recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thérèse-Éléonore Lingée**, jaiotzaz **Thérèse-Éléonore Hémery** (1753-1833), Frantziako diseinatzaile eta grabatzailea izan zen, grabatzaile-familia bateko alaba.

Biografia
---------

 Greuzeren *ume-burua* (C. 1777), krayoi-estiloa, sepian inprimatua, MET, New York.
Parisen jaioa, Thérèse-Éléonore Marguerite Hémeryren ahizpa gazteena izan zen. 1745ean jaioa, eta Nicolas Ponce oparoarekin ezkondua, eta 1751n jaiotako Antoine-François Hémery grabatzailearen arreba. Ziurrenik Margueritek sartu zuen lehen aldiz zizelaren eta punteatuaren artean. Krayoiaren teknikarako talentu berezia garatu zuen, Jean-Michel Moreau, André Pujos eta Charles-Nicolas-Cochin interpretatuz, domina askotako erretratuak barne. Basan eta Poignantek argitaratutako *Poullaingo* *Kabinetearen* bildumarako lan egin zuen (1781).

Parisko Aretoan 1781ean Cochinen araberako *El rapto de las sabinas* lanarekin bere presentzia adierazita geratu zen Frantziako Iraultza baino lehentxeago, Apoloren Semeen Elkarte Akademikoko kideen erretratu grabatu batzuk egin zituen, Moreauren eta Cochinen arabera, eta une hartako Marseillako Akademiaren partaide gisa aipatzen da.

Charles-Louis Lingée (1748-1819) grabatzailearekin ezkondu zen, eta gutxienez bi seme-alaba izan zituen. Bikotea Saint-Jacques ruen bizi izan zen. Bere lanak senarraren izenarekin sinatu zituen, baita dibortziatu ondoren ere. Gero Lefebvre (edo Lefèvre) margolari batekin ezkondu zen [?-? ]; 1793ko Aretoan "ciudadano Lingée, mujer Lefèvre" izenarekin egin zuen erakuketa. Bikote hau rue des Lπ-Saint-Paulen bizi izan zen.

1813-1814 bitartean aktibo egon zen oraindik, eta Étine Achille Réveil-ek koordinatzen duen *Pintura eta* Eskultura Museoaren bilduman parte hartu zuen. Azken helbideetako bat Mazarine rue izan zen.' 1820 eta 1833 bitartean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Antoine François Hémery (1751-1...)» *data.bnf.fr* (Noiz kontsultatua: 2022-12-27).
2. ↑  **(Ingelesez)** Notice biographique d'« Eléonore Lingée », British Museum.
3. ↑  Lefebvre (citoyenne), notice du Salon de 1793, Base salons du musée d'Orsay.
4. ↑  Lefebvre, peintre, rue des Lions Saint-Paul, Notice du Salon de 1793, Base salons du musée d'Orsay.
5. ↑  « Thérèse-Éléonore Lingée », Washington, National Gallery of Art.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18508692
* Commonscat Multimedia: Thérèse Eléonore Lingée

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3861150325579110090008
* ISNI: 0000 0003 8473 4521
* BNE: XX1600981
* BNF: 14955944m (data)
* GND: 1036720160
* LCCN: nr99039171
* NLA: 35099724
* SUDOC: 184575842
* ULAN: 500115688
* RKD: 433158
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 70311

 |

* Wd Datuak: Q18508692
* Commonscat Multimedia: Thérèse Eléonore Lingée
Théâtre du Châteleteko auditorioa, 2008
**Théâtre du Châtelet** (frantsesezko ahoskera: [teɑtʁ dy ʃɑtlɛ]) Parisko lehen barrutiko Châtelet plazan dagoen opera eta antzokia da.

*Châtelet* (gaztelu txiki) batean eraikiak izan ziren bi antzokietako bat da, bestea Théâtre de la Ville izanik. Haussmann baroiak eskatua, Gabriel Davioudek diseinatu zuen 1860 eta 1862 artean. Hasiera batean Théâtre Impérial du Châtelet deiturik, zenbait izen aldaketa eta birmoldaketa jasan ditu urteetan zehar. Gaur egun 2.500 eserleku dauzka.

Deskribapena
------------

Antzokia Sena ibaiaren ertzetako kaien luzetara eraikitako bi antzoki bikietako bat da, Châtelet plazan (Place du Châtelet) bata bestearen parean kokatuta daudelarik. Bestea Théâtre de la Ville antzokia da. Kanpoko arkitektura funtsean paladiarra da, arkupeko sarrerez hornitua. Barrutik, ordea, antzokiaren diseinua nabarmenki ezberdina da. Plazaren erdian esfingez apaindutako iturri bat aurki daiteke, 1808an eraikia izan zena, Egiptoren aurka Napoleonek izandako garaipenaren oroigarri.

Antzokia 1875 inguruan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1469315
* Commonscat Multimedia: Théâtre du Châtelet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136055203
* ISNI: 0000 0001 2164 4372
* GND: 5085357-0
* LCCN: n81120585
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00086003

 |

* Wd Datuak: Q1469315
* Commonscat Multimedia: Théâtre du Châtelet
Fukushimako sakurak
**Sakura** (japonieraz: 桜 o さくら?)
 Japonian, zenbait gereziondoen (eta batez ere japoniar gereziondoaren) loreei ematen zaien izena da. Sakura, Prunus generoko hiru landare espezieri ere deitzen zaie. Udaberrian gertatzen da bere loraldia. Japonian, *hanami* (japonieraz: 花見?)
 jaialdia egiten da bere omenez, bertako lorerik esanguratsuena baita, ez ofiziala, baina. Jaialdi honetan, senideak eta lagunak, gereziondoak dauden parkeetan biltzen dira, zuhaitz hauen itzalpean, eta, piknik bat bezala, jakiak banatzen dituzte, loreen agerpena ospatzen duten bitartean.

Urtean zehar, gereziondoak, soilik hosto berdeekin estaliak egoten dira, eta, neguan, hosto horiek galtzen dituzte, baina, udaberriaren hasiera aldean, loratu egiten dira, parkeak, euren laino arrosa itxurarekin apainduz.

