recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jessica Marie Wik** (Samuelsson, Suedia, 1992ko urtarrilaren 30a) suediar futbolaria da. 2013-14 denboraldian Australiako W-League Club Melbourne Victory taldean jokatu zuen. Ezkerra da nagusiki, nahiz eta eskuinaldean ere jokatzen duen.

Kirol ibilbidea
---------------

### Linkoping, 2010-17

Wik Smedby AIS taldeko Linkopings FC taldean sartu zen 2010ean, baina Smedby-ra itzuli zen. 2011ko azaroan lehen taldean postua irabazi ondoren Linkopings-ekin kontratua luzatu zuen.

### Melbourne Victory, 2013-14

Wik Melbourne Victory garaipenera batu zen 2013-14 denboraldiaren aurretik, eta 2014ko Australiako urteko jokalari izendatu zuten

### Arsenal, 2017-19

2017ko abuztuaren 18an, denboraldi berriaren aurretik Arsenal-ek iragarri zuen Wik fitxatu zutela. 2019ko martxoan Wik-ek Arsenal utzi zuen FC Rosengard-en jokatzeko.

### FC Rosengard, 2019

2019an, Wik Suediara itzuli zen, Frantziako FIFA Women's World Cup-ean 2019ko FIFAren taldekide izateko aukerak areagotzeko. FC Rosengard-ekin sinatu zuen eta 2019 Damallsvenskan denboraldian zazpi partidatan jokatu zuen. Rosengard-ek lehen postuan amaitu zuen denboraldia 14-1-7 errekor-arekin.

Nazioarteko palmaresa
---------------------

2011ko Azaroaren 22an, Wik-ek Suediako senior talde nagusiarentzat debut-a egin zuen Kanadari 2-1-eko galera batean. 

### Kluba

#### Melbourne Victory FC

* W-League: 2013 – 14

#### Linköpings FC

* Svenska Cupen: 2013 – 2014 – 14
* Svenska Supercupen: 2010
* Damallsvenskan: 2016

#### Arsenal

* WSL Kopa: 2017 – 18

#### FC Rosengard

* Damallsvenskan: 2019

### Nazioartekoa

#### Suedia

* UEFA Women 's Under-19 Championship: 2012 UEFA Women' s Under-19 Championship
* Udako Olinpiar Jokoak: zilarrezko domina 2016

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sweden - J. Wik - Profile with news, career statistics and history - Women Soccerway» *uk.women.soccerway.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13604261
* Commonscat Multimedia: Jessica Samuelsson (association football player)

---

 |

* Wd Datuak: Q13604261
* Commonscat Multimedia: Jessica Samuelsson (association football player)
**Hanna Glas**, (Sundsvall, Suedia, 1993ko apirilaren 16a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Hanna Glas» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Hanna Glas» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23918095
* Commonscat Multimedia: Hanna Glas

---

 |

* Wd Datuak: Q23918095
* Commonscat Multimedia: Hanna Glas
**Nathalie Björn**, (Uppsala, Suedia, 1997ko maiatzaren 4a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Nathalie Björn» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Nathalie Björn» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20735460
* Commonscat Multimedia: Nathalie Björn

---

 |

* Wd Datuak: Q20735460
* Commonscat Multimedia: Nathalie Björn
**Anna Anvegård**, (Bredaryd, Suedia, 1997ko maiatzaren 10a), futbolean aritzen den kirolari suediarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen futbolean Suedia ordezkatuz; Kanadako taldearen (urrezko domina) atzetik eta AEBko taldearen (bronzezko domina) aurretik sailkatu zen Suediako taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Suediako taldea: Hedvig Lindahl, Jonna Andersson, Emma Kullberg, Hanna Glas, Hanna Bennison, Magdalena Eriksson, Madelen Janogy, Lina Hurtig, Kosovare Asllani, Sofia Jakobsson, Stina Blackstenius, Jennifer Falk, Amanda Ilestedt, Nathalie Björn, Olivia Schough, Filippa Angeldal, Caroline Seger, Fridolina Rolfö, Anna Anvegård, Julia Roddar, Rebecka Blomqvist eta Zećira Mušovićek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Futbola, emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Anna Anvegård» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Anna Anvegård» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27895096
* Commonscat Multimedia: Anna Anvegård

---

 |

* Wd Datuak: Q27895096
* Commonscat Multimedia: Anna Anvegård
**Curro Jimenéz** 1970eko hamarkadako espainiar telesaila bat izan zen. Lehenbiziko aldiz eta arrakasta handiz 1976-1978 artean aireratu zen, telesailaren sortzailea Antonio Larreta uruguaiarra izan zelarik. Bestalde, telesaila ez zuen zuzendari bakar batek zuzendu, askok baizik: Joaquín Luis Romero Marchent, Antonio Drove, Francisco Rovira Beleta, Pilar Miró, Mario Camus eta Fernando Merino.

Telesaila honetako aktore nagusiak honako hauek izan ziren: Sancho Gracia, Álvaro de Luna, Pepe Sancho, Francisco Algora eta Eduardo García. Curro Jimenéz pertsonaia Sevillako probintziako Cantillana udalerriko Andrés López andaluziar bidelapurran oinarritua dago.

Telesailaren kanpoaldeak Andaluziako hainbat kokalekutan filmatu zen: Malagako Serranía de Ronda eskualdea, Doñana eta Cabo de Gata lurmuturrean. 1. denboraldia 1975an filmatzen hasi zen eta 1976ko abenduaren 22an lehenbiziko aldiz telebistan aireratu zen.

Estreinatu zenetik, TVE katean maiz berraireratu izan da, belaunaldi ezberdinetako ikusleak erakarriz, azken hain justu ere 2012ko udan telesaila honetako protagonista zen Sancho Graciaren heriotzaren ondorioz hura omendu nahizik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Telesaila XIX. mendearen hasierako Iberiar Penintsulako Gerra garaian girotua dago. Berta, fikziozko Curro Jiménez (Sancho Gracia) bidelapur zorrotz eta justua buru duen bidelapur taldearen abenturak azaltzen dira, gainontzeko taldekideak honako hauek direlarik: *Algarrobo* (Álvaro de Luna), *Ikasle* (Pepe Sancho) eta *Fraide* (Francisco Algora), azken hau hiltzean *Ijito* (Eduardo García) bidelapurrak ordezkatu zuelarik.

Atalez-atal beste hainbat aktore ezagunek ere euren agerpenak burutu zituzten, esate baterako, Terele Pávez, Elisa Ramírez, Patty Shepard, Alfredo Mayo, Charo López, Mirta Miller, Eduardo Fajardo, José Suárez, Juan Ribó, Emma Cohen, Bárbara Rey, Florinda Chico, bai eta orduko oso gaztea zen Isabel Pantoja abeslaria ere.

