recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**CIC nanoGUNE** irabazi-asmorik gabeko ikerketa-zentro bat da, Donostiako (Gipuzkoa) Tolosa hiribidean kokatua, nanozientziaren eta nanoteknologiaren ezagutzaren mugan jarduten duena. 2009an sortu zen, ikerketa-zentro kooperatibo gisa, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin, eta zentro kontsolidatu izendatu zuen Espainiako Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak 2010ean.

"Txikitasunaren erronka handia" esaldiarekin laburbiltzen du Jose Maria Pitarke ikerketa-zentroko zuzendariak nanoGUNEren filosofia. Ikerketa-zentroaren helburua da nanozientziaren eta nanoteknologiaren alorreko ikerketa sustatzea eta koordinatzea, nanoteknologian oinarritutako industria garatzeko eta teknologia-transferentzia sustatzeko.

Hainbat arlotako ikerketa-taldeak ditu: nanomagnetismoa, nanooptika, automihiztadura, nanobiomekanika, nanogailuak, mikroskopia elektronikoa, nanomaterialak, teoria eta nanoirudia.

Punta-puntako azpiegiturak ditu 6.200 m2-ko eraikinean. Besteak beste, 300 m2-ko areto zuria du, eta 15 laborategi ultrasentikor.

Hauek dira CIC nanoGUNEren gaur egungo bazkideak: DIPC, UPV/EHU, Tecnalia, IK4, Gipuzkoako Foru Aldundia, CAF, Petronor eta IKOR.

2014ko abenduaren 13an jakin zenez, CTECHnano enpresa sortu zuen CIC nanoGUNEk.

Erreferentziak
--------------

1. «CAF, Petronor eta IKOR, CIC nanoGUNEko bazkide gaurdanik», *Euskadi+innova*, 2015-16-18
2. «CTECHnano enpresa sortu du CIC Nanogunek», *Berria*, 2014-12-13

1. ↑  «CAF, Petronor eta IKOR, CIC nanoGUNEko bazkide gaurdanik», *Euskadi+innova*, 2015-16-18
2. ↑  «CTECHnano enpresa sortu du CIC Nanogunek», *Berria*, 2014-12-13

Ikus, gainera
-------------

* Ikerbasque

Kanpo estekak
-------------

* nanoGUNEren webgunea
* nanoGUNE ezagutu. Teknopolis. EITB.com
* ETPN (Nanomedicine European Technology Platform) **(Ingelesez)**
* Nanozientzia-masterra **(Ingelesez)**
* nfo12 nazioarteko konferentzia **(Ingelesez)**
* imagineNano 2015 nazioarteko konferentzia **(Ingelesez)**
* CIC Network
* Innobasque
**Rote Zora,** 1977 urtean Alemanian sortutako emakume feministen talde armatua izan zen.

Taldearen izenak "Zora Gorria" esan nahi du euskaraz**,** eta Kurt Held idazlearen umeentzako ipuin batean oinarritua dago. 

1977ko apirilaren 28an ezagutzera eman zen taldea, Medikuen Ganbera Federalaren Koloniako Karlsruhe hiriko egoitzan bonba bat leherrarazita. Abortua zigortzen zuen lege baten aurkako ekintza izan zen, Medikuen Ganberak lege horren erreformaren aurka egin baitzuen. Zelula Iraultzaileen barneko erakundea zen hasiera batean, baina gero bereizi egin ziren.

45 eraso ekintza egin zituen taldeak bere ibilbidean zehar, gehienak, enpresa eta enpresarien aurkako lehergailuak izan ziren. Ekintzek ez zuten zauritutako biktimarik sortu. 

1990eko hamarkadako erdialderaino iraun zuen. Taldearen azken ekintza 1994an izan zen, eta 1996an taldea desegiten zela iragarri zuten. Ez zuten inoiz kartzelan kiderik izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Efemeridea: Rote Zoraren lehen ekintza, Alemaniako emakume eta lesbianek osatutako talde armatua» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).
2. ↑   «ERRAIETATIK vol. XVI | Sorgin moreak eta urdanga gorriak» *Hala Bedi* (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456542
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124122411
* GND: 5545026-X
* LCCN: nr94018474
* SUDOC: 159044162

 |

* Wd Datuak: Q456542
**Seve Calleja** (Zamora, 1953ko abuztuaren 9a) bizkaitar idazlea da. Hizkuntza eta Literatura irakasgaiko irakasle ibili zen Bilboko institutu batean. Poesia eta helduentzako ipuinak idatziz eman zituen lehen urratsak literaturaren munduan. Geroztik, baina, haur- eta gazte-literatura landu du gehienbat, bai sortzaile moduan, bai kritikari edo ikerlari moduan. 

Hainbat hedabidetan kolaboratzen du, hala nola *Bilbao*, *Platero*, *CLIJ* eta *Peonza* aldizkarietan, eta Euskadi Irratian, besteak beste. Gainera, *Zurgai* poesia-aldizkariko erredakzio-batzordeko kidea da.

Haur- eta gazte-literaturari buruzko ikerlanen artean aipagarriak dira *La literatura infantil vasca: estudio histórico de los libros infantiles en euskara* (1988), *Todo está en los cuentos: propuesta de lectura y escritura* (1991), *Haur literatura euskaraz: lehenengo irakurgaietatik 1986 arte* (1994) eta *Zer irakurri hura ikasi* (1995).

Sorkuntzari dagokionez, gaztelaniaz zein euskaraz idatzi du: *Bazen behin marinel bat* (1986), *Hain da triste la vie de touriste* (1986), *Dado iratxoa* (1986), *Beheko eskola, goiko eskola* (1987), *Los ayunos de la reina Ester* (1990), *Herri ibiltari bat: ijitoak* (1993), *Isu, haginik ez zuen marraxua* (1993), *Esklabo zoriontsuen uhartea* (1998), *Ipuinen lantegia* (1999), *Cuentos del tren* (2002), *Aquiles y la tortuga* (2004), *Hasta aquí nunca llegan los gatos* (2005), eta *El billete de un millón* (2008).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Bibliografia
------------

* Zubeldia, Iñaki: *Seve Calleja: Haur Literaturarekin maitemindutako idazle eta iker pene kaina*. - Egan, 2007-3/4, 210-237.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267351
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21110727
* ISNI: 0000000120726712
* BNE: XX1138272
* CANTIC: a10584894
* GND: 1012545253
* LCCN: n85096607
* NKC: xx0205968
* SUDOC: 056855044
* BIBSYS: 9016535
* UB: a1315255
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 32786
* Lur: 01242/eu\_c\_0120/c0120
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 3253

 |

* Wd Datuak: Q12267351
**Armée Révolutionnaire Bretonne** edo **ARB** (euskaraz: «Bretainiar Armada Iraultzailea») bretainiar erakunde armatu independentista da. Bretainia Frantziaren menpe gelditu zen 1524an eta badauka kultura eta hizkuntza propioak. 1789an berezko legedia ukatu zitzaion Bretainiari, eta hizkuntza debekatua izan zen.