Ikus, gainera
-------------

* Kenrokueneko Kikuzakura (japonieraz: 兼六園菊桜?)

, soilik Kenroku-en parkean dagoen sakura mota da.

* Yoshino gereziondo

Irudiak
-------

* Somei Yoshino SakuraSomei Yoshino Sakura
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Webster's Third New International Dictionary, Unabridged.  (2002). *Sakura.*  Merriam-Webster.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q871991
* Commonscat Multimedia: Species of sakura

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4561760-0
* NDL: 00570069

 |

* Wd Datuak: Q871991
* Commonscat Multimedia: Species of sakura
**Melisos Samoskoa** (antzinako grezieraz: Μέλισσος ὁ Σάμιος; ziurrenik K.a. 470) Samosko estatuburu eta itsas komandantea izan zen, Leuzipo eta Demokritoren atomismoan eragin nabarmena izan zuelarik. Samosko itsas armada zuzendu zuen K.a. 441. urtean, Atenastarrak garaitu zituztenean. Parmenidesen ikasle izan zen, bere filosofia hedatu zuelarik.

Filosofia
---------

Bere idazkietatik iritsitakoa Sinpliziok gorde zituenak izan ziren Aristotelesek egotzi zizkiolarik Melisori, hauetan Parmenidesen doktrinaren defentsa sutsua egiten delarik. Jonikoz idatzi zituen bere lanak, hauek argudio zerrenda luzeetan zetzatelarik. Honen ustez *izatea* infinitua zen, hasiera eta amaierarik gabea, ondorioz jatorria **izate ezan** ezin zuelarik izan. Ezingo litzateke *izate* hau suntsitu *ez-izate* ezin bailiteke izan eta beste zerbaitetan bihurtuz gero ez litzatekeelako suntsituko, eraldatu baizik.

Sinplizioren arabera (Physika), Meliso ez zegoen Parmenidesek *izatea* eta *guztizko izatearen* artean egiten zuen desberdintasunarekin ados. Filosofoaren ustez *betiereko izatea* magnitude neurtezin bat izan beharra zuen, ondorioz aldaezina eta bakarra. Barne edo kanpoko edozein aldaketa pentsaezina litzateke beraz honen ustez, Parmenidesen Bakarra edo *errealitate batua* ezingo litzatekeela ez izaeran eta kopuruan aldatu inoiz. Ezin da aldaketarik egon batasunaren barnean, edozein banaketak *espazioa* edo *hutsa* egotea eskatzen baitu, baina hutsa ez da ezer, beraz ez da.

Zenon Eleakoaek azalduko zuen paradoxan datza bere logikaren zailtasuna, adimenak zentzumenak kontraesaten baititu. Argudio abstraktuak batasunaren barnean aldaketa ezinezkoa dela erakuste du, baina zentzumenek aurkakoa dute erakusten. Parmenidesen tesiak defendatzeko sorturiko argudioak azkenean honen aurka zihoazelarik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233711
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305863212
* ISNI: 0000 0003 9661 5036
* BNF: 122156852 (data)
* CANTIC: a10490103
* GND: 118732854
* LCCN: n82103038
* SUDOC: 027687058
* BIBSYS: 95003447
* UB: a1089371
* ICCU: PALV017164
* Open Library: OL2155700A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q233711
**Mathakhelako parke nazionala** Adjariako (Georgia) parke nazionala da, Matxakhelistskali ibaiaren haranean. 8.733 hektareako azalera du guztira.

Parkea 2012. urtean sortu zen, eta biodibertsitate biologiko eta paisajistiko bakarraren babesa, baso kolkidetako ekosistemaren epe luzeko babesa, segurtasun ekologikoa eta natura- eta ingurumen-turismoa eta jolas-jarduerak aurreikusten ditu.

Mathakhela parke nazionalean gotorleku-aurriak daude Matxakheli eskualde historikoan, arku-zubiak eta ardo-prentsak. Mtavarangelozi mendiaren isurialdetik Batumi eta Mathakhela haitzartegiaren ikuspegiak daude.

Parkearen bisitari-zentroa Atxarissagmarti herrian dago, Khelvatxauriko udalerrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Georgian forests and wetlands to be included among UNESCO World Heritage Sites *Georgia Journal* 15 February 2018
2. ↑  Machakhela National Park

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16372161
* Commonscat Multimedia: Machakhela National Park

---

 |

* Wd Datuak: Q16372161
* Commonscat Multimedia: Machakhela National Park
**Mathematics Genealogy Project** (euskaraz: ***Matematika Genealogia Proiektua***) matematikaren genealogia akademikorako lineako datu base bat da.    2007az geroztik 100.000 matematikari baino gehiagoko graduazio datei, alma materrei, doktore-arduradunei eta doktorego ikasleei buruzko informazioa dauka.

Historia
--------

Proiektua Mankato-n (Minnesota) dagoen Minnesota Estatuko Unibertsitateko matematika irakasle den Harry Coonceren ekimen gisa sortu zen. 1999an Cooncek erretiroa hartu ondoren, proiektuak urte batzuetan jarraitu zuen, 2002an unibertsitateak laguntza kentzea erabaki zuen arte. Hala ere, proiektuaren garrantzia ikusita, American Mathematical Society eta Ipar Dakota Estatuko Unibertsitatearena babespean funtzionatzen jarraitu zuen. 2005ean Clay Institute of Mathematics-en beka bat jaso zuen. 

Gaur egun, proiektuaren beraren adierazpenen arabera, « *matematika* edo *matematikari* hitza erabiltzen dugunean oso zentzu inklusiboan aipatzen dugu hitz hori. Hori dela eta, ongi etorria da estatistika, informatika, filosofia edo ikerkuntza eragileko edozein datu garrantzitsu". 

