recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aberri Mugimendua** (kroazieraz: *Domovinski pokret*) Kroaziako alderdi politiko nazionalista eta kontserbadorea da. 2020ko otsailaren 29an sortu zen Miroslav Škoro politikari eta abeslariaren eskutik.

Historia
--------

Miroslav Škorok, 2019ko hauteskunde presidentzialetara aurkeztu zena, alderdi hau sortu zuen 2020ko otsailaren 29an Miroslav Škororen Aberri Mugimendua izenarekin (kroazieraz: *Domovinski pokret Miroslava Škore*).

2020ko legebiltzarreko hauteskundeetarako alderdiak koalizio bat sortu zuen eskuineko beste alderdi batzuekin eta hausteskunde horietan, botoen %10,89 eta parlamentuan 16 eserleku lortu zituen.

Ideologia
---------

Aberri Mugimendua alderdi nazionalista kroaziarra eta kontserbadorea da. Lurralde antolamenduaren ikuspegitik deszentralista da eta landa-eremua biziberritzea proposatzen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* DPren web ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86756923

 |

* Wd Datuak: Q86756923
**Abdel Tawab Jusef** (Alfashn, Beniswef, Egiptoko Erresuma, 1928ko urriaren 1a - Kairo, Egipto, 2015eko irailaren 28a) arabierazko eta ingelesezko idazlea da. Haur-literaturako idazle gisa nabarmendu da batez ere. Hasieratik saiatu da bereizten haur-literatura eta haurrentzat idatzitako testuak. Bere ustez haurren irudimena mugarik ez duen unibertsoa da, irudiz, pertsonaiez eta gertaerez betea, eta lagundu egin behar zaie beren unibertsoa eraikitzen, beren kasa osaturiko ikuspegien arabera eta beraiek nahi duten bezala berreraiki ez dezaten mundua.

Literatura-lanak idazteaz gainera, arabiar herrialdeetarako hainbat irrati eta telebistatarako lan egin du. Hainbat sari eman dizkiote, besteak beste, Nazioarteko Literatura Saria, 1991n.

Lanak
-----

Jusefek ehunka liburu idatzi ditu, arabieraz eta ingelesez, horien artean eleberriak, olerkiak eta antzerkiak. Bere lan nagusietako bat *Mahomaren bizitza* ipuin liluragarria da, zeinetan animaliek eta objektu bizigabeek kontatzen baitute igarlearen bizitza.

Arabieraz idatzitako lanetan azpimarratzekoak ditu *Hassan eta Ihsan, Ibnen* (1969); *Izeba Ni'ina,* arabieraz haurrentzat idatziriko lehenengo antzerki lana, seguruenik; *Koloreak*, bederatzi liburuz osaturiko bilduma; *Goazen irakurtzera* (1999), 15 liburukiz osaturikoa, eta abar.

Ingelesezkoetan, berriz, aipagarriak dira *Arab Pioneers and Western Scientists in a Strange Encounter* (1984), zeinetan agertu baitzituen mende desberdinetako baina zientzia-alor bereko mendebaldeko zientzialarien eta arabiar zientzialarien arteko elkarrizketak, eta *The Dancing Skeleton* kontakizun laburren bilduma.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6812551
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59500874
* ISNI: 0000 0000 0385 7959
* GND: 157417670
* LCCN: n85142417
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00014/eu\_a\_0146/a0146

 |

* Wd Datuak: Q6812551
**Rodrigo Alfredo de Santiago Majó** (Barakaldo, Bizkaia, 1907ko irailaren 23a - Coruña, 1985eko irailaren 30a), euskal herritar musikagilea izan zen.

Barakaldon (Bizkaia) jaio zen, 1907an. Musika ikasketak Bilboko Kontserbatorioan egin zituen, eta Rafael Navarro (biolina), Jesús Guridi (harmonia), José Sainz Basabe (konposizioa) eta Armand Marsik (orkestrazioa eta zuzendaritza) izan zituen irakasle. Hamasei urte zituela, Bilboko Udal Orkestraren biolinista plaza atera zuen. Honako banda zuzendari plazak ere atera zituen: Mungian (Bizkaia, 1931-1936), Valencia de Don Juan (Leon, 1940-1947), Coruña (1947-1967) eta Madril (1967-1977). Galizian eman zuen garai oparoan zuzendari izan zen Coruñako Udal Orkestran eta "El Eco" Koru Polifonikoan. Irakaslana Coruñako Musika eta Deklamazio Kontserbatorioan burutu zuen, harmonia eta konposizio zuzendariorde eta katedratiko gisa.
Musika idazki ugari idatzi zituen, maiz polemikoak, musika galegoaren zein euskal musikaren inguruan, batez ere zortzikoa gai hartuta.
Bere kreazio lanak genero ugari hartzen ditu. Bi zarzuela eta lau ballet sortu zituen. Lan sinfonikoetan, berriz, nabarmentzekoak dira egin zituen hiru sinfonia, lau kontzertu eta hainbat obra sinfoniko-koral, horien artean Requiem bat. Banda, talde instrumental eta korurako sortutako hainbat lanen egile ere bada.
Coruñan hil zen, 1985ean.

Kanpo estekak
-------------

* [Eresbil], *Rodrigo de Santiago*ren funtsa
* Historias de Erandio: Rodrigo Alfredo de Santiago

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2911992
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 58219410
* ISNI: 0000 0000 8137 3749
* BNE: XX845797
* LCCN: n89604191
* Asamblea de Madrid: 1470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 106593

 |

* Wd Datuak: Q2911992
**Peru Galbete** (Usurbil, Gipuzkoa, 1987) abeslari, pianista, gitarrista, ukelele jotzaile eta konpositore gipuzkoarra da. Mukuru kolektiboko kidea da. Bere lanen diseinuak, hitzak eta bideoak ere ekoizten ditu.

Biografia
---------

Txikitan abesteko ohitura izan bazuen ere, urte askoz mutu mantendu zen. 2012an egindako bidaia luze baten ondoren, abesteko eta bere esanetan "geldi bidaiatzeko" grina piztu zitzaion. Hor hasi zen bere ibilbide artistiko publikoa.

2016. urtean Peru diskoa argitaratu zuen, horren ondoren etorri dira "Nor zara zu? (2020, Mukuru)" eta "Beiratu (2022, Mukuru)".

2017an oihanean egindako bidaia baten ondoren *Voces de la selva* diskoa eman zuen argitara. Bertan, Inti Wara Yassi komunitateari (CIWY) laguntzea izan zuen helburu, animalia basatien hiru zaintza zentro kudeatzen dituen irabazi-asmorik gabeko boliviar erakundea. Funtsak lortzea ez ezik, CIWYren balioak eta lana ikustaraztea zen asmoa, eta aldi berean, animalia basatien trafikoaren arazo handia salatzea.

