recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Enrique Sierra (Radio Futura), 1980ko hamarkadan.
**La movida madrileña** 1980ko hamarkadan eta Madrilen sortutako mugimendu "kontra-kulturala" izan zen, Espainiako beste toki batzuetara zabaldu zena. Irratsaio batzuk bultzatu zuten (Jesús Ordovás, Diego Manrique et Julio Ruiz irrati esatariak tartean), eta telebistan *"La Bola de Cristal"* saioa nabarmendu zen beste batzuen artean. Enrique Tierno Galván alkatearen sasoiarekin bat egin zuen, eta berak gidatutako udalak eta beste politikari sozialista batzuk nolabait mugimendua sostengatu egin zuten.

Musika arloan Nacha Pop, Alaska y los Pegamoides (Alaska), Radio Futura, Los Secretos, Gabinete Caligari, Tequila eta Ramoncín aipagarriak dira beste hainbaten artean, baina mugimenduak zinema (Pedro Almodóvar), literatura, komikiak eta fanzineak ere barne hartu zituen.

Abiapuntutzat José Enrique Cano "Canito"-ren omenezko kontzertua jo dezakegu, Madrilgo unibertsitate eremuan 1980ko otsailaren 9an egin zutena.

Aro honetako ikur nagusienetako bat *Cojo Manteca* ezizenez ezaguna zen arrasatearra izan zen.

Musika
------

* *Enamorado de la moda juvenil*, *Escuela de calor*, *Semilla negra* (Radio Futura)
* *Chica de ayer* (Nacha Pop)
* *Dime que me quieres*, *Salta!* (Tequila)
* *Horror en el Hipermercado*, *Bailando* Alaska y los Pegamoides
* *Ni tú ni nadie*, Alaska y Dinarama
* *Litros de alcohol* (Ramoncín)
* *Agradecido* (Rosendo)
* *Maneras de vivir* (Leño)
* *Déjame* (Los Secretos)
* *Calle Melancolía*, *Pongamos que hablo de Madrid* (Joaquín Sabina)
* *Al calor del amor en un bar*, *¡Caray!*, *Cuatro rosas* (Gabinete Caligari)
* *Para ti* (Paraíso)
* *Cuando brille el sol* (La Guardia)

Zinema
------

Pedro Almodóvar mugimenduaren ikur nagusia da zinema arloan (*"Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón"*, 1980; *"Laberinto de pasiones"*, 1982; *"¿Qué he hecho yo para merecer esto?"*, 1984; *"La ley del deseo"*, 1986; *"Mujeres al borde de un ataque de nervios"*, 1988), Fernando Trueba (*"Ópera prima"*, 1980; *"Sé infiel y no mires con quién"*, 1985), Fernando Colomo (*"¿Qué hace una chica como tú en un sitio como éste?"*, 1978; *"La vida alegre"*, 1987; *"Bajarse al moro"*, 1989) eta Iván Zuluetarekin batera (*"Arrebato"*, 1979).

Madrildik kanpo
---------------

Besteak beste, Loquillo y los Trogloditas eta El Último de la Fila (Bartzelona) eta La Orquesta Mondragón (Donostia) taldeak Madrilgo mugimenduaren garaikideak izan ziren, baita Movida viguesa delakoak ere, hainbat ezaugarri amankomunean dutelarik euren artean.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Rock Erradikala
* Rock català

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"La movida madrileña" bloga
* **(Gaztelaniaz)**Garaiko bideo batzuk ("El rincón de la desconexión")

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1347824

 |

* Wd Datuak: Q1347824
**La maior** tonalitatea (**LaM** ere Europako notazioan eta **A** notazio amerikarrean) la notan oinarritutako eskala maiorra da, eta la, si, do#, re, mi, fa# eta sol# notek osatzen dute. Bere klabe armaduran hiru sostenitu ditu (do, fa, sol).. Bere erlatibo minorra fa sostenitu maior da eta bere tonalitate homonimoa la minor.