Informazio genealogikoa Dissertation Abstracts International eta Notices from AMS bezalako iturrietatik lortzen da, baina edonork eman dezake proiektuaren webgunearen bitartez. Datu-baseak matematikariaren izena, unibertsitatea eta titulua eman den urtea, tesiaren izenburua, lehen eta bigarren aholkularien izenak, titulua eman den herrialdeko bandera eta ondorengo akademikoaren zenbaketa ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Jackson, Allyn.  (2007). «A Labor of Love: The Mathematics Genealogy Project» *Notices of the AMS* 54 (8): 1002-1003..
2. ↑   Carr, Sarah.  (18 de agosto de 1999). «Retired Mathematician Develops a Family Tree of the Scholars in His Field» *The Chronicle of Higher Education*.
3. ↑   Worth, Fred.  (2006). «A Report on the Mathematics Genealogy Project» *MAA FOCUS* 26 (8): 40–41..
4. ↑   «The Mathematics Genealogy Project - Mission Statement» *genealogy.math.ndsu.nodak.edu*.

Kanpo estekak
-------------

* Matematika Genealogia Proiektuaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q829984

 |

* Wd Datuak: Q829984
Texas Rangers polizia indarraren omenezko estatua Texaseko Kapitolioaren aurrealdean, Austin.
**Texas Rangers**, ofizialki **Texas Ranger Division** (euskaraz *Texaseko Zaintzaileak* edota *Texaseko Zaintzaileen Dibisioa*) Ameriketako Estatu Batuetako Texas estatuko polizia indar bat da. Polizia indar honen eskumena estatu horretara mugatzen da eta bere egoitza nagusia estatu hartako hiriburua den Austin hirian du.

Ofizialki 1835. urtean sortua izan zen. Stephen F. Austin kolono eta bide-erakusleak Texaseko Independentzia aurretik batzartu zituen eta bertako biztanleak apatxe eta komantxeen erasoetatik babesteko asmoz sortu zituen. 1823. urtean lehebiziko taldea izan zen Austingo Rangersak 10 kidetara besterik ez ziren ailegatzen. 1835. urtean jada ofizialku ezarrita zegoela, 100 gizonez osatutako 3 konpainiatan banaturik zegoen.

Euren berezko arma sei tirotako errebolberra zen, halere errifleak, lokarriak nahiz labanak ere erabili ohi zituzten, eta lasterrera aztarna jarraipenean, miaketan eta buruz-buruko borrokan trebatu ziren. Lasterrera gizon zaildu eta gogorren ospea bereganatu zuten.

Eurei buruzko garai hartako esaera batek honela zioen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Zaldiz mexikarren gisan ibili ohi ziren, Tennesseeko gizonen antzera tirokatzen zuten, eta deabrua berberarekin borrokatzeko gai ziren*. |  » |

Gaur egun Mendebalde Urruneko filmeei eta baztez ere Chuck Norris aktoreak antzeztutako Walker, Texas Ranger telesailari esker gure artean aski ezagunak dira.

Kanpo estekak
-------------

* Texas Rangers polizia indarraren Ospearen Aretoaren webgunea eta museoa **(Ingelesez)**
* Texas Rangers polizia indarraren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510865
* Commonscat Multimedia: Texas Ranger Division

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146536782
* ISNI: 0000 0001 2225 9759
* BNF: 15112180g (data)
* GND: 4011621-9
* LCCN: n50015874
* SUDOC: 148331238
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q510865
* Commonscat Multimedia: Texas Ranger Division
**Meritaton-Tasherit** Egiptoko XVIII. dinastiako printzesa izan zen, zehazki, amarnar deritzon garaikoa.

Ez da bere izena baino asko gehiagorik ezagutzen, eta, bere aita zen Akenaton faraoiaren erregealdiko 14. urte inguruan jaio behar izan zuela. Bere izenak, **Amonen Maite Txikia** esan nahi du, baina, hobekiago, **Meritaton Txiki** bezala itzultzen da, eta, beraz, logikoagoa da ume hau Akenaton eta honen alaba nagusia zen Meritatonen arteko intzestutik jaiotako alaba izatea.

Kasu hau ez da bakarra Antzinako Egipton, baina bai une batekoa. Inperio Ertaineko kasu ilunen batzuk aparte utzita, Akenatonez gain, beste bi faraoik baino ez zuten intzesturik egin: bere aita zen Amenofis III.ak, bere alabetako laukin behintzat ezkondu zena, horietako bat Errege Emazte Handi kargura igoz, eta Ramses II.a ospetsua, nork alaba-emazte asko ere izan zituen, horietako bi (edo hiru) Errege Emazte Handiak. Akenatonen kasuan, ez zen bakarrik Meritatonekin ezkondu, baizik eta baita Ankesenamon eta, agian, Meketatonekin ere.

Meritaton-Tasheriten aztarnak, bere familiako gainontzekoenak bezala, Akenatonen erregealdiko 17. urtea baino lehenago galtzen dira. Beharbada, garai hartako beste hainbat ume bezala, edozein gaixotasunengatik hilko zen, edo izurri izurrite bategatik, iradoki den bezala.
**Saguzar Jainkoaren Mozorroa** (gaztelaniaz *Máscara del Dios Murciélago*) K.a. 200 eta 200 artean zapotekek, Erdialdeko Amerikako kolonaurreko zibilizazioak, eginiko mozorro edo maskara da, maisulantzat hartua. Zibilizazio hau erdialdeko haranetan eta Tehuantepec istmoan finkatu zen, Mexikon, K.a. 1500 eta gure aroko 1521 arte, eta gaur egungo Oaxaca estatua sorrarazi zuena.

Monte Albán aztarnategi arkeologikoaren mapa.
Erdialdeko Amerikan zapoteka kulturaren eraginguneak zehazten dituen mapa.

Aurkikuntza eta historia
------------------------

Mozorroa Monte Albánen aurkitu zen, egungo Oaxaca estatuko hiriburua den eta antzina Dani Baá izeneko zapoteka hiria izan zen Oaxaca de Juárezetik 10 kilometrora, aztarnategi arkeologiko honetako erdiko plazako H muinoan, gutzalekuan bost hezurdurarekin batera zegoen eskaintza batean. Hildakoentzako eskaintza zen, gurtu egiten baitzituzten.

Mozorroak giza aurpegi bat irudikatzen du, eta bere gainean zapoteken saguzar-jainkoa zen Piquete Ziñaren irudia dago.

Gaur egun, mozorro hau Mexikoko Antropologia Museo Nazionaleko Oaxacako kulturen aretoan kontserbatzen da.

