bíróren asmakizunaren lizentzia lortu eta gero, Bic Cristal bolaluma merkaturatu zuen.

Bichek produktuan sinesten zuen, kalitatezkoa zen, berria eta, gainera, ekoizpen kostu baxuei esker, merke sal zitekeen. Hala ere, hasieratik diru asko inbertitu zuen publizitatean. 1953an Pierre Guichenné publizitate exekutiboak produktua izendatzeko Bichen deitura erabiltzekotan, azken bi letrak kentzeko aholkatu zion enpresaburuari. *Bi*c gogoratzen errazagoa zen, nazioartean zabaltzeko egokiagoa, eta gerra osteko garaian markei izen ahalik eta sinpleenak jartzeko joera zen nagusi. Baina beste arrazoi bat ere bazegoen: *Bich* izenak ingelesezko *bitch* (emagaldu) hitzaren antz handiegia zuen. Enpresak zein bolalumak izen berria hartu zuten eta 1959an bolaluma merkerik ezagutzen ez zuen AEBetako merkatuan sartu ziren. 1960an, hamar urte besterik ez zituen *Bic* bolalumak aurreko idazluma gehienak ordezkatu zituen merkatuan.

Diseinua
--------

Egun, Bic Cristal New Yorkeko Arte Moderno Museoko erakusketa iraunkorreko pieza da. Eta inoizko "artelanik" salduena da, Bic enpresako ordezkariek, 2005eko irailean 100.000 milioi ale saldu zituztela jakinarazi baitzuten.

Bolalumaren plastikozko hodiak zurezko arkatzetatik hartu zuen forma hexagonala, idaztean egonkortasun handiagoa ematen duelako. Plastiko gardena erabili zuten, erabiltzaileak tinta maila ikus zezan. Gainera, zulotxo bat ere egin zioten airearen presioa hodi barruan eta kanpoan berdina izan zedin. Plastikozko estalkia ere hasieratik jarri zioten produktu berriari.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Nagore Irazustabarrena, «Milimetroko bola erraldoia», *Argia*, 2010-12-12, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2901604

 |

* Wd Datuak: Q2901604
**Bizkaiko Monumentuen Batzordea** (gaztelaniaz: *Comisión de Monumentos de Vizcaya*) zaharkinen kontserbazioaz eta babesaz arduratzen zen erakunde publikoa izan zen, Bilbon 1844an sortua.

Historia
--------

Beste Monumentu Batzordeekin batera sortu zen, ordura arte elizaren eskuetan zegoen ondarearen zati handi bat zaindu behar zuen desamortizazio testuinguru batean.

Bere eginkizuna ia hutsa izan zen 1908an berrantolatu zuten arte, une horretan kideak monumentu historikoen katalogo bat eta Bilboko Arkeologia Museoa osatzeko bil zitezkeen Bizkaiko orubearen objektu historiko-artistikoen inbentarioa egiteko sistematikoki lanean hasi baitziren.

Carmelo Etxegaraik eta Fernando Olaskoagak 1908ko apirilaren 1ean aurkeztutako mozio batetik abiatuta, batzordeak hiruhileko buletin bat argitaratzeari ekin zion, eta bertan bileren aktak eta batzorde horretako kideek eta laguntzaileek aurkeztutako lan monografikoak sartu zituzten. Data horretatik aurrera aurki daiteke batzorde horren osaerari eta lanei buruzko dokumentaziorik handiena, garrantzi handikoak izan baitziren ondarea babesteko. Argitalpena 1914an bertan behera geratu zen Lehen Mundu Gerraren ondorioz eta 1918an berriro argitaratu zen.

Guztira zazpi liburuki argitaratu ziren, eta horien edukiak zerrenda batean agertzen dira, 1944an Ángel Rodríguez Herrero batzorde horretako artxibo-laguntzaileak argitaratutako koaderno batean. "Aurkibide Orokorra" izeneko zerrenda Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Batzordeak argitaratu zuen, Bilboko Dochao etxeko inprentan.

Aurkibide Orokorrean batzordearen bileretako aktak eta kide diren ikertzaileen lanak agertzen ziren. Bere lorpen ugarien artean, Santimamiñeko leizea publikoki eskuratzeko bultzada dago.