Escala de La majorLa maiorren eskala
Nahiz eta literatura sinfonikoan beste tonalitate iraunkor batzuk bezain arraroa ez izan, La maiorreko sinfoniak ez dira re maiorrean edo sol maiorrean daudenak bezain ugariak. Erromantizismoan, Beethovenen 7. sinfonia, Brucknerren 6. sinfonia eta Mendelssohnen 4. sinfonia dira tonalitate horretako sinfonia nagusiak. Mozarten klarineterako kontzertua, et *klarineterako kintetoa*) La maiorren daude. Ganbera-musikan, maizago aurkitzen dira tonalitate horretan idatzitako lanak. Brahms-ek eta César Franck-ek biolinerako sonatak idatzi zituzten la maiorren.

Schubart-en arabera, la major tonalitate egokia da honako hauek deskribatzeko: "maitasun inozoaren adierazpenak,... kanpora atera ondoren estimatua berriro ikusteko itxaropena, gazteen poza eta Jainkoaren fedea". Sinestesian kolore berdea irudikatzeko erabiltzen da.

Musika klasikoko obrak
----------------------

* 7. sinfonia - Ludwig van Beethoven
* Quinteto *La Tortilla* - Franz Schubert
* 4. sinfonia - Felix Mendelssohn
* 6. sinfonia - Anton Bruckner
* *Pianorako 2. kontzertua, Johannes Brahms*

Pop abestiak
------------

* *Stand by Me* - Ben E. King
* Crazy - Aerosmith
* *Dancing Queen* - ABBA
* *Chiquitita* - ABBA
* *Tears In Heaven* - Eric Clapton
* Country Roads, Take Me Home - John Denver
* *Eta Will Always Love You* - Dolly Parton
* *Bohemian Rhapsody* - Queen (abesbatza)
* *I Am The Walrus* - The Beatles
* *Strawberry Fields Forever* - The Beatles
* *Aquellas pequeñas cosas* - Joan Manuel Serrat
* *Me Against the Music* - Britney Spears &Madonna

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q277793
* Commonscat Multimedia: A major

---

 |

* Wd Datuak: Q277793
* Commonscat Multimedia: A major

  


| i • e • a Eskala diatonikoak eta tonalitateak  |
| --- |
| Bostunen zirkulua | 

|  | Bemolak | Sostenituak |
| --- | --- | --- |
| maior | minor | maior | minor |
| 0 | Do, la |
| 1 | Fa | re | Sol | mi |
| 2 | Si♭ | sol | Re | si |
| 3 | Mi♭ | do | La | fa♯ |
| 4 | La♭ | fa | Mi | do♯ |
| 5 | Re♭ | si♭ | Si | sol♯ |
| 6 | Sol♭ | mi♭ | Fa♯ | re♯ |
| 7 | Do♭ | la♭ | Do♯ | la♯ |

 |
| Ezkerreko zutabeko zenbakiak adierazten du eskalak zenbat sostenitu eta bemol dituen. |
**Eugène Charles Catalan** (1814ko maiatzaren 30a - 1894ko otsailaren 14a) belgikar matematikari bat izan zen (baina Frantziaren menpe zegoen Belgika garai hartan), zenbakien teorian aditua.

Biografia
---------

Eugène Catalan, Joseph Catalan izeneko frantziar bitxigile seme bakarra, Brujasen (gaurko Belgika eta orduko Frantziako Lehen Inperiokoa) jaio zen, 1814an. 1825ean, Parisera joan, eta Matematika ikasi zuen École polytechnique ikastetxean, bertan, Joseph Liouville frantses matematikaria ezagutu zuen (1833). 1834an, unibertsitatetik kanporatu, eta Chalons-sur-Marne herrian bizitzen jarrita, graduatu ondoren lanpostu bat eskuratu zuen bertako Arte eta Lanbide Eskolan. 1838an, École Polytechnique-ra itzuli, eta, Liouvilleren laguntzarekin, matematika titulua lortu zuen, 1841ean. Ondoren, Carlomagne College-ra joan zen, geometria deskribatzailea irakasteko.

1865ean, Liejako Unibertsitateak Analisiko katedra eman zion. 1879an, artean Belgikan zegoela, editore lanetan hasi zen egunkari batean; hantxe argitaratu zuen Paul-Jean Busschop-en teoria, oin-ohar batean, nahiz eta 1873an onartu ez (enpirikoegia zela jakinarazi zion Busschopi). 1883an, Belgikako Zientzien Akademiarako lan egin zuen zenbakien teoriaren arloan.

