recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kasko anglosaxoia.
Britainiako herrialdeak 600. urte inguruan.
**Anglosaxoiak** V. mendetik aurrera Britainiaren hegoalde eta ekialdea eraso eta bereganatu zuten hainbat germaniar herrialderen nahastetik sortutako populazioa izan ziren. Anglosaxoien aroa tribu horien hasierako asentamendutik Ingalaterraren sorreraraino doa, hau da, 550. urte ingurutik 1066. urtera.

Juto, anglo eta saxoiek gaur egun Ingalaterra den lurraldea inbaditu eta biztanle berri hauei guztiei anglosaxoi izendapen orokorra ezarri zitzaien. Herrialde hauek euren arteko akordio batera iristeko gaitasun eza zela eta, elkarren artean etsaitu egin ziren, hortaz erresuma edo estatu independenteak sortu zituzten, denborarekin erreinu txikiak desagertu eta azkenean zazpi erresuma geratu zirelarik. Zazpi erreinu anglosaxoi horiek izendatzeko Heptarkia hitza erabiltzen da. Denek bat egitea lortu zuen erregea Egberto Wessexkoa izan zen. Aurrerago daniarrek anglosaxoiak menderatu zituzten.

Talde honek hitz egiten zuen hizkuntzari ere anglosaxoi esan izan zaio, baina gaur egun antzinako ingelesa esatea egokiago da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32768
* Commonscat Multimedia: Anglo-Saxons

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11978403c (data)
* GND: 4002009-5
* LCCN: sh85005091
* NDL: 00560257
* NKC: ph118467
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32768
* Commonscat Multimedia: Anglo-Saxons
**Pilar Landeira Guerrero** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1959ko ekainaren 24a) madrildar biologoa, irakaslea eta ACB ligako Espainiako saskibaloi-arbitro ohia da. Madrilgo Erkidegoko Arbitroen Batzordeko kidea da. ACB Ligako lehen emakume arbitroa izan zen.

Ibilbidea
---------

Ezkondua, biologian lizentziatua, matematikako irakaslea izan da, baina bere bizitza arbitrajean eman zuen. Ia ez du saskibaloian jokatu, Caceresen egin zuen batxilergoan apurren bat. Gero, 1975ean, boleibolean, saskibaloian eta eskubaloian egin zuen arbitro-ikastaroa, baina karrera ikastera Madrilera itzuli zenean, saskibaloian zentratzea erabaki zuen. Cáceresen bi denboraldi eta Madrilen beste 17 eman zituen horretan.

1987an FIBAn nazioartekoa izatea lortu zuen, eta 1992an ACB ligara igo zen. Liga horretako lehen emakume arbitroa izan zen. 1992ko martxoaren 29an hasi zen Collado Villalba CBn Formum Filatelicoren aurka (88-84). 2000. urtean Bartzelonara joan zen bizitzera eta Kataluniako Arbitro Batzordean sartu zen. Urte hartan, Sidney 2000ko Udako Olinpiar Jokoetako bost partida ere zuzendu zituen (lau emakumezkoenak eta bat gizonezkoena). Arbitraje aktiboa 2004an utzi zuen. Orduz geroztik, batzorde teknikoko lanetan parte hartu du. 2014. urtean nabarmendu zen bere lana.

Denboraldiak
------------

| Kategoria | Herrialdea | Urtea |
| --- | --- | --- |
| Oinarrizko kategoriak | Espainia | 1975 - 1985 |
| Lehena B | Espainia | 1985 - 1992 |
| ACB liga | Espainia | 1992 - 2004 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mendiola, Luis.  (15 de diciembre de 2018). «Árbitras de baloncesto: Pioneras y respetadas en las pistas» *elperiodico*.
2. 1 2   País, Ediciones El.  (28 de octubre de 1992). *Una mujer entre gigantes.*  ISSN 1134-6582..
3. ↑   ««No me siento pitando en un mundo de hombres» Ana Cardús \_ Única árbitra de la Liga ACB» *abc* 10 de diciembre de 2007.
4. ↑   Surroca, Joan Manel.  (2016). «Àrbitres i jutges olímplics catalans» *Fundació Barcelona Olímplica*.
5. ↑   «Noticies Arbitres» *www.basquetcatala.cat*.
6. ↑   «Pilar Landeira y Manel Comas, galardonados como 'Históricos del Baloncesto Catalán'» *FEB*.
*Artikulu hau eskualde geografikoari buruzkoa da; Espainiako autonomia erkidegoa gaitzat duena beste hau da: «Errioxako Autonomia Erkidegoa»*
Errioxaren ikuspegia *La Aldea* edo Bernedoko mendateko gainetik ikusia. Aurreko herria Meano da.
**Errioxa** Ebro ibaiaren bi aldeak hartzen dituen eskualde geografikoa da, bertako ardo beltzagatik ezaguna.

Eskualdea hiru eremutan banatua dago: Alde batetik **Errioxako Autonomia Erkidegoa** eskualdearen gehiena hartzen duena (eta hortik izena), **Arabako Errioxa**, Arabako hegoaldean kokatua, eta bestetik **Burgosko Errioxa**, Montes de Oca eskualdeko eremua.

Udalerri nagusiak
-----------------

Hiri nagusiak hauek ditugu:

1. Logroño: 144.935 bizt. (INE 2007)
2. Calahorra: 23.768
3. Arnedo: 14.082
4. Haro: 11.463
5. Alfaro: 9.576
6. Najera: 8.073
7. Lardero: 7.378
8. Santo Domingo de la Calzada: 6.537
9. Villamediana de Iregua: 5.535

  

Bost mila biztanletik behera:

1. Autol: 4.039
2. Pradejón: 3.770
3. Rincón de Soto: 3.544
4. Oion: 3.405
5. Fuenmayor: 3.071
6. Cervera del Río Alhama: 2.922
7. Albelda de Iregua: 2.702
8. Aldeanueva de Ebro: 2.725
9. Navarrete: 2.722
10. Alberite: 2.451
11. Cenicero: 2.176
12. Ezkarai: 2.038

Errioxako ardoak
----------------

Sakontzeko, irakurri: «Errioxako ardoa»
Errioxako ardo marka baten botila.
Errioxako ardoak Iberiar penintsulako hoberenetarikoak ditugu, oso ezagunak mundu osoan.

Eskualde osoak 57.000 hektareako mahastiak ditu, urtero 250 milioi litro ardo ekoizten dituztenak, %85 beltza motakoa.

Errioxar ezagunak
-----------------

* Felix Maria Samaniego (1745-1801), idazlea.
* Gaspar Llamazares (1957-), politikaria.
* Augusto Ibañez "Titin III" (1957-), pilotaria.
* Miguel Capellan (1970-), pilotaria.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)****(Frantsesez)****(Alemanez)**Errioxako ardoaren kontseiluaren webgune ofiziala
**Juan Miguel *Juanmi* Jiménez López** (Coín, Málaga, 1993ko maiatzaren 20a) espainiar futbol jokalaria da, gaur egun Espainiako ligako Real Betis taldean jokatzen duena, aurrelari gisa. Jokalari azkarra da, eta desmarkatzen trebea.