1963an Front de Libération de la Bretagne (*Bretainiako Askapen Frontea*) sortu zen Frantziaren Bretainiarekiko jarrera salatzeko asmoz. 1966an ekintza armatuak hasi zituzten eta ARB sortu zen ekintza hauetaz arduratzeko. Batzuetan Emgann talde antikapitalista eta independentista ARBrekin lotu nahi izan da.

  

ARBren helburuak sinbolikoak baino ez dira izan, eta uste da 200 eraso baino gehiago lotu daitezkeela erakundearekin, hauetako bakar batean biktimak izan direlarik: 2000n lehergailu bat zartarazi zuten Queverteko McDonald's jatetxe batean, zerbitzari bat hilez. Helburuen aldaketa ETArekin egin omen zuten itunari egotzi zitzaion. Era berean, eraso honek euren jarrera antiamerikar eta alterglobalistarekin azaldu zuen.

1999ko irailean ETA eta ARB erakundeetako kideek osatutako komando batek lehergai lantegi bat eraso zuten Plevinen, zortzi tona Titadyne dinamita baino gehiago lapurtuz.

ARBren helburuak euskal eginkari bati azaldutako ideian oinarritzen dira:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Frantzia ez da diktadura bat, baina ez dago demokrazia osorik Bretainian. Frantziar Konstituzioak bretainiar herriaren existentzia, gure lurraldearen batasuna eta bretainiera onartzen dituenean, benetako eztabaida demokratiko baterako baldintzak izango dira. Jarduera armatua da guretzat baldintza hauek lortzeko tresna eraginkor bakarra. |  » |

Frantziar estatuak biolentziarekiko zero-tolerantzia politika mantentzen du. McDonalds'eko erasoarekin lotutako kideen azken epaiketek zigor handien emaitza izan zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2048118

 |

* Wd Datuak: Q2048118
**Heretiako erresuma**, Hereti, Herethia, Herezia edo Erezia bezala ere transkribatua (georgieraz ჰერეთის სამეფო, *heretis samepo,* Heretiako erresuma), printzerri georgiar bat izan zen, independente aldi batean (787–959), Erdi Aroko Kaukasian. Kakhetiako printzerriaren eta Albania Kaukasiarraren artean kokatua zegoen.

Heretia eskualde historiko baten izena da gaur egun ere, gutxi gorabehera, Kakhetiako (Georgia) hego-ekialdeko izkinari dagokio, baina Azerbaijango ipar-mendebaldeko barruti batzuk ere barne kontsidera daitezke.

Historia
--------

Heretia eskualdeko biztanle originalen izenen zenbait etnonimo gorde dira: her (er), sukh, txilb eta ibin izan ziren. Her herriaren herria adierazten du Heretia izenak. Tribu horiek Kaukasoko Albaniaren gobernupean bizi ziren.

Kaukasiar Albaniaren gainbeherarekin, lurraldea pixkanaka sartu zen Iberiako erresuman, eta Vakhtang I.a Gorgasal erregeak 463. urtearen inguruan konkistatu zuen, V. mendean bere *samthavro* edo konderria osatuz, eta bertako herriak georgiarrengana asimilatuz. Orduan agertu zen lehen aldiz *Hereti* izena iturri georgiarretan. Kontakizun tradizionalen arabera, probintziaren izena Heroes patriarka mitiko batetik sortu zen, Thargamosen semeak, zeinak Hereti hiria (geroago Khoranta) sortu zuen Alazani ibaiaren haranean.

Arabiar eta musulmanak iritsi zirenean Georgiara 8. mendean, Heretia erresistentzia puntu izan zen. Tbilisiko emirerriko okupatzaile aurre egiteagatik, Heretia Bagrationi armeniar familia nobleari eman zitzaion, eta hauek urte batzuen buruan printzerri independente bat ezarri zuten Saki hirian hiriburua zutelarik. Printzerria indarra eta ospea bereganatuz joan zen, eta 893. urte inguruan Grigol Hamam printzeak botere handia izan zuen eta errege koroatua bilakatzea lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko Wikipediako «Reino de Hereti» artikulutik itzuli da; zehazki, 2019-09-09ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187461
* Commonscat Multimedia: Hereti / Q187461

---

 |

* Wd Datuak: Q187461
* Commonscat Multimedia: Hereti / Q187461
*Artikulu hau aintzirari buruzkoa da; Estatua gaitzat duena beste hau da: «Nikaragua»*

**Nikaragua aintzira** (gaztelaniaz: *Lago de Nicaragua*) edo **Cocibolca aintzira** (nahuatlez: *Cocibolca*, «itsaso geza»), *Mar Dulce*, *Gran Lago*, *Gran Lago Dulce* eta *Lago de Granada* ere deitua, Nikaraguan kokaturiko ur gezako aintzira da. 8.264 km²ko eremuarekin, Erdialdeko Amerikako aintzirarik handiena eta munduko hemeretzigarrena da.

Geografia
---------

Cocibolca aintzira Nikaraguako hego-mendebaldean dago, Granada , Rivas, Río San Juan, Chontales y Boacoko departamenduek inguratua. 148 km luze eta 55 km zabal da. Elipse antzekoa da eta ipar-mendebaldetik hego-ekialdera luzatzen da. Sakonera handiena, 45 m ingurukoa da. Tipitapa ibaiak Managuako aintzirarekin lotzen du. Hustubidea, berriz, San Juan ibaia da, Karibe itsasoarekin lotzen duena. Hori dela eta, aintziraren ertzean dagoen Granada itsas portutzat hartu ohi da. Aintziran barrena, piratek hirutan eraso zuten hiri hori.

Aintzirak uharte asko ditu (1.000tik gora). Nagusiak Ometepe eta Zapatera uharteak eta Solentiname uhartedia dira. Solentinamen Ernesto Cardenal nikaraguar teologo eta poetak bere komunitatea ezarri zuen. Hamaika barne portu ditu, horien artean Granada hirikoa.