Arazoak izan zituen bere lanbidean, politikoki oso aktibo eta arras ezkertiarra zelako: esaterako, 1848ko iraultzan hartu zuen parte; ibilbide politiko bizi-bizia izan zuen, hainbeste, non diputatua ere izan zen Frantziako Diputatuen Ganberan. 1849. urtean, etxera joan zitzaion Frantziako polizia, legez kanpoko irakasmaterialaren bila, baina ez zuten ezer aurkitu.

Liejan (Belgika) hil zen, 1894an.

Lanak
-----

Zatiki jarraituen arloan, geometria deskribatzailean, zenbakien teorian eta konbinatorian aritu zen lanean. Bere izena eman zion 1855ean, gainazal berezi bat aurkitu zuen, Catalanen izena eman zitzaiona: gainazal periodiko minimoa {\displaystyle \mathbb {R} ^{3}} espazioan. Horren aurretik, aieru ospetsu bat enuntziatu zuen (Catalanen aieru), 1844an argitaratua eta azkenik 2002an Preda Mihăilescu errumaniar matematikariak frogatu zuena. Zenbaki batzuk (Catalan zenbakiak) ere definitu zituen konbinatoriako problema bat ebazteko.

Ikus, gainera
-------------

* Catalanen solidoak
* Catalanen konstantea
* Catalanen zenbakiak
* Catalanen problema
* Catalanen gainazala
* Catalanen gainazal minimoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Eugène Charles Catalan*** Aldatu lotura Wikidatan |

* 
* O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F.. «Eugène Charles Catalan» *MacTutor History of Mathematics archive.*  St Andrews Unibertsitatea ..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41485
* Commonscat Multimedia: Eugène Charles Catalan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37699216
* ISNI: 0000 0001 2128 5277
* BNE: XX1719434
* BNF: 12392053w (data)
* GND: 117648809
* LCCN: no2009018283
* NDL: 00652468
* SUDOC: 033009899
* MGP: 100550
* Léonore: [LH//448/55 LH//448/55]
* Open Library: OL5347292A

 |

* Wd Datuak: Q41485
* Commonscat Multimedia: Eugène Charles Catalan
*Langile klasea*, soziologia eta politikan garrantzi handia duen terminoa.
**Langile klasea**, **behargin klasea** edota proletariotza, Iraultza Industrialaren garaitik gaurdaino soldata baten truk produkzio lanean esku-lana burutzen duen klase soziala da, betiere ekoizpen-bideen jabe izan gabe. Termino hau klase kapitalista edota kapitala pilatzen duen klaseari kontrajartzen zaio, bai eta usadiozko eskulangintzari ere, azken honetan eskulana ere burutzen den arren, gehienetan langileak ekoizpen lanabesen jabeak baitira, maiz baita beren negozioenak ere, gainera eskulagintzaren sektoreko artisauek ez bezala, langile klasea industriarekin oso lotura estua du.

XIX. mendetik erdialdetik aurrera Euskal Herrian garrantzi handia duen klase soziala da, Euskal Herriko biztanleriaren zati handi bat sektore edo klase sozial honetakoa baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irastortza Madariaga, Joxpi; Arratibel Insausti, Nekane.  (2012-12-31). «Nola eragin lan-munduko langile euskaldunen euskararekiko jarrera eta portaeran? Pertsuasio-estrategien bidea urratuz» *Uztaro. Giza eta gizarte-zientzien aldizkaria* (83): 29–43. doi:10.26876/uztaro.83.2012.2. ISSN 1130-5738. (Noiz kontsultatua: 2020-04-09).

Ikus, gainera
-------------

* Oi Pello Pello

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191159
* Commonscat Multimedia: Working class

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4068799-5
* LCCN: sh85073639
* AAT: 300055485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q191159
* Commonscat Multimedia: Working class
Enpresa batean, **langileen hautapena** lanpostu jakin bat langile bati esleitzeko funtzioa da. Langileak hautatzeko prozesua sortu den lanpostuaren definizio zehatzarekin abiarazi behar da, lanpostu horretarako pertsona egokienaren ezaugarriak ere adieraziz. Ondoren, lanposturako hautagaien bilketa planifikatu behar da, lanpostu horretarako enpresa barneko pertsona bat (langile bat promozionatuz, alegia) edo kanpoko bat aukeratuko den erabaki ondoren. Lanposturako hautagaien bilketa enpresak berak dezake, edo kanpoko enpresa berezitu bati hautagaien bilketa lana esleitu. Enpresak berak egitekotan, langileak biltzeko modu zenbait dago:

* enpresari lan-eskabide bat egin diotenen zerrendan arakatuz;
* hedabideetan jarritako iragarkien bitartez;
* enplegu-ajentzia ofizialei edo beste erakundeei (unibertsitateak, lanbide heziketarako ikastetxeak, ...) bete beharreko lanpostuaren berri eman eta hautagai zerrenda bat eskatuz; edo zuzenean, ikasleekin egindako bilkura baten bitartez.

Lanposturako hautagaiak bildu ondoren, hautapena bera egingo da jasotako eskabideen artean froga ordenatu zenbaitetan zehar:

1. hautagaien curriculum vitae delakoen azterketak osatzen du gehienetan hautagaien lehenengo iragazkia;
2. azterketa psikoteknikoak eta azterketa praktikoak burutzen dira;
3. zuzendaritza lanpostuetarako, hautagai-taldeak osatu eta beraien arteko dinamika aztertu ohi da;
4. azkenik, lan-elkarrizketa bat eginez, hautagaiak enpresak eskatzen duen pertsona den egiaztatzeko;
5. aurreko froga guztiak gainditu dituztenen artean, langile hoberena hautatzen saiatuko da enpresa.

Hautapen prozesuko fase batzuk kanpoko enpresa baten esku utz daitezke (azterketa psikoteknikoak, azterketa praktikoak, curriculumen azterketa), baina gehienetan lan-elkarrizketa eta azken erabakia lanpostua bete nahi duen enpresaren esku geratzen da.

Lanpostu bat bete nahi duten enpresa txikietan, langileen hautapena zuzendaritza nagusiaren eskumena izaten da; enpresa handietan, berriz, giza baliabideen saileko ardura izaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3757144

 |

* Wd Datuak: Q3757144
**Enrique Paillardell** (iturri batzuetan: **Enrique Pallardelli** edo **Enrique Paillerdelle**) (Marsella, 1785 – Buenos Aires, 1815) frantziar jatorriko militar bat izan zen, 1813ko Tacnako matxinadaren buru izan zena, Peruko Independentziaren gerraren testuinguruan. Gainera, Peru Garaiko Espedizio Laguntzaileetan parte hartu zuen, gerra zibiletan Rio de la Platako Probintzia Batuen Direktorioan, eta exekutatua hil zen, Carlos María de Alvear Zuzendari Gorenaren gobernuan parte hartu zuelako.

Biografia
---------

Juan Maria Paillardelle mediku frantsesaren eta Eustaquia de Sagardia Villavicencio limarraren semea izan zen. Parisko Eskola Politeknikoan ikasi zuen, eta ingeniari militarren teniente bezala lizentziatu zen. 1796an Frantziako itsas armadan sartu zen eta 1803an alferez zen, berak idatzitako txosten batean agertzen diren datuak. Juan Francisco Paillardelle eta Antonio Felipe Paillardelle anaiek ere karrera militarra jarraitu zuten. 1803an aita hil ondoren, Iberiar penintsulara joan zen, bere ama eta anaiekin batera. Familia Cadizko portuan kokatu zen. Hiru anaiak espainiarrak bertakotu ziren eta 1805ean Peruko erregeordetzara pasa ziren. Enrikek, bere anaia Juan Franciscok bezala, 1806an Konkordiaren Erregimentuan onartua izatea lortu zuen, Peruko Errege Armadako gorputz bat, alkurnia familietako kidez osatua. Ama 1810ean hil zitzaion, baina Enrikek ezin izan zuen oinordetu, Limako Errege Auzitegiak eskubide hori ukatu baitzion, atzerritarra zelako. Injustizia horrek bultzatu zituen Paillardelle anaiak kausa separatista besarkatzera.