Ofizioz irudigilea ere izanik, lanketa berezia egiten du bere kantuak eta irudiak nahastean. Hainbat ikus-entzunezko proiektuetan parte hartu du, eta bere sormen musikalaren mesedetan jarri izan du ikus kulturan duen ezagutza.

Huarte Arte Garaikidearen Zentroan sortu ditu *Uraren Oldea* kontzertu musikal-bisuala eta *Ura sartu zen Barrura* (Punto de Vista 2020) dokumentala.

Diskografia
-----------

* 2016 *Peru* (Autoekoizpena).
* 2017 *Voces de la selva*.
* 2020 *Nor zara zu?* (Mukuru).
* 2022 *Beiratu* (Mukuru).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Peru Galbete» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
2. ↑    «Peru Galbete» *Mukuru* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Voces de la Selva, by Peru Galbete» *Peru Galbete* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
4. ↑   «Peru Galbete Labiano | Tabakalera» *www.tabakalera.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).
5. ↑   «PROGRAMA 1 PAISAIA - Ura sartu zen barrura - Punto de Vista - Nafarroako Zinema Dokumentaleko Nazioarteko Jaialdia» *www.puntodevistafestival.com* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).

Kanpo estekak
-------------

* Peru Galbeteren webgune ofiziala.
* Bandcamp orria.
* Badok profila.
* Mukuru kolektiboaren orrialdea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115669315
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Badok: peru-galbete

 |

* Wd Datuak: Q115669315
**Jaiotza**, euskal etxe batean.
Kristautasunean, **jaiotza** Natibitate edo Jesus Nazaretekoaren jaiotzaren irudikapen plastikoa da, gehienetan Eguberria dela eta erakusten dena. Maria, Josef Nazaretekoa eta Jesus haurraz gainera, beste pertsonaiak (artzainak, Errege Magoak eta abar) jaso ohi ditu. Jaiotzaren irudikapenak denetarikoak izan daitezke: buztin, egur edo beste material bateko figura txikiz osaturik izan daiteke, elizako elementu arkitektonikoetan ager daitezke (fatxadan, erretaulan, ...) eta bizitango irudikapenak ere izan daitezke (non pertsona zenbaitek jaiotzan irudikatzen diren pertsonaiak antzezten dituzten). Etxebizitza partikularretan nahiz eskola, denda, lorategi eta beste toki publikoetan eratzen dira, bereziki Espainia, Italia, Frantzia, Polonia eta erromatar tradizio katoliko sustraitua duten herrialdeetan. Jatorrian kristau ohitura bada ere, maiz kultura nahiz arte elementu moduan erakusten da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31732
* Commonscat Multimedia: Nativity scenes

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528137
* BNF: 119600828 (data)
* LCCN: sh86002049
* NKC: ph118817
* AAT: 300264820
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q31732
* Commonscat Multimedia: Nativity scenes
**Aurélio Pinto de Sousa** (Guaraciaba do Norte, 1974ko azaroaren 12a) brasildar elizgizona da. 2023an Quixadáko apezpiku bihurtu zen.

Bizitza
-------

Guaraciaba do Norten jaio zen 1974an, Antônio Pinto de Sousa eta Maria das Graças de Sousaren familian. 1994an, San Jose apaizgaitegian sartu zen, Tianguán

Filosofia 1995etik 1997ra ikasi zuen Cearáko Institutu Pastoral Teologikoan eta teologia 1998tik 2000ra Belo Horizonteko Jesuiten Filosofia eta Teologia Fakultatean (FAJE). 2003ko martxoaren 19an diakono egin zen eta uztailaren 12an apaiztu zen.

2003az geroztik liturgia, sakramentuak eta mariologia irakaslea izan zen Fortalezako Fakultate Katolikoan.

2003 eta 2008 artean, Dom Timóteo apaizgaitegiko errektore izan zen. 2009an, Tianguáko Santa Ana katedraleko bikario izendatu zuten.

2023ko urtarrilaren 12an, Viçosa do Cearáko Jasokundeko Andre Mariaren elizako parroko kargua hartu zuen.

2023ko apirilaren 26an, Frantzisko aita santuak Quixadáko apezpiku izendatu zuen, eta uztailaren 15ean apezpiku ordenatu zuten. *Pascite gregem Dei* leloa hautatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Portugesez)** «Nomeado o quarto bispo da diocese de Quixadá (CE)» *CNBB* 2023-05-10 (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
2. ↑   **(Italieraz)** «Nomina del Vescovo di Quixadá (Brasile)» *The Holy See* 2023-05-10 (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
3. ↑   **(Portugesez)** Collet, Andressa. «Nomeação do Papa para o Brasil: a diocese de Quixadá, no Ceará, tem novo bispo» *Vatican News* 2023-05-10 (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Bishop Aurélio Pinto de Sousa» *Catholic Hierarchy* (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Diocese of Quixadá» *GCatholic* (Noiz kontsultatua: 2023-12-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118259366
* Commonscat Multimedia: Aurélio Pinto de Sousa

---

 |

* Wd Datuak: Q118259366
* Commonscat Multimedia: Aurélio Pinto de Sousa
**Chinchillaren ordenantzak** 1483-1487 urteetako udal arauak dira, Errege-erregina katolikoen kontseilari Gartzia López de Chinchillak idatzi zituenak, Bizkaiko Ahaide Nagusien arteko guduei eta liskarrei amaiera emateko asmoz.

Ordenantza horien arabera, hiribilduetako eta lur laueko herrien gobernua bereizi egin zen, eta erregeren agintea sendotu nahi izan zen, foruen aurkako xedapenen bidez. Bi erabaki nagusi zituzten ordenantzek; batetik, Gernikako Batzar Nagusietan hiribilduetako eta lur laueko elizateen artean gauzaturiko batasuna hautsi egiten zen, hiribilduetako ordezkariak haietara joateko eta bestelako batzarrik osatzeko eskubiderik gabe gelditzen baitziren (erregearen mendean, beraz); eta, bestetik, lur zabaleko ordezkariek osaturiko Batzar Nagusiei foru-baimena edo erregearen agindua ez betetzeko zeukaten eskubidea ukatu nahi izan zitzaien.