Kanpo estekak
-------------

* *Curro Jimenéz* telesailaren 1. atal osoa ikusgai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**
* *Curro Jimenéz* telesailaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
* *Curro Jimenéz* telesailari buruzko orrialdea TVE katearen webgunean ikusgai **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5069638

 |

* Wd Datuak: Q5069638
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1998ko Volta Limburg Classic |  |

 |
| Datu orokorrak |
| Lasterketa | 26. Volta Limburg Classic |
| Data | 1998 |
| Herrialdea | NED Herbehereak |
| Irteera-lekua | Eijsden |
| Helduera-lekua | Eijsden |
| Emaitzak |
| Txapelduna | NED Raymond Meijs (Gerolsteiner) |
| Txapeldunordea | GER Ralf Grabsch (PSV Köln) |
| Hirugarrena | BEL Hans De Meester (Tönissteiner-Colnago) |
| ◀ 1997 | 1999 ▶ |
| Dokumentazioa  |

**1998ko Volta Limburg Classic** (2012 urtera arte **Hel van Het Mergelland** deitua), Volta Limburg Classic txirrindularitza lasterketaren XXVI. ekitaldia izan zen. 

180 km izan zituen eta irteera eta helmuga Eijsden hirian izan ziren. Lasterketak 31 aldapa izan zituen guztira. 146 txirrindularik hartu zuten parte eta garailea Raymond Meijs herbeheretarra izan zen.

Taldeak
-------

Gerolsteiner

Tonissteiner-Saxon

Vlanderen 2002

Mroz

Lasterketa
----------

26. kilometroan, 9 gizoneko talde batek aurrera egin zuen. Tonissteinner taldea pelotoitik tiraka jarri zen (Iñaki Barrenetxea bilbotarrarekin, besteak beste). 60. kilometroan Ralf Grabsch-i gurpila zulatu zitzaion. Hala ere, ihesaldiko taldera bueltatu zen. 75. kilometroan, taldeak 2 minutu eta 20 segundoko abantaila zuenean, Hans De Meester (Tonisteinner taldeko liderra) pelotoitik atera zen. 45 minutu ostean, ihessldiko taldea harrapatu zuen. Taldean, Grabsch-ek aurrera egin zuen helmugatik 35 kilometrotara. Geroago, bere taldekide bat, Meijs, berarekin elkartu zen. Helmugan, Meijs gailendu zen. 3 minutu eta 30 segundo geroago, Hans De Meester helmugara iritsi zen, hirugarren postua lortuz. Iñaki Barrenetxea bilbotarrak 13. postuan bukatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «www.cyclingnews.com presents ...» *autobus.cyclingnews.com* (Noiz kontsultatua: 2023-08-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55601546

 |

* Wd Datuak: Q55601546
Categoría:Mujeres
**Nadia Hafid** (Tarrasa, Katalunia, 1990) Bartzelonan finkatutako ilustratzailea da. Arte Ederretan graduatu zen Bartzelonako Unibertsitatean eta Harresiari Aplikatutako Arteak ikasi zituen Lonjako Eskolan. 

Ilustratzaile

Ilustrazioa komiki-proiektuekin konbinatzen du, eta etorkizun handiko gaztetzat hartzen da, estilo markatua, minimalista baina kontrastez betea baitu. 

Hainbat argitalpen eta markatarako lan egiten du. Besteak beste, *The* *New Yorker*, The *New York Times*, *The Economist, Monocle Magazine, El País, Ogilvy & Mather*. Gainera, haren marrazkiek hainbat portada jantzi dituzte *El País egunkariaren* *Babelia* gehigarrirako.

Lanak
-----

* *El buen padre* (2020, Sapristi)
* *Chacales* (2022, Sapristi)

Sariak
------

* *Mejor Autora Emergente* (2021, Kritikaren Saria, Espainiako Komikietako Kritikoen eta Dibulgatzaileen Elkartea)
* *El Ojo Crítico* (2022, Espainiako Irrati Nazionala)

Erakusketak
-----------

* *Constelación gráfica, Jóvenes autoras de cómic de vanguardia* (2022, Bartzelonako Centre de Cultura Contemporania)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «NewYorker» *TheNewYorker*.
2. ↑   «TheNewYorkTimes» *NewYorkTimes*.
3. ↑   «TheEconomist» *TheEconomist*.
4. ↑   «Nadia Hafid» *Roca Libros*.
5. ↑   «Nadia Hafid» *Creatividad Desbordante*.
6. ↑    *About Me – nadia hafid.* .
7. ↑   «ElBuenPadre» *ElBuenPadre*.
8. ↑   «Chacales» *Chacales*.
9. ↑   «Mejor Autora Emergente» *CCCB*.
10. ↑   «El Ojo Crítico» *elperiodico*.
11. ↑   «CCCB» *CCCB*.
Parlamenturako hauteskundeak 1914ko urtarrilaren 11n egin ziren Montenegron. Montenegroko Erresumako azken hauteskunde parlamentarioak izan ziren, 1918ko azaroan Serbiari deuseztatu eta erantsi zitzaion.

Ikuspegi orokorra
-----------------

Zazpi urte baino gehiago debekatuta egon den Alderdi Popularrak hauteskundeak irabazi zituen Montenegro Serbiarekin bateratzeko plataformarekin, eta Benetako Alderdi Popularraren gobernatzaileak lau eserleku besterik ez zituen lortu. 

Alderdi Popularrak zuzendutako "Lan Blokearen koalizioak", botoen gehiengo absolutua eta 25 legebiltzarkide lortu zituenak, 44 eserlekuko gehiengo parlamentarioa osatu zuen "*Mijuškovićko-Jabučka grupa*"-rekin (Benetako Alderdi Popularreko kide ohiak elkartuta). Lazar Mijušković alderdiko buruzagi ohia), 17 eserleku lortu zituena, eta Marko Daković-en "Serbiar Gazteria Bateratua" zerrenda (2 eserleku).

Emaitzak
--------

| Alderdi | Eserlekuak |
| --- | --- |
| Hautetsiak |  | Guztira |
|  | Alderdi Popularra | 25 | 0 | 25 |
|  | Mijušković taldea | 17 | 0 | 17 |
|  | Benetako Alderdi Popularra | 4 | 2 | 6 |
|  | Serbiako Gazte Batuak | 2 | 0 | 2 |
|  | Independenteak | 0 | 12 | 12 |
| Guztira | 48 | 14 | 62 |

Ondorioak
---------

Hauteskundeen ostean, Janko Vukotić Armadako jeneralak lehen ministro gisa jarraitzen du, oraingoan gehiengo parlamentario berri baten laguntzarekin, eta 1915eko uztailaren 16ra arte iraun zuen bere kabinete berriaren parte izango da eta Vukotić-ek dimisioa eman zuen. 

