recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Neferkara Iymeru chatyaren gresezko estatua. Louvreko Museoa.
**Neferkara Iymeru**, Egiptoko XIII. dinastiako Sebekhotep IV.a faraoiaren chaty (ministro edo kantzilerra) bat izan zen, Iymeru eta Satamonen semea.

Bere gurasoen izenak ematen dituen eta faraoi ahulez eta inbasio atzerritarrek bereizten duten Egiptoko bigarren tarteko aroari buruzko informazioa ematen duten dokumentu batzuei esker ezagutzen da:

* Karnaken aurkitutako hiru estatua, erregeak ministroari eginiko opariak direnak eta Amon-Ra jainkoari eskainiak. Horietako bat, oraindik bere tokian dago, beste biak, Heidelbergeko museoan eta Louvreko Museoan erakusten diren bitartean. Hiruretan, karguaren jantzi zeremoniala den *shenep*arekin jantzia dago, orkatiletaraino iristen den jantzi luze bat.
	+ Lehenak, eserita erakusten du
	+ Bigarrenak, bururik gabe, kukubilko posizioan irudikatzen du (eskribaren posizioa) luzatutako papiro biribilki bat gurutzatutako bere bernen gainean duela, eta behar den paleta sorbalda gainean duela.
	+ Hirugarrenak, ia kalterik gabea, zutik erakusten du, besoak gorputzean zehar luzatuta, ezkerreko hanka aurreratua martxa jarreran eta *claft*arekin, bekokira atxikitako eta alboetara erortzen den mihise karratu batekin egiten zen buruko bat.
* Hilarri zatikatu bat, hau ere Karnakeko Amonen tenpluan aurkitua, chatyaren gurtzarako behar diren ofrenda erregularrak agintzen dituena.
* Heqa-iben santutegian, Elefantinan aurkitutako estatua bat, Satis jainkosari eskainia, berriz ere, eskriba bezala irudikatzen duena, hanken gainean, luzatutako papiro biribilki bat duela.
* Uadi Hammamaten aurkitutako idazkun bat, dignatarioak faraoiaren izenean antolatutako espedizio bati buruzkoa.
* Abidosen aurkitu den bere izena duen zigilu inprimaketa bat.

Neferkara Iymeru aipatzen duten aurkikuntza ugariek, garai bereko chatyei buruz dauden dokumentu urriekin alderatuta, Neferkara Iymeru, pertsonaia boteretsu eta eragin handiko bat zela pentsarazten du. Titulu ugari zeramatzan, eta erresumako zeremonia handietan parte hartzen zuen. Louvren kontserbatutako estatuari esker, milioi bat urteko etxearen inaugurazioan parte hartu zuela, eta, beharbada honen eraikuntza gainbegiratu zuela ezagutzen da, errege gobernariaren omenezko gurtza eraikina zena eta tokiko jainko edo jainkosari eskainia, kasu honetan Amon-Rari, eraikinaren izena ere adieraziz. Zehaztasun honek, garai honetan oso ez ohikoa dena, garai honetatik aurrera, Egiptoko Inperio Berrian ondo ezagutzen diren fundazio hauen existentzia ziurtatzen du.

Karnaken dagoen estatuak daraman idazkunaren arabera, Neferkara Iymeruk, herrialdearen zati batean matxinada bat zanpatu zuela adierazten du, honek, herrialdearen zatia zein den esaten ez duen arren, dinastia honetako faraoiek aurre egin behar izan zieten desordenak erakusten dituelarik. Azkenik, dokumenu beronen arabera, litekeena da Neferkara Iymeru tronurako oinordekoaren irakaslea izana, bere ondoan, goierliebean, haurtzaroko mototxa daraman gazte baten irudia agertzen baita.
**Stockholmgo uhartedia** (suedieraz: *Stockholms skärgård*) Suediako uhartedi zabalena da, eta Itsaso Baltikoan daudenen artean bigarrena. Ramsarko hitzarmenak babesturiko eremua da.

Kokapena
--------

Izena ematen dion Stockholm hiriburutik ekialderantz 60 kilometro luzatzen da, Södermanland eta Uppland probintzietako kostaldea jarraituz. Hegoaldeko Kvarken itsasarteak banatzen du Åland uhartetik.

Historia
--------

Glazioazioen ondorengo isostasia efektuaren eraginez uharteak urtero 3 mm goratzen dira itsasoaren mailatik, Bikingoen Arorarte uhartediak ez zuen gaur egun duen itxura hartu.

1719an 2.900 biztanle ingur zituen, arrantzaleak gehienak, gaur egun ordea estokolmotarren oporlekua bihurtu da eta 50.000 txabola turistiko eraiki dira. Stockholm uhartediko fundazioa sortu zen uhartearen natur baliabidea babesteko eta azaleraren %15aren jabea da.

Uharteak
--------

Guztira 24.000 uharte inguruk osatzen dute, asko oso txikiak eta biztanlegabeak dira. Hona hemen handienak:

| # | Uhartea | Azalera | Biztanleria |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Värmdö | 181 km² | 48.000 bizt. |
| 2 | Väddö | 128 km² | 3.000 bizt. |
| 3 | Gräsö | 93 km² | 800 bizt. |
| 4 | Ingarö | 63 km² | 9.000 bizt. |
| 5 | Ljusterö | 62 km² | 1.541 bizt. |

Hiriak
------

Uhartedian dauden hiri handienak honako hauek dira:

| # | Hiria | Biztanleria |
| --- | --- | --- |
| 1 | Stockholm | 909.976 bizt. |
| 2 | Norrtälje | 17.275 bizt. |
| 3 | Nynäshamn | 13.510 bizt. |
| 4 | Vaxholm | 4.857 bizt. |

Iruditegia
----------

* Värmdö uhartea.Värmdö uhartea.
* Fredriksborg gotorlekua (Värmdö).Fredriksborg gotorlekua (Värmdö).
* Lillsved jauregia (Värmdö).Lillsved jauregia (Värmdö).
* Ingarö uhartea.Ingarö uhartea.
* Vaxholmen ikuspegia.Vaxholmen ikuspegia.
* Vaxholmeko gaztelua.Vaxholmeko gaztelua.
* Dalarö.Dalarö.
* Dalaröko gotorlekua.Dalaröko gotorlekua.
* Sandhamn.Sandhamn.
* Korsö torn.Korsö torn.
* Strömma ubidea.Strömma ubidea.