Antzina Managua eta Nikaragua aintzirak Ozeano Bareko kostaldeko sarguneak ziren eta, sumendiek eragindako material pilaketaren kariaz, kostaldetik urrundu ziren; horrenbestez hango espezie batzuk ur gezetan bizitzera egokitu diren itsas arrainak dira, hala nola *Carcharhinus leucas* marrazoa eta *Pristis perotteti* zerra-arraina.

Historia
--------

Panamako kanala eraiki baino lehenago, Cornelius Vanderbilten garraio konpainia zen Ozeano Atlantikotik Ozeano Barera iristeko bide bakarra, Rivasko istmoren bitartez. 1916ko Bryan-Chamorro Itunak Estatu Batuentzat ziurtatu zuen Nikaraguako kanala eraikitzeko eskubideak. Ideia, noizbehinka agertu arren, ez zen inoiz gauzatu. 2014an, ordea, Nikaraguako gobernuak, Cocibolca aintziratik barrena bi ozeanoak lotuko dituen 286 kilometroko kanala eraikitzeko baimena eman zion Hong Kongeko enpresa bati.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/1/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .
2. ↑  Lake Profile: Cocibolca (Nicaragua) Worldlakes.org
3. ↑  Thomas B. THORSON (1976): *Observations on the Reproduction of the Sawfish, Pristis perotteti, in Lake Nicaragua, with Recommendations for its Conservation* Digitalcommons.unl.edu
4. ↑  Adrian GARCIA: *Hazkundearen prezioa* Berria.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173862
* Commonscat Multimedia: Lake Nicaragua / Q173862

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4916467
* GND: 4404128-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2194833

 |

* Wd Datuak: Q173862
* Commonscat Multimedia: Lake Nicaragua / Q173862
SS Das Reicharen Bigarren Dibisioaren ikurra.
**Tulleko sarraskia** Tulle herrian, Frantziako Corrèze departamentuan, alemaniar gudarostearen SS Das Reich-eko Bigarren Dibisioak 1944ko ekainean egin zuen. Hildako guztiak 213 frantziar izan ziren, partisano batzuk eta, batez ere, herriko jendea. Sarraskia pairatzen ari ziren partisanoen erasoen aurrean nazien mendekua izan zen.

Datuak
------

1944ko egun horietan alemanek biktima hauek eragin zituzten:

* 18 trenbidezain. Hauen hilketaren ondoren Erresistentziako kideek hiria utzi zuten.
* Herriko 99 gizon torturatuak eta 98 urkatuak izan ziren
* Gizon bat ihes egiteko saioan hil zuten
* 149 gizon Dachau kontzentrazio-esparrura bidali zituzten. Horietatik 101 hilko ziren

Guztira, SSek, Wehrmachtek eta Sicherheitsdienstek herri bereko 213 pertsona hil zituzten.

Das Reich Dibisioa
------------------

1944ko hasieran alemaniar armada galera handiak pairatzen ari ekialdeko frontean. SS Das Reicharen Bigarren Dibisioa Montauban lurraldean bildu zen, Heinz Lammerdingen agindupean. Mugimenduaren helburua aliatuek lehorreratze bati erantzuna ematea zen. Dibisioan 18.000 gizon zeuden, blindatu arinekin eta tankeekin. Dibisio hau arriskutsua zen zeren eta haren partaideak nazionalsozialistak ziren, Ekialdeko Frontean aritukoak ziren eta, gainera, haien burua eliteko unitate gisa ikusten zuten. Gertaera hauen aurretik partisanoen aurkako ekintza ugari burutu zuten.

Gertaerak
---------

Erresistentziak 1944ko ekainaren 7 eta 8an alemanen aurkako erasoa burutu zuten, hiria okupatuz. Alemanek orduan 18 trenbidezain hil zituzten. Hauen hilketaren ondoren Erresistentziako kideek Tulle utzi zuten. Ondoren, ekainaren 9an, Das Reich Dibisioa hiria okupatu zuen eta errepresio ekintzak hasi ziren, benetako sarraskia burutu arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lieb, Peter (2006). "Répression et massacres. L’occupant allemand face à la résistance française, 1943-1944", Gaël Eismann eta Stefan Maertens (koordinatzaileak.), *Occupation et répression militaires allemandes, 1939-1945*. Paris: Autrement, Mémoires/Histoire bilduma, 181 or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Sarraskiaren inguruko dokumentala eta testigantzak.
* **(Frantsesez)**:[\* Tulle, erresitentzia eta martirioa.-Oroimenaren bidea.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2798534

 |

* Wd Datuak: Q2798534
**Edward Ochab** (Krakovia, 1906ko abuztuaren 26a – Varsovia, 1989ko maiatzaren 1a) poloniar politikari komunista izan zen. Poloniako estatuburua izan zen 1964tik 1968ra.

1929an, Poloniako Alderdi Komunistarekin bat egin eta hainbat aldiz espetxeratu zuten. 1939an, Varsoviaren defentsan parte hartu zuen, baina, ondoren, Sobietar Batasunera lekualdatu zen. Han, Abertzale Poloniarren Batasuna antolatu zuen, Stalinek kontrolatuta. 1943an, Lehen Armada Poloniarreko komisario politiko izendatu zuten, eta, 1944an, Langile Poloniarren Alderdiko batzorde nagusiko kide izatera igo zen, eta 1954tik, politburoko kide izan zen. Hainbat ministerio eta armadaren adar politikoa zuzendu zituen, eta egin beharreko disidenteei bidaltzeaz arduratu zen Polonia hegoaldeko meategietara behartutako lanak.

Bolesław Bierut hil ondoren, alderdiaren lehen idazkari hautatu zuten 1956ko martxoan, eta langileen protesten errepresio bortitza baimendu zuen ekainean. Urrian Wladyslaw Gomulkaren esku utzi zuen boterea.

Politburon egon zen 1968ra arte, eta Nekazaritzako ministro izan zen 1957tik 1958ra. 1964tik 1968ra Estatu Kontseiluko presidentea izan zen.
**1961eko urriaren 17ko Parisko sarraskia** Aljeriako Gerran zehar Parisen gertatutako aljeriarren manifestazio baten errepresio odoltsua izan zen. Maurice Paponek zuzendutako Parisko poliziaren errepresioak 1961eko udazkenean zehar iraun zuen.