Ibilbidea
---------

Málaga CFko harrobian hazi eta han debutatu zuen 17 urterekin. Gero, Racing de Santanderrera joan zen utzita eta Malagara bueltan azken denboraldian, 2014-15 denboraldian 23 partidutan 8 gol sartu zituelako, Southampton FCek fitxatu zuen. Han denboraldi bat egin ondoren, eta gutxi jokatu ondoren 2016eko ekainean, Realeko jokalari berria bihurtu zen. 2019ko urtarril bukaeran, errealarekin 100 partidu bete zituen, eta ordurarte ia 30 gol sartu zituen, haien artean 2016/2017ko azkena, erreala azken minutuan Europa Leaguerako sailkatu zuena. Hiru denboraldi on eta gero, minutu gutxi zituenez, Real Betis aurreakordio batera iritsi zen, honek 7 milioiengatik jokalaria erosteko.

Estadistikak
------------

2020ko abenduaren 4ean eguneratua.| Kluba | Urtea | Partida(k) | Gol(ak) | Asistentzia(k) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Málaga CF | 2009 – 2013 | 38 | 8 | 4 |
| Racing de Santander (*utzita*) | 2013 | 19 | 0 | 0 |
| Málaga CF | 2013 – 2015 | 62 | 13 | 2 |
| Southampton FC | 2015-2016 | 19 | 0 | 2 |
| Real Sociedad | 2016 – 2019 | 114 | 31 | 7 |
| Real Betis | 2019 - | 11 | 1 | 0 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q649788
* Commonscat Multimedia: Juanmi

---

 |

* Wd Datuak: Q649788
* Commonscat Multimedia: Juanmi
**Kwajaleingo gudua** Bigarren Mundu Gerran gertatu zen, eta Pazifikoko Gerraren parte izan zen. 1944ko urtarrilaren 31tik otsailaren 3ra bitartean borrokatu zen Marshall Uharteetako izen bereko atoloian. Borroka hau Eniwetok atoloia konkistatu aurretik egin zuten indar amerikarrek; Kwajalein munduko koralezko atoloi handiena da ur itxien azaleraren arabera, 97 uharte eta 6,33. km²-ko hedadurarekin (baturan).

Guduan parte hartutako marine estatubatuarren artean, euskal jatorriko soldaduak izan ziren. Lawrence Erburu Laugarren Dibisioko 24. erregimentuko L konpainiakoa onik irten zen Kwajaleindik, baina hurrengo egokitu zitzaion Saipango guduan hil zen. Federico Clavería fotokazetari militar gisa aritu zen gudu honetan eta beste batzuetan, eta Gerra bizirik gainditu zuen.

Garrantzi estrategikoa
----------------------

Salomon Uharteak galdu ondoren, japoniarrek erabaki zuten Marshall Uharteak sakrifikatu zitzatekeela, aberritik hurbilen zeudden uharteen defentsarekin konparatuta. Bestalde, amerikarrek 1921eko Orange Planean jada uharteetatik igarotzen zen Japoniara hurbiltzeko estrategia eta hori MacArthurren jauzikako estrategiarekin integratuta zegoen (etsaiak okupatutako uharte batzuen gainetik jauzi egin hurrengora, atzean isolatuta geratutakoek arriskurik eragingo ez zutelakoan). 

Gudu estrategiko bat atoloi honetan gerta zitekeela jakitun, japoniarrek indartu egin zuten ordurako aski handia zen goarnizioa.

AEBeko indarretan, ikuspegi taktikotik Richmond K. Turner almirantearen eta Holland M. Smith marineen jeneralaren arteko iritzi ezberdintasunak zeuden konkistaren garaiari buruz; Turnerrek Wotje eta Maloelap konkistatu nahi zituen, han ontziak hornitu eta berritu, eta Kwajalein eta Eniwetok konkistatzera joan nahi zuen. Baina Smithek aurreko konkista horiek ebitatu nahi zituen, indarrak Hawaiin bertan hornituta. Raymond Spruance almiranteak erabaki zuen beste bi komandanteen gainetik, Kwajaleinera zuzenean joango zirela beste konkista horiek egin gabe.

Guduak amerikarrei 372 hildako kostatu zitzaien, eta japoniarrek 8.100 gizoneko goarnizioa zutelarik 7.870 hildako eta 230 preso zenbatu zituzten. Enplegatutako indarren nagusitasunak amerikarrei konfidantza eman zien hurrengo uharteak hartzeko orduan egutegia azkartzeraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El marine navarro Federico Clavería, primer corresponsal en la SGM» *Euskal kultura* (Noiz kontsultatua: 2023-11-04).
2. ↑   «HyperWar: The Amphibians Came to Conquer [Chapter 19»] *www.ibiblio.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-04).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, italierazko Wikipediako «Battaglia di Kwajalein» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-04-03ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1789376
* Commonscat Multimedia: Battle of Kwajalein

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85073538

 |

* Wd Datuak: Q1789376
* Commonscat Multimedia: Battle of Kwajalein
**Stacey Fru** (Johannesburg, 2007ko otsailaren 16a) hegoafrikar haur literaturako idazle eta haurren eskubideen aldeko ekintzailea da. 2015ean *Smelly Cats* liburua argitaratu zuen eta, *News24* webgunearen arabera, Afrikako idazle gazteena bihurtu zen. 2016an, Stacey Fru Fundazioa sortu zuen, Hegoafrikako landa eremuetako haurren hezkuntzarako sarbidea hobetzera bideratutako ongintzazko erakundea.

Bizitza
-------

Fruren gurasoak kamerundar jatorrikoak dira. Stacey familiako lau seme-alabetatik bigarrena da. Lehen liburua, *Smelly Cats* izenekoa, gurasoek jakin gabe idatzi zuen eta zortzi urte bete baino lehen argitaratu zuen. *News24* webguneak dio Afrikako idazle gazteena dela.

2016an, Stacey Fru Fundazioa sortu zuen Hegoafrikako landa eremuetako haurrei laguntzeko. 2017an, Save the Children erakundearen enbaxadore bihurtu zen.

2019an, bere liburua, *Tim's Answer*, aldi berean inprimatzean, Braillean eta DAISY sistemaren bidez argitaratu zen Hegoafrikako lehen liburu bihurtu zen.

