recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Tifusa** gaitz multzoa da, Rickettsia generoko bakterioek eragindakoa. Tifus mota batzuk daude, antzeko ezaugarriak eta sintomak dituztenak, bakoitza *Rickettsia* espezie batek sortua.

Tifusaren transmisioan zeregin garrantzitsua dute arkakusoek, zorriek, kaparrek eta akaro bezalako artropodoek. Artropodo horiek bakterio patogenoen eramaileak dira, eta gizakiari ziztada egiterakoan odolean inokulatzen dituzte Rickettsia patogenoak. Bestalde, arratoiak ere gaitzaren atzean daude sarritan, artropodo bektoreen garraiatzaileak direlako.

Tifus guztiek antzeko sintomak dituzte: sukar handia, buruko mina, hotzikarak, egundoko nekea eta larruazaleko orbanak (exantema). Zenbait kasutan konplikazio larriak gerta daitezke -bihotzean, biriketan eta giltzurrunetan-, heriotza eragin dezaketenak.

Ez dira nahastu behar tifusa eta sukar tifoidea. Antzekotasun semantikoa badute ere, bi gaitz guztiz desberdinak dira. Sukar tifoidea hesteetako infekzioa da, beherakoak eragiten dituena, eta gorozki-aho bidetik harrapatzen dena (ur edo janari kutsatuak hartzerakoan). Salmonellak sortutako gaitza da, *Rickettsia*rekin zer ikusirik ez duena.

Tifus motak
-----------

* Tifus exantematikoa: *Rickettsia prowazekii*-k sortua. Zorrien bitartez transmititzen da. Izurrite edo epidemiak eragiten ditu, pertsona asko kutsatzen delarik. Tifus mota hau oso ohikoa da hondamendi naturalak edo gerrak gertatzen direnean, jende-pilaketaz gain baldintza higieniko oso eskasak daudelako. Gizaki batetik bestera transmititzen da zorrien ziztaden bitartez. Tratatu gabe hilkortasun tasa handia dauka.

* Tifus endemikoa: *Rickettsia typhi*-k eragindakoa. Arratoiek daramatzaten arkakusoek transmititzen dute. Aurrekoarekin alderatuta ez da hain larria.

* Mendi Harritsuetako sukarra: *Rickettsia rickettsii*-k eragindakoa. Estatu Batuetako lurralde hartan diagnostikatu zen lehenengo aldiz, eta hortik datorkio izena. Kaparren bitartez transmititzen da. Tratamendurik ezean hilkorra izan daiteke.

Tratamendua
-----------

Tetraziklinak eta kloranfenikola dira antibiotikorik onenak tifusaren aurka. Oso eraginkorrak dira *Rickettsia*k akabatzeko.

Prebentzioa
-----------

Arratoien eta artropodoen gordelekuak desagertarazteak infekzio arriskua murrizten du. Tifus epidemikoa eta endemikoaren aurkako txertoak daude, baina ez dute behin betiko immunitatea bermatzen.

Ikus, gainera
-------------

* Epidemiak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160649
* Commonscat Multimedia: Typhus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4071253-9
* LCCN: sh85139169
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 022718
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:11256
* CIE-10: A75
* CIE-9: 081.0
* ICPC-2: A78
* DiseasesDB: 29240
* MedlinePlus: 001363
* eMedicine: 231374
* MeSH: D014438
* Orphanet: 102023

 |

* Wd Datuak: Q160649
* Commonscat Multimedia: Typhus
**Artemis 1** (**Artemis I**, ofizialki) tripulaziorik gabeko misioa da, NASAk programatua. Artemisa programako lehena da, eta Espazioko Jaurtiketa-Sistema aitzindariarekin, Orion ontziarekin batera, jaurtiko den lehena. Ontzi horren bigarren misioa izango da.

Artemis 1-en misioa sei astekoa izango da, eta suziriaren etapa guztiak eta ondorengo Artemis misioetan erabiliko diren espazio-ontziak probatuko ditu. Orbita hartu eta Ilargiaz haraindiko injekzio bat egin ondoren (Ilargirantz erreta), misioak hamar CubeSat satelite zabalduko ditu eta Orion ontzia urruneko orbita erretrogrado batean sartuko da sei egunez. Ondoren, Orion ontzia itzuli eta berriro sartuko da lurreko atmosferan, ezkutu termikoak babestuta, eta Ozeano Barean murgilduko da.

Hainbat atzerapenen ostean, NASAk 2022ko azaroaren 16an jaurtitzea erabaki zuen, John F. Kennedy espazio-zentroko 39B jaurtiketa-gunetik. Ondoren, Orion ontziak, zeinaren misioak 25,5 egun inguruko batez besteko iraupena izango duen, Ilargiari bira emango lioke sei egunez. Dena aurreikusi bezala ateratzen bada, misio aitzindari hori "Orion espazio-ontzia" eta "espazioko jaurtiketa-sistema" tandemaren hasiera izango da hurrengo hegaldi tripulatuentzat (zazpi eguneko joan-etorria). Artemis 2 tripulaziodun misioarekin jaurti nahi da, eta 2025ean Lunar Gateway espazio-estazioarekin batera jaurti nahi da Artemis 3 misioa.

Izena
-----

Lehen *Exploration Mission-1* (EM-1) deitzen zitzaion, baita *Space Launch System 1* (SLS-1). Ondoren, Artemis 1 edo Artemisa 1 izena hartu zuen misioak, Artemis programa hasi ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *NASA administrator on new Moon plan: ‘We’re doing this in a way that’s never been done before’.*  17 de mayo de 2019.
2. ↑   **(Ingelesez)** Ohana, Lavie.  (2021-10-03). «Four Artemis I CubeSats miss their ride» *Space Scout* (Noiz kontsultatua: 2022-08-29).
3. ↑   Marquez, Javier.  (2022-07-21). «La NASA pone fecha de lanzamiento para Artemis I, el primer gran paso para el regreso del ser humano a la Luna» *Xataka*.
4. ↑   BARAZARTE DAZA, Nathaly.  (25 de julio de 2019). *La NASA enviará a la primera mujer a la Luna.*  elciudadano.com.
5. ↑   Singer, Jody.  (25 de abril de 2012). *Status of NASA’s Space Launch System.*  NASA Marshall Space Flight Center.
6. ↑    *La NASA lanzará la nave Orion alrededor de la Luna en preparación para una misión tripulada.*  actualidad.rt.com 21 de julio de 2019.
7. ↑   ESA / Space in Member States / Spain.  (18 de julio de 2019). *Astronautas en la Luna con el tercer Módulo de Servicio Europeo para Orion.*  esa.int.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3389152
* Commonscat Multimedia: Artemis 1

---

 |

* Wd Datuak: Q3389152
* Commonscat Multimedia: Artemis 1
Artemisia mina
**Artemisia mina** edo **zizare-belarra** (*Artemisia vulgaris*) Asteraceae familiako landare belarkara da, sendabelar gisa erabilia.