Kanpo estekak
-------------

* **(Suedieraz)****(Ingelesez)** Stockholmgo uhartediko fundazioaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q764547
* Commonscat Multimedia: Stockholm archipelago

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315531508
* LCCN: sh85128224

 |

* Wd Datuak: Q764547
* Commonscat Multimedia: Stockholm archipelago
**Neferirkara II.a**, Egiptoko VIII. dinastiako azken faraoia izan zen, K.a. 2160an, Egiptoko lehen tarteko aroan.

*Ordena Zaharra* hondoratu ondoren, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran, Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeen gaineko nagusitasuna ezarri zuten.

Gobernari hau, zailtasun politiko edo ekonomikoko garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa izan liteke.

Bere izena, Abidoseko Errege Zerrendan eta Koptoseko dekretuan dago, eta Turineko Errege Kanonaren txataletan, urte eta erdiko erregealdia agertzen da.

Aktoes edo Jety I.ak kendu zuen tronutik, nork estatu kolpe bat jo zuen, eta bere burua faraoi bezala aldarrikatu zuen Henen Nesut edo Herakleopolis Magna hirian, hasiera batean, bere autoritatea, soilik inguruko eskualdeetan onartu zen arren, honela, Egiptoko IX. dinastia abiaraziz.

Abidoseko Errege Zerrenda. 56. kartutxoa.
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Neferkauhor** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko VIII. dinastia | Ondorengoa**Kheti I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879150

 |

* Wd Datuak: Q879150
**Willoughby Smith** (Great Yarmouth, Norfolk, 1828ko apirilaren 6a - Eastbourne, Sussex, 1891ko uztailaren 17a) selenioaren fotoeroankortasuna aurkitu zuen ingeniari elektriko ingelesa izan zen. Aurkikuntza honek zelula fotoelektrikoa asmatzea ekarri zuen. 

1848an, Gutta Percha konpainian hasi zen lanean, non gutapertxaz isolatutako kobre eta burdinazko hariak garatu zituen kable telegrafikoetarako erabiltzeko. 1849an, Smithek Dovertik Calaisera itsaspeko kable telefrafikoaren 30 milia fabrikatu eta ipintzea gainbegiratu zuen. Kablea fabrikatzeko eta jartzeko makineria diseinatu zuen Charles Wheatstonerekin lankidetza estuan lan egin zuen.

Proiektua arrakastatsua izan zen, eta ondorengo hamarkadetan, Smithek eta konpainiak itsaspeko kable telegrafikoko beste hainbat proiektutan parte hartu zuten.

1873an, Smithek itsaspeko kable bat instalatzen ari zen bitartean etengabe probatzeko metodo bat garatu zuen. Bere proba-zirkuiturako, erresistentzia handiko material erdieroale bat behar zuen eta horretarako selenio hagaxkak erabiltzea aukeratu zuen. Selenioak lana ondo egiten zuela zirudien, benetako erabileran izan ezik, non gailuak emaitza sendotasunik gabekoak eman zituen. Ikerketa gehiago egin ondoren, selenio-hagaxken eroankortasuna nabarmen handitzen zela ikusi zen argi indartsuaren eraginpean. Smith-ek "Effect of Light on Selenium over Passage of an Electric Current" deskribatu zuen 1873ko otsailaren 20ko Nature aldizkarian argitaratutako artikulu batean.

Lanak
-----

* Liburua: Selenium, its electrical qualities, and the effect of light thereon: 1877ko azaroaren 28an, Willoughby Smith-ek Telegrafo Ingeniarien Elkartearen aurrean irakurritako papera izanik
* Liburua: A résumé of the earlier days of electric telegraphy, Hayman Brothers and Lilly, Printers, 1881, Willoughby Smith
* Liburua: The rise and extension of submarine telegraphy, New York, Arno Press, 1974, Willoughby Smith
* Liburua: Selenium : its electrical qualities, and the effect of light thereon, Londres, 1877, Willoughby Smith

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Effect of Light on Selenium During the Passage of an Electric Current» *Nature* 7 (173): 303. doi:10.1038/007303e0..

Kanpo estekak
-------------

* Willoughby Smith-en biografia
* Willoughby-Smith-en nekrologoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q434488
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 102976086
* ISNI: 0000 0000 7319 1128
* GND: 1212809904
* LCCN: nb2009029460
* Open Library: OL5914374A

 |

* Wd Datuak: Q434488
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Detroit da. 2010eko zentsuaren arabera 1.820.584 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.742,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 156,95 ura dira. Beste 1.585,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1044,97 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.820.584 pertsonetatik 997.440 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 95.260 dira. 732.801 beltzak edo afroamerikarrak. 5.635 amerikar natiboak ziren eta 304 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45.590 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.387 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 36.427 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q195664
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268483981
* ISNI: 0000 0004 0400 9088
* LCCN: n79119375
* NARA: 10037115
* **Lekuak**
* OSM: 359767
* TGN: 1003005

 |

* Wd Datuak: Q195664
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Michigan
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wooster da. 2010eko zentsuaren arabera 114.520 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.442,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,89 ura dira. Beste 1.437,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 79,41 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 114.520 pertsonetatik 110.250 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.800 dira. 1.689 beltzak edo afroamerikarrak. 152 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 864 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 106 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.437 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q403184
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134889020
* ISNI: 0000 0004 0579 3599
* LCCN: n82067390
* **Lekuak**
* OSM: 911304
* TGN: 1003007

 |

* Wd Datuak: Q403184
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Ohio
***Secret Valley*** (euskaraz *Haran Sekretua*) 1980ko hamarkadako Australiako telesaila bat da. Telecip, Grundy eta TVE artean ekoiztua izan zen. Australia, Espainia eta Frantzian aireratu zen.