Lanak
-----

* *Smelly Cats* (2015)
* *Bob and the Snake* (2016)
* *Tim's Answer* (2019)
* *Smelly Cats on Vacation* (2020)
* *Where is Tammy?* (2020)
* *Stacey Fru As Seen and Heard* (2021)

Sariak
------

* 2019: Panafrikar Literatura Saria
* 2020: Afrikako Ekintzaile Gazteen Saria
* 2020: Global Child Prodigy saria

2021eko martxoan, Avance Mediak 100 hegoafrikar gazte eragingarrienen zerrendan sartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Mashego, Lebogang. «This 11 year old has already written 3 books and is Africa's youngest published author» *News24* 2018-09-06 (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
2. 1 2 3   **(Ingelesez)** «Stacey Fru» *Geraffe Heroes Project* (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Daniels, Nicola. «Award-winning author, 12, gets book published for blind to 'encourage inclusion'» *IOL* 2019-10-04 (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
4. 1 2   **(Ingelesez)** «A veteran at 11, SA author Stacey Fru poised to publish fifth book» *Eyewitness News* 2019-03-01 (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).
5. ↑   **(Ingelesez)** Mabuza, Ernest. «13-year-old author and activist Stacey Fru among 100 most influential young South Africans» *Times Live* 2021-03-18 (Noiz kontsultatua: 2024-01-15).

Kanpo estekak
-------------
*Microglossum viride*

Sinonimoa: *Geoglossum viride*

Deskribapena
------------

Berdexka edo urdin-berdexka koloreko klabula formako fruktifikazio ederrak garatzen dituen onddoa, fusiformea, 3 eta 4 cm arteko garaierakoak, leuna edo luzetarako zirrikitu apur batekin. Zati emankorra buruan dago (7 mm inguruko diametroa harrapatzen du), disko basal batean amaitzen den pedikulu ezkatatsu batek eusten dio. Alde emankorrean parafisis finak ditu, adarkatuak, septatu gabeak, eta asko motako esporangioak, zilindrikoak, klabiformeak, esporak sortzen dituzte.

**Etimologia:** Microglossum terminoa grezieratik dator, "mikrós + glõssa" hitzetatik, eta literalki mihi txikia, esan nahi du. Viride epitetoa berriz latinetik dator, berdea esan nahi duen "viridis" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Hondakinetan, goroldioetan, lurzoru hareatsuetan, hezeetan, baso mistoetan eta erreka ertzetan hazten da.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 336 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Asturnatura.
**Josefa Martiarena Lekuona** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1902ko maiatzaren 31 - Donostia, Gipuzkoa, 1984ko otsailaren 20an). ᾽Pepita serora᾽ izenez ere ezaguna, 36ko gerra aurreko emakume idazle saritua. Harreman zuzena izan zuen Oiartzungo EAJ eta Euzko Emakume Batzarekin.

Biografia
---------

Benito Martiarena Iñarra eta Josefa Ignacia Lekuona Olano oiartzuarren seigarren alaba izan zen, guztietan gazteena. Juana (1887), Meltxora (1890), Kontxi (1892), Migel (1895) eta Dionixio (1898) jaio ziren Pepitaren aurretik. 

Dionixio izan da, akaso, senide guztietan ezagunena urte askoan San Esteban elizako sakristaua izan zelako eta baserriz baserri Oiartzungo familien erretratuak egiten ere ibili zelako 40. eta 50. hamarkadetan.

Antza denez, familia Donibane kalean (Goiko kalea izena ere bazuen garai batean) bizi izan zen, 1898an Dionisio 42. zenbakian jaio zelako eta 1911n, Miguel anaia kale bereko 45.ean hil, 14 urterekin. 

1928an, Mendiburu kaleko 12. zenbakira (Eguesenia) aldatu ziren senideetako lau, lehenengo solairuko eskubiko atera. Han bizi izan zen Pepita Meltxora eta Kontxi ahizpekin, eta Dionisio anaiarekin, heriotzak deitu zituen arte.

Pepita ez zen ezkondu, ezta harekin bizi ziren senideak ere. Haren bizilagunak izan zirenei hasita, idazten zuenik ez zekiten, baina kultura handiko emakumea zela bai, aitortzen zuten. Hala ere, literaturarekin baino, musikarekin lotzen zuten Pepita bizilagunek: adibidez, harmoniuma jotzen zuen (harmoniuma organoaren tankerako haizezko instrumentua da, ttikiagoa tamainan eta hodirik gabekoa).

Oso emakume jantzia zen, musikaz asko zekiena eta irakurle ona. Eta jenio bizikoa.

Elizarekin lotura estua izan zuten Martiarenatarrek. Aipatu dugunez, Pepita serora izan

zen. Serora Euskal Herriko lanbide erlijioso tradizionaletako bat izan da, sakristaua bezalaxe (elizaren mantenuaz arduratu eta apaizari mezatan laguntzen zion gizona). Serorak beti izaten ziren emakumezkoak, ezkongabeak edo, bestela, alargunak. Eliza zaintzea zen beraien egitekoa: Beti elizako lanak egiten, garbitzen, mezetan dirua jasotzeko kaxa pasatzen, aldareak prestatzen...

1928an izendatu zuten Dionisio anaia sa-kristau, eta hilabete gutxiren buruan, Elizak

Pepita serora izendatu zuen. Pepita Martiarenaren etxean bazuten lotura politikarekin, EAJ-rekin harremana zutelako.

Dionisio anaiaren aurrekariak eskatu zituen Gobernu Zibilak 1936an, gerra hastean. Pe-pitarenak ez zituzten eskatu, baina harreman zuzena zuen Oiartzungo EAJ-ko eta Euzko Emakume Batzarekin.
**Xia Peisu** edo **Pei-su Hsia** (Chongqing, 1923ko uztailaren 28a – Pekin, 2014ko abuztuaren 27a) informatikaria eta hezitzaile izan zen, informatikan eta teknologian ikertzaile aitzindaria izateagatik ezaguna. 107 Ereduaren garatzaile nagusia izan zen, Txinan egindako helburu anitzeko lehen ordenagailu elektronikoa, eta "Txinako Zientzia konputazionalaren Ama" deitzen zaio. Bera eta Yang Liming senarra Txinako Zientzien Akademiako kide hautatu zituzten 1991n. 2010ean, Txinako Informatikarien Federazioko Ibilbidearen Saria eman zioten.

2015az geroztik, erakunde horrek berak, Xiaren oroimenez, Xia-Piesu saria ematen die urtero emakume ingeniari eta zientzialariei, "informatikan, ingeniaritzan, hezkuntzan eta industrian egindako ekarpen eta lorpen bikainengatik".