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Cutolo, Vicente, *Nuevo diccionario biográfico argentino*, 7 volúmenes, Ed. Elche, Bs. As. 1968-1985.
* EGUIGUREN ESCUDERO, Luis Antonio: *Hojas para la Historia de la Emancipación del Perú* Tomo II. Lima, Empresa Gráfica T. Scheuch, 1961.
* Quispe Lima, Fredi: *Una lectura de la historia de Tacna: Enrique Paillardelle, peregrino, patriota y conspirador*. 1.º ed. Rúcula Libros, Buenos Aires, 2011. ISBN 978-987-1778-02-7. En GoogleLibros
* Segreti, Carlos S. A. *La aurora de la Independencia*. Memorial de la Patria, tomo II, Ed. La Bastilla, Bs. As. 1980.
* Tauro del Pino, Alberto: *Enciclopedia Ilustrada del Perú*. Tercera Edición. Tomo 12. Lima, PEISA, 2001. ISBN 9972-40-161-7
* Vargas Ugarte S.J. Rubén: *Historia General del Perú*, Tomo V, Postrimerías del poder español (1776-1815). Lima, Editorial Milla Batres, Tercera Edición, 1981. ISBN 84-499-4817-7
* Roel Pineda, Virgilio: *Conatos, levantamientos, campañas e ideología de la independencia*. Incluida en Historia del Perú. Perú Republicano. Tomo VII. Cuarta edición. Lima, Editorial Mejía Baca, 1982. ISBN 84-499-1611-9

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5833685

 |

* Wd Datuak: Q5833685

*
**Enrique Martínez Echevarría** "Echea", (Madril, 1884ko abuztuaren 29-Ibidem, 1959ko apirila) marrazkilari espainiar ospetsua izan zen. Bere karikaturak eta marrazkiak prentsan zabaldu ziren.

Biografia
---------

1884an Madrilen jaioa San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Hiru beka eskuratu zituen eta horri esker Parisen ikasi zuen bolada batean. Frantziako hiriburuan Pablo Picasso, Juan Gris eta beste artistak ezagutu zituen.

Bere marrazkiak eta karikaturak aldizkari ugarietan plazaratu ziren: *La Traca*, *El Duende*, *ABC*, *Gutiérrez*, *Buen Humor*, *Estampa*, *Crónica*, *Mundo Gráfico*, *La Esfera*, *Blanco y Negro*, *Nuevo Mundo*, *Hoja Oficial del Lunes*.

Errepublikaren aldekoa izanik, Valentziara ihes egin zuen. Errepresioa ezagutu zuen. Bere laguna izan zen Manuel Martínez Gargallo idazleak eta epaileak heriotz zigorra ezarri zion. Zigorra azkenik kommutatu zitzaion baina espetxea urtetan ezagutu zuen. Behin kalean, berriro ere *ABC*n lan egin zuen.

1959an, 74 urte zituelarik, Madrilen hil zen eta, dirudienez, La Almudena hilerrian lurperatua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Mujer* aldizkariaren azala, Echeak egindakoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61060997
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86972055
* BNE: XX1202603
* Tebeosfera: martinez\_echevarria\_enrique
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 93027

 |

* Wd Datuak: Q61060997
**Langresko San Mamesen katedrala** (frantsesez: *cathédrale Saint-Mammès de Langres*) katedral katolikoa da, San Mamesi dedikatua. XII. mendean eraiki zen, eta Langresko apezpikuaren egoitza da. Harmoniaz konbinatzen ditu Borgoinako bolumen erromanikoak eta gurutze gangen estilo gotikoa. Mendebaldeko fatxada XVIII. mendean egin zen, estilo klasikoan. Monumentu historikotzat jo zuten 1862an.

1140aren inguruan, San Bernardoren adiskidea zen Geoffroy de La Roche-Vanneau apezpikuak erabaki zuen katedrala berreraikitzea. Korutik hasi ziren. Hiru maila egin ziren Cluny IIIko elizan bezala, zeina 1088tik 1130ra egin baitzen. Estilo hori estetikagatik zabaldu zen eskualdean, edo Clunyren bitartez aita santuengana hurbiltzeko bide bat zelako. Hala ere, Langresko katedrala ez da Cluny adinakoa, eta, horregatik, Clunyko zenbait osagai ez ziren beharrezkoak Langresen. 1196an kontsakratu zuten eta, antza denez, nabeko gangak baino ez zeuden egiteko. XIII. mendean egin ziren gangak, garai horretako teknikei jarraikiz.