Kideak
------

Batzordea historialariek, arkeologoek eta historian adituek osatzen zuten, beste espezialitate batzuetako kolaboratzaileak zituzten arren. Bere lanetan aurkitzen ditugun sinaduren artean, honako hauek daude: Pablo Alzola Minondo, Aristides Artiñano, José María Basterra, Guiot de Beogrant, Ignacio Belaustegi, Carmelo Etxegarai, Pedro Fernández de Velasco, Teófilo Guiard, Adolfo Gonzalez de Kareaga, Segundo Ispizua, Joaquín Mazas, José Ramón Mélida, Fernando Olaskoaga, Carlos Plaza Salazar, Fernando de la Quadra Salcedo, Julián de San Pelayo, Luis Maria Uriarte Lebairo, Pedro Vázquez, Eugenio Zameza, besteak beste.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rodríguez Herrero, Ángel.  (1944). *Boletín de la Comisión de Monumentos de Vizcaya. Índice general.*  Bilbo: Publicaciones de la Excma. Diputación Provincial de Vizcaya. (Junta de Cultura).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25406066

 |

* Wd Datuak: Q25406066
**Kapituluak eta bertsetak** ez ziren agertu **Bibliaren** lehenengo testu judeo-kristauetan; banaketa horiek Bibliaren paratestuak dira. XIII. mende hasieratik, Bibliaren ale eta edizio gehienek eskrituretako liburu guztiak aurkezten dituzte, laburrenak izan ezik, kapitulutan banatuta, normalean orrialde bateko luzapenekoak. XVI. mendearen erdialdetik, editoreek kapitulu bakoitza bertsetetan banatu zuten, eta horietako bakoitzak lerro gutxi batzuk edo esaldi bat edo gehiago ditu. Ohikoena Bibliako atala (adibidez, Ezekielen liburua), ondoren kapitulua (adb. 23) eta, bi punturen ostean, bertseta jartzen da (adibidez, 20). Honela, Ez 23:20 bezalako testuak ematen dira. Est 8:9 8:9 Bibliako bertsetik luzeena da. Batzuetan esaldi batek bertset bat baino gehiago hartzen du, Efesiarrak 2:8-9 kasuan bezala, eta batzuetan esaldi bat baino gehiago dago bertset bakar batean, Has 1:2 bezala.

Testu hebrearraren banaketa juduak kristauek erabilitakoen ezberdinak dira hainbat puntutan. Adibidez, tradizio juduak Salmo askoren atxikipenak bertset independentetzat edo ondorengo bertsetaren zatitzat hartzen ditu, eta ezarritako praktika kristauak, berriz, Salmoekiko atxikipen bakoitza independente eta zenbakitu gabekotzat hartzen du, eta horrek 116 bertsio gehiago ematen ditu bertsio juduetan testu kristauetan baino. Kapitulu banaketa batzuk ere leku ezberdinetan agertzen dira, adibidez, Hebrear Bibliak 1 Kronikak 5:27-41 testuaren kristau itzulpena 1 Kronikak 6:1-15 da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1180267

 |

* Wd Datuak: Q1180267
**Bizkaiko golkoko gudua** 1592ko azaroan gertaturiko itsas-gudua izan zen, Pedro Zubiaurrek zuzendutako bost urkak eta sei gerraontzik lagundutako 40 itsasontzi ingelesek osatutako konboi baten artean.

Aurrekariak
-----------

Henrike III.a Frantziakoaren hilketaren ondoren, Henrike III.a Nafarroakoa protestanteak frantziar koroa bereganatu zuen. Liga Katolikoak, Sixto V.a aita santuak eta Filipe II.a Espainiako erregeak Frantziako erregetzat aitortzeari uko egin zioten. Hori zela eta, Espainiako erregeak 1590ean Juan del Águila burua zuen espedizio bat bidali zuen Frantziara.

Ingelesek, 1585ean hasitako gerragatik, protestante eta Espainiaren etsai gisa, Henrike Nafarroakoari lagundu eta tropak bidali zituzten Frantziara.

Gatazka
-------

Pedro Zubiaur buru zuen ontzidiak ingeles ontzidia eraso zuen bere bandera-ontziari eraso eta su emanez, eta horrek nahasmen handia sortu zuen konboi ingelesaren artean. Handik gutxira, sei ontziz osatutako beste eskuadra ingeles bat (Elisabet I.a erreginak frantziar protestanteei laguntzeko Bordelera bidaliak) batailara iritsi zen, eta konboia defendatzen saiatu ziren. Borroka gogorren ondoren, espainiarrak garaile atera ziren batailan, ingeles itsasontzietako batzuk oso kaltetuak izan baitziren eta beste hiru harrapatu baitzituzten.

Ondorioak
---------

Pedro Zubiaur buru zuen ontzidiak, Ingalaterrako ontzidia baino txikiagoa izan arren, herrialde horretako ontziei aurre egin zien, arrakasta handia lortuz.

