recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**La Hazako leizea** edo **El Hazako leizea** Kantabriako Ramales de la Victoria udalerrian dagoen leizezulo bat da. Hermilio Alcalde del Riok eta Lorenzo Sierrak aurkitu zuten, aurkikuntzen argitalpena Henri Breuilekin batera egin zen arren. Kobazulo txiki bat da, baina bere kokapenak eta bere hondarrek oso interesgarri bihurtzen dute eta horregatik ikertua izaten jarraitzen du.

Kobazulo honek garrantzi bikoitza du, batetik espeleologo eta arkeologoek ikertzen baitute. Bestetik, baina, interes are nabarmenagoa du, kobazuloan Solutrear garaiko hondarrak aurkitu baitira, margo mordoaz gain. Margo hauen artean zaldiak, ahuntzaren familiako animaliak, orein bat, elur-orein bat, identifikatu gabeko lau hankako animalia bat eta zeinuren batzuk daude. Badaude identifikatu gabeko animalia zatiak ere, hau, zein lehen deskribaturiko margo guztiak, Leroi-Gourhanen III Estiloko margo gorrizkoak diren arren.

Gaur egun publikoarentzako bisita mugatua dago kontserbazio arrazoiengatik. Soilik arkeologo, espeleologo eta geografoek bisita dezakete, baina aurretik Kantabriako gobernuari baimena eskatu badiote.

2000ko hamarkadara arte itxitura metalezko atetzar batekin egina zegoen, margoentzako kaltegarria izan zena, kobazuloaren orientazioagatik honek Eguzkitara jarria ordu asko igarotzen baititu eta baldintza negatiboak sortzen ziren, tenperatura altuarekin. Ordutik, ateak kontserbazioa egokia ahalbidetzen duten zulo ugari ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8352464
* Commonscat Multimedia: Cave of El Haza, Ramales de la Victoria

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-55-0000560

 |

* Wd Datuak: Q8352464
* Commonscat Multimedia: Cave of El Haza, Ramales de la Victoria
**Belen González Peñalva** (Beasain, 1957ko abenduaren 23a - Donostia, 2017ko azaroaren 16a) ETA erakundearen buruzagi historikoa, sarritan Espainiako estatuarekin izandako elkarrizketetan hartu zuen parte, besteak beste, Aljerian 1989an eta Suitzan 1999an. "Carmen" izengoitia erabiltzen zuen.

Biografia
---------

Belen González Peñalva XX. mendeko 70. hamarkadan ETAn sartu zen. Madril komandoaren partaidea izan zen 80. hamarkadan. 1981ean Frantzian babestu zen baina 1983ko otsailean berriro ere Madrilera joan zen. Madrilen beste ETAkide historikoekin aritu zen: Juan Manuel Soares Gamboa, Jose Luis Urrosolo Sistiaga, Iñaki de Juana Chaos, Ines del Rio eta Esteban Esteban Nieto. 1989an Aljerren egin ziren Espainiako Gobernuarekin elkarrizketetan, bere bikotekidea zen Eugenio Etxebeste "Antxon" eta Ignacio Arakama "Macario"rekin batera erakundearen solaskidea izan zen. Felipe González zen Espainiako gobernu burua. Negoziazioak hautsi zirenean Belen González Dominikar Errepublikara deportatua izan zen. Herrialde horretatik 1998ko urrian ihes egin zuen. 1999an, Suitzan, PPren gobernuarekin izan ziren elkarrizketetan ere hartu zuen parte, orduan Mikel Antza eta Bixente Goikoetxea «Willy»rekin batera. Urte bereko urrian frantses poliziak Pauen atxilotu zuen. 2005eko azaroan Espainiara estraditatu zuten. Espainian epaitua izan zen, 700 urteko zigorra jasoz. Espetxe desberdinetan egon ondoren, minbizia detektatu zitzaion. 2009ko azaroan, bere egoera larria izanez, etxean jarraitu zuen bere zigorrarekin. 2017an hil zen, Donostiako Onkologikoan, 60 urte zituelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43969353

 |

* Wd Datuak: Q43969353
Madrilgo barkillero tipikoa.
Barkilleroaren potoa eta erruleta, Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoan.
**Barkilleroa** barkilloak egiten dituen gozogilea da, edo haiek saltzen dituen pertsona, eta baita saltzaileak tradizionalki barkilloak eramateko garraiatu izan duen ontzia, poto gorri apaindu bat ohikoan. Barkilleroak oso ezagunak izan ziren XIX. mendean eta XX.aren hasieran.

Espainiarekin eta bereziki Madril hiriko ohiturekin lotu izan da barkilleroaren tradizioa, baina Euskal Herrian ipar zein hegoaldean ezagutu izan dira barkilleroak. Vladimir Nabokovek *First Love* ipuinean (Biarrizko bere haurtzaroko oroitzapenetan oinarritua) deskribatzen du barkilleroaren lana eta erruleta jolasa, 20. mendearen hasierako pasartea.

Erruleta jolasa
---------------

Barkilloak gordetzeko potoak, barkilleroak kale salmentarako erabiltzen zuenak, erruleta bat izaten zuen tapan, larruzko xingola batekin. Salmenta tradizional honetan, beraz, barkilloak ez zuen prezio finkorik, eta zoriaren arabera erabakitzen zen zenbat hartu jokalariak. Zenbakiak izaten ziren biribilean erruletan, eta normalean, hark adierazten zuen zenbat barkillo eramango zituen erosle edo jokalariak. Izaten omen ziren, gainera, posizio batzuk non batere barkillorik gabe gelditzea zenuen.

Barkilleroaren potoa pastelak zozketatzeko erabiltzen omen zuen Tolosako barkilleroak.

