recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Itzalaren aurpegia** Alfredo Gómez Cerdá-ren liburu bat da, jatorriz gaztelaniaz idatzita, 2011n argitaratuta. Trauskilkeria bezala, errepidean arroka bat bota eta heriotza eragiten duten lagun talde baten istorioa kontatzen du.

Sinopsia
--------

Trauskilkeria bat. Mugikor bat. Blog bat interneten. Gutxi hausnartutako planek ondorio txar eta aurreikusezinak izan ditzakete.

Nola da posible bideo batzuk hain azkar hedatzea Interneten?

Eszena interesgarri bat, anekdota dibertigarria. Dagoeneko dena asmatuta da. Arreta benetan harrapatzen duen zerbait grabatu behar duzu. Lanjeros eta arriskutsu zerbait. Hain arriskutsua inork ezin duela nor zintzilikatu duen jakin

Adrian eta bere lagunek ideia on bat dute. Seguru asko, haien bideoa 24 ordu baino gutxiagotan interneteko bideorik ikusiena bihurtzen dela.

Baina, inork ez du egin duten ondorioei buruz pentsatu?

Ikus, gainera
-------------

* Menguante

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61196498

 |

* Wd Datuak: Q61196498
**Itzea** Nafarroako Bortziriak eskualdeko Bera udalerrian dagoen jauregi bat da. Hain zuzen ere Altzate auzoan dago, Xantel errekaren aldamenean, Berako herrigunea amaitu eta Ibardin mendatera doan NA-1310 bidearen lehen malda hasten den lekuan.

Barojatarrak
------------

1912an Pio Baroja idazle ospetsuak erosi zuenetik eraikina nagusiki Barojatar familiaren bizilekua izateagatik ospetsua da. Bertan, besteak beste Pio Barojaz gain, Carmen Baroja, Ricardo Baroja eta Julio Caro Baroja bizitu izan dira, bertan euren idazlan eta margolan ugari sortu eta garatu izan zituztelarik.

Eraikin honen aldamenean dagoen Xantel errekaren beste ertzean Jorge Oteizak Pio Barojaren omenez burututako Disko itxurako hilarri bat dago.

* Aurrealdea.Aurrealdea.

Eraikina
--------

XVII. mendearen bigarren erdialdeko eraikin bat da. Lau uretako teilatuak estaltzen du, aurrealdea eta ataria hiru solairutan mailakatua daukalarik. Atariaren azalera apaindua dago, salbuespena harlanduzko katea da, honek bere bao eta izkinarrietan errefortzuak baiditu.

Lehenbiziko solairuaren sarreran dinteldun ate bat dago, alboetan leihoak eta XVIII. mendeko armarri bat ere badaudelarik.

Bigarren eta hirugarren solairuetan hiru balkoi daude, hauetako leihoak egurrezko lehiatilez babesturik daudelarik. Aurrealdea errematatzen duen harri lauzko zinta batean, egurrezko mentsula baten gaineko teilatu-hegal bikoitz ikusgarri bat altxatzen da. Azken hau XVI. mendean Nafarroa eta Aragoin eraikitako jauregien tipologiarekin bat dator. Bere erdialdean, ganbara bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Itzea. Bera. Ibardin.net

Kanpo estekak
-------------

* Itzea jauregia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259921

 |

* Wd Datuak: Q12259921
Raren izaerak Tutmosis III.aren hil kameran.
**Raren Letania** antzinako hil testu egipziar bat da, garrantzi handikoa Egiptoko Inperio Berrian. Beste hil testu asko bezala, hilobien barnean idatzia izan zen, hildakoei, erreferentzia bezala balio ziezaien. Beste lan batzuk ez bezala, Raren Letania errege familiako pertsonentzat edo faraoiaren gogoko nobleentzako zen.

Bi zatitan banatuta dago: lehenak, eguzkia, Raren laguntza eskatzen du, 75 modu ezberdinetan, eta, beraz, letania izena ematen zaio. Bigarren zatia, otoitz sorta bat da, non, faraoiak, naturaren eta jainkoen, batez ere Raren, zatiak bere egiten dituen. XVIII. dinastian konposatua, ez da Beste munduari buruzko liburua, ezta beste mundura heltzeko gida ere: erregea laudatzen du, eguzkiaren jainkoarekin duen batasunagatik, faraoia, jainkoa eta bere baren artean harreman bat ezarriz. Testua, lehen aldiz, KV34 deritzon Tutmosis III.a faraoiaren hilobiko zutabeetan izkribatua eta honen chatya zen Useramonen hilobian (TT131n) erabili zen, non bere izena agertzen den: *Mendebaldean Rarentzako otoitzaren Liburua*.

Seti I.a faraoiaren erregealditik aurrerako hilobi gehienetan erabili zen, sarrerako korridoreetan kokatuz: lehen pasabidean, testua, eta, bigarrenean, Raren izaera bakoitza irudikatzen duten irudiak. Abidosen ere agertzem da, Seti I.aren Osireionean zein Ramses II.ak eraikitako tenpluan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**
* **(Gaztelaniaz)**.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1072831

 |

* Wd Datuak: Q1072831
**Itziar Barredo Cavero** euskal musikagile eta pianista. Piano, pedagogia, ganbera-musika eta solfeoko ikasketak egin zituen Bilbo eta Gasteizko Kontserbatorioetan, eta oso gazterik hasi zen piano- eta abesbatza-irakasle modura. Hainbat kantari eta musikariren pianista laguntzaile gisa aritu da, eta jaialdi askotan hartu du parte: Donostiako Musika Hamabostaldian, Errenteriako Musikasten eta Madrilgo Asociación de Amigos de la Ópera elkartearen emanaldietan, esaterako. 1994an Bilboko Kontserbatorioan pianista laguntzaile modura hasi zen, eta 1996an OLBErekin (Operaren Lagunen Bilboko Elkartea) lanean hasi zen, elkarte honek bultzatzen dituen opera-emanaldietan. 1999an lehenengo aldiz aritu zen Eszenako Musika Zuzendari modura, Friedrich Haider maisuaren zuzendaritzapean eta Straussen *Ariadne auf Naxos* operarekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259925
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87592568
* ISNI: 0000 0000 6020 2983
* BNE: XX1795905
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25637
* Lur: 00795/eu\_b\_1038/b1038

 |

* Wd Datuak: Q12259925
**1971-1972 denboraldian** Real Sociedad taldea Angel Segurolak entrenatu zuen, bigarren eta azken aldiz. Artola, Gorriti, Martínez, Ormaetxea, Boronat, Urreisti eta Arakistain jokalari nabarmenen artean zeuden, eta iritsi berriak ziren, besteak beste, Kortabarria eta Ansola.

