recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mikel Torres Lorenzo** (Portugalete, 1970eko uztailaren 20a) bizkaitar politikari eta irakaslea da. Portugaleteko alkatea da eta Bizkaiko PSE-EE-ko idazkari nagusi ere bai.

Biografia
---------

Mikel Torres Lorenzo Portugaleten jaio zen 1970eko uztailaren 20an.

Ekonomia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta bertoko irakasle bilakatu zen, Sarrikon. Cedemi-ko (Enpresa Berrikuntzaren Zentrua) enplegu zuzendari izan zen eta, 2001ean, bizkaitar sozialistek Enplegu eta Formaziorako idazkari egin zuten, 2005era arte kargu horretan egon zelarik. Ekonomia idazkari egin zuten orduan sozialistek.

1995ean jaioterriko zinegotzi hautatua, 2008tik aurrera alkatea da, Mikel Cabieces ordezkatu zuelarik.

2014an Bizkaiko PSEko idazkari nagusi izendatu zuten, Jose Antonio Pastor ordezkatuz.

Egun, politikan aritzeaz gain, Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle ere izaten jarraitzen du, Sarrikoko fakultateko Finantza Ekonomia departamentuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   PSE. *Mikel Torres Lorenzo.* .
2. ↑   Iruretagoiena, Hodei.  (2014-09-17). «Mendia izango da PSEko idazkari nagusi berria, %60ko babesarekin» *Berria*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14133432

 |

* Wd Datuak: Q14133432
***Mikelats eta Atarrabi*** Jorge Oteizaren eskultura bat da. 1935an egin zuen, Amerikan zela, eta bere lehen lanetako bat da. Arte figuratiboan sartzen da, oraindik ez baitzuen bere arte abstraktorako bidea hasita.

Azalpena
--------

Mikelats eta Atarrabirekin, Mari jainkosaren semeak, pieza bikoitza osatzen du, non bi pertsonai mitologikoka besarkatuta dauden euren gorputzak masa konpaktu batean batuz. Lehendabizikoak Ongia irudikatzen du eta bigarrenak Gaizkia, baina biak batuta agertzen dira forma kubiko bakar batean. Bakarrik aurpegietan topatzen dugu mugimenduaren zantzu txiki bat, lehendabizikoa aurrealdekoa eta bigarrena pixka bat alderatua. *Politikoki ulertzen ari den irudia* piezan bezala, aurpegiak ere eskematizatu egin dira eta funtsezko lerroez marraztua daude, begiak eta sudurra bereizten ahalbidetzen dutenak. Obra hau aurrekoa bezain estatikoa ez den arren, hemen ere piezaren proportzioak ebaki dira bloke kubiko bat sortu arte.

Erreferentzia
-------------

1. ↑    *Hezitzaileentzako gida.*  Oteiza Museoa, 15 or. ISBN 8492276878..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97137026

 |

* Wd Datuak: Q97137026
**Proxima Centauri b** (**Alpha Centauri Cb** bezala ere ezaguna eta **Proxima b** laburtuta) Alpha Centauri izar-sistemaren baitan dagoen Proxima Centauri izarraren inguruan orbitatzen dabilen egiaztaturiko planeta bakarra da. Planeta harritsua da. Lurretik hurbilen kokatzen den exoplaneta ezaguna ere bada. Centaurus konstelazioan kokatzen da Lurretik 4,2 argi-urtera, haren izarraren gune bizigarrian.

Proxima Centauri b 0.05 UAra orbitatzen dabil bere izarra, 11,2 egun lurtarreko orbita-periodoarekin eta Lurraren masa halako 1,3 duelarik. Proxima b exoplanetak Lurrak pairatzen dituen eguzki haizeak baino askoz indartsuagoak jasaten ditu, 2.000 aldiz indartsuagoak hain zuzen eta hori dela eta, oraindik ez da ziurtzat jotzen haren bizigarritasuna.

Planeta 2016ko abuztuan aurkitu zen. Aurkikuntza gauzatzeko abiadura erradialaren metodoa erabili zen, zeinetan izarraren espektro-lerroen Doppler desplazamendu periodikoak behatzen diren planeta aurkitze aldera. Behaketa hauei esker jakin zen ama-izarraren abiadura erradiala, Lurrarekiko, 1,4 metro segundoko anplitudearekin aldatzen dabilela. Guillem Anglada‐Escudé zientzialariaren arabera, Proxima b Lurretik hain hurbil egoteak esplorazio robotikorako bidea irekitzen du Starshot bezalako proiektuen bidez mende honetan edo hurrengoetan.

Proxima b exoplanetaren makurdura orbitala ezezaguna denez, haren masa zehatza ere ezezaguna da. Estatistikoki, %90eko aukerak daude planetaren masa hiru lur masa baino gutxiago izateko.

2019ko maiatzean Spitzer espazio teleskopioak bildutako datuek erakutsi zuten Proxima Centauri b ezin dela ikusi bere izarretik igarotzen Lurretik. Hortik ondorioztatu zen aurreko igarotzeen atzemateak zaratarekin lotuak zeudela.
2003 urteko **Munduko Foro Sozialean** buruturiko protesta bat.
**Munduko Foro Soziala** 2001 urteaz geroztik mundu osoko gizarte mugimenduetako ordezkariek eta intelektualek, altermundialismoarekin konprometituak, urtero ospatzen duten bilkura da. Besteak beste, ekonomia sozial, gizarte mugimenduak, herrien borrokak, demokrazia eta parte hartze politikoa, migrazioak, funtsezko eskubideak, bakea, emakumea eta ingurumen gaiak jorratzen ditu.

Munduko Foro Sozialaren ekitaldiak
----------------------------------

* 2001, 2002, 2003: Porto Alegre
* 2004: Mumbai
* 2005: Porto Alegre
* 2006: Caracas, Bamako eta Karachi
* 2007: Nairobi
* 2009: Belém, Brasil
* 2011: Dakar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q472976
* Commonscat Multimedia: World Social Forum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127730774
* BNF: 14588038v (data)
* GND: 4724410-0
* LCCN: n2002099385
* NKC: kn20100210029
* NLA: 49285957
* SUDOC: 093626274

 |

* Wd Datuak: Q472976
* Commonscat Multimedia: World Social Forum
**Munduko Parkea**  50.000m karratu edapena eta San Francisco Javier ospital psikiatrikoarekin lurraldea partekatzen duen parke munizipala da. Iruñako Txantrea auzoan kokatuta dago.