Izena
-----

Artemisia izena Artemisa jainkosaren ohorez jarri zioten, emakumeak babestea baitzuen hark bere zereginetako bat.

Deskribapena
------------

Landare belarkara iraunkorra da, hemikriptofitoa, 0,3-1,5 metro garai. Zurtoin tentea, gorri-purpurakara. Hosto pinatuak, lantza-formako segmentu dentatuekin. Kapitulu luzaranak, 4 mm luze eta 3 mm zabal, pedunkulu motzekoak, batzuetan apur bat dilindariak. Inbolukruko brakteak lantzeolatu-obalak, ilupadunak, ertz eskarioso zabalekin. Lore horixkak edo gorrixkak.

Banaketa
--------

Europa, Asia eta Afrikaren iparraldeko leku epeletakoa da jatorriz, eta Ipar Amerikan bertakoturik dago.

Bizilekua
---------

Ongi hazten da nitrogenoz aberastutako lurzoruetan: azienda gehien ibiltzen den tokiak, landu gabeko sailak, zabortegiak, bide ertzak...

Osagaiak
--------

B bitaminaren taldeko kolina, DNA eta RNA azidoen osagai adenina eta, batik bat esentzian nabarmenak diren eukaliptola eta tujona.

Erabilpenak
-----------

Hilekoa eragiteko eta ohikotzeko indarra du, zilborpean jarrita, zizare-belarraren hostoekin egindako enplastuak. Erditu ezinik dagoenari ere laguntzen dio eta, behin erdituta, kumino (*Cuminun cyminum*) haziak, egositako oilo-arrautza gorringoak eta txerri gantza bere zukuarekin nahasian duen enplastua mina kentzeko aproposa da. Batzuetan abortatzeko ere erabili izan omen da, eta haren sinonimo gisa ere artemisa hitza darabilte gazteleraz.

Frantzian XIV. mendean ziotenez, baraurik beraren ura hartzen duen emakumea loratu egiten da; ezker eskuaz eta eguzkia azaldu aurretik bildutakoa behar du, baina... Dioskoridesen testuetan, barne-zizareen kontrako erremedio gisa aipatzen da. Euskaraz ere, zizare-belar deritzo hizkera arruntean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Artemisia vulgaris L..*  *Euskalterm* Terminologia Banku Publikoa, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).
2. 1 2 3 4 5 6   Errekondo, Jakoba. *Emetan.*  *Argia* aldizkaria, 2012ko apirilak 22, CC BY-SA 3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).
3. ↑   Gras, Airy, D’Ambrosio, Ugo, Garnatje, Teresa, Parada, Montse eta Vallès, Joan. *Artemisia vulgaris L..*  digital.csic.es (Noiz kontsultatua: 2021-2-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26663
* Commonscat Multimedia: Artemisia vulgaris
* Wikispecies Espezieak: Artemisia vulgaris

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 99610
* BioLib: 41323
* Dyntaxa: 219976
* EOL: 850415
* Fl. China: 200023371
* GBIF: 3120946
* GRIN:
* IPNI: 180284-1
* ITIS: 35505
* NCBI: 4220
* PlantList: gcc-77033
* W3TROPICOS: 2700154
* USDA Plants: ARVU
* VASCAN: 2918
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: JDR81QW9ZQ

 |

* Wd Datuak: Q26663
* Commonscat Multimedia: Artemisia vulgaris
* Wikispecies Espezieak: Artemisia vulgaris
**Tabula Lusoria** (Tabulae Luesoriae) Antzinako Erromatik datorren joku oso erraz bat da, 2.000 urte baino gehiago dituena. Erromatar garaian jende asko jolasten zen joku honetara, batez ere, Inperioko garaian.

Erromatarrek Tabula Lusoriara bezala, beste joku askotara ere jolasten ziren: Micare, Ocellates, Musca Aenea, Orbis, Quinquinoven, etab. Pertsona guztiak jolasten ziren arren, haurren joku bat zen.

Materialak
----------

Tablero bat behar zen, zirkunferentzia moduan jarritako 9 punturekin. 6 fitxa ere behar ziren ere.

Jokalariak
----------

2 jokalari dira jolasten dutenak.

Pausoak
-------

Hasteko, dadoak botatzen dira eta zenbaki handiena duen pertsona hasten da. Txanda bakoitzean fitxa bat mugitu behar du jokalari bakoitzak eta horrela jarraitu behar da 3 fitxak marra berean jarri arte. 3 fitxak lerro berean jartzea lortzen duen lehengoak irabazten du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070249

 |

* Wd Datuak: Q61070249
**Tom McEwen** (Londres (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 1991ko maiatzaren 10a) hipikan aritzen den kirolari britainiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen, *Osoa banaka* proban (*Toledo de Kerser*ren gainean), Julia Krajewski alemaniarraren (urrezko domina, *Amande de B'Neville*ren gainean) atzetik eta Andrew Hoy australiarraren (brontzezko domina, *Vassily de Lassos*en gainean) atzetik geratuz. *Osoa taldeka* proban, berriz, urrezkoa lortu zuen Erresuma Batuko taldearekin, Australiako taldearen (zilarrezko domina) eta Frantziako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Laura Collett (*London 52*ren gainean), Oliver Townend (*Ballaghmore Class*en gainean) eta Tom McEwen-ek (*Toledo de Kerser*en gainean).

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea 
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | *Osoa banaka*.*Amande de B'Neville*ren gainean.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *Osoa taldeka*.*Toledo de Kerser*ren gainean.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Tom McEwen» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Tom McEwen» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Osoa banaka. Emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑  Osoa taldeka. Emaitzak 2020 olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107392183

 |

* Wd Datuak: Q107392183
Torua, topologia aljebraikoan gehien aztertu den objektuetako bat.
**Topologia aljebraikoa** matematikaren adar bat da, aljebra abstraktuaren tresnen bidez espazio topologikoak aztertzen dituena. Alor honen helburu nagusia espazio topologikoak sailkatzea da espazio hauei dagozkien inbariante aljebraikoak aurkituz. Espazio topologikoen sailkapena homeomorfismoen bidez lortu nahi izaten den arren, gehienetan ahulagoa den homotopia bidezko sailkapenak solik lortzen dira.