Presidentea Jose Luis Orbegozo izan zen.

Jokalariak
----------

### Atezazainak

* Pello Artola
* Jose Ramon Esnaola

### Atzelariak

* Patxi Gorriti
* José Luis Lema
* José María Martínez
* Alberto Ormaetxea
* Francisco Sein
* Inaxio Kortabarria (iritsi berria)

### Erdilariak

* Jose Agustin Aranzabal "Gaztelu"
* Joseba Arzak "Pela"
* Marco Antonio Boronat
* Dionisio Urreisti
* Jose Antonio Corcuera
* Enrique Silvestre
* Jose Antonio Soroa
* Juan Sagasta (iritsi berria)
* Jose Francisco Oyarzabal (iritsi berria)

### Aurrelariak

* Jesus Mari Arambarri
* Jose Maria Arakistain
* Rafael Mendiluce
* José Antonio Urtiaga
* Fernando Ansola (iritsi berria)

Taldea utzi zuten JM Artola, Iguaran eta Santamariak.

Liga
----

Zortzigarren postuan amaitu zuten Ligan, 34 punturekin. 34 partida jokatuta, 14 irabazi, 6 berdindu eta beste 14 galdu zituzten. Alde 38 gol sartu zituzten eta aurka 36 jaso.

### Sailkapena

1. Real Madril: 47.

2. Valencia Club de Fútbol: 45.

3. FC Barcelona: 43.

4. Atletico Madril: 39.

5. UD Las Palmas: 38.

6. Granada Club de Fútbol: 36.

7. Malaga CF: 35.

8. **Erreala**: 34.

9. Athletic: 34.

10. Celta de Vigo: 33.

11. Sporting de Gijon: 32.

12. RCD Espanyol: 32.

13. Real Betis Balompié: 30.

14. Deportivo La Coruña: 30.

15. Burgos Club de Fútbol:29.

16. Sevilla Fútbol Club: 27.

17. Cordoba CF: 25.

18. CD Sabadell: 23.

### Emaitzak

Kopa
----

### Zortzirenak

* 1972/06/03: Sporting de Gijon 0 - **Erreala** 0.
* 1972/06/10: **Erreala** 3 - Sporting de Gijon 1.

### Laurdenak

* 1972/06/17: **Erreala** 1 - Athletic 1.
* 1972/06/24: Athletic 2 - **Erreala** 0.

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako futbol ligako lehen mailako 1971/1972ko denboraldia

Bibliografia
------------

* *"Txuri urdin. Historia de la Real Sociedad"*. La Gran Enciclopedia Vasca, 1980.
**Reapi Uluinisau** (Fiji, 1994ko azaroaren 2a), Fijiko zazpiko errugbi jokalaria da. Emakumeen txapelketan, parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Reapi Uluinasau» *Olympedia*.
2. ↑   «Rugby Sevens - Canada vs Fiji - Pool B Results» *Tokyo 2020*.
3. ↑  «Reapi Uluinisau» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Reapi Uluinisau»[*Betiko hautsitako esteka*] Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107718848

 |

* Wd Datuak: Q107718848
***Rear Window*** (euskaraz *Atzealdeko Lehioa*),1998ko Jeff Bleckner estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Alfred Hitchcockek zuzendutako *1954ko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da, biak ere Cornell Woolrich idazlearen "It Had to Be Murder" (*Hilketa Izan Beharko Luke*) kontakizun laburrean oinarrituak. Christopher Reeve, Daryl Hannah, Robert Forster eta Ruben Santiago-Hudson aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Jason Kemp (Christopher Reeve) auto istripu larri bat jasan eta betirako gurdi-eserleku batean bizitzera derrigortua dagoen arkitekto ohi bat da. Egunerokotasuna etxean sartuta aspergarria zaionez, denborapasa gisa bere gelako lehiotik bizilagunak zelatatzen hasiko da. Egun batez, Jasonek Julian Thorpe (Ritchie Coster) bizilagun eskultoreak Ilene (Allison Mackie) emaztea joten ikusi ta erail duela susmatzen hasiko da.

Aktoreak
--------

* Christopher Reeve: Jason Kemp
* Daryl Hannah: Claudia Henderson
* Robert Forster: Charlie Moore detektibea
* Ruben Santiago-Hudson: Antonio Fredericks
* Anne Twomey: Leila Kemp
* Ritchie Coster: Julian Thorpe
* Allison Mackie: Ilene Thorpe / Ileneren ahizpa

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579068

 |

* Wd Datuak: Q579068
**Raquel encadenada** (Rakel kateatua) Miguel Unamunoren antzezlana da. 1921ean idatzita, 1959 arte ez zen argitaratu. 1926an Bartzelonan, Tívoli antzokian lehen aldiz taularatu zen, Amatasunaren gai taularatu zuen; zentzu horretan *Izeba Tula* eleberriarekin badu lotura nabaria.

Argumentua
----------

Protagonista, Raquel, ama ez izateagatik ezinegonean bizi da. Raquel biolin-jotzaile ezaguna da eta haren senarra, Simón, bere ordezkaria da. Raquelek Simón ez du maite. Gizonak, bestetik, emaztearen ibilbide artistikoaz pentsatzen ez du seme-alabarik nahi zeren eta, haren ustez, horrek bere karrera oztopatuko baitluke. Raquelek senarrari aurre egiten dio eta honek azkenik senargaiohi baten semea, Susín, zaintzea onartuko du. Umea gaixorik dago baina Raquelen zaintzei esker, osatuko da. Haur hori Aurelioren semea da eta haren ama erditzeko unean hil egin zen. Azkenean erabaki bat hartuko du: haren senarra utziko du eta Aurelio eta Susinekin alde egingo du. Eta, azkenik, nahiz eta ama izan, lanean jarraituko du.

Lehen antzezpena
----------------

Bartzelonako Tívoli antzokian izan zen, Matilde Rivera eta Enrique De Rosas argentinarren konpainiaren eskutik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6100524

 |

* Wd Datuak: Q6100524
**Itziar de Blas Fernandez de Gamarra** (Gasteiz, Araba, 1965eko abenduaren 31) kazetaria eta itzultzailea da.