Hego Euskal Herrian 1982ko ekainaren 10etik aurrera larunbata arratsaldero TVE1 katean 18:30etan aireratu ohi zen, gerora 1996an bigarren aireratze batean baita TVE2 katean ere.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Australia, 1980ko hamarkadaren hasiera. Neska-mutil gazte batez osatutako talde batek Dan McCormack izeneko zahar bati bere jabetzako parke zahar bat udaleku bilakatzen lagunduko diote, leko honi *Secret Valley* ("Haran Sekretua") deituko diotelarik.

Halere, berehala arazoak sortuko dira: McCormacken parkeaz jabetu nahi duen lursail espekulatzaile talde boteretsu baten aurka borrokatu beharko baitira. Horretaz gain, Spider McGlurk buruzagi duen gazte bihurriez osatutako "Armiarmaren Taldeari" ere aurre egin beharko diote, hauek udalekuan infiltratu eta bertakoek antolatzen duten edozein ekintza boikotatzen saiatuko direlarik.

Musika
------

*Secret Valley* telesailaren hasierako abestia itsaskorra berehala ospetsu bilakatu zen, halere Australiatik kanpo jende askok jakin ez arren *Waltzing Matilda* australiar folk ospetsuan oinarritua dago, Australiako ereserkia ez ofiziala.

Aktoreak
--------

* Rodney Bell - *Suge* (*Snake*)
* Beth Buchanan - Beth
* Miles Buchanan - Miles
* Simone Buchanan - Simone
* Toby Churchill-Brown - Toby
* Benita Collings - Benita
* Max Cullen - Cribbins jauna
* Kelly Dingwall - *Armiarma* McGlurk (*Spider* McGlurk)
* Tom Farley - Tom
* Frank Gallacher - Dan McCormack
* Vincent Gil - Vincent
* Dennis Grosvenor - Dennis
* Marianne Howard - Marianne
* Hugh Keays-Byrne - William Wopper
* Michael McGlinchey - Mike
* Aki Slater - Toshiro
* Troy Wilkinson - *Txantxangorri*

Kanpo estekak
-------------

* *Secret Valley* telesailaren sarrerako musika **(Ingelesez)**
* *Secret Valley* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2913746

 |

* Wd Datuak: Q2913746
**Sebulba** Star Wars film sagan jatorria Malastare planetan duen Dug arrazako Podracer lasterketari bat da.

Podracerra
----------

Bere podracerra Collor Pondrat eraikitzailearen Kolosal Bujia-F eredu bat da, honako ezaugarri tekniko hauek dituena:

* Motorea: Bi Collor Pondrat X Dibisioa arietezko aire sarrerekin
* Luzera: 7,47 metroa
* Gehienezko abiadura: 829 kilometro orduko
* Aldarapenaren gehienezko altuera: 85 metro
* Erregaia: Runio quoldez presurizatutako eta inyektrina ionizatuz aktibatutako Tradiozko energia fluidoa

Legez kanpoko armak ere bazituen, iltze jaurtitzaileak eta gaur egun baita sujaurtigailu bat ere.

Historia
--------

Bere arrazaren berezko erreflexuen ondorioz eta tranpa batzuei esker pod racingeko lasterketa pilotu nabarmenetako bat izatea lortu zuen kanpo ertzean. Dud Bolt vulptereen pilotuaren soldatapeko laguntza ere bazuen.

Lasterketetan ez ezik, esklabotzara ere dedikatzen zen, beste planeta batzuetara egiten zituen bidaiak probestuz.

Bere azken lasterketa Boonta Eveko klasikoa izan zen, non Anakin Skywalkerren aurka galdu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2141572

 |

* Wd Datuak: Q2141572
**Wayne konderria** (ingelesez: *Wayne County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wayne da. 2010eko zentsuaren arabera 9.595 biztanle zituen, Wayne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Wayne konderriak 1.148,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,09 ura dira. Beste 1.147,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.595 pertsonetatik 9.294 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 401 dira. 127 beltzak edo afroamerikarrak. 26 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 77 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485291
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151288997
* LCCN: n82035357
* NARA: 10039553
* **Lekuak**
* OSM: 610948
* TGN: 2001405

 |

* Wd Datuak: Q485291
* Commonscat Multimedia: Wayne County, Nebraska
**Suabiako Jura** (alemanez: *Schwäbische Alb* edo *Schwäbischer Jura*) Alemania hego-mendebaldean dagoen altuera ertaineko mendilerro bat da. Suitzako Schaffhausen kantoitik diagonalki hedatzen da Alemaniako Baden-Württemberg estatuan zehar Bavariako mugaraino, Ulmetik ipar-ekialdera. Geologikoki, Jura mendilerroaren zati da, hego-mendebalderantz Suitzako Jurarekin eta ipar-ekialdera Frankoniako Jurarekin jarraitzen duena.

Geografia
---------

Hohenzollern gaztelua
"Runder Berg" mendia, Bad Urachetik gertu.
Antzinako mendiak, higaduraren ondorioz txikituak izan dira, eta, gaur egun, 800 eta 1000 metro arteko altueran aurkitzen diren goi ordokiak dira.

Zenbait ibaik zeharkatzen dute Suabiako Jura haran sakonak sortuz. Horietatik garrantzitsuena, eta Europako bigarren ibairik luzeena, Danubio da, bere goiko zatian (Oberedonau), konifero basoez estalitako ia bertikalak diren hormak alboetan dituen haran estu bat irekitzen duena. Neckar ibaiak, Rhin ibaiaren ibaiadarra dena, Jura zeharkatzen du bere iturburutik hasi eta Tübingen hiriraino, non muinoek lautadari tokia uzten dioten.

Suabiako Jurako klima, atlantikoa da, negu hotz eta uda epelekin. Euria, urte osoan zehar banatzen da, tokiren batzuetan, metro karratuko 2000 milimetrora iristen da eta ohikoak dira elurteak azarotik apirileraino. Uda, laburra eta epela da, oso gutxitan egoten da 25 °C baino gehiagoko tenperaturarik. Landaretzarik ohikoena koniferoak dira, eta, haran hondoetan, hosto erorkorreko zuhaitzen basoak (pagoak eta haritzak) eta abereentzako larreak.

