recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Johann Baptist Zimmermann** (Gaispoint, Bavaria, 1680ko urtarrilaren 3a - Munich, 1758ko martxoaren 2a) barroko eta rokoko estiloko margolari eta iztukatzailea izan zen.

Biografia
---------

Lehenik, Wessobrunneko arte eskolan hazi zen, iztukatzaileen formazioagatik ospetsua. Margolari gisa trebatu zen arren, 1720ra arte iztukatzaile gisa bakarrik lan egin zuela dirudi.

Freskoen margolari bezala, batez ere bere anaia Dominikus Zimmermann arkitektoarekin elkarlanean (adibidez, Steinhausengo eliza 1730-1731) artelan integralak sortu zituen.

Bere sabai-pintura, garaiko beste lan batzuetatik ezberdina da, batez ere, arkitektura faltsuen ilusio pinturatik aldentzen delako.

Bere maisulana Wies Erromesaldiaren Elizaren dekorazioa da, bere anaiaren lan heldua, non espazioa argiaren eta kolorearen bidez perfektuki barneratzea lortzen duen.

Lanak (aukeraketa)
------------------

 Jasokundeko freskoa Seligenthalgo abadearen elizan. 
* Ottobeuren Abadia
* Schäftlarn Abadia
* Seligenthalko abadia
* Municheko San Pedro eliza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q536529
* Commonscat Multimedia: Johann Baptist Zimmermann / Q536529

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50018873
* ISNI: 0000000066773912
* BNF: 120004267 (data)
* GND: 118636960
* LCCN: n85108664
* SUDOC: 086702521
* ULAN: 500011721
* ICCU: TO0V673251
* RKD: 86439
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q536529
* Commonscat Multimedia: Johann Baptist Zimmermann / Q536529
**Roger de Rabutin, Bussyko kondea**, **Bussy-Rabotin** deitua (Epiry, 1618ko apirilaren 13a – Autun, 1693ko apirilaren 9a) frantziar idazlea izan zen.

Borgoinako nobleziako familia batean jaio zen eta Autungo jesuiten eskolan eta Clermonteko ikastetxean ikasi zuen. Hamasei urterekin ikasketak utzi eta armadan sartu zen, eta zenbait kanpaina militarretan parte hartu zuen. 1641ean Richelieuk Bastillera bidali zuen bere eginbeharren zabarkeriagatik.

1640ko hamarkadan Luis II.a Borboi-Condékoarekin borrokatu zuen Katalunian. Hasieran Condérekin bat egin zuen Frondan, baina gero erregearen aldera aldatu zen. Flandesen ere borrokatu zen Turennerekin batera. Hala ere, harrokeria zuen, bere izaera liskartsuak eta abesti difamatorioak konposatzeko ohiturak pertsonaia garrantzitsu askorekin eman zioten izena.

1659an bere jabetzetan giltzapetu behar izan zuen Aste Santuan orgia batean parte hartzeagatik eskandalu bat sortu zuenean. Han idatzi zuen *Histoire amoureuse des Gaules* ospetsua, gorteko damen azpijokoak kontatzen zituena. Erregea haserretu egin zen eta 1665ean Bastillera bidali zuen. Urtebete baino gehiago eman zuen han, eta, ondoren, beste 27 urtez egon zen bere jabetzetan erbesteratuta. 1665ean Frantses Akademiako kide hautatu zuten. Sevignéko markesaren lehengusua izan zen, eta gutun ugari idatzi zituen harekin.
**Nelly** edo **Hélène de Vogüé**, jaiotza izena **Hélène von Jaunez** zuena (1908 –2003) frantziar negozio jabe eta intelektuala izan zen (hainbat hizkuntza hitz egiten zituen gainera).

Negozio gizon ezagun baten alaba zen eta Jean de Vogüé noble ezagunarekin ezkondu zen 1927an. Seme bat izan zuten, Patrice. 

Antoine de Saint-Exupéry-ren maitalea izan zen eta idazlearen biografietan "Madame de B." bezala agertu ohi da. Horrela mozorrotuta agertzen zen, biografien idazleekin egindako hitzarmenarengatik: Saint-Exupéry-ren idatziak ikusi ahal izatearen truke, bere benetako izena ezkutatzen zuten (Artxibategi nazionalean utzi zituen hiltzean eta 2053 arte ezin ziren kontsultagai utzi). Uste de idazlearen izen ona babestu nahian egin zuela, Bigarren Mundu Gerran zehar, estatu batuarrek uste baitzuten Nelly de Vogüé Vichyko agente izkutua zela eta naziekin kolaboratzailea.

Erreferentziak
==============

1. ↑  Carrol, Tim. "Secret Love of a Renaissance Man", *The Telegraph*, April 30, 2007.
2. ↑  "Biography: Nelly de Vogüé (1908 – 2003)." *AntoinedeSaintExupery.com*. Retrieved: May 23, 2012.

Kanpo estekak
-------------

* Biografia laburra (frantsesez).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85553481
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39474772
* ISNI: 0000000368598769
* BNF: 12458022d (data)
* GND: 1229649786
* LCCN: no00034504
* SUDOC: 033743851
* Open Library: OL2052457A

 |

* Wd Datuak: Q85553481
**Mary Letitia Somerville Bennett** (1913ko urtarrilaren 9a - 2005eko azaroaren 1a) unibertsitatean ikasi zuen emakume britainiarra zen; ezaguna, batez ere, Oxfordeko St Hilda's Collegeko zuzendari izan zelako 1965etik 1980ra.

Biografia
---------

Mary Fisher 1913an jaio zen, Oxforden, Herbert Fisher historialariaren eta Lettice Fisher gizarte-ekintzaile eta sufragistaren alaba zen; haren amak sortu zuen National Council for the Unmarried Mother and her Child (Ama Ezkongabeen eta haien Haurren Kontseilu Nazionala), Oxforden.

Oxford High Schoolen egin zituen ikasketak. Lehen titulua -Literae Humaniores- oso aipamen on eta guziko notarekin lortu zuen, 1933an, Oxfordeko Somerville Collegen, eta, gero, atzerrian ikasi zuen, antzinako Erromako zerealen hornidurari buruzko ikerketak eginez. Bigarren Mundu Gerran, Erresuma Batuko Informazio Ministerioarentzat eta BBCrentzat lan egin zuen, eta, gerraren ondoren, Kolonien Bulegoan sartu zen, Gibraltar, Malta eta Zipreren erantzukizunarekin behin baino gehiagotan.

1955ean lankide batekin ezkondu zen, John Sloman Bennett goi-funtzionarioarekin, eta administrazio publikoa utzi zuen ezkondu ondoren. Society for the Promotion of Roman Studies (en) elkarteko idazkaria izan zen, Westminster Tutors-en eskolak ematen zituen, eta Elizabeth Nuffield Trust-en epaimahaian parte hartu zuen. 