Biografia
---------

### Ikasketak

Kazetaritza lizentzia egin zuen (Nafarroako Unibertsitatea, 1989), eta, ondoren, Itzulpengintza masterra (EHU, 1998) eta "Berdintasun-agentea" masterra (Universitat Jaume I, Valentzia, 2016).

### Lan-eskarmentua

#### Kazetaritza

Bere lan-ibilbidearean hasierako urteetan, Iruñean jardun zuen, EFE agentzian eta Egin egunkariko kultura atalean eta tokiko berrietan.

Gero, Gasteizen aritu zen EHNE (Euskal Herriko Nekazarien Elkartea) eta EBEL (Emakume Baserriarren Euskal Herriko Elkartea) elkarteen prentsa arduradun gisa, eta Ardatza aldizkariko erredaktore.

#### Euskalgintza

Gasteizko Bagare euskara sustatzeko taldeko arduradun izan zen.

#### Itzulpengintza administrazioan

Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailean 10 urtez itzultzaile aritu ondoren, 2023an, Itzulpen Zerbitzu Ofizialean dihardu (zinpeko itzultzaile ere bada).

Argitalpenak
------------

Itzulpen feministak egin izan ditu, batik bat. Besteak beste, liburu hauek itzuli ditu:

* *Marizipriztinek ez du zorioneko galeperrik nahi* (*La cenicienta que no quería comer perdices*. Nunila López). Mikel Garmendiarekin batera.(Txalaparta, 2009).

* *Emakume bat* (Une femme. Annie Ernaux, 2022ko Literaturako Nobel sariduna). (Txalaparta. Bi edizio: 2012 eta 2023).

* *Bestiario sekretua. Neskatila gaiztoak*. (*Bestiario secreto de niñas malas*. Gabriela Larralde). (Denon artean, 2019).

Zenbait mugimendu sozialetako itzultzaile "militante" ere aritu izan da, hala nola, Emakume artisten aldeko A Plataforma, Ongi etorri errefuxiatuak, Bilgune LGTBIfobiaren aurkako Behatokia, besteak beste.

Bestelakoak
-----------

* 80ko hamarkadan, Kontzientzia Eragozpeneko Mugimenduko (KEM) eta Intsumisioaren aldeko taldeetako partaide, Iruñean.

* 90eko hamarkadan, Bagare euskara Gasteizen sustatzeko taldeko partaide.

* Berriki, Gasteizko "Ongi etorri errefuxiatuak" taldean ibilitakoa.

* Artezalea. Instagramen, Marizipriztin goitizenez, berak egindako marrazkitxoak jartzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116970426

 |

* Wd Datuak: Q116970426
**Itziar Mujika Irastorza** (Donostia, 1904ko urriaren 10a - 1992) gipuzkoar abertzalea eta irakaslea izan zen. Emakume Abertzale Batza (EAB) taldeko kidea eta idazkaria izan zen. 1937. urtean Francoren kontrako euskal erresistentziaren *Alava* Informazio-Zerbitzu sarean sartu zen, eta 1940. urtean taldea desegin zen arte espetxeetatik informazioa bildu eta zabaldu zuen. Mujikaren lanari esker, bizitza asko salbatu ziren. 1941. urtean hiltzera kondenatu zuten, eta 1942. urtean 30 urteko kartzela zigorra eman zioten haren ordez. 1944. urtean libre utzi zuten, erbesteratzeko baldintzapean.

Biografia
---------

### Alava sareko emakumeak

Sare horren barruan 4 emakumek bete zuten oinarrizko rola: Itziar Mugika eta Delia Lauroba gipuzkoarrak, Bittori Etxeberria nafarrak, eta Tere Verdes bizkaitarrak.

### Alava sarea

Luis Alava Sautuaren omenez "Alava Sarea" deitu izan zaiona (hura izan zen kide nagusietako bat eta 1943an fusilatu egin zuten arrazoi hura zela eta) izan zen Euskadiko presoei babesa emateko eta orduan erbestean zegoen Eusko Jaurlaritzaren eta Euskadiren artean informazioa transmititzeko ekimen garrantzitsuenetako bat. Sareak preso nazionalistei laguntza eman zien. Besteak beste, espetxeen eta kanpoaldearen arteko komunikazio-lerroak irekita mantendu zituen eta informazioa eman zion erbestean zegoen Eusko Jaurlaritzari zein enbaxada ugariri kartzelaratuek jasan behar zituzten egoeraren eta zigorren inguruan. Informazio hura funtsezkoa izan zen Europako herrialdeek kondenatuen zigorrak arintzeko (batez ere, heriotza-zigorra zutenen kasuan) eta espetxean bizi zituzten baldintzen berri emateko. Horrez gain, oinarrizkoa izan zen espetxe barruan zeudenei herrialdearen eta beren bizitzen bilakaeraren berri (horren inguruko informaziorik ez zutelako) edo kanpoko senideei buruzko albisteak emateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ferreira, Maialen.  (2020-10-18). «La 'Red Álava', el grupo de espías vascos creado por mujeres durante la dictadura franquista» *ElDiario.es* (Noiz kontsultatua: 2021-10-10).
2. ↑    «La red Alava» *EITB* (Noiz kontsultatua: 2022-10-10).

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259930
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 82642
* Lur: 04299/eu\_m\_3444/m3444

 |

* Wd Datuak: Q12259930
Pastoralak Iparragirreren zenbait pasarteetan oinarrituta dago. Kartela argazki honetan oinarritu zen.
***Iparragirre*** 1980eko uztailaren 27an, Urdiñarbe herriak taularatu zuen pastorala izan zen; bigarren aldia abuztuaren 10ean izan zen. Egilea, Pierre Bordazarre "Etxahun-Iruri", 1979an hil zen eta, zoritxarrez, antzezpena ezin izan zuen ikusi. *Iparragirre* izan zen hark idatzi zuen azken pastorala.

1999ko irailaren 26an eta urriaren bian, bestetik, Urdiñarbe herriak, Bordazarraren heriotzaren hogeigarren urtemugan eta haren omenez, berriro ere taularatu zuen.

Pastoral honek 28 jelkaldi ditu.