Izenaren zergatia
-----------------

Izen hau dauka parkea bost zatitan bananduta dagoelako eta zati bakoitzean Kontinente bateko zuhaitzak eta landareak dituelako.

Kontinenteak eta bere zuhaitzak
-------------------------------

* Asia: Japoniako aranak, paulowniak, sahatsak
* Europa: urkia, makala, altzifrea…
* Afrika: palmondoak, akaziak eta Atlaseko zedroak
* Ozeania: eukaliptoak eta akaziak
* Amerika: araukariak, magnoliak, sekuoiak

Historia
--------

1985ean eraiki zen, Ospitale Psikiatrikoaren lursail handi batean parke publikoa izateko.

Instalazioak
------------

Bere instalazioak goizeko 7tik arratsaldeko 11ak harte irekitak daude. Haurren parke batekin, gimnasia egiteko zirkuituarekin eta wifiarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Parque del Mundo.* .
2. ↑    *San Francisco Javier ospital psikiatrikoa.* .
**Munduko Boxeo Kontseilua** (**WBC**) boxeo profesionalaren nazioarteko erakundea da. boxeo-borrokaldi profesionalak antolatzen dituen lau erakunde nagusietako bat da, Munduko Boxeo Elkartearekin (WBA), Nazioarteko Boxeo Federazioarekin (IBF) eta Munduko Boxeo Ekundearekin (WBO) batera.

Historikoki goi mailako borrokaldi asko antolatu ditu erakundeak, hainbat borrokalari aipagarri WBCko munduko txapeldun gisa aitortuak izan direlarik. Lau erakundeek elkarri zilegitasuna aitortzen diote eta bakoitzak hainbat hamarkadatako historiak uztartu ditu.

Munduko Boxeo Kontseiluak munduko boxeo txapelketak antolatzen ditu, eta Nazioarteko Boxeoaren Ospearen Aretoak aitortutako lau erakunde handienetako bat da, Munduko Boxeo Elkartearekin, Nazioarteko Boxeo Federazioarekin eta Munduko Boxeo Erakundearekin batera.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724450
* Commonscat Multimedia: World Boxing Council

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124846029
* NLA: 35712571
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724450
* Commonscat Multimedia: World Boxing Council
**Immunitate diplomatikoa** diplomatikari batek beregain eta bizi den eta lan egiten duen herrialdean gozatzen duen immunitatearen onurak dira, tartean zergen ordainketa eza, eta bertako auzitegieen jurisdikzio zibil eta kriminaletik aske egotea.

Onura hauek diplomatikariak subirotasun ezberdin bat ordezkatzen duelako historikoki emanak izan dira eta bere funtzioen betekizunak behar gabe eragotzi ez daitezen. b

Immunitate diplomatikoa 1961eko Vienako Harreman Diplomatikoei buruzko Biltzarrean erregulatu ziren.

Era berean, 1963ko Vienako Kontsulatu Harremanei buruzko Biltzarrak Kontsulari eta ofizialki onartutako edozein kontsul ordezkarien eskubideak erregultzen ditu.

Agente dilpmatikoek epaiketara deituak ez izateko duten eskubidea ere barne hartzen du, betiere herrialde zehatz bateko auzitegiren batek bere burua atzerritar diplomatikari bat edo batzuen, atzerritar subirano bat edo Estatu atzerritar baten aurka jotzeko izendatzen ez duen bitartean.

Ikus, gainera
-------------

* Erregearen bortxaezintasun (Espainia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753022
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119510631 (data)
* LCCN: sh85038191
* NDL: 00562140
* NKC: ph195740
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q753022
**Hudspeth konderria** (ingelesez: *Hudspeth County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sierra Blanca da. 2010eko zentsuaren arabera 3.476 biztanle zituen, Hudspeth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hudspeth konderriak 11.840,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,19 ura dira. Beste 11.838,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.476 pertsonetatik 3.396 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.768 dira. 30 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 13 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110257
* Commonscat Multimedia: Hudspeth County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159455286
* ISNI: 0000 0004 0481 7114
* LCCN: n81050037
* NARA: 10040063
* **Lekuak**
* OSM: 1812578
* TGN: 2002005

 |

* Wd Datuak: Q110257
* Commonscat Multimedia: Hudspeth County, Texas
**Immunotolerantzia** edo **tolerantzia immunologikoa** immunitate-sistemak antigeno propioak (autoantigenoak) eta kanpoko antigenoak bereizteko duen gaitasuna da. Berari esker immunitate-sistemak ez die eraso egiten organismoaren berezko antigenoei.

Immunotolerantziak huts egiten duenean immunitate-sistemak ez du kanpoko eta barneko antigenoak desberdintzen, eta bakterioak eta birusak ez ezik, gorputzaren organo eta ehun batzuei ere eraso egiten die. Honetan datza gaixotasun autoimmuneen funtsa.

Immunotolerantziaren bidez, beraz, immunitate-sistema gai da bereizteko makromolekula arrotzak (kanpoko mikrobio patogenoenak, arriskutsuak direnak) eta ostalariaren berezko makromolekulak (arriskutsuak ez direnak).

Bi immunotolerantzia mota daude: naturala, immunitate-sistemak organismoaren autoantigenoen aurrean duena, eta eragindakoa, immunitate-sistemak erantzuten ez duenean normalean immunogenikoak diren antigeno batzuen aurrean. Arlo klinikoan eragindako immunotolerantzia garrantzi handikoa da organoen transplanteetan, hartzailearen gorputzari beste pertsona baten organoa onartuarazi zaionean.

Immunotolerantziaren mekanismoa
-------------------------------

Nola egiten du immunitate-sistemak antigeno propioak eta kanpoko antigenoak bereizteko? Prozesua linfozitoen heltze-garaian burutzen da, timoan eta hezur-muinean (hots, immunitate organo nagusietan). Bertan, berezko antigenoak (autoantigenoak) ezagutzen dituzten T eta B linfozitoak -heldu aurretik- deuseztatuak izaten dira, autoimmunitatea ekiditeko. Prozesu hau fetu-bizitzan batik bat gertatzen da, eta baita bizitzaren lehenengo hilabeteetan ere.