Kathleen Majorren segida hartu zuen St Hilda's nesken eskolako zuzendari gisa, 1965etik 1980ra. Lehenik eta behin, bere ikastetxean mistotasuna sartzearen aurka agertu zen, ez baitzuen ikusten emakumeen hezkuntza hobetzea zenik; gerora, ordea, iritziz aldatu, eta St Hilda's eskolaren mistotasunaren aldeko aurrerapenak geldoegiak zirela uste izan zuen, baina, bera hil ondoren baizik ez zituen onartu ikasle maskulinoak ikastetxeak.

Erretiratzean, Oxforden eta Surreyko txabola batean bizi izan zen, aldizka, eta familiaren historiari buruzko ikerketa egin zuen. Senarra 1990ean hil zitzaion. St Hilda's kolegioak zuzendariaren erretratua margotzeko eskatu zion Jean Cookeri. Bularreko minbiziaz hil zen Surreyn (Thursley), 2005eko azaroaren 1ean.

Argitalpenak
------------

* The Ilberts in India, 1882–1886: an Imperial Miniature, London, British Association for Cemeteries in South Asia, 1995
* Who was Dr Jackson? Two Calcutta Families, 1830–1855, London, British Association for Cemeteries in South Asia, 2002 (ISBN 978-0-907799-78-8, lire en ligne)
	+ Martha S. Vogeler.  (11 July 2014). «Bennett, Mary. *Who Was Dr Jackson? Two Calcutta Families, 1830–1855*» *Albion* 36 (2): 388–389.  doi:10.2307/4054289..
* Mary Bennett: an Autobiography, Oxford, St Hilda's College, 2006

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3
2. ↑   Brown, Hilda.  (19 November 2005). «Mary Bennett» *The Independent*.
3. ↑   «Jean Cooke» *The Telegraph* (London: Telegraph Media Group Limited) 22 August 2008.
4. ↑    *Your Paintings: Jean Cooke paintings slideshow.*  Art UK.

Ikus gainera
------------

### Irakurketa osagarriak

* Brown, Hilda.  (19 November 2005). «Mary Bennett» *The Independent*.

### Kanpo estekak

Txantiloi:Liens
**Osorno probintzia** (gaztelaniaz: *Provincia de Osorno*) Txileko hegoaldeko Los Lagos (X) eskualdeko lau probintzietako bat da. Probintziak 9,223.7 km2 (3,561 sq mi) azalera du eta zazpi komunetan banatuta 221.496 biztanle. Probintziako hiriburua Osorno hiria da.

  

Osorno is a city located in southern Chile a territory of northern Patagonia in the Los Lagos Region. The Chilean Patagonia starts at Latitude 39° South in Valdivia and then it continues through the Chiloe Island and the fiords that continue its course south through the Pacific Ocean and the Cordillera de los Andes until it reaches Latitude 56° South at Cape Horn.The province possesses one of the most frequented mountain passes of Chile, the Cardenal Antonio Samoré Pass which links the province with Villa La Angostura and San Carlos de Bariloche in Argentina.

Osorno Txileko hegoaldean dagoen hiria da, Patagoniako iparraldeko lurraldean, Los Lagos eskualdean. Txileko Patagonia Hegoaldeko 39° latitudean hasten da Valdivian eta, ondoren, Chiloe uhartetik eta Ozeano Barean zehar hegoaldera eta Andeetako Cordilleratik hegoaldera jarraitzen duten fiordoetatik jarraitzen du, Horno Lurmuturrean Hego 56°ko latitudera iritsi arte. Probintziak Txileko mendaterik maizatuenetako bat du, Cardenal Antonio Samoré mendatea, probintzia Argentinako Villa La Angostura eta San Carlos de Barilocherekin lotzen dituena.

Administrazioa
--------------

Probintzia gisa, Osorno bigarren mailako administrazio-dibisio bat da, presidenteak izendatutako probintzia gobernadore batek gobernatzen duena. Osorno probintziak zazpi komuna ditu; komuna bakoitza bere udalak gobernatzen du, alkate batek buru.

### Komunak

Kanpo estekak
-------------

* Diario Austral de Osorno Osornoko egunkaria

Erreferentziak
--------------
**Megiddoko gudua** Antzinako Egiptoko gudarosteen eta Kanaango koalizio basailu baten artean gertatutako gudua izan zen. Egiptoko indarren komandantea Tutmosis III.a zen, Kanaandarrak Kadesheko erregeak gidatzen zituelarik. Historian detaile nabarmenarekin erregistratutako lehenengo gudua izan zen. Megiddoko guduan ere lehen aldiz arku konposatua erabilera lehen aldiz agertzen da idatzita eta hildakoen kontaketa egin zen lehen gudua izan zen. Guduko kontakizuneko iturri guztiak Egipton daude, batez ere Amun-Re Tenpluan dauden hieroglifoetakoak, Tebasen, gaur egungo Luxor.

Egiptoarren antzinako kontakizunak dio gudua hirugarren denboraldiko lehen hilabeteko 21. egunean izan zela, Tutmosis III.aren erregealdiaren 23. urtean. Kalkulu ezberdinak egin dira, baina litekeena da K.a. 1457ko apirilaren 16an gertatu izana, nahiz eta K.a. 1482 edo 1479. urteak ere eman diren data posible gisa.

Megiddoko guduan Egiptok irabazi zuen eta Kanaango indarren galbidea izan zen. Azken hauek, ihesean, Megiddoko hiriaren babesa bilatu zuten. Horren ondorioz **Megiddoko setioa** hasi zen, zazpi hilabetez luzatu zena. Guztira 4.000 egiptoar eta 8.300 kanaandar hil ziren, 1.000 egiptoar zauritu eta 3.400 kanaandar atxilotu zituzten.

Antzinako Egiptok Levantearen gaineko kontrola eskuratu zuen guduaren ondorioz, eta Tutmosis III.ak inoiz Egiptoko Inperio Berriak izandako hedapenik handiena eskuratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Battle Of Megiddo
2. ↑  *Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict*. Spencer Tucker, pp. 3, ABC-CLIO, 2010.
3. 1 2 3 4  *Thutmose III: a military biography of Egypt's greatest warrior king*. Richard A. Gabriel, pp. 92, Potomac Books, Inc. 2009.
4. ↑  Ancient Egyptians: The Battle of Megiddo (2003). Part 1 of 5 **(Ingelesez)**
5. ↑   **(Ingelesez)** Nelson, Harold Hayden.  (1913-01-01). *The Battle of Megiddo ....*  University of Chicago (Noiz kontsultatua: 2017-04-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733364
* Commonscat Multimedia: Battle of Megiddo (15th century BC) / Q733364

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85083319

 |

* Wd Datuak: Q733364
* Commonscat Multimedia: Battle of Megiddo (15th century BC) / Q733364
Herbig-Haro 46/47 protoizarra.
**Protoizarra** izar jaioberria da, oraindik ere sorburu duen hodei molekularreko materiaz elikatuz hazten dena. Izarren eboluzioaren hasierako fasean dagoen izarra da. Protoizarrak hidrogenoz, helioz eta hauts-partikulaz eratutako hodei molekular bat eratzen denetik Hertzsprung-Russellen diagraman izarra sekuentzia nagusira iristen den arte izar batek izaten duen eboluzio-aldia da. Izarren eboluzio-prozesuan, protoizarren fasea da goiztiarrena.