Historia
--------

Bordazarre hil eta gero, 1980an, Jean Mixel Bedaxagarrek hartu zuen pastoralaren zuzendaritza. Bitxikeria bezala hemeretzi urte geroago egin zen antzezpenean aktore askok berriro ere lan egin zutela aipa daiteke. Bigarren antzezpen horren antolatzailea Urdiñarneko Bil Xokoa elkartea izan zen eta errejenta Battitta Ürruti. Bietan Bedaxagarrek bete zuen Iparragirreren papera. Pastoral honek berrikuntza bat ekarri zuen: antzeztu zen garaia zela eta, udazkenean, lehen aldiz oihal aterpe batean antzeztu zen. Horretarako 60 metro luzera eta 35 metro zabalera zituen aterpea prestatu zuten. Barnean 2.500 lagunentzako espazioa egokitu zen.

Pierre Laffitek beste datu garrantzitsua azpimarratu zuen: pastoral horretan, haren ustez ordura arte egindako onenetarikoa, lehen aldiz emakumezko pertsonaien paperak ez zituzten gizonek bete, emakumeek baizik.

Argumentua
----------

Iparragirreren, Urretxuko kantari eta olerkari ezagunaren, bizitzako joan-etorriak dira ardatz pastoralean. Gipuzkoarraren abestiak bere horretan mantentzeaz gain Pierre Bordazarreren zenbait kantu ere tartekatu zen. 1999an, gainera, Mixel Etxekoparrek moldatutako kantu batzuk sartu ziren: «Gernikako Arbola», «Ume eder bat» eta «Hara non diren» abestiak, alegia.

Bibliografia
------------

* Pierre Bordazarre: *Iparragirre pastorala. Etxahun Iruriren omenez*, Ideki, 1999ko irailean. Hitz aurre moduan Etxaun-Iruriri Jean Louis Davant idazleak eskainitako zenbait poema jaso ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  "Omenaldi", "Jokülaria", "Koblakaria", "Poeta", "Pastoralkaria", "Gizona", "Beti bizi", "Agur Etxahun Iruri" eta "Bi etxahuner gorazarre".

Ikus, gainera
-------------

* *Agur Xiberua*
* *Goizian argi hastian*
* Oi ama Euskal Herri
* *Laida pilotaria*
* *De Trevilleren azken hitzak*,
* *Ama Euskadi.*

* *Etxahun Koblakari pastorala*

Kanpo estekak
-------------

* Pierre Bordazarren heriotzaren hogeigarren urtemugan eginiko antzezpenaren berria.
* **(Frantsesez)**:"La Pastorale d'Iparragirre. Impressions d'un spectateur", Pierre Laffiteren artikulua, *Bulletin du Musée Basque*, 90.zk. 1980ko 4. hiruhilekoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85966708

 |

* Wd Datuak: Q85966708
**Raif Dizdarević** (Fojnica, Bosnia, Jugoslaviako Erresuma, 1926ko abenduaren 9a) Jugoslavia ohiko politikaria da.

Biografia
---------

Hamasei urterekin Titoren gerrilletan parte hartu zuen alemaniar eta italiarren aurka, Bigarren Mundu Gerran.

1945ean Alderdi Komunistako kide egin zen, eta 1951. urtea arte Estatuko Segurtasun Batzordeko kide izan zen. Azken urte hartan Kanpo Arazoetako ministerioan hasi zen lanean, eta hurrengo hiru urteetan Enbaxadako Arazoetarako idazkari eta arduradun izan zen Bulgarian. 1956-1959 bitartean Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko enbaxadako lehen idazkari izan zen. 1963an Txekoslovakiako enbaxadara bidali zuten, eta lau urtez aholkulari-lana bete zuen.

Jugoslaviara itzuli zenean, 1967an, Sindikatuen Konfederazioko Batzordeko idazkari izendatu zuten. 1972an diplomazia-lanetara itzuli zen, Kanpo Arazoetako federazioko idazkariorde gisa. Bi urtez kargu horretan aritu ondoren, Batzordeko Presidentetzako kide eta Bosnia-Herzegovinako Sindikatuen Konfederazioko Batzordeko presidente izan zen, 1978. urtea arte. 1975-1978 bitartean, gainera, Bosnia eta Herzegovinako Langileen Alderdiko eta Errepublikako Lehendakaritzaren Konfederazio Sozialistako kide izan zen. 1978-1982 bitartean Bosnia-Herzegovinako Errepublika Sozialistako presidentetza eskuratu zuen, eta Defentsa Nazionaleko Batzorde Goreneko presidente izan zen. Gainera, Jugoslaviaren Defentsarako Batzordeko kide izan zen 1978tik 1983ra. 1982an Jugoslaviako Elkarteen Federazioko kide izendatu zuten, eta presidente geroxeago. 1987. urtea arte Kanpo Arazoetako ministro izan zen, eta azken urte horretan Federazioko presidentetza eskuratu zuen, Hamdija Pozederac dimisioa ematera behartu zuen finantza-eskandaluaren ondoren. 1988ko maiatzean Jugoslaviako Batzar Federalak Jugoslaviako presidente izendatu zuen. Urtebete geroago Tito presidenteak ezarritako txandakatze-sistemaren arabera hala baitzegoen zehaztuta, Janez Drnovšek bosniar ordezkariak hartu zuen haren lekua.

Dizdarević Federazio jugoslaviarra elkartuta mantentzen saiatu zen, baina Jugoslaviako Gerrak hastean galdu zuen han zuen eragin politikoa. Aurrerago Sarajevon bizi izan da eta han argitaratu ditu bere oroitzapenak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1282352
* Commonscat Multimedia: Raif Dizdarević

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64223228
* ISNI: 0000 0000 8143 8848
* BNF: 14423698r (data)
* GND: 17398097X
* LCCN: n80025096
* NKC: xx0002550
* SUDOC: 124827462
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01534/eu\_d\_1465/d1465

 |

* Wd Datuak: Q1282352
* Commonscat Multimedia: Raif Dizdarević
**Ignacio González Vegas**, ezizen artistikoz **Nacho Vegas**, (Gijón, 1974ko abenduaren 9a), espainiar indie, folk eta rock musikari eta abeslari bat da.

Ibilbidea
---------

Irakasle baten eta industriako eta politikako langile baten semea. Nacho Vegasek Filologia Ingeleseko ikasketak hasi zituen Oviedoko Unibertsitatean, baina ez zituen amaitu. Ondoren, Filologia Hispanikoa hasi zuen, eta Hizkuntzalaritza bere alderdi gogokoena zela ikusi zuen.

Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, Vegasek, momentuan zegoen taldea utzi, eta bakarkako karrerari ekin zion. Oraingoz, zazpi album sortu ditu, bere zigiluarekin, eta bilduma, lankidetza-disko, split-single, mini-CD eta Verdá bezalako soinu-bandak edo Asturiasko telebistaren ondorio izan diren gorteak.