Eraikinak Monte Albánen.

Ezaugarriak
-----------

* Diseinua: Paparreko mozorroa
* Materiala: Berde ilun koloreko jadezko 25 atal eta strombus moluskuaren oskolarekin eginiko begi eta hortzekin.
* Mozorroak zintzilik dauden hiru arbelezko plaka ere baditu.

Ikus, gainera
-------------

* Monte Albán
* Zapotekera
* Mexiko
* Zapoteka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9048096

 |

* Wd Datuak: Q9048096
**Saguzar arrunta** (*Pipistrellus pipistrellus*) Euskal Herrian topa daitekeen babestutako saguzar espezie bat da.

Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrendaren interes berezikoen kategorian sartu zuten.

Itxura
------

Europan dagoen saguzarrik txikiena da: 36-51 mm arteko luzera du; hego baten puntatik bestera 180-240 mm baino ez ditu neurtzen. Pisua ere arina du: 3,5 gramotik 8 gramora.

Bizkarreko ilea marroia du eta sabelerantz joan ahala argitu egiten zaio. Muturra eta hegalak beltzak ditu.

Ez da saguzar mediterraneoarekin ( *Pipistrellus pygmaeus* ) nahastu behar.

Portaera eta elikagaia
----------------------

Espezie honek saguzarrei buruz dugun irudia hausten digu: atsedena hartzeko ez da sabaitik eskegita jartzen; zulotxoetan gordetzen da, makurtuta. Hegalak bere gorputzaren inguruan bildu beharrean (beste hainbat saguzarrek egiten duten gisan), bere gorputzaren ondoan plegatzen ditu. Espezie sedentarioa da; beti ber lekuan bizi da. Oihu zorrotzak igortzen ditu, bereziki udazkenean, arrek haien presentzia agerrarazi nahi dutenean hegan dabiltzala.

Hegal eginez jaten ditu harrapatutako intsektu txikiak (eltxoak, odol-zizare edo kironomoak, trikopteroak, krisopoak...)

Bizitokia
---------

Beste hainbat saguzar espezie ez bezala, saguzar arrunta ez da leize-zuloetan bizi. Antropofiloa da; hau da, gizakiak eraikitako guneetan bizitzea maite du: etxe zaharretako harrien tartean, teilapeetan, biltegietan...

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Eusko Jaurlaritza.  (2013-7-5). *Agindua, 2013ko ekainaren 18koa, Ingurumen eta Lurralde Politikako sailburuarena. Honen bidez, Basa eta Itsas Fauna eta Landaredian Arriskuan dauden Espezieen Euskadiko Zerrenda aldatzen da.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176901
* Commonscat Multimedia: Pipistrellus pipistrellus
* Wikispecies Espezieak: Pipistrellus pipistrellus

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph569168
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pipistrellus\_pipistrellus
* BOLD: 70338
* BioLib: 2279
* Dyntaxa: 205994
* EOL: 127390
* Fauna Europaea: 305434
* GBIF: 5218465
* GlobalSpecies: 952836
* ITIS: 632123
* UICN: 17317
* MSW: 13802094
* NCBI: 59474
* WoRMS: 1049382
* uBio: 6872050

 |

* Wd Datuak: Q176901
* Commonscat Multimedia: Pipistrellus pipistrellus
* Wikispecies Espezieak: Pipistrellus pipistrellus
**Tink** edo **Turing Ink** (Turing-en tinta), programazio lengoaia esoterikoa da, José María Mendez-ek diseinatutakoa 2008. urtean. Programazio lengoaia gehienak ez bezala, koloreen erabileran oinarrituta dago, beraz agindu bakoitza kolore pixel batek irudikatzen du, irudi/programa baten parte dena. Agindu errepertorioa Brainfuck erabiltzen dituenaren antzekoak dira, beraz honen dialektotzat kontsideratu genezake.

Lengoaiaren diseinua
====================

Lengoaia hau byteen array (idealki infinitua, baina Tink-en inplementazioa 128 bytekoa da) batean oinarritzen da, Brainfuck eta Ook! bezala. Arrayaren posizioetara erakusten duen erakusle bat dauka, existitzen diren 9 aginduetatik maneiatu daitekeena.

### Aginduak

9 agindu daude, bakoitza kolore bati erlazionatuta.

| Kolorea | Esanahia |
| --- | --- |
| #FFFFFF #FFFFFF | Itxaron erabiltzaileak byte bat sarrera korrontean sartu arte. |
| #FFFFFF | Komentario bat hasi/bukatu. |
| #00FF00 | Erakuslea gehitzen du. |
| #FF0000 | Erakuslea kentzen du. |
| #0000FF | Erakutsitako bytea gehitzen du. |
| #FFFF00 | Erakutsitako bytea kentzen du. |
| #FF8000 | Erakutsitako bytea sarrera korrontean sartzen du. |
| #FF00FF | Erakutsitako korronte sarreraren bytearen balorea hartu. |
| #00FFFF | #0080FF-ren hurrengo pixelera aurreratu erakutsitako bytea nulua bada. |
| #0080FF | #00FFFF-ren hurrengo pixelera atzeratu erakutsitako bytea nulua ez bada. |

### Kaixo mundua adibidea

Kaixo mundua adibide tipikoa Tink lengoaian:

Programa bera, beste era batean margotuta:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6147158

 |

* Wd Datuak: Q6147158
**Marikita Tanburin** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1946) euskal irakasle eta idazlea da.

Biografia eta ibilbidea
-----------------------

Baigorriko Ameztoia baserrian jaio zen; guraso laborarien alaba bakarra da. 1951n bost urte zituela, Angelura joan zen bizitzera bere gurasoekin; Inguru euskaldun batetik, frantsesez aritzea sustatzen zuen ingurura joatearen ondorioz, euskaraz egiteari utzi zion. Biarritzeko Lizeora joan zen ikastera eta han errusiar klasean zebilela irakasleak euskararekiko zuen interesak piztu zion euskara berreskuratzeko grina. Ondorioz, urteetan euskara ia ahaztuta izan bazuen ere, hamasei urterekin berriz ekin zion hitz egiteari.

Bordeleko Unibertsitatean etnologia edo antropologia ikasketak egin zituen.

