**Arthur Hiller Penn** (Filadelfia, Pennsylvania, 1922ko irailaren 27a - New York, 2010eko irailaren 28a) estatubatuar zuzendari eta ekoizlea izan zen. Kritikak txalotutako hainbat film egin zituen 1960ko hamarkadan, horien artean *Bonnie and Clyde* (1967).

Bizitza
-------

Gaztetatik antzezpen mundura erakarrita, Penn antzerkira jo zuen, eta Bigarren Mundu Gerran soldadutzan zegoela egiten jarraitu zuen. 1950eko hamarkadan, telebistarako drama sorta bat egin zuen, pantaila handian *The Left Handed* (1958) westernarekin estreinatuz. Filma zuzendariaren interpretazio aske eta desmitifikatzailea da Billy Haurraren irudiari ingurua, eta gaizkile gazte baten erretratu psikologiko bikaina da (Paul Newmanek antzeztua).

Hurrengo filma *The Miracle Worker* (1962) izan zen, gertakari errealetan oinarritutako William Gibsonen antzezlana, Anne Sullivanen bizitza eta Helen Keller bere ikasle itsu eta gor-mutu ohiarekin izandako harremana kontatzen duena. Filmak publikoak harrera ona izateaz gain, bi Oscar sari irabazi zituen. Bi estatuatxo hauek Anne Bancroftentzat, aktore nagusia, eta Patty Dukerentzat izan ziren, hain zuzen ere Broadwayn antzezlan hau egin zuten bi aktoreentzat. Pennek bere ibilbidean zuzendari onenaren hiru izendapenetatik lehenengoa ere jasoko zuen.

*1964an, The Train* proiektuari ekin zion, baina Burt Lancaster aktore nagusiarekin izandako harreman txarraren ondorioz proiektua bertan behera utzi behar izan zuen eta John Frankenheimerek amaitu zuen filma.

Hurrengo urtean, *Jazarpenarekin* zuzenduko zuen Warren Beattyrekin , umore beltzez mozorrotutako McCarthyismoari buruzko parabola, eta 1966an, bere lanik ezagunenetako bat, *The Chase*, Marlon Brando, Jane Fonda eta Robert Redfordekin rol nagusietan. Film hau beste erretratu sozial zorrotzean bihurtu zen, Estatu Batuetako hegoaldeko gizartea Eskubide Zibilen Legea ekarriko zuen indarkeria, arrazakeria eta ustelkeria espiralean bizi zen garaian. Filma, ordea, leihatilako porrot handienetako bat izan zen.

Pennek Warren Beattyrekin topo egingo zuen berriro 1967an. Aktoreak (eta ekoizle ere) Bonnie Parkerren eta Clyde Barrowren bizitzak berreraikitzea proposatu zion. Horren emaitza bere garaiko zinema amerikarraren funtsezko lanetako bat izan zen. *Bonnie and Clyde*rekin zuzendaria *(Lefty*n egin zuen bezala) 1930eko hamarkadako atrakatzaileen gaiari heltzen dio, bizi diren gizartearen isla baino ez direnak: *Bonnie* (Faye Dunaway) eta *Clyde* (Warren Beaty). Pelikulak bigarren aukera eman zion Penni Oscar saria irabazteko, baina oraingoan ere ez zuen lortu.

Hurrengo tituluak *Alicia's restaurant* (1969) izan ziren, Arlo Guthrie folklorista estatubatuarraren abesti satirikoetako batean oinarritutako filma, kritikaren sektore batzuentzako kultuko filma izaten jarraitzen duena; eta *Little Big Man* (1970) western errebisionista, Dustin Hoffman eta Faye Dunawayrekin. *Little Big Man* izan da Pennen filmik garestiena eta 1970az geroztik egindako kalitatezko western adibiderik onenetarikoa da, neurri handi batean generoaren gaien eta konbentzioen desmitifikatzen duelako, umore azidoa eta ironikoa erabilita. Subliminalki, filmak Estatu Batuetako Armadaren eta Zalditeriako 7. Erregimentuaren jarduna kritikatzen zuen, garai hartan Vietnamgo gerran borrokan ziharduena.