Barkillo eta zigarroeta saltzaileak (Donostiako Plaza berria, 1922)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «¿Sabes cuál es la historia de los barquilleros de Madrid?» *65 y más - El diario de las personas mayores* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
2. 1 2    Xerezaderen Artxiboa. «LEHENENGO MAITASUNA, Vladimir Nabokov» *blogak.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
3. ↑   «Barkilloa erosteko jolasa - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Telemadrid.  (2014-08-06). «Barquilleros castizos» *Telemadrid* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
5. ↑   Aguirre Sorondo, Antxon..  (). *Oria bizitzako erkidegoa, laneko eremua.*  Lasarte-Oriako Udala = Ayuntamiento de Lasarte-Oria, 181 or. ISBN 978-84-935460-1-4. PMC 433325525. (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5719858
* Commonscat Multimedia: Barquilleros

---

 |

* Wd Datuak: Q5719858
* Commonscat Multimedia: Barquilleros
**Baztango harri gorria**, nagusiki Nafarroa Garaiko Baztan udalerrian topatzen den kolore arrosa-gorrixka duen harri mota bat da.

Baztanaldea eskualdeaz gain, Malerreka eskualdearen iparraldean ere badago (bereziki Mendaur mendian, eta Zubieta, Sunbilla eta Bertizarana arteko eremuan). Baztanalde eskualdearekin muga egiten duten Lapurdiko hegoaldean Xareta azpieskualdea osatzen duten udalerrien eta Nafarroa Behereko Baigorri udalerriaren lursailetan ere badago (Auza eta Iparla mendien artean, Izpegi mendate inguruan).

Harri honek eremu honetako etxegintza eta hargintzan garrantzi historiko eta praktiko handia du, eskualdeko eraikinak beste eskualdetakoetatik ezberdindu, itxura dotorea eman eta berezko ezaugarri nabarmendua ematen die.

Horregatik eskualde honetako jauregi, baserri, eliza, izkinarri eta armarri ugari harri honekin eginak daude.

Gaur egun ere eremu honetako landetxe, txalet eta etxe ugari harri honekin eraikiak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069628

 |

* Wd Datuak: Q61069628
*Artikulu hau zilarrezko katiluari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Barkillo (argipena)».*
Ardo pitxarra eta barkilloa Altsasuko San Pedro jaian.
**Barkilloa** zilarrezko ontzi edo katilu txiki bat da, elizaren eta kontzejuetako ekitaldi batzuetan ardoa banatzeko erabilia Nafarroako hainbat herritan, eta baita Araban ere (Kontrastan, bederen). *Katilu* eta *tazika* ere esaten zaie.

Ezaugarriak
-----------

Barkilloak zilar sendoz eginak daude eta bozelduta, argitasunean ardoaren irisazioak ikusteko modua ematen dute dastatu aurretik. Orokorrean, 150-160 zentimetro kubikoko kapazitatea dute, 9-11 zentimetroko diametroa, 3-4 zentimetroko altuera eta bi gider dituzte. Zilargilearen data eta puntzoia eramaten dute, eta inskripizio labur bat izan dezakete, zer udal edo kalekoak diren idatzita.

Ardoa edan ondoren, barkilloak ez dira garbitzen beste, eta ahoz aho doaz hortaz. Zilarrak kutsatzeak eragozten dituelako ustea lotzen zaie barkilloei.

Herriz herri
------------

Arbizun, udaletxean gordetako kutxa batean dituzte 1712an egindako hiru barkilloak, eta Donibane jaietan horiekin ardoa banatzen zaie herritarrei. *aate* edo edatea esaten dioten zeremonian.

Etxarri Aranatzen *auzate* esaten dieten erromerietan erabiltzen dira barkilloak, eta baita ere San Kiriko, San Adrian, *Amaletai* eta Ama Birjinaren egunetan. Katiluetan batzuek herriko ezkutua dute zizelkatua. Tradizionalki sisa zergak biltzen zituzten sisero edo aguazilek egiten zuten ardo banaketa barkilloetan.

Joxe Miel Barandiaranek dio Larraunen "zilarrezko hamahiru diruak elizara eramateko ontzitxoak" zirela barkilloak, eta egiteko hori amaitzean, ontziotan banatzen zela ardoa. Era berean, herriko bataioetan gatza eramateko erabiltzen zen barkilloa.

Altsasu, Urdiain eta Lakuntza herrietan ere gordetzen da ohitura. Oro har, zabaldua egon da Sakanako ibarretan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «OEH - Bilaketa - Barkillo» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
2. 1 2    «Etxarri Aranazko Udala.» *www.etxarriaranatz.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
3. ↑    *Gran Enciclopedia de Navarra | BARQUILLO.*  (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
4. ↑   «Beriain handiaren zelatapean» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
5. ↑    Tubia, Iker. «'Ahate' eta bazkarien inguruan» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
6. ↑    dantzancom. «Hasteko, sua eta dantza» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-27).
*Artikulu hau Nafarroako mariskalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Beltran Enrikez Lakarrakoa».*
**Beltran I.a Enrikez Lakarrakoa** (c. 1366 – 1423) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Murillo el Frutoko tenentea, Karlos III.aren alde aritu zen.

Biografia
---------

1366 inguruan jaio zen, aita Martin Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa birraitona izan zuen.

1387an Karlos III.ak Murillo el Frutoko tenetzia, Santakara eta Pitillasko petxak eta Ipasateko baserria eman zizkion. Nafarroako mariskala ere izendatu zuen.

Oinordekorik gabe hil zenez, bere ondasunak erregeari itzuli zizkion.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Joanes Enrikez Lakarrakoa |  | Martin Enrikez Lakarrakoa |  | Beltran I.a Enrikez Lakarrakoa |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Yanguas y Miranda, José.  (1840). *Diccionario de antigüedades del Reino de Navarra.*  2, 497-498 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492367

 |

* Wd Datuak: Q20492367
***Laborantzako liburua, edo bi aita semeren solasak laborantzaren gainean***, Joan Piarres Duvoisinek 1858an idatzi zuen nekazaritzaren inguruko liburua da. Egilea laboraria izan ez arren, mugazain lanetan ibili zelarik, ondo ikasi zuen basomutil eta nekazarien lanak. Laborariei laguntzeko eskuliburu bat da, Duvoisinek iturri askotatik jasotako informazioaz osatu zuena. Euskara lapurtarra darabil, erraza baina, aldi berean, aberatsa eta zehatza. Luis Luziano Bonaparteri eskainita dago.