2007 arte irakaskuntza izan du lanbide. Lehen ikastoletan irakasle ibili zen (Ipar Euskal Herrian jatorria duen lehena). Seaskan ibili zen 1986ra arte: 1970ean Donibane Lohitzuneko ikastolan hasi eta hamar urtez euskara irakasten hasi zen. 1981an Baigorrira bizitzera joan zen eta beste bost urtez hango ikastolan. Azken urtea Donibane Garazikoan eman zuen.

Seaskan zeuden diru arazoengatik Hezkuntza Nazionalera pasa zen eta hamazazpi urte egin zituen han irakasle. 

Hainbat hedabidetan (*Ekaina*, euskal eta frantses telebistak, *Herria*, Euskal Irratiak...) idatzi du: euskara, etxeen izenak, euskal deiturak, ohiturak, emazteak, eta agoteak gai nagusitzat zituela. Horrez gain, Iparraldean, Hegoaldean eta Parisen mintzaldiak eskaini ditu. Egun berriro Baigorrin bizi da.

Halaber, *Maiatz* aldizkarian olerkiak argitaratu ditu jaiotetxearen omenez sortutako **Mari Ameztoi** ezizenarekin. 2006tik Maiatzek argitaratzen duen *Hatsaren Poesia* bilduman ekarpenak egin ditu.

Lanak
-----

### Eleberriak

* *Kania, uharte galduko ipuina* (2005, *Maiatz*)
* *Abu ala Ali* (2006, *Maiatz*)
* *Singapurreko gutunak* (2008, *Maiatz*)
* *Iraun* (2009, *Maiatz*)
* *M.* (2019, Zortziko)
* *Ecrire pour vivre* (2021, Zortziko)

### Saiakerak

* *Euskal deituren kronikak* (2000, *Gatuzain*)
* *Bi saiakera emazteen izenean* (2014, *Maiatz*)
* *Agoten in memoriam* (2016, *Maiatz*)

### Olerkiak

* *Olerki bilduma - Une vie de poèmes* (2018, *Maiatz*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sarritan **Tambourin** forma frantsestuan idatzia, Euskaltzaindiaren deituren zerrendak **Tanburin** proposatzen du. Hala idatzi izan du Itxaro Bordak Berrian edo Amagoia Martijak Hik Hasi aldizkarian.
2. 1 2    Berria.eus. ««Nire idatzietan nire bizi pribatuak badu eragina»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-12-24).
3. ↑  Itxaro Borda, *Emakumeak idazle*, Txertoa, Donostia-Ziburu, 1984.
4. ↑  *Escrivans Idazle* liburua, Maiatz-Per Noste, 2010; 295.or.
5. ↑  *Mari Amestoy* forman idatzia.

Kanpo estekak
-------------

* Marikita Tanburin literaturaren zubitegian
* Idazlea[*Betiko hautsitako esteka*] EIEren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263086
* Commonscat Multimedia: Marikita Tambourin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5015147605362857760001
* Literaturaren Zubitegia: 744
* SUDOC: 195437195

 |

* Wd Datuak: Q12263086
* Commonscat Multimedia: Marikita Tambourin
**Tinieblas González**, jaiotzako izenez **Valentín González** (Ourense, Galizia, 1972ko urriaren 19a- ) Euskal Herriko zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da.

Biografia
---------

Lau urte zituenetik Laudio Ibarreko Aretan bizi izan da eta egun Gasteizen bizi da. Familia giro gogorrean hazi zen eta horrek bere ibilbide artistiko osoa markatu du. Valentín jaiotza izenez, txikitan Tini edo Tinín deitzen zioten lagun batek Tinieblas deitu zion arte.

### Literaturzalea

Txikitatik Poe, Lovecraft, Tolkien edota Sadeko markesa bezalako idazleak zituen gogoko, baita komikiaren mundua ere. Gaztetandik idatzi ere egin du: 12 urterekin *Oscuro* izeneko olerkia izan zen idatzitako lehena eta zenbait elelabur ere (tartean *Sueños inocentes*) idatzi zituen.

Nerabezaroan gehiago idazteari ekin zion eta *Yo Salvador*, *Observada*, *La mujer que mató al Diablo*, *El cuarto oscuro* eta *La verdadera historia* idatzi zituen, azken hau munduaren sorrerari buruzko aurre-saiakera fantastikoa.

### Ikus-entzunezkoak

17 urterekin Laudio aldean bere itxura punk oso deigarriagatik ezaguna zen eta '*Tinieblasek* berak banatutako maketa bat atera zuen *The Kaos* izeneko punk taldea sortu zuen.

Adin horrekin hasi zen ikus-entzunezkoen munduan sartzen; *Tripas* izeneko bi orduko iraupena zuen bideoa egin zuen beldurrezko filmetatik ateratako zatiekin. Laudioko bideo-klubetan eta Gasteizko *El Pasaje del Terror* aretoan eman zuten. 21 urterekin arlo horretako ikasketak hasi zituen Bilboko Karrera Berrietako Euskal Institutuan. Hor Galiziako txerribodei buruzko ikuspegi tragikoa duen *A Matanza do Porco* dokumentala egin zuen eta ikasturtearen amaieran bere lehen gidoia idazten hasi zen, 1996an zuri-beltzez grabatuko zuen *Por un Infante Difunto* laburmetraiarena.

Lanak
-----

* *ASD. Alma sin dueño* (2008)
* *Ecosistema* (2004)
* *Raíces de sangre* (2002)
* *The Raven... Nevermore* (1999)
* *Por un infante difunto* (1998)

Lan guztietako gidoigilea eta *Ecosistema*, *The Raven... Nevermore* eta *Por un infante difunto* lanen ekoizlea ere izan da.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal zinema

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Tinieblasen gaineko webgunea.
* Elkarrizketa Argian.
* **(Ingelesez)** Artikulua imdb.com
* **(Gaztelaniaz)** Euskadiko Filmategia[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6147157
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149056584
* BNE: XX1417167
* Tabakalera ID: 102398
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02512/eu\_g\_2586/g2586

 |

* Wd Datuak: Q6147157
***Marilyn*** Itoiz taldearen 1982ko abestia da, izen laburrarekin ezagunagoa bere titulu ofizialarekin baino: ***Marilyn: sagardotegia eta jazzmana.*** Hitzak Juan Carlos Perezenak dira, eta musikaren autoretza Antton Fernandezek sinatu zuen.