Jakina da fetu-bizitzan antigeno bat organismoari sartzen bazaio, antigeno hori propiotzat hartuko dela beti. Hots, geroago antigeno honekin organismoak topo egiten badu ez da erantzun immunea agertuko, immunotolerantzia baizik. Honek indartzen du fetu-bizitzaren linfozitoen aukeraketa prozesuaren teoria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1356761
* Commonscat Multimedia: Immune tolerance

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4161391-0
* NDL: 00576189
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007108

 |

* Wd Datuak: Q1356761
* Commonscat Multimedia: Immune tolerance
**Province uhartea** (frantsesez: *Île de la Province*, ingelesez: *Province Island*) bi estatu artean banatuta dagoen Ipar-amerikako uhartea da: zati txikiena AEBko Vermont estatukoa da eta handiena Kanadako Quebec probintziakoa.

Ezaugarriak
-----------

Memphremagog aintziran dago. Uharte osoaren gainaldea 0,31 km²koa da; horietatik, 0,028 km² Vermont estatuko Orleans konderrikoa da, Magog hirikoa (Mem-Toak) amerikar indigenen hizkuntzan. Kanada eta AEB arteko muga baso batean bost metroko zerrenda batekin dago markatuta.

Historia
--------

Aurretik uhartea beste izenak izan zituen, zaharrena, zalantzarik gabe, Mem-Toak; horrela zioten bertako indigenek. Beste izenak Zabriskie eta Howard uhartea izan ziren. XVIII. mendean Martin Adamsaitzindari batek lurra hartu zuen eta emaztearekin batera liho eta berdurak aldatu zituen, etxe bat eraikiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Informazio topografikoa.
* **(Frantsesez)**:Providence uhartearen historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q292436

 |

* Wd Datuak: Q292436
**Iberville parrokia** (ingelesez: *Iberville Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Plaquemine da. 2010eko zentsuaren arabera 33.387 biztanle zituen, Iberville Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iberville parrokiak 1.690,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 88,66 ura dira. Beste 1.602,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 19,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.387 pertsonetatik 16.651 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 664 dira. 16.338 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 101 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 226 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Iberville Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504350
* Commonscat Multimedia: Iberville Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594486
* LCCN: n81125524
* NARA: 10038918
* **Lekuak**
* OSM: 1836611
* TGN: 2000877

 |

* Wd Datuak: Q504350
* Commonscat Multimedia: Iberville Parish, Louisiana
**Portaeraren zientziak** arreta jokabidean jartzen duten diziplinen multzo bat da. Beste pertsonen jarrerek, portaerek eta beharrek eragiten dioten neurria aztertzen dute. Portaera zientzien artean diziplina hauek sartzen dira: antropologia, pedagogia, zientzia politikoak, psikiatria, psikologia, kriminologia eta soziologia.

Talde hau zabalago den beste baten barruan kokatzen da: gizarte-zientziak. Hauek gizartearen jatorria estudiatzen dute, bere funtzionamendua eta erakundeak. Gainera, kategoria zabalago honek portaera zientziak eta beste batzuk hartzen ditu besteak beste zuzenbidea, ekonomia, historia eta geografia.

Aplikazioa
----------

Portaeraren zientziak diagnostikatzeko aplikatzen dira eta giza jokabidea asmatzeko, adibidez, zundaketetan eta inkestetan  (politikoak, merkatu-azterketak, galde sortak eta jarrerako probak), eta helburu psikologikoekin, gaitasun-probak estudiatzen eta egiten, baita trebetasun-, ahalmen-, eta nortasun-probak.

Sailkapena
----------

Portaera-zientziek bi kategoria zabal hartzen dute barnean: neurologikoa (erabakiaren zientziak) eta  soziala (zientifikoa).

Erabakiaren zientziek erabakiaren prozesuari buruzko diziplinak lantzen dituzte baita organismo batek gizarte-ingurune batean irauteko erabiltzen dituen mekanismo indibidualak ere. Horien artean antropologia sartzen dute, psikologia, zientzia kognitiboa, erakundetze-teoria, psicobiologia eta neurozientzia soziala.

Bestalde komunikazio-zientziek komunikazioaren estrategiak estudiatzen dituzten eremuak tratatzen dituzte, eta erakundeen arteko dinamikak ingurune batean. Horien artean antropologiako arlo batzuk, portaera antolatzailea, antolatzeari buruzko ikerketak, soziologia eta sare sozialak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Ikus gainera
------------

* Gizarte-zientziak
* Antropologia
* Pedagogia
* Politika zientzia
* Psikiatria
* Psikologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3919817
* Commonscat Multimedia: Behavioural sciences

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00566109
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001525

 |

* Wd Datuak: Q3919817
* Commonscat Multimedia: Behavioural sciences
**Pistolerismoa**, Espainian, Alfontso XIII.aren erregealdian jazotako jarduera da, bereziki 1917-1923 aldian. Jarduera honetan, enpresaburuek soldatapeko pistolariak eta bestelako matoiak kontratatu eta sindikalistak eta langile nabarmenak hiltzea agintzen zieten, honela langile mugimenduaren aldarrikapenak ixilduarazi asmoz. Era berean, langileak autodefentsa taldeetan antolatuz erantzuten zieten, bai eta enpresaburuek baina maila apalagoan, gizon armatuak kontratatuz ere. Denera, jarduera honek 200 langile eta enpresaburuek kontratatutako 20 gizon armatuen heriotza eragin zuen.

Jarduera honek 1910eko hamarkadan eta 1920ko hamarkadan hasieran, Bartzelona hirian eta inguruko industria eraztuneko udalerrietan berebiziko garrantzia izan zuen, nagusiki CNT sindikatu anarkistak langile afiliazio areagotze handia izan zuenean.

Bibliografia
------------

* Balcells, Albert (2009). *El Pistolerisme. Barcelona (1917-1923)*. Editorial Pòrtic.
* León, Ignacio (1981). *Los años del pistolerismo: Ensayo para una guerra civil*. Planeta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322306

 |

* Wd Datuak: Q3322306
**Montuengako gaztelua** Sorian (Espainia) dago, Jalón ibaiaren defentsa lerroan kokatzen da, Ebroko arro estrategikoaren eta mesetaren arteko igarobide natural batean.