Topologia aljebraikoak, normalean aljebra darabil topologiako problemak aztertzeko. Hala ere, batzuetan posible da alderantziz ere; topologia baliatzea aljebrako problemak aztertzeko. Esaterako, topologia aljebraikoak frogatzen du talde libre baten azpitalde guztiak ere talde libreak direla.

Apunteak
--------

*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212803
* Commonscat Multimedia: Algebraic topology

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4120861-4
* LCCN: sh85003438
* NDL: 00561227
* NKC: ph118345
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212803
* Commonscat Multimedia: Algebraic topology
Greziar mitologian, **Askalafo** bi pertsonaia ezberdinen izena da:

Askalafo, Akeronteren semea
---------------------------

Lehena, Akeronte ozeanida eta Hadeseko ibaiaren semea zen. Bere amaren izena aldatu egiten da egilearen arabera. Honela, Ovidiok, Orfne izeneko lamia ktonikoaren seme egiten du, Apolodorok Gorgirarena eta Serviok, Estigia ozeanidearena.

Hades behe munduko jainkoak, Persefone bahitu zuenean, Zeusek bere amarekin egoteko askatasuna emateko agindu zion, Demeterrek, bere alaba berreskuratu ezean, lurra antzu utziko zuela promes egin baitzuen. Hadesek, baiezkoa eman zion, baina baldintza batekin: Persefonek, honek Hadesean eman zuen denboran, ez zuen ezer jan behar izan, hilen janaria probatzen zuenak, ezin baitzuen bizira itzuli. Persefone, bere amaren ondora itzultzeko prestatzen ari zen, Askalafok, Persefone mingrana zati bat jaten ikusi zuela adierazi zuenean, eta, beraz, Persefone bere senarraren ondoan geratu behar izan zen. Azkenean, Demeterren kexu eta mehatxuen ondoren, Zeusek, Persefonek urtearen heren bat (negua) Hadesean pasa beharko zuela adierazi zuen. Beste egile batzuen arabera, urtearen erdia zen Hadesean pasa behar zuena, eta bere amarekin gainontzeko guztia (udaberria eta uda, greziarrek hiru urtaro bakarrik zenbatzen baitzituzten).

Esan zuenarentzako zigor bezala Demeterrek, Askalafo harri handi baten azpian sartu zuen. Askalafok, bertatik, Herakles Hadeserako bisita egitera joan zenean bakarrik irten ahal izan zuen. Baina, orduan, Demeterrek, belarri laburreko hontz batean bihurtu zuen, ordutik, iluntasunean zaintzen aritzen den animalia. Ovidioren arabera, Persefone bera izan zen Askalafo hontz batean bihurtu zuena, Flegetonte ibaiko urarekin zipriztinduz.

Elezahar honek, beranduagoko Askalaboren aldaera bat dirudi, Demeterrek musker bihurtu zuena, berataz trufatzeagatik. Nahasketa, grezieraz, hontza eta muskerra adierazten dituzten hitzen antzekotasunagatik etorriko litzateke.

Askalafo, Aresen semea
----------------------

Askalafo izeneko bigarren pertsonaia, Ares jainkoa eta Astioke (edo Liko eta Pernisena, Higinioren arabera) semea zen, argonauten espedizioan parte hartu zuena. Helenaren ezkongaietako bat izan zen, eta, gainontzekoek bezala, aukeratzen zuen senarrari laguntzera zin egin zuen, honek hala beharko balu. Honegatik, Parisek Helena bahitu zuenean, Askalafok, hogeitamar ontzirekin, Orkomenoen armada gidatu zuen Troiaren aurkako gerran. Deifoboren esku hil izanak, Aresen amorrua sorrarazi zuen, haserre bizian, gerran modu aktiboagoan parte hartzea saiatu zena.

Beste tradizio batek, Askalafo, Troiako Gerratik bizirik irten zela dio, eta Samareara bidaiatu zuela, non bere aitak lurperatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28064496

 |

* Wd Datuak: Q28064496
**Asier Santana Clavo** (Idiazabal, 1979ko otsailaren 3a-) euskal herritar futbol entrenatzailea da. 2013tik aurrera Real Sociedad B entrenatu du. 2016an Real Uniónek fitxatu zuen.

2006an hasi zen errealan, talde infantilak entrenatzen. 2008an Sanseren bigarren entrenatzailea bilakatu zen. 2013an Meho Kodro ordezkatu zuen postuan, bosniarraren kontratua amaitu ondoren. Bere lehen denboraldian taldearen emaitzak hobetu zituen, 12. postuan bukatuz.

2014ko azaroan, Errelaren lehen taldea entrenatu zuen, Atletico Madrilen kontra, kluba entrenatzaile berri baten bila zebilela. Errealak partidua 2-1 irabazi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Komunikatu ofiziala: Asier Santana, Sanseko entrenatzaile berria Realsociedad.com 2013ko ekainaren 7a
2. ↑  Asier Santana eta Imanol Alguacilek zuzenduko dute taldea igandean Anoetan *Realsociedad.com* 2014-11-05
3. ↑  Arnasa hartzeko urrezko hiru puntu eskuratu ditu Realak *eitb.eus* 2014-11-09

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19665212

 |

* Wd Datuak: Q19665212
Ask eta Embla Feroe uharteetako zigilu batean, 2003an, Anker Eli Petersenek egina.
Eskandinaviar mitologian, **Ask eta Embla** jainkoek sortu zituzten lehen bi gizakiak izan ziren, erlijio judukristauetako Adam eta Ebaren parekoak.

Odinek eta bere anaia Ve eta Vilik eskandinaviar mitologiako bederatzi munduak sortu zituzten. Beranduago, hondartza batean bi enbor hazten ikusi zituzten, bata lizarraren eta bestea zumarrarena, eta giza forma eman zieten (beste bertsio baten arabera, Odinekin batera Hoenir eta Loki jainkoak zeuden). Odinek bizi hatsa eman zien, Vilik irudimena eta emozioak eman zizkien; Vek zentzumenak eta hizketa (edo, alternatiboki, Odinek bizitza fisikoa eta arima, Hoenirrek adimena eta zentzumenak eta Lokik odola eman zizkien). Ask (lizarra, gizonezkoa) eta Embla (zumarra, emakumezkoa) Midgarden bizi izan ziren eta gizadiaren sortzaileak izan ziren.

Interpretazioak
---------------

### Sinbolismoa

Lehen gizakiak zuhaitz enborretatik sortuak izan zirenaren ideia, dirudienez, nozio ziklikoen zati bat da, non argia eta iluntasuna txandakatu egiten diren, egunsenti eta ilunabarreko iluntasunaz bananduak.