1. ↑    *Obituary of Academician XIA Peisu (1923-2014).*  Institute of Computing Technology, Chinese Academy of Sciences 27 de agosto de 2014.
2. ↑   Nie Sijie.  (16 de octubre de 2014). *Xia Peisu: The Mother of Computer Science in China.*  All China Women's Federation.
3. ↑   «Xia Peisu, la madre china de la computación | Vidas científicas» *Mujeres con ciencia* 14 de mayo de 2020.
4. ↑   McNeill, Leila. «The computer pioneer who built modern China» *www.bbc.com*.
5. ↑   «CCF AWARDS-CCF Awards-中国计算机学会» *www.ccf.org.cn*.
**San Adrian** Bilboko auzoa da, Ibaiondo barrutian dagoena, bostgarren barrutian alegia.

Auzoak 8.042 biztanle zituen eta 0,47 kilometro karratuko azalera (2006an udalak emaniko datuen arabera).
Hiriaren hego-ekialdean kokaturik, San Adriango auzoak A-8 autobidearekin egiten du muga hegoaldean, eta San Frantziskorekin ipar-ekialdean. Pagasarri mendirako igoera arrunta San Adriandik igarotzen da.

1950eko hamarkada eta 1960ko hamarkadan zehar garatu zen auzoa, eta garai hartakoak dira eraikitako etxebizitza gehienak. Auzoko kalerik gehienak Bizkaiko mendien izenak daramatzate. Urte askotan, San Adriango auzoa Bilboko gainerako auzoengandik banandurik egon zen, Miribillako eta A-8 autobideek hesia egiten zutelarik.

1990eko hamarkadan, etxe bloke berriak eraiki dira San Adriango etorbidean, eta azkenik 2000. urtetik aurrera, 3.100 etxebizitza eraiki ziren Miribilla izeneko gune berrian. Etxebizitza berri horiekin, biztanleria asko hazi da eta 2003tik 6.000 8.000ra igo da auzoan bizi den jende kopurua, hiriko auzo askotako jendea Miribillara etorri eta gero.

Urretxindorra
-------------

"Urretxindorra" ikastola auzo honetan kokatuta dago.

Kale garrantzitsuenak
---------------------

* San Adrian etorbidea
* Goiko Torre kalea

Ikus, gainera
-------------

* Miribilla
* San Adrian (Nafarroa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |

* "Urretxindorra" ikastolaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3813680
* **Lekuak**
* OSM: 8675049

 |

* Wd Datuak: Q3813680


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Bilbo | Bilboko auzoak | Bilbo |
| Abando • Abusu • Altamira • Ametzola • Arabella • Arangoiti • Atxuri • Basurtu • Begoña • Bilbo Zaharra • Bolueta • Buia • Deustuko Doneperiaga • Elorrieta • Errekaldeberri • Gazteleku • Ibarrekolanda • Indautxu • Iralabarri • Iturrialde • Iturrigorri • Kastrexana • Larraskitu • Lorategi-hiria • Masustegi • Matiko • Miribilla • Olabeaga • Otxarkoaga • San Adrian • San Frantzisko • San Ignazio • Santa Ana • Santutxu • Solokoetxe • Txurdinaga • Uretamendi • Uribarri • Zabala • Zazpikaleak • Zorrotza • Zurbaran |
**Alexandra Georgiana Eremia** (Bucarest, Errumania, 1987ko otsailaren 19a) Errumaniako gimnasta artistikoa da, 2004ko txapeldun olinpikoa taldekako lehiaketan.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 2003

2003ko Anaheimeko Munduko Txapelketan, zilarra eskuratu zuen taldekako proban, Estatu Batuen ondoren eta Australiaren aurretik. Taldekideak: Catalina Ponor, Oana Ban, Andreea Munteanu, Monica Rosu eta Florica Leonida izan ziren.

### 2004

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, urrea eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Estatu Batuen (zilarra) eta Errusiaren (brontzea) aurretik. Taldekideak: Oana Ban, Cătălina Ponor, Monica Roșu, Nicoleta Daniela Șofronie eta Silvia Stroescu izan ziren.

Brontzezko domina ere eskuratu zuen habearen edo oreka-barraren proban, Cătălina Ponor herrikidearen eta Carly Patterson estatubatuarraren ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha Alexandra Georgiana Eremia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458071

 |

* Wd Datuak: Q458071
**Simon William English** (Lumsden, 1961eko abenduaren 30a) zeelandaberritar politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 2016tik 2017ra.

Eskola katolikoetan ikasi zuen eta errugbian aritu zen eskola-taldean. Merkataritza ikasi zuen Otagoko Unibertsitatean eta literatura ingelesa Wellingtongo Victoria Unibertsitatean. Nekazaria eta funtzionarioa izan zen eta 1980an Alderdi Nazionalean afiliatu zen.

1990ean diputatu aukeratu zuten eta 1999an Jenny Shipleyk Finantza ministro izendatu zuen, baina urte horretan bertan Alderdi Nazionalak hauteskundeak galdu zituen. 2001ean Shipley ordezkatu zuen Alderdiko buruzagitzan eta 2002an porrot handia jasan zuen hauteskundeetan.

2008an alderdiak hauteskundeak irabazi zituen eta English John Keyren gobernuko lehen ministrorde eta Finantza ministro izan zen. 2016ko abenduan Keyk dimisioa eman ondoren, English lehen ministro bihurtu zen. 2017ko hauteskundeetan eserleku gehien lortu arren, ez zuen beste alderdien babesik lortu, eta Jacinda Ardern laborista aukeratu zuten lehen ministro.
*Mycena aetites*

Sinonimoak: *Agaricus aetites*, *Agaricus consimilis*, *Agaricus umbelliferus*, *Mycena* *cinerea*, *Mycena consimilis*, *Mycena umbelifera*.

Haragi urria eta kalitate kaskarrekoa.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Txikia, 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, goi lodiko koniko-kanpai itxurakotik laura. Azal glabroa, ildaskatua, higrofanoa ez, arre ilun koloretik gris-arre kolorera doana eta erdia ilunagoa, ertz zurixka.

**Orriak:** Adnatuak, estu ez, sabeldunak, lamelulekin, gris-arre kolorekoak ertz zuriarekin.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, leuna, glabroa, okerra, oinarrian luzanga, baina ez sustrai antzekoarekin, pruinaduna (ezko-itxurakoa) goian.