Eguzkiaren antzeko masako protoizarrek 100 milioi urte behar izaten dituzte normalean hodei molekularretik izarrera eboluzionatzeko sekuentzia nagusian; 15 bat eguzki-masako protoizar batek, berriz, askoz ere azkarrago eboluzionatzen du, sortzen duen eremu grabitatorio handiagoa dela eta, eta 100.000 urte behar izaten ditu sekuentzia nagusira iristeko.

Izarrak, normalean, kumulu izeneko taldeetan eratzen dira, eta talde horietako batzuk aldi berean sortzen dira. Hori azaltzeko, esan daiteke hodeia ez dela modu uniformean uzkurtzen, baizik eta zenbait zatitan banatzen dela; zati horiek uzkurtzen jarraitzen dute, eta, aldi berean, protoizarrak eratzen dituzten eskualde txikiagoetan zatitzen dira. Protoizarrek kolapso grabitatorioak ematen duen energiaren erdia dute. Beste erdia nukleoa berotzeko erabiltzen da. Beroa gainazalera eroateko prozesua konbekzioz gertatzen da, formaren materiala gutxi ionizatuta dagoelako eta horrek fotoiak asko geldiarazten dituelako eta garraio erradiatiboaren eraginkortasun ona eragozten duelako.

Masa txikiko izar batek (Eguzkiarena bezalakoa edo gutxiago) 500.000 urte inguru behar izaten ditu. Fasearen hasieran, hodei molekularraren zati bat bere grabitatearen indarrak kolapsatzen du hasieran, eta presioak jasaten duen nukleoak kolapsatzen duen barne-zatia osatzen du. Harrapatzen duen gasa agortzen denean amaitzen da, eta izar batek bere sekuentzia nagusia abiarazten du. Sekuentzia hori uzkurtu egiten da, eta, ondoren, izar bihurtzen da. Hala, hidrogenoa fusionatzen hasi eta helioa sortzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jarduera handiko izar jaioberriak» *Elhuyar Aldizkaria* (Noiz kontsultatua: 2018ko urriaren 10a).
2. ↑   Stahler, Steven William; Palla, Francesco.  (2004). *The formation of stars.*  Wiley-VCH ISBN 978-3-527-40559-6. (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Project MUSE - Protostars and Planets VI» *muse.jhu.edu*  doi:10.2458/azu\_uapress\_9780816531240-ch009. ISBN 9780816598762. (Noiz kontsultatua: 2024-04-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204903
* Commonscat Multimedia: Protostars / Q204903

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4176032-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204903
* Commonscat Multimedia: Protostars / Q204903
***Pingu**,* Antonio Lupatelli ilustratzaile italiarrak (*Tony Wolf* ezizenaz ezagunak) sortutako pertsonaia da, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hasieran, haren arreba txikia *Pinga* eta bestelako pertsonaiekin batera, ilustrazio moduan.

Handik urte batzuetara, Silvio Mazzola idazleak eta Otmar Gutmann zuzendari eta animatzaileak marrazki bizidunetako telesail suitzar-britaniarra sortu zuten, pertsonaia hartan oinarrituta. Telesailak Hegoburuan bizi den pinguino familia baten bizitza kontatzen du, *Pingu* izeneko seme helduena eta *Robbie* itsas txakurraren eskutik. Halaber, zenbait kapitulutan, ama, aita, *Pinga* edo bestelako bigarren mailako pertsonaiak agertzen dira.

Elkarrizketak hizkera ulertezin batean (*pinguinoera* edo *Pinguish)* gauzatzea telesailaren arrakastaren arrazoi eta ezaugarrietako bat da. Egun, EITB Hiru3-n euskaraz ematen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Muere Tony Wolf, creador de ‘Pingu’» *La Vanguardia* (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Otmar Gutmann.*  2018-09-07 (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).
3. ↑    Vasca, EiTB Radio Televisión Pública. «Marrazki bizidunak online | EiTB Marrazki bizidunak» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q685225
* Commonscat Multimedia: Pingu / Q685225

---

 |

* Wd Datuak: Q685225
* Commonscat Multimedia: Pingu / Q685225
**Jose Luis Bilbao Eguren** (Bilbo, Bizkaia, 1957ko urtarrilaren 24a) euskal herritar politikaria da, Bizkaiko Foru Aldundiako Ahaldun Nagusia 2003tik 2015era. Bilboko Matiko auzoan jaio zen familia jeltzale batean. EHUn lizentziatu zen Sarrikoko Ekonomia Zientzien Fakultatean. 1976an EAJra afiliatu zen eta EGIko antolakuntza arduraduna izan zen.

1983an Bizkaiko Batzar Nagusietako kide hautatu zuten. Bertan hainbat ardura ezberdin garatu ditu. Aurrekontu eta Finantzetako arduraduna izan zen, bai eta Presidentetzako ahalduna eta ahaldun nagusiaren idazkari orokorra ere. Nekazaritzako ahalduna eta Bizkaiko Garapen Konsortzioko presidentea izan da.

Josu Bergara ahaldun nagusia izan zen garaian (1999-2003) barne lanean egon zen EAJn. Iñigo Urkullurekin harreman onak zituen eta honek Luis Maria Retolazaren ardura hartu zuenean Bilbaok botere handia hartu zuen Bizkaian. Hautagai aurkeztu zuten Jose Angel Corres, Karmelo Sainz de la Maza edo Juan Luis Laskurain bezalako izenen gainetik.

2003ko maiatzaren 25ean bera buru zuen hautagaitzak gehiengo osoa lortu zuen hauteskundetan eta beraz Espainiako Trantsizioaz geroztiko Bizkaiko IV. Ahaldun Nagusia izan zen. 2007an berriro hautatu zuten, honakoan EAren laguntzarik gabe.

Ahaldun Nagusi kargua utzi eta gero Herri-Kontuen Euskal Epaitegiko presidentea izan zen 2021era arte.