Sarraskia
---------

1961eko urriaren 17an, Nazio Askatasunerako Fronteak Maurice Papon polizia prefektuak Pariseko eskualdean bizi ziren aljeriar guztiei ezarritako etxeratze-aginduaren aurka deitutako manifestazio baketsu batek 70 eta 200 hildako artean eragin zituen ikertzaileen arabera (Jean-Luc Einaudi historialariak udazkenean zehar 200 eta 393 arteko aljeriar hilak kontatzen ditu). Aljeriarrak ez ziren biktima bakarrak izan, poliziak oinezkoen ezaugarri fisikoetan oinarrituta jarduten zuelako. Horrek esan nahi zuen itxura mediterraneoko edozein pertsona atxilotu, jipoitu eta hil egin zitekeela. Biktima batzuk Senara bota zituzten; beste batzuekin, berriz, burokraziari esker beste kausaren itxura egin zituzten. Biktimak Palais des Sportsen eta Pierre de Coubertin estadioan atxilotu zituzten, non tratu basatiak jaso zituzten.

Estatuak sarraskia ezkutatu zuen, Charles de Gaulle presidenteak "bigarren mailako auzia" zela iritzita. 1962ko otsailaren 8an, Aljeriako Gerraren eta OAS erakunde terroristaren aurkako beste manifestazio batek sarraski bat ere eragin zuen, "Charonneko sarraskia" izenekoa (Parisko metro geltoki bat). Alderdi Komunistak eta CGTk deituta zegoen manifestazioa, baina Maurice Papon polizia prefetak ez zuen baimendu. Hark segurtasun indarrei agindu zien manifestarien aurka kargatzea, eta horrek zortzi hildako eragin zituen zuzenean, eta beste bat zaurien ondorioz.

Aztarna kulturan
----------------

Berehala frantsesek ezkutatu eta ahaztu nahi izan zituzten gertaera lazgarri bezain deseroso horiek. XX. mende amaieran berpiztu egin zen sarraskiaren inguruko interesa. La Tordue musika taldeak "Paris, Oct. 61" abestia plazaratu zuen oroitzapenetan 1995eko maiatzean (*Les choses de rien* albuma), frantses arrazismoaren kritika garratza eginez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Jean-Luc Einaudi: "La bataille de Paris : 17 octobre 1961", 1991, ISBN 2-02-013547-7
2. ↑  Paul Thibaud, "17 Octobre 1961: un moment de notre histoire," Esprit, 2001eko azaroa
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «17 de octubre de 1961, la masacre colonial - Fechas que hicieron historia - Ver el documental completo» *ARTE* (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200472
* Commonscat Multimedia: Paris massacre of 1961 / Q200472

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7562956-2

 |

* Wd Datuak: Q200472
* Commonscat Multimedia: Paris massacre of 1961 / Q200472
**Kuwaitar dinarra** (arabieraz: دينار كويتي‎, kodea: **KWD**) Kuwaiteko txanpon ofiziala da. Dinar bakoitza 1.000 filez osatuta dago eta balio gehien duen munduko moneta fisikoa da.

Historia
--------

Dinarra 1961eko apirilaren 1ean sartu zuten Golkoko errupia ordezkatzeko, libera esterlina baten baliokide zen hasierako balioarekin eta dinar bakoitzeko 13 1⁄3 kanbio-tasarekin antzinako errupiaren aldean.

Irakek 1990ean Kuwait inbaditu zuenean, irakiar dinarrak dinar kuwaitar dinarra ordezkatu zuen. Inbasioan zehar irakiarrek balio handiko billete gehienak lapurtu zituzten, merkatu beltzean saldu zirenak edo berriro erabili zirenak. Askapenaren ondoren, kuwaitar dinarra herrialdeko legezko txanpon gisa berrezarri zuten, eta billete sorta berri bat sartu zuten, lapurtutako aurreko billeteak baliogabetzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  eleconomista.com.mx

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193098
* Commonscat Multimedia: Money of Kuwait / Q193098

---

 |

* Wd Datuak: Q193098
* Commonscat Multimedia: Money of Kuwait / Q193098


| * i
* e
* a
Diru-ikurrak |
| --- |
| Zirkulazioan | ฿ **·** B/. **·** Br **·** ₵ **·** ¢ **·** C$ **·** ₡ **·** ден. **·** ₫ **·** ֏ **·** € **·** ƒ **·** Ft **·** G **·** ₲ **·** ₴ **·** Kč **·** ₭ **·** L **·** L **·** L / E **·** £ / ₤ **·** лв. **·** ₦ **·** ₱ **·** P **·** Q **·** R **·** ﷼ **·** ៛ **·** RM **·** Rp **·** RSD/РСД **·** ₹ **·** ₨ **·** S/ **·** ৳ **·** R$ **·** $ **·** {\displaystyle \mathrm {S} \!\!\!\Vert } **·** ₪ **·** ₸ **·** ₮ **·** ₺ **·** VT **·** ₩ **·** ¥ **·** zł |
| Historikoak | ₳ **·** ₢ **·** ₰ **·** DM **·** ₯ **·** ₠ **·** ₣ **·** I/. **·** Kčs **·** Lm **·** ℳ **·** ₥ **·** ₧ **·** ℛℳ **·** Sk **·** Antzinako shekel **·** ₷ |
**1622ko sarraski indigena**, **Jamestowneko sarraskia** izenez ere ezaguna, Virginiako Kolonian gertatu zen 1622ko martxoaren 22an, ostiral santuan, eta Opchancanough buruzagiak zuzendutako Powhatan Konfederazioaren ezusteko eraso batzuen ondorioz sortu zen. Erasoan 347 pertsona inguru hil ziren,  Jamestowngo ingeles biztanleriaren herena inguru.

Jamestown Ipar Amerikako ingeles lehen kolonia izan zen 1607an, eta Virginia koloniaren hiriburua izan zen. Jamestown bera hilketatik salbatu bazen ere azken orduko ohar baten bidez , James ibaian zehar kolonia txikiago asko ezarri ziren, bai ibaian gora bai ibaian behera. Erasotzaileek gizon, emakume eta haurrak hil zituzten, etxeak eta laboreak sutan jartzen zituzten bitartean.

Henrico zen orduan hedapen betean zeuden komunitate txikietako bat, eta indigenen eraso koordinatuen zatirik okerrena jasan zuena. Kolonia horietako asko gertakarien ostean abandonatu egin ziren. Hildakoen aztarnategi handienetako bat Wolstenholme Towne izan zen, eta Jamestowndik 7 miliatara ibaian behera dauden azken indusketa arkeologikoetan beste aztarnategi bat aurkitu da.