Gaztelua muino altuan, aldapatsuan eta luzean dago. Bertatik, Montuenga de Soria herria dago ikusmenean. Eraikinaren aztarnak bi dorre poligonal muturretako bakoitzean dira, hormekin elkartuta.

Montuenga de Soria Soria probintzian dago, Madriletik 105 kilometrora. Herria Arcos de Jalón udalerriaren barruan dago, 5 km-ra inguru. Gazteluak Gaztelaren eta Aragoiren arteko sarbide gainbegiratzen eta kontrolatzen du. Gatazken menpe egon zen eremua, nabarmentzekoak Gaztelako Gerra Zibilean gertatutakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Castillos de Soria (gaztelaniaz)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5757466
* Commonscat Multimedia: Castle of Montuenga

---

* **Ondare historikoa**
* Patrimonio Web JCyL: 12539

 |

* Wd Datuak: Q5757466
* Commonscat Multimedia: Castle of Montuenga
Substantzia baten **pisu espezifikoa**, bolumen unitate bakoitzeko sustantzia horrek duen pisua bezala definitzen da. Substantziaren pisua, honek hartzen duen bolumenagatik zatituz kalkulatzen da. Unitateen Sistema Teknikoan metro kubikoko kilopondioetan neurtzen da (kp/m³). Nazioarteko Unitate Sisteman, metro kubikoko newtonetan (N/m³).

{\displaystyle P\_{e}={\frac {P}{V}}} ó {\displaystyle P\_{e}=\rho \ g}
||left}}

Non:

{\displaystyle P\_{e}\,} = pisu espezifikoa da
{\displaystyle P\,} = substantziaren pisua da
{\displaystyle V\,} = substantziak hartzen duen bolumena da
{\displaystyle \rho \,} = substantziaren dentsitatea da
{\displaystyle g\,} = grabitatea da
Materiaren propietate fisiko bat da, edozein substantziarentzat erabil daitekeena, eta bere erabilera oso zabala da Fisikaren barnean.

Lurraren grabitatepean, kilopondioa, kilogramo baten baliokidea denez, magnitude honek, espresaturiko dentsitatearen zenbaki balio berbera du (kg/m³)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q749542
* **Identifikadoreak**
* GND: 4182219-5

 |

* Wd Datuak: Q749542
Garai klasiko goiztiarreko Cocijoren irudikapen bat, Monte Albánen aurkitua eta gaur egun Mexikoko Antropologia Museo Nazionalean dagoena, Mexiko Hirian.
**Pitao Cocijo** zapoteken artean euriaren jainkoa izan zen kolonaurreko garaian. Bere baliokide batzuk Tlaloc teotihuacandarren eta nahuatlen artean, Chaac maien artean eta Dzahui mixteken artean dira. Pitao Cocijoren irudikapenak Monte Alban II fasetik aurrera agertzen dira, zapoteka kulturaren sendotze fasean, jada olmeken eraginetik aske Oaxacako Erdialdeko Haranetan. Bere gurtza Xoo fasean ospetsu egin zen (500-800) garai honetan bere irudikapenak oso ugariak bihurtzen direlarik hil kutxa zapoteka ezagunen artean. Pitao Cocijoren gurtza zapotekak kristautzeko prozesurarte iraun zuen.

Pitao Cocijoren ezaugarririk nabarmenduenetako bat bere irudikapenek zapotekek *ura*rentzat erabiltzen zuten glifoari buruzko aipamenak dituztela da. Batzuetan eskuetan pitxer bat duela agertzen da. Batzuetan begiak inguratzen dizkion mozorro bat darama, letaginekin eta bitan zatitutako mihiarekin, Tlalocen irudikapenen antzera.

Oaxacako Lambityeco arkeologia gunean Cocijoren soingainek pitxer bat daramate, esku batean ura isuriz eta bestean tximistak.

Garai klasikoan, jaguarra, neurri batean behintzat, Cocijo jainkoarekin lotzen zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2572689
* Commonscat Multimedia: Cocijo

---

 |

* Wd Datuak: Q2572689
* Commonscat Multimedia: Cocijo
**Ibernaloko Andre Mariaren baseliza**, lehen parrokia izana, Arabako Santikurutze Kanpezu herrian dago, Kodesko mendilerroaren hegalean. Jerónimo Aznarrek, Calahorrako apezpikuak idatzitako gutun batean, 1257. urtean, **Ibernal** bezala agertzen da.

Historia
--------

Baselizan harri zizelkatu bat aurkitu zuten, gaur egun Gasteizko Arkeologia Museoan, kristautasunaren aurrekoa izan daitekeena; horren arabera kristautasunaren aurreko tenplua egon zitekeela inguru horretan. XVI. mendean oraindik parrokia zen. 1930ean zaharberritu zuten, baina oraindik aurrealdean antzinako baselizaren kanpai-horma erromanikoa erakusten du. Santutegiaren barruan, erretaula nagusiaren erdian, Ibernaloko birjinaren irudia semearekin dago, XIII. edo XIV. mendeko irudia. Alboetan beste bi erretaula neoklasikoak daude, San Kristobali eta San Isidrori eskainita hurrenez hurren. Gaur egun, baselizaren ondoan, eraikin berean, landa-turismoko etxea dago.

  

Baselizaren sarreran dagoen plaka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

* Portilla Vitoria, Micaela eta Eguia López de Sabando, José: *Catálogo monumental de la diócesis de Vitoria*. II. liburuki. Gasteiz. Apezpikua eta Gasteizko Kutxa, 1968.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:www.biodiversidadvirtual.org
* **(Gaztelaniaz)**: landa-etxearen inguruko informazioa.
* **(Gaztelaniaz)**: Auñamendi Entziklopedian.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56062651
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Nuestra Señora de Ibernalo

---

 |

* Wd Datuak: Q56062651
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Nuestra Señora de Ibernalo
**Pseudomonas** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Muturreko flageloen bidez mugitzen dira eta ez dute esporarik sortzen.