Guztiok ezagutzen ditugu ilunabarreko ilusio optikoak, non objektu baten soslaiak gizaki bat, animali bat edo nolabaiteko izaki bizi bat dirudien. Baina gertuagotik ikusita, objektu hori zuhaitz bat, harri bat edo beste halako gauzaren bat dela ohartzen gara.

Jainkoen funtzioa mundu ikusgarriaren sortzaile bezala argia eta iluntasuna ekartzea da. Nolabaiteko argitasuna dagoenean harri bat edo zuhaitz bat izaki bizi bat dela, zergatik ez pentsatu alderantziz eta lehen gizakiak, jatorrian hondartza batean zeuden enbor batzuk zirela?

Ikus, gainera
-------------

* Lif eta Lifthrasir

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212858
* Commonscat Multimedia: Askr and Embla

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212858
* Commonscat Multimedia: Askr and Embla
Suite bat Doubletree Hotelean, Columbus, Ohio.

*Artikulu hau gela motari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Suite (argipena)».*
**Suite** hoteletan luxuzko gela mota bat da. Hotel handi gehienek horrelako gela bat edo gehiago izaten dute. Haien artean izendapen desberdinak erabiltzen dira: ogi ezteien suite, buruzagien suite...

Ezaugarriak
-----------

Suiteek bezeroari espazio handiak eskaintzen dizkiote. Dekorazioa eta altzariak luxuzkoak izan daitezke. Ohea gela normal batean baino dezente handiago izaten da. Ohikoa da baita egongela, bulegoa eta, batzuetan, sukaldea izatea ere. Jakina, beti, komun propioa dute. Horrelako gelak enpresarientzako edo negozioak egiteko prestatuta egon daitezke, hau da, bezeroekin edo langileekin biltzeko espazio egokiak eskaintzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Turismoa Hiztegia] [2009]
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1367530
* **Identifikadoreak**
* GND: 1047969440

 |

* Wd Datuak: Q1367530
Kołobrzegeko suhiltzaile-etxea.
**Suhiltzaile-etxea** hiri bateko suhiltzaile kidegoari ostatu emateko diseinatutako instalazio osoa da. Suteen aurka babesteko behar den materiala gordetzen du esparruak, ibilgailuak, ponpa hidraulikoak, babes-ekipamenduak eta langileentzako atsedenlekuak barne.

Gune komunak goiko aldean daude; beheko solairuan, berriz, ibilgailuen parkina eta ekipamendu espezializatua uzteko beste puntu batzuk daude. Sorospen-seinale bat jasotzen denean, suhiltzaileak garajera jaitsi daitezke, metalezko barra batetik irristatuz. Parke handienek kamioientzako, materialentzako, bulegoentzako, entrenamendu-zentroentzako eta logelentzako gune bereiziak dituzte. Aitzitik, etxea solairu bakarrekoa bada, ibilgailuen espazioa eta material-biltegiak partekatzen dira.

Suhiltzaileen parkeek alarma-sistema bat izaten dute, sute baten berri ematen den unean aktibatzen dena. Hala ere, txikienetan larrialdietako telefonoa da seinale bakarra. Suhiltzaile boluntarioen kasuan, irrati, mugikor edo mensafono bidez jasotzen dute abisua, behar izanez gero etxera joateko.

Suhiltzaile-etxe baten inguruetan zirkulazio-seinale horizontal eta bertikalak daude, suhiltzaileen ibilgailuek abiadura bizian irten behar baitute larrialdiren bat gertatzen denean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «Fire Station | Whole Building Design Guide» *wbdg.org*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Desmontando mitos de superhombres» *La Gaceta* 2014-3-15.
4. ↑   **(Ingelesez)** «Fire Station Design Trends for 2015» *Firehouse* 2015-2-17.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1195942
* Commonscat Multimedia: Fire stations

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4154283-6
* LCCN: sh85048527
* NKC: ph942967
* NARA: 10646096
* AAT: 300006044
* KulturNav: id

 |

* Wd Datuak: Q1195942
* Commonscat Multimedia: Fire stations
**Argentinako Patagonia** edo gaztelaniaz *Patagonia Argentina,* *región patagónica (patagoniar eskualdea)* ere deitzen da. Patagoniar eskualdea, Argentinako lau eskualde integratuetako bat da, herrialde hori duen Patagoniaren zatia biltzen duena. Munduan paregabeak diren probintzia eta natur guneen multzoa biltzen du.

Eskualdeen integrazio sistemaren arabera, Argentinako probintziak eskualdeka integratzeko probintzia arteko itunek sortutako lau eskualdeetako bat da, Argentinako Konstituzioaren 124. artikuluan oinarrituta. Horrela, Patagoniako Eskualdea 1996ko ekainaren 26ko Patagoniako Eskualdearen Fundazio Itunak sortu zuen.

Biztanleria
-----------

| EZ 1 | Probintzia | CPA | Etxebizitza. (2001) | Etxebizitza. (2010) | Azalera (km²) | Kapitala | Bandera |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 14 | Río Negro | R | 573 394 | 603 761 | 203 013 | Viedma |  |
| 16 | Neuquén | G | 473 045 | 565.242 | 94 078 | Neuquén |  |
| 17 | Chubut | U | 425 375 | 470 733 | 224 686 | Rawson |  |
| 21 | La Pampa | L | 299 294 | 341 456 | 143 440 | Santa Rosa |  |
| 22 | Santa Cruz | Z | 197 191 | 234 087 | 243 943 | Río Gallegos |  |
| 23 | Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak | V | 100 960 | 133 694 | 1 002 445 | Ushuaia |  |
|  | Guztira | - | 2 069 259 | 2 348 973 | 1 911 605 | - | - |

Orokortasunak
-------------

Argentinako Patagoniar eskualdea bi irizpideren arabera banatzen da: *Iparraldeko Patagonia* (Río Negro, Neuquén) eta *Hegoaldeko Patagonia* (Chubut, Santa Cruz eta Suaren Lurraldea). Argentinako Patagoniak 800.000 km² baino gehiagoko azalera du.