1915eko abenduaren amaieran, Lazar Mijušković-ek gobernu berri bat osatzea lortu zuen, 1916ko urtarrilaren hasieran eratu zena, Lehen Mundu Gerran Montenegroko kapitulazioa baino bi aste lehenago, kabineteak erbestean jarraitu zuen.
Graf Zeppelin *izenaren beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Graf Zeppelin (argipena)»*

**Graf Zeppelin**, Kriegsmarineko hegazkin-ontzi bat izan zen, eta Ferdinand von Zeppelin asmatzailearen omenez jarri zioten izena. 1936an hasi ziren eraikitzen, Kiel hiriko Deutsche Werke ontzioletan, eta 1938an ureratu zuten. Hala ere, inoiz guztiz amaitu ez zenez, ez zuen inoiz gerran parterik hartu.

Bigarren Mundu Gerran zehar Hirugarren Reicharen hegazkin-ontzi bakarra izan zen, nagusiki Lehen Mundu Gerra amaitu ostean Versaillesko Ituna (1919) sinatzearen ondorioz hegazkin-ontziak eraikitzeko adina biderik ez zuelako. Halere, Wilhelm Hacelar ingeniariak 50 hegazkinentzako gaitasuna zuen hegazkin-ontzi bat diseinatu zuen (28 bonbaketari eta 22 ehiza-hegazkin). Alemaniarrek ontzi mota hauei buruzko eraikuntzan zuten ezjakintasuna izan zen proiektu honen atzerapen ugarien zergati nagusia; bestalde, Alemaniar Itsas Armadak itsaspekoei eman zien lehentasunak ere hegazkin-ontzi honen eraikuntza mantsotzea eragin zuen.

Bigarren Mundu Gerra amaitu eta hilabete gutxira, eta guztiz amaitu gabe zegoela, hondoratua izan zen. Sobietar Batasunak berriz azaleratu zuen, baina bigarren aldiz hondoratua izateko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156962
* Commonscat Multimedia: Graf Zeppelin (ship, 1938)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57149912339506210341
* GND: 4198900-4
* NKC: osa2017955533

 |

* Wd Datuak: Q156962
* Commonscat Multimedia: Graf Zeppelin (ship, 1938)
**Habbakuk proiektua** Bigarren Mundu Gerrarako izotzezko itsasontzi bat sortzeko egitasmoa izan zen. Garestiegia bihurtu zelako bertan behera utzi zuten proiektua.

Testuingurua
------------

1942. urtea Bigarren Mundu Gerra betean sartuta zegoen. Alemaniarren nagusitasuna, japoniarren mehatxuak areagotua, gero eta nabarmenagoa zen Ozeano Atlantikoan. Nazien teknologia aurreratuaren aurkia borrokatu behar ziren aliatuak, eta Winston Churchill edozein proposamen entzuteko prest zegoen.

Historia
--------

Geoffrey Pykeren proiektuaren berri izan zuenean, berau gauzatzeko laguntza osoa ematea erabaki zuen. Inoizko itsasontzirik handiena eraikiko zuten, izotzez. Makina berriak eraikitzeko altzairurik ia ez zen geratzen Europa osoan, baina izotza nonahi topa zitekeen eta flotatu egiten zuen.

Pykrete bloke bat
Hala, *Habbakuk proiektua* abian jarri zuten. Baina izotzaren propietateak hobetu behar zituzten, gogorragoa eta konpontzen errazagoa izan behar zuen etsaien erasoei aurre egiteko. Izotza egur orez nahasi zuten eta material berriari Pykrete esan zioten proiektuaren sortzailearen omenez. Baina izotzak, mugitzean, fluxu plastikoa deritzon fenomenoa eragiten du eta horrek ontzia hondoratuko zukeen. Hori saihesteko materialak –16 gradutan egon behar zuen eta horrek hozte sistema konplexua eskatzen zuen.

Oztopoak oztopo, Kanadako Patricia lakuan 9x18 metroko prototipoa eraiki zuten. Emaitza positiboa izan zen. Kanadako gobernuak izotzezko hegazkin-ontzia 1944an prest izango zela adierazi zuen. Baina benetako ontzia 610 metro izango zen luze, kroskoak hamabi metroko lodiera izango zuen, 300.000 tona egur ore, 25.000 tona zuntz isolatzaile, 35.000 tona egur eta 10.000 tona altzairu beharko ziren hura egiteko. Kostuak izugarri egin zuen gora eta, gainera, fluxu plastikoak eta beste arazo batzuek ez zuten oraindik konponbiderik.

Pyke berak sortutako proiektutik egotzi zuten eta handik gutxira bere buruaz beste egin zuen. 1943an proiektua garestiegia eta bideraezina zela ondorioztatu zuten ingeles armadako arduradunek eta proiektua bertan behera geratu zen. Patricia aintziran utzitako prototipoak proiektuak baino gehiago iraun zuen, baita gerrak berak baino gehiago ere; hiru uda behar izan zituen erabat urtzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5  Nagore Irazustabarrena, «Habbakuk, proiektu izoztua», *Argia*, 2010-10-24, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1156392
* Commonscat Multimedia: Habakukk aircraft carrier

---

 |

* Wd Datuak: Q1156392
* Commonscat Multimedia: Habakukk aircraft carrier
Bugatti Veyron Bugatti Automobiles S.A.S. frantziar enpresak sortutako superdeportiboa da. Lehenengo aldiz aurkeztu zen 2005ean, Tokioko Auto Erakusketan, eta munduko auto ikoniko eta indartsuenetakoa dela kontsideratzen da. Hemen daramazun informazioa emango dizut auto ikaragarri honi buruz.

Diseinua eta errendimendua
--------------------------

Bugatti Veyron diseinu estilizatua eta aerodinamikoa du, lineak apalak eta agresiboak dituena, berezi bat ematen diona. Eraikitzen da material arin eta sendoa erabiliz, adibidez, karbono-fibreakin, egitura zorrotza eta pisua murriztea helburu duena.

Errendimendua aldera, Veyronek 16 zilindroko W motore bat du, 8.0 litroko benzinazko motorearekin, lau turbokompresoreekin batera. Motore indartsu honek 1.200 zaldi-ahalmena eta 1.500 Nm-ko torquea eragiten ditu. Indar horrek Veyroneri 0tik 100 km/hra 2.5 segundo baino gutxiagoko abiadura ahalbidetzen dio eta gehienez 400 km/hko abiadura lortu dezake.