*Alkolea* diskoan agertu zen, eta hark aurreko lerro sinfoniko progresiboa aurrerapauso tekniko eta estilistiko bat suposatu zuen arren, bestelako doinu pop bat zekarren *Marilynek*, eta hain zuzen ere Itoizen hurrengo diskoetan estilo pop rock hori nagusitu zen, nolabaiteko mugarria izan zelarik kantu hau.

Izenburu osoaren berbak ez dira agertzen kantuaren hitzetan. Bai ordea euskal kantutegiko erreferentzia ezagun bat, *Donostiako hiru damatxo* kantutik hartua, larrosa eta krabelinak aipatzen dituen eta errepikatzen den leloan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Oh Marilyn, Marilyn
Larrosa eta klabelin
Ximeldu da hire oroimena. |  » |

Kantua *Alkolean* diskoan estreinatu zen, eta antologietan ere agertu zen ondoren. 1984an Radio 3 espainolarentzako grabatu zen kontzertu batean ere badago *Marilyn*, urteen buruan Interneterako berreskuratu zen grabaketa batean.

Erreferentzia
-------------

1. ↑    elkartea, IPARLA BAIGURA KOMUNIKAZIOA.  (2020-11-23). «Itoiz taldearen 1982ko kontzertu bat sarean ikusgai» *Kazeta.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).
2. ↑   «Marilyn: sagardotegia eta jazzmana» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «11.048: Concierto tesoro RNE: Itoiz» *RTVE.es* 2020-08-18 (Noiz kontsultatua: 2022-10-04).

Kanpo estekak
-------------

* *Marilyn* Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114401491

 |

* Wd Datuak: Q114401491
**McPherson konderria** (ingelesez: *McPherson County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salem da. 2010eko zentsuaren arabera 2.459 biztanle zituen, McPherson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McPherson konderriak 2.982,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,57 ura dira. Beste 2.943,89 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.459 pertsonetatik 2.430 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 25 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 1 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 20 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q368006
* Commonscat Multimedia: McPherson County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153629941
* LCCN: n81117591
* NARA: 10040187
* **Lekuak**
* OSM: 1739836
* TGN: 2001814

 |

* Wd Datuak: Q368006
* Commonscat Multimedia: McPherson County, South Dakota
**McPherson konderria** (ingelesez: *McPherson County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madison da. 2010eko zentsuaren arabera 539 biztanle zituen, McPherson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McPherson konderriak 2.227,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,68 ura dira. Beste 2.224,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 539 pertsonetatik 530 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 0 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 0 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485620
* Commonscat Multimedia: McPherson County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153629941
* NARA: 10039512
* **Lekuak**
* OSM: 1425394
* TGN: 2001374

 |

* Wd Datuak: Q485620
* Commonscat Multimedia: McPherson County, Nebraska
**Thomas Cook** (Melbourne, Derbyshire, 1808ko azaroaren 22a - Leicester, Ingalaterra, 1892ko uztailaren 18a) *Thomas Cook & Son* (*Cook's Tours* ezizenaz ezaguna) bidaia-agentziaren sortzailea izan zen. Thomas Cook AG izena hartu zuen Thomas Cook Group hartu aurretik.

Bizitza
-------

1841eko uztailaren 5an, Leicesterren (Ingalaterra) 570 lagun Loughboroughera joan ziren Midland Counties Railway konpainiaren pleitatutako trenean, biltzar antialkoholiko batean parte hartzeko. Itxuraz, historian iragarritako lehen tren bidaia izan zen eta, beraz, lehen bidaia antolatua. Thomas Cookek, behin, ia hamazortzi kilometro egin zituen oinez edari alkoholdunen aurkako bilera batera joateko, eta orduan bururatu zitzaion txangoa antolatzea. Ez dirudi lehen bidaia hark onura ekonomikorik ekarri zionik.

Horrek ez du esan nahi jarduera berritzaileari esker etorkizunean etekinik lortu ez zuenik. Burgesiari aisia-bidaia arin eta merkeak eskaintzeko negozioa zabaldu zuen berehala, beti ere trena baliatuta. 1851n 165.000 pertsona eraman zituen Londresko Erakusketa Unibertsalera eta, handik lau urtera, Leicesterretik Calaiserako txangoak antolatuta, kontinentera jauzi egin zuen bidaiariak Pariseko Erakusketara helarazteko.

1856an Europa Iparraldean barnako bira antolatu zuen. 1868an Harwich bidean bidaiarien zirkulazioa ustiatzeko esklusiba lortu zuen eta, berehala, baita Brenneroko portuaren eta Brindisiren arteko bidearena ere. Bide hura, Frantziaren eta Prusiaren arteko gerran, Cooken turismo enpresarentzat soilik egon zen irekita. Hotelekin hitzartutako bonuak ere alkoholaren aurkako militante honek asmatu zituen, bezeroen ordainketa errazteko.

Cookek 1864an Italiara lehen txangoa antolatu zuenean, zera esan zuen *Blackwood´s Magazine* aldizkariak: «Lotsarik gabeko gizon batek diru kopuru baten truk 40 edo 50 lagun Londrestik Napolira gidatzeko proiektua asmatu du. Haiek eraman, jatekoa eman eta dibertiarazteko konpromisoa bere gain hartzen du gizon horrek. Italiako hiriak mota horretako izakiz gainezka daude, zinez».