Bizkaiko lur zabaleko ordezkariek ez zituzten erabakiak aintzat hartu, eta 1558ko Batzar Nagusietan hiribilduetako ordezkariek ere hartu zuten esku. 1630ean finkatu ziren hiribilduen eta lur zabalaren arteko legezko desberdintasunak, eta Filipe IV.a Espainiakoa erregeak balio gabe utzi zituen, ofizialki, Chinchillaren ordenantzak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255797

 |

* Wd Datuak: Q12255797
**«Cantares»** Joan Manuel Serrat abeslari katalanaren abesti ezagunetariko bat da. Antonio Machadoren poemetan oinarrituta 1969 poetari eskainitako albumean jaso zuen, *Dedicado a Antonio Machado* diskoan alegia. Abestia , bestetik, diska single gisa plazaratu zuen ere bai, «La saeta» abestia B aldean. Berehala salmenten arrakasta ezagutu zuen, Espainian zein Latinoamerikan zerrendetako lehenengo postuak eskuratuz.

Hitzak
------

Abestiaren oinarria Antonio Machado poema batean bilatu behar da, «Proverbios y cantares» olerkian, alegia; poema hori *Campos de Castilla* (1912) liburuan jaso egin zuen Sevillako poetak. Dena dela, Serratek nahiko moldaketa librea egin zuen Serraten beraren lerroak sartuz eta Machadorenak diren beste lerroak sartuz, hauek, hain zuren: «caminante no hay camino / se hace camino al andar», hau da, «ibiltari ez dago biderik, bidea ibiltzen egiten baita».

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:«Cantares» abestia zuzeneko bertsioan, 1975eko irailaren 5eko kontzertuan,
***The Portrait of a Lady (euskaraz Dama baten erretratua***) 1996ko film bat da, Jane Campionek zuzendua. Henry Jamesen izen bereko nobelaren egokitzapena da, eta aktore nagusiak ditu Nicole Kidman, Barbara Hershey, John Malkovich, Shelley Winters, Viggo Mortensen, Valentina Cervi, Christian Bale, ¡ Mary-Louise Parker eta John Gielgud.

Sinopsia
--------

Isabel Archerren istorioa kontatzen du filmak. Emakume gazte eta xaloa da, baliabide propioak izanik askea bizitzeko eran. Hala ere ustezko adiskide bat, Madame Merle honen lagun Gilbert Osmondekin batera, Isabel manipulatzen saiatuko dira.

* Nicole Kidman, Isabel Archer.
* John Malkovich, Gilbert Osmond.
* Barbara Hershey, Madame Serena Merle.
* adibidez, Henrietta Stackpole.
* Martin Donovan, Ralph Touchett.
* Shelley Winters, Mrs. Touchett
* John Gielgud, Mr. Touchett
* Shelley Duvall, Condesa Gemini.'
* Richard E. Grant Lord Warburton bezala.
* Viggo Mortensen, Caspar Goodwood.
* Christian Bale, Edward Rosier bezala.'
* Valentina Cervi, Pansy Osmond.
* Roger Ashton-Griffiths, adibidez, Bob Bantling.
Tulum-eko eraikin nagusia, "El Castillo" izenez ezaguna.
**Tulum** (yucatecoz *Tulu'um*) Quintana Roo estatuan dagoen hiri maia harresiduna da, Cobá hiriaren itsas portu nagusia. Lehen *Zama* deitzen zuten, "egunsentia" esan nahi zuena. Orain, Tulum deitzen da eta izen horrek "harresia" esan nahi du. Hiri hau asko handitu zen XIII. eta XIV. mendeetan.

Historia
--------

1558an, Juan de Grijalva konkistatzaileak, hiria aurkitu zuen eta harrezkero, Tulum desagertu zen, besteak beste, esklabotzaren erruagatik.
Harresiez inguraturik dago iparraldean, hegoaldean eta mendebaldean. Ekialdean itsasoa dago. Harresien barruan eraikin historiko garrantzitsuenak daude.

Tulum gune komertzial oso garrantzitsua izan zen, baina gaur egun gune turistiko bezala da ezaguna batez ere.

Turistentzako toki interesgarriak
---------------------------------

* Tulum-eko hondar arkeologikoak.
* Cobá-ko hondar arkeologikoak.
* Tulum-eko hondartzak.
* Ibaiak, urpekaritza egiteko (*zenote*-ak).
* Kostaldea, urpekaritza egiteko.
* Xel-Há hondar arkeologikoak: Maia garaiko gune arkeologikoa eta parke ekologikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q725883
* Commonscat Multimedia: Tulum (archaeological site)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1015152636118020050993

 |

* Wd Datuak: Q725883
* Commonscat Multimedia: Tulum (archaeological site)

20°12′53″N 87°25′44″W﻿ / ﻿20.21472°N 87.42889°W﻿ / 20.21472; -87.42889
**Benoni Ambăruș** (Somușca, 1974ko irailaren 22a) errumaniar elizgizon katolikoa da. 2021ean Erromako apezpiku laguntzaile bihurtu zen.

Bizitza
-------

Benoni Ambăruş apezpikuaren armarria
1990etik 1996ra Iașiko apaizgaitegian ikasi zuen eta 1996ko azarotik aurrera *Pontificio Seminario Romano Maggiore*n. 2000ko ekainaren 29an apaiztu zen. 

2001etik 2007ra Erroman apaiz-ministerioa gauzatu zuen: 2001etik 2004ra *Pontificio Seminario Romano Maggiore*n eta gero San Frumentzio parrokian. 2001ean Erromako Eliz Unibertsitate Gregorianoan teologia dogmatikoan lizentziatu zen. 

2007an Erromako elizbarrutian inkardinatu zen eta San Frumentzio elizako parrokoorde bihurtu zen. 2010etik 2012ra *Santa Maria Causa Nostrae Laetiae* elizako parrokoorde izan zen, eta 2012an Erromako *Caritas* erakundeko zuzendariorde izendatu zuten. 2012tik 2021era Santa Elisabet eta San Zakarias elizako parrokoa izan zen. 

2021eko martxoaren 20an, Frantzisko aita santuak Erromako apezpiku laguntzaile eta Truentumeko apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko maiatzaren 2an apezpiku ordenatu zuten San Joan Laterangoaren basilikan. *Omnia quae habuit misit* (euskaraz: «Zeukan guztia eman du») leloa hautatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Italieraz)** «Nomina di Vescovo Ausiliare di Roma (Italia)» *The Holy See* 2021-03-20 (Noiz kontsultatua: 2023-12-12).
2. ↑   **(Errumanieraz)** Dancă, Adrian. «Pr. Benoni Ambăruș, consacrat episcop duminică la Roma: interviu după întâlnirea cu papa Francisc» *Vatican News* 2021-05-02 (Noiz kontsultatua: 2023-12-12).
3. ↑  Mk 12:44
4. ↑   **(Italieraz)** «Lo stemma di monsignor Benoni Ambarus» *Notiziario Araldico* 2021-07-13 (Noiz kontsultatua: 2023-12-12).

Kanpo estekak
-------------
**Balendin Enbeita Goiria** (Muxika, Bizkaia, 1906ko maiatzaren 20a - 1986ko azaroaren 20a) bertsolari eta euskal idazlea izan zen.