Giza presentzia Suabiako Juran oso bizia da. Herri garrantzitsuak, honako hauek dira:

* Albstadt
* Bad Urach
* Engstingen
* Gammertingen
* Münsingen
* Heidenheim
* Sigmaringen
* Göppingen
* Hechingen
* Reutlingen
* Rottweil
* Tubinga
* Ulm
* Balingen
* Blaubeuren

Monumentuak eta toki turistikoak
--------------------------------

### Gazteluak

* Hohenzollern gaztelua
* Lichtenstein gaztelua
* Singmaringeneko gaztelua
* Hohenneuffen gaztelua
* Hohenstaufen gaztelua (hondakinetan)
* Hellenstein gaztelua
* Teck gaztelua (hondakinetan)
* Hohenrechberg gaztelua (hondakinetan)

### Elizak eta monasterioak

* Zwiefalten abadia
* Beuron abadia

### Beste toki turistiko batzuk

#### Leizezuloak

* Blauhöhle
* Bärenhöhle (hartzen leize-zuloa)
* Nebelhöhle (lainoaren leize-zuloa)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159589
* Commonscat Multimedia: Schwäbische Alb

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238993892
* GND: 4053686-5
* LCCN: sh85130949
* NKC: ge131574
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 43808

 |

* Wd Datuak: Q159589
* Commonscat Multimedia: Schwäbische Alb

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2011-04-11).
**Wayuu hizkuntza** (autoglotonimoa: **wayuunaiki**; *wayuu*: herriaren izena eta *naiki*: hizkuntza) amerindiar hizkuntza bat da, La Guajirako penintsulan hitz egiten dena. Kolonbiako La Guajira departamentuan eta Venezuelako Zulia estatuan hitz egiten da. Arawak hizkuntza familiako kidea da, Zuliako añú, Guyanako lokono eta Antilletako taino hizkuntzetatik gertu.

Willem Adelaarrek egindako ikerketaren arabera, 1994an 324.000 hiztun zituen. Ethnologuek, hala ere, 305.000 zirela zioen 1995ean, horetatik 170.000 Venezuelan eta 135.000 Kolonbian. 2005ean Universidad de Orientek egindako ikerketaren arabera 350.000 hiztun zirela esan zen, baina 240.000 inguruko beste zentsu bat ere argitaratu zen. Erdia elebakarra da eta beste erdiak wayuu-gaztelania elebiduna da. Zuliako Unibertsitateak 2010ean 400.000 hiztun zirela argitaratu zuen. 2008an E. Silvak argitaratutako liburu batean esaten zen etniak 300.000 kide zituela Kolonbian eta 400.000 Venezuelan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «El idioma wayuu (o guajiro)» *SIL International* 2022-09-15 (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).
2. ↑   Adelaar, Willem F. H..  (2004). *The languages of the Andes.*  Cambridge University Press ISBN 0-511-21227-5. PMC 560236992. (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).
3. ↑    *Identidad lingüística de los pueblos indígenas de la región andina.*  (1. ed. argitaraldia) ABYA YALA 2005 ISBN 9978-22-559-5. PMC 77573446. (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891085
* Commonscat Multimedia: Wayuu language

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85055482

 |

* Wd Datuak: Q891085
* Commonscat Multimedia: Wayuu language
**Sigfrido Dubhe Alfakoa** Toei Animationek Masami Kurumadari Poseidonen saga amaitzeko astia emateko ekoitzitako animea den Asgardeko sagan agertzen den pertsonaia bat da. Brontzezko bost zaldunen azken arerioa da Hilda Polarisekoaren aurka borrokatu aurretik. Seiya Pegasokoa da bere lehen arerioa, baina ez du lortzen garaitzea. Gero Shiryu Dragoikoak borrokatzen du bere aurka. Halako batean, Shiryuk Sigfridoren kondaira gogoratzen du, eta pertsonaia mitologikoak ere dragoiaren odolarekin babestu gabeko zati bat duela. Hantxe erasotzen dio Shiryuk, ondoren ahituta lurrera eroriz. Seiya altxatzen da eta bere meteoroekin bihotzaren inguruko armajantzi zatia suntsitzen dio. Azkenean, Sigfrido, nibelungoaren eraztunaren aztikeripean dagoen Hilda Polarisekoari muzin eginez, brontzezko zaldunen alde jartzen da eta Seiyari bere armajantzian duen zafiroa ematen dio.

Une horretan Sorrento Sirenakoa agertzen da. Seiya Sorrento erasotzen saiatzen da, baina Poseidonen generalak, bere zehartxirula erabiliz Heriotz Sinfonia jotzen du, eta Pegasoko zalduna musika horren aztikeripean geratzen da. Gauza bera egiten du Sigfridok, emaitza berarekin, baita bere tinpanoak hautsi ondoren ere. Azkenean, jauzi eginez, Sorrentogana joan eta hartzaren besarkada moduko batekin heltzen du, eta biak, Shiryu eta Shuraren arteko borrokan bezala, airean joaten dira. Horren ondoren, Seiya eta Hilda Polarisekoaren arteko borroka dator. Seiya, zazpi zafiroak aldean dituela, Odinen estatuarantz doa, Hildagandik zenbait eraso jasoz. Baina zenbait alditan, bere kideek Hildaren erasoetatik babesten dute, azkenean Odinen estatuarantz iritsiz. Seiyak airera jaurtitzen ditu zafiroak, eta Hildaren eraso baten ondorioz labarrean behera erortzen da. Baina zafiroak Odinen estatuan jartzen dira. Estatuaren ezpata jaitsi egiten da eta Seiyak Odinen armajantzia jasotzen du.

Seiyak zenbait eraso jasotzen ditu Hildagandik, baina, azkenean, ezpatakada baten bidez, Seiyak nibelungoaren eraztuna kentzen dio Hildari, hau bere onera etorriz. Amaieran, Hilda, Fler eta brontzezko zaldunak Atenea dagoen tokira iristen dira, baina, orduan, olatu erraldoi batek Atenea eramaten du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1088159

 |

* Wd Datuak: Q1088159
***Ni neu*** (frantsesez: *Moi-même*) Henri Rousseau margolari frantsesak, «El duaner Rousseau» bezala ezagututa ("Rousseau muga enplegatu" euskaraz) 1890ean egindako olioa oihal gainean da. Egun Pragako Galeria Nazionalean ikus daiteke. Naïf estilokoa da.