2006an, El tiempo de las cerezas CD bikoitza argitaratu zuen Enrique Bunbury aragoarrarekin batera, Héroes del Silencio taldeko abeslari ohia, eta berarekin Azteken lurrak zapaldu zituen lehen aldiz. 2007an, Verano fatal mini-CDa, Christina Rosenvinge kantautorearekin elkarlanean argitaratu zuen.

"Violetica" eta "La zona sucia" dira bere diskarik ospetsuenak.

Diskografia
-----------

* Actos inexplicables - (Limbo Starr 2001)
* Cajas de música difíciles de parar - (Limbo Starr 2003)
* Desaparezca aquí - (Limbo Starr 2005)
* El manifiesto desastre - (Limbo Starr 2008)
* La zona sucia - (Marxophone 2011)
* Resituación - (Marxophone 2014)
* Violetica - (Marxophone 2018)

Kanpo estekak
-------------

* Blog ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3395887
* Commonscat Multimedia: Nacho Vegas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87194156
* ISNI: 0000 0000 7358 2241
* BNE: XX1452301
* GND: 104362063X
* LCCN: n2010001298
* Tabakalera ID: 79673

 |

* Wd Datuak: Q3395887
* Commonscat Multimedia: Nacho Vegas
**Iseo & Dodosound** 2014an Nafarroan sortutako musika-bikotea da. Abestiak ingelesez egiten ditu, reggae eta dub musika-estiloan, trip hop zertzeladekin.

Taldekideak
-----------

* Dodosound (Alberto Iriarte)
* Iseo (Leire Villanueva)

Ibilbidea
---------

Dodosound (Alberto) 2004an hasi zen, hip-hop eta turntabulism-aren DJ-ek eraginen ondorioz. Hip-hop talde batzuren parte izan zen, hala nola Raperos de Emaús, eta 2012an bere lehenengo abestiak fakturatzen hasi zen. Iseo (Leire) berriz, talde askotatik pasatu da Iruñea eta Bartzelona artean. Bakarkako lan asko egin ditu, gitarra eta *looper* bat erabiliz, eta bere soinu propioa sortuz.

2013an bakoitzak bere maketa propioa kaleratu zuen, eta elkartrukatzeko gelditu zirenean, Albertok abestiren bat elkarrekin egitea proposatu zion Leireri, beraien estiloak batuz.

Bere lehen baterako lana 2014an argitaratu zuten; bi abesti zituen "Dibi dibi" single-a. Baina hurrengo urteko (2015eko) apirilean aurkeztu zuten bere burua duo bezala, "Cat Platoon" LP-arekin, bikote nafartarrengatik guztiz erregistratua eta kaleratuta. Hamar abestiz osatuta dago, 80ko hamarkadaren rub-a-dub-etik, gaur egungo dub-era doan influentziarekin. Albuma bere produkzioen arreta minimalistengatik, baxu sintetikoengatik eta bateriengatik nabarmentzen da. Gainera bikotearekin Alberto Sanzol tronpetista eta Rocko Tenor Sax-en instrumentuak daude, "Fres Air", "Cat Platoon" eta "Zombies" abestietan. Gainera badaude ere Iñigo Xalbador saxofoi-jotzailea "Lonely Sax"-en eta Roberto Sánchez (Ras Telford) "Freedom" abestian.

2017an bere bigarren albuma atera zuten, "Roots in the Air", non beraien eboluzioa erakusten duten, baina beraien nautraltasuna eta espiritu originala galdu gabe. Disko horretan "Vampire", aurkezpen abestia, "Digital Shoots" eta "Lost City" abestiak nabarmentzen dira. Album horretatik hasita, Iseo & Dodosound-ri The Mousehunters taldea gehitzen zaie zuzenetan haize sekzio bezala, Jon Zufiaurre saxo tenorean, Alberto Sanzol tronpetan, Iñigo Xalbador, saxo baritonoan eta Ana Aznarez zeharkako txirulan. Soinu digital eta haize instrumentuen nahasketa honek, beraien zuzenak beste maila batera eramaten ditu soinuari dagokionez.

Viña Rock, Rototom Sunsplash, Festival de la Luz A Coruñan, Télérama Dub Festival eta International Dub Gathering festibaletan parte hartu dute, besteak beste .

Diskografia
-----------

### Diskoak

| Izenburua | Diskoetxea | Urtea |
| --- | --- | --- |
| *Cat Platoon* | Autoekoiztua | 2015 |
| *Roots in the Air* | Mundo Zurdo | 2017 |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Iseo & Dodosounden webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54855961

 |

* Wd Datuak: Q54855961
**Randolph konderria** (ingelesez: *Randolph County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pocahontas da. 2010eko zentsuaren arabera 17.969 biztanle zituen, Randolph kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Randolph konderriak 1.699,13 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,97 ura dira. Beste 1.689,17 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.969 pertsonetatik 17.509 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 283 dira. 128 beltzak edo afroamerikarrak. 89 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 28 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 210 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365
* Commonscat Multimedia: Randolph County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126671851
* LCCN: n80131861
* NARA: 10038611
* **Lekuak**
* OSM: 1818428
* TGN: 2000165

 |

* Wd Datuak: Q61365
* Commonscat Multimedia: Randolph County, Arkansas
**Randolph konderria** (ingelesez: *Randolph County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winchester da. 2010eko zentsuaren arabera 26.171 biztanle zituen, Randolph kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Randolph konderriak 1.174,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,42 ura dira. Beste 1.171,66 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.171 pertsonetatik 25.685 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 790 dira. 114 beltzak edo afroamerikarrak. 83 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 57 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 215 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506552
* Commonscat Multimedia: Randolph County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152441117
* LCCN: n80067199
* NARA: 10036408
* **Lekuak**
* OSM: 1802230
* TGN: 1002818

 |

* Wd Datuak: Q506552
* Commonscat Multimedia: Randolph County, Indiana
**Pátzcuaroko aintzira** Mexikoko Michoacán estatuko Pátzcuaro udalerrian dagoen aintzira bat da, Morelia hiritik 62 kilometro mendebaldera.

Michoacán estatuaren barnean, turismogune erakargarrienetako bat da. Aintziraren perimetroa 55 kilometro luze da, eta bost uharte ditu: Janitzio, La Pacanda, Yunuen, Tecuen, La Tecuenita izeneko uhartetxo bat, eta Jaracuaro, errepidez iristeko bidea duena.