Baionan agertu zen 1858an eta, garai hartan ohiko zenez, aita-semeen arteko solas baten antzera antolatuta dago. Aitak jakintsuaren papera jokatu eta semearen galderei erantzuna ematen die. Liburuak laurehun orrialde inguru ditu eta berrogeita lau ataletan banatuta dago: besteak beste, lur-motak, oihan eta basoen ingurukoak, gariari buruzko xehetasunak, jorraketak, uzta-klaseak, belarrak, ongarriak, urteko lanak, mila argibide anitz abere-motaz...

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Touyarou Phagaburu, Elena.  (2010). (PDF) *Bidegileak: Jean-Pierre Duvoisin 1810-1891.*  (Noiz kontsultatua: 2018-2-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Laborantzako liburua, edo, bi aita semeren solasak laborantzaren gainean*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49161897

 |

* Wd Datuak: Q49161897
**Laboraria eta Laborarisa** Zuberoako maskaradetako pertsonaiak dira, Maskarada gorriko kideak. Lehenago biak mutilak izaten ziren. Gaur egun, ordea, neska batek antzezten du Laborarisa. Euskal nekazarien igandeetako janzkera eramaten dute: Laborariak blusa beltza, lepoko zapi gorria, boneta beltza, galtza ilunak (beltz edo grisak), oinetako beltzak eta, eskuan, akuilua; Laborarisak soineko iluna, kapela eta oinetako beltzak eta, eskuan, saski bat.

Herri xehearen ordezkari, lehentasunezko lekuan esertzen dira bazkalondoko emanaldia ikusteko, Jauna eta Anderearen ondoan. Baina, hauek ez bezala, ez dute joküetan parte hartzen. Zenbait dantzetan (kadrillak, muxikoak, bralia) aritzen dira. Bralian sokaren azken dantzariak izaten dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Santamaria, Javier. *Laboraria eta Laborarisa.*  Auñamendi Entziklopedia [on line], 2023, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2023-2-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261773
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 101246

 |

* Wd Datuak: Q12261773


| Zuberoako maskaradak |
| --- |
| **Gorriak :** Txerreroa • Gathuzaina • Kantiniersa • Zamalzaina • Entseinaria • Marexalak • Khestuak • Jauna eta Anderea • Laboraria eta Laborarisa • Kükülleroak
**Beltzak:** Xorrotxak • Buhameak • Kauterak • Bedezia |
Emakume bat latsazur bat erabiltzen bokata egiteko.
**Latsazur** edo **ikuztohol**  bat eskuz bokata egiteko erabiltzen den tresna da. XX. mendean garbiketa mekanizatua ohikoa bilakatu zen heinean, latsazurrak gehiago erabiltzen hasi ziren musika tresna gisa.

Deskribapena eta erabilera
--------------------------

Latsazurrik ohikoenak egurrezko egitura laukizuzen bat dira, gainean ildaskatutako egitura bat dutenak garbitu nahi den arropa igurtzi ahal izateko. XIX. mendean ildaska hauek zurezkoak izan ohi ziren, baina XX. mendetik aurrera metalezkoak ere sortzen hasi ziren. AEBn zinkezko latsazurrak XIX. mendean hasi ziren, eta beranduago altzairu galbanizatuzkoak edo beirazkoak.

Munduko leku askotan oraindik erabiltzen dira latsazurrak garbitzeko. Arropak xaboi eta urarekin bustitzen dira harraska batean eta, ondoren, latsazurrak dituen ildasken aurka igurzten da, garbitzeko erabilitako likidoa arropako txoko guztiak busti ditzan. Latsazurrak ere erreka alboan erabili daitezke, xaboiarekin edo ez. Honela, antzina erabiltzen ziren lixiba-palak baino metodo hobea lortzen da, arropa gutxiago kaltetuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hidalgo, Juanjo.  (2006). *Hacer la colada, una dura tarea del pasado en manos de mujeres..*  AVNIA Kultur Elkartea, 15 zenbakia, 68-86 or. or..
2. ↑   «History of washboards, invention of zinc scrub boards & other rubbing boards» *www.oldandinteresting.com* (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).
3. ↑   **(Ingelesez)** Cahn, Arno.  (1994-01-30). *Proceedings of the 3rd World Conference on Detergents: Global Perspectives.*  The American Oil Chemists Society ISBN 978-0-935315-52-3. (Noiz kontsultatua: 2021-06-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1123029
* Commonscat Multimedia: Washboards

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1049667301

 |

* Wd Datuak: Q1123029
* Commonscat Multimedia: Washboards
**Lansdowne Road** (irlanderaz **Bóthar Lansdún**) futbol eta errugbi zelai bat izan zen, Dublingo **Ballsbridge** (irlanderaz **Droichead na Dothra**) aldirietako auzoan kokatua dago, Irlandako Errepublikan.

Bitxikeria moduan, Lansdowne Road zelaiak beste munduko edozein kiroldegi edo zelaik baino garraio publikorako sargune hobea duela goraipatu dezake, hau "Lansdowne Road" DART edo Dublingo Trenaren geltokia delako da. Nahiz futbolean, nahiz errugbian, oraindik jokatzen jarraitzen den munduko zelairik zaharrena da. Irlandar selekzioaren partida bakoitzean sortzen den giro apartarengatik ere bereziki nabarmentzen da, zelaia "galdarategi" bero bat bihurtzen delarik. Bere ikuslego kopuruaren ahalmena kirolaren arabera aldatzen da, errugbian ez baitago zutikako lekuen mugapenik, futbolean gertatzen den antzera. Arrazoi honegatik ipar eta hegoaldeko harmailak eserlekuekin beteak daude, zelaiaren ikusle gaitasuna 49000tik 36000ra murrizten delarik. 2004. urtean irlandar gobernuak errugbiko federakundea (IRFU) eta futbolekoarekin (FAI) batera, 2007 eta 2008 bitartean, Lansdowne Road-en eraberritze osoari ekiteko akordio batetara iritsi ziren leku honetan bertan 2010 urterako prest egongo den Aviva Stadium zelai berria eraikitzeko, honenbestez denbora tarte horretan bi selekzioek (errugbikoak eta futbolekoak), Futbol Elkarte Atletiko Gaeliko elkartearen (GAA) jabegoa den Croke Park zelaian jokatu beharko dituzte beren partidak.