Horretaz gain euskara eta gaztelania ondo menperatzen ditu, eta maila txikiagoan frantsesa. Athleticeko bazkidea da, Berango Futbol Klubekoa eta Euskadi Txirrindularitza Fundaziokoa. Ezkonduta dago, hiru seme ditu eta Getxon bizi da.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda
* Bilbotar ezagunen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9014016
* Commonscat Multimedia: José Luis Bilbao / Q9014016

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 189835147
* SUDOC: 154845086
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26051

 |

* Wd Datuak: Q9014016
* Commonscat Multimedia: José Luis Bilbao / Q9014016
**Tax lease** kostu ekonomiko handiko produktuak erosteko finantza operazio bat da, ontzigintzan erabili ohi dena. Honen bidez, erosleek ahalik eta zerga gutxien ordaintzen dute. Horretarako, onura fiskalak baliatzen dira.

Beharrezko baldintzak
---------------------

*Tax lease* laguntza burutzeko armadore bat, eraikitzen ari diren ontzi bat, armadoreari erosiko dion finantza erakunde bat eta Interes Ekonomikoko Elkarte bat behar dira. Horrek armadoreari ontzia alokatuko dio erosteko aukerarekin, elkarrekin adostutako denbora tarte batez.

Interes Ekonomikoko Elkartea
----------------------------

Elkarte hauek merkataritza elkarteen artean osatutako ondasun elkarte baten edo sozietate zibil baten funtzioa burutzen dute.

Ontzia eraikitzeko momentuan, finantza erakundeek erosi egiten dute, *leasing* (alokairua erosteko bermearekin) bidez. Horiek, Interes Ekonomikoko Elkarteetara igarotzen dira eta gero ontzia armadoreari alokatzen diote, *leasing* kontratu baliatuz, eta lau urtera, azken ordainketa egin eta armadorearengana igarotzen da.

Lau urteren ondoren, *leasing* bukatu eta ontzia armadorearen esku gelditzen da. Momentu horretan, Interes Ekonomikoko Taldeak ere desagertu egiten dira.

Aurrezteko modua
----------------

Sozietate zergaren araudiak aukera eskaintzen die enpresei egin dituzten inbertsioen bidez zergak gutxitzeko, zerga-oinarri negatiboak sortzen dituztela baliatuta. Erosketa handi baten amortizazioa epe motzean egiteak, bestalde, asko gutxitzen du enpresa hauen zerga oinarri positiboa.

2014ko abenduaren 9ean, 'Tax lease' berria onartu egin zuen Europako Batasuneko Auzitegiak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  M. B. «Zer da 'tax lease' laguntza?», *EiTB*, 2013-07-17
2. ↑  «'Tax lease' berria ontzat eman du Europako Batasuneko Auzitegiak», *Berria*, 2014-12-10

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18616265

 |

* Wd Datuak: Q18616265
**Ugolino di Prete Ilario** (Siena, c. 1330 – 1404) margolari italiarra izan zen.

Biografia eta lanak
-------------------

Ugolino di Prete Ilario Sienan trebatu zen artistikoki Ambrogio Lorenzettiren eraginaren pean, eta hain markatua izan zen eragin hori zein Giorgio Vasarik,oker, Ugolinoren lan batzuk Lorenzettirerank balira bezala sailkatu zituen .

Margolari eta mosaikolari gisa egindako lana Orvieton dokumentatuta dago batez ere, non 1357 eta 1384 artean duomo edo katedralerako eskatu zizkioten apaingarri zabaletan lan egin zuen, Cola Petruccioli, Piero di Puccio eta Andrea di Giovanni laguntzailerekin batera. Bere ikasleen artean Francesco di Antonio ere egon zen. Duomoko lanen artean nabarmentzen dira fatxadako mosaiko batzuk eta batez ere Bolsenako Korporalaren kaperan (1357-1364) eta abside edo tribunako freskoak (1370-1384), azken hauek familia sakraruaren ingurukoak nagusiki, baina beste motibo batzuekin ere.

Badira Orvieron beste fresko batzuk bereak, *Lau Ebanjelariak*, *Deikundea* eta *Artzainen Adorazioa*, San Giovenale elizan.

Orvieton ere betebehar zibikoak bete zituen: 1365, 1382 eta 1384 urteetan hiriko *Zazpi Jaunetako* bat izan zen.

Iruditegia
----------

Orvieton ikus daitezke Ugolinoren lanik nabarmenenak.

Orvietoko Duomoko absideko fresko zikloa.
Korporalaren kaperan mirari eukaristiko bat kontatzen da. 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bolsenako miraria, ezker-eskuineko freskoetan (gainerako atalak ere, sabaia eta, margotuak daude) |  | Bolsenako miraria, ezker-eskuineko freskoetan (gainerako atalak ere, sabaia eta, margotuak daude) |
| Bolsenako miraria, ezker-eskuineko freskoetan (gainerako atalak ere, sabaia eta, margotuak daude) |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Guglielmo Della Valle, Cardinal Paolo Francesco Antamori, *Storia del Duomo di Orvieto: dedicata alla santità di Nostro Signore Pio Papa Sesto*, Roma, Lazzarini, 1791.
2. ↑   «Ugolino di Prete Ilario» *www.cassiciaco.it* (Noiz kontsultatua: 2023-12-22).
3. ↑   **(Italieraz)** Caracciolo, Raffaele.  (2020). (pdf) *Ugolino di Prete Ilario - Dizionario Biografico degli italiani.* .
4. ↑   **(Ingelesez)** «il vescovo di Orvieto preleva il Corporale dipinto, 1357 - 1364» *catalogo.beniculturali.it* (Noiz kontsultatua: 2023-12-22).
5. ↑   «Cappella del Corporale - Duomo di Orvieto» *www.museionline.info* (Noiz kontsultatua: 2023-12-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3547829
* Commonscat Multimedia: Ugolino di Prete Ilario / Q3547829

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95834474
* GND: 11937403X
* LCCN: nr90010271

 |

* Wd Datuak: Q3547829
* Commonscat Multimedia: Ugolino di Prete Ilario / Q3547829
Ayutthaya hiri hustua
**Tailandiako historia** taien migrazioarekin hasi zen, jatorrizko Txina hegoaldetik Asia hego-ekialdera iritsi zirenean X. mende inguruan. Hauek baino lehenago Mon, Khmer eta Malay erresumek agindu zuten lurraldean. Taiek estatuak sortu zituzten, lehenik Sukhothai eta gero Ayutthaya Erresuma. Estatu hauek haien artean borrokatu zuten eta atzerriko mehatxupean bizi ziren, batez ere Khmer Inperioarena eta birmaniar eta vietnamdarrena. XIX eta XX. mendeetan Europako estatu kolonialek ere agintea bereganatzen saiatu ziren, baina burujabetza mantendu zuen. Monarkia absolutua 1932an amaitu ondoren, Thailandia militarren aginpean izan ziren, 1973an demokrazia ezarri zen arte.