Duela zenbait hamarkadetatik, aintzirak, enzolbatze, kutsadura eta eutrofizazio prozesu bat jasaten ari da, inguruko herrien hazkuntza, baso soiltze eta lurren higaduraren ondorioz. Gobernuaren zenbait ikerketa eta egitasmo, arazoa konpontzen saiatu dira.

Oraindik badago pinu eta artezko basorik, non, mofetak, zarigueiak (*opposum*), azkonarrak, urtxintxak, untxiak eta azeri grisak bizi diren. Aintzirak, uretako landaredi barietate handi bat eta bost arrain espezie ditu: arrain zuri ospetsua (iraungitze arriskuan dagoena), amuarraina, akumara, tiruh eta cheguak.

Aktibitate turistikorik garrantzitsuenak, txalupan egiten diren ibilbideak dira, uharteak bisitatzeaz gain, bereziki Janitzio.

Hilen Egunaren ospakizun ospetsua Pátzcuaroko aintziran ere egiten da. Eskualdeko biztanleak, kandelen bidez argiztaturiko kanoetan, Janitzio uharteko panteoira joaten dira, maite dituztenen hilobietan lore eta jaki eskaintzak uztera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1352646
* Commonscat Multimedia: Lake Patzcuaro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245763153
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1352646
* Commonscat Multimedia: Lake Patzcuaro
Iparburu magnetikoa eta iparburu geomagnetikoa, 2017. urtean.
**Iparburu magnetikoa** edo **ipar polo magnetikoa** Lurraren ipar hemisferioko azaleko puntu mugikor bat da, non planetaren eremu magnetikoak beherantz jotzen duen bertikalki (hau da, iparrorratz magnetiko baten orratzari ardatz horizontalean biratzen uzten bazaio, zuzen beherantz seinalatuko du). Hori toki bakar batean gertatzen da, iparburu geografikotik eta iparburu geomagnetikotatik hurbil (baina bi horietatik bereizita).

Iparburu magnetikoa denborarekin mugituz doa, Lurraren nukleoan gertatzen diren aldaketa magnetikoen eraginez. 2001ean, Kanadaren Geologia Ikerketak zehaztu zuen iparburu magnetikoa Ellesmere uhartearen mendebaldean zegoela, Kanada iparraldean, 86°26′53″N 175°20′45″E﻿ / ﻿86.448°N 175.34585°E﻿ / 86.448; 175.34585 koordenatuetan. 2005ean, 86°26′53″N 175°20′45″E﻿ / ﻿86.448°N 175.34585°E﻿ / 86.448; 175.34585 koordenatuetan zegoen. 2009an, oraindik Kanadako artikoaren barruan zegoen, 86°26′53″N 175°20′45″E﻿ / ﻿86.448°N 175.34585°E﻿ / 86.448; 175.34585 koordenatuetan, baina urtean 55 - 60 kilometro mugitzen ari zen Errusia alderantz. Egindako proiekzioek ziotenez, 2019 urtetik aurrera iparburua Kanadako artikotik kanpo egotekoa zen, 86°26′53″N 175°20′45″E﻿ / ﻿86.448°N 175.34585°E﻿ / 86.448; 175.34585 koordenatuetan.

Iparburu magnetikoaren hego hemisferioko kidekoa hegoburu magnetikoa da. Lurraren eremu magnetikoa guztiz simetrikoa ez denez, ipar eta hego buru magnetikoak ez dira antipodalak, hau da, batetik bestera marraztutako lerro zuzen bat ez da Lurraren erdigune geometrikotik igaroko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Ingelesez)** Geomagnetismoaren Munduko Datu Zentroa, Kyoto. «Magnetic North, Geomagnetic and Magnetic Poles» *wdc.kugi.kyoto-u.ac.jp* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** Merrill, Ronald T..  (1996). *The magnetic field of the earth : paleomagnetism, the core, and the deep mantle.*  Academic Press ISBN 0-12-491245-1. PMC 35042312. (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Magnetic north just changed. Here's what that means.» *Science* 2019-02-04 (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
4. ↑  **(Ingelesez)** «North Magnetic Pole Moving East Due to Core Flux», *National Geographic*, 2009-12-24.
5. ↑  **(Ingelesez)** NP.xy

Ikus, gainera
-------------

* Iparburua

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nair, Manoj C.. «Wandering of the Geomagnetic Poles | NCEI» *www.ngdc.noaa.gov* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).
* **(Ingelesez)** Government of Canada, Natural Resources Canada. «Geomagnetism» *geomag.nrcan.gc.ca* (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842763
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842763
**Ignacio Guerreros García** (Calahorra, Errioxa, 1970eko abenduaren 5a), **Nacho Guerreros** bezala ezagunagoa, aktore espainiarra da. Telebistan egindako lan batzuengatik da ospetsua: *Aquí no hay quien viva* Antena 3ko telesailean aritu zen Jose Maríaren rola egiten, eta gaur egun *La que se avecina* Telecincoko telesailean aritzen da Coque pertsonaiari bizia ematen.

Biografia
---------

**Nacho Guerreros** Calahorran (Errioxan) jaio zen. Gasteizetik pasatu zenean antzerki talde bat sortu zuen. 1991ean antzerki ikasketak egin zituen Madrilen.

Aktorea izan baino lehen, zenbait lanak egin zituen: elbarrituak laguntzen, zerbitzari lanetan, etab. Gainera, bere bazkideekin dekorazio negozio bat martxan ipini zuen Madrileko Plaza Mayorretik hurbil.

Filmografia
-----------

### Telebistan

* *La que se avecina*: 125 kapitulu. Telecinco. (2000 – gaur egun).

* *Aquí no hay quien viva*: 13 kapitulu. Antena 3. (2006).

### Antzerkia

Hauek dira berak egindako antzerkiak.

- *Bent* (2005- 2006).
- *Jesús de Nazaret* (2003).
- *El dragón de fuego* (2003).
- *Don Gil de las calzas verdes* (2000).
- *Café teatro* (1998- 2001)
### Film laburrak

Hauek dira berak egindako film laburrak.

- *Lala* (2009).
- *Eric* (2004).
- *Sin remite eta Memoria y muerte de una cortometrajista* (2003).
- *Tiro de piedra* (2002).
- *Haevn venganza* (2001).
- *Una mañana* (2000).