Erreferentzia edo gehikuntza moduan, zelai hau musika talde ospetsu ugariren emanaldi leku bezala erabili dela aipatu dezakegu: R.E.M. U2 eta The Corrs, jende betekada osoak lortuz.

Estadioa erautsi egin zuten eta bere ordez Aviva Stadium eraiki zuten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Lansdowne Road-en Webgune Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q601162
* Commonscat Multimedia: Lansdowne Road

---

 |

* Wd Datuak: Q601162
* Commonscat Multimedia: Lansdowne Road


| * i
* e
* a
Sei Nazioen Txapelketako estadioak |
| --- |
| Ingalaterra Twickenham Stadium • Frantzia Stade de France • Eskozia Murrayfield Stadium Gales Millennium Stadium •  Aviva Stadium • Italia Stadio Flaminio
Iraganean:  Lansdowne Road |
**B2 bitamina** edo **erriboflabina** kolore horidun bitamina hidrosolugarria da. Bere egituran isoaloxazina eraztun konplexu bati erribitol talde bat lotzen zaio, erribosatik eratorritako alkohol bat.

Gehienetan, erriboflabina FAD eta FMN koentzimen osaketan parte hartzen du. Honela, arnasketa zelularrarekin zerikusia duten prozesu entzimatikoetan hartzen du parte, hala nola Krebs zikloan, arnas katean eta lipidoen beta oxidazioan.

B2 bitamina beharrezkoa da azalak bere osotasuna mantendu dezan, mukosen mantenurako, eta baita begiko kornea oxigenatzeko ere. Dietan zenbat eta kaloria gehiago jaso, orduan eta B2 bitamina gehiago beharko du organismoak.

Iturburu nagusiak haragiak, esnea eta esnekiak, zerealak, legamiak eta barazki berdeak dira. Beharrizanak asetzeko, egunero 1,1-1,4 mgr. bitarteko kopurua hartu behar da; haurdunaldian eta edoskitzean gehiago. Esan beharra dago, behar baino erriboflabina gehiago hartuz gero, soberakina iraitz aparatuaren bidez kanporatzen dela, organismoak ezpaitu metatzen.

Bitamina honen gabeziak begietako, ahoko eta azaleko arazoak sortzen ditu, zikatrizazio prozesuak mantsotu eta anemia sortu. Gabeziaren arrazoiak hainbat izan daitezke, hala nola, elikadura ez orekatua, alkoholismo kronikoa, diabetesa, hipertiroidismoa, ariketa fisiko gehiegi egitea, sukarraldi luzea, estresa, gehiegizko beroa, zenbait droga kontsumitzea edo edoskitze artifiziala.

Europar Batasunak onartutako elikagaien gehigarrien artean dago eta E-101 kodea du. Gehigarri moduan erabiltzen da zerealetan, pastetan, saltsetan, fruta-zukuetan, e.a.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130365
* Commonscat Multimedia: Riboflavin

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12460492z (data)
* GND: 4188444-9
* LCCN: sh85143964
* NDL: 00569443
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002411
* MeSH: D012256
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 83-88-5
* ATC: A11HA04
* ChEBI: 17015
* ChEMBL: CHEMBL1534
* ChemSpider: 431981
* DrugBank: 00140
* PubChem: 493570
* UNII: TLM2976OFR
* KEGG: D00050
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 83-88-5

 |

* Wd Datuak: Q130365
* Commonscat Multimedia: Riboflavin
**Lachlan Thomas Sharp**, (Lithgow, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1997ko uztailaren 2a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Lachlan Sharp» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Lachlan Sharp» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55363628

 |

* Wd Datuak: Q55363628
Santa Ana komentuaren fatxada nagusia.
**Lazkaoko herrigune historikoa** Eusko Jaurlaritzak 1994ko azaroaren 2an *monumentu multzo* izendatu zuen Lazkaoko auzoa da, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Herria oso antzinakoa da eta aspaldidanik da jendearentzat bizitoki, nahiz eta 1461 arte ez zituen Donostiako pribilegioak eskuratu, Henrike IV.a Gaztelako erregearen eskutik.

Ezaugarriak
-----------

Monumentutzat har daitezkeen eraikin batzuek osatzen dute herriaren erdigunea. Jatorrizko herriaren egiturak ez du inolako zerikusirik Erdi Aroan sortutako harresidun hiribilduen itxurarekin. Jatorrizko gune horrek ez du orube banaketarik ezta bide egiturarik ere, orduko herrixkekin konparatuta ezberdina izanik.

«Herrigune historiko» izendapenaz ezagutzen dugun gunea, komentu-jauregi multzo bat da, Maria Lazkanok XVII. mendean sortua. Multzo horrek osatzen du, herriko eliza nagusiarekin batera, herriaren erdiko gunea. Hortik abiatuta egituratzen dira gainerako eraikinak, ibaiak berak ere eragina duelarik.

Ondorengo eraikin-multzoek osatzen dute babes bereziko gunea:

* San Migel Goiaingeruaren eliza nagusia, zabalera poligonala duen egitura bakarreko eraikina, goiko aldean korua duena. Gotiko berantiarrari dagokion eliza da.
* Lazkanotarren jauregia: XVII. mendeko eraikina. Inguruan, lorategia. Aurreko aldean hiru egitura ditu, Gaztelako jauregi barrokoen ereduari jarraituz.
* Beneditarren monasterioa (lehenago, Santa Teresa karmeldar oinutsena izandakoa): XVII. mendekoa

mendeko multzoa, elizaz, baratzez eta komentuaz osatua.

* Bernardatarren Santa Ana komentua: hau ere XVII. mendekoa. Eliza, lorategia eta komentua ditu.

Monumentu Multzo gisa mugatutako esparruan, babes-maila ertain horretan sartzen diren eraikinak, honakoak dira:

* Orobione etxea, gaur egun eguneko zentroa dena.
* Bikario etxea, herriko apaizaren etxebizitza dena eta parrokiako eraikina.
* Elosegi, 13 kaleko etxebizitza eraikina.