Autoak lau trakzio gurpil ditu eta zazpi abiadurako birakaia, azkar eta suabea aldatzeko gaitasuna eskaintzen duena. Gainera, suspentsio aktiboa eta trakzioaren kontrola bezalako aurrerako teknologiak barne hartzen ditu, abiadura handietan erresistentzia eta gidatze-esperientzia segurua bermatzeko.

Ezaugarriak eta luzea
---------------------

Bugatti Veyron ez da bakarrik errendimendu bikotzak nabarmenduz, baizik eta ezaugarri eta luze ezohikoak dituena. Luxuzkoa eta pertsonalizagarria da, material kalitate handikoak eta esku-lanak dituena. Asientoek leunekotasuna eta sostenguaz gaindiko berezitasuna dutenean nabarmentzen dira. Autoak azken teknologiak ditu, adibidez, infotainment sistema taktikoa, Bluetooth konektibitatea eta fidagarri bat bezalako soinu sistema.

Ekoizpen mugatua eta exklusibitatea
-----------------------------------

Bugatti Veyron oso auto mugatua da, kopuru mugatuetan ekoizten baitzen. Bakoitzeko autoa esku-lanean muntatu zen eta xehetasunari begira arreta handia eskaini zuen. Gainera, Bugatti-ek bezeroei pertsonalizazio aukerak eskaini zizkien, gustu eta aukera bereziak kontuan hartuta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172610
* Commonscat Multimedia: Bugatti Veyron

---

 |

* Wd Datuak: Q172610
* Commonscat Multimedia: Bugatti Veyron
**Bolobana** (frantsesez: *vol-au-vent*) molde hutsa edo saski zilindrikoko ahamena da, hostorez egina. Labean egosi ondoren, bete egiten da, normalean prestakin gaziekin, baina baita prestakin gozoekin ere. Bolobanak indibidualak dira eta hasierako gisa zerbitzatzen dira. Aperitiboetarako eta kokteletarako miniaturak ere egiten dira.

Historia
--------

Bolobanaren historia Marie-Antoine Carêmekin lotuta dago, 1783 eta 1833 artean bizi izan zen gozogile eta sukaldari frantziarra eta munduko sukaldaritzan aurrerapen handiak lortu zituena. Carêmek pentsatu zuen hostorezko masa hori labean sartu ondoren betetzea. Labean zegoenean, dorretxo bat osatu arte hazi zen. Bere sukaldari laguntzaileetako bat harritu egin zen neurri handi batean, eta nagusiari «Antoine, elle vole au vent!» oihukatu zion, «hegan aterako da» esan nahi duena. Masa hain zen arina, non zirrara horrek Carêmeren laguntzaileari eman baitzion. Sukaldariari hain grazia handia egin zion, ezen bere sorkuntza berriari izen hori jartzea erabaki baitzuen.

Baina Carêmek ospea eman bazion XIX. mendean modan jarri zen bolobanari, litekeena da lehendik zegoen errezeta bat hobetu besterik ez zuela egin. *gâteau Vol-au-vent* izeneko errezeta 1750ean agertu zen jada M. C. D.-ren *Dictionnaire des alimens, vins et liqueurs* (Elikagaien, ardoen eta likoreen hiztegia) liburuan. Errezetak hostopil beteaz egiten ziren, eta Vincent La Chapelle XVIII. mendeko sukaldariak ezagun egin zuen errezeta bat berregiten du: *puits d'amour* (euskaraz: «maitasun-putzua») izenekoa hain zuzen ere. Bertan, hostorezko lau uztai gainjartzen dira, putzu bat simulatzeko laberatu ondoren jelez edo marmeladaz betetzen den. XVIII. mendean ere ezagutzen zituzten *bouchée à la reine* (euskaraz: «erreginaren mokaduak»), Luis XV.aren emazte Maria Leszczyńska erreginarentzat asmatu zuten boloban mota.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  gastronomiavasca.net
2. ↑  Entrada "vol-au-vent"Centre National de Ressources Textuelles et Lexicales (CNRTL) **(Frantsesez)**
3. ↑   **(Frantsesez)** BIU Santé. *Gâteau Vol-au-vent.*  I, XIV or..
4. ↑  Gâteau de puits d'amour, *Dictionnaire des alimens, vins et liqueurs*, 2, 88. orr.

Kanpo estekak
-------------
**Jerusalemgo Gobernazioa** (arabieraz: محافظة القدس‎, *Muḥāfaẓat al-Quds*; hebreeraz: נפת אל-קודס‎) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*). Zisjordaniaren erdialdean dago.

Jerusalem ekialdea hartzen duen Palestinako estatuaren gobernazioa, Israelek Zisjordanian erantsia dago.Palestinako Aginte Nazionalak bere hiriburua Ekialdeko Jerusalem izatea aldarrikatzen du (70 km²koa eta Israelek 1967tik okupatua).

Ezaugarriak
-----------

Probintziaren azalera osoa 331,6 km²koa da.

Palestinako Estatistika Bulego Nagusiaren arabera, 2005ean 429 500 biztanle zituen probintziak, eta Palestinan bizi diren biztanle arabiarren % 10,5 ziren.

Politika
--------

Ekialdeko Jerusalem Israelgo Estatuaren kontrol administratibo eta militarraren pean dago. Israelek 1967an erantsi zuen Sei Eguneko Gerran. Mugimendu hori ez du munduko ezein herrialdek onartu, eta Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 478. ebazpenak gaitzetsi zuen. Ebazpen horrek «nazioarteko zuzenbidearen urraketa» eta «Ekialde Hurbilean bake osoa, bidezkoa eta iraunkorra lortzeko oztopo larria» zela adierazten zuen.

Palestinako egoiliarrek posta bidez bozkatzen dute Palestinako Aginte Nazionaleko hauteskundeetan.

2006ko Palestinako Kontseilu Legegilerako hauteskundeetan, Hamasek 4 eserleku irabazi zituen, eta Fatahko hautagaiek kristauentzat gordetako beste bi eserlekuak irabazi zituzten. Fatahren hautagaiak Imil Jarjoui eta Ivivian Sabella izan ziren.

Lekuak
------

### Hiriak

* Ekialdeko Jerusalem
* Abu Dis
* al Azariyeh
* al-Ram

### Udalerriak

* Biddu
* Beit 'Anan
* Bir Nabala
* Hizma
* Kafr Aqab
* Qatanna

Iruditegia
----------

* Beit SurikBeit Surik
* Beit IksaBeit Iksa
* Shu'fat kanpamentuaShu'fat kanpamentua
* Kafr 'AqabKafr 'Aqab

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Jerusalemgo barrutia
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q941828
* Commonscat Multimedia: Jerusalem Governorate

---

* **Lekuak**
* OSM: 4733522

 |

* Wd Datuak: Q941828
* Commonscat Multimedia: Jerusalem Governorate


| * i
* e
* a
Palestinako gobernazioak |
| --- |
| Zisjordania | 
* Jerusalem (al-Quds)
* Betleem
* Hebron
* Jenin
* Jeriko
* Nablus
* Qalqilya
* Ramalla eta al-Bireh
* Salfit
* Tubas
* Tulkarem

 | Palestinako gobernazioen mapaPalestinako bandera |
| Gazako zerrenda | 
* Deir al-Balah
* Gaza
* Khan Yunis
* Ipar Gaza
* Rafah

 |
**Marinda** Arabako mendebaldeko herri bat da, Kuartango udalerrikoa. Biztanle bakarra du.