**Haragia:** Zurixka, oinean grisa, lodiagoa erdian. Errefauaren usain eta zaporearekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

Jangarritasuna
--------------

Kalitate txikiko jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Mycena chlorinella* delakoarekin nahas daiteke, honek usain nitrosoa du (ez errefauarena). Baita *Mycena abramsii* espeziearekin ere, hau udaberrian hostozabalen egurretan ateratzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Ezohiko espeziea. Eremu belartsuetan, gramineo belardietan, bide bazterretan, basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 184 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
*Drag queen* Parisko *Gay Pride*-n (2008).
**Emetzea**, **emagizontzea**, edo, arrunki, **maritxu-itxura hartzea**, **emakume-jarrera izatea**, **emakume-manerak izatea**, **emakume-taxua izatea**, **maneratsua izatea**,  genero maskulinoko pertsona baten femeninoaren estereotipoarekin lotutako ezaugarriak egoteak definitzen duen gizarte-jokabide-eredu bat deskribatzeko erabiltzen diren terminoak dira.  Emetzeak gizarte-jokabidearen ezaugarri batzuk biltzen ditu, non emakumezkoen generoari sozialki egozten zaizkion jokaera, estiloa, genero rolak edo manerak hartzen diren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Afeminamiento Sinónimos y antónimos en *Word Refrence;* consultado el 23 de julio de 2012.
2. ↑  Effeminate Definición en *Merriam-Webster Dictionary;* consultado el 23 de julio de 2012.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q473652
* Commonscat Multimedia: Effeminacy

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2011000957

 |

* Wd Datuak: Q473652
* Commonscat Multimedia: Effeminacy
**Thomas Luckmann** (Jesenice, Eslovenia, 1927ko urriaren 14a - 2016ko maiatzaren 10a) batez ere Alemanian aritu zen soziologo esloveniarra izan zen. Alemaniako Konstantzako Unibertsitateko irakasle izan zen. Bere ikerketa alor nagusiak hauek izan ziren: komunikazioaren soziologia, jakintzaren soziologia, erlijioaren soziologia eta zientziaren filosofia.

Bizitza
-------

Tomaž Luckmann bezala jaio zen Jesenice mugako hiri industrialean, garai hartan, Jugoslaviako Erresumako zati. Bere aita industrial austriarra bat zen, eta ama, berriz, Ljubljanako familia esloveniar batekoa. Bere amaren aldetik Božo Vodušek poeta esloveniarraren lehengusu zen. Inguru elebidunean hazi zen, izan ere, familian esloveniera eta alemana hitz egiten zuten. Eslovenieraz izan zuen eskola Jesenicen 1941a bitarte, eta ondoren, alemanez. Bigarren Mundu Gerran, bera eta bere amara Vienara joan ziren. Luckmannek filosofia eta hizkuntzalaritza ikasi zuen Vienako Unibertsitatean eta Innsbruckeko unibertsitatean. Beranduago Estatu Batuetara mugituko zen eta bertan New Yorkeko The New Schoolen ikasi zuen.

Alemaniako Konstantza Unibertsitatean aritu zen irakasle eta 1994a geroztik irakasle emeritua zen. Ezkondua zegoen eta alaba bat zuen.

Lana
----

Luckmann soziologiako eskola fenomenologikoari lotua dago. Eskola horretako aitzindari izan zen Alfred Schütz-ekin hartu-eman handi izan zuen. Bere lanetan gizarte eraikitzaile bezala ezaguna den teoria garatu zuen. Teori horren arabera, jakintza eta ezagutza guztia, oinarrizkoena eta sen komunari lotutako ezagutza hori barne, gizarte elkarrekintzetatik eratortzen eta elikatzen da. Luckmann ezaguna da batez ere Peter L. Berger-ekin batera 1966an idatzi zuen liburuagatik: *The Social Construction of Reality* (Errealitatearen eraikitze soziala). Ospea izan zuen ere Alfred Schütz-ekin batera 1982an argitaratu zuen *The Structures of the Life-World* lanagatik. Esloveniako Zientzia eta Arteetako Akademiako kide eta hainbait ohoretza titulu ditu Linköping, Ljubljana, Trier eta Buenos Aires-eko Unibertsitateetan.

Oinarrizko bibliografia
-----------------------

* *The Social Construction of Reality* (1966, Peter L. Berger-ekin batera)
* *The Invisible Religion* (1967)
* *The Sociology of Language* (1975)
* *The Structures of the Life-World* (1982, Alfred Schütz-ekin batera)
* *Life-World and Social Realities* (1983)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1997an Nazioarteko Soziologia Elkartearen bazkideek egindako inkesta baten arabera, XX. mendeko 5. soziologia liburu garrantzitsuena da:
2. ↑  Alfred Schütz 1959an hil zen arren, Ilse Schütz-ek emandako artikulu batzuetatik abiatuta, 1982an itzulpen eta edizio postumoa Luckmannek burutu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60412
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108189543
* ISNI: 0000000108597014
* BNE: XX1008444
* BNF: 12057759r (data)
* GND: 11874738X
* LCCN: n80046250
* NDL: 00448169
* NKC: jn20010602852
* CiNii: DA00248549
* SUDOC: 028820460
* BIBSYS: 90074226
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 3766

 |

* Wd Datuak: Q60412
**Konstruktibismoaren epistemologia** edo **konstruktibismoa** pentsamendu filosofikoa da, zientziaren ezagutza zientzialariek eratua dela eta berez mundutik ez datorrela dioena. Hau da, konstruktibismoaren ikuspuntutik, gure irudipenak, gure ezagutzak eta haiek egituratzen dituzten kategoriak gizakien ulermenaren ekoizpenak besterik ez dira, ez dute errealitatea zehatz-mehatz islatzen. Hortaz, positibismoaren kontrakoa da, horrek argudiatzen baitu benetako ezagutza bakarra zentzumenen esperientziatik datorrela.

Konstruktibismoa, XX. mendearen erdialdean garatu arren, haren sustraiak lehengo filosofiatik datoz. Hala, Kantek, esaterako, adierazi zuen errealitatea ez dagoela behatzailetik kanpo, baizik eta adimenak berak sortzen duela nolabait.

Kontruktibismoak objektibismoa kritikatzen du, gizakiek kanpoko errealitatea (norberaren adimenetik kanpo dagoen errealitatea, hots) ezagutzea ez daukatelakoan. Izan ere, errealitatea gizakien pentsamendutik kanpo egon badago ere, haren gaineko ezagutza edo esanahia beti gizakien ekoizpena edo konstrukzioa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179270
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11985141k (data)
* LCCN: sh85031457

 |

* Wd Datuak: Q179270
| **FALAZIAK** |
| --- |
| *A silentio argudioa**Ad antiquitatem argudioa**Ad baculum argudioa**Ad consequentiam argudioa**Ad crumenam argudioa**Ad hominem argudioa**Ad ignorantiam argudioa**Ad lazarum argudioa**Ad logicam argudioa**Ad misericordiam argudioa**Ad nauseam argudioa**Ad novitatem argudioa**Ad populum argudioa**Ad verecundiam argudioa**Ex auctoritate argudioa**Cum hoc ergo propter hoc**Ondorio hutsala**Oinarri eskaera**Lastozko gizonaren falazia**Falazia ekologiko**Falazia naturalista**Falazia genetiko**Secundum quid* |

***Ad populum*** **argudioa** edo ***argumentum ex populo*** deritzo jende askok iritzi batekin bat etortzearen ondorioz sortzen den falaziari.