Biografia
---------

Muxikako Usparitxa-Jauregi baserrian jaio zen, Kepa Enbeita *Urretxindorra*ren eta Benita Goiriaren semea. Aitari jarraiki, txikitandik erakutsi zuen bertsolaritzarako zaletasuna. 1929an, hogeita hiru urte besterik ez zituela, Bizkaiko Lehen Txapelketa irabazi zuen, eta 36ko Gerraren ondorengo lehen bi txapelak ere jantzi zituen.

Gerra garaian, Eusko Gudarostearen barnean, Bizkaiko frontean izan zen eta 1937ko abenduaren 1ean hamabi urteko espetxe zigorra ezarri zioten. 1941era arte kartzelan izan zen.

Umetan hildako batez gain, sei seme-alaba izan zituen: Kepa, Abel, Libe, Moises, Joseba Andoni eta Jon. 

Balendin Enbeitaren monumentua Bilboko Areatzan
Bertsolari eskolen mugimendua harekin batera sortu zela esan liteke, hark eman baitzituen lehen urratsak bertsolarien eskolaratze-bidean, Garriko bertso-eskola sortuz; baina plazagizona izateaz gain, bertsoak idatziz ere eman zituen. Eta bestelakorik ere paratu zuen paperetan: garaiko aldizkarietan hainbat poesia eskaini zituen eta baita Jesukristoren bizitza kontatzen duen antzerki-obra musikal bat ere.

Baserriko teilatua konpontzen ari zela erorita hil zen, *Bizitzaren joanean* liburuaren bigarren partea prestatzen ari zenean.

Gaur egun, Bilboko Areatzako parkean haren omenezko eskultura bat dago.

Lorpenak
--------

* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa:
	+ Txapelduna (2): 1958, 1959.
	+ Finalista (3): 1958, 1959, 1962.

Lanak
-----

### Biografia

* *Bizitzaren joanean* (1986, *Elkar*)

### Bertsoa

* *Nere apurra* (1974, *Auspoa*)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Arana Martija, Jose Antonio. *Balendin Enbeita Goiria.*  Euskaltzaindia.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Balendin Enbeita*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Balendin Enbeita literaturaren zubitegian
* Bertsozale.com: Balendin Enbeita

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q804900
* Commonscat Multimedia: Balendin Enbeita

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87852055
* ISNI: 0000 0000 6056 6891
* Literaturaren Zubitegia: 331
* BNE: XX1658836
* BNF: 15603473x (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 48226
* Lur: 01759/eu\_e\_1504/e1504

 |

* Wd Datuak: Q804900
* Commonscat Multimedia: Balendin Enbeita
**Smoke Signals Studio** Markel Urrutia (Gernika, 1988) marrazkilari, ilustratzaile eta diseinatzailearen proiektu pertsonala da.

Ibilbidea
---------

Markel Urrutiak Arte Ederrak ikasi zituen EHU/UPV-n eta ondoren graduondo bat egin zuen, "Ilustración Creativa y Técnicas de Comunicación Visual", EINA-n (Bartzelonan). Ia hiru urtez egon zen Bartzelonan, eta bertan abiatu zuen **Smoke Signals Studio** proiektua, 2013an; hain zuzen ere, musikarien alde bisuala hornitzeko estudioa. Proiektu pertsonal hori denborarekin ilustrazio eta diseinu lanak egiteko plataforma bihurtu da, musika esparruari loturikoa. Bezero gehienak rock taldeak izaten ditu, klasikoak gehienbat. Askotariko euskarri eta produktuetarako ilustrazioak diseinatzen ditu: diskoen azalak, kamisetak, kartelak, muralak, erakusketak eta abar.

Sortu zenetik gaur egunera arte, diseinu eta ilustrazio lanak egin ditu musikari, talde eta festibal nazionalentzat zein nazioartekoentzat. Diseinu grafikoan ere lan egin du, festibalekin harremanetan egonda ere, Bilbao BBK Live, Azkena Rock Festival edo Viña Rock bezalakoekin.

Lan egiteko modu desberdinak izan arren (paperean, ordenagailuz edo muralen kasuan paretetan), marrazkiari eta eskuzko tipografiari garrantzi handia ematen dio. Bere obran, esparru artistiko desberdinetatik datozen erreferentziak elkartzen dira. Psikodeliarekin adieraziek, naturaren eta kultura desberdinetako mitologien gaiek agintzen dute imajinarioan. Inspirazio iturri nagusiak 60ko eta 70eko hamarkadetako kartelak ditu.

  

  

2021 urtean, musikaren arloko beste diseinatzaile batzuekin batera, SINESTÊSIKA izeneko plataforma sortu da. Musikaren arloko diseinu eta ilustrazioan aritzen diren langile grafikoen lana ikusaraztea dute helburu.

Proiektu honen lehen ideia Markel Urrutia (Smoke Signals Studio) eta Ion Zorrilla (Rodillo Gráfico) sortzaileen arteko elkarrizketetatik irten zen, ilustrazioaren eta diseinuaren balioak ikusarazten direnean musikaren esparrukoak baztertuta nabari zituztela ikusita.

Elkartearen nahia Euskal Herrian musikarekin harremanetan dauden sortzaileen lanak elkartu eta bide desberdinak jarraituta publikoari erakustea da. Horretarako egindako lehenengo ekitaldia erakusketa kolektibo bat izan da, Zorrotzaurreko La Terminal - FICC-en (Bilbon), 2021eko maiatzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Markel Urrutia, Ilustrador» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* 2020-11-20 (Noiz kontsultatua: 2021-06-10).

Web eta sareak
--------------

* Online denda:
* Web nagusia:
* Facebook:
* Instagram:
* Email: contactosmoke@gmail.com
*Artikulu hau orokorrean karguari buruzkoa da; bereziki Eusko Jaurlaritzakoa gaitzat duena beste hau da: Eusko Jaurlaritzako lehendakaria; eta Nafarroakoa: Nafarroako Gobernuko lehendakaria*

**Lehendakaria** edo **presidentea** erakunde publiko nahiz pribatu bateko, enpresa bateko, elkarte bateko edo, oro har, talde bateko burua da.

Lehendakari edo presidentea, errepublika batean, estatuburu da; beste zenbait sistematan, berriz, gobernuburu da.

Hitzak
------

*Presidente* (latinetik *prae sedere*, "aurrean eseri dena") lehendabizikoz Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioan erabili zuten eta harrezkero munduan zehar erabili dute.