1556an, *Borumburu y Marinda* izenez ageri da idazkietan. Orduko hartan, hogei biztanle zituen; mende bat geroago, lau besterik ez. XIX. mendean, 44 biztanleraino hazi zen, kopururik handiena. XX. mendearen hasieran, ordea, 18 besterik ez ziren, eta 1912rantz jendez hustu zen. Egun, Marindan biztanle bakarra dago.

Nabarmentzekoa da Marindako San Joan Ante Portam Latinam baseliza erromanikoa. Gaur egun erortzear dago, eta ganadua gordetzeko erabiltzen da. Bertan ebatsita izan dira pilareak portada nagusian; eta kontrahormetan eta iparraldeko atean, harri angeluarrak. Oraindik baditu hagaburutxo batzuk, erdi-puntuko ganga osoa eta ekialdera eta hegoaldera begira dauden leihoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Marinda», Kuartangoko Udalaren webgunea.

Bibliografia
------------

* Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). *Alava, pueblo a pueblo*. Arabako Kutxa.

Kanpo estekak
-------------

* Añanako Kuadrillaren webgunean Koartangoko herriaren inguruko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3293191
* Commonscat Multimedia: Marinda

---

 |

* Wd Datuak: Q3293191
* Commonscat Multimedia: Marinda


| Kuartangoko herriak |
| --- |
| Anda • Andagoia • Aprikano • Arriano • Artxua • Etxabarri • Gillarte • Iñurrieta • Jokano • Katadiano • Luna • Marinda • Ondokolanda • Sendadiano • Tortura • Urbina Basabe • Urbina Eza • Uribarri • Villamanca • Zuhatzu Kuartango |
**San Joseren etxea** edo **San Joseren jauregia** Getxo udalerriko Areeta auzoko Zugazarte 52 garren zenbakian kokatuta dago.

San Joseren Etxea eraikin eklektiko bat da, eta egileak, Jose Luis Oriol jaunak mende hasieran eraiki zuen, 1914. urtean, hain zuzen ere. Lau aldeak agerian dituen eraikina da.
Gorputz hori arkitekto berak eraiki zuen 1916. urtean finkako garaje izateko. Estilistikari dagokionez, euskal erregionalismo berriaren moldeetan sartzen da. Eraikin hau kalitate handikoa da arkitekturaren ikuspuntutik, eta gainera oso leku egokian dago.

Eraikina
--------

Oin irregularrekoa eta estalki laukoa, terraza itxurako teilatua baitu ukondoz osaturiko erlaitz zabal baten gainean. Fatxada nagusiak oso perfil mugitua aurkezten du, izan ere, hiru gorputzen planoak harmailen gisara egokitzen dira, horietan aurreratuena eskuin albokoa izanik, forma poligonala duena, hain zuzen ere. Altxaeran sotoa, behe-oina, beste oin bat eta ganbara ditu. Altuera horien artean inposta-lerro bi luzatzen dira eta baoen sei ardatz nagusi antolatzen dira. Behe-oinean erdi-puntukoak dira baoak, eta horien artean aipagarria da sarrerako karrerapea, koloma bikoitzetan bermaturiko arkuek eratua. Lehenengo solairuko baoak, barlasaiekin, dinteldunak dira, eta ukondoen gainean bermatzen dira. Ezker alboan burdinsarea du terraza kareldunak. Ganbaran bao etzan txiki batzuk irekitzen dira. Fatxadan Urquijo Oriol Urigüen eta Gordo-Sáezen armarriak aurkezten dira. Terraza itxurako estalkiaren barruan gorputz txiki bat azaltzen da eta gainean pinakuluak dauzka. Kalitate oneko silarriz egina da eraikina. Jatorrian ere zabala zen lorategi batek inguratzen du, eta azken hau, aldi berean, horma batez inguratuta dago. Sarrerako atea ederra da. Sarreraren ondoan eraikin lagungarri bat altxatzen da..

Galeria
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21480884
* Commonscat Multimedia: Palacio San Joseren

---

 |

* Wd Datuak: Q21480884
* Commonscat Multimedia: Palacio San Joseren
**Linguamática** Hizkuntzaren prozesamenduari buruzko aldizkari irekia da, eta arreta berezia eskaintzen die Iberiar penintsulan hitz egiten diren hizkuntzei, hala nola portugesa, galiziera, katalana, gaztelania, euskara, mirandes edo aranera.

Sarbide irekiko aldizkaria
--------------------------

Aldizkari honek argitaratutako artikuluen kontsulta librea errazten du, ikerketaren emaitzak modu irekian partekatzeak ezagutza sustatzea baitakar. Linguamátican argitaratzea doakoa da.

Artikuluen hizkuntzak
---------------------

Artikuluak portugesez, galegoz, gaztelaniaz, katalanez edo euskaraz edo ingelesez idatzi beharko dira. Hala ere, ekarpenak Iberiar Penintsulako hizkuntza batean aurkezteko gonbita egiten zaie egileei, ahal den guztietan. Aldizkariko hizkuntza gustukoenetako batean (hau da, portugesez, galegoz, gaztelaniaz, katalanez edo euskaraz) autore batek ere hizkuntza-gaitasunik ez duenean soilik argitaratuko dira artikuluak ingelesez, baldin eta editoreek uste badute artikulua aldizkarirako garrantzitsua dela.

Argitalpenaren maiztasuna
-------------------------

Urtean bitan argitaratzen da aldizkaria: maiatzean/ekainean eta azaroan/abenduan. Edizio elektronikoa Interneten argitaratzen da, eta artikulu bakoitzerako sarbidea emanez, edo aldizkari osoa duen PDF dokumentu bakarrerako. Paperean inprimatutako aldizkaria eskuratzeko aukera ere badago.

Artikuluak ebaluatzeko prozesua
-------------------------------

Bidaltzen diren proposamenek artikulu osoak eta identifikatuak izan behar dute. Berrikuspena irekia izango da, eta ikuskatzaileek ere sinatuko dituzte iruzkinak. Bidalitako proposamena gutxienez hiru berrikuslek aztertuko dute.

