**Damaris Cudworth Masham** (1659ko urtarrilaren 18tik 1708ko apirilaren 20ra) idazle, filosofo eta teologo ingelesa izan zen, izaera protofeministakoa eta emakumeen hezkuntzaren aldekoa. Karrera luze batekin, bere lanik garrantzitsuenak *Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia* (1696) eta *Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko* noizbehinkako pentsamenduak (1705) dira. Bere garaiko pentsalari bikainen estimua irabazteko goi-mailako hezkuntza formalaren gabezia gainditu zuen. Bereziki nabarmentzen da John Locke filosofoaren adiskidetasun luze eta elkarreragintsuagatik.

Biografia
---------

Damaris Masham 1659ko urtarrilaren 18an jaio zen Ingalaterrako Cambridgen. Damaris Mashamen eta Ralph Cudworth platonikoaren alaba zen, Cambridgeko Unibertsitateko irakaslea. Gutxi dakigu bere hezkuntzaz, baina abantaila bat izan zuen: liburutegi handi samarra zuen familia batean jaio zen. Nahiz eta ikusmen-arazoak izan eta aita bere belaunaldiko gizon jakintsuenetako bat izan, ez zion ez latinik ez grekorik irakatsi, nahiz eta frantsesa ikasi zuen, ezinbesteko baldintza zen garai hartan alcurnia handia sortzeko eta ideia ilustratuak zabaltzeko. Geroago latina ikasi zuen, Lockeren Hezkuntzari buruzko zenbait pentsamendu lanean gomendatutako metodoaren arabera. Filosofian zuen interesa Cambridge Ralph Cudworth, Henry More eta John Smithen platonikoen irakurketaz hornitu zen, eta hori baliagarria izango litzaioke Lockerekin adiskidetasun emankorra sortzeko.

Hala, garai hartako emakume gehienek ez bezala, Damaris Cudworthek familia eta adiskidetasun baten abantailak zituen, filosofiarekiko interesa garatzea sustatu zutenak. Aldiz, 1685ean Essexen ezkutari eta bederatzi seme-alabarekin alargun zen Sir Francis Mashamekin ezkondu izanak ez zituen bere aukera filosofikoak sustatu. Seme bat izan zuen berarekin, Francis Cudworth Masham.

Ez da Damaris Cudworth Masham erretraturik gorde.

Bere Filosofia
--------------

Lady Mashamen lan filosofikoak haren jarduera filosofikoaren zati txiki bat besterik ez ziren. Locke-ri egindako gutunek eta Leibniz-ekin izandako korrespondentziak erakusten dutenez, filosofiarekiko interesa azkenean argitaratu zuena baino askoz ere handiagoa izan zela. Bere bi liburuak, *Un discurso sobre el amor de Dios* (1696) eta *Pensamiento ocasionales en referencia a una vida cristiana o virtuosa* (1705), modu anonimoan inprimatu ziren bere ideiak zabaldu ahal izateko asmoz, bere izenpean argitaratzeak mugatu egingo baitzuen emakumea izateagatik. Lockeren biografia bat ere argitaratu zuen, filosofoaren lehen inprimatuetako bat.

Cudworth-en bi lanek, *Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia* eta Noizean behingo pentsamenduak, gizakien ikuspegi baikorra eskaintzen dute, zoriontasunerako maitasunak eragindako izaki arrazional eta sozial gisa. Ideia hori arrazoimenaren ariketa erregulatzailearen bidez lortutako plazera gozatzean datza. Haren arauen arabera, horrek zorion handiago batera garamatza. Bi lanetako elementu lokkeanoen ondorioz, batzuek zuzenean Locke-ri esleitu zizkioten. Hala ere, aurrekarien platonismoa nabaria da oraindik ere, batez ere bi tratatuak lotzen dituen jarrera erlijioso eta etikoan, etika praktikoarekin zerikusia baitute. Locke eta Cambridgeko platonikoak bezala, Lady Mashamek zioen morala arrazoian eta jarduteko askatasunean oinarritzen dela. Ados daude, halaber, etikaren amaiera giza zoriontasuna dela, eta bertutea gauzatzeko adimenaren antolamendu zuzena behar dela. Locketik hurbilago dago epistemologian ,etikari dagokionez, Cudworthengandik (aita) hurbilago dago Lockerengandik baino,printzipio moralak gauzen izaeraren parte diren aldetik independenteak direla onartzen duelako , aukera askean eta borondatearen aurka sinestea..