Genero honetako bakterioak nonahi bizi dira: uretan, lurrean, airean, landare zein animalietan, etab. Ekosistema ugaritan bizitzeko ahalmen hori substratu asko katabolizatzeko gaitasunarekin lotuta dago. Izan ere, *Pseudomonas*-ek 100 substratu baino gehiago erabil dezake elikatzeko, bere janari eskakizunak oso zorrotzak ez badira ere (ongi hazten da laborategiko hazkuntza-inguru arruntetan).

Genero honetako ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* aerobioak (gehienak) edo anaerobio fakultatiboak.
* oxidasa (+)
* katalasa (+)
* indol (-)
* gelatinaren hidrolisia (+)
* gluzidoen katabolismoa Entner-Doudoroff (E-D) bide metabolikotik burutzen dute.

Pseudomonas asko plasmidoen eramaileak dira.

Ohikoa da genero honetako espezie askotan pigmentuen ekoizpena. Pigmentu berdea (pioberdina) eta pigmentu urdina (piozianina) dira garrantzitsuenak. Bestalde, bakterio hauen espektro termikoa oso zabala da: 4º eta 42º C-en artean hazten dira.

Materia organikoa degradatzeko eta karbono-molekula ugari katabolizatzeko duen ahalmen handia dela eta, *Pseudomonas*-ek zeregin garrantzitsua burutzen du ekosistemen mantentzean, ingurugiroaren kalitatea hobetuz, oso kaltegarria izan zitekeen molekula organikoen pilaketa ekidinez.

Patogenia
---------

*Pseudomonas* gehienak saprofito ez-kaltegarriak dira. Hala ere, gutxi batzuk giza zein landareen patogenoak izan daitezke.

Giza-patogenoen multzoan *Pseudomonas aeruginosa* azpimarratu behar da. Bakterio hau ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du infekzioak sortzen dituela immunitate-sistema ahula dutenengan. Klinika eta ospitaleetan jarduten du batez ere mikrobio honek, bertan baitaude gaixo immunogutxitu gehienak. Lehen mailako arazoa da *Pseudomonas aeruginosa*-k ospitaleetako gaixoengan sortzen dituen infekzioak, bakterioak erresistentzia handia garatu baitu antibiotiko askorekiko.

Landare-patogenoen artean *Pseudomonas syringae* da aipatu beharrekoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pseudomonas*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131143
* Commonscat Multimedia: Pseudomonas
* Wikispecies Espezieak: Pseudomonas

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12366466p (data)
* LCCN: sh85108280
* NKC: ph348274
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 6035111
* GBIF: 3219881
* ITIS: 74
* NCBI: 286
* WoRMS: 570642
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011549

 |

* Wd Datuak: Q131143
* Commonscat Multimedia: Pseudomonas
* Wikispecies Espezieak: Pseudomonas
**Mull of Galloway** (Eskoziako gaeleraz: *Maol nan Gall*) Eskoziako hegoaldeko muturrean dagoen lurmutur bat da, Eskozian hegoalderen dagoen puntua hain zuzen ere. Dumfries eta Galloway eskualdean dago, Wigtownshire konderrian.

Itsasargia
----------

Robert Stevensonek eraiki zuen 1836an. Dorreak 26 metrotako altuera dauka, baina argia bera itsasoaren mailatik 99 metrotako altueran dago. Gaur egun itsasargi automatikoa da eta zaindariaren etxea zen hartan kafetegi bat dago orain.

Natura Erreserba
----------------

Gaur egun Natura Erreserba estatusa du Galloway kostaldeko animalia eta landareak babesteko.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Itsasargia.Itsasargia.
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1853868
* Commonscat Multimedia: Mull of Galloway

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41715

 |

* Wd Datuak: Q1853868
* Commonscat Multimedia: Mull of Galloway
**Mulligan's** Irlandako Errepublikako hiriburua den Dublin hiriko Poolberg Street kalean kokatzen den pub edo taberna da. Dublin erdiguneko antzinako pub historikoen multzoaren barnean sailkatua dago.

Historia
--------

Mulligan's pub edo taberna 1732an sortua izan zen eta bere kanpoaldeak oraindik jatorrizko leiho eta ateko hizki margotuak mantentzen ditu.

Mulligan's taberna Theatre Royal antzokiari loturik dago, azken hau Poolberg Street kalea zeharkatuz gero topa daiteke, bere hormak garai hartako horma-irudi eta autografoez beterik daudelarik. Horien artean John Fitzgerald Kennedy eta Judy Garland aktoresaren sinadurak ikus daitezke.

Mulligan's taberna James Joyce idazlearen Ulysses idazlan edo eleberrian agertzen da.

Taberna hau "The Society For the Preservation of The Dublin Accent" ("Dublingo Ahoskeraren Elkarte Babeslea") elkartearen egoitza eta topagunea ere bada.

Kanpo estekak
-------------

* Mullingan's Pubaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6934236
* Commonscat Multimedia: Mulligan's

---

 |

* Wd Datuak: Q6934236
* Commonscat Multimedia: Mulligan's
*Artikulu hau Elgeako mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mugarriluze».*

**Mugarriluze** Elgeako mendilerroan dagoen mendietako bat da, Aumategirekin batera ezagunenetako bat. Eskoriatzak Barrundiarekin duen mugan bertan dago.

1.109 metroko garaierarekin, mendilerro honetako laugarren mendirik garaiena da. Mendilerro honetako beste mendiak bezala, tontor belartsua du, iparralderago dagoen Zaraiako mendilerroko gehienek ez bezala.

Irispideak
----------

Bolibartik abiatuta, **Lizargarate** leporantz doan bidea hartu behar da. Lepoan dagoen bidegurutzerantz heldu ondoren, eskuinetara hartu behar da. Bide hori, zuzen-zuzen doa Alabita eta Elgeara. Handik gutxira, eskuinetara, zuzen tontorrera igotzen den bidexka bat dago.

Gipuzkoa aldetik ere Araotz (Oñati) eta Mendiola (Eskoriatza) auzoetatik eta Arlabango mendatetik abiatu gaitezke.

Bide laburragoak, bestela, Araba aldetik datorrenak dira, Elgea eta Ozeta herrietatik hain zuzen ere.