Zubiaurren ibilbiderako arrakasta izan zen, ospea eman ziona. Gero ingelesen aurkako gudu are garrantzitsuagoak borrokatu zituen, hala nola Blayeko gudua 1593an eta Kornuallesko gudua 1595ean.

Erreferentziak
--------------

* Arsenal, León./Prado, Fernando. *Rincones De Historia Española*. Editorial EDAF S.L. Madril 2008. ISBN 978-84-414-2050-2
* Fernández Duro, Cesáreo (1898). *Armada Española desde la unión de los reinos de Castilla y Aragón.* III. lib.. Madril.
* *Extractos de las juntas celebradas por la Real Sociedad Bascongada de los amigos del país, en la villa de Bilbao por julio de 1790*. Gasteiz. 1790.
* MacCaffrey, Wallace T. (1994). *Elizabeth I: War and Politics, 1588-1603*. Princeton. Princeton University Press. USA. ISBN 978-0-691-03651-9
* Gracia Rivas, Manuel. *En el IV Centenario del fallecimiento de Pedro Zubiaur, un marino vasco del siglo XVI*. Itsas Memoria. Untzi Museoa. Donostia 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16243586

 |

* Wd Datuak: Q16243586
Marmitako bat.
Bakailao pil-pilean, Bizkaiko errezetarik ezagunetariko bat.
**Bizkaiko gastronomia** Bizkaiko lurralde historikoko plater eta sukaldeko ohituren multzoa da. Herrialde honetako jaki tipiko batzuek 'Bizkaiko erara' izena dute. Bizkaiko sukaldaritzak barazkiak eta itsaskiak uztartzen dituen errezeta asko ditu. Herrialdeko sukaldaritza-hiriburua bakailaoa hainbat modutara prestatzen den Bilbo hiria da. Bizkaiko sukaldeko ohituren artean, pintxoak nabarmenak dira, oso ohikoak baitira Bilboko eta Bizkaiko beste udalerri batzuetako taberna eta jatetxetan.

Jakiak
------

Bere ohiko prestakin batzuk nazioarteko sukaldaritzara zabaldu dira, saltsa bizkaitarra, hain zuzen ere. Itsas osagai guztien artean, bakailaoa prestatzeko hainbat era aipatzekoak dira. Bigarren lekuan legatza nabarmentzen da.

### Itsaskiak eta haragiak

Marmitakoa hegaluze patatekin osagaia duen platera da, Lekeitioko eta Ondarroako eratara. Bakailao eta arrain plateren artean Bizkaiko erara edo Bilboko erara izenondoa duten errezeta asko daude, hala nola, bakailaoa Bizkaiko erara, legatza Bilboko erara, bisigua Bilboko erara, kabratxoa Bilboko erara. Santurtziko sardinak, abestiari esker ezagunak, abuztuan erreta zerbitzatzen dituzte. Angulak Bilboko eran errezeta tradizional ere bada. Itsaskien artean, txipiroiak beren tintan, otarraina Bizkaiko erara, karramarro baten oskolan zerbitzatzen duten txangurrua nabarmenak dira.

Ehiza xeheko haragien artean, galeperrak moskatel mahatsekin daude. Txerri-haragien artean txerri-azpizuna Idiazabal gazta-saltsarekin, babarrun gorriak odolkiarekin eta babarrun zuriak piper txorizeroekin aipatzekoak dira.

### Barazkiak

Barazkien artean, errezeta nabarmenena menestra Bizkaiko erara da. Lekaleak eltzeko eta erregosieta jaten dituzte. Piperrada oso errezeta herrikoia ere bada. Baba freskoak Bilboko erara ere aipatzekoak dira. Piper beteak Bilboko erara ere prestatzen dituzte. Perretxikoen artean, gibelurdinak ezagunenak dira.

Gozogintza
----------

Bilboko kanutiloak kremarekin hostore-masaz egindako azkenburukoak dira. Pastel-kremaz betetzen dira eta azukre-hautsez estaltzen dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Luján, Néstor; Perucho, Juan.  (2003). *El libro de la cocina española.*  Tusquets, 124-136 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5876006

 |

* Wd Datuak: Q5876006
Escherichia coliren koloniak eosina eta metileno urdinaren agarrean, distira berde-metalikoa dutenak
**Eosina eta metileno urdinaren agarra** (**EMB** izenekoa, inglesezko sigletan) mikrobiologiako laborategietan erabiltzen den hazkuntza-ingurune solidoa da, bakterio koliformeak antzemateko, batez ere, erabiltzen dena.