*Lehendakari* hitza XX. mendearen hasieran sortutako neologismoa da, *Euskadi*, *Eusko* eta *Jaurlaritza* bezala. *Lehendabiziko* hitzaren hasierako zatiari *-ari* atzizkia gehituz sortu zen, eta, hasieratik bertatik, edozein erakundetako (publikoa nahiz pribatua) edo taldetako burua izendatzeko erabili da. Hartara, Orotariko Euskal Hiztegiko lehenengo adibidea (1911. urtekoa) hauxe da: «Euzko-Antzerti-Bazkunaren Lendakarijari» (Euskal Herriko Antzerki Elkartearen lehendakariari).

Lehendakari motak
-----------------

### Eusko Jaurlaritzako lehendakaria

Sakontzeko, irakurri: «Eusko Jaurlaritzako lehendakaria»
1936an Eusko Jaurlaritza sortu zenez geroztik, euskaraz *lehendakari* titulua eman izan zaio erakunde horren buruari, hau da, Euskal Autonomia Erkidegoko gobernuburuari.

### Nafarroako Gobernuko lehendakaria

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako Gobernuko lehendakaria»
Nafarroako Foru Erkidegoko gobernuburua da, Nafarroako Foru Hobekuntza onartu zenetik. Lehendakaria 4 urterako hautatzen du Nafarroako Parlamentuak.

### Errepublikako lehendakaria edo presidentea

Errepublikak diren herrialdeetako gobernuetan, estatuburuak *lehendakari* edo *presidente* titulua du. Oro har, herritarrek hautatzen dituzte hauteskundeetan, eta parlamentuak izendatzen ditu 4-8 urte bitarterako (herrialdearen arabera). Adibidez, hala da Frantzian.

### Gobernuko lehendakaria edo presidentea

Monarkia parlamentarioa duten herrialde batzuetan, lehen ministroari *Gobernuko lehendakari* edo *Gobernuko presidente* titulua ematen zaio. Adibidez, hala da Espainian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gorka Knörren hitzak, Iñaki Anasagastik jasoak.

Ikus, gainera
-------------

* Kantziler
* Lehen ministro

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30461
* Commonscat Multimedia: Presidents

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh99005405
* NDL: 00561231
* NKC: ph124601
* AAT: 300025470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30461
* Commonscat Multimedia: Presidents
**Sorgin-orratz*ak*** *Odonata* ordenako eta *Zygoptera* azpiordenako intsektuak dira. Burruntzien antzekoak dira, baina, pausaturik daudenean, sorgin-orratz helduek atzerantz oblikuoki bertikalean biltzen dituzte hegoak. Burruntziek, berriz, ez dituzte biltzen eta parakera horizontalean jartzen dituzte. Horrez gainera, zigopteroek gorputz argalago eta delikatuagoa daukate, eta geldiroago egiten dute hegan.

Biologia
--------

Sorgin-orratzak mota askotako ur gezako habitatetan bizi eta ugaltzen diren intsektu haragijaleak dira. Arrautzak uretan erruten dituzte eta heldugabeak (naiade deitutakoak) urtar harrapariak dira. Naiadeek abdomenaren atzealdean kokatutako trakeobrankien bitartez hartzen dute arnasa. Zenbait hilabete edo urteren buruan, metamorfosia gertatzen da. Ondoren, hainbat egun edo astez uretatik urrun hegan ibili ostean, ur-masa batera hurbilduko dira ugaltzera. Bai ninfak, bai helduak, harrapariak dira. Helduek intsektu hegalariak jaten dituzte, batez ere, eta baita kakalardoak eta beldarrak ere. Larbek uretako ornogabeez eta ornodun txikiez (arrainkume eta zapaburuez) elikatzen dira.

Sailkapena
----------

*Erythromma najas* naiade honek argi erakusten ditu sorgin-orratzen berezitasun larbarioak: gorputz luzeska eta delikatua, buruko antenak eta abdomenaren atzealdeko trakeobrankiak.
ITISen (*Integrated Taxonomic Information System*) arabera zigopteroak hamabi familiatan banaturik daude::

* Amphipterygidae
* Calopterygidae
* Coenagrionidae
* Dicteriadidae
* Lestidae
* Megapodagrionidae
* Perilestidae
* Platystictidae
* Polythoridae
* Protoneuridae
* Pseudostigmatidae
* Synlestidae

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Altonaga, Kepa. *Lehen animalia hegalariak: Txitxiburduntzi eta sorginorratzak (I).*  *Elhuyar* aldizkaria, 75. zenbakia, 1993ko irailak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-23).
2. 1 2   Altonaga, Kepa. *Lehen animalia hegalariak (II): Ur gezetako gargantua txiki horiek.*  *Elhuyar* aldizkaria, 76. zenbakia, 1993ko urriak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-27).
3. ↑  Zygoptera, itis.gov

Ikus, gainera
-------------

* Odonatu familiak
* Euskal Herriko odonatu espezieak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q230502
* Commonscat Multimedia: Zygoptera
* Wikispecies Espezieak: Zygoptera

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph915669
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BHL: 39812054
* BioLib: 1565
* Dyntaxa: 2000866
* EOL: 2764228
* Fauna Europaea: 11832
* GBIF: 4912242
* ITIS: 102042
* NCBI: 50488
* Paleobiology Database: 94227
* WoRMS: 890526

 |

* Wd Datuak: Q230502
* Commonscat Multimedia: Zygoptera
* Wikispecies Espezieak: Zygoptera
**Ekialdeko Trazia** (turkieraz: *Doğu Trakya* edo *Trakya*; grezieraz: Ανατολική Θράκη, *Anatoliki Thraki*; bulgarieraz: Източна Тракия, *Iztochna Trakiya*), **Turkiar Trazia** edo **Europar Turkia** ere deitua, Turkiako Errepublikako gaur egungo lurraldea den Traziako eskualde historikoaren zatiari ematen zaion izena da, europar kontinenteko turkiar lurralde osoa delarik. Eremu hori osatzen dute Europako lurzoruan dauden bost probintzia turkiarrek: Tekirdağ, Kirklareli, Edirne, Dardaneloen itsasartearen iparraldean dagoen Çanakkale probintziaren zatia, Gallipoliko penintsula bezala ezagunagoa, eta mendebaldea, Istanbul probintziako Bosforoko mendebaldea, Istanbul hiriaren gune historikoa hartzen duena, baita Edirne (Trazia osoa hartzen zuen otomandar valierriko hiriburu historikoa), Çorlu eta Lüleburgaz hiriak ere.