Paisaia-erretratua
------------------

Margolan honekin Henri Rousseauk genero berri bati hasiera eman ziola zioen, paisaia-erratratuarena alegia. Funtsean paisaia margotzean zetzan baina gaienan pertsona baten erretratua gehitzen zuen. Kasu honetan Parisko bere gustuko paisaia aukeratu zuen gainean haren autoerretratua lehen planoan ipiniz. Modu batez, paisaiak erretratuko pertsonaren irudiari beste informazio gehitzen dio.

Deskribapena
------------

Parisen paisai hiritar naïf baten gainean artistaren autoerretratua agertzen da. Rousseau oso serio agertzen da, beltzez jantzita eta bizar zainduaz. Atzean Sena ibaia ikusten dugu eta uretan itsasontzi bat, seinaleak egiteko itsas banderaz apainduta. Inguruan metalezko zubi bat, globo bat eta, atzean, banderekin nahastuta orduan inauguratu berria zegoen Eiffel dorrea. Elementu horiekin artistak modernitatearen aldeko jarrera erakusten du. Itsasontzi masta, bestetik, bere lanetan errepikatzen den elementua dugu.

Margolariak eskuetan ofizioko lanabesak erakusten ditu: paleta eta pintzela. Paletan bi izen irakur daitezke: «Clemence» (bere lehen emaztearen izena, Clemence Boitard) eta «Josefina» (bigarren emaztearen izena, Josefina Noury). Elementu horiek Rousseuaren barruko bizitzaren informazioak aderazten ziren. Dirudienez, aurretik beste idazkuna zegoen; hau ezabatu (antza «Pour ne pas les oublier», "zuek ez ahazteko" jartzen omen zuen) eta gainean bi emakumeen izenak margotu zituen. Ezkerreko solapan Frantziako gobernuak eman zion Les Palmes académiques sariaren intsignia erakusten zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Pragako Galeria Nazionala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3319184
* Commonscat Multimedia: Moi-même, portrait-paysage

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3319184
* Commonscat Multimedia: Moi-même, portrait-paysage
**Wasini uhartea** Kenya estatuan hegoaldean dago, kontinenteko Shimoni hiritik hurbil, Indiako ozeanoan. Koral uharte tiki bat da, 5 km luzerakoa eta kilometro bateko diametrokoa. Oso populazio eskasa du eta errepideak ez daude bertan. Hastapenentan Swahili kulturaren gune bat zen. Gaur egun Vumba herria bizi da Wasinin. Vumba herriak bantu hizkuntzako talde bat da, kivumba, eta baita ere swaili hitz egiten dute.

Uhartearen herri nagusiak Mkwiro eta Wasini dira.

Wasini uhartea oso herrialde pobrea da. Hemen Kenyako haur heriotzaren tasa altuena ematen da. Orokorrean oso atzeratuak bizi dira nahiz eta handik oso gertu, hamar kilometrotara, turismo handia erakartzen duen Kisite-Mpunguti Itsas Parke Nazionala izan; zoritxarrez bertan sortutako dirua ez da bertan gelditzen. Ur gezia eskuratzeko montzoien euriez baliatu behar dira ezen bertan ez baitago kasik iturririk.

Ekonomia ikuspuntutik arrantza da diru-iturri nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Wasini uhartearen geografia:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3049780
* Commonscat Multimedia: Wasini

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 42556

 |

* Wd Datuak: Q3049780
* Commonscat Multimedia: Wasini
*Artikulu hau enpresari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sigma (argipena)».*

**Sigma**, izenez ofizialki **Estarta y Ecenarro,** 20. mendeko Elgoibarko enpresa bat izan zen, josteko makinak eta makina-erramintak egiten zituena.

Historia
--------

1920an sortu zuen Eulogio Estarta elgoibartarrak Estarta y Ecenarro enpresa. Erreminta makinak eta Sigma izeneko josteko makinak egiten zituzten, eta azken produktu horri lotuta, Sigma izena hartu zuen enpresak herrian. Ondoko herrian (Eibarren), Alfa josteko makinak egiten zirela eta, izenarekin asoziazio argia bat egin nahi izan zuen Estarta y Ecenarro enpresak.

Elgoibarko josteko makina erraldoia.
Elgoibarko tamainarako (10-12 mila biztanle inguru) oso enpresa inportantea izatera iritsi zen Sigma, 1.400 langile ere izan baitzituen. Enpresaren garapenaren seinale izan zen langileentzako etxe multzo berezia eraikia zuela enpresak, auzo oso bat egiazki, Elgoibarko ekialdean, Eibarko norabideko irteeran, lantegitik gertu. Grupo Estarta zeritzon etxe multzoari ofizialki, baina Sigma auzoa izenarekin zen ezaguna. 162 bat etxetan, 500 lagunetik gora bizi ziren; frontoi propioa, ekonomatoa eta eskola bat ere izan zuen Sigma auzoak, 1962an irekia.

Lantegiaren aurrean, sarbideko kontrol aretoa edo zaindariaren postuaren gainean, Sigma josteko makina baten eskultura handi bat jarri zuen enpresak. Josteko makinak egiteari utzi eta enpresa itxi ondoren ere, Elgoibarren jarraitzen du eskultura horrek; herriaren ondare eta sinboloa da.

1990eko hamarkadaren lehen urteetan eten zuen jarduna enpresak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    barren.eus. «barren.eus - Sigmako auzotarrak ospakizun bazkari bat egiteko batuko dira berriro ere» *barren.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).
2. ↑   «España Bizarra — Máquina de coser gigante a la entrada de la...» *España Bizarra* (Noiz kontsultatua: 2018-10-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56883785
* Commonscat Multimedia: Fábrica Sigma

---

 |

* Wd Datuak: Q56883785
* Commonscat Multimedia: Fábrica Sigma
**Washington konderria** (ingelesez: *Washington County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Abingdon da. 2010eko zentsuaren arabera 54.876 biztanle zituen, Washington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washington konderriak 1.465,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 13 ura dira. Beste 1.452,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,43 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 54.876 pertsonetatik 53.522 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 724 dira. 686 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 202 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 349 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510915
* Commonscat Multimedia: Washington County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134881496
* ISNI: 0000 0004 0391 6073
* LCCN: n81124953
* NARA: 10039893
* **Lekuak**
* OSM: 2532639
* TGN: 2002194

 |

* Wd Datuak: Q510915
* Commonscat Multimedia: Washington County, Virginia
**Setif, Guelma eta Kherratako sarraskiak** 1945ko maiatzean gaur egungo Aljeriaren frantziar kolonizazio garaian izandako sarraskiak izan ziren.