Hazkuntza-ingurune hautakorra eta bereizgarria da hau, bakterio Gram positiboen hazkuntza inhibitzen baitu (metileno urdinak funtzio hori betetzen du), eta baita Gram negatibo batzuena ere. EMB-k laktosa ere badu, bakterio koliformeek hartzitzen dutena. Eosinak kolore iluna hartzen du pH azidotzen denean, laktosaren hartziduraren ondorioz. Modu horretan bakterio laktosa-hartzitzaileak eta ez hartzitzaileak bereiz daitezke .

Bakterio koliformeek honako itxura hau hartzen dute eosina eta metileno-urdinean hazi ondoren (37 Cº-etan eta 48 ordutan) :

* Escherichia eta Citrobacter: erdigunea iluna duten koloniak, berezko distira berde-metalikoa dutenak
* Enterobacter eta Klebsiella: erdigune iluna eta arrosa koloreko koloniak

Laktosa hartzitzen ez duten enterobakterioak (Salmonella, Shigella...) kolorerik gabeko koloniak sortzen dituzte.

Hazkuntza-ingurune hau Holt-Harrisek eta Teaguek proposatu zuten lehenbizikoz 1916an, eta M. Levinek hobetu 1918an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 858 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1
2. ↑   Agar eosina azul de metileno Scharlau Microbiology, ficha técnica

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1346346
* Commonscat Multimedia: Eosin methylene blue

---

 |

* Wd Datuak: Q1346346
* Commonscat Multimedia: Eosin methylene blue
Blusa eguna Gasteizen 2015.
Uztailaren 25ean, Gasteiz hiriak nesken eta blusen eguna ospatzen du. Egun batzuk beranduago, abuztuaren 4ean, hasiko diren Andre Maria Zuriaren ohorezko jai nagusien atari moduan.

Egun horretan, blusen taldeek lehen joan-etorria egingo dute zezenketara eta bestelako ekintzak bururuko dira, hala nola, nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka, zezenketak, astoen lasterketak, herri kirolak, musika, dantza-plaza,merkatua,etab.

Aipatzekoa da, hiria guztiz animaturik dagoela eta giroa ezin hobea izaten dela.

SANTIAGO EGUNAREN 2012ko EGITARAUA:

-8:00. San Migel eliza. Andre Maria Zuriaren kapera
Meza Santua.
Antolatzailea: Andre Maria Zuriaren Kofradia

-9:30. Santa Isabeleko hilerria
Hilerrira Bisitaldia
Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea eta Andre Maria Zuriaren Kofradia

-10:00 Unibertsitateen aparkalekua
Santiago Bideko Nekazaritza Azoka
Antolatzailea: Arabako Foru Aldundia

-10:30. Zezen Plaza
Zezen ikuskizunak handia eta bigantxak

-12:00. Foru plaza
Herri kirolak
Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea

-13:00 Florida parkeko kioskoan
Gasteizko Udal Musika Bandaren kontzertua, Blusa baten zuzendaritzapean

-13:00. Arka plaza
2011ko Zintzarritar sarien banaketa
Antolatzailea: "Zintzarri" taldea

-17:00. Espainia plazatik, Eduardo Dato eta Florida kaleetan barrena
Zezenetara joatea
Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea

-17:00. Foru plazako pilotalekua
Blusa eta Nesken arteko pilota partidak
Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea

-18:00. Zezen Plaza
Abonuko lehen zezenketa
Carmen Segoviaren zezenak. Zezenketariak: Saúl Jiménez Fortes, Juan José, Padilla, David Fandilla "El Fandi"

-20:30. Zezen Plazatik
Zezenetatik itzultzea
Independentzia kalean barrena (1. taldea)
Dato kalean barrena (2. taldea)
Antolatzailea: Blusen eta Nesken Batzordea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3045527
* Commonscat Multimedia: Día del Blusa

---

 |

* Wd Datuak: Q3045527
* Commonscat Multimedia: Día del Blusa


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |
Snowballing heterosexuala.
**Elur-bola** (ingelesez: *Snowballing*) sexu praktika bat da, non pertsona batek ahoan beste baten hazia duen, eta ondoren beste baten ahora pasatzen duen, normalki musu batekin.