Hiri nagusiak hauek dira: Neuquén *Alto Valle del Río Negro eremuan*, Comodoro Rivadavia itsasertzean eta San Carlos de Bariloche mendialdean; bestalde, Ushuaia hazkunde azkarrena duen hirietako bat da, planetako hiri australena eta Andeetako (mendebaldean edo hegoaldean) "beste aldean" dagoen Argentinako hiria.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2138663
* Commonscat Multimedia: Patagonia, Argentina

---

 |

* Wd Datuak: Q2138663
* Commonscat Multimedia: Patagonia, Argentina
**Argentinako kostalde atlantikoa** edo gaztelaniaz **Costa Atlántica** izen ezaguna da Argentinan hondartza erakargarrietan oinarritutako udako turismoa duten hiriak aipatzeko; guztiak Atlantikoa mugatzen dute. Uda guztietan, milioika lagunek aukeratzen dituzte oporretarako helmuga gisa. Zentzu horretan, Argentinako "Costa Atlántica-k" Buenos Aires, Río Negro, Chubut eta Santa Cruz probintzietako Argentinako itsasoaren kostaldea dauka. Zentzu zabalagoan, Tierra del Fuego probintziako hegoaldeko kostaldea ere kontuan hartzen da.

Eskualde hau hondartza zabalengatik nabarmentzen da, horietako batzuk ukitu gabe daudenak, dunak eta kostaldean hedatzen diren basoak dira, eta horrek atsedenerako aproposak diren asentamendu txikiak sortzea ahalbidetu du.

Hiriak biztanleriaren arabera
-----------------------------

Hurrengo taulan Atlantikoko kostaldeko Argentinako hirietako biztanleria zehazten da .

|  | Hiria / Bainuetxea | Probintzia | Biztanleria (2010) |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Mar del Plata | Buenos Aires | 616 142 |
| 2 | Rivadavia komodoroa | Txubutio | 173 266 |
| 3 | Necochea | Buenos Aires | 91 836 |
| 4 | Puerto Madryn | Txubutio | 80 101 |
| 5 | Caleta Olivia | Santa Kruz | 70 304 |
| 6 | Rio Grande | Fuego Lurra | 66 171 |
| 7 | Punta Alta | Buenos Aires | 58 315 |
| 8 | Villa Gesell | Buenos Aires | 29 593 |
| 9 | Miramar | Buenos Aires | 29 433 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8351351

 |

* Wd Datuak: Q8351351
**Sønderborg gaztelua** (danieraz *Sønderborg Slot*) Danimarkako Sønderborg herrian dagoen gaztelua da. Inguruko kultura eta historiari buruzko museo bat ere badu barnean.

Historia
--------

Valdemar I.ak 1158an Als uhartean eraiki zuen gotorlekuan du jatorria. Wendoen aurkako gotorleku multzo baten parte gisa eraiki zen. Erregeak eta Schloneswig dukearen artean hainbat istilu izan ziren uhartearen jabetzaren inguruan eta erregeak dorre nagusia gotortzea erabaki zuen. Hala ere hasierako urteetan sarritan aldatu zuen gazteluak jabez.

1350 inguruan Valdemar IV.a dukearen alabarekin ezkondu zenean gaztelua zabaldu egin zen dorre urdina (*Blåtårn*) eraikiz eta harresiak sendotuz. 1490an Danimarkako gotorleku indartsuenetakoa bihurtu zen. Erreforma Protestantearen garaian, 1532an, Frederik II.ak Kristian II.a bahitu eta 17 urtez gazteluan izan zuen preso.

XVI mendearen erdialdera Kristian III.ak gotorlekua gaztelu bihurtu zuen. 1571ean Schleswig-Holstein-Sonderburg-eko dukeak eskuratu zuen. 1718-1726 artean estilo barrokoan berreraiki zen.

Eraikina
--------

Bereziki aipagarria da 34 metroko luzerako Gela Handia (*Riddersal*), bertan dantzaldiak eta festak antolatzen dira. Besteak beste Alexandra printzesaren ezkontza bertan ospatu zen 1998an.

Dorothea Erreginaren kapera 1568 eta 1570 artean Hercules von Oberberg-ek eraiki zuen. Europa mailan ondo kontserbaturik dagoen Errege kapera luterano zaharrena da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q473434
* Commonscat Multimedia: Sønderborg Slot

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240540930
* GND: 4598466-9
* **Ondare historikoa**
* FBB: 13515520

 |

* Wd Datuak: Q473434
* Commonscat Multimedia: Sønderborg Slot
**Swahiliak** Afrikako ekialdeko etnia eta kultura da. Gehien batean Kenya eta Tanzaniako kostaldean eta uharteetan eta Mozambikeko iparraldean bizi dira. Diaspora handia duela ere esan behar da, bereziki Saudi Arabian. JoshuaProjecten arabera 1.328.000 pertsona inguru dira; swahili hizkuntzaren hiztunak, aldiz, askoz gehiago dira: 90 milioi pertsona. Swahili herriarekin beste etniak ere lotuta daude, besteak beste, kikuyuak, makondeak eta shiraziak. Gehienak musulmanak dira baina badira kristauak ere.

Hitzaren etimologia
-------------------

Swahili hitza arabieratik dator, *sawāḥil* سواحل, *sāḥil* ساحل hitzaren plurala. Euskaraz "kostaldea" esan nahi du. Izen horrekin marinel arabiarrek kostaldeko biztanleak izendatzen zituzten; kostaldetar horiekin tratuan aritzen ziren, alegia.

Historia
--------

Swahili etniak garrantzi handia izan du Afrikako historian zehar, bereziki merkataritzan eta esklaboen merkataritzan. Afrika ekialdeko kostaldean merkataritza-hiri askoren erorkinak ikus daitezke oraindik-orain. Halaber, 1880ko hamarkadaren hasieran, Europako zenbait estatuen kolonizazio baino urte batzuk lehenago, estatu askoren funtzionamenduan sartu ziren. Ondoren, kolonizazioa martxan zegoenean administrazio-erakunde horietako batzuetan jarraitu zuten.

Populazio nagusiak
------------------

* Kenya: 110.614 pertsona (2009. urtean)
* Tanzania: 657.000 pertsona
* Somalia: 7.000 pertsona
* Kongoko Errepublika Demokratikoa: 39.000 pertsona
* Saudi Arabia: 205.000 pertsona

Hizkuntzak
----------

Swahiliek, swahili hizkuntzarekin batera, dauden estatuen hizkuntza nagusiak erabiltzen dituzte: Kenian eta Tanzanian ingelesa, Mozanbiken portugesa, somaliera Somalian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Swahili people listing] - JoshuaProject.
2. ↑
3. ↑  Elikia M'Bokolo (eta beste batzuk): *Afrique noire : histoire et civilisations*, II. liburuki, Hatier-AUF, 2008 (3. edizioa), ISBN 978-2-218-75050-2.

Ikus, gainera
-------------

* Swahili hizkuntza

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Swahiliak Afrikako historian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721854
* Commonscat Multimedia: Swahili people

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11975078f (data)
* LCCN: sh85130967
* SUDOC: 027782328
* AAT: 300016496

 |

* Wd Datuak: Q721854
* Commonscat Multimedia: Swahili people
**Telleriano-Remensis Kodexa** Mexikon XVI. mendean eginiko erritu, historia eta egutegi edukia duen eskuizkribu bat da.