Aurrekari historikoak
---------------------

Ingelesen eta Powhatan herriaren arteko lehen gerraren ondoren (1609-1613), Pocahontas, Powhatan buruzagiaren alaba, eta John Rolfe kolonoaren ezkontzak 1614an, kolono ingelesen eta aborigenen arteko harreman baketsuagoen garaia ekarri zuen. Powhatan Konfederazioa. 1618an, Wahunsonacock buruzagia hil ondoren, bere anaiordea Opechancanough-ek ordezkatu zuen. Ez zuen kolonoekin harreman baketsuak mantentzeko aukerarik ikusten eta ingelesen eta powhatan herriaren arteko lehen gerraren amaierako azken porrotetik errekuperatu ondoren, kolonia ingelesen suntsipena planifikatzea erabaki zuen.

1622ko udaberrian, ingeles batek Nemattanew kontseilariaren hilketaren ondoren, Opechancanoughek ezusteko kanpaina bat abiatu zuen, batez ere James ibaian kokatutako hogeita hamaika kolonia ingeles eta plantazioen aurka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  347 inguru sarraskatu zituzten erasoan

Bibliografia
------------

* Price, David A. (2003). «March 22, 1622: Skyfall». Love and Hate in Jamestown: John Smith, Pocahontas, and the Start of A New Nation. Nueva York: Alfred A. Knopf. pp. 200–221. ISBN 0375415416.
* Rajtar, Steve (1999). Indian War Sites. Jefferson, NC: McFarland. ISBN 0786407107.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616307

 |

* Wd Datuak: Q616307
*Artikulu hau Guyanako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar guyanarra** (ingelesez: *Guyanese dollar*), Guyanako Errepublika Kooperatiboan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **GYD** da eta bere sinboloa $, G$ edo GY$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar guyanar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-13).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-02-18).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Bank of Guyana.*  (Noiz kontsultatua: 2017-04-02).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Guyanako Bankuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213005
* Commonscat Multimedia: Money of Guyana / Q213005

---

 |

* Wd Datuak: Q213005
* Commonscat Multimedia: Money of Guyana / Q213005
*Artikulu hau Arubako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Florin».*

**Florin arubarra** (nederlanderaz: *Arubaanse florijn*), Aruban zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **AWG** da eta bere sinboloa ƒ edo Afl. florin izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Florin arubar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta florin arubar bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. Dibisa honen izena *fleur* hitzatik dator, lore esan nahi duena frantsesez.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-28).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-07).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Centrale Bank van Aruba.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-09).
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-07).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Arubako Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232270

 |

* Wd Datuak: Q232270
**Dinah Karen Crawshay Murray**, jaiotzez **Greenwood**, (Hampstead, Londres, 1946ko maiatzaren 27a – 2021eko uztailaren 7a) ingeles idazle, irakasle eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Autismoa azaltzeko, monotropismoaren teoria garatzen lagundu zuen.

Bizitza
-------

Tony Greenwood politikariaren eta Jill Greenwood idazlearen alaba, Londresko Hampstead auzoan jaio zen. Murrayren aitabitxia Clement Attlee Erresuma Batuko lehen ministroa zen.

Byron House eskolan, Highgaten eta North London Collegiate Schoolen ikasi zuen. Penguin Booksen lan egin zuen editore gisa, Londresko University Collegera joan baino lehen, eta 1969an hizkuntzalaritzan eta antropologian lizentziatu zen.

Murray autista zen, eta bere karrera gehiena autismoa ikertzen, eta pertsona autisten aldeko kanpainak egiten eman zuen. 1986an hizkuntzalaritzako doktoretza lortu zuen Londresko University Collegen. 1996tik 2013ra WebAutism ikasgaiko irakasle laguntzailea izan zen Birminghamgo Unibertsitatean.

1990eko hamarkadan Londresen komunitateko langilea izan zen, eta esperientzia horrek APANA (Autistic People Against Neuroleptic Abuse) erakundea sortzera eraman zuen. Urte horietan, Wenn Lawson eta Mike Lesser ikertzaile autistekin elkarlanean aritu zen, monotropismoaren teoria garatzeko. Mike Lesserrekin batera, Autism and Computing erakundea sortu zuen.

2017an, National Autistic Societyk Bizitzako Lorpen Saria eman zion. Gainera, AutNav aplikazioa garatzen lagundu zuen.

1970ean, David Murray filosofo eta musika kritikariarekin ezkondu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten eta beste haur bat zaindu zuten harrera familia gisa. 2016an senarra hil zitzaion.

2021eko uztailaren 7an hil zen pankreako minbiziaren ondorioz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «A tribute to Dinah Murray» *National Autistic Society* 2021-07-09 (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** Warren, Penny. «Dinah Murray obituary» *The Guardian* 2021-07-25 (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).
3. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «"A Productive Irritant: A Celebration of the Life of Dr. Dinah Murray» *NeuroClastic* 2021-07-07  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2021-08-17) (Noiz kontsultatua: 2024-03-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76079328
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 58489664
* ISNI: 0000000109767863
* GND: 17380652X
* LCCN: n2005067317
* SUDOC: 186256752
* BIBSYS: 6019124

 |

* Wd Datuak: Q76079328
*Artikulu hau Ekuadorko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sucre».*

**Sucrea** (gaztelaniaz: *Sucre*), Ekuadorko Errepublikan 1884 eta 2000 bitartean zirkulazioan egon zen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ECS** zen eta bere sinboloa S/.. Sucre banako baten ehunena zentabo deitzen zen eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta zegoen. Antonio José de Sucre politikari, militar eta Latinoamerikako herrialdeen independentziaren bultzatzaile nagusiaren omenez izendatua izan zen.

Historia
--------

1884ko martxoak 22an ekuadortar pesoa ordezkatu zuen. 2001eko ekainak 10ean berriz, estatubatuar dolarrak, sucrea ordezkatu zuen.

2000eko martxoak 13an, estatubatuar dolarra Ekuadorko zirkulazio dibisa legala bihurtu zen. Ondoren, 2000eko irailak 9an, sucrea zirkulazio legaletik kanpo geratu zen. Azkenik, 2001ko ekainak 8rarte, sucrea Ekuadorko Banku Zentralean trukagarria izan zen estatubatuar dolar 1 = 25.000 sucre trukaneurri finkoarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Euskaltzaindiaren Hiztegia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-10-07).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Antonio José de Sucre fue símbolo de la moneda» *El Comercio* 2012-05-22 (Noiz kontsultatua: 2017-07-20).
3. 1 2   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911562
* Commonscat Multimedia: Money of Ecuador / Q911562

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q911562
* Commonscat Multimedia: Money of Ecuador / Q911562
**Naomi Alderman** (Londres, 1974) eleberrigile, joko-sortzaile eta telebistako ekoizle ingelesa da. Zientzia-fizkiozko lanak idazteagatik da bereziki ezaguna, hala nola *The Power* (2016) eta *The Future* (2023) eleberriak.