Egun Thomas Cook bidaia agentzia dago, hegazkin konpainia propioa eta guzti.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2011-03-03). «Thomas Cook, lehen bidaia agentea» *Argia*. CC-BY-SA lizentzia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328725
* Commonscat Multimedia: Thomas Cook

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67259649
* ISNI: 0000 0001 0783 1112
* BNF: 157799841 (data)
* GND: 118676822
* LCCN: n92050657
* NDL: 00681718
* NKC: xx0020581
* NLA: 36030743
* CiNii: DA10032014
* SNAC: w66q399t
* SUDOC: 061042625
* BIBSYS: 7002466
* Open Library: OL4435358A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q328725
* Commonscat Multimedia: Thomas Cook
**McKinley konderria** (ingelesez: *McKinley County*) Mexiko Berriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Gallup da. 2010eko zentsuaren arabera 71.492 biztanle zituen, McKinley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McKinley konderriak 14.129,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,16 ura dira. Beste 14.114,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 71.492 pertsonetatik 16.857 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 9.473 dira. 317 beltzak edo afroamerikarrak. 52.402 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 542 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.306 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493250
* Commonscat Multimedia: McKinley County, New Mexico

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148917972
* **Lekuak**
* OSM: 1832202
* TGN: 7019676

 |

* Wd Datuak: Q493250
* Commonscat Multimedia: McKinley County, New Mexico
**San Joan Ebanjelariaren eliza** Asturiasko Fano parrokiako tenplu katolikoa da, Gijónen (Espainian).

Deskribapena
------------

Jatorri erromanikoko tenplua da, baino estilo horretan portada baino ez du kontserbatzen, ziurrenik XII. mendekoa. Portada erromanikoak, higatuta egon arren, aberastasun eskultoriko handia gordetzen du. Kapitelek landare-motiboak historiatuekin konbinatzen dituzte, horien artean zoomorfo motiboak eta giza irudiak. Tenpluaren gainerakoa hainbat berrikuntzen emaitza da, azkena XX. mendearen hasieran. Portada nagusia ezkutatzen eta aldi berean babesten duen arkupe bat nabarmentzen da, baita kanpai-horma handi bat ere.

Jovellanos
----------

Gaspar Melchor de Jovellanosek eliza hau aipatzen du Gijonera itzultzean, Langreo eta Siero inguruetatik, hara joana baitzen XVIII. mendearen amaieran ikatz mineralaren aukerak aztertzera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85871219

 |

* Wd Datuak: Q85871219
**Tooele konderria** (ingelesez: *Tooele County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tooele da. 2010eko zentsuaren arabera 58.218 biztanle zituen, Tooele kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tooele konderriak 18.870,86 kilometro koadro ditu. Horietatik 892,84 ura dira. Beste 17.978,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 58.218 pertsonetatik 55.835 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.661 dira. 372 beltzak edo afroamerikarrak. 464 amerikar natiboak ziren eta 212 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 357 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 39 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 939 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484548
* Commonscat Multimedia: Tooele County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147764383
* **Lekuak**
* OSM: 1744369
* TGN: 2002123

 |

* Wd Datuak: Q484548
* Commonscat Multimedia: Tooele County, Utah
**McKenzie konderria** (ingelesez: *McKenzie County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Watford City da. 2010eko zentsuaren arabera 6.360 biztanle zituen, McKenzie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McKenzie konderriak 7.409,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 260,17 ura dira. Beste 7.149,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,86 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.360 pertsonetatik 4.885 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 139 dira. 4 beltzak edo afroamerikarrak. 1.349 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280844
* Commonscat Multimedia: McKenzie County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126695209
* ISNI: 0000 0004 0517 3728
* LCCN: n82131733
* NARA: 10039546
* **Lekuak**
* OSM: 1271254
* TGN: 2001583

 |

* Wd Datuak: Q280844
* Commonscat Multimedia: McKenzie County, North Dakota
**San Joan Bataiatzailearen eliza** Nafarroako Lizarra udalerriko Alde Zaharran dagoen eliza bat da. Hain zuzen ere, Foruen plazaren ekialdeko aldean dago. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago.

Eraikina
--------

Jatorriz, tenplua erromanikoa zen, nahiz eta gaur egun estilo horretako ia zatiri iraun ez duen. XIII. mendearen amairaldera Antso Jakituna erregearen jabetzako lurretan eraikitzen hasi zen.

XIV. mendean lehenbiziko eraldaketa jasan zuen: gaur egungo alboko nabeak eta Ebanjelioaren aldameneko ataria gehitu zitzaizkion. Tenpluaren egitura garai honetakoa da. Lau zatitan banatutako hiru nane ditu. Albokoak gurutzadura gangez estaliak daude, buruko abside poligonalean bezala, kasu honetan izar itxuraz.

San Joan eliza eta Foruen plaza.
Erdiko nabea, mendebaldeko fatxada bezala, neoklasiko estiloan apaindua dago, honek aurretik zegoena ordezkatu zuen. XVIII. mendean erdiko nabearen lehenbiziko zatiaren gainean kanpandorrea eraiki zen. 1846ko abenduaren 26ean erori egin zen, berarekin batera erdiko nabearen zati bat eta fatxada txikituz. Ondorioz, kaltetutako zatiak neoklasiko estiloan zaharberritu ziren. Fatxadako dorreak XX. menderarte ez ziren guztiz amaitu izan.

Iparraldeko ataria erromaniko estilokoa da. Nabearen hirugarren zatian irekia izan zen eta beranduago ireki zen atari batez babestua dago. Hiru zutabe pareen gainean dauden hiru arkiboltez osatua dago, eta xake taulako itxurako laukitxoez apaindutako izkinak ditu. Kapitelel landare apaindurak landuak dituzte. Lehen eta hirugarren arkuek lore apaindurak dituzte. Barnealdeko arkuaren erdiko dobelan krismon bat dago. Atearen alboan hilarriak daude.

Epistola aldeko atea gotiko estilokoa da, XIV. mendean eraikia. Landare apaindurako kapitelak dituzten zutabeen gainean dauden arkiboltez osatzen da, tartean gizaki irudiak ere agertzen direlarik.