GKEekin laguntzaile
-------------------

Nacho **Circo sin animales** animalien defentsa elkarte baten ordezkaria da, beste pertsona ospetsu batzuekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** "Nacho Guerreros reivindica un circo sin animales".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9048413
* Commonscat Multimedia: Nacho Guerreros

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 303345180
* ISNI: 0000 0001 3094 3243
* BNE: XX5295090

 |

* Wd Datuak: Q9048413
* Commonscat Multimedia: Nacho Guerreros
**Nabooko gudua** Star Warseko fikziozko unibertsoan gertatutako gudu bat da, Naboo planetan (32 aBY), Gunganen eta Nabootar soldadu arnegatuen artean Merkataritza Federazioaren aurka, planeta honi askatasuna eta bakea itzultzeko asmoz.

Gunganek droideen aurka borrokatu zuten Nabooko zelai batzuetan, Merkataritza Federazioaren arreta pixka batez desbideratzeko nahian, nabootarrek (hauekin Padmé Amidal, Qui-Gon Jinn eta Obi-Wan Kenobi zeudelarik) Federazioko erregeordea geldiarazten zuten bitartean. Nabootarrek jauregiraino jarraitu zuten, non espezialdutako pilotu batzuk euren ehizaontziekin Blokeoraino joan ziren, hau suntsitzen saiatuz. Baina Nabooko gizakiek espero ez zuten zerbaitekin topo egin zuten: Sith bat. Darth Maulek, une horretan Darth Sidiousen ikaslea zena, heriotzeraino borrokatu zuen Obi-Wan Kenobi eta Qui-Gon Jinnen aurka. Borroka odoltsu baten ondoren Qui-Gon Jinn hiltzea lortu zuen, baina ezin izan zuen Obi-Wanen eraso bortitza jasan. Bitartean, Anakin Skywalker gazteak droideen kontrol zentrua suntsitu zuen eta hauek esklabu hartuak izan ziren. Beraz, merkataritza federazioak gudu hau galdu zuen eta planeta askatua izan zen. Honela gizakien eta gunganen arteko aliantza ezarri zen, euren azkeneraino elkar babestea zin egin zutenak.

Hala ere, ez da hau Naboon gertatu zen gudu bakarra. Handik urte batzutara, 18 aBYn, Inperio Galaktikoak jada galaxiaren zati handi bat kontrolatuta zuenean, honek Naboo inbaditu zuen klonen laguntzarekin. Gudua oso bortitza izan zen, baina emaitzik gabea, azkenean Inperioak planeta inbaditu baitzuen, bere kolonien zati bihurtu zena.

Nabooko guduaren barnean beste hiru azpi-gudu gertatu ziren:

* Theedeko gudua
* Lautada belartsuetako gudua
* Nabooko gudu espaziala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3012516

 |

* Wd Datuak: Q3012516
**Ramon Mandiola Larrinaga "Montxin"** (Bilbo, 1898ko irailaren 15a-Leioa, 1982ko abenduan) kirol kazetari ezaguna izan zen.

Biografia
---------

1918an Bilboko Komertzio Eskolan graduatu zen. Ondoren, Orion, tailer batzuk zuzendu zituen. 1931an *La Hoja del Lunes de Bilbao* egunkariaren sorreran hartu zuen parte. 1924tik 1939ra *El Pueblo Vasco* egunkarian kirolari buruz idatzi zuen. Ondoren, *Hierron* idatzi zuen eta 1944an *El Correo Español* egunkarian sartu zen, 1969an; azken urte horretan erretreta hartu zuen. Aldizkari batzuk zuzendu zuen: *Avante* eta *Vizcaya turística*. Urtetan Bilboko Prentsa Elkartearen burua izan zen eta, kargua utzi zuenean, Ohorezko Presidentea izendatu zuten.

Obra
----

* *Casi un siglo de fútbol*, Temas Vizcaínos bilduma, Bilbo, 1979.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Ramón Mandiola, Monchin", Tomás Ondarraren artikulua Bilbao aldizkarian, 2021eko martxoan, 367 zk, 9.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105976001
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91610

 |

* Wd Datuak: Q105976001
**Ramon Roteta Sagarzazu** (1951ko ekainaren 18a, Hondarribia) euskal sukaldari eta eskultore bat da. Hondarribian dagoen Ramon Roteta jatetxearen jabea da.

Lehenbizi bere osabaren jabetzakoak diren Kuluxka eta Zeria jatetxeetan lanean hasi zen. Zarauzko Miramar Ostalaritza Ikastetxean ikasketak burutu ondoren Paris hiriko Boffinger ikastetxera iragan zen.

Gaztaroan Donostiako Kurlinka jatetxearen zuzendari izan zen. 1979an Madrilgo El Amparo jatetxean arrakasta lortu zuen. Behin Hondarribia jaioterrira itzuli ostean, 1981an Ramon Roteta jatetxea ireki zuen.

Azken aldi honetan, sukaldaritzaz gain eskulturagintzan ere diardu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  La Nueva Cocina Vasca. Interdelicatessen.com
2. 1 2  Ramon Rotetari bere eskulturei buruz eginiriko elkarrizketa

Kanpo estekak
-------------

* Ramon Rotetari bere eskulturei buruz eginiriko elkarrizketa **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266462

 |

* Wd Datuak: Q12266462
**Jan Palach** (1948ko abuztuaren 11 – 1969ko urtarrilaren 19a) protesta politikoa egiteko asmoz bere buruaz beste egin zuen txekiar ikasle bat izan zen.

1968ko abuztuan, Varsoviako Ituneko tropek, Sobietar Batasunak gidaturik, Txekoslovakia inbaditu zuten. Horrela, Alexander Dubček-en gobernuaren erreforma liberalizatzaileak, eta harekin batera Pragako Udaberria, geldiarazi zituzten. Testuinguru horretan, 1969ko urtarrilaren 16an, Palachek bere buruari su eman zion Pragako San Wentzeslaoren enparantza.

Herrialdeko zenbait pertsona ospetsuri bidalitako gutun batean Palachek zin egin zuen isilpeko erresistentzia-talde bat antolaturik zegoela, eta kideak beren buruaz beste egiteko prest zeudela beren eskaerak ez bazituzten betetzen. Azkenean, nahiz eta egia izan beste zenbait gaztek ere bere buruari su eman ziotela, badirudi ez zela inoiz halako talde antolaturik existitu. Palachen eskaerak argiak ziren; zentsuraren amaitzea eta *Zprávy* indar sobietar okupatzaileen egunkari ofiziala ixtea nahi zuen. Gainera, gutunaren amaieran, Palachek txekiar eta eslovakiar biztanleak sobietarrek baldintza haiek bete arte ahalik eta manifestazio gehienetan parte hartzera deitu zituen.