Probintziak
-----------

| Probintzia | Azalera(km²) | Biztanleria(2012ko errolda) | Biztanle-dentsitatea(km²) |
| --- | --- | --- | --- |
| **Ekialdeko Traziako turkiar probintziak:** |
| Edirne | 6,279 | 399,708 | 62.8 |
| Kırklareli | 6,550 | 341,218 | 51.4 |
| Tekirdağ | 6,218 | 852,321 | 123.9 |
| *Sub-total* | 19,047 | 1,502,358 | 78.8 |
| **Istanbul (europar zatia)** | 3,421 | 8,232,849 | 2406.5 |
| **Çanakkale (europar zatia)** | 1,296 | 64,268 | 49.5 |
| ***Guztira*** | 23,764 | 9,799,745 | 824.7 |

Biztanleria
-----------

* Balkanetako turkiarrak: (Bulgaria, Grezia, Errumania eta Jugoslavia ohiko turkiarrak)
* Pomakiar: (bulgariar musulmanak)
* Gatxalak: (gagauz musulmanak)
* Turkiar ijitoak: (xoraxaniarrak)

Galeria
-------

* Edirne probintziako ikuspegiaEdirne probintziako ikuspegia
* Maritsa ibaiaren ikuspegiaMaritsa ibaiaren ikuspegia
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Zarata kosmikoa** edo **irrati-zarata galaktikoa** kanpo-espaziotik, hau da Lurraren atmosferatik harago, datorren ausazko zarata da. Irrati hargailuen bidez detektatu eta entzun daiteke.

Zarata kosmikoaren ezaugarriak zarata termikoaren antzekoak dira. Zarata kosmikoa 15 MHz maiztasunetik gora antzematen da antena oso direkzionalak Eguzkira edo Esne Bide galaxiaren erdigune bezalako espazio-eremuetara begira jartzen direnean. Quasarrak bezalako argizagiek, Lurretik urrun dauden objektu oso dentsoak, uhin elektromagnetikoak igortzen dituzte espektro osoan, irrati-uhinak barne. Horrez gain, meteorito baten erorketa ere entzun daiteke irrati-hargailu batean; Izan ere, objektua Lurraren atmosferan sartu eta erortzen hasten denean honek su hartzen du atmosferak eragindako marruskaduragatik, inguratzen dituen gasak ionizatuz eta irrati-uhinak sortuz. Kanpo-espazioko hondoko mikrouhin erradiazioa ere zarata kosmiko mota bat da, Big Bang eztandaren aztarnak direla uste da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2361408
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph136721

 |

* Wd Datuak: Q2361408
**Stephen Jeffrey Holley** (Londres, Ingalaterra, 1954) musikari britainiarra ezaguna da. Beste lanen artean, 1978tik 1981 arte, Paul McCartneyk sortutako Wings taldearen bateria-jotzailea izan zen.

Biografia
---------

Holley haurtzarotik ezagutu zuen musikaren mundua. Aita, Jeffrey Holley, swing talde batean aritu zen; talde berean, ama, Irene, abeslaria zen. Hasiera batean piano ikasi zuen baina laster baztertu zuen musika-tresna hori buru belarri bateria jotzeko.

Haren ibilbidean musikari ospetsu askorekin lan egin du, besteak beste, Paul McCartney, Elton John, Kiki Dee, G.T. Moore & The Reggae Guitars, Joe Cocker, Ian Hunter, Tommy Shaw, Julian Lennon, Dar Williams, Richard Barone, Ben E. King, Chuck Berry...

Diskografia
-----------

* *The Reluctant Dog* (2003)

Kolaborazioak
-------------

* *A Single Man* - Elton John (1978)
* *Jump Up* - Elton John (1982)
* *Valotte* - Julian Lennon (1984)
* *No Sound But a Heart* - Sheena Easton (1987)
* *Night Calls* - Joe Cocker (1991)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Elkarrizketa, 2010/02/24.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3498955

 |

* Wd Datuak: Q3498955
**Cres** (italieraz: *Cherso*; alemanez: *Kersch*; latinez: *Crepsa*; antzinako grezieraz: Χερσος, *Chersos*) Kroaziako irlarik handiena da.

Kokapena
--------

Kvarneko golkoan kokaturik dago, Primorje-Gorski Kotar eskualdean eta Krk uhartearen ia tamaina antzekoa badu ere ere oso jende gutxi bizi da. Uhartea oso luzea da. Lehen luzeagoa ere bazen Lošinj uhartearekin bat egiten baitzuen, baina Kvarne barneko nabigazioa errazteko kanala ireki zuten erromatarrek. Gaur egun zubi batez elkarturik daude alderdi biak. Uhartearen erdian Vrana lakua dago.

Historia
--------

Inperio asko ezagutu dituen eremua izan da Kroaziako mendebaldea eta Cres uhartearen historia ere berari loturik egon da.

Paleolito garaiko aztarnak baditu ere Erromatar Inperioan *Crepsa* izenez hasi zen uhartea gobernatzen. Inperioa zatitzean Bizantziar Inperioaren barnean gelditu zen. VII. mendean kroaziarrak iritsi ziren bertara. 1809an Napoleonek Kroazia osoa konkistatu arte veneziarrak, hungariarrak eta kroaziarrak txandakatu ziren uharte hauen jabetzan.

Napoleonen gainbehera etorri zenean Austriar Inperioak hartu zituen irla eta lur hauek. Lehen Mundu Gerra bukatzean italiarren eskutan gelditu zen baina Bigarren Mundu Gerrak Jugoslaviari eman zion. Azken hamarkadetan populazioa nabarmen jaitsi da eta nekazal lurrak bertako landaretzak hartu ditu.

Herriak
-------

Herri nagusia eta hiriburua uharteari izena ematen dion Cres da. 2.959 biztanle ditu, uharte guztiaren %92a. Uhartearen iparraldean dago, mendebaldeko kostaldean.

Porozina iparraldeko muturrean kokaturik dago eta Kontinentearekin lotzen duen ferry zerbitzua dauka. Osor da Cres eta Lošinj uharteen arteko kanalean dagoen herria.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Cres-ko Turismo bulegoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13280
* Commonscat Multimedia: Island of Cres

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146646393
* BNF: 119734782 (data)
* GND: 4418565-0
* LCCN: n85149687
* NKC: ge216294
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1924207
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41578

 |

* Wd Datuak: Q13280
* Commonscat Multimedia: Island of Cres
**Pirla** edo **Pirlea jokoa** taldeko haur-jolasa da. Juan Garmendia Larrañaga etnografoak Iraizotzen, Nafarroa Garaian, jaso zuen jokoaren inguruko informazioa.