1945eko maiatzaren 8an hasi ziren, Bigarren Mundu Gerran Aliatuen garaipena ospatzeko desfile bat antolatu zenean. Aljeriako alderdi nazionalistek egunak izan zezakeen garrantzia ikusita, euren aldarrikapenak mahai gainean jartzeko probestu zuten; hala ere, Frantziak manifestazio horiek baimendu zituen baldintza bakar batekin: Frantziako bandera izatea erakusten zen bandera bakarra. André Marie Henri Lestrade-Carbonnel prefetak Aljeriako bandera zuen edonoren aurka tiroz erantzutea agindu zion poliziari. Setif hirian poliziak Bouzid Saâlen aurka tiroz ekin zion, Aljeriako bandera erakutsi zuen gazte musulman bat. Saâlen heriotzaren ondoren, hainbat hildako gehiago izan ziren manifestazioan sortutako istiluen ondorioz, eta Frantziako armadak errepresio gogorra hasi zuen. Kabilia osoan zehar polizia eta kolonoen razziak hasi ziren: Périgotvillen irakurtzen eta idazten zekiten aljeriar guztiak fusilatu zituzten, Chevreuilen hogeiko taldetan antolatu ziren kolonoak eta gorpuak Kherratako arroilan bota zituzten.

Aljeriarrek Pied-noirren aurka ekin zuten eta 102 hil zituzten Setif inguruko herrietan. Frantziak oraindik eta bortxa handiagoarekin erantzun zuen eta, oraindik ere, zaila da jakitea zenbat aljeriar hil ziren. Raymond Duval jeneralaren arabera 1.165 eta 1.500 artean izan ziren hildakoak. Aljeriako gobernuak, ordea, 45.000 hildako egon zirela mantentzen du. François Cochet, Maurice Faivre, Guy Pervillé eta Roger Vétillard historialarien arabera 3.000 eta 8.000 hildako artean egon ziren, eta Jean-Louis Planche eta Gilbert Meynieren arabera zenbakirik zehatzena 20.000 eta 30.000 artean egongo litzateke.

Aljerian Aljeriako Independentzia Gerraren lehen ekintza bezala ikusi ohi da. 2005ean Frantziako enbaxadoreak « tragedia barkaezin » bat zela adierazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «Document d'archives: LESTRADE-CARBONNEL, André Marie Henri» *FranceArchives* (Noiz kontsultatua: 2018-05-09).
2. 1 2 3   **(Frantsesez)** «Sétif, Guelma, l'autre 8 mai 1945» *L'Humanité* 2014-05-08 (Noiz kontsultatua: 2018-05-09).
3. ↑   1948-, Pervillé, Guy,.  (2002). *Pour une histoire de la guerre d'Algérie : 1954-1962.*  Ed. A. et J. Picard ISBN 270840637X. PMC 422171352..
4. ↑   **(Frantsesez)** «8 mai 1945 - Répression sanglante à Sétif - Herodote.net» *www.herodote.net* (Noiz kontsultatua: 2018-05-09).
5. ↑   **(Frantsesez)** «Le 8 mai 1945, à Sétif, premier acte de la guerre d’Algérie - RFI» *RFI Afrique* (Noiz kontsultatua: 2018-05-09).
6. ↑   1932-, Morgan, Ted,.  (2005). *My battle of Algiers : a memoir.*  (1st Smithsonian books ed. argitaraldia) Smithsonian Books/Collins ISBN 0060852240. PMC 61361641..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q593024
* **Identifikadoreak**
* GND: 4462366-5
* LCCN: sh98006360

 |

* Wd Datuak: Q593024
**Washoe konderria** (ingelesez: *Washoe County*) Nevadako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Virginia City da. 2010eko zentsuaren arabera 421.407 biztanle zituen, Washoe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Washoe konderriak 16.944,25 kilometro koadro ditu. Horietatik 621,2 ura dira. Beste 16.323,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,87 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 421.407 pertsonetatik 371.937 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 93.724 dira. 9.088 beltzak edo afroamerikarrak. 5.782 amerikar natiboak ziren eta 2.358 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21.288 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 673 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.281 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484340
* Commonscat Multimedia: Washoe County, Nevada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152433642
* ISNI: 0000 0004 0506 5014
* **Lekuak**
* OSM: 166456
* TGN: 1002999

 |

* Wd Datuak: Q484340
* Commonscat Multimedia: Washoe County, Nevada
**Sigmaringen gaztelua** (alemanez *Schloss Sigmaringen*) Alemaniako Baden-Württemberg estatuko Sigmaringen hirian dagoen gaztelu bat da. Gaztelu hau Hohenzollern-Sigmaringen konderria edo estatuko printzeen egoitza izan zen.

Historia
--------

Lehenbiziko gaztelua Erdi Aroan XI. mendean eraiki zen, jada 1077an Rudolf Rheinfeldengoak Henrike IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren aurka zeraman borrokan zehar setio bat jasan zuela aipatzen delarik. Hohenzollern dinastiaren bi adarretako baten jabetzara iragan zen.

XIX. mendearen hasieran Napoleon Bonapartek Europako mapa berdiseinatu zuenean Hohenzollerndarrak printze bilakatu ziren, baina haien loriak denbora gutxi iraun zuen, 1849an Prusiak heuren printzerria bereganatu baitzuen.

Bigarren Mundu Gerra amaitzear zegoela hiria eta gaztelua bera Frantziako Vichyko gobernuko kolaborazionesten babesleku bilakatu zen, haien artean Philippe Pétain bera eta bere emaztea zeudelarik.