Informazio bat irakurtzean jendea bat badator hor esaten denarekin, like asko jasotzen ditu, baina horrek ez du egia bihurtzen. Ex populo argumentuak diskurtso populistetan, politikan, komunikabideetan eta eguneroko eztabaidetan erabiltzen dira, eta horrelako esaldiak erabiltzen ditu: "*Eta ez dut nik esaten, mundu guztiak esaten du*", "*Jende gehienak nire iritzi bera du*", "*Mundu guztiak daki hori horrela dela*", eta abar.

Falazia hori logikaren erabilera desegokian oinarritzen da, gauzak ez baitira inoiz egiazkoak norbaitek ezagutzen dituelako (edo mundu guztiak ezagutzen dituelako), baizik eta frogatutako ebidentziekin bat datozelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Zientzia, Elhuyar.  (2020-11-12). «8. Kontuz falaziekin» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-11-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q251695
* **Identifikadoreak**
* GND: 4613414-1
* LCCN: sh98006204
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q251695
***Hudud al-Alam*** (arabieraz: حدود العالم‎, Txantiloi:Lit. "Munduaren mugak") X. mendean persieraz egile ezezagun batek idatzitako geografia-tratatua da. Egilea egungo Afganistango Jowzjan probintziakoa zen. 982. urtean bukatuta, Farighunid dinastiako Abu l-Harith Muhammad bin ʿ Abd-Allah-i eskainita dago. *Hudud al-'Alam* obra zabalago baten barruan dago jasota.

Edukia
------

Hudud al- 'Alam-ek mundu ezagunari buruzko informazioa du. Egileak hainbat herrialderi buruz hitz egiten du, gai desberdinak aipatuz: pertsonak, hizkuntzak, arropa, janaria, erlijioa, tokiko produktuak, herriak eta hiriak, ibaiak, itsasoak, lakuak, uharteak, estepak, basamortuak, topografia, politika eta dinastiak, eta merkataritza. Jendea bizi den mundua Asian, Europan eta "Libian" (hau da, Afrikan) banatzen da. Egileak 45 herrialde azaldu zituen, ekuatorearen iparraldean. 

Egileak ez zituen inoiz herrialde horiek pertsonalki bisitatu; aitzitik, aurreko lanek inspiratu eta gidatu zuten.

Aurkikuntza
-----------

Alexander Tumansky errusiar orientalistak eskuizkribu bat aurkitu zuen, testu honen kopia ezagun bakarra 1892an, Bukharan. Argitalpen faksimilea, sarrera eta aurkibidearekin, W. Bartholdek argitaratu zuen 1930ean, V. Minorsky-k 1937an egin zuen erabat iruzkindutako eta ingelesera itzulitako edizioa, eta M. Sotudek 1961ean persieraz inprimatutako testu bat zabaldu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   C. E. Bosworth in: *Encyclopaedia of Islam*. New Edition, s.v. ḤUDŪD AL-ʿĀLAM

Kanpo estekak
-------------

* Hudud al-'Alam, Munduaren lurraldeak.
* Hudud al-'Alam Google Booksen.
**Ōgetsu-hime** (japonieraz: 大宜都比売神/ 大気都比売神/ 大宜津比売神/ 大気津比売神, *Ōgetsu-hime/ Ohogetsu-hime-no-kami*?)
, **Ukemochi** (japonieraz: 保食神, *Ukemochi-no-kami*?, euskaraz: «Janariaren Jeinua»)
 ere deitua, ugalkortasunaren eta elikagaien jainkosa sintoista da, flora eta fauna sortzen dituena, bizi-substantzien heriotzaren bidez hornitzen duena.

Tsukuyomik hila, bere hilotzak gauza baliagarri eta jangarriak sortu zituen. Zaldia eta behia burutik irten zitzaizkion; bekainek zeta-harrak sortu zizkioten; kopetak artatxikia eman zion; arroza begietatik atera zitzaion, eta abar.

Kondaira
--------

Amaterasuk, Eguzkiaren jainkosak, behin, Tsukuyomi, Ilargiaren jainkoa, bere anaia Ukemochi elikagaien jainkosaren aurrean ordezkari gisa bidali zuen. Bilera ospatzeko, elikagaien jainkosak janari bikaina eskaini zion, bere ahotik eta sudurretik sortua. Tsukuyomi hain zegoen nahigabetuta Uke Mochi hil zuela.

Amaterasuk anaiaren krimenaren berri izan zuenean, haserre bizian jarri eta ez zuen gehiago ikusi nahi izan. Ordutik, anaiak bananduta bizi dira, zeruan txandakatuz. Horregatik, egunak beti jarraitzen dio gauari.

Baina Ukemochiren heriotza ez zen alferrik izan, jainkosaren hilotzetik "bost zerealak" jaio baitziren: bere begietan arroz haziak hazi ziren, bere belarrietan artatxikiak, bere genitaletan gariak, bere sudur babarrunak eta bere uzkitik soja. Kami-musubi jainkoak hazi hauek bildu eta ereiteko agindu zuen, hilkorren onerako.

Bestalde, kontakizun zaharragoetan Susanoo ekaitzaren jainkoari egozten zaio hilketaren errua, eta ez Tsukuyomiri.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Fredensborg jauregia** (danieraz *Fredensborg Slot*), Fredensborg herrian dagoen jauregi barrokoa da, Hillerød eta Frederiksborg gaztelutik 8 kilometro ipar ekialdera. Jauregi barrokoa da eta lorategi eta baso ederrek inguratzen dute.

Historia
--------

1720. urtean Frederiksborgeko Ituna sinatzean Iparraldeko Gerra Handia bukatu izanaren omenez eraikitako jauregia da. Fredensborg izenak "bakearen jauregia" esan nahi du, danieraz *fred* bakea baita. Johan Cornelius Krieger arkitektua izan zen eraikina diseinatu zuena. 1722. urtean inauguratu zuten eta udako jauregi gisa erabili izan du ordutik Danimarkako errege familiak.

Lorategiak
----------

Danimarkako lorategien artean handienetakoak dira Fredensborg jauregia inguratzen dutenak. Krieger izan zen lorategi barroko hauek diseinatu zituena, aurrez Kopenhagen dagoen Rosenborg jauregiko lorezain nagusia izana baitzen. XVIII mendean lorategiak zabaldu egin ziren eta gaur egun parekeko bideek daukaten izar itxurako diseinua 1970 eta 1990 artean eman zitzaien.

Bereziki aipagarria da *Nordmandsdalen* (normandiarren harana) txokoa, J.G. Grunden 70 eskulturekin, denak norvegiar eta faroear arrantzale eta nekazarien irudiak direlarik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)****(Frantsesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412797
* Commonscat Multimedia: Fredensborg Slot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3513148997595159870008
* GND: 4682188-0
* **Ondare historikoa**
* FBB: 495611

 |

* Wd Datuak: Q1412797
* Commonscat Multimedia: Fredensborg Slot
***Dorcus parallelipipedus*** lukanidoen familiako kakalardoa da. Europan, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean hedaturik dago, baita Euskal Herriko basoetan ere.