Ikasleen artikuluak (masterrekoak edo lizentziaturakoak) eta ikerketa-artikuluak bereiziko dira, eta ikertzaile berriei aldizkarian argitaratzeko aukera emango dien artikulu-kuota bat gordetzen da. Ikuskatzaileei eskatuko zaie ikasleek bidalitako proposamenak kontu handiagoz eta modu eraikitzailean berrikusteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Linguamática – DOAJ» *doaj.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-18).
2. ↑   «Linguamatica» *www.scimagojr.com* (Noiz kontsultatua: 2023-10-18).
3. ↑   **(Ingelesez)** «dblp: Linguamática, Volume 14» *dblp.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-18).
4. ↑   **(Ingelesez)** «dblp: Linguamática, Volume 3» *dblp.org* (Noiz kontsultatua: 2023-10-18).

Ikus, gainera
-------------

* Ekaia
* Euskera (aldizkaria)
* SEPLN

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)** Linguamática webgune ofiziala
***Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak jatorriz*** (jatorrizko izenburua, gaztelaniaz: *Claves ilustradas de la flora del País Vasco y territorios limítrofes*) Aranzadi Elkarteak eta Arabako Natur Institutuak elkarlanean egindako lan mardula da, gaztelaniaz 1999an eta euskaraz 2004an argitaratua. Egile nagusiak bost ziren: Iñaki Aizpuru Oiarbide, Carlos Aseginolaza, Pedro Maria Uribe-Echebarria, Pello Urrutia eta Iñaki Zorrakin. Dena dela, lantaldea zabalagoa izan zen. Liburuan, deskribatutako espezie guztien marrazkiak ageri dira, Carlos Enrique Hermosillak, Erikarta Lekuonak eta Iñaki Zorrakinek eginak. Liburu osoa dohainik dago eskuragarri Interneten, hala euskaraz nola gaztelaniaz.

Lurraldeak
----------

Flora honetan Ebroko haranaren eta Bizkaiko Golkoaren arteko landare baskularrak biltzen dira; beste mugak hauek dira: Atturri ibaia iparraldean eta Ebro ibaia hegoaldean zein Ason ibaia mendebaldean eta Aspe (Bearno) eta Aragón Subordán ekialdean. Ikertutako lurraldea 20.600km² izan ziren. Euskal Herritik kanpo beste lurraldetako inguru batzuk aztertu ziren: Kantabria, Burgos, Soria, La Rioja, Zaragoza eta Huesca.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Aizpuru Oiarbide, Iñaki; Aseginolaza Agirre, Carlos; Uribe-Echebarría Díaz, Pedro María; Urrutia Uriarte, Pello; Zorrakín Altube, Iñaki.  (2015-11-25). *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak.*  Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia (Noiz kontsultatua: 2020-05-21).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Claves ilustradas de la flora del País Vasco y territorios limítrofes, en PDF» *Jolube Consultor Botánico y Editor* 2012-03-30 (Noiz kontsultatua: 2020-05-21).

Kanpo estekak
-------------

* Liburua, euskaraz eskuragarri, dohainik[*Betiko hautsitako esteka*]. Formatua: PDF. Tamaina: 24,7 MB.
*Artikulu hau jantzi-osagarriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gorbata (argipena)».*
**Gorbata**, **ttattar** edo **lastorri** oihalez egindako zerrenda luze eta estua da, alkandora bateko lepoaren inguruan janzten dena aurretik korapilo bat loturik. Gizonezkoek erabiltzen dute gehienetan. Erabileraren maiztasuna ezberdina da kulturaren arabera, baina gehienetan lanbide eta ekitaldi formaletan erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Arropa-dendak Hiztegia] [2009]
2. ↑   «lastorri» *Euskararen Herri Hizkeren Atlasa (EHHA)* (Noiz kontsultatua: 2022-01-21).

Ikus-gainera
------------

* Tximeleta-begizta

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44416
* Commonscat Multimedia: Neckties

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527840
* BNF: 11994692t (data)
* GND: 4165544-8
* LCCN: sh85090570
* NDL: 00568072
* NKC: ph169366
* AAT: 300210068

 |

* Wd Datuak: Q44416
* Commonscat Multimedia: Neckties
**Txileko dortsala** edo **Txileko mendebaldeko altxaera** ozeano dortsal edo urpeko mendilerro bat da, Ozeano Barearen hegoaldean dagoena. Ekialdeko Ozeano Bareko dortsal handiaren adar bezala agertzen da, Pazko uhartearen hegoaldean, Nazcako dortsala abiatzen den eremu berean. Sigi-sagan hedatzen da, hego-ekialderantz, 3500 kilometroko hedaduratik, eta, beraz, bi plaka tektonikoren arteko muga bezala jarduten du: Nazcako plaka, dortsalaren iparraldean, eta Antartikako plaka, hegoaldean. Altxamendua Hego Amerikako kostaldearen inguruetaraino iristen da, Taitaoko penintsularen parean Peru-Txiletako itsas hobian galduz. Han -non hiru plaka dauden (Nazca, Antartika eta Hego Amerika) - dortsala subdukzioan sartzen da Hego Amerikako plakaren azpian..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Errázuriz, Ana María.  (1998). *Manual de geografía de Chile.*  Santiago: Andres Bello, 118-119 or..
2. ↑   **(Ingelesez)** Russo, R.M.; Vandecar, John C.; Comte, Diana; Mocanu, Victor I.; Gallego, Alejandro; Murdie, Ruth E..  (2010). 10.1130/GSATG61A.1 «Subduction of the Chile Ridge: Upper mantle structure and flow» *GSA Today* (4).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603531
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q603531
**Karibeko Komunitatea** (**CARICOM**) (frantsesez: *Communauté Caribéenne*, ingelesez: *Caribbean Community*, Nederlanderaz: *Caribische Gemeenschap*) Karibeko eskualdeko harremanak sendotzeko nazioarteko erakundea da; Georgetownen (Guyana) du egoitza. Chaguaramasko Itunak (Trinidad eta Tobago) sortu zuen 1973an, eta 1965ean sortutako Truke Libreko Karibeko Elkartea ordezkatu zuen.

Partaideak
----------

Karibeko 15 naziok (batez ere Karibe anglofonokoak) eta dependentzia britainiarrek osatzen dute. Hauek dira eskubide osoko kideak: Antigua eta Barbuda, Barbados, Belize, Dominika, Grenada, Guyana, Haiti, Jamaika, Montserrat, Saint Kitts eta Nevis, Santa Luzia, Saint Vicente eta Granadinak, Surinam eta Trinidad eta Tobago.

Birjina uharte britainiarrak eta Turkak eta Caicoak herrialde asoziatuak dira.

Bahamak Komunitatekoak dira, baina ez daude beren baitan sortutako merkatu batasunean. 