Sukhothai eta Ayutthaya
-----------------------

Lehenengo siamdar/tai estatutzat Sukhothai Erresuma budista jotzen da, 1238an sortua, Khmer Inperioaren gainbeheraren ostekoa. Mende bat geroago, Sukhotahi itzalpean geratu zen Ayutthaya siamdar erresumak agintea hartu zuenean. 1431an, Ayutthayak Angkor arpilatu zuenean, Khmer gortearen gehiengoa hartu zuen, bertako kultura hinduismoa, ohiturak eta errituak bereganatuz.

Thornburi eta Bangkok garaia
----------------------------

Tailandiak galdutako lurraldeak XIX eta XX. mendeetan
Ayuthaya 1767an erori ondoren, Thonburi izan zen Tailandiako hiriburua epe labur batean, Taksin Handiaren erregealdian. 1782an, estatu kolpe baten ondorioz, oraingo Ratthanakosin aroa hasi zen eta Bangkok hiriburu ezarri, Chakri dinastia hasiz Rama I.a Handiaren erregetzarekin.

Europarrak XVI. mendean hasi ziren Tailandiara joaten eta interesa pizten. Hala ere, Tailandia Asia hego-ekialdeko herrialde bakarra izan da Europako estatuek kolonizatu ez dutena. Horrela izan zen batez ere XIX. mendean Tailandiak agintari trebeak eduki zituelako, Frantziar Indotxinaren eta Britainiar Inperioaren arteko lehia kudeatzen jakin baitzuten. Horrela, tarteko estatu izan zen, bi estatu kolonizatzaileen desirak indargetuz. Hala ere, Mendebaldearen eraginak hainbat erreforma eginarazi zuen XIX. mendean zehar, britainiarren merkataritza interesei men eginez. Horrela galdu zituen hegoaldeko hiru probintziak, gerora Malaysia iparraldeko hiru estatu bihurtuko zirenak.

Diktadura eta demokrazia
------------------------

1932an, odolisuri gabeko iraultza batek monarkia konstituzionala ezarri zen. Bigarren Mundu Gerran Tailandia Japoniaren aliatua izan zen, nahi eta gerra ostean Estatu Batuen aliatu bihurtu. Hurrengo urteetan hainbat estatu kolpe izan zituen, 1980ko hamarkadatik aurrera demokraziaruntz bideratuz.

2015eko urtarrilaren 23an, Yingluck Shinawatra Thailandiako lehen ministro ohia inhabilitatuta geratu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Thailandia
* Kanputxeako historia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Thailandiako lehen ministro ohia, inhabilitatuta», *Berria*, 2015-01-24

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379391
* Commonscat Multimedia: History of Thailand / Q379391

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q379391
* Commonscat Multimedia: History of Thailand / Q379391
**Xaloa Telebista** 1997an sortutako herri telebista da. Gaur egun Baztan-Bertizarana-Malerreka eremuaz gain, Iruñerrian ere ari da emititzen.

Historia
--------

1997ko urrian hasi zen lehen irudiak emititzen. Lehenik astean behin emititzen zuen, gero abendua hilabetean astean bi aldiz hasi zen eta eguberrietako emanaldien ondotik, hau da, 1998ko urtarrila geroztik egunero emititzen hasi ziren. Euskarazko telebista zerbitzu hurbila emateko helburua izan dute hasieratik. Programazioaren barruan albistegiak, kirol saioa, elkarrizketak, erreportaiak, etab. eskaini dituzte.

Baztango udalak utzitako egoitzetan egon dira hasieratik, lehenik Elizondon eta gaur egun Oronoz-Mugairin. 3 pertsonako lantaldearekin eman zituzten lehen urratsak. Gaur egun 8 lagunetik gora aritzen dira lanean.

2013an, Nafarroako Gobernuak LTD kanalen esleipena egin zuenean, Iruñerrian emititzeko lizentzia lortu zuten, haien proiektua garatuz eta euskararen normalizazioari laguntzeko asmoz. 2014ko azaroan, Iruñerrian euskarazko tokiko telebista martxan jartzeko diru-bilketa hasi zuen Xaloak Karena crowdfunding plataformaren bidez, emisioak abenduan hasteko helburuarekin. 50.000 euro lortzea zuen xede. Abenduaren 19an, lau egunen faltan, 37.340 euro bildu zituzten. Gaur egun 38. kanaletik emititzen ari dira, eta Iruñerriko etxeen %90-etan dago ezarrita.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «Nortzuk gara», *Xaloa TB*, CC
2. ↑  «Xaloa telebista Iruñerrian ikusi ahal izateko diru-bilketa hasi dute», *Argia*, 2014-11-13, CC-BY-SA lizentzia
3. ↑  «Azken egunak Xaloa Telebista diruz laguntzeko», *Berria*, 2014-12-19

Kanpo estekak
-------------

* Xaloa Telebistaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492770

 |

* Wd Datuak: Q20492770
**Xiamengo Autobus Azkarra** edo "Bus Rapid Transit" (txinera sinplifikatuz: 厦门快速公交系统), Xiamen hiriko autobus linea berrien sareko autobusek duten izena da.

Ezaugarriak
-----------

Xiamenek metroa eraikitzeko biztanleria nahikorik ez duela eta, hiriko agintariek herritarrak leku batetik bestera garraiatzeko sistema eraginkor bat bilatu behar izan zuten. Horrela, hiriaren erdialdea bidezubien bitartez zeharkatzen duen autobusak igarotzeko errepidea eraiki zuten.

Geltokiak edozein metrok dituenaren berdinak dira, eskilara mekaniko eta bidaitxartela sartzeko makina eta guzti. Bidaiaren kostua, egindako distantziaren araberakoa, eta autobusak aire girotua duen ala ez aldatzen da.

Ibilbideak
----------

Gaur egun autobusek hiru ibilbide egiten dituzte:

* BRT 1: Xiamengo Trenbide geltokitik Jimeira. 33,4 kilometro luze eta 21 geltoki.
* BRT 1 Lotunea: No.1 Porten hasi eta Wenxing Dong kaleraino heltzen da. 18,7 kilometro luze eta 17 geltoki.
* BRT 2: Xiamengo Gaoqi Nazioarteko Aireportutik Xikeraino. 15,3 kilometro luze eta bederatzi geltoki.

### Etorkizuna

Etorkizunean beste bi edo hiru ibilbide berri eraikitzea espero da. Horrez gain, hiriko biztanleria haziz doala ikusita, baliteke etorkizunean autobusen ordez trenak jartzea, hirigunean eraikitako bidezubietaz baliatuta.

Kanpo estekak
-------------

* **(Txineraz)** Webgune ofiziala.
* Autobusen ibilbideen mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8044105
* Commonscat Multimedia: Xiamen BRT / Q8044105

---

 |

* Wd Datuak: Q8044105
* Commonscat Multimedia: Xiamen BRT / Q8044105
**Parineeti Chopra** (Ambala, Haryana, 22 de octubre de 1988ko urriaren 22a) Indian oso ezaguna den hindi filmetan aktorea eta abeslaria da. Bollywoodeko artista handia da.