Lazkaoko ondasun arkitektonikorik garrantzitsuenak diren hauetaz gainera, badira herrigunearen barruan beste batzuk ere kontuan hartzeko modukoak: Orobionea baserria eta Elosegi kaleko 36, 13 eta 26 zenbakidun eraikinak. Aipatutako hauek ere badute babesteko moduko interes kulturalik.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262045

 |

* Wd Datuak: Q12262045

43°2′9.6″N 2°11′14″W﻿ / ﻿43.036000°N 2.18722°W﻿ / 43.036000; -2.18722

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**La máquina de copiar gente** ]Francisco Ibáñez kataluniark komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1978ko abentura bat da.

Istorioa
--------

Bacterio profesorearen azken asmakuntza den *jendea kopiatzeko makina* lapurtu dute. Makina honek pertsonak izaera ezberdin batekin kopiatzeko balio du. Alde batetik, kopiatu nahi den pertsonaren argazki bat sartzen da, eta, bestetik, enzefalograma bat nahi den mentalitatearekin. Emaitza pertsonaren kopia zehatz bat da, baina mentalitate ezberdin batekin.

Mortadelo eta Filemon izango dira lapurtutako makina berreskuratzearen eta lapurrak eginiko pertsonen kopiek delituak egitea eragoztearen arduradunak.

Beste medio batzuetan
---------------------

* Hezur eta haragizko aktoreekin eginiko La gran aventura de Mortadelo y Filemón filmean makina hau agertzen da.
* Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesaileko atal batean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Contrabando** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1978 | Ondorengoa**Los bomberos** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3728259

 |

* Wd Datuak: Q3728259
**Bartholinen guruina**k edo **guruin bestibular nagusiak** bi guruin jariatzaile dira, txikiak, baginaren irekieraren albo banatan kokatuak daudenak eta, ohi, ez dira ikusten. Erloju orratzen zentzuan, guruin hauek lauretan eta zortziretan kokatuak daude. Likido kopuru txiki bat jariatzen dute, maitasuna egiterakoan, baginaren ezpainak bustitzen dituena. Likido honek feromonak ere baditu eta, horregatik, bere betebehar zehatza zein den ez dago batere garbi. Gizonetan, hauen baliokideak, Cowperren guruinak izango lirateke.

Eponimoa
--------

Bartholinoren guruinek, Caspar Bartholino (1655-1738) herbeheretar anatomistaren omenez hartzen dute euren izena. Thomas Bartholinen semea zenak 1677an deskribatu zituen. Iturri batzuek, erabat erraturik, anatomista honen aitonari ematen diote deskubrimenduaren meritua, hau ere Caspar Bartholino izenekoa (1585-1629)

Histologia
----------

Bartholinoren guruinak guruin jariatzaileak dira, muki ekoizlea den epitelio zilindriko sinplez osatutakoak. Hodi jariatzailea, baginako zuloarekin amaitzen dena, epitelio lau estratifikatuaz estalita dago. Bere funtzioa eta garrantzia, kitzikapen eta koito uneetan, bagina bustitzen duen muki erako materialaren ekoizpenean dago.

Bartholinitisa
--------------

Bartholinitisa, guruinetako baten edo bien irteera hodia buxatzen denean gertatzen den gaixotasun bat da, gonokokoek eta beste mikroorganismo batzuk eragindako infekzioentzako oso toki erakargarria, zornatzea edo baita ere abzesuak eraginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q790949
* Commonscat Multimedia: Bartholin's gland

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14558838f (data)
* LCCN: sh85011986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001472
* TA: A09.2.01.016
* FMA: 9598

 |

* Wd Datuak: Q790949
* Commonscat Multimedia: Bartholin's gland


| * i
* e
* a
Giza ugal-aparatua |
| --- |
|  Emakumearena | 
* Alua
	+ Ezpain handiak
	+ Ezpain txikiak
	+ Baginako bestibulua
	+ Klitoria
		- Mokoa
		- Moko-azala
* Bartholinen guruinak
* Himena
* Bagina
* Umetokia
	+ Zerbixa
* Umetoki-tronpa
* Obulutegia
* Skeneren guruina
* G puntua

 |
|  Gizonarena | 
* Eskrotoa
* Barrabilak
* Epididimoa
* Kordoi espermatikoak
* Hodi deferenteak
* Semen-besikulak
* Hodi isurleak
* Uretra
* Prostata
* Guruin bulbouretralak
* Zakila
	+ Mokoa
	+ Haria
	+ Moko-azala
	+ Perineoko errafea

 |
| Giza sexualitatea |
**B3 bitamina**, **niazina**, **azido nikotinikoa** edo **PP bitamina** ere deitua, C6H5NO2 formula duen bitamina hidrodisolbagarria da, prozesu katabolikoetan zeregin garrantzitsua betetzen duena.

Niazinatik abiatuta funtsezko bi koentzima sintetizatzen dira: NAD eta NADP. B3 bitaminak, beraz, parte hartzen du bi koentzima horien sintesian, molekula aitzindaria baita.

Funtzioak
---------

Bitamina honek zenbait hormona esteroideen sintesian parte hartzen du (giltzurrungaineko guruinek jariaturikoak).

Bestalde, NAD eta NADP koentzimen molekula aitzindaria denez, funtsezkoa da gluzido, lipido eta protidoen prozesu katabolikoetan.

Janari-iturriak
---------------

Landare zein animali-janarietan ugaria da: legamietan, onddoetan, frutan, lekaleetan, esnean, gibelean eta okelan, besteak beste.

Beharrizanak eta gabezia
------------------------

Gomendatutako dosia, egunero, adina eta egoeraren araberakoa da: 2-12 mg umeengan, 14-16 mg helduengan eta 18 mg haurdun dauden emakumeengan.

Bitamina honen gabeziak pelagra izeneko gaitza sortzen du. Gaitz honek digestio-aparatuari eragiten dio (sabeleko mina, beherakoak...), eta baita larruazalari (dermatitis, azal gorria...) eta nerbio-sistemari ere (insomnioa, depresioa...).