Deskribapena
------------

Terminoaren jatorria bikote homosexualetan dago. Hala ere, testuinguru heterosexualean, snowballing da gizon batek bere semena jasotzen duenean neska baten ahotik, lehenago ahoan isuri diona. Hori honela uler daiteke: paper pasiboa edo menekotasun-papera hartu nahi duen gizona (felazioaz gain beste zerbait egin nahi duena), edo, besterik gabe, inhibiziorik eza eta sexu-taburik gabeko sexu-harremana adieraz dezakeena. Gizon batzuek samurtasun-keinu gisa egin dezakete hori, rol menderatzailea izan ondorengo rol-aldaketa.

Snowballinga, sarri, pornoan nabarmentzen da, batzuetan bukkake izeneko praktika baten zati bezala. Hemen, gizonek, eskuarki, nagusitasuna hartzen dute, eta semena emakumeen ahoen artetik pasatzen da. Hazia tu egin beharrean, askoz ohikoagoa da emakume batek ahoa irekitzea eta semen-jarioa oso astiro edo zurrustatxoa beste emakume baten ahoan uztea; prozesu hori geldoa da, eta, beraz, bideoan denbora gehiago ematen du horrek. Gainera, ahoen artean distantzia bat mantentzen da, aldatzen den fluido erreala hobeto ikusteko. Kasu batzuetan, semena aktoreetako batek edo biek irensten dute.

Arriskuak
---------

Snowballingak gorputzeko fluidoak inolako oztoporik gabe elkartrukatzea dakar, eta, beraz, ez da sexu segurua. Arriskuak ahoko sexua babesik gabe egitearen antzekoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Partridge, Eric, 1894-1979..  (2006). *The new Partridge dictionary of slang and unconventional English.*  Routledge ISBN 0-415-21258-8. PMC 62795456. (Noiz kontsultatua: 2021-01-01).
2. ↑   Marx, Eve..  (2004). *What's your sexual IQ?.*  Citadel Press ISBN 0-8065-2610-6. PMC 56076156. (Noiz kontsultatua: 2021-01-01).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Savage Love» *The Stranger* (Noiz kontsultatua: 2021-01-01).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Savage Love» *The Stranger* (Noiz kontsultatua: 2021-01-01).
5. ↑   **(Ingelesez)** Victor, Terry; Dalzell, Tom.  (2007-12-01). *The Concise New Partridge Dictionary of Slang and Unconventional English.*  Taylor & Francis ISBN 978-0-203-96211-4. (Noiz kontsultatua: 2021-01-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918840
* Commonscat Multimedia: Snowballing (sex)

---

 |

* Wd Datuak: Q918840
* Commonscat Multimedia: Snowballing (sex)
**Eorlen zina** Erdialdeko Lurraldeko herrialdeen arteko zin egindako aliantza da, Rohan eta Gondorren artean, alegia. Zinak, gainera, Kalenardhon probintzia, betirako, Rohanen mende geratuko dela adierazten du, herrialde horren mugak adieraziak izango direlarik.

Behar izanez gero, bi erresumek elkarri lagunduko ziotela ere ezarri zen. Honentzako seinalea, Gezi Gorria ematea izango litzateke, bi erresumetako bat, laguntza behar larrian dagoela adieraziko lukeena. Gezi hau, Theoden erregearengana eraman zuen Gondorreko mezulari batek Eraztunen Jauna eleberrian, Sauron Minas Tirith setiatzen ari zenean. Bi herrialdeen arteko komunikazio bizkorrago batetarako, Gondorreko Sutzarrak erabiltzen ziren, behar larriko garaietan pizten zirenak.

Zina
----

Halifirieneko tontorretan, Eorlek honako hau esan zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Entzun zazue Ekialdeko Itzalaren aurrean makurtzen ez zareten herri guztiok, Mundburgoko Jaunaren hobariz, berak Kalenardhon deitzen duen lurrean bizitzera etorriko gara, eta, beraz, neure izenean, eta Iparraldeko Eotheod guztien izenean, gure eta Mendebaldeko Herri Handiaren artean, betirako adiskidetasuna egongo dela zin egiten dut: bere etsaiak, gureak izango dira, bere beharra, gurea izango da, eta edozein gaiztakeri, mehatxu edo eraso jasaten dutenean, geure indar guztiekin lagunduko ditugu. Zin hau, neure oinordekoentzako loteslea izango da, gure lurralde berri honetan jarraituko nauten beste: hautsi gabe mantendu dezatela, Itzalak estali eta madarikatuak izan ez daitezen. |  » |

 *(Amaitu gabeko ipuinak. Zirion eta Eorlena)*

Eta Zirionek, Elendilen hilobi gainean eskua jarri eta, Aginte Makila altxatuz, zera erantzun zuen:

{{esaera2|*Zin hau, Izarraren Lurraren eta Elendil Fededunaren fedearen oroitzapenez mantenduko da, Mendebaldeko tronuetan eseriko diren haien eta, betirako, tronu guztien gainetik dagoen Haren zaintzapean*. (Ibidem)
**Beràko Arkua** (katalanez: *Arc de Berà*) erromatarrek eraikitako garaipen arku bat da, Tarragonatik 20 kilometro inguru ipar-ekialdean dagoena, Roda de Barà herritik gertu. Izena Berako kondearen izenetik letorke.