Herrialde behatzaileak dira berriz Aruba, Kolonbia, Curazao, Mexiko, Puerto Rico, Dominikar Errepublika, Saint Martin eta Venezuela.

Jarduerak
---------

Karibeko erkidegoak hiru jarduera nagusi garatzen ditu: Karibeko Merkatu Bateratuaren bidezko lankidetza ekonomikoa, kanpo-politikaren koordinazioa eta nekazaritza, industria, garraioa eta telekomunikazioak bezalako arloetan lankidetza.

Karibeko Komunitatea (CARICOM) sortu zenetik, ingelesa izan da erakundearen hizkuntza ofiziala. CARICOM eleanitz bihurtu zen praktikan, Surinamekin nederlandera gehitu zenean 1995eko uztailaren 4an, eta Haiti baita Haiti gehiturik 2002ko uztailaren 2an.

2001ean, gobernuburuek Chaguaramasko Itun Berrikusia sinatu zuten, eta, hala, CARICOMen merkatu bateratua CARICOMen merkatu eta ekonomia bakar bihurtzeko bidea urratu zuten. Estatu kideen artean berrikusitako itunaren zati batek Karibeko Justizia Gortearen ezarpena eta aplikazioa barne hartzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelerazko Wikipediako «Comunidad del Caribe» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-12-30eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205995
* Commonscat Multimedia: Caribbean Community

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123142959
* ISNI: 0000 0001 2165 0967
* GND: 33586-1
* LCCN: n79060698
* SUDOC: 09948806X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q205995
* Commonscat Multimedia: Caribbean Community
**Memoriaren eta Giza Eskubideen Museoa** Txileko museo bat da, Santiagon, Txileko Santiagon, kokatua. Augusto Pinocheten diktadura militarrean (1973-1990) giza eskubideak urratu zituztenak omentzeko helburua du. Matucana etorbideko 501 zenbakian dago, metro bosgarren arrunteko geltokiaren parean.

Michelle Bachelet presidenteak inauguratu zuen 2010eko urtarrilaren 11n, Txileko Bigarren Mendeurrena ospatu zuten gobernu-lanen esparruan. Museoak bost solairu ditu, eta gai horri buruzko hainbat artikulu daude ikusgai: gobernu-dokumentuak, egunkariak eta aldizkariak, kartelak, gutunak eta argazkiak. Ibilbidean ikus-entzunezko panelak daude, garai hartako dokumentalen eta grabazioen laburpenekin, eta, horiei esker, erakutsitako gertaerak ikus daitezke. Gainera, dokumentazio-zentro bat, liburutegi digital bat eta kultura-jarduerak egiteko zabalgune bat ditu.

Kanpo estekak
-------------

* Museoaren web-gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6940940
* Commonscat Multimedia: Museo de la Memoria y los Derechos Humanos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296683729
* GND: 1073996433
* LCCN: no2013016156
* SUDOC: 182644413

 |

* Wd Datuak: Q6940940
* Commonscat Multimedia: Museo de la Memoria y los Derechos Humanos
***Zangotraba*** Juan Kruz Igerabide idazle adunarraren liburua da. 2015an argitaratu zen, Erein argitaletxearen eskutik. Umore beltza eta akzioa, zenbait unetan eleberri beltza ere bai, uztartzen dituen eleberri bitxia.

Argumentoa
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eleberria bizitza bikoitza eramaten duen pertsonai atipiko baten inguruan antolatzen da. Joxe, bere benetako izenaz, aduanetako enpresaria da baina horrek beste pertsonalitatea ezkutatu egiten du, Juan Fernandez detektibe arrakastatsuarena, alegia. Aduanetako lana, berez, beste pertsonalitatea ezkutatzeko asmatu duen tapadera da. Itxuraz superheroi izan zitekeen pertsonaia, benetan detektibe surrealista eta barregarria besterik ez da. Esaterako haren ikerketak penduluaren erabileraz oinarritzen da: radiestesia ikasi zuen eta ikerketzeko pendulua argazki gainean jartzen du, horrela erantzunak jasotzeko. Hau guztia Irungo frankismoaren azkeneko urtetan eta trantsizio politikoaren garaietan kokatu du Igerabidek.

Pertsonaiak
-----------

* Joxe, aduanetako enpresaria, zozoa eta manipulagarria.
* Juan Fernandez detektibea (aurrekoaren alter ego), badaki gaiztoa izaten eta kupidarik gabe lan egiten.
* Edurne, gau-eskolako irakaslea eta Joxeren emaztea.
* Miren, aurrekoaren ahizpa gaztea
* Tximaluzea, aurrekoaren mutila eta drogazalea.
* Dionisio, bere garaian sindikalista sutsua, egun Joxeren aduana-agentzian lanean dago. Joxeren lagunmina da baina Fernandezek behin poliziarengadik ihesi zebilenean zangotraba jarri zion eta atxilotu zuten.
* Kintanilla inspektorea, frankista eta ustela.
* Inspektore berria, zaharra baino gaiztoagoa badaki Fernandezen identitatea faltsua dela. Kintanillak ere bazekien baina ez zuen Fernandezen aurka erabili.
* Dama Beltza, emakume misteriotsua, mendeku bila Fernandezen atzetik dabil.

Aforismoak
----------

Azkeneko kapitulua, "Gibel solas: ispilu txiki bat bizkarra zaintzeko", aforismo bilduma txiki batez antolatuta dago. Aforismo horiek, ironikoak eta ezkorrak, orokorrean, eleberriaren gaiarekin eta idaztearen lanarekin lotuta daude.

Kanpo estekak
-------------

* Erein argitaletxearen informazioa liburuari buruz.
* Juan Kruz Igerabide ETBn *Zangotraba*ri buruz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492783

 |

* Wd Datuak: Q20492783
**Kardulatz** edo *Cirsium arvense* *Asteraceae* familiako landare ezaguna da. Europa osoan zabalduta dago, baita Euskal Herrian ere. Habitat ugarietan aurki daiteke: Laborantza-soroak, larreak, lugorriak, soilguneak basoan.

Ezaugarriak
-----------

Landare bizikor eta zutitua da. Zurtoinak adar ugari ditu. Kapituluak ez daude korinbo-erako panikulan; kardilauna loreak baino laburragoa da; korolaren orria erdiraino zatiturik dago. Udan loratzen da.

Banaketa
--------

Europa osoan arrunta da. Islandian eta Ipar Amerikan gizakiak sartua izanda eta izurrite bihurtu da. Karduetako eulia, *Urophora cardui*, nahita sartu da lurralde batzutan kontrol biologiko gisa.

Propietateak
------------

Propietate astringenteak ditu. Landare osoa ere erabiltzen da kanpoan, hemorroideen aurkako bainu moduan.