1973an, Municheko Joko Olinpikoetako *Visions of Eight* filmeko zenbait eszena zuzendu zituen John Schlesinger, Claude Lelouch, Kon Ichikawa eta Miloš Formanekin batera.

Hurrengo proiektuak izan ziren *The Night Moves* (1975) , Gene Hackmanekin eta Melanie Griffithekin, ia irakurketa intelektualak zituen film beltz interesgarria, eta *Missouri* (1976), berriro Marlon Brandorekin eta Jack Nicholsonekin. Azken bi film hauek kritikak sortu zituen Penn jarraitzaileen artean.

1980ko hamarkada zinema zuzendari gisa lan egin zuen azken hamarkada izan zen. *Georgia* (1981) 1960ko hamarkadako bidaia traumatikoa da, Vietnamgo Gerraren, Eskubide Zibilen, eskandalu politikoen eta LSD aluzinogenoaren gaiekin. Nolanahi ere, film honek erakusten du Penn hamarkada horretako zinema joera berrietatik eta publikoaren gustutik kanpo zegoela.

Geroagoko *Target (Agent bikoitza Berlinen)* Gene Hackman eta Matt Dillonekin (1985) eta *Death in Winter* (1987) filmek sentsazio hori berretsi zuten.

Horrela, Pennek 1980ko hamarkadaren amaieratik telebistara zuzendu zituen bere urratsak. *The Portrait* (1993) bezalako telefilmak egin zituen, Gregory Peck eta Lauren Bacallekin batera, eta *Law and Order* saileko produkzioa.

Zuzendaria 2010eko irailaren 28an hil zen,  88 urte bete zituen egun bat eta geroago.

Filmografia
-----------

* *The Left Handed Gun* (1958)
* *The Miracle of Ana Sullivan* ( *The Miracle Worker* ) (1962)
* *Hounded* ( *Mickey One* ) (1965)
* *The Human Pack* ( *The Chase* ) (1966)
* *Bonnie and Clyde* ( *Bonnie and Clyde* ) (1967)
* *Alice's Restaurant* *(Aliziaren jatetxea)* (1969)
* *Little Big Man* *(Little Big Man)* (1970)
* *Night Moves* *(Night Moves)* (1975)
* *Missouri* ( *The Missouri Breaks* ) (1976)
* *Four Friends* ( *Lau lagun* ) (1981)
* *Target* (1985)
* *Dead of Winter* (1987)
* *Penn &amp; Teller Get Killed* (1989)
* *Lumière and Company* *(Lumière and Company)* (1995)
* *Inside* (1996) (telebista)
* *The 100 Center Street Courthouse* (telebista) (atal 1, 2001)

Sariak
------

### Oscarrak

| Urtea | **Kategoria** | **Filma** | **Emaitza** |
| --- | --- | --- | --- |
| 1962 | Zuzendaririk onena | *The miracle worker* | Hautagaia |
| 1967an | Zuzendaririk onena | *Bonnie and Clyde* | Hautagaia |
| 1969 | Zuzendaririk onena | *Alice's restaurant* | Hautagaia |
|

### Urrezko Globoak

| Urtea | **Kategoria** | **Filma** | **Emaitza** |
| --- | --- | --- | --- |
| 1967an | Zuzendaririk onena | *Bonnie and Clyde* | Hautagaia |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  nortecastilla.es
2. ↑  elcultural.es

Kanpo estekak
-------------

* Arthur Penn Senses of Cineman

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41136
* Commonscat Multimedia: Arthur Penn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27116176
* ISNI: 0000000122776959
* BNE: XX1135836
* BNF: 122153690 (data)
* GND: 120429349
* LCCN: n79090078
* NKC: xx0165394
* NLA: 52351394
* CiNii: DA08129215
* SNAC: w6n02fkg
* SUDOC: 030814111
* BIBSYS: 90173267
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04802/eu\_p\_1190/p1190
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q41136
* Commonscat Multimedia: Arthur Penn