32x22 zentimetroko neurriak dituen paper europarrean inprimatua dago eta azteken idatzitako margolanen adibide baten bizirautea suposatzen du.

Zatiak
------

Kodexa hiru zatitan banatua dago, iragarpen egutegi edo tonalamatl bat barne:

* 18 hilabeteko egutegi azteka hamairuko bakoitza presiditzen zuten jainkoen marrazkiekin.
* Bigarrena ertamerikar egutegi iragartzaile eta zeremoniala da, tonalpohuallia alegia.
* Azkenak urte liburu historiko batzuk ditu 1198tik 1562 arte, hauen ondoren marrazkirik gabeko gazteleraz idatzitako bi orri daudelarik, 1519 eta 1557 bitarteko berri historikoekin.

Telleriano-Remensis Kodexaren zati historikoak azteken historia irudikatzen du XII. mendeko bere migrazio mitikotik hasi eta espainiar okupazioaren lehen hamarkadetararte.

Garrantzi berezia du 1487an, Tenplu Nagusiaren eskaintzan 20.000 biktima sakrifikatu izana, kodexean piktograma batekin irudikatzen dena.

Egoera
------

Ziuraski kodex honek gaur egun galduta dagoen iturri bat kopiatzen du, Huitzilopochtli izeneko kodexa. Bere gaztelerazko glosen zati bat fray Pedro de los Ríos fraideak idatzi zituela ere uste da.

Beste alde batetik, Ríos Kodexarentzako iturri bezala erabili zela frogatua dago.

Kodexa Parisen dago, Frantziako Liburutegi Nazionalean
. Kopia bat egin zuen kodexen pelikuletatik abiatuta Texaseko Unibertsitateak, Eloise Quiñones Keberrek iruzkindua.

Ikus, gainera
-------------

* Mexikoko kodex kolonialak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2409608
* Commonscat Multimedia: Codex Telleriano Remensis

---

 |

* Wd Datuak: Q2409608
* Commonscat Multimedia: Codex Telleriano Remensis
**Arrokagarai ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Itsasu herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Izena Itsasuko Arrokagarai mendiarena da (354m).

Historia
--------

Elkartea 2008an sortu da ikusiz Kanboko Errobi ikastola leku eskasean izanen zela.

Ikastola 2010eko irailean irekitzen da, 17 haurrekin, Itsasu, Ezpeleta, Luhuso, eta Makeatik jinik.

2020an, ikastolaren 10 urteen ospatzeko, Txomin Larronde musikariak kantu bat idatzi dio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    ikastola, itsasuko. «Zelle Frontpage-euskara-» *arrokagarai-ikastola.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-26).
2. ↑     *Arrokagarai ikastolaren 10 urteak.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-26).

Kanpo estekak
-------------

* Ikastolaren webgunea
* Seaskaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100741675

 |

* Wd Datuak: Q100741675
**Thunar** Xfce-ren fitxategi kudeatzaile lehenetsia da, Xffm ordezkatuz. Benedikt Meurer-ek garatua da. GNOME-ren Nautilus-en oinarrituta dago baina abiadura hobea, erabilerraztasuna eta memoria kontsumo txikiagoa eskeintzeko diseinaturik dago. Plugin-ak jasatzen ditu eta freedesktop.org-en ezarritako estandarrak [ext a ] betetzen ditu.
Thunar izena Thor jainkoaren izenean du jatorria.

Interfazea
----------

Thunar interfazea nukleoa baino lehenago garatua izan zen, RAD paradigma jarraituz. Python lengoaian idatzi zen lehen zirriborroa eta erabiltzaileek eskatu ahala ezaugarri berriak erantsi eta interfaze grafikoa aldatu zaizkio. Thunar-en helburuetako bat Unix-eko zuhaitz egituretan oinarrituriko beste fitxategi kudeatzaileez ezberdinduko duen interfaze grafiko bat eskeintzea da.

API
---

Thunar-ek beste garatzaileentzako API bat hornitzen du. Fitxategi sistementzat plataforma anitzentzako programazio interfaz bat lortzen da thunar-vfs erabiliz; Thunar-ek, aldiz, kudeatzailearentzat berarentzat luzapenak garatzeko liburutegi bat eskaintzen du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Thunar-en web ofiziala
* **(Ingelesez)** Thunar-en wiki ofiziala
* **(Ingelesez)** Thunar-entzako plugin-ak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757834
* Commonscat Multimedia: Thunar

---

 |

* Wd Datuak: Q757834
* Commonscat Multimedia: Thunar
**Ashe konderria** (ingelesez: *Ashe County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jefferson da. 2010eko zentsuaren arabera 27.281 biztanle zituen, Ashe kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ashe konderriak 1.111,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,12 ura dira. Beste 1.103,68 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.281 pertsonetatik 26.731 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.311 dira. 148 beltzak edo afroamerikarrak. 56 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 105 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 231 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491626
* Commonscat Multimedia: Ashe County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129022577
* LCCN: n82018427
* NARA: 10039396
* **Lekuak**
* OSM: 2528673
* TGN: 2001467

 |

* Wd Datuak: Q491626
* Commonscat Multimedia: Ashe County, North Carolina
**Asgardia** mikronazio berri baten proposamena da. Haren izen ofiziala **The Space Kingdom** edo **Asgardiako Espazio Erresuma** izango litzateke eta gaur egungo estatuen kontroletik kanpo egongo litzateke. Proposamena Igor Ashurbeylik, AIRC edo Ikerketa Aeroespazialaren Nazioarteko Zentroaren sortzailea eta Errusiako enpresaria, aurkeztu zuen 2016ko urriaren 12an.

Historia
--------

Publikoki 2016ko urriaren 12an aurkeztua proiektuaren helburua libreki espaziora ateratzeko herrialde berri bat sortzea da. Gaur egungo espazio-zuzenbideak, Lurra haraindiko espazioko ituna alegia, espazioko aktibitate guztien kontrola estatuen esku gelditzen dira, bai ofizialak direnak baita gobernuz kanpoko erakunde edo beste motatako elkarteenak direnak ere. Asgardia proiektuaren bultzatzaileek muga horiek gainditu nahi dituzte, espaziora ateratzeko garaian oztopo legalak ez izateko.
Dagoeneko lehenengo espazio-satelite espazioratu dute.

Asgardia izena Eskandinabiako mitologiatik hartu dute. Mitologia horretan bederatzi mundu zeuden eta Asgardian jainkoak eta jainkosak bizi ziren, Odin eta Frigg jainkoen agindupean.