Geoffrey Aldermanen alaba da, historia anglojuduan aditua eta judu ortodoxo ez-konbentzional gisa deskribatu izan dena. South Hampstead High School-en eta Lincoln Collegen (Oxford) hezi zuten Alderman, eta bertan Filosofia, Politika eta Ekonomia ikasi zituen. Oxfordetik atera ondoren, haurrentzako edizioan lan egin zuen, eta gero abokatu-enpresa batean, bertako argitalpenak editatzen. Idazketa-sormena ikasten jarraitu zuen East Angliako Unibertsitatean, eleberrigile bihurtu aurretik. 2007an, The Sunday Timesek urteko idazle gazte izendatu zuen.

Alderman feminismoaren defendatzaile bihurtu zen nerabe zela, eta ordutik emakumeen eskubideen alde lan egin du, bere lanetan ere isla duen jarrera. 2018ko *New York Times* egunkariko elkarrizketa batean honela adierazi zuen: "1990eko hamarkadan nerabe nintzela, ohikoa zen emakume gazteen artean esatea feminismoaren borrokak irabazita zeudela. Negargarro argo dago hori ez dela kasua egia". The Power idatzi zuenean Me Too mugimendua aipatu zuen inspirazio gisa.

2012an, Margaret Atwood eta Alderman elkarrekin lanean jarri ziren Rolex Mentor ekimenari esker: helburua zen aditu konsagratuak hasiberriekin parekatzea proiektu komunak egiteko, eta Atwood eta Aldermanek "The Happy Zombie Sunrise Home" idatzi zuten elkarrekin, Wattpad plataforman 2012an kaleratu zen lana.

1. ↑  Fox, Sue, "Relative Values: Geoffrey Alderman and his daughter, Naomi", *The Sunday Times*, 11 February 2007.
2. ↑   «Relative Values Geoffrey Alderman and his daughter Naomi» *The Times* (London) 11 February 2007.
3. ↑  "UK Authors of the Future Unveiled", bbc.co.uk. Accessed 26 December 2022.
4. 1 2   La Ferla, R.  (29 January 2018). «Naomi Alderman on the World That Yielded The Power» *The New York Times*.
5. ↑   «Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative» *Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative: A year of mentoring*.
6. ↑   Schinsky, Rebecca Joine.  (October 31, 2012). «The Happy Zombie Sunrise Home — An Excerpt of Margaret Atwood's Exclusive Wattpad Story» *Book Riot*.
**Jasmin Mara López** New Orleansen jaiotako kazetari bat da.

Bizitza
-------

Jasmin Mara López Estatu Batuetako Luisianako New Orleanaseko zinemagile bat da: kazetaria, audio-produktora eta filmetako zuzendari lanetan ibiltzen dena. Los Angeles eta New Orleans artean mugitu ohi da bere ekoizpenak burutzeko.

Mexikon erroak zituen famili batean jaio zen, eta Estatu Batuen eta Mexikoren arteko mugaren bi aldeetan izandako arazoek eragin zioten bere haurtzaroaan zehar. Egoera horiek etorkinen eskubideekiko, gazteen ahalduntzearekiko eta gizarte-aldaketarekiko grina handia ekarri zioten Jasminari. 

Hori dela eta, *Luz Proiektua* sortu zuen, gazte mexikarrei beren komunitateetan istorioak dokumentatzen erakusteko. 
2010ean Free-lance bezala hasi zen kazetari lanetan eta komunikazio munduan ekoizpenak egiteen.

2015. urtean *Death Diving: Migration Death on the Border* dokumentalak Kazetaritzako Bikaintasun Saria jaso zuen

Filmografia ibilbidea
---------------------

2020 urtean *Silent Beauty* (Edertasun Ixila) estreinatu zen Hot Docs 2022 jaialdian. 

Dokumental eder eta oso pertsonala izanik, Jasmin Mara López zuzendariak familia-giroko sexu-abusuaz hitz egiten du.

Lan horrek Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian lehen saria eskuratzea ahalbidetu zion.

Honela zioen epaimahaiak bere lana goraipatuz:

> "Silent Beauty" kontakizun pertsonalaren zuzendaritza berri, distiratsu eta delikatuagatik (saritzen dugu). Jasmin ausartu da pertsonek dituzten zauriak ikustera bidai berezi bat egitera, familia barruko abusuak bizi izan direnean. Bakarka eta kolektiboki ere, aurrera egiteko, emakumeen (eta kasu honetan neskatoen) aurkako indarkeria salatzea beharrezkoa da.
> 
>

Sariak
------

* 2023 urtean Soriako mujerDOC generoari buruzko nazioarteko zinemaldian lehen saria irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Soria, desdeSoria // Periódico digital de.  (2023-03-11). «'Silent Beauty', de Jasmin Mara López, gana la VI edición de mujerDOC» *desdeSoria // Periódico digital de Soria* (Noiz kontsultatua: 2023-04-21).

Kanpo estekak
-------------

* Lopez kazetariaren informazio profesionala:
* Jasmin Lopezen bloga
* Silent Beauty dokumentala
* Silent Beauty filmaren trailerra:
* Jasmin Marari elkarrizketa 2022ko maiatza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117816606

 |

* Wd Datuak: Q117816606
*Artikulu hau Curaçao eta Sint Maarteneko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Florin».*

**Holandarren Antilletako florina** (nederlanderaz: *Antilliaanse gulden*), Curaçaon eta Sint Maartenen zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ANG** da eta bere sinboloa ƒ edo NAf, florin izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Holandarren Antilletako florin banako baten ehunena zentabo deitzen da eta florin bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. Dibisa honen izena *fleur* hitzatik dator, lore esan nahi duena frantsesez.