Arauak
------

Joko honetarako kale gorrian bost "pirla" edo zurezko post pieza jartzen ziren zutik. 40-45 cmko luzera izaten zuten eta mutur bat bestea baino zabalagoa. Horietatik lau bata bestetik metro erdira parekatzen ziren. Erdian, aurrekoen eta atzekoen artean, "bederatziko" izenez ezagutzen zen pirla jartzen zen. Hori beste lauak baino luzeagoa izaten zen eta bola izaten zuen buruan. "Bederatziko" izena, botatzen zuenak irabazten zituen bederatzi tantoetatik datorkio. Pirla bakoitzak tantoa balio zuen; erdikoa eta beste bat botaz gero, bi tanto; berarekin beste bi eramanez gero, hiru, etab. Pirla jokoan berrogeita hamar tantora jokatu ohi zen eta gehienetan neskak izaten ziren jokalari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Juan Garmendia Larrañaga - Xabier Mendiguren Bereziartu: *Juan Garmendia Larrañagaren hiztegi etnografikoa*. Donostia: Ikastolen Elkartea, 2003. 156.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Pirlean jolasa Juan Garmendia Larrañagaren *Ume jolasak* liburuan, 46.or.
**Tunguskako gertakaria** leherketa handia izan zen (1021-1023 erg artekoa), Errusiako Krasnoiarsk kraian izandakoa, Tunguska Harritsua ibaitik gertu, 1908ko ekainaren 30eko goizeko 7:14etan. 2.000 kilometro koadro baso suntsitu zuen. Leherketa tokian egin diren azterketen arabera, gertaera hori meteorito edo kometa baten erorketak eragin bide zuen.

Gertakariaren historia
----------------------

Tunguskako gertakariari buruzko hipotesi asko izan badira ere, zientzialari gehienen ustez, eztanda eta ondorengo sutea lur gainetik 5 eta 10 kilometro bitartean lehertutako meteorito txiki batek eragin zituen. Meteorito horren masa gas izoztuak eta silikatozko eta ferronikelezko partikula sakabanatuek osatua bide zen. Ustezko objektu horrek metro gutxi batzuk baino ez zituen, baina eragindako leherketak 5 eta 30 megatoi TNT arteko indarra izan zuela uste da. Eztandak ez zuen kraterrik utzi; gunearen inguruko 2.000 kilometro koadroko eremuan, ordea, pinuak eraitsita agertu ziren. Lekukoek adierazitakoaren arabera, suzko bola izugarri batek zeharkatu zuen zerua, 100.000 kilometro orduko lastertasunez, gerora egindako kalkuluen arabera. Lehertze tokiaren gainean suzko lamak eta kezko hodei bat ikusi ziren.

Leherketaren indarra milaka kilometrora nabaritu zen, eta Moskun hainbat botila apurtu zituen dardara sentitu zen.

Argazkiak
---------

* Tunguskako gertakariaren kokagunea Errusiako mapanTunguskako gertakariaren kokagunea Errusiako mapan

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/04/08 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Tunguskako gertakariari buruzko webgunea, orc.ru

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125953
* Commonscat Multimedia: Tunguska event

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX803208
* BNF: 13557085c (data)
* GND: 4384592-7
* LCCN: sh85138635
* SUDOC: 050843133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q125953
* Commonscat Multimedia: Tunguska event
**Ausburgeko Sinesbidea** (alemanez: *Augsburger Bekenntnis*; latinez: *Confessio Augustana*) luteranismoaren fede-aitormen nagusia da, eta Erreforma protestanteko idazkirik garrantzitsuenetako bat da. Ausburgeko Sinesbidea alemanez eta latinez idatzi zen, eta agintari aleman eta Hiri Inperial Aske batzuek Karlos V.ari aurkeztu zioten 1530eko ekainaren 25ean Ausburgeko Dietan. Erlijiozko hizketaldietako oinarrizko idazkia, Schmalkaldengo Ligaren oinarria, Augsburgeko Bakea lortzeko tolerantziaren oinarria izan zen, eta, oraindik ere, eliza luthertarren fede-aitormen lotesleetako bat da, eta 1540ko bertsioan (Variata) eliza erreformatuena ere bai.

Edukia
------

Ausburgeko Sinesbidea enperadorearen izenean idatzi behar zen, katoliko nahi protestanteei euren sinesmenak argitzea eskatzen baitzien. Sinesbideak atal bi dauzka:

* 1. artikulutik 21.era, erreformatzaileek euren sinesmen eta jakinbidea Eskriturekin eta tradizioarekin bat datozela agertzen saiatzen dira;
* 22. artikulutik 28.ra, bestetik, haien iritziz, Eliza Katolikoak egiten dituen laidoak, eta haiek zuzentzeko zer aldatu behar den erakusten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Herbert Immenkötter.  (1993). *Lexikon für Theologie und Kirche.*  1 (3. argitaraldia) Friburgo: Herder.

Kanpo-estekak
-------------
**Marisol Garmendia Beloki** (Zaldibia, Gipuzkoa, 1963ko abenduaren 19a) PSE-EE alderdiaren militantea, kazetari gisa lan egin du. Politikaria.

Biografia
---------

Zaldibian jaioa, 1963an. Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Euskalduna, Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentzia eskuratu zuen. Kazetari gisa *Deia* egunkarian eta *El Diario Vascoren* "Zabalik" euskarazko astekarian lan egin zuen. 2011-2015 agintaldian, Donostiako Udaleko Lehendakaritzako zinegotzia izan zen, eta 2016an Donostia Europako kultura-hiriburu izateko Hautagaitzaren arduraduna. 2015-2019 agintaldian, Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako foru diputatua, PSE-EE alderdikoa. 2016-2021 agintaldian, Donostiako Udalaren bigarren alkateordea eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia izan da. Ekologia eta Osasun Publikoko zinegotzia izan da ere.

2022ko urrian Odon Elorzarekin lehia izan zuen Donostiako Udalaren hauteskundeetan PSE-EE alderdiaren zerrenda-buru izateko. Azkenik, militanteen gehiengo batek haren alde bozkatu zuen, Donostiako Udalaren alkatetza eskuratzeko hautagi izateko. Marisol Garmendiak militanteen botoen %66 eskuratu zituen, Odon Elorza alkate ohi eta diputatuari nagusituta; 222 boto lehenak, eta 115 bigarrenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114590599

 |

* Wd Datuak: Q114590599
***Zandalee***, 1991ko Sam Pillsbury estatubatuarrak zuzendutako amodiozko thriller erotiko film bat da. Mari Kornhauser gidoigileak istorioa Émile Zola frantziar idazlearen 1867ko *Thérèse Raquin* eleberrian eta 1871ko antzezlanean libreki oinarritu zuen. Nicolas Cage, Judge Reinhold, Erika Anderson, Viveca Lindfors, Aaron Neville, Joe Pantoliano eta Steve Buscemi aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEB, New Orleans, Zandalee (Erika Anderson) bere senar Thierry Martinek (Judge Reinhold) asebetetzen ez duela sentitzen duen emazte bat da. Ondorioz, senarraren laguna den Johnny Collins (Nicolas Cage) lagun ilun eta misteriotsuaz erakarria sentitzen hasiko da.