Deskribapena
------------

Kakalardo beltza da, batzuetan elitroen amaieran gaztaina kolorea hartzen du. 18-32 mm arteko luzera dute eta gorputza nahiko zapala da. Sexu dimorfismo nabarmena ikusten da buruaren aurrealdeko barailetan, arrenak handiagoak dira. Antena finen puntak orrazien itxurakoak dira. Begi beltzak buruaren ertzetan kokaturik ditu.

Beldarrak zuriak dira, buru marroia eta baraila beltzak dituzte. "C" itxura hartzen dute.

Banaketa eta habitata
---------------------

Eremu paleartikoan aurkitzen da, ia Europa guztian, Afrika iparraldean eta Ekialde Hurbilean. Basoetan eta herri eta hiretako parkeetan bizi da. Ilunabarrean ikusten da hegan, sarritan kaleetako argiek erakarrita. Egunez lozorroan egoten da eta gauez da aktiboa.

Bizi zikloa eta elikadura
-------------------------

Metamorfosi konplexua osatzen du. Emeak zuhaitzen enbor ustelean tunela egiten du eta arrautza hori bakarra jartzen du amaieran. Beldarra egur ustelaz elikatzen da eta urtebete inguru pasa ondoren udazkenean pupa eratzen dute, gero heldua sortzeko. Negu gogorrak izaten badira hiru urte ere egin ditzake beldarrak pupatu aurretik.

Helduak landareen izerdi landuaz.

Iruditegia
----------

* Arra.Arra.
* Emea.Emea.
* Emearen burua.Emearen burua.
* Beldarrak.Beldarrak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «EHAEko Coleoptera Catalogoa|Heteropterus» *www.heteropterus.org* (Noiz kontsultatua: 2023-09-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Dorcus parallelipipedus Linnaeus, 1758» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-10-14).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Oscar.  (2020-12-18). «Ciervo volante menor Dorcus parallelipipedus» *MACRONATURA* (Noiz kontsultatua: 2023-10-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q805094
* Commonscat Multimedia: Dorcus parallelipipedus
* Wikispecies Espezieak: Dorcus parallelipipedus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 167593
* BioLib: 7847
* Dyntaxa: 100859
* EOL: 3481476
* Fauna Europaea: 123292
* GBIF: 5743112
* NCBI: 41107
* Paleobiology Database: 319819

 |

* Wd Datuak: Q805094
* Commonscat Multimedia: Dorcus parallelipipedus
* Wikispecies Espezieak: Dorcus parallelipipedus
**Sugan**, Beasaingo euskal musika talde bat izan zen. *Gaztea Sariak 07*an sari bat jaso zuen.

Bere abestirik famatuenak *Itxura garestia*, *Zarena zarelako* eta *Irakurketa* dira.
Taldearen izen bereko lehen disko honetan, euskarazko eta gaztelaniazko abestiak tartekatzen dira.

Taldeak dauzkan bereizgarri nagusiak pianoa eta ahotsak dira, melodia eta doinu lasaiak tartekatzen dituzte abeslarien ahots bikainekin. Pop musika dela esan daiteke. Abesti askok, amodioari buruz hitz egiten dute.

Taldea
------

Sugan taldea honako hauek osatzen dute:

* Maria Amolategi: ahotsa
* Garazi Zabaleta: pianoa (Letra eta musika)
* Elixabet Bujanda: bigarren ahotsak
* Jon Eskisabel: gitarra eta baxua
* Victor Sánchez: bateria

*Goenkale* telesailean asko entzuten da "itxura garestia", *Atxuri* tabernan daudenean, baina azken aldi honetan, lehen diskoko abestiak jartzen dituzte.
Orain dela gutxi, ordea, *Pilotari* telesailarentzako abesti berria estreinatu du Suganek, "Irakurketa" izenekoaren moldaketa, hain zuzen. Telesail honengatik, oso famatua egin da Sugan.

Diskografia
-----------

### Maketa (Komertzializatu gabe)

### 1. diskoa (Sugan):

1. Zarena zarelako
2. Itxura garestia
3. Sinesten
4. Zuhaitza
5. Una pasion sin razon
6. Atzoko agurra
7. Ez dut nahi
8. Maitatzen zaitudalako
9. Denboraren hitza
10. Irakurketa (Pilotari telesailarentzat moldatuta)
11. Tu y yo
12. Cada vez que estoy contigo
13. Espetxeratuta

### 2. diskoa (?): "Malko Gorria"

Disko hau ere Elkarrekin argitaratu zuten.

1. Arrazoiak
2. Bizi nahi dut
3. Elkartuko gara
4. Eskerrak
5. Gorroto hezurrak
6. Hiriak
7. Irudien bizitza
8. Lehen zauskada
9. Mina ez da inoiz
10. Mugimenduan
11. Nolabait nonbait
12. Zai
13. Zertarako

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sugan» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-03-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267729
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157715379

 |

* Wd Datuak: Q12267729
**Maria Saez de Albeniz Bregaña** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1967) politikaria da.

2023ko ekainaren 17an Etxarri Aranazko alkate bilakatu zen, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz. Aurreko bi legegintzaldian zinegotzi jardun zuen Mariak Etxarri Aranazko udalean.

Biografia
---------

56 urte, Iruñean jaioa. 2 urte zituela bere gurasoek orduan ilegala zen San Fermin ikastolara bidaltzea erabaki zuten. UBI Principe de Viana Institutuan ikasi zuen. Bokazioa zuela eta, NUPen magisteritza ikasten hasi zen, bukatu baino lehen Irlandara bizitzera joan zen. 1988an Etxarri Aranatzera bizitzera joan zen arte. Jaso Ikastolan zerbitzuetako langilea da, Guaixe Fundazioan 12 urtez jardun ondoren. Etxarri Aranazko udaleko zinegotzi izan da azken bi legegintzaldietan, 2025-2019 eta 2019-2023. Oinarrizko Gizarte Zerbitzuetako Mankomunitateko lehendakaria eta Anitzartean kulturartekotasun Sakanako Mankomunitateko zerbitzuko Batzorde burua ere izan da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Hego Euskal Herriko alkateak 2023ko ekainak 17» *EITB* 2023-06-18 (Noiz kontsultatua: 2023-06-23).
2. ↑   «EH Bilduko kideek beste hamar udalerrietako hautagaitzak berretsi dituzte Nafarroan» *ehbildu.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119857335

 |

* Wd Datuak: Q119857335
**Cadreitako fusilamenduak** 1936ko abuztuaren 23an, Espainiako Gerra Zibilean frankistek Iruñeko espetxetik atera eta 52 preso errepublikarrak hil zituzten.