Barako Arkua, Tarracoko arkeologia multzoaren barneko elementu bat da, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua, 875-014 kodearekin identifikatua.

Ezaugarriak
-----------

Arkua, Via Augusta bidearen ibilbidean dago. Ohorezko arku bat da, podio gainean dagoen erdiko gorputz batez osatua, ildaxkadun pilastra faltsuekin apaindua, korintoar kapiteletan amaitzen direnak. Zabalgune bakarra baino ez du puntu erdiko arku forman. Eraikinaren gainaldeak, arkitrabe, friso eta erlaitzez osaturiko taulamendu bat du. Kareharriz egina dago, beharbada, gertuko aztarnategi batean lortutakoa.

Monumentuaren eraikuntza Lucio Lizinio Suraren testamentutik dator, eta Augustoren erregealdian eraiki zen, K. a. 13 inguruan. Kontserbatzen den inskripzioak honako hau dio:

"*Ex testamento L(ucio) L(icinio) L(ucio) f(ilii) Serg(ia tribu) Surae consa [...]*".
Uste denez, Augustori edo bere jeinuari eskainia izan zen, baita Tarraco hiriaren agindupean zeuden lurren mugak adierazteko ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q631051
* Commonscat Multimedia: Arc de Berà

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12145602342201361225
* GND: 1081465611
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 22472
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 875-014
* BIC: RI-51-0000323
* BCIN: 2046-MH-ZA
* IPAC: 189

 |

* Wd Datuak: Q631051
* Commonscat Multimedia: Arc de Berà
**Eltzeko behiki**, **behiki egosi** edo ***pot-au-feu*** (euskaraz: «lapiko sutan») Frantziako gastronomiaren errezeta nabarmena da, barazkiz eta zapore-belarrez lurrindutako salda batean egosten den behikiz osatua. Eltzeko behikia frantziar eltzekoen familia zabalekoa da, Europa osoan dauden antzinako jaki landatar eta apalak, eta, beraz, eskualde eta nazio aldaerak ugariak dira tokiko osagaien arabera.

Beste alde batetik egostearen ondoriozko salda zerbitzatzen da; harekin batzuetan ziriolak, irrisa edo orekia egosten dira, eta hura askotan afaltzeko gordetzen da. Aldi berean, muina hezurretatik banatzen da, mahaikideek txigortuan jan dezaketena. Gero, haragia zerbitzatzen da, Dijongo ziape pittin batekin batera, barazkiekin batera. Haragi-hondarrak xehatu eta haragi-orea egiteko erabil daitezke, baina ez da ohikoa Frantzian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «pot-au-feu» *Nola Erran* (Noiz kontsultatua: 2023-03-02).
2. ↑   **(Frantsesez)** Julia Csergo, ed. *Pot-au-feu.*  in: *Mutations*. Paris: Autrement.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10398
* Commonscat Multimedia: Pot-au-feu

---

 |

* Wd Datuak: Q10398
* Commonscat Multimedia: Pot-au-feu
**Blå Jungfrun Parke Nazionala** (suedieraz: *Blå Jungfrun nationalpark*) edo **Blåkulla** Suedia hegoaldeko parke nazional bat da Kalmarko konderrian dagoena.

Geografia
---------

Izen bereko uhartea hartzen du. Uharte hau Kalmarko itsasartean dago, Öland uhartea eta penintsularen artean. Harri biluziaren gainean baso sendoa ezartzen da. Uhartean hainbat leize badaude, bai eta harriz egindako aintzinako labirintoak ere.