Biografia
---------

Choprak, hasiera batean, finantzetan karrera egin nahi zuen, baina Manchester Business Schoolen negozio, finantza eta ekonomian titulu bat lortu ondoren, Indiara itzuli zen, 2009ko atzeraldi ekonomikoaren garaian. Orduan Yash Raj Films konpainiarekin bat egin zuen harreman publikoen aholkulari gisa. Geroago, konpainiarekin tratu bat sinatu zuen aktore gisa lan egiteko.

Choprak 2011ko *Ladies vs Ricky Bahl* komedia erromantikoan egindako emanaldi goraipagarriarekin egin zuen debuta zineman, eta Emakumezkoen Debut Onenaren Filmfare Saria eta Banaketako Aktore Onenaren izendapen bat irabazi zituen. Kritika orokorraren gorespena lortzen jarraitu zuen *Ishaqzaade* (2012), *Shuddh Desi Romance* (2013) eta *Hasee Toh Phasee* (2014) filmetako arrakastetan egindako rol protagonikoengatik. Film hauekin sari garrantzitsuak eskuratu zituen. Denbora osoko emanaldiaren hiru urteko parentesi baten ondoren, *Golmaal Again* (2017) arrakasta handiko komediaren protagonista izan zen, garai guztietako film indiar arrakastatsuenetako bat.

Filmografía
-----------

* 2011 - *Ladies vs Ricky Bahl*
* 2012 - *Ishaqzaade*
* 2013 - *Shuddh Desi Romance*
* 2014 - *Hasee Toh Phasee*
* 2014 - *Daawat-e-Ishq*
* 2014 - *Kill Dil*
* 2016 - *Dishoom Muskaan*
* 2017 - *Meri Pyaari Bindu*
* 2017 - *Golmaal Again*
* 2018 - *Sandeep Aur Pinky Faraar*
* 2018 - *Namastey England*
* 2019 - *Kesari*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Parineeti Chopra IMDb webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2995813
* Commonscat Multimedia: Parineeti Chopra / Q2995813

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315534083
* ISNI: 0000000447801155
* GND: 109156485X
* LCCN: no2014147177

 |

* Wd Datuak: Q2995813
* Commonscat Multimedia: Parineeti Chopra / Q2995813
**Mercedes Tella Comas (**Coruña, Galizia, 1868 – Vilafranca del Bierzo, Leóngo probintzia, 1934ko urtarrilaren 30a) coruñar irakaslea, pedagogoa eta idazlea izan zen.

Biografia
---------

Alfredo Tella neba zuen. Irakasle-ikasketak egin zituen Coruñan, eta Madrilera joan zen, gradu normala egin zuen lekura. 

Ibilbidea

1896an Madrilgo Eskola Normaleko irakasle laguntzaile izendatu zuten eta 1909an eskola bereko Zientzien ataleko irakasle supernumerario. 1901ean Coruñako Normal eskolako irakasle plaza lortu zuen. Filosofia eta Letretako Fakultatean Pedagogia ikasi zuen. Komunikazioa aurkeztu eta Higieneari eta Demografiari buruzko Nazioarteko IX. Biltzarrari buruzko eztabaidetan parte hartu zuen (1898). Madrilgo Irakaskuntza Lagunen Batzarrean parte hartu zuen eta memoria bat aurkeztu zion Madrilgo Medikuntzako Biltzarrari. *Gaceta de Instrucción Pública*-n idatzi zuen. 1907an Coruñako Eskola Normaleko zuzendari izendatu zuten eta 1911ra arte egon zen karguan. 1914an, berriz izendatu zuten zuzendari, eta erretiratu arte egon zen karguan. Hitzaldiak eman zituen eta artikulu zientifiko, literario eta pedagogikoak idatzi zituen egunkari eta aldizkarietan.

Real Academia Gallegako kidea izan zen.

Lanak
-----

* *Aritmética elemental*, 1896 (Maria de la Encarnacion Rigada Ramonekin lankidetzan).
* *Los juegos en la escuela*, 1904.

Aintzatespenak
--------------

* 1929an Alfonso XII.aren Gurutzea jaso zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

Alfredo Tella idazlearen arreba zen eta Mario Sánchez Beladorekin ezkondu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *La Voz de Galicia*, 31-1-1934, p. 1, 5.
2. ↑  "Mercedes Tella", *El Correo Gallego*, 1-4-1909 , p. 1
3. ↑  RAG. Lista de membros correspondentes. Letra T

Bibliografia
------------
**Libanoko Gerra Zibila** (arabieraz: الحرب الأهلية اللبنانية‎) Libanon izandako alderdi anitzeko gerra zibila izan zen. Gerrak 1975 eta 1990 artean iraun zuen eta 150.000 eta 230.000 zibil artean hil ziren. Beste milioi bat (biztanleriaren laurden bat) zauritua izan zen, eta egun oraindik 350.000 lagun lekualdatuta daude. Gainera orduko exodo jendetsuan ia beste milioi batek herrialdea utzi zuen. Gerra osteko siriar okupazioak politikoki nahiko negatiboa izan zen bertoko kristauentzat, bere lider gehienak erbestean, presondegietan edo hilak zirelako.

1975eko apirilaren 13an, Libanon eskuin muturreko kristau maronita talde batek palestinarrez betetako autobus bati eraso egin eta, ondorioz, Gerra Zibila hasi zen. 26 hildako eragin zituen erasoak.

Libanoko ezkerreko alderdi, panarabista eta musulmanek palestinarrekin egindako aliantzaren aurkako altxamendua zen.
Historialariek egun ez daude ados gerra zibilaren jatorriari buruz. Hala ere, Palestinaren Askapenerako Erakundearen agerpenak palestinar errefuxatuen militarizazioa suposatu zuen eta honek beste alderdiei (kristuak, drusoak, bertoko xiitak eta sunitak) armak hartzera behartu zien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Sabra eta Xatilako sarraskia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208484
* Commonscat Multimedia: Lebanese Civil War / Q208484

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85075636
* NKC: ph541852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208484
* Commonscat Multimedia: Lebanese Civil War / Q208484
**Sozialista Demokratikoen Mugimendua** (grezieraz: Κίνημα Δημοκρατών Σοσιαλιστών, *Kinima Dimokraton Sostialiston*) 2015eko urtarrilaren 3an, Georgios Papandreuk sortutako alderdia da. PASOK Mugimendu Sozialista Panhelenikoa utzi eta alderdi hori sortzea erabaki zuen.

Testuingurua
------------

Georgios Papandreu Greziako lehen ministroa izan zen krisi ekonomikoak euro zonaldea gogor jo zuenean. 2011n herritarren babesa galdu zuen, Grezian bizi zuten krisi ekonomikoa konpontzeko gai izan ez baitzen.