Historia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *XE - The World's Trusted Currency Authority.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-08).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-09).
3. ↑   **(Ingelesez)**  *Coins of CIS and Baltic countries.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-08).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Curaçao eta Sint Maarteneko Banku Zentralaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q522701
* Commonscat Multimedia: Money of the Netherlands Antilles / Q522701

---

 |

* Wd Datuak: Q522701
* Commonscat Multimedia: Money of the Netherlands Antilles / Q522701
**Yunjin** (Txineraz: 雲錦), **Nanjing brodatzea** edo **hodei brodatzea** Song dinastiaren amaieratik **Nanjingen** egindako sortutako zeta brokatu tradizionala da, Song eta Tang dinastien ehuna ehuntzeko tekniketan oinarritzen da. Sarritan, urrezko eta zilarrezko hariak izaten ditu, koloreko zetekin. Ming dinastian, yunjin ehuleek ehun birakariko teknika bat garatu zuten eta horri esker, beste oihal batzuetan, hala nola satinean, gainetik diseinu koloretsuak egiteko aukera izan zuten. 2009an, Yunjin-a UNESCOn gizateriaren ahozko ondare ukiezinaren zerrendan egoteko hautatu zuten.

Qianlong enperadorearen (1711–99) dragoi sotana, Yunjin brokatuarekin, Leipzigeko Grassi museoan

Historia
--------

Nanjing brodatzearen historia Hiru Erresumetaraino (220-280) arakatu daiteke. Ekialdeko Jin dinastiaren amaieran (317-420) lehertu zen gerra batean, Liu Yu jeneralak Qin Later (384-417) erresuma garaitu zuen, Xi'an egoitza zuena. Garaipenak, Xi'ango artisauak Jiankang-era joatera bultzatu zituen, orain Nanjing City denera, horien artean ehuleak ziren indar nagusia. Ehuleak herrialde osoko artisau nagusiak ziren eta gutxiengo talde etnikoen trebetasun asko ikasi zituzten. Ekialdeko Jin Gobernuak, Nanjingen brokatzeko bulego berezi bat ezarri zuen, horien ekoizpena kudeatzeko. Qing dinastian, "Jiangning Oihal Saila" delakoa ezarri zuten Nanjing hirian. Nanjing Yunjinen ehungintza gailurrera iritsi zenean, 30.000 ehungailu baino gehiago zituen eta ia 300.000 lagun bizi ziren eremu horietan. Une hartan Nanjing-eko artisau-industria handiena zen.

Bereizgarriak
-------------

Nanjing yunjin, zeta mota onenetakotzat jotzen da. Bere kolore eta patroi korapilatsuengatik da ezaguna. Nanjing yunjin brokatuak ezagunak dira, teknologia aparta, patroi dotoreak eta testura leuna dituelako. Patroiak zeruko hodeiak bezain desberdinak eta ederrak dira eta hortik datorkio "Yunjin" izena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jiangsu Silks» *China's Foreign Trade* (China Council for the Promotion of International Trade) China Council for the Promotion of International Trade (164–175): 252..
2. ↑
3. ↑    *ÖÐ¹úÄÏ¾©ÔÆ½õÍø.* .
4. ↑   «Craftsmanship of Nanjing Yunjin brocade» *UNESCO Intangible Cultural Heritage*.
5. ↑   «Nanjing Yunjin» *en.chinaculture.org*.
6. ↑   «Nanjing Culture,Culture of Nanjing,Nanjing Yunjin Brocade,Nanjing Art & Culture» *www.suzhouprivatetour.com*.

Kanpo estekak
-------------

Txantiloi:Autoritateko kontrola
*Artikulu hau ALBAko herrialdeen kontu eta balio unitate komunari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sucre».*

**SUCREa** (gaztelaniazko Sistema Únitario de Compensación Regional), ALBAko herrialdeek eta Ekuadorrek 2008ko azaroan hartzea adostatu zuten kontu unitate komunaren izena da. Bere ISO 4217 kodea **XSU** da. 2008an Ekuador ez zen ALBAko partaidea. 2010eko urtarrilaren 10an Honduras ALBAko itunari uko egin zion. 2013ko martxoaren 24an Uruguaik sistemari atxikitzeko eskaera gutuna sinatu zuen nahiz eta ez izan oraindik ere sistema honen partaide ezta ALBAko kidea.

Gaur egun kontu eta balio unitate bat da soilik. Ez da legezko txanponak eta diru paperak jaulkitzen dituen erakunde batengatik kontrolatuta dagoen diru trukagarri bat. SUCREaren partaideak Bolivia, Ekuador, Kuba, Nikaragua eta Venezuela dira.

SUCREaren xede teorikoa Ameriketako Estatu Batuetako dolarraren ordezkapen progresiboa da, ALBAko herrialdeen eskualde arteko merkataritzan.

2010eko urtarrilaren 1ean SUCREa diru bezala guztiz funtzionatuko zuela iragarri zuen Hugo Chávezek, 2009ko apirilaren 16an. Rafael Correa Ekuadorreko presidenteak ordea, honetarako denbora pila falta zela esan zuen

2000 urtera arte, Ekuadorko diruak izen bera izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *SUCRE.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-26).
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** El "sucre" funcionará el 1 de enero, según Chávez.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Utopía sucreña» *La Estrella de Panamá* 25/10/2009 (Noiz kontsultatua: 2017-03-25).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** SUCREren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1148329

 |

* Wd Datuak: Q1148329
**Entzungailu** edo **aurikularrak**, ohikoan pluralez aipatuak belarri bakoitzerako bat erabiltzen delako, transduktore mota bat dira, gailu elektroniko batek (adibidez, irrati edo audio-aparailu batek) sortutako seinale elektriko bat jaso eta belarrien ondora daramana bozgorailu txiki batzuen bidez soinu-uhin entzungarriak sortzeko. Entzungailuak eramangarriak eta trukagarriak izan ohi dira, hau da, behar dituen ekipotik erraz entxufatu edo desentxufa ditzake. Entzungailu berak audio-sistema batzuek erabil ditzakete.

Entzungailu batzuk bi noranzkoko komunikaziorako ere badira, mikrofonoa ere badaukatenean.

Beyerdynamic izeneko enpresarena ei da asmakuntza. 1937an salmentan jarri zuten DT 48 modeloa.

Audio-sistema pertsonalak sortu zirenean (irrati eramangarriak eta kaseterako erreproduzitzaile eramangarriak, walkmanak), asko hedatu zen erabilera; gero, CD jogailuak, audio-jogailu digitalak etorri ziren, eta are gehiago dira phikoak ordenagailu pertsonalarekin eta smartphoneekin erabiltzen direlarik.