Historia
--------

1904 eta 1925 artean granito gorria ateratzen zen meategiak zeuden uhartean, Alemaniara esportatzen zena. Torsten Kreuger enpresario suediarrak uhartea erosi eta meagintza jarduera gelditu zuen eta 1926an Pare Nazional izendatu zuten.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Parkearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32225934
* **Lekuak**
* OSM: 1437739

 |

* Wd Datuak: Q32225934


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

57°15′07″N 16°47′37″E﻿ / ﻿57.252°N 16.7935°E﻿ / 57.252; 16.7935
**Bleckley konderria** (ingelesez: *Bleckley County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cochran da. 2010eko zentsuaren arabera 13.063 biztanle zituen, Bleckley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bleckley konderriak 567,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,45 ura dira. Beste 559,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.063 pertsonetatik 9.301 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 301 dira. 3.533 beltzak edo afroamerikarrak. 7 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 109 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 102 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486843
* Commonscat Multimedia: Bleckley County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141905073
* ISNI: 0000 0004 0407 7291
* GND: 7755539-9
* LCCN: n81097997
* NARA: 10039224
* **Lekuak**
* OSM: 1027981
* TGN: 2000303

 |

* Wd Datuak: Q486843
* Commonscat Multimedia: Bleckley County, Georgia
**Elur-pilota** elurra eskuz trinkotuz osatzen den bola edo pilota da, elurretan jolasteko egiten dena. Elur-pilotak elur-pilota gerra batean erabil daitezke, adibidez. Gerra hauek ez dira izenak dioen bezain krudelak, eta lagun zein senideei elurra botatzea izan ohi da helburua. Eskuekin egiten den presioak amaierako elur-pilotaren emaitza aldatzen du. Presio gutxi eginez gero, elur-pilota arina eta biguna izango da. Elurra hezea baldin bada eta gehiago presionatzen bada eskuekin, "izotz-pilota" lortuko dugu, gogorragoa eta elur-pilota gerra batean mingarritzat hartuko dena.

Elur-pilota izena ematen zaio ere pilota txikiago bat elurrez estalitako gainazal batean biratuz sortzen den bola handiari. Biratzen doan heinean pilota hazten doa, eta fenomeno honek izena ematen dio elur-pilota efektuari, feedback efektu positiboa duten fenomenoei alegia. Elur-pilota handi hauek eginez elur-panpin bat sor daiteke, eskulturan behar ditugun sekzio ezberdinak sistema honen bidez eginez.

Tenperatura eta hezetasun egoera batzuetan ezin da elur-pilotarik sortu. Elurra hauts modukoa denean, zaila da elur-pilotak eratzea. 0 °Ctik beherako tenperaturan ia ez dago ur likidorik egoteko aukerarik, eta elur-pilotak ez dira ondo osatzen. Tenperatura horretatik gora, urak kohesioa handitzen du eta pilotak itxura hobea izaten du. Pertsona bat elurraren gainean oinez baldin badoa eta irrist egiten badu, orduan elur hori ez da ona izango elur-pilotak egiteko, oso elur lehorra dela adierazten baitu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q734898
* Commonscat Multimedia: Snowballs

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10665316

 |

* Wd Datuak: Q734898
* Commonscat Multimedia: Snowballs
**Eosinofiloa** globulu zuri mota bat da, granulozitoen taldekoa. Odoleko milimetro kubiko batean 800 eosinofilo inguru daude, eta leukozito guztien % 1-4 izan ohi dira. Nukleo polilobulatua dute, eta zitoplasmako pikorrak laranjaz tindatzen dira eosina bezalako koloratzaile azidoekin.

Hezur-muineko zelula ametatik sortzen dira, eta handik odolera igarotzen. Mugikorrak dira eta substantzia kimiotaktikoek erakartzen dituzte infekzio guneetara. Fagozitosia egiteko ahalmena badute ere, exozitosia da beren ekintza-modu nagusia, zitoplasmako pikorren edukia parasitoen aurka isuriz. Horrezaz gain, histaminasa izeneko entzima dute, histamina hidrolizatzen duena; horrenbestez, alergia-prozesuak mugatzen dituzte (alergia-prozesuetan histamina ugari askatzen da, eta horrek eragiten du alergiaren sintomatologia).