Historiaurrea
-------------

Sakontzeko, irakurri: «Mugarriluzeko zutarria»
Mendi honen tontorrean, 2.5 metroko altuera duen menhir edo zutarri handi bat dago, mendiari berari izena ematen diona. Honetaz gain, bertatik igarotzen da Elgeako parke eoliko ospetsua. Gainera, mendi honen Gipuzkoako magalean Alabitarte tumulua dago.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako mendiak
* Gipuzkoako mendiak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263859

 |

* Wd Datuak: Q12263859


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Porta Maggiore** (euskaraz: «Ate Nagusia»), edo **Porta Prenestina**, III. mendeko Erromako Aureliar Harresiaren ekialdeko ateetako bat da.

Atetik bi galtzada zahar pasatzen ziren: Via Praenestina eta Via Labicana. Via Prenestina, Praeneste herrirako ekialdeko bidea zen (gaur egungo Palestrina). Via Labicana (gaur egun Via Casilina deitua) hiriaren hego-ekialderantz doa.

Jatorrizko atea, Klaudio enperadoreak eraiki zuen 52. urtean, harresia baino mende batzuk lehenago, eta bi akuedukturen erdian zeuden arkuez osatua zegoen, Aqua Klaudia eta Anio Novus. Maggiore, trabertino zurizko arku bikoitz monumental bat bezala eraiki zen, eta Klaudio, Vespasiano eta Tito enperadoreak akueduktuetan egindako lanagatik goraipatzen dituzten idazkunak ditu. Jatorrian Porta Prenestina bezala ezagutzen zen.

Aureliano enperadoreak, atea, Aureliar Harresiaren zati bihurtu zuen 271ean. Ondoren, are gehiago aldatu zen Honorio enperadoreak harresiak 405ean hedatu zituenean. Oraindik ikus daitezke Honoriok erantsitako guardiako kuartel baten zimenduak, atearen goialdea, Honoriok eraiki zuen bezala, Portaren ezkerraldera eramana izan zen bitartean.

Atetik gertu, harresitik kanpo, Marko Virgilio Eurysacesek eraikitako Okinaren Tumba dago.

Atearen goikaldeko inskripzioak
-------------------------------

Teilatupean hiru inskripzio ikus daitezke oraindik (atearen bi aldeetan errepikatuak). Goikoak 'Anio Novus eta Klaudio enperadorea aipatzen ditu, atea eraikitzeagatik:

TI. CLAVDIVS DRVSI F. CAISAR AVGVSTVS GERMANICVS PONTIF. MAXIM.

TRIBVNICIA POTESTATE XII COS. V IMPERATOR XXVII PATER PATRIAE

AQVAs CLAVDIAM EX FONTIBVS QVI VOCABANTVR CAERVLEVS ET CVRTIVS A MILLIARIO XXXXV

ITEM ANIENEM NOVAM A MILLIARIO LXII SVA IMPENSA IN VRBEM PERDVCENDAS CVRAVIT

(52. urtean Tiberio Klaudio Zesar Augusto Germaniko enperadoreak Klaudiako urak izan zituen eta Caeruleus eta Curtius Milliario 45 izeneko iturburuetatik ekarri zituen, eta 62. millarioko Anio Novus bezala, biak bere baliabideetakoak).

Bibliografia
------------

* Ball Platner, Samuel (abril de 2002). Ashby, Thomas, ed. *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*. Londres: Oxford University Press Reprints. pp. 412 y 413. ISBN 978-0-19-925649-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q751318
* Commonscat Multimedia: Porta Maggiore (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4607208-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q751318
* Commonscat Multimedia: Porta Maggiore (Rome)
**Portage** pakete kudeaketa sistema aurreratu bat da. Bere flexibilitateagatik eta eraiketa sinpleagatik edo Linux banaketa baten muina izateagatik Meta-banaketa motor titulua irabazi du. Gentoo banaketa Portageren gainean ezartzen da.

Gentoo askotan Meta-banaketa bezala definitzen da. Portage-n eta 20.000 pakete eraikitze errezetetan, ebuild deiturikoak, oinarritzen da. Une oro berriak gehitzen joaten da. Ebuild hauek paketearen metadatuak gordetzen ditu, eta nola konpilatu, instalatu eta konfiguratu ere. Profilen erabilpenari esker eta emerge deritzon komando-lerroko apliazioari esker, erabiltzaileek eta garatzaileek Portage erabil dezakete programak instalatu eta kudeatzeko, aplikazio batetik sistema eragile oso batera.

Gentoo sistema bat *on the fly* konpilatu daiteke. Gentoo zerotik instalatzeko konpiladore eta eraiketa ingurune oso bat ezartzea beharrezkoa da, non Portagek Internetetetik iturri-kodea jatsi eta eraikiko du, sistemaren muina eta nahi diren aplikazioak eraikiz. Hala ere, Portagek aurre-konpilatutako paketeak ere erabil ditzake azkarrago joateko. Erabiltzaile askok hau makina moteletan bakarrik erabiltzen dute, baina instalazio azkar honi esker garatzaileek adibidez froga ingurune azkarragoak sor ditzakete. Ingurune handietan (unibertsitateak adibidez), eraketa kluster bat aurre-konpilatutako paketeak sortzeko normala izaten da, eta ondoren pakete hori beste makinetan erabiltzen da, gauzak errazago egiten eta konpilazio eta kudeaketa lanak txikitzen.

Propietate guzti hauei esker, eta Portage oso konfiguragarria dela paketeak konpilatu eta instalatzeko garaian, oso Gentoo instalazio gutxi dira berdinak. Erabiltzaile batek Gentoo instalatzean, Portage sistemak Linux banaketa pertsonalizatua konpilatzen du Portage eta eraketa aukeretan oinarrituta.