Taxonomia
---------

*Cirsium arvense* Carlos Linneok deskribatu zuen, *Serratula arvensis* gisa. Erreferentzia *Species Plantarum* lanean plazaratu zuen (2. liburuki, 820. or. 1753). Giovanni Antonio Scopoli *Cirsium* generoan sartu zuen ondoren, erreferentzia *Flora Carniolica*n plazaratuz (Editio Secunda, 2. liburuki, 126-127. or. 1772).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Polunin, O. (1989). *Guía fotográfica de las Flores Silvestres de España y de Europa*. Bartzelona:Omega. ISBN 84-282-0857-3.
2. ↑  *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak*, Aranzadi Elkartea, 2004. 556.or.
3. ↑

Bibliografia
------------

* Iñaki Aizpuru Oiarbide, Carlos Aseginolaza, Pedro Maria Uribe-Echebarria, Pello Urrutia eta Iñaki Zorrakin: *Euskal Herriko landareak eta inguruetakoak sailkatzeko gako irudidunak*, Aranzadi Elkartea, 2004.

Ikus, gainera
-------------

* Kardu

Kanpo estekak
-------------
***Doneaneko alaba*** Juan Kruz Igerabide idazle adunarraren liburua da. 2021ean argitaratu zen, Alberdania argitaletxearen eskutik. Antiheroi baten eleberria da, haren biografia mitologia klasikoaren pasarte ugarirekin lotuta. Orokorrean biolentziaren eta errepresioaren ondorioak aztertzen ditu. Mendekuaren gaia ere lehen planoan dago.

Argumentoa
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Eleberri honetako narratzailearen bizialdia eta Doneane baserriko alabarena 36ko gerran gertaturiko pasarte latz batzuek txirikordatzen ditu. Gertaerak ondo identifikatzen ez den herrian (Aduna, Andoain edo inguruko beste bat izan daiteke) eta Gasteizen zein Donostian garatzen dira. 

Narratzaileari, unibertsitateko literatura-irakasle eszeptiko eta ozpindu bihurtua, bizimodua aldatuko zaio Doneaneko alaba gazte eta poeta ezagutzen duenean; tartean, pertsonaia ugari gurutzatzen dira, fikziozkoak eta historikoak (Txillardegi, Koldo Mitxelena, Antonio Zavala), aurrera doan bizimodu normalaren azalaren pean gerraren zauriak ezkutatu ezinik. Maitasunak, tragediak, ezinak, bizi-pozak elikatzen ditu pertsonaiak, eta gizarte-gatazken oihartzunak sartzen dira narrazioaren zirrikituetatik, gizakiaren ondare mitologiko basatiaren errainu behin eta berrizkoak. Liburua erreketek burututako herriaren okupazioarekin hasten da. Ondoren, afektaturiko pertsonaien bizitzak ezagutuko ditugu, gerran gertatutakoekin erabat baldintzatuta.

Pertsonaiak
-----------

Ugari dira. Hona hemen batzuk:

* Ttako irakaslea: herrena, amorruz beteriko pertsonaia da. Protagonista da eta eleberria hilobari idazten dion kronika luze bat da. Ttako ez da bere benetako izena: herrian horrela deitzen diote eta ez zaio gustatzen. Liburuaren azken horrialdetan bere benetako izena ezauguko da: Luzio.
* Ttakoren aita: pertsona tradizionala eta erlijiosoa, taberna baten jabea.
* Noni: adineko emakumea, Ttakoren amorantea.
* Unanue "Gorriti": Errekete frankisten burua, krudela eta kriminala. Bere ekintzek betiko markatu zien Doneane baserriko familiari.
* Austin Txiki: Doneane baserriko jabea. Gerra hasieran "Gorriti" hil nahi zuen.
* Mikaela: Austin Txikiren emaztea, gerran burua galdu zuen. Gorritiren biktima izan zen.
* Jonane: erizaina eta poeta, bera da Doneaneko alaba.
* Pello: Doneaneko semea. ETA erakundeari dirua lapurtu dio eta ezkutuan dabil.
* Pinpilinpauxa: unibertsitateko irakaslea, Ttakorekin oheratzen da; harekin oso harreman zaila zuen hasieran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Diario Vasco* egunkarian agertutako komentarioa.
* EITBko elkarrizketa egilearekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110780411

 |

* Wd Datuak: Q110780411
**Javier Pascual Rodríguez** (La Virgen del Camino, Valverde de la Virgen, Leongo probintzia, 1971ko azaroak 14) espainiar txirrindulari ohia da.

Profesional bezala 1995ean debutatu zuen Santa Clara taldean, baina Kelme taldean hasi zen nabarmentzen Fernando Escartín bezalako txirrindulariekin.

2006an, Puerto Operazioan, Eufemiano Fuentesek lideratutako doping sarearen bezero bezala identifikatua izan zen *P. Rodríguez* eta *Pascual Rodríguez* izen ezkutupean. Espainiar justiziak ez zuen Javier Pascual Rodríguez zigortu, une horretan dopinga ez baitzen delitu, eta kirol zigorrik ere ez zuen jaso, kasuaren instrukzioa egin behar zuen epaileak doping sarean txirrindulari honen inplikazioa frogatuko zuten frogak AMA eta UCI bezalako erakundeei emateari uko egin baitzion. Leongo probintzian ospatzen zen GUTXITU INTELEKTUALENTZAKO NAZIOARTEKO TXIRRINDULARITZA LASTERKETAren antolaketan bere gogoz lagundu eta babestu zuen. Mundu mailan erreferentea izan den eta gutxitu intelektualentzako txirrindularitzaren sorlekua. Espainia, Frantzia, Belgika eta Portugalgo txirrindulariek parte hartu zuten, eta gutxiegitasun intelektuala duten pertsonentzako lehen munduko eta europako txapelketa izan zen.

Palmaresa
---------

**1994**

* 2. Nafarroako Itzulian

**1995**

* 3. Laudioko Sari Nagusian

**1999**

* Andaluziako Itzulia
* Etapa 1 Murtziako Itzulian

**2000**

* 2. Setmana Catalanan

**2001**

* Etapa 1 Gaztela eta Leongo Itzulian

**2002**

* 3. Andaluziako Itzulian eta etapa 1

**2004**

* Etapa 1 Espainiako Vueltan

**2005**

* Miguel Indurain Sari Nagusia
* Errioxako Itzulia eta etapa 1

Taldeak
-------

* Santa Clara (1995-1996)
* Kelme (1997-2000)
* iBanesto.com (2001-2003)
* Comunitat Valenciana (2004-2006)

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Javier Pascual Rodríguez - *ProCyclingStats*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q716560
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90420255
* ISNI: 0000 0000 6200 1034
* LCCN: n2009034144

 |

* Wd Datuak: Q716560