Gertakizunak
------------

52 preso errepublikar fusilatu zituzten frankistek Nafarroa Garaian, Cadreitako Valcalderan. Iruñeko espetxean 52 lagun izen-abizenekin banan-banan deitu, aske zeudela esan, autobusetan sartu eta Cadreitara eraman zituzten. Gezurra zen. Cadreitan, autobusetik jaitsiarazi eta Valcaldera eremuan fusilatu zituzten. Honorio Arteta izeneko presoak ihes egitea lortu eta gertatu zen guztia kontatu zuen.

Hildakoen arrastoak Erorien Haranera eramanda daude. Hasieran, Valcaldera bertan lurperatu zituzten. Jimmy Jimenez Aranzadi Elkarteko kideak azaldu duenez, 2011n hasi ziren desagertuen hobia topatzeko lanak. «Ez aztarnarik ez frogarik ez zegoenez, pentsatu genuen zerbait arraroa gertatzen zela». Lekukoen arabera, 1959an Erorien haranera eraman zituzten. Jimenezek hango artxibategian ikertu zuen, eta ohar batean agertzen zen Cadreitatik 67 pertsonaren arrastoak igorri zituztela. Zenbakiak ez datoz bat baina pentsatzekoa da haien artean fusilatuak egon daitezkela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Joxerra Senar: "Valcalderan fusilatutako 52 pertsonak omendu dituzte". *Berria*, 2014ko abuztuak 24.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121842401

 |

* Wd Datuak: Q121842401
**Amaia Aranzabal** (Bergara, Gipuzkoa, 1963ko abenduaren 8a) euskaldun mendizalea da. Historiako lehenengo euskal emakumea izan zen zortzimilako batera igotzen. Izan ere, Cho Oyura (8.201 m) iritsi zen 1992ko irailaren 16an Josu Bereziartua azpeitiar mendizalearekin batera. Egun gutxi batzuk geroago, Pilar Ganuza tontor bera zapaldu zuen, zortzimilako bat lortzen lehendabiziko emakume nafar bihurtu zena. Halaber, Amaiak parte hartu zuen, urte hartan bertan, Everestera joan zen espedizioan.

Cho Oyu mendia
Ibilbideari herriko "Pol-pol" mendi-taldearekin ekin zion, gerora "Lagun onak" azpeitiar taldean sartu zelarik. Pirinio eta Alpeetan ibili eta gero, hainbaten moduan Himalaian segitu zuen ibilbidea.

Josu Bereziartuarekin ezkondua dago eta 2 seme-alaba dituzte, Ainhoa eta Aintzel.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Telebista, Euskal Irrati. «Amaia Aranzabal, zortzimilako bat igo zuen lehen emakume euskalduna» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-16).
2. ↑   «Cho Oyu - Wikiwand» *www.wikiwand.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-16).
3. ↑  El blog de Roge. blogseitb.eus **(Gaztelaniaz)**

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko alpinismoaren historia

Kanpo estekak
-------------

* "Mendiaren xarma" (Emakunde, 1992ko martxoa)
* Amaia Aranzabal. Eusko ikaskuntza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52418006
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91691

 |

* Wd Datuak: Q52418006
**Mikoian-Gurevitx MiG-25** (errusieraz: Микоян и Гуревич МиГ-25;: NATOren kodez: **Foxbat**) Sobietar Batasuneko ehiza-hegazkin supersoniko bat da. Mikoian-Gurevitx hegazkinlaritza konpainiak ekoitzia da. 1964ko martxoaren 6an lehenbiziko hegaldia egin zuen eta 1970an zerbitzuan sartu zen.

XB-70 Valkyrie estatubatuar hegazkin supersonikoari lehia egin eta hura atzemateko diseinatua izan zen.

2,83 Macheko (3200 km/h) gehienezko abiadura jarraia du, baina 3,2 Matcheko (3600 Km/h) abiadura ere harrapa dezake, motorrentzako arriskuaz. Ahalmen oso handiko radarra du, bai eta 4 aire-aire misil ere.

MiG-25 hegazkinak mendebaldeko militar eta behatzaileen artean harridura sortu eta erantzun gisa F-15 Eagle hegazkinaren garapena eragin zuen.

1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan Mendebaldeko Alemaniaren mugari atxikiak hegaldiak burutu eta English Electric Lightning britainiar ehiza-hegazkinekin izan zituen lehiak oso ospetsuak dira. Garai hartan, britainiar ehiza-hegazkina NATOko ehiza-hegazkin ahlasteunetakoa zen arren, MiG-25 hegazkinek erronka gisa Electric Lightning parean jarri eta sobietar pilotuek britainiar pilotuei hatzarekin gorunzko keinua egin ohi zieten, orduan bi hegazkinak goruntz hegan egiten hasi eta garaiera irabazten zuten, azkenean britainiar hegazkinak bere geheinezko garaiera iritsi eta goruntz gehiago igo ezinik gelditu, eta sobietar hegazkinak goruntz igotzen jarraitzen zuen bitartean, britainiar pilotuak barregarri gelditzen ziren, sobietar hegazkinak garaiera handiegoetara hegan egiteko gai baitzen.

Urtez luzez, hegazkin honi esker, arabiarrei Israelgo zerua nahieran igarotzea ahalbideratu zien, egoera hau israledarrek F-15 hegazkina eskuratu eta MiG-25 hegazkinak beren zerutik kanpo mantentzea lortu zuten arte luzatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199570
* Commonscat Multimedia: Mikoyan-Gurevich MiG-25

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85085061
* NKC: ph348287
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q199570
* Commonscat Multimedia: Mikoyan-Gurevich MiG-25


| * i
* e
* a
Mikoian eta Gurevitx (MiG) hegazkinak |
| --- |
| Ehiza-hegazkinak | 
* MiG-1
* MiG-3
* MiG-5
* MiG-7
* MiG-9
* MiG-15
* MiG-17
* MiG-19
* MiG-21
* MiG-23
* MiG-25
* MiG-29 (M/K)
* MiG-31
* MiG-35
* MiG-41

 |
| Lurrerako eraso-hegazkinak | 
* MiG-6
* MiG-23
* MiG-27

 |
| Miaketa-hegazkinak | 
* MiG-25R

 |
| Entrenamendu-hegazkinak | 
* MiG-AT

 |
| Hegazkin esperimentalak | 
* MiG-8
* I-211
* I-250
* I-270
* I-320
* Ye-8
* I-350
* I-380/I-410/I-3/I-5
* I-7U
* I-75
* Ye-150
\* Ye-152
* MiG Skat
* MiG-110
* 1.44 Proiektua
* LFI Proiektua
* MiG-105
* MiG-33
* MiG-XX LMFS MiG-1.27
* MiG-41 PAK DP

 |