Kanpo estekak
-------------

* Gentoo Portage-ren ezaugarriak
* Gentoo Portage-ra sarrera
* Portage-rekin lanean
* Gentoo Wiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q908542
* Commonscat Multimedia: Portage (software)

---

 |

* Wd Datuak: Q908542
* Commonscat Multimedia: Portage (software)
Inariko armarriaInariko armarria
**Aanaarko**, **Aanarko**, **Anárko** edo **Inariko armarria** (finlandieraz, *Inarin vaakuna*; ipar samieraz, *Anára vearjogovva*) Finlandia iparraldean dagoen Inari udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria 1954. urtean sortu zuen Ahti Hammar margolariak eta bere helburua, bertan agertzen diren objektuekin, udalerriaren ezaugarri nagusiak adieraztea izan zen; zelai beltz baten gainean, zilar koloreko koregono arraina agertzen da, elur-oreinen urrezko adarrak dituena buruaren soinean. Biak udalerriko animalia ohikoak dira, antzinako garaietatik udalerriaren motore ekonomikoaren funtsa izan direnak eta herritarren izaera markatu dutenak. Gaur egun, elur-orein zaintzak Inariren diru-sarrera nagusien iturri izaten jarraitzen du; eta koregonoa, aldiz, urtero eskualdeko turismoa sustatzen duten milaka arrantzale erakartzen dituen arraina da. Biak ala biak sami kulturan eta sinbologian eragin handia duten animaliak dira. Gainera, aipatzekoa da Inariko armarriak ere atzealde iluna duela; izan ere, kolore hitsak (grisa, beltza) Lappiko udalerriko armarrien bereizgarri nagusiak dira, eskualdeko zerua irudikatzen dutenak .

Ikur ofiziala udalbatzak onartu zuen 1954ko irailaren 28an (Barne Ministerioak hurrengo urteko otsailaren 25ean) .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *«Heraldica Fennica». Den moderne finlandske kommunalheraldik – verdens bedste!.*  Suomen Heraldinen Seura ISBN 951-35-1695-4..
2. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 131 or. ISBN 951-773-085-3..

Ikus, gainera
-------------

* Inari
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5480117
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Inari

---

 |

* Wd Datuak: Q5480117
* Commonscat Multimedia: Coats of arms of Inari


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Punkamine** Bizkaiko punk taldea da, gaur egun Galdakaokoa.

Ibilbidea
---------

2003an sortu zuten Jonuk, Aselek, Xantik eta Gaizkak. Lehen aldaketen ostean, Jonuk (baxua eta ahotsak), Aselek (ahotsa), Macik (bateria) eta Jorgek (gitarrak) lehen CDa izango zena grabatu zuten 2005ean, Xanti teknikari eta grabazio arduradun lanetan, "Punkamine" izenarekin. MusikHerria herri diskoetxearekin kaleratu zuten.

Ondoren, Aselen eztarriko arazoak eta Jorgeren Madrilerako aldaketa tarteko, beste aldaketa batzuk etorri ziren, eta ia urte betez Jonu (ahotsa), Maci (bateria), Aitor (baxua) eta Iagoba (gitarra) aritu ostean, gaur egun Jonuk (ahotsa eta gitarra), Macik (bateria) eta Aitorrek (baxua) osatzen dute taldea, eta Aselek noizbehinka laguntza die.

Hasieratik hona, partaideak partaide, Punkaminek punk izpirituari eutsi dio eta batez ere ondo pasatzen duen lagun talde bat da. Haren ezaugarri nagusiak kritika ironikoak, umore ukituak, jarrera guztiz askea eta zuzeneko energia izan dira.

Diskografia
-----------

* *Punkamine* (2005, MusikHerria).

Kanpo estekak
-------------

* Punkamine taldearen musika entzuteko eta hitzak irakurtzeko gunea
* Punkamine taldearen Fotologa
* Punkamine taldearen Myspaces
* Punkamine taldea Jamendo-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266352

 |

* Wd Datuak: Q12266352
**Punjab** (punjaberaz: پنجاب (shahmují); ਪੰਜਾਬ (Gurmují)) Hegoaldeko Asiako eskualde geopolitiko, kultural eta historiko bat da, Indiako azpikontinentearen iparraldean, gaur egungo Pakistanen ekialdean eta Indiako iparraldean. Eremuaren mugak ez daude ondo definituak, eta kontakizun historikoetan oinarritu ohi dira.

Zatiketa
--------

Indiaren partizioa 1947an gertatu arte, Punjabeko probintzia britainiarrak gaur egungo Indiako Punjab (India) estatuaz gain Haryana, Himachal Pradesh, Chandigarh eta Delhi hartzen zituen barnean, gaur egungo Punjab (Pakistan) eta Islamabadeko lurraldeekin batera. Balutxistanekin eta Paxtunistan egiten zuen muga mendebaldean, Kaxmirrekin iparraldean, Gerriko Hndiarekin ekialdean eta Rajastan eta Sindhekin hegoaldean. Historikoki, Punjab izan zen europar kolonizatzaileen sarbide nagusia Indiar azpikontinentera.

Biztanleak
----------

Gaur egun Punjabeko biztanleei punjabiar izena ematen zaie eta euren hizkuntza nagusia punjabera da. Erlijio nagusiak Islama, sikhismoa eta hinduismoa dira. Kristau, jainita, zoroastrista, budista eta ravidassiar gutxiengoak ere badaude. Indus haraneko kulturaren garaitik bizi izan da gizakia bertan, eta ondoren okupatu zuten indo-ariarrek eta indo-eszitiarrek. Persiar, greziar, kuxaniar, gaznavidar, timuridar, mogoliar, pastun, britaniar eta beste herri batzuk ere bertatik igaro dira. Inbasio gehienen helburua erdialdean dagoen Majha eskualde oparoa zen. Indian zein Pakistanen oraindik bertako nekazal-produkzioa garrantzitsua da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Punjab - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-07).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Columbia Water Center Released New Whitepaper: "Restoring Groundwater in Punjab, India’s Breadbasket" - Columbia Water Center.*  (Noiz kontsultatua: 2021-07-07).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Pakistan flood: Sindh braces as water envelops southern Punjab» *the Guardian* 2010-08-05 (Noiz kontsultatua: 2021-07-07).

Ikus, halaber:
--------------

* Punjab (Pakistan)
* Punjab (India)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169132
* Commonscat Multimedia: Punjab region

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 105144814393019265730
* GND: 4047850-6
* LCCN: n80152695
* NDL: 00629038
* NKC: ge130346
* SUDOC: 027835723

 |

* Wd Datuak: Q169132
* Commonscat Multimedia: Punjab region
**Montgomery konderria** (ingelesez: *Montgomery County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Crawfordsville da. 2010eko zentsuaren arabera 38.124 biztanle zituen, Montgomery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Montgomery konderriak 1.309,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,16 ura dira. Beste 1.306,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.124 pertsonetatik 37.113 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.739 dira. 307 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 209 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 29 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 388 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q512686
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157103533
* GND: 4040180-7
* LCCN: n80067443
* NARA: 10039090
* **Lekuak**
* OSM: 1802229
* TGN: 2000547

 |

* Wd Datuak: Q512686
* Commonscat Multimedia: Montgomery County, Indiana
**Punta del Moral**, Ayamonteko (Huelva, Espainia) auzo bat da. Arrantza-auzo horrek interes turistiko handia duen gune bat dauka inguruan.