Ezaugarriak
-----------

Ashurbeylirekin batera zientifiko talde bat ari da lanean. Asmoa momentuz birtuala da baina etorkizun hurbilean espazio-plataforma bat sortu nahi dute, independentea erabat, eta handik asteroideen meatzaritza ez ezik meteoritoen aurkako Lurraren defentsa indartu nahi dute. Plataforma desmilitarizatua egon litzateke eta batez ere helburu zientifikoak izango lituzke.

Gaur egun, dagoeneko, 180.000 lurtarrek Asgardiarekiko leialtasuna zin egin dute. Lurtar horiek batez ere txinatarrak, estatubatuarrak eta turkiarrak dira. Asgardia bandera, txanpona eta ereserkia propioak izango dituzte. Egutegia ere berezia izango da, hamahiru hilabete izango baititu: ekaina eta uztaila artean asgardia izeneko hilabetea sortuko dute.

Asgardiatarra egitea doakoa da eta edozein apuntatu daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Webgune ofiziala.
* **(Ingelesez)**:Bideoa Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Artikulua *Muy Interesante* aldizkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27304761
* Commonscat Multimedia: Asgardia

---

 |

* Wd Datuak: Q27304761
* Commonscat Multimedia: Asgardia
**Thomas Jacob Hilfiger** (New York, 1951ko martxoaren 24a), Tommy Hilfiger bezala hobeto ezagutua, moda diseinatzaile estatubatuarra da. Bere izena daraman enpresaren sortzailea da.

Bizitza eta karrera
-------------------

Tommy Hilfiger bederatzi umeek osatutako familia irlandar baten bigarren semea da. Oso txikia zenetik modaren munduan lan egingo zuela argi izan zuen. 1969n arropa hippiearen banatzaile bezala lan egiten hasi zen. Geroago, 70. hamarkadaren amaiera eta 80. hamarkadaren hasieraren artean (disko era) Jordache arropa markan lan egiteari ekin zion.

Urte batzuk geroago, 1985n, bere lerro propioa sortu zuen. Ia batere ezagutua izanik, mezu hau zuen kanpaina kaleratu zuen: "Gizonezkoen arropen lau diseinatzaile hoberenak: Ralph Lauren, Perry Ellis, Calvin Klein eta Tommy Hilfiger dira". Ordutik aurrera, Tommy Hilfiger mundu mailako arropa marka garrantzitsuenetarikoa bihurtu da.

2010ko martxoaren 15ean, Phillips-Van Heusenek Tommy Hilfigerrek enpresa erosi zuen $3000 milioi ordainduz.

Bestalde, Tommy zurrumurru famatu baten biktima izan zen. Esaten dutenez, Oprah Winfreyren programan bere arropa "klase altuetako pertsona zurientzat dela eta bere jantziak txerriei botako liekeela Afro-amerikar bati eman baino lehen". Hala ere, gertakari hori ez da inoiz ere ez telebistan agertu, eta ez dago interneten ikusteko aukerarik. Azkenean, Tommy Oprahren programara joan zen eta hori guztia gezurra zela azaldu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q136687
* Commonscat Multimedia: Tommy Hilfiger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 76233897
* ISNI: 0000 0000 5016 3650
* GND: 1185708650
* LCCN: nr98044905
* NKC: xx0064781
* SUDOC: 132311178

 |

* Wd Datuak: Q136687
* Commonscat Multimedia: Tommy Hilfiger
***Thunderstorm*** edota ***Tormenta***, (euskaraz *Trumoi Ekaitz*), 1956ko John Guillermin britainiar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Carlos Thompson, Linda Christian eta Charles Korvin aktoreek antzeztu zuten.

Euskal Herriko Mundaka udalerrian filmatu zen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Espainiako kostalde parean eta itsasoan, arrantzale talde batek María (Linda Christian) izeneko neska gazte eder bat hondatutako kirol-ontzi batean konorterik gabe topatu berri dute. Arrantzaleek, Diego (Carlos Thompson) tartean dela, María kostaldean hurbilen dagoen herrira eraman eta neskaren kirol-ontzia konpontzeko eskeiniko dira. Bitartean herriko gizon guztiak Maríaz maitemindu, eta emakumeak jeloskor jarri eta susmoz eta begi txarrez begiratuko dute, beren herria madarikatu duelakoan eta arrantza eskasiaren arduradun eginez. Herriko emakumeek María erasotu, arropak hurratu eta jipoitzen saiatuko dira, baina herriko apaizak emakumeei beren jokabidea itxusitu eta María salbatuko du.

Amaieran, María aurrez Diegok konpondu dion kirol-ontzian ixilpean itsasoratu eta hartatik portu txikira begiratuz dagoela urrutiratuko da.

Aktoreak
--------

* Carlos Thompson: Diego Martinez
* Linda Christian: Maria Ramon
* Charles Korvin: Pablo Gardia
* Catharina Ferraz: Diegoren ama

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7799175

 |

* Wd Datuak: Q7799175
**Ashanti** (edo **Asante**) **Inperioa** edo **Konfederazioa** (batzuetan **Asanteman**), mendebaldeko Afrikako estatu bat izan zen, Ashanti herriak sortutakoa. 25.220 kilometro koadroko eremua izan zuen, gehiena egungo Ghanan.

Historia
--------

Ashantiak Ghanako talde etniko garrantzitsua dira, indarra eta jarrera militar sendoarekin. Botere militar hau Europako errifleen adopzioagatik etorri zen, eta horrekin konkistatu ahal izan zituzten gaurko Ghana, Togo eta Boli Kostako hainbat eremu. Iparraldean Dagomba Erresuma zuen eta Dahomey ekialdean. Inperioaren indar militarra, hierarkia antolatua, estratifikazio soziala eta kulturagatik Afrikako bere inguruan dauden herriek baino askoz historiografia handiagoa dute.

XVII. mendean sortu zen erresuma. Britainiarren esku egon zen 1869tik, eta haien aurka antolatutako altxamendu guztiak deuseztatu egin zituzten britainiarrek. 1957an Ghanako Estatu Askean sartu zen lurraldea. Gaur egun Ashanti monarkiak jarraitzen du, Konstituzioak babestua, Ghanako Errepublikaren barneko azpibanaketa gisa.