Aktoreak
--------

* Nicolas Cage: Johnny Collins
* Judge Reinhold: Thierry Martin
* Erika Anderson: Zandalee Martin
* Viveca Lindfors: Tatta
* Aaron Neville: Jack
* Joe Pantoliano: Gerri
* Marisa Tomei: Remy
* Steve Buscemi: OPP gizona
* Ian Abercrombie: Louis Medina
* Zach Galligan: Rog

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
Categoría:Mujeres
**Joy Page** (Los Angeles, Kalifornia, 1924ko azaroaren 9a - *ibidem*, 2008ko apirilaren 18a) aktore estatubatuarra izan zen, batez ere Casablanca filmean (1942) "Annina Brandel"ren interpretazioagatik ezaguna.

Biografia
---------

**Joy Cerrette Paige** zuen benetako izena, eta Los Angelesen (Kalifornia) jaio zen. Don Alvarado (José Paige zuen benetako izena)zinema mutuko izarraren eta Ann Boyar-en (1908-1990) alaba zen. Pagek 5 urte zituenean dibortziatu ziren gurasoak.

1936an, Jack Warnerrekin ezkondu zen ama, Warner Brothers estudioetako burua. Warnerrek, ordea, ez zuen bere alabaordea emanaldira animatu. Pagek, hasiera batean Casablancaren gidoia modaz pasea eta estereotipatua zela uste zuenak, azkenean bere merituengatik irabazi zuen papera, eta Warnerrek gogoz kontra onartu zuen. Aktoreak 17 urte besterik ez zituen, eta bigarren hezkuntza amaitu berria zuen

  

Warnerrek, ordea, uko egin zion Pagerekin kontratu bat sinatzeari, eta, beraz, Warner Brosen film batean ez zuen berriz parte hartu. Hala ere, beste estudio batzuetarako lanean jarraitu zuen eta telebista-ekoizpen batzuetan esku hartu zuen. 1959an Disneyren The Swamp Fox telesailaren lehen denboraldian antzeztu ondoren, interpretaziotik erretiratu egin zen.

William T aktorearekin ezkondu zen Page. Orr, Warner Brosen exekutibo izatera iritsi zena.Nepotismoa leporatu zioten. Senar-emazteak 1970ean dibortziatu ziren. Semea, Gregory Orr, gidoilaria eta ekoizlea da. 

Heriotza

Joy Page 2008an hil zen Los Angelesen pneumonia baten eta garun-hodietako istripu baten ondorioz sortutako arazoengatik. Hollywood Hillseko (Kalifornia) Forest Lawn Memorial Park hilerrian lurperatu zuten.

Filmografia
-----------

* *Casablanca* (1942)
* *Kismet* (1944)
* The *Bullfighter* and the Lady (1950)
* *Conquest of Cochise* (1953)
* *Fighter Attack* (1953)
* *The Shrike* (1955)
* *Tonka* (1958)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Joy Page. *The Times*. 29 de abril de 2008.
2. ↑  Joy Page, 83; in 'Casablanca,' Bogart told her: 'Go back to Bulgaria.'. *Los Angeles Times*. 24 de abril de 2008.

Kanpo estekak
-------------

* *Joy Page*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**
*
**Donazaharreko erromatar zelai eta bidea** K.o. I. eta III. mende arteko aztarnategia da. Aztarnak, erromatar kanpamendu militar batenak eta bere inguruan sortu zen vicusarenak, Nafarroa Behereko Donazaharre herrian daude. Monumentu Historiko gisa sailkatua dago.

Arkeologia indusketak
---------------------

Jean-Luc Tobie Bordeleko arkeologoak hasi zituen 1970eko eta 1980ko hamarkadetan Donazaharreko erromatarren termak induskatzen, Frantziako Kultura Ministerioarendako, Donazaharreko orduko gazteek lagundurik. Geroztik, lo egon da luzaz, nahiz bisitak egiten diren eta museo ttipi bat badagoen ondoan.

2023an, ikerketa arkeologikoak berriz abiatu dira Aranzadi Zientzia elkartearen eskutik. 2023ko urriaren Urri hondarrean, SOT enpresarekin azterketa geofisikoak egin zituzten. Miaketa horiek Tobiek zioena baieztatu dutea, alegia, Bordeleko adituak ikertu zituen baina eraikin askoz gehiago dagoela lurpean. Azterketa geofisikoaren emaitzek erabili ohi dira non balio dezakeen zulatzea eta, horrela, indusketa programa antolatu modu eraginkorrean. Beste eraikinak eta eraikinen arteko iragan bideak induskatu nahi dituzte arkeologoek. Bestalde, etxe berriak eraiki nahi dira lursail horietan, eta horretarako jakin beharra du udalak zer geratuko den babestuta eta zer urbanizatu ahal izango den.

Euroeskualdeak diruz lagundu du ikerketa proiektua, Pirenaeus programaren barruan dagoena. Programa honek, Nafarroako erromatar garaiko galtzada ikertzen du, bai eta Zalduan aurkitutako hiria eta Artzin azaleratutako bide geralekua. Aurizko eta Donazaharreko Herriko Etxeak programaren xedeari lotu zaizkie.

Lehen aldia da Frantziako kultur administrazioak, berea ez duen egitura bati indusketa baimen baten ematen duela. Are gehiago Hego Euskal Herrikoari.

Testuingurua
------------

Ab Asturicam Burdigalma erromatar galtzadaren zati bar, Artzitik Donazaharrera doana. Iturria: Berria: 2023ko abenduaren 02a.
Donazaharreko erromatar garaiko kokagune hau Erromatar Inperioaren galtzada baten ertzean eraiki zen, *Iter XXXIV* edo *Ab Asturica Burdigalam*) galtzadan hain zuzen, hau da Asturica Augustan (Astorgan) hasi, Pompaelotik (Iruñea) pasa, besteak beste, eta Burdigalara (Bordele) eramaten zuen bidea, Pirinioetatik igarota. 

Erromatar galtzadek hiriak lotu eta erdibideko herri, herrixkak eta bestelako egiturak sortarazten zituzten. Jadanik, arkeologoak ohartuak dira Artzi eremuan eta Donazaharren oinarri ber-bera duten termak direla. «Erakusten du nola bidea ez zen bidea soilik, baizik eta bideari zerbitzu emateko azpiegitura batzuk plan orokor baten barnean eraiki zituztela». Donazaharren atzeman zituen materialak aztertu ditu Oihane Mendizabalek, eta ikusi du Auritzekoak berdinak direla.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6    «Imus Pirenaeusek badu zer konta oraino» *Berria* 2023-12-02 (Noiz kontsultatua: 2023-12-05).

Kanpo estekak
-------------

* Donazaharre : Erromatar zelaia eta Arkeologia Museoa. Hitza Mintza