Alergia edo parasitosietan eosinofilo kopuru handia izaten da. Infekzioa pasatutakoan, edo kortikosteroideak edo beste immunosupresore batzuk erabilitakoan, kopuru hori murrizten da. Odolean eosinofiloen kopurua handitzeari eosinofilia izena ematen zaio.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Olivares, María José. *Odola, linfa-sistema eta immunitate-sistema.*  Lanbide ekimena, klasikoa.eimakatalogoa.eus (Noiz kontsultatua: 2020-6-18).
2. ↑   Altuna, Jon. *Immunologia: Zelulak eta organoak.*  UPV-EHU, studocu.com (Noiz kontsultatua: 2020-6-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107238
* Commonscat Multimedia: Eosinophils

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931259x (data)
* LCCN: sh85044242
* NKC: ph216734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004804
* FMA: 62861

 |

* Wd Datuak: Q107238
* Commonscat Multimedia: Eosinophils
**Bledsoe konderria** (ingelesez: *Bledsoe County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pikeville da. 2010eko zentsuaren arabera 12.876 biztanle zituen, Bledsoe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bledsoe konderriak 1.053,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,84 ura dira. Beste 1.052,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.876 pertsonetatik 12.191 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 255 dira. 469 beltzak edo afroamerikarrak. 52 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 139 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Bledsoe County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494822
* Commonscat Multimedia: Bledsoe County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150132227
* LCCN: n83042706
* **Lekuak**
* OSM: 1848166
* TGN: 2001840

 |

* Wd Datuak: Q494822
* Commonscat Multimedia: Bledsoe County, Tennessee
*Artikulu hau garbitzeko tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erratz (argipena)».*
**Erratza** zuntz-sorta bati kirten luze bat lotuz osatzen den garbiketarako tresna bat da, zoruak garbitzeko erabiltzen dena. Kirten luzeak zorua zutik garbitzeko ahalbidetzen du, makurtu gabe. **Erraztatu** ondoren, bildutako zikina pala txiki batez jasotzea ohikoa da. Historian zehar, zurezko makilari loturiko landare-zuntz edo zurdak erabiltzen baziren ere, egun zuntz sintetikozko erratzak erabiltzen dira gehienetan. Garbitu beharrekoa nolakoa den, halako erratza erabili behar da: hautsa bildu behar bada, hobe da zuntz meheak dituzten erratzak erabiltzea; zikina larria bada, zuntz lodiagoak egokiagoak dira.

800Landare-zuntzez egindako **erratzak** salgai.200Erratz mota zenbait, zoruan egin beharreko garbiketaren arabera.500Langile bat zorua **erraztatzen**.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172833
* Commonscat Multimedia: Brooms

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4354672-9
* LCCN: sh85017214
* NKC: ph338545
* AAT: 300024758
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172833
* Commonscat Multimedia: Brooms


| * i
* e
* a
Garbitzeko tresnak |
| --- |
| *Ingelesez idatzita, Euskal Wikipedian oraindino sartu barik dauzkagun lanabes batzuk* |
| 
* Belaki
* Erratz
* Esku-eskailera
* Granailatzeko makina
* Lanbas
* Mustuka
* Xurgagailu
* Zurdaki
* Ezkoztagailu (en)
* Bucket (ez Suil) (en)
* Floor scrubber (en)
* Hataki (en)
* Mop bucket cart (en)
* Needlegun scaler (en)
* Peg wood (en)
* Pipe cleaner (en)
* Pith wood| (en)
* Pressure washer| (en)
* Squeegee (en)
* Steam mop (en)

 |
| 
Tresna motak
Basozaintzakoak
Ebaki eta arbastatzekoak
Eskuz erabiltzekoak
Garbitzekoak
Metala lantzekoak
Nekazaritza eta lorezaintzakoak
Neurtu eta lerrokatzekoak
Sukaldekoak
energia-iturridunak
Zura lantzekoak
 |
Errepideko txirrindularitza lasterketa bateko azken ibilgailuak.
**Erratz autoa** edo **erratz automobila** errepideko txirrindularitza lasterketa bati jarraitzen dion ibilgailua da. Baimendutako epean helmugara iristeko gai ez diren txirrindulariak atzean uzten dituen ibilgailua da. Txirrindulari batek erratz autoaren atzean jarraitzea erabakitzen badu, konboiaren (eta lasterketaren) parte izateari uzten dio, eta ohiko trafiko arauak eta legeak bete behar ditu. Erratz autoa ikusitakoan, igaro eta gero, ohiko trafiko-arauak erabiltzen hasiko dira ibilgailu guztiak, eta lasterketa igaro arte itxaroten egon diren ibilgailuak errepidera itzuliko dira.

Errepideko txirrindularitza lasterketa askotan, erratz bat edo bi agerian eramaten ditu erratz autoak. 

Mendebaldeko euskalkietako lagunarteko hizkeran, *kotxe eskoba* > *kotxe-eskoba* > *kotxeskoba* deritzo; gaztelaniatik zuzenean hartutako mailegua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14823
* Commonscat Multimedia: Broom wagons

---

 |

* Wd Datuak: Q14823
* Commonscat Multimedia: Broom wagons