Volta Beltza ibaiaren adarrek ematen diote ura lurraldeari, eta han ustiatzen da Ghanako kakao gehiena. Urre-meatzeak ere ugariak dira. Landaredi aberatsa du: hegoaldean oihana eta iparraldean, berriz, sabana da nagusi.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722071
* Commonscat Multimedia: Ashanti Empire

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge550999

 |

* Wd Datuak: Q722071
* Commonscat Multimedia: Ashanti Empire
*Artikulu hau Atxondoko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Axpe».*
**Axpe-Martzaa** Atxondo haraneko auzoa da. Axpe-Martzaa Alluitz mendiaren magalean dago kokaturik, 300 metroko garaieran. 238 biztanle ditu.

1964 arte herri independentea izan zen **Axpe-Martzaa** edo "Axpe" izenekin, baina urte horretan Arratzola eta Apatamonasteriorekin bat egin eta Atxondo herria sortu zuten.

Historia
--------

Eskualdeko herri eta auzo gehienak bezala, Axpe Martzaa leinuaren alde izan zen Ahaide nagusien gerretan. Horregatik, oinaztarren alde izan zen. Durangoko merindadeko kide izanik, jezarleku eta botoa zuen bertako Batzarrean.

1550an San Martin eliza eraiki zuten bertan, Martzaatarren dorretxearen ondoan. 1552ean Axpeko San Joan Bataiatzailearen baseliza parrokia bihurtu zen.

Ekonomia batik bat nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritua zegoen. Meatzaritzak ere garrantzia izan du, batez ere kobre, eztainu eta beruna ustiatzeko. Zenbait burdinola ere baziren.

Ikuspegi orokorra.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Axpeko jaiak San Juanen omenez ospatzen dira ekainaren 24ean eta Martzaakoak azaroaren 11ean San Martinen omenez.

Ikus, gainera
-------------

* Atxondo

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Axpe-Martzaa 1842tik aurrerako erroldetan udalerrietako datuak jasotzen dituen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4897139

 |

* Wd Datuak: Q4897139


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Atxondo | Atxondoko herriak | Atxondo |
| Apatamonasterio · Axpe-Martzaa · Arratzola |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Axpe Aurrekoa** Ispasterko (Bizkaia) Kortazar auzoan dagoen baserri gotikoa da.

Izena
-----

Etxe honen izena hainbat eratara idatzita aurki daiteke dokumentazioan: **Axpe Aurre**, **Aixpe Aurre**, **Aizpe Aurre** bezala adibidez (zuzentzat eman ditzakegunak), baita akatsekin ere, hala nola hainbat lekutan agertzen den **Aizpe Haizea**, transkripzio akatsa dirudiena. Are, Ispasterko Udal Ondare Katalogoan baserri honi **Axpe Erdikoa** esaten zaio, Axpe Aurrekoa izena bere ondoan dagoenari emanez.

Historia
--------

Baserriaren alboko hormetako bat.
XVI. mendearen hasieran eraikia, egurrezko egitura du eta hiru gorputzez osatutako aurre aldea. Erdikoa, jatorriz ohol eta egurrezko egituraz osoturik zegoena, gaur egun ateburudun pegora bat hartzen du; albokoetakoek harlangaitzezko horma handiak dituzte; ezkerrekoak aireztatzeko leiho txikiak ditu, bata puntaduna, eta eskuinekoan berriz bentana berriak.

Ezaugarriak
-----------

Baserriaren atzeko horma.
Bere egiturak baserri zaharrenen eredua jarraitzen du, eta izan dituen berriztapenetan nahikoa ondo mantendu da. Egitura bera zuten beste baserri askok (hala nola Axpe Erdikoak, justu atzean dagoena), hiru gorputzeko egitura horizontalki ebaki izan baitituzte, goian solairu moderno eta uniforme bat egiteko.

Nabarmenak dira fatxadak dituen arku zorrozdun leihoa eta murru-arteka mehea.

Antzinan garaia izan zuen, baina gaur egunean haren zutarri bakarra gordetzen da, piramide formakoa.

Metro gutxira Santiago baseliza gotikoa du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  HIRITEK HIRIGINTZA TEKNIKARIAK SL. 2016. Ispasterko Udala. Ondare Katalogoa. Hiria Antolatzeko Plan Orokorra.
3. 1 2   «Erreportaia - hiru» *www.hiru.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).
4. ↑   «pegora | Eibarko euskara» *www.eibarko-euskara.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).
5. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «CASERIO AXPE AURREKOA en Ispaster, Vizcaya» *Clubrural.com* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Wikiloc | Foto de PR-BI 145 Ispaster (2/5)» *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).
7. ↑   «Herri arkitekturaren lekuko» *www.argia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111473600

 |

* Wd Datuak: Q111473600
Akuilatzearen Tonbako fresko etruriarra, K. a. V. mendea
**BDSM** sexu-ekintza eta praktika erotiko multzo bat da, non bondagea, dominazio eta sumisioa, sadomasokismo eta beste personen arteko dinamikak ematen diren. Praktika multzoa oso zabala denez, eta praktikatzen duten pertsona guztiek ez dutenez euren burua identifikatzen BDSM praktika baten barruan, BDSM komunitatea edo azpikulturan sartzea norberaren auto-identifikazioaren edo esperientzia trukatzearen araberakoa izaten da.

BDSM terminoa lehen aldiz Usenet zerbitzu batean agertu zen, 1991 eta hainbat akronimoren konbinazio gisa ulertzen da: B/D (bondage eta disziplina), D/s (dominantzia eta sumisioa) eta S/M (sadismo eta masokismo edo sadomasokismoa). BDSM gaur egun jarduera aniztasun guzti hori islatzen erabiltzen den esamolde hustu bat da, hainbat azpikultura eta erlazio interpertsonal biolentoen bilgarri. BDSM komunitateak, oro har, jarrera ez-normatibo batekin identifikatzen den oro hartzen du bere baitan; honekin identifika daitezke trabestiak, gorputzaren eraldaketaren entusiasten, animalia rol jokalariak, latexaren fetitxistak eta bestelakok.

"Botere neutrala" duten harremanetan ez bezala, D/s eta M/s kontestutan ematen diren jarduera eta erlazioek harreman konplementarioak baina ez maila berekoak izatea eskatzen du. Horregatik parte-hartzaileek adostasuna eman behar dute, egingo denaren inguruan informatu eta gero. "Dominatzaileak" kontrola hartzen du modu adostu batean sumisoaren gainean. Batek ekintza egingo du eta besteak, bitartean, ekintza jasango du. Hala ere sumisoak zerbait egin dezale dominanteak agintzen diolako, masaje bat edo sexu-ekintza bat bezala. Komunitatean eztabaida ohikoa da rol hauen banaketa eta izan dezaketen papera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190845
* Commonscat Multimedia: BDSM

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 166577340 (data)

 |

* Wd Datuak: Q190845
* Commonscat Multimedia: BDSM