Kokapena
--------

Ayamonteko udal barrutian dago, hego-ekialdean, Ayamonteko hirigunearen mugatik 6 km inguru. Hegoaldeko arroilaren bestaldean hazi den arrantza-auzoa, hoteletan eta turismoari begira dauden jolas- eta aisialdi-guneetan garatu da. Hala ere, auzoak bere itsas izaerari eusten dio.

Canela auzoarekin batera, Isla Canelako bi herriguneetako bat da. "La Gaviota" auzo elkarteak eta San Antonio hermandadeak herriko festak ekainean antolatzen.

Historia
--------

Sorrera data zehatzik ez duen auzo honek, Kataluniako eta Valentziako emigranteek sortu zuten, seguruenik. Izan ere, haiek sortu zuten bere garaian Isla Cristina (La Higuerita) eta Carreras itsasadarreko ahotik bakarrik bereizten da. Izan ere, itsasadarrak 650 m besterik ez du bere puntu zabalenean, eta errepide komunikazio eskasak zirela eta, Ayamonteko bizilagunetatik ia isolatuta bizi ziren. Isolamendu honek bizilagunen arteko dialekto bereizi bat sortu du.

Ekonomia
--------

Batez ere, mota guztietako arrain eta itsaskiak arrantzatzen dira, eta horrek, denborarekin, bertako sukaldaritza berezia sortzen lagundu du. Azken finean, izen bat eman zioten. 

Azpimarratu behar da, gaur egun, auzo txikia hotel-guneetatik eta turismo-eremuetatik ur-hodi batez bereizita dagoela, eta horrek herritarren aisialdirako espazio naturala baldintzatzen duela hegoalderantz.

2008. urtearen hasieran, transbordadore-sistema bat ezarri zenzen Isla Cristina uhartearekin lotzeko, eta, hala, aukera berriak zabaldu dira herritarren artean.

Ikus, gainera
-------------

* Punta del Moraleko mausoleo erromatarra
* Ayamonte
* Isla Canela

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6093114
* Commonscat Multimedia: Punta del Moral

---

 |

* Wd Datuak: Q6093114
* Commonscat Multimedia: Punta del Moral
*Artikulu hau arkitekto barrokoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ibero (argipena)».*

Loiolako santutegiko kupula eta linterna, Azpeitia
Donostiako Santa Maria basilika
**Inazio Ibero Erkizia** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1684 – 1766ko ekainaren 30 ) arkitekto barroko gipuzkoarra zen.

Garrantzi handia izan zuen Gipuzkoako herrien itxura ematean, berak eraiki baitzituen hainbat herrietako elizen kanpandorre barrokoak: Andoain, Elgoibar, Hondarribia, Ibarra eta Usurbil. Baita ere Koruko Andre Mariaren elizaren fatxada Donostian. Bilbon San Nikolas Barikoaren eliza proiektatu zuen.

Haren maisutasun eta jakintza zela-eta Loiolako santutegiko maisu eraikitzaile izendatu zuten, Carlo Fontana arkitekto erromatarrak proiektatutako basilika eta josulagunen apaiztegiaren lanak jarraitzeko. 1766an hil zenean Xabier Inazio Etxeberriak hartu zituen bere gain.

Eraikin gehienetan bere seme Frantzisko Ibero arkitektoarekin egin zuen lan.

Lan garrantzitsuak
------------------

* 1733-1766 : Loiolako santutegiko maisu eraikitzailea:

Kupula itxi zuen
Linterna eraiki zuen
Aldare nagusiko erretaularen marrazkia
* 1750 inguru : Koruko Andre Mariaren basilikaren fatxada (Santa Maria eliza), Donostia
* 1747 : Udaletxea, Deba, Gipuzkoa

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Inazio Ibero*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Inazio Iberori buruzko erreportaia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9007805
* Commonscat Multimedia: Ignacio Ibero

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95933082
* GND: 108912791X
* ULAN: 500039403
* PARES: 15473
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 72474
* Lur: 02934/eu\_i\_0106/i0106
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9007805
* Commonscat Multimedia: Ignacio Ibero
Inbasio estralurtarra, *Amazing Stories* aldizkariaren azalean.
**Inbasio estralurtarra** zientzia fikziozko istorioetan ohikoa den gaia da. Oro har, jatorri estralurtarreko izakiek Lurra (edo beste planeta bat) inbaditzean datzan argudioa da. Izaki horiek giza espeziea baino maila teknologiko handiagoa dute, eta esklabo bihurtu edo suntsitu nahi dituzte, Lurra planeta beren helburuetarako edo beste behar batzuetarako aprobetxatzeko. Errealitatean, estralurtarrak baleude, inbasio bat egitea ez da oso probablea, bere kostu ekonomiko izugarriagatik.

Estralurtarren inbasioak alegoria gisa erabiltzen dira behin baino gehiagotan, historia idazten den gizarteetako arriskuak irudikatzeko. Estatu Batuetan idatzitako generoko istorio askok argi eta garbi aipatzen dituzte nazismoa, komunismoa, terrorismoa edo balizko gerra nuklearraren beldurra. 

Fikziozko lanetan irudikatutako arraza estralurtarren ohiko jokaerak hauek izan ohi dira: espantsio militarra, behaketa eta azterketa, edo axolagabetasuna. Oso gutxitan irudikatzen dira gizateriarekin teknologikoki laguntzen duten arrazak. Bi salbuespen nabarmen daude: *The Day the Earth Stood Still* eta *Star Trek*en hainbat serie.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Stephen Hawking warning: What would an alien invasion be like?» *Christian Science Monitor* ISSN 0882-7729. (Noiz kontsultatua: 2023-03-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2447078

 |

* Wd Datuak: Q2447078