Erabilera terapeutikoa
----------------------

Larruazaleko lehortasuna eragiten duenez, niazina pomada moduan erabiltzen da aknearen aurkako tratamenduan, erabilera topikoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2009]
2. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [1991]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30715691
* Commonscat Multimedia: Niacin

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q30715691
* Commonscat Multimedia: Niacin
Logika matematikoan eta konputazio-zientzietan, **Kleene izar (Kleeneren klausura**, **Kleene-itxiera, Kleene star** edo **izar-itxiera** ere deitua) karaktere-kate multzo baten gainean edo sinbolo-kate multzo (alfabeto) baten gainean aplikatzen den eragiketa unari bat da, eta kate multzo bat adierazten du, jatorrizko multzoetako kateetako hasierako taldeko edozein zenbaki hartzean osatu ahal duten taldea ordezkatzen du, errepikapenekin posibleki, eta kateatzean berekiko.

Klausuraren aplikazioak Kleeneren talde bat *V*-ri denotatzen dio V \*. Oso erabilia da adierazpen erregularretan eta Stephen Kleenek (1909-1994) testuinguru honetan sartu zuen benetako automata baten ezaugarri izateko.

Definizioa eta notazioa
-----------------------

Multzo hau emanda

{\displaystyle V\_{0}=\{\lambda \}\,}
errekurtsiboki definitzen da:

{\displaystyle {\displaystyle V\_{i+1}=\{wv:w\in V\_{i}{\mbox{ and }}v\in V\}\,}\,} non {\displaystyle i\geq 0\,.}
{\displaystyle V} lengoaia formal bat bada, orduan {\displaystyle V}-ren {\displaystyle i}-garren berredura laburdura bat da {\displaystyle V} bere buruarekin {\displaystyle i} aldiz kateatuta adierazten duena. Hau da, {\displaystyle V\_{i}} ulertu ahal daiteke {\displaystyle i} luzeradun karaktere-kate posible guztien multzoa dela, {\displaystyle V}-ko ikurrekin eratutakoak.

{\displaystyle V}-ko Kleene-izarra honela definitzen da: {\displaystyle V^{\*}=\bigcup \_{i\in \mathbb {N} }V\_{i}=\left\{\lambda \right\}\cup V\_{1}\cup V\_{2}\cup V\_{3}\cup \ldots .}

Hau da, {\displaystyle V}ko ikurrekin eta luzera finiturekin osa daitezkeen kate posible guztien multzoa.

Adibideak
---------

Kleeneren klausuraren adibidea karaktere bati aplikatua:

{"a"}\* = {λ, "a", "aa", "aaa", "aaaa", "aaaaa", "aaaaaa",...}
Kleeneren klausuraren adibidea kate multzo bati aplikatua:

{"ab", "c"}\* = {λ, "ab", "c", "abab", "abc", "cab", "cc", "ababab", "ababc", "abcab", "abcc", "cabab", "cabc", "ccab", "ccc",...}
Kleeneren klausuraren adibidea karaktere multzo bati aplikatua:

{'a', 'b', 'c'}\* = {λ, "a", "b", "c", "aa", "ab", "ac", "ba", "bb", "bc",...}

Erreferentziak
--------------

* John E. Hopcroft eta Jeffrey D. Ullman. Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation. 3rd edition. Addison-Wesley Publishing Company, 2007. ISBN: 978-0321455369

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849775

 |

* Wd Datuak: Q849775
Errotifero-kolonia; errotiferoak askelmintoen taldean sartu ohi ziren
**Askelmintoak**, **pseudozelomatuak** edo **blastozelomatuak** Grobbenek 1908an eratu zuen taldeko animalia ornogabeez esaten da. Ez dago oso argi, ordea, zein diren ornogabe horiek batera dituzten ezaugarriak, ezta zein diren askelmintoen taldeko ornogabeak ere; pseudozelomatuak eta antzeko beste batzuk sartzen dira.

Oso txikiak izaten dira, oro har, eta badirudi elkarren artean antzekoak ziren metazooetatik sortuak direla. Talde horretako animalia-espezieei dagokienez, taxonomia-aldaketa handiak izan dira historian zehar, baina, egituraren antzekotasunari begira, esan daiteke talde bakarra osatzen dutela. Gaur egun, filum zaharkitua da, dagoeneko erabiltzen ez dena. Gaur egun, gutxi gorabehera 10 filum independentetzat jotzen dira lehen askelmintoen filumean sartzen zirenak: Acanthocephala, Chaetognatha, Cycliophora, Gastrotricha, Kinorhyncha, Loricifera, Nematoda, Nematomorpha, Priapulida edo Rotifera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12774859

 |

* Wd Datuak: Q12774859
**B12 bitamina**, **kobalamina** ere deitua, bere molekulan kobaltoa duen bitamina hidrodisolbagarria da. Egitura molekular korapilatsua du bitamina honek (*ikus irudia*), kobaltoa eraztun porfiniko baten erdian egonik.

Funtsezko zeregina du kobalaminak burmuin eta nerbio-sistemaren jardueran. Baita odoleko eritropoiesian ere.

Zehatza izanik, B12a ez da bitamina bakarra. Lau kobalamina daude, haien egitura molekularrean kobaltoa dutenak:

* zianokobalamina
* hidroxikobalamina
* 5'-desoxiadenosilkobalamina
* metilkobalamina

Funtzioak
---------

Eritropoiesian parte hartzeaz gain, proteina eta azido nukleikoen metabolismoan jarduten du kobalaminak. Metilo taldearen (-CH3) transferentzietan ere laguntzen du bitamina horrek.

Nerbio-sistemaren funtzionamendurako funtsezkoa da. Mielina-zorroaren egitura mantentzen du, hots, nerbioak babesten dituen egitura.

Iturria
-------

Naturan B12 bitaminaren sintesia bakterioek burutzen dute. Zehazki, lurzoruan edo landareen erroetan
(sinbiosia eginez) bizi diren bakterioak dira bitamina honen ekoizle nagusiak. Besteak beste, *Aerobacter*, *Azotobacter*, *Bacillus*, *Clostridium*, *Mycobacterium*, *Proteus*, *Pseudomonas*, *Rhizobium* eta *Streptomyces* generoak.

Animalia belarjaleek bakterioek sortutako B12 bitamina hartzen dute landareetatik, eta haragijaleek belarjaleak janez hornitzen dira bitamina horretaz.