Politika utzi ostean, bere alderdia zen Pasok eta Demokrazia Berriak hainbat erreforma hitzartu zituzten, epe luzera ekonomia greziarra hobetzeko asmoz.

Ideologia
---------

Greziako «indar aurrerakoi guztiak» bildu nahi ditu, eta zentro-ezkerrean kokatzen da. Gainera, austeritate neurrien aurka egin nahi zuen.

Historia
--------

2015eko urtarrilaren 25eko hauteskundeetan aurkezteko asmoa zuen alderdiak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  «Papandreuk zatiketa eragin du Pasok alderdian», *Berria*, 2015-01-03
2. 1 2  «Papandreuk Sozialista Demokratikoen Mugimendua alderdia sortu du», *EiTB*, 2015-01-03
3. ↑  Adrian Garcia, «Gainbeheratik ihesi», *Berria*, 2015-01-04

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18707655

 |

* Wd Datuak: Q18707655
**Herri-etimologia** hiztunentzat ulertezin edo ilunak diren hitzetan edo formetan gertatu diren aldaketen ondorioa da. Helburua halakoak formaren aldetik argiagoak egitea da, esanahiaren aldetik maiz ilun izaten jarraitu arren. Ohikoa da antzekoak edo homofonoak diren hitzekiko antzekotasunean oinarrituak izatea. 

Batzuetan *etimologia faltsua* izena ere ematen zaio, etimologia den aldetik izatez okerra baita, baina hizkuntzaren historiaren ikuspegitik hitzen forma aldarazten duten eragile naturaletako bat da. 

Euskaraz *zainori* 'azenarioa' adibide on bat litzateke, herrikoia balitz, hiztunek erdal hitzari euskal zentzua bilatu baitiote, eta horren arabera eraldatu dute. Azkueren hiztegiaren (1905-1906) eranskinean *artomokil* eta *artomutil* jaso ziren "larra, zean" laburduren azpian (Larrabetzu eta Zeanuri?) erdarazko *automobil* arrotzaren ordez, hiztunentzat egunerokoak ziren *arto* eta *mokil* edo *mutil* hitzen antzekotasunaz baliaturik. Alderantziz, adibidez, gaztelaniaz *Sierra de la Hez* izena eman zaio noizbait euskarazko *Alaiz* izena izan zuen mendilerroari (gaur *Alaitz* litzateke, Nafarroako mendilerroa bezala)ː *hez* 'gorozkiak, hondarrak' izenak berez ez dirudi zentzu handirik duenik, ostera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ikus *Orotariko Euskal Hiztegia, s.v. azenario*. *Zainhori*-ren lehen lekukotasuna Pouvreauren hiztegikoa da (c. 1665), baina ziurrenik erdarazko hitzari Oihenartek (1638) eman zion etimologian oinarritua da eta, beraz, etimologia jasoa litzateke, ez herri-etimologia.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ortiz Viana, Helena.  (2015). «Riojarchivo » El tesoro de Sierra Laéz» *Riojarchivo* (Noiz kontsultatua: 2024-04-06).
**Milo Dožić** (serbieraz: Мило Дожић) *voivoda* eta politikari montenegroarra izan zen.

Karrera poltikoa
----------------

1914tik 1916ra Montenegroko Batzar Nazionaleko presidente izan zen. Belgradeko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu ondoren (1896), Auzitegi Nagusiko idazkari izendatu zuten. 1905ean eta 1906an Justizia ministro eta Hezkuntza eta Eliza Gaietako ministroaren ordezkari izan zen. Bere administrazioan, Lehen Hezkuntzako Legea onartu zen, Montenegroko hezkuntza egoera nabarmen hobetuz. Legebiltzarrerako lehen hauteskundeetan (1906), diputatu hautatu zuten. Geroxeago, 1908an, Estatu Kontseiluko kide hautatu zuten. Milo Justizia ministro bihurtu zen berriro Lazar Tomanović-en Gobernuan (1911-1912). Balkanetako Gerran, Auzitegi Nagusiko kide izendatu zuten (1913). 1910eko abuztuan, Montenegroko Batzar Nazionaleko presidenteorde hautatu zuten, eta 1915eko hauteskundeen ostean, berriz, Batzarreko presidente hautatu zuten. Lehen Mundu Gerran, Boldogasszonyko kontzentrazio-esparruko preso izan zen, eta gero Karlstein-eko esparruan. Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma sortu ondoren, Podgoricako gorteko presidente izendatu zuten.

Heriotza
--------

1919an, Milo hil zuten Podgorican.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurretik 
Božo Petrović-Njegoš |  **Montenegroko Printzerriko 6. Justizia ministroa** 1905eko abenduaren 19 – 1906ko azaroaren 24 | Ondorengo Milosav B. Raičević |
| Aurretik Gavro Vuković |  **Montenegroko Printzerriko 6. Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa**
1905eko abenduaren 19 – 1906ko azaroaren 24 | Ondorengo Milosav Raičević |
| Aurretik Filip Jergović |  **Montenegroko Erresumako 3. Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministroa**
1911ko abuztuaren 23 – 1912ko ekainaren 19 | Ondorengo Jovan Plamenac |
| Aurretik Marko Đukanović 

---

 Jovan Plamenac |  **Montenegroko Erresuma****ko Batzar Nazionala****ren 4. eta 6. presidentea**  1910eko abenduaren 1 – 1911ko otsailaren 12 

---

 1914ko urtarrilaren 28 – 1916ko urtarrilaren 4 | Ondorengo Jovan Plamenac 

---

 Kargu abolituta |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61122964

 |

* Wd Datuak: Q61122964
**Hortensia Gelabert** (Trinidad, Kuba, 1896ko abenduaren 29a -Habana, 1958ko azaroaren 4a) Kubako eta Espainiako  aktorea izan zen, eta ia karrera osoa Espainian egin zuen.

Biografia
---------

Tovar-ek karikaturizatua (1919)
Kuban jaio zen.  XX. mendeko lehen hamarkadan bere jaioterrian hasi zen lanean, baina laster hasi zen zineman, sei titulu filmatzen 1911 eta 1924 artean (besteak beste, *Gazteluko mamua, Eskua eta Ordaindutako zorra* lanetan). Behin baino ez zen itzuli pantaila handira, 1939an, Benito Perojoren eskutik, *Gaueko seme-alabak* komedia filmatzeko.

  

Hala ere, bere arrakasta handiena antzerkian lortu zuen. 1910eko hamarkadaren hasieran Espainiara joan zen. Komediaren Antzokian Carlos Arnichesen *Genioa eta figura* (1910) estreinatu zuen. Urtebete geroago, María Guerrero konpainian sartu zen, eta harekin estreinatu zuen, besteak beste, Francisco Villaespesaren *Perlen alkazarra* (1911), Eduardo Marquinaren *Errege trobadorea* (1911), Gregorio Martínez Sierraren *Udaberria udazkenean* (1911), Manuel Linares Rivasen *Desdenes andrea (1912),* Valle-Inclánen *Rosalinda markesa* (1912) eta Luis Fernandez Ardavínen *Delitua* (1915).(1911), 

Kaulak argazkilariaren erretratua, 1911n *Mundu grafikoan* argitaratua.