* Barnealdea.Barnealdea.
* Erretaula.Erretaula.
* Iparraldeko atari erromanikoa.Iparraldeko atari erromanikoa.
* San Joan Bataiatzailea eta Jesus mutikoa.San Joan Bataiatzailea eta Jesus mutikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19883347
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Estella

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-472

 |

* Wd Datuak: Q19883347
* Commonscat Multimedia: Church of San Juan Bautista, Estella


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |
*Artikulu hau aitari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Tomás Aragüés».*

**Tomás Aragüés Bayarte** (Deustia, Zaragoza, 1903ko ekainaren 1a - Barakaldo, 1956ko urriaren 7a) Euskal Herrian bizi izan zen musika irakasle, zuzendari eta konpositore aragoitarra izan zen. Zaragozako kontserbatorioan ikasia, 1940. urtean irabazi zuen Barakaldoko Udal Bandako zuzendari-postua eta urte hartatik hasi zen musika-irakaskuntzan Bilboko Kontserbatorioan. Obra ugari idatzi zuen konpositorea da (*Obertura, Tríptico Hispano* suite sinfonikoa; *San Ignacio de Loyola,* poema sinfonikoa; *Peñas arriba, Santanderina* eta *Por tierras de Albarracín,* banda-rapsodia; *Suite Vasca*, koroa), erlijio-musikak eman zion agian ospe handiena, idatzi zituen mezek bereziki: *Sinite parvulos venire ad me, Ite ad Joseph, Sancho Abarca* (1956). Tomas, bere semea, musikagile eta zuzendaria da orobat.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268055
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87135910
* ISNI: 0000 0000 5971 4383
* BNE: XX1371697
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 22884
* Lur: 00408/eu\_a\_4081/a4081
* GEA: 20038

 |

* Wd Datuak: Q12268055
Bi meridianoren konbergentzia
**Meridianoa** (baita longitude-lerroak) Ipar Polo eta Hego Polo batzen duen asmatutako arkua da, longitude beraren puntu guztiak batuz. Meridiano batean duen leku baten kokapena latitudeak esaten digu. Meridiano bakoitzak paralelo guztiei perpendikularra da. Meridiano guztiek luzera bera dute, Lurraren diametroaren erdia, hau da, 20.003,93 km.

"Meridiano" latinezko *meridies* hitzetik dator, euskaraz "eguerdia"; eguzkiak meridiano bana eguerdian zeharkatzen dituenez, orduak ezberdintzeko erabiltzen da, horrela sortu ziren A.M. (*ante meridiem*) eta P.M. (*post meridiem*) kontzeptuak.

Lehen meridianoa eta Greenwich
------------------------------

Lehen meridianoa Greenwichen, Ingalaterran.Nazioartean lehen meridianotzat hartzen den Greenwich meridianoak 0º longitudea finkatzen duenez, beste meridianoek bere angeluaz bereizten dira. Zirkulu batek 360 gradu dituenez, Greenwich meridianoaren beste aldeko meridianoa 180° longitudekoa da (eta antimeridianoa esaten zaio). Horrexegatik Greenwichetik mendebalderantz "Mendebaldeko hemisferioa" dago (0° eta 180° arteko mendebal-longitudea); ekialderantz ostera "Ekialdeko hemisferioa" dago (0° eta 180° arteko ekialde-longitudea.

Orduak finkatzea
----------------

Meridianoa ordua finkatzeko erabiltzen da. Eguzki-ordua desberdina da meridiano bakoitzerako lurraren errotazioaren eraginez. Euskal Herrian jendea eguerdian bazkaltzeko prestatzen ari den unean, Moskukoek arratsaldeko lanari ekin diote, eta Pekinekoa lanaldia amaitu dute. 

Greenwicheko meridianoa hartu zen zerotzat hartu zenean, antimeridianoa aukeratu zen eguna-aldaketarako. Horrela, mendebalderantz joz ordu-eremua ordu bat gutxiagokoa da, eta ekialderantz bat gehiagokoa, 180°ko meridionoan egun aldaketa gertatuz.

Ordu-eremuak meridianoaren arabera

Meridiano magnetikoa
--------------------

Meridiano magnetikoa Hego polo magnetikoa eta Ipar polo magnetikoa lotzen dituen alegiazko lerro bat da, eta Lurraren azalean zehar indar magnetikoaren lerroen osagai horizontal gisa irudika daiteke. Horren ondorioz, iparrorratz bat meridiano magnetikoarekiko paralelo agertuko da. Hala ere, iparrorratz bat ez da finko egongo meridiano magnetikoan, ekialdetik mendebalderako longitudea guztiz geodesikoa baita. Meridiano magnetikoaren eta egiazkoaren arteko angelua deklinazio magnetikoa da, oso garrantzitsua dena iparrorratzarekin nabigatzeko. Nabigatzaileek azimuta erabil zezaketen deklinazio magnetikoa neurtzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Greenwich meridianoa
* Lehen meridiano

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32099
* Commonscat Multimedia: Meridian markers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4169454-5
* LCCN: sh2002000008
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32099
* Commonscat Multimedia: Meridian markers
**Tompkins konderria** (ingelesez: *Tompkins County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ithaca da. 2010eko zentsuaren arabera 101.564 biztanle zituen, Tompkins kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Tompkins konderriak 1.273,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,79 ura dira. Beste 1.229,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 79,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 101.564 pertsonetatik 85.754 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.264 dira. 3.773 beltzak edo afroamerikarrak. 270 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8.680 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 231 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.816 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56153
* Commonscat Multimedia: Tompkins County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145353909
* LCCN: n79138892
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838025
* TGN: 1002950

 |

* Wd Datuak: Q56153
* Commonscat Multimedia: Tompkins County, New York
Gasteizko **San Bizente Paulekoaren kalea** Alde Zaharrean dago.

Kokapena
--------

Alde Zaharreko muinoaren ekialdeko mendi magalean dago. San Frantzisko Xabierkoaren kantoian hasten da, Barrenkale berria parean, eta Santa Maria kantoiraino iristen da, Barrenkale ondoan.

Luzera
------

290 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 23 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 14raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1962ko otsailaren 7an eman zitzaion kaleari egungo izena, hain zuzen ere kale honetan zegoen umezurtz-etxea zaintzen zuten mojak San Bizente Paulekoaren kongregaziokoak zirelako.

Trafikoa
--------

Trafikorako irekita dago norabide bakarrean, Barrenkaletik San Frantzisko Xabierkoaren kantoira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56659881
* Commonscat Multimedia: Calle de San Vicente de Paúl, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56659881
* Commonscat Multimedia: Calle de San Vicente de Paúl, Vitoria-Gasteiz