Elikagaien artean, B12 bitamina ugaria da okelan, arrainetan, esnean, arrautzetan eta gibelean. Barazkijaleen artean bitamina honen gabezia ager daiteke, fruta eta barazkietan urria baita.

Gabezia
-------

Bitamina honen gabeziak anemia kaltegarri izeneko gaitza eragiten du: eritrozitoen kopurua asko jaisten da (eritropoiesiak akats larriak baititu), eta kalte neurologiko eta gastrointestinalak agertzen dira.

Behar den baino gutxiago hartzen denean, anemia kaltegarria agertzen ez bada ere, beste gaitz batzuk etor daitezke: nekea, depresioa eta oroimen ahula, besteak beste.

Azpimarratu behar da bitamina hau heste meharrean xurgatua izan dadin beharrezkoa dela urdailak ekoizten duen FI faktorea ("faktore intrintsekoa"). Faktorerik ezean hartutako kobalamina ez da xurgatzen eta ez da odolera iristen, anemia kaltegarria agertuz.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187706
* Commonscat Multimedia: Vitamin B12

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11962598h (data)
* GND: 4140950-4
* LCCN: sh85143970
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002403
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: B03BA
* PubChem: 184933

 |

* Wd Datuak: Q187706
* Commonscat Multimedia: Vitamin B12
William Morris Huntek eskola berriaren aintzindaria izan zen.
**Barbizongo Eskola Amerikarra** Frantziako eredua jarraituz sortu zen. Margolari hauek paisaien eta nekazari munduko margolaritzan zentratu ziren, Frantziako ezaugarriak erabiliz.

Historia
--------

William Morris Hunt Milleten ikaslea izan zen Barbizonen, 1851tik 1853ra. Modu batez bera izan zen mugimendu amerikarraren aintzindaria. Berriro Estatu Batuetan, William Morris Huntek Bostonen sortu zuen bere tailerra.

Mugimenduan oso margolari desberdinak biltzen ziren: Morrisekin batera, Hudson Ibaiaren Eskolaren partaide batzuk zeuden, esaterako George Inness, naturalistak, esaterako Winslow Homer, sinbolismoaren jarraitzaileak, esaterako Henry Ossawa Tanner, inpresionistak, Childe Hassam...

Barbizon estilo honek Estatu Batuetan denbora behar izan zuen indarra hartzeko. 1890. hamarkadan zabalkunde handia lortu zuen, dena dela.

Artistak
--------

* Henry Golden Dearth
* Thomas Eakins
* Winckworth Allan Gay
* Childe Hassam
* Winslow Homer
* William Morris Hunt
* Wilson Irvine
* George Inness
* William Keith
* Edward Mitchell Bannister
* John Francis Murphy
* Henry Ward Ranger
* Henry Ossawa Tanner
* Horatio Walker
* Alexis Jean Fournier
* Joseph Foxcroft Cole
* Homer Watson

Iruditegia
----------

* Barbizongo eskola amerikarra
* George Inness: Lackawanna harana (1855).George Inness: *Lackawanna harana* (1855).
* Winslow Homer: Segalari zaharra (1865).Winslow Homer: *Segalari zaharra* (1865).
* Henry Ossawa Tanner: Sena (1902).Henry Ossawa Tanner: *Sena* (1902).
* Childe Hassam: The South Ledges, Appledore (1913).Childe Hassam: *The South Ledges, Appledore* (1913).
* George Inness: Summer Landscape, 1894.George Inness: Summer Landscape, 1894.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Farr, Dorothy. *Horatio Walker 1858-1938* Kingston, Ontario: Agnes Etherington Art Centre, 1977.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133910

 |

* Wd Datuak: Q133910
**B5 bitamina** edo **azido pantotenikoa** (C9H17NO5) formula duen bitamina hidrosolugarria da, prozesu metabolikoetan garrantzia handia duena.

A koentzimaren sorreran parte hartzen du bitamina honek. A koentzima funtsezko molekula da hainbat prozesu metabolikoetan, besteak beste Krebs zikloan eta gantz azido, kolesterol eta azetilkolinaren biosintesi-prozesuetan. Ulertzekoa denez, azido pantoteniko gabeziak hamaika ondorio kaltegarri ekartzen ditu, bide metaboliko asko hanka-motz geratzen direlako.

Janari-iturriak
---------------

B5 bitamina janari ugaritan dago. Besteak beste, arrautzetan, okelan, zerealetan, esnean, e.a. Elikagai askotan dagoenez, gizakiak ez du normalean bitamina honen gabeziarik.

Beharrizanak eta gabezia
------------------------

Gomendatutako eguneroko dosia adinaren arabekoa da: 2 mgr-tik umeengan 6 mgr-ra helduengan.

Bitamina honen gabezia arraroa da, muturreko barauetan besterik ez baita agertzen. B taldeko beste bitaminen ezaren antzeko sintomak eragiten ditu: astenia, azaleko gaitzak (dermatitis...), nerbio-sistemaren kalteak (insomnioa, karranpak...), digestio-aparatuarenak (sabeleko mina, okadak...), oinetako sentikortasuna eta immunitate-sistemaren ahultzea (bitamina hori antigorputzak sortzeko ezinbestekoa baita).

Erabilera terapeutikoa
----------------------

Xanpu batzuek azido pantotenikoa dute, eta baita aknearen aurkako zenbait pomadak ere. Bigarren kasu honetan, hala ere, ez daude guztiz frogatuak B5 bitaminaren onurak aknearen tratamenduan

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179894
* Commonscat Multimedia: Pantothenic acid

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124605133 (data)
* GND: 4257945-4
* LCCN: sh2001002934
* NDL: 00569034
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010205
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 599-54-2
* ChEBI: 7916
* ChEMBL: CHEMBL2110806
* ChemSpider: 963
* DrugBank: 01783
* PubChem: 988
* UNII: 66Y94D1203
* KEGG: D07413
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 599-54-2

 |

* Wd Datuak: Q179894
* Commonscat Multimedia: Pantothenic acid
**Bani** Niger ibaiaren ibaiadar nagusia da. Boli Kostatik datozen Baoulé eta Bagoé ibaien elkargunean sortzen da, Bamakotik (Mali) 160 km ekialdera, eta Moptitik gertu Niger ibaira isurtzen da. Baoulérekin batera 775 kmko luzera dauka.