1945eko apirilean estatubatuarrek gaztelua bereganatu eta bertan zeuden frantziar kolaborazionistak Frantziara itzuli zituen, bertan epaituak eta naziei laguntza emateagatik zigortuak izan zirelarik.

Iruditegia
----------

* Ipar-ekialdeko ikuspegia.Ipar-ekialdeko ikuspegia.
* Hegoaldeko ikuspegia.Hegoaldeko ikuspegia.
* Ataria.Ataria.
* Barnealdeko patioa.Barnealdeko patioa.
* Portugaldar aretoko iturria.Portugaldar aretoko iturria.
* Frantziar aretoa, jangela gisa erabilia.Frantziar aretoa, jangela gisa erabilia.
* Gaztelua eta Sigmaringen hiriko etxebizitzen aireko ikuspegia.Gaztelua eta Sigmaringen hiriko etxebizitzen aireko ikuspegia.
* Ukuluetako zalgurdia.Ukuluetako zalgurdia.

Kanpo estekak
-------------

* Sigmaringen gazteluaren webgunea **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q569546
* Commonscat Multimedia: Sigmaringen Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234340790
* GND: 4652507-5
* LCCN: sh2011000471

 |

* Wd Datuak: Q569546
* Commonscat Multimedia: Sigmaringen Castle
**St. Francis konderria** (ingelesez: *St. Francis County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Forrest City da. 2010eko zentsuaren arabera 28.258 biztanle zituen, St. Francis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Francis konderriak 1.664,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,05 ura dira. Beste 1.644,05 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.258 pertsonetatik 13.122 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.149 dira. 14.565 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 133 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 293 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61145
* Commonscat Multimedia: St. Francis County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131578579
* LCCN: n82024102
* NARA: 10038624
* **Lekuak**
* OSM: 1818429
* TGN: 2000166

 |

* Wd Datuak: Q61145
* Commonscat Multimedia: St. Francis County, Arkansas
**St. Francois konderria** (ingelesez: *St. Francois County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clayton da. 2010eko zentsuaren arabera 65.359 biztanle zituen, St. Francois kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

St. Francois konderriak 1.177,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,22 ura dira. Beste 1.170,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 55,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 65.359 pertsonetatik 61.409 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 778 dira. 2.759 beltzak edo afroamerikarrak. 228 amerikar natiboak ziren eta 32 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 242 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 677 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498014
* Commonscat Multimedia: St. Francois County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146594061
* LCCN: n81119879
* **Lekuak**
* OSM: 1180493
* TGN: 2001241

 |

* Wd Datuak: Q498014
* Commonscat Multimedia: St. Francois County, Missouri
**Nagore Laffageren hilketa** Iruñean 2008ko uztailaren 7an izandako 20 urteko irundar neska gazte baten hilketa izan zen, oihartzun mediatiko zabala eta gizarte erreakzio bizia eragin zituena.

Gertaerak
---------

Sanfermin jaietan murgildurik, hilketaren egunean bertan Nagore Laffage gazteak José Diego Yllanes Vizcay medikuntza ikasketak bukatzen ari zen gaztea ezagutu eta berarekin harremanetan hasi ondoren, Yllanesen gurasoen etxera joan ziren elkarrekin; bertan Nagore Laffagek Yllanesekin sexu harremanak izateari uko egin ondoren, Yllanesek neska gaztea kolpatu, ito eta erail zuen. Hiltzaileak gorpuari hatzamar bat kendu ondoren, gorpua Erroibar ibarreko paraje batean ezkutatu zuen. Hilketaren egun berean gorpua aurkitu eta Yllanes atxilotua izan zen. Epaiketa herri-epaimahai batek ebatzi zuen 2009 urtean, Yllanesi 12 urte eta erdiko kartzela zigorra jarriz.

Hiltzailaren kaleratzea
-----------------------

Nahiz eta 12,5 urteko espetxe zigorraren kondena jasan, 2011an espetxetik lehenengo irteera baimena jaso zuen eta 2017rako Yllanes, Zuerako espetxean hirugarren graduarekin, kalean zegoen (espetxera bakarrik gauean joan behar zuen) eta, prentsak horrela salatuta, Zaragozako klinika batean, Carlos Chiclana doktorearen kontsultan alegia, lanean zegoen; klinikaren webgunean mediku bezala agertzen zen.

*Nagore* dokumentala
--------------------

Helena Taberna zinemagile nafarrak 2016an *Nagore* dokumentala zuzendu zuen. Bertan Nagore Laffageren hilketa bortitza azaldu zuen. Lanean Asun Casasola Nagoreren amak dokumentalean parte-hartze handia izan zuen. Biktimaren senide zein lagunen testigantzak jasotzen ditu lan honek, baita prozesu judizialean inplikatutako hainbat kideren ikuspegiak ere: fiskala, abokatuak eta genero indarkeriaren kontrako kolektiboetako ordezkariak, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Filmaren traillerra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12264680

 |

* Wd Datuak: Q12264680
**Nagore Osoro Larrañaga**, ***Ondarru*** (Ondarroa, 1994ko maiatzaren 18a) traineru estropadetako emakumezko patroi onenetakoa da, Kontxako Bandera bat eta 2 Liga irabazi ditu besteak beste.

Kirol ibilbidea
---------------

Ondarroakoa izanik Ondarroa Arraun Elkartean hasi zen arraunean eta 2010ean Zumaiako traineruan patroi hasi zen. Emaitzarik onenak 2012 eta 2013 urteetan izan zituen, tartean 2013ko Kontxako Bandera. 2015ean txapelketak lortu zituen. Zumaiak trainerurik ez zuen osatu hurrengo denboraldietan eta Nagore ere lehorrean gelditu zen.

2019 urtean Ondarroako Elkartean proiektu berri bati ekin dio, entrenatzaile eta patroi lanetan ari baita.