Locke-rekiko korrespondentzia
-----------------------------

Damaris Cudworth eta Locke 1682 baino lehen ezagutu ziren uneren batean (segur aski Edward Clark lagunaren bidez). Alderdi guztietan, Lockek estimu handian zeukan filosofo bezala, bereziki bere pentsamenduaren defendatzaile bihurtu zenean. Haien arteko harremana, lehenengo etapetan behintzat, adiskidetasun intelektual hutsa baino gehiago zen. Bere lehen gutunen artean, maitasun pastoraleko poema batzuk daude, Plume, Philoclea eta Philander izenekin, eta Lockeren Herbehereetako urteetan gai filosofiko ugaritan egokitzen jarraitu zuten.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *"La religión es la preocupación de toda la humanidad; la filosofía, en distinción de ella, solo de aquellos que están libres de los asuntos del mundo... y, en efecto, los placeres de esta vida son tan insignificantes y transitorios, y sus preocupaciones son tantas y amargas, que creo que alguien debe ser muy miserable y estúpido para no buscar la satisfacción en otra cosa, si uno cree que está por hallarse".* |  » |
| Carta 1040 a Locke del 7 de abril de 1688. |

Leibnizekiko korrespondentzia
-----------------------------

1704 eta 1706 bitartean, Lady Mashamek korrespondentzia izan zuen Leibnizekin. Horrek aukera eman zion Leibnizen filosofia zuzenean eztabaidatzeko eta Leibnizek bere aitaren, Ralph Cudworth, filosofia eztabaidatzeko. Lady Mashamek Leibnizen filosofia zeharka baino ez zuen ezagutzen 1695eko *El Periódico de los sabios* egunkariaz, eta Bayle Rorarius-en artikuluaz Diccionario histórico y crítico aldizkariaren lehen edizioan.Leibniz ez zuen aintzat hartu hainbat puntutan, baita aurrez ezarritako harmoniaren, substantziaren izaeraren eta hautamenaren teorian ere. Lady Mashamek aitaren "Unibertsoaren Benetako Sistema Intelektuala" defendatu du. Esaten zuen ez zegoela ados Leibnizekin zabaldu gabeko substantzia bezala existitu ote zitekeen, eta, aldi berean, harenganako begirunea eta Pierre Bayle bezalako aurkariengandik defendatzeko prest zegoela adierazten zion. Leibnizekin duen korrespondentzian ere nabaria da ez zituela utzi Locke ezagutu aurretik sinatu zituen Platonen printzipioak.

*Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldia*
------------------------------------------

  

*Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldi* bat (1696) John Norris eta Mary Astell-en gutun bilduma bati erantzunez idatzi zen, Carta acerca del amor de Dios (1695) izenarekin argitaratuak. Norrisek eraso egin zion, 1690ean, Reflexions azal lanean, Locke Ensaidaren *Giza adimenari buruzko* saiakera lanari. Lady Mashamek Norrisi eta Astelli egindako kritika ere, zeharka, Nicolas Malebrancheri zuzentzen zaio, Norris ikasle ingeles garrantzitsuena izan baitzen. Cudworth-ek "gupida" gisa definitzen du maitasuna ikuspegi lockeanotik. Norrisek esan zuen Jainkoa dela guretzat plazeraren berehalako kausa, eta, beraz, gure maitasunaren objektu bakarra eta propioa dela. Izakiak, beraz, noizbehinkako efektu atseginen arrazoi hutsak dira guretzat, eta gure izakiekiko maitasuna Jainkoarenganako maitasuna baino txikiagoa eta bigarren mailakoa da. Erantzun gisa, Lady Mashamek argudiatzen du Jainkoarenganako gure maitasuna ez datorrela Jainkoarenganako jainkozko ideia batetik, baizik eta gure inguruko mundua behatzetik; hortik ondorioztatzen dugu, arrazionalki, Jainkoarenganako maitasuna behar dugula. Norrisen kalterako eragozpen nagusia moraltasunaren oinarria ahultzea da; izan ere, Jainkoaren lanak iraintzen dituenez, giza gizartearen loturak eta moralitate kristauaren oinarria bera ahultzen ditu. Norrisi kontrajarrita, Lady Mashamek moraltasun praktikoaren garrantzia azpimarratzen du, erlijio-jokabidearen parte integrala dela argudiatuz.

*Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko pentsamenduak noizean behin*
-----------------------------------------------------------------------

Bizitza kristau edo bertutetsuari buruzko noizean behingo pentsamenduetan (1705), Mashamek proposatzen du alde batetik deismoaren eta bestetik superstizioaren kristautasun arrazoizkoa defendatzea. Liburua, neurri batean, Mary Astell-en lanari emandako erantzuna da. Erlijio kristaua, Elizaren alaba batek emana, eta Jainkoaren maitasunari buruzko hitzaldi baten erantzun gisa argitaratu zen. Erlijio-aferetan arrazoimenak duen zereginari buruzko eztabaidan erlijioaren eta moraltasunaren arteko harremana sartzen da. Moraltasun praktikoari buruz *Aldizkako pentsamenduak* liburuan azaldu zituen argudioak are gehiago garatzean, hezkuntzari buruzko bere ikuspuntuak ere azaltzen ditu. Alde batetik, deisten aurka, Mashamek nabarmendu egiten du agerpenaren eta fedearen garrantzia, eta ukatu egiten du arrazoian oinarritutako erlijio naturala posible izatea. Bestalde, erlijioan arrazoimenak duen papera alde batera uzten duen sinesmen erlijiosoa superstizio hutsa da, eta fanatismoa eta ateismoa ekarriko ditu, zeren "erlijio irrazionala ezin baita inoiz modu arrazionalean ulertu Jainkoarengandik etortzeko".(Pentsamendu aldizkakoak, 36. or.).

Masham-en iritziz, katolizismo erromatarra, erlijioaren kanpo-alderdietan enfasia jarriz, superstizioa da neurri handi batean. Bestalde, Lady Mashamek erlijioaren alderdi morala, aplikazio praktikoa eta ez doktrina-edukia azpimarratzen ditu. Lockeren iritziz, bizitza bertutetsua erlijio-zeremoniakoa baino garrantzitsuagoa da.' Locke-k Tolerantziari buruzko Gutunean bezala, Cudworth-ek dio jokabide morala funtsezkoa dela erlijio-praktikarako. Ondorioz, berak argudiatzen du morala eta erlijioa ez direla bereizi behar erlijio-heziketan. Gainera, askatasun zibil eta erlijiosoak beharrezkoak dira bertutea gauzatzeko. Eta hezkuntza da bertutea irakasteko bitarteko giltzarria, eta ez da aginduaren bidez ikasi behar, printzipio moralen ulermen arrazionala garatuz baizik.

Cudworthek azpimarratzen du amek funtsezko zeregina dutela moraltasunaren oinarriak ezartzeko seme-alaben hezkuntzaren bidez. Puntu praktiko horrek bultzatzen du emakumeen hezkuntza defendatzera..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hernández, Publicado por Hortensia. *Damaris Cudworth Masham escritora, filósofa, teóloga y defensora de la educación de la mujer.*  (Noiz kontsultatua: 2024-01-22).
2. 1 2  Broad, Jacqueline, 2002, *Women Philosophers of the Seventeenth Century*, Cambridge: Cambridge University Press.
3. ↑  Hutton, Sarah, 2010, "Damaris Masham", *The Continuum Companion to Locke*, P. Schuurman and S.-J. Savonius Wroth (eds.), London & New York: Continuum, pp. 72-6.
4. ↑  Frankel, L. (1989). Damaris Cudworth Masham: A Seventeenth Century Feminist Philosopher. *Hypatia*, 4(1), 80-90. URL =
5. 1 2  Ready, K. (2002). Damaris Cudworth Masham, Catharine Trotter Cockburn, and the Feminist Legacy of Locke's Theory of Personal Identity. *Eighteenth-Century Studies*, 35(4), 563-576. URL =
6. ↑  Broad, Jacqueline, 2006, "A Woman's Influence? John Locke and Damaris Masham on Moral Accountability", *Journal of the History of Ideas*, 67: 489-510.
7. 1 2  Hutton, Sarah, "Lady Damaris Masham", *The Stanford Encyclopedia of Philosophy* (Winter 2016 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL =
8. ↑  Project Vox. (2019). *Masham (1659 – 1708)*. URL =
9. ↑  Phemister, Pauline, 2007, "‘All the time and everywhere everything's the same as here’: the Principle of Uniformity in the Correspondence between Leibniz and Lady Masham", in Paul Lodge (ed.), *Leibniz and his Correspondents*, Cambridge: Cambridge University Press.
10. ↑  Frankel, L. (1989). Damaris Cudworth Masham: A Seventeenth Century Feminist Philosopher. *Hypatia*, 4(1), 80-90. Retrieved from
11. ↑  Hutton, S. (1993). *Damaris Cudworth, Lady Masham: between Platonism and Enlightenment*, 1: 29-54.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2332520
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19926890
* ISNI: 0000000080992871
* BNF: 14583982m (data)
* GND: 100459307
* LCCN: n85035134
* NLA: 35860116
* SUDOC: 152490728
* BIBSYS: 1450248439840
* Open Library: OL5154242A
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 4976

 |

* Wd Datuak: Q2332520

[[Kategoria:1659} jaiotzak]][[Kategoria:1708} heriotzak]]