Palachen ehorzketak okupazioaren aurkako protestak areagotu zituen, eta hilabete geroago, Jan Zajíc izeneko beste ikasle batek Palachek egin zuen modu eta toki berean bere buruaz beste egin zuen. Apirilean, Evzen Plocek izeneko beste ikasle batek gauza bera egin zuen Jihlava hirian.

Palachen heriotzaren 20. urteurrenean, Palachen Astea izenekoa ospatu zen. 1989ko urtarrilaren 15a eta 21a bitartean, zenbait manifestazio antikomunista antolatu ziren Pragan, baina poliziak manifestazio guztiak erreprimitu zituen. Erregimena hamaika hilabete geroago amaitu zen.

Aitorpenak
----------

Palach eta Zajícen omenezko monumentua, Pragako Museo Nazionalaren parean.
Belusezko Iraultza izenekoaren ondoren, Palach eta Zajíc omentzeko oroigarri bat jarri zuten hil ziren tokian bertan (Museo Nazionalaren parean). Oroigarri hori espaloian txertatutako brontzezko gurutze handi bat da. Horrez gain, hiriguneko plaza bati izena aldatu zioten Palachen omenez (Rudolfinuma dagoen leku berean).

Luboš Kohoutek astronomoak 1969ko abuztuaren 22an aurkitu zuen asteroideari Palach izena jarri zion. Gainera, Jan Palachen omenezko beste zenbait oroigarri ere badira Europa osoan zehar.

Ikus, gainera
-------------

* *Hořící keř*, Palachi eskainitako telebista miniseriea.

Kanpo loturak
-------------

* **(Txekieraz)** Biografía de Jan Palach
* **(Gaztelaniaz)** Radio Praha, Palachi eta Zajíci buruz
* **(Ingelesez)** Document sheds new light on Jan Palach’s suicide forty years on, Czech Radio, January 12, 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192893
* Commonscat Multimedia: Jan Palach

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42630399
* ISNI: 0000 0000 5534 6800
* BNF: 145482288 (data)
* GND: 118591266
* LCCN: n84047711
* NKC: jn19990009947
* SNAC: w65466st
* SUDOC: 111219620
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192893
* Commonscat Multimedia: Jan Palach
*Artikulu hau Panpale bertsolariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Larralde».*

**Jan Piarre Larralde Ameztoi**, ezizenez ***Panpale*** (Luhuso, 1886ko abenduaren 1 - Luhuso, 1945eko ekainaren 25) bertsolaria izan zen.

Biografia
---------

Luhuson jaio eta bertako Trexolatenia etxean bizi izan zen. Oinarrizko ikasketak egin zituen eta lanbidez harotza zen. 1919ko abuztuaren 20an Graxiana Larronde luhusoarrarekin ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten: Mari, Jan Battitt, Joanes, Martin eta Luixa.

Pilotazalea zen. Bertsotan maiz Matxin Irabolarekin ibili izan zen eta Mattin Trekuren maisuetakoa izan zen.

Lanak
-----

Bat-batean eta bertso jarrietan aritu zen. Bertso jarririk ezagunenak Jean Ibarnegaraiz, festez, *Eskualduna* astekariaz edota 1937ko Irisarriko toberez ari dira.

### Sari eta txapelketak

* Euskaltzaleen Biltzarraren sariketetan: Mugerren 1911n (hogei urterekin) 3.a, Donibane Garazin 1912an 2.a.
* 1935eko Bertsolari Txapelketa Nagusian -antolatutako lehenean, alegia- Donostiako kanporaketan parte hartu zuen.

Omenaldia
---------

Luhuso jaioterrian omenaldia egin zioten 1949ko apirilaren 24an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frantsesez *Jean-Pierre* eta *Pampale*.
2. ↑  Franck Dolosor: *Matxin Irabola, Senpereko bertsularia*; Elkarlanean, 2010; 73. or.

Ikus, gainera
-------------

* Matxin Irabola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260171

 |

* Wd Datuak: Q12260171
**Jacques Bens** (Cadolive, 1931ko martxoaren 25a - Vaucluse, 2001eko uztailaren 26a) frantses eleberrigilea izan zen.

*Valentin* (1958) eta *La Plume et l´ange* (1959, *Luma eta aingerua*) izan zituen lehenengo lanak —asko gustatu zitzaizkien Raymond Queneauri eta Boris Viani—. 1961ean, *Sept Jours de liberté* (*Zazpi egun askatasunean*) kontakizun-bilduma osatu zuen. Lan horretan, zazpi gazte dira protagonista, eta askatasunaz nola baliatu ez dakitela erakusten ditu egileak. *La Trinité* (1965, *Hirutasuna*) hartzen da Bensen lan maisutzat. *Adieu Sidonie* (1969, *Agur Sidonie*) eleberri kulturala da, baina kulturak ez dio eragozpenik jartzen idazketa-askatasunari. Liburua osatzen duten hamabi kapituluek hamabi liburu eta zodiakoko hamabi ikur dituzte oinarritzat: Boris Vian eta haren *Herbe rouge* I. kapitulua, Queneau eta *Le Chiendent* II. kapitulua, Joyce eta *Ulises* III. kapitulua eta abar. *Rouge Grenade* (1976, *Granada gorria*) lanean, kontakizunaren trama ezkutaturik gelditzen da eleberriaren eraikuntzaren azpian: hirurogei kapitulu, hamabi egun (bost kapitulu eguneko) eta hiru gai. Poema-liburuen artean, aipagarriak ditu: *Retour au pays* (1968, *Herrialdera itzulera*) eta *41 Sonnets irrationnels* (1965, *41 soneto irrazional*). Saiakera-egile gisa idatzi zituen *Queneau* (1962), *Boris Vian* (1976) eta *Marcel Pagnol* (1994).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3158241
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76312013
* ISNI: 0000 0001 1071 3993
* BNF: 11891279m (data)
* GND: 1068875100
* LCCN: n81068539
* NKC: xx0008489
* CiNii: DA04898251
* SUDOC: 026718847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00910/eu\_b\_2181/b2181

 |

* Wd Datuak: Q3158241