### Taldeak

| Taldea | Urteak |
| --- | --- |
| Ondarroa | 2006-2009 |
| Zumaia | 2010-2015 |
| Ondarroa | 2019- |
|

Palmaresa
---------

* Kontxako Banderak (1): 2013.
* Euskadiko Traineru Txapelketak (2): 2013 eta 2015.
* Gipuzkoako Traineru Txapelketak (2): 2013 eta 2015.
* Emakumezkoen Ligak (2): 2012 eta 2013.
* Gipuzkoako Liga (3): 2012, 2013 eta 2015.
* Zarauzko Ikurrina (2): 2012 eta 2013.
* Txingudi Bandera (1): 2012.

Ikus, gainera
-------------

* Aita Mari Arraun Elkartea
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518442

 |

* Wd Datuak: Q16518442
**Wifredo Óscar de la Concepción Lam y Castilla** (txinera tradizionalez: 林飛龍; Sagua La Grande, 1902ko abenduaren 8a - Paris, 1982ko irailaren 11) kubatar margolari eta eskultorea izan zen.

Aita etorkin txinatarra zuen eta jatorriko afrikarra ama. Bere familiak katolizismoa Afrikako errito eta tradizioekin nahasten zuen.

1916an Habanara joan zen zuzenbidea ikastera eta 1918tik 1923ra margolaritza ikasi zuen Arte Ederretako Eskolan. 1923an Madrilera joan zen margolaritza ikasketak hobetzera. Han irakaskuntza kontserbadorea jaso zuen, baina Parisen surrealismoaren eta Henri Matisseren eragina jaso zuen.

Espainiako Gerra Zibilean alderdi errepublikarraren aldekoa izan zen, eta propaganda-posterrak egin zituen. Madrilen defentsan parte hartu zuen eta 1937an Bartzelonara bidali zuten. 1938an Parisera joan zen eta Pablo Picassoren laguntza jaso zuen. Garaiko artista nagusiak ezagutu zituen. 1941ean Kubara itzuli zen.

Kuban, afrokubatar tradizioetara itzuli zen. Gizaki, animalia eta landareen irudi hibridoak marraztu zituen eta kubismoa eta surrealismoa uztartu zituen Santeriako irudiekin. Afrikako ideien eta europar estiloaren konbinazioak Kuban gaitzespena eragin zuen. Abstrakzioa sinplifikatzen eta laburbiltzen jarraitu zuen, baina, aldi berean, modu figuratiboan margotu zuen.

1955ean Fulgencio Batistaren aurkako ikasleen protestak babestu zituen eta urte batzuk geroago Fidel Castrori babesa eman zion.

1960an Italiako ipar-mendebaldean kokatu zen. Azken etapan, zeramikak eta grabatuak ere egin zituen.

Salón de Mayo, 1967. Edificio Radiocentro CMQ

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465342
* Commonscat Multimedia: Wifredo Lam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22152571
* ISNI: 0000 0001 2277 3408
* BNE: XX991695
* BNF: 12011808v (data)
* CANTIC: a10693427
* GND: 119232553
* LCCN: n79046146
* NDL: 00446689
* NKC: jn20000700992
* Tabakalera ID: 58764
* SNAC: w6vd9f9j
* SUDOC: 02824186X
* ULAN: 500006317
* BIBSYS: 90716781
* UB: a1233582
* Open Library: OL6336723A
* KulturNav: id
* RKD: 47518
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 10457
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q465342
* Commonscat Multimedia: Wifredo Lam
**Nagore Martinez Merino** (Zarautz, Gipuzkoa, 1990) jarduera fisikoaren eta kirolaren zientzietako ikertzailea da. Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako lizentzia, ikerketa masterra, eta doktoretza egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Egun, Bilboko Hezkuntza Fakultateko irakasle atxikia da, eta Gizartea, Kirola eta Ariketa Fisikoa Ikerkuntza Taldeko (GIKAFIT) kidea da.

Emakume presoek egiten duten kirolari eta jarduera fisikoari buruz egin zuen tesia. Ikerketan, frogatu zuen kirola praktikatzen zutenek onurak nabaritzen zituztela: psikologikoak, sozialak eta fisikoak. Beste bi aldagai ere hauteman zituen, aurrera egiteko interesgarriak. Martinezen hitzetan: «Bat da eraldaketarako balio duela: kondena hobeto eramateko, drogak uzteko, kartzelatik ateratakoan helduleku bat izateko... Eta bestea, mikroerresistentziarako tresna gisa erabiltzen dutela. Badakitenez espetxe-zaintzak kirola egitea ondo baloratzen duela, onurak lortzeko erabiltzen dute».

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Galarraga Aiestaran, Ana. «Nagore Martinez Merino, Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako ikertzailea: "Nire ustez, ikerketak eraldaketarako tresna izan beharko luke"» *Elhuyar Zientzia eta Teknologia* 2020-09-04.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88866323
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0001-6649-5892

 |

* Wd Datuak: Q88866323
**New London konderria** (ingelesez: *New London County*) Connecticutko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Connecticut) da. 2010eko zentsuaren arabera 274.055 biztanle zituen, New London kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

New London konderriak 1.998,69 kilometro koadro ditu. Horietatik 276,67 ura dira. Beste 1.722,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 274.055 pertsonetatik 237.819 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 23.214 dira. 14.488 beltzak edo afroamerikarrak. 2.077 amerikar natiboak ziren eta 159 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11.248 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 586 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.678 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54240
* Commonscat Multimedia: New London County, Connecticut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154793485
* GND: 4601590-5
* LCCN: n82098953
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2554044
* TGN: 1002714

 |

* Wd Datuak: Q54240
* Commonscat Multimedia: New London County, Connecticut
**Nevada konderria** (ingelesez: *Nevada County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Nevada City da. 2010eko zentsuaren arabera 98.764 biztanle zituen, Nevada kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nevada konderriak 2.522,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,51 ura dira. Beste 2.480,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 98.764 pertsonetatik 93.916 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 8.439 dira. 341 beltzak edo afroamerikarrak. 793 amerikar natiboak ziren eta 96 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.124 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 122 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.372 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109681
* Commonscat Multimedia: Nevada County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151259119
* ISNI: 0000 0004 0638 720X
* LCCN: n79089914
* **Lekuak**
* OSM: 396464
* TGN: 1002710

 |

* Wd Datuak: Q109681
* Commonscat Multimedia: Nevada County, California