Hidrometria
-----------

Baniren emaria 73 urtez, 1922tik 1994ra, neurtua izan da Dounan, Niger-Baniko barne deltan sartu baino lehentxeago eta Niger ibaiarekin elkartu baino 150 km lehenago. Ikertutako azalerak 101.600 km² ditu, arro osoaren %95a. Urteko batez besteko emaria 513 m³ segundokoa da, baina gorabehera handiekin. 73 urte horietan neurtutako emaririk txikiena 0 m³ segundokoa izan da (ibaia erabat agortua) eta handiena 4.090 m³ segundokoa.

**Baniren batez besteko emariak (m³/s) Dounan neurtuak**  
**Datuak: 1922 eta 1994 artean**

Erreferentziak
--------------

1. ↑  GRDC - Le Bani à Douna Grdc.sr.unh.edu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289460
* Commonscat Multimedia: Bani River

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q289460
* Commonscat Multimedia: Bani River
**Laclede konderria** (ingelesez: *Laclede County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lebanon da. 2010eko zentsuaren arabera 35.571 biztanle zituen, Laclede kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Laclede konderriak 1.989,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,53 ura dira. Beste 1.980,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 35.571 pertsonetatik 34.315 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 719 dira. 237 beltzak edo afroamerikarrak. 229 amerikar natiboak ziren eta 16 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 148 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 609 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490112
* Commonscat Multimedia: Laclede County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152435522
* LCCN: n79135340
* NARA: 10039380
* **Lekuak**
* OSM: 1180480
* TGN: 2001211

 |

* Wd Datuak: Q490112
* Commonscat Multimedia: Laclede County, Missouri
**Barkatu ama** M-ak musika taldearen laugarren LP albuma da 1989an argitaratua. IZ diskoetxearen argitalpen honek 15 kantu izan zituen lehendabiziko bertsioan; bigarrenean, berriz, 17 izan ziren. Musika aurreratua izan zen bere garairako, Xabier Montoiaren kantatzeko moduak, gitarraren irmotasunak, perkusio kementsuak, baxuak zein haren slapek, eta haize sekzioek bizituta.

Ordu arte, M-ak taldeak oihartzun txikia izan zuen entzuleen artean hasieran, bakardade handiaz askotan. *Barkatu ama* eztanda bat izan zen taldearen ibilbidean, harrera beroa izan zuen, eta taldearen disko onentzat jotzen da. Kaki Arkarazok kontatzen du 1987ko abenduko *Zuloa* erabakigarria izan zela taldeari berak eman nahi zion "Berako atal erritmikoa" har zezan: Fernan eta Mikel Irazoki. Hortik *Barkatu ama*rako urratsa txikia zen. 1989an, taldearen nolabaiteko aitortza hasi zen, eta Kortaturekin batera ere jo zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Barkatu Ama» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2018-02-25).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** SA, Baigorri Argitaletxea.  (2015-11-21). ««La evolución de M-ak en la década de los ochenta es larga y fatigosa»» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2018-02-25).

Kanpo estekak
-------------

* "Barkatu ama" kantua zuzenean TVEn (1989)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364033

 |

* Wd Datuak: Q61364033
**Kenton konderria** (ingelesez: *Kenton County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Covington and Independence da. 2010eko zentsuaren arabera 159.720 biztanle zituen, Kenton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kenton konderriak 425,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,61 ura dira. Beste 415,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 375,23 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 159.720 pertsonetatik 147.655 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.225 dira. 7.267 beltzak edo afroamerikarrak. 235 amerikar natiboak ziren eta 139 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.398 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 259 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.767 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498116
* Commonscat Multimedia: Kenton County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157115080
* ISNI: 0000 0004 0617 9996
* LCCN: n81055740
* NARA: 10036542
* **Lekuak**
* OSM: 361564
* TGN: 1002544

 |

* Wd Datuak: Q498116
* Commonscat Multimedia: Kenton County, Kentucky
Aljebra linealean eta fisikan, **bektore unitarioa** bat modulua duen bektorea da. Batzuetan **bektore normalizatua** deritzo.

Idazkera
--------

Bektore unitarioa bere izenaren gaineko azentu zirkunflexu batez adierazten da, adibidez, {\displaystyle \mathbf {\hat {r}} } ("r bektore unitarioa" irakurtzen da). {\displaystyle \mathbf {\breve {r}} \,} idazkera laburra ere ohikoa da, batez ere, eskuizkribuetan. Egungo joera da {\displaystyle \mathbf {r} \,} bektorearen norabideko bektore unitarioa {\displaystyle \mathbf {u} \_{\text{r}}\,} ikurraz adieraztea.

Definizio formala
-----------------

Izan bedi **v** ∈ ℝn bektorea. Bektore unitarioa dela esaten da eta {\displaystyle \mathbf {\hat {v}} } ikurraren bidez adierazten da baldin eta soilik **v** bektorearen modulua unitate bat luze bada.
Edo forma trinkoagoan:

> 
> {\displaystyle \forall \mathbf {v} \in \mathbb {R} ^{n}:\mathbf {v} \equiv \mathbf {\hat {v}} \Leftrightarrow |\mathbf {v} |=1}
> 
> 
>

Bektore bati dagokion bektore unitarioa
---------------------------------------

Askotan komenigarria da {\displaystyle \mathbf {v} } bektore jakin baten norabide berbera duen bektore unitario bat izatea. Halako bektoreari {\displaystyle \mathbf {v} } *bektoreari dagokion bektore unitarioa* deritzo eta irudika daiteke {\displaystyle \mathbf {\hat {v}} } edo {\displaystyle \mathbf {u} \_{v}} eta norabide bat espazioan adierazten du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36255

 |

* Wd Datuak: Q36255

Bektore baten norabide eta noranzko bereko bektore unitarioa ({\displaystyle \mathbf {\hat {v}} }) lortzeko haren moduluaz zatitu behar dugu, prozedura horri *bektorearen normalizazioa* deitzen zaio:

> 
> {\displaystyle \mathbf {\hat {v}} ={\frac {\mathbf {\vec {v}} }{|\mathbf {v} |}}}
> 
> 
>