1. ↑   **(Katalanez)** 1.xml «auricular» *L'Enciclopèdia.cat.*  Bartzelona: Grup Enciclopèdia Catalana  1.xml.
2. ↑    *BEYERDYNAMIC.* .
**Tournaiko kanpandorrea** (frantsesez: *Beffroi de Tournai*) Tournain dago, Valonian, Belgikan. Herrialdeko kanpandorrerik zaharrena da. Belgikako eta Frantziako 56 dorre eta kanpandorrez osatutako talde baten parte da eta 1999tik Unescoren Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago.

Mendeetan zehar, Tournaiko kanpaiak jaiotzengatik, bisitengatik, erasoengatik eta festengatik jotzen zituzten. Gaur egun, 256 maila eta 72 metroko altuera du, eta Belgikako hiri bisitatuenetariko bat da.

Historia
--------

Dorrea 1188. urtean hasi zen eraikitzen, Frantziako Felipe Augusto erregeak Tournairi bere foruak eman zizkionean; besteak beste, herritarrei abisu emateko erkidegoko kanpandorrea eraikitzeko eskubidea eman zien.

Dorrearen jatorrizko formak Erdi Aroko dorre bat gogorarazten zuen, zeharkako sekzio karratua eta almenadun parapeto batekin. Dorre zelatari gisa funtzionatzen zuen, suteak eta etsaiak ikusteko. Hiriaren hedapenaren ondorioz, kanpandorrea handitu egin zen 1294an, gorputz gehigarri bat gehituz eta izkinak lau pinakulurekin eskoratuz. Pinakulu bakoitzean soldadu baten estatua jarri zen eta herensuge batek egitura osoa koroatzen zuen. Herensugeak, boterearen eta zaintzaren sinboloa, Belgikako beste dorre zahar batzuk ere koroatzen ditu, hala nola Paños de Ypres lonja eta Ganteko kanpandorrea.

Sute batek eraikina hondatu zuen 1391n. Hurrengo urteetan, hiriak kanpai berriak erosi zituen ondatuta zeuden kanpaiak ordezkatzeko, eta urrezko elementuak gehitu zizkiotenn dorrearen gailur berrituari: tritoiak, estandarteak eta herensuge berri bat. Garai honetako kanpairik handiena, *Bancloke* izenekoa, eta suteen berri emateko kanpaia, *Tinbre* izenekoa, gaur egun arte mantendu dira. 1535ean kariloi bat gehitu zitzaion.

Lehen aipatu ditugun erabilerez gain, kanpandorrea ere kartzela zen, eta ganbera batzuk presoentzat erabili ziren 1827 arte.

XIX. mendearen erdialdean zaharberritze handia egin zen. Zaharberritzeko beste kanpaina bat ere hasi zen 1992an, hamarkada bat iraun zuena.

Galeria
-------

* El beffroi de Tournai.Tournaiko beffroia.
* El beffroi de Tournai y la Catedral de Notre-Dame.Tournaiko beffroia etaNotre-Dameko katedrala.
* La Grand-Place, el beffroi y la catedral.Grand-Place, beffroi eta katedrala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *World Heritage Committee Inscribes 48 New Sites on Heritage List.*  Patrimonio de la Humanidad de la Unesco.

Bibliografia
------------

* Mireille Dujacquier eta Alain Mauchard (2002). *Le plus ancien beffroi de Belgique*.' Tournai, Belgium: L'asbl Tourisme et Culture.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742228
* Commonscat Multimedia: Belfry of Tournai / Q2742228

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 943-032

 |

* Wd Datuak: Q2742228
* Commonscat Multimedia: Belfry of Tournai / Q2742228
**Dinas Shore**, (Winchester, 1916ko otsailaren 29a - Beverly Hills, 1994ko otsailaren 24a), jazz eta herri-musikako abeslari estatubatuarra izan zen.

1930eko hamarkadako *big bandetan* jardun ondoren, 1940ko hamarkadan, Danih Estatu Batuetako artista ospetsuenetako bat bihurtu zen, musika-arrakasta ugariren interpretazioari esker, hala nola "Buttons and Bows", "The Gypsy" eta "I 'll Walk Alone", eta hurrengo urteetan, hainbat telebista-programatan agertzeari esker.

Biografia
---------

Tennessee estatuan jaio zen, eta nerabea zenean Nashville irratian lan egin zuen. Ibilbide profesionala geroago hasi zuen New Yorken, Xavier Cugatekin abestu zuenean. Benny Goodmanekin eta Tommy Dorseyrekin lan egiteko saiakera huts egin ondoren, abeslari bakarlari bihurtzea erabaki zuen. Bluebird-ekin sinatu zuen 1940-1941ean, eta hainbat arrakasta grabatu zituen, hala nola "Yes, My Darling Daughter", "I Hear a Rhapsody" eta "Jim". 1942an, "Blues in the Night" gaiaren milioi bat ale saldu zituen. Gero, RCA Victor konpainiarekin sinatu zuen, eta arrakasta handia lortu zuen "You 'd Be So Nice to Come Home To" eta 1944an "I' ll Walk Alone" gaiekin. Film batzuetan ere lan egin zuen, adibidez, 1944an *Up in Arms* eta 1946an *Till the Clouds Roll By* filmetan.

1946 eta 1949 bitartean, "The Gypsy", "I Love You for Sentimental Reasons", "Anniversary Song", "I Wish I Didn't Love You So", "Buttons and Bows" eta "Dear Hearts and Gentle People" gaiek nabarmendu ziren.

1950eko hamarkadan, *The Dinah Shore Chevy Show-ean egindako askotariko* telebista-ikuskizunengatik ospetsuagoa egin zen. Ingurune horretan modu irregularrean lan egin zuen 1980. urtera arte.

Obulutegiko minbiziagatik hil zen.

Hautatutako diskografia
-----------------------

* 1960: *Dinah Sings, Previn Plays*.

* 1960: *Somebody Loves Me*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Dinah Shore Songs, Albums, Reviews, Bio & More» *AllMusic* (Noiz kontsultatua: 2024-02-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466502
* Commonscat Multimedia: Dinah Shore / Q466502

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71579261
* ISNI: 0000000115741520
* BNE: XX1168006
* BNF: 13899751t (data)
* GND: 13452148X
* LCCN: n79072750
* NKC: xx0030938
* NLA: 35497151
* NARA: 10582105
* SNAC: w6kj1dcw
* SUDOC: 086949640
* BIBSYS: 3089834
* Open Library: OL1011725A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q466502
* Commonscat Multimedia: Dinah Shore / Q466502