  

Emilio Thuillier,[3] aktore espainiarrarekin ezkondu zen, eta hainbat lanetan parte hartu zuen; besteak beste, *Hiri alaia eta fidakorra* (1916), *Dolores Inmakulatua* (1918) eta *Gizonen hondra*(1919), Jacinto Benaventerenak hirurak; Alvarez Quintero anaien *Febrerillo, zoroa* (1919) , *Udaberriko gau bat lorik gabe* (1927); Oscar Wilderen *Enrique Jardiel Poncela edo Senar ideala* (1928).

  

  

Enrique Borrásekin ere agertokiak partekatu zituen, eta hogei urtez Madrilgo publiko zorrotzaren errespetua lortu zuen Lara eta Komediaren Antzerkian. Aktore gisa, bere dotorezia eta ahoskera aipatuak izan dira. 1940an senarra hil ondoren, Kubara itzuli zen, eta han amaitu zuen bere karrera, irratian eta telebista kubatarrean lan eginez.

Iruditegia
----------

* Mundo_Gráfico 1913.01.22Mundo\_Gráfico 1913.01.22
* 19121912

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Varios autores 1957.
2. ↑   Marquerie, Alfredo.  (1958/11/26). *Los mutis definitivos: Adiós a Hortensia Gelabert.* , 13 or..
3. ↑   «Jacinto Benavente con la actriz Cubana hortensia Gelabert - Archivo ABC» *abc* 2020-02-27 (Noiz kontsultatua: 2022-01-21).

Bibliografia
------------

* Hainbat egile (1957). Espasa-Calpe, S.A, ed. *Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana: Suplemento anual.*
* Gómez García, Manuel (1998). *Diccionario Akal de Teatro*. Ediciones AKAL. p. 908. ISBN 9788446008279.

Kanpo estekak
-------------

* Reseña biográfica[*Betiko hautsitako esteka*]|

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5860309
* Commonscat Multimedia: Hortensia Gelabert / Q5860309

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5860309
* Commonscat Multimedia: Hortensia Gelabert / Q5860309
Arantzazuko santutegia, Oñatin (Gipuzkoa).
**Luis Laorga Gutiérrez** (Madril, 1919ko urtarrilaren 5a - *ib.*, 1990eko azaroaren 5a) bere garaian ospe handia izan zuen arkitektoa izan zen. Euskal Herrian gehien bat ezaguna Sainz de Oizarekin batera Arantzazuko Santutegiko proiektuaren egileetako bat izan zelako.

Ibilbidea
---------

XX. mende erdialdean haren diziplinari berrikuntza-bultzada eman zion arkitekto azpimarragarria da. Bai Laorga eta baita Sáenz de Oiza ere 50. hamarkadan sormen arkitektonikoko abangoardiaren buru izan zen Madrilgo Arkitektura Eskolako ordezkari nagusiak izan ziren.

Ez bakarrik Arantzazuko Santutegiko proiektuan, proiektu askotan Francisco Javier Sáenz de Oiza ospetsuarekin bat egin zuen lan. Horien artean nabarmendu beharrekoak dira Arantzazuko Basilika eta Madrilgo Mesedeetako Andre Mariaren Basilika Hispanoamerikarra. 

Aipatzekoa da halaber Pasaiako Itsas Eskola, José López Zanón arkitektoarekin batera diseinatua, 1966ko lan brutalista ikusgarria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Arkitektura» *www.arantzazu.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-17).
2. ↑   «Eskolako iragana eta oraina» *www.blasdelezoescuelanautica.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21509027
* Commonscat Multimedia: Luis Laorga Gutiérrez / Q21509027

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160418210
* ISNI: 0000000107698550
* BNE: XX1337661
* SUDOC: 154464562
* ULAN: 500240187
* **Arkitektura**
* COAM: 0805

 |

* Wd Datuak: Q21509027
* Commonscat Multimedia: Luis Laorga Gutiérrez / Q21509027
¡¡¡The HESA Shahed 136¡¡¡ (persieraz: شاهد ۱۳۶‎, literalki "Lekukoa 136"), edo **Geran-2** (errusieraz: Герань-2, literalki "Geranioa-2") Errusiak erabiltzen duenean, Irango munizio inguratzaile bat da, dron autonomo forman. HESA enpresak ekoizten du, Shahed Abiazio Industriekin batera. 

Munizioaren diseinuak lurzoruan dauden helburuak erasotzen ditu, bosteko taldetan jaurtita, arerioaren aire defentsak nekatzeko eta baliabideak mugatzeko asmotan. Yemengo Gerra Zibilan, Ukrainako inbasioan, Siriako Gerra Zibilaren osteko gatazketan eta, 2024an, Iran-Israel gatazkan erabili dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Explainer: Russia Deploys Iranian Drones | The Iran Primer» *iranprimer.usip.org* 2022-10-12 (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Can Iranian Drones Turn Russia’s Fortunes in the Ukraine War?» *Council on Foreign Relations* (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).
3. ↑   «Ukrainian experts identify Iranian producer of Shahed drones» *www.ukrinform.net* (Noiz kontsultatua: 2024-04-13).

Kanpo estekak
-------------
*Xerocomus leonis*

Sinonimoa: *Boletus leoninus*, *Aureoboletus maravicus*

Ez da jangarria. Autore batzuentzat ale gazteak jangarriak dira.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo ganbila, gero lau-ganbila, ertza soberakinekin edo inkurbatua, azal lehorra, matea, feltrozkoa eta laster, plaka poligonal txikitan pitzatua gainazal osoan, marroi-lehoi kolorekoak edo krema-txigortu-lehoi kolorekoak.

**Tutuak:** Nahiko luzeak eta hori argiak.

**Poroak:** Ertainak, estu, angelutsuak, hori argiak, ukitzean ez dira kolorez aldatzen.

**Hanka:** Zilindrikoa, erdian loditua eta, batzuetan, saihetsekin luzetara zeharkatua, leuna, oinarrian sustrai antzekoekin, horia, tonu arreekin eta arre-gorrixkekin.

**Haragia:** Trinkoa, gero biguna, oinean haritsua, apur bat arrosa kapelaren azalaren azpian eta zuri-horixka gainerakoan, horixka oinaren oinarrian, ez da kolorez aldatzen, ale batzuk urdin berdexkara jotzen duten arren. Zapore gozo samarra du eta usain ahula, atsegina.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen, "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa, esan nahi duen "kóme" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Zuhaitz hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 44 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 381 or. ISBN 84-505-1806-7...
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.