1209an, San Mamesen erlikiak eraman ziren. XIII. mendean kastrolapea egin zen. 1746an, mendebaldeko fatxada behera etortzeko arriskuaren aurrean, eraistea erabaki zuten. 1761etik 1768ra altxatu zuten berria, estilo neoklasikoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1165266
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Mammès de Langres

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4393373-7
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00079088

 |

* Wd Datuak: Q1165266
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Mammès de Langres
Gasteiz, Europako Hiriburu Berdea 2012. urtean
**Europako Hiriburu Berde saria** Europako Batzordeak ingurumenaren eta bizi-kalitatearen alorretan estandar altuak betetzen dituzten hirien lanaren errekonozimendua egiteko urtero esleitzen duen saria da.

Ideia
-----

Europako Hiriburu Berdearen saria ingurumen-estandar altuak ezartzen eta erdiesten ibilbide ezaguna duen hiriburu europar bati eskaintzen zaio urtero. Sariaren helburua hirien artean ingurumen alorreko praktika onak sustatzea da. Sariketa honetan Europar Batasuneko kide diren 27 Estatuetako eta Europako Esparru Ekonomikoko herrialdeetako hiriek har dezakete parte.

Irabazleak
----------

* 2010: Stockholm
* 2011: Hanburgo
* 2012: Gasteiz
* 2013: Nantes
* 2014: Kopenhage
* 2015: Bristol
* 2016: Ljubljana
* 2017: Essen
* 2018: Nimega
* 2019: Oslo
* 2020: Lisboa
* 2021: Lahti
* 2022: Grenoble
* 2023: Tallinn
* 2024: Valentzia

### Europako Hosto Berdea

2015ean Europako Hosto Berdea saria sortu zen 20.000 eta 100.000 biztanle arteko hiri txikiagoei errekonozimendua egiteko.

* 2015: Mollet del Vallès
* 2015: Torres Vedras
* 2017: Galway
* 2018: Lovaina
* 2019: Cornellà de Llobregat
* 2019: Horst aan de Maas
* 2020: Limerick
* 2020: Malinas
* 2021: Lappeenranta
* 2021: Gabrovo
* 2022: Valongo
* 2022: Winterswijk
* 2024: Velenje
* 2024: Helsingør

2010 eta 2011 urteetako sariak
------------------------------

35 hiri aurkeztu ziren 2010 eta 2011 urteetan **Europako Hiriburu Berde** izateko. 2009ko otsailean, epaimahaiak Stockholm eta Hamburg izendatu zituen garaile. Gainerako finalistak Amsterdam, Bristol, Kopenhage, Münster, Friburgo, eta Oslo izan ziren.

2012 eta 2013 urteetako sariak
------------------------------

17 hiri aurkeztu ziren 2012 eta 2013 urteetan **Europako Hiriburu Berde** izateko. 2010eko urrian, epaimahaiak Gasteiz eta Nantes izendatu zituen garaile. Gainerako finalistak Malmö, Bartzelona, Reykjavik eta Nuremberg izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Europako Hiriburu Berdearen sariaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q686681
* Commonscat Multimedia: European Green Capital

---

 |

* Wd Datuak: Q686681
* Commonscat Multimedia: European Green Capital
| **Ladinia** |
| --- |
| Ez da estatua |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Ladiniako banderaBandera |  |

 |
|  |
| **Hiri nagusiak** | Val di Fassa (*Fascia*) Trentinon, Val Gardena (*Gherdëina*) eta Val Badia (*Gran Ega*) Bolzanon, eta Livinnalongo (*Fodom*) eta Ampezzo (*Anpezo*) Veneton |
| **Eremua** | 1.200 km² |
| **Dirua** | euroa |
| **Herritarra** | ladiniar |
| **Hizkuntza(k)** | ladinoa, italiera, alemana |
|  |

**Ladinia** Alpeetako lurralde bat da, Italiako Belluno, Bolzano eta Trento probintzietan kokatua.

Ladinia ladiniarren lurraldea da, ladinoa mintzatzen dute biztanle gehienek, alemanarekin eta italierarekin batera. Gizatalde horrek herrialdearekiko atxikimendu handia erakusten badu ere, Ladiniak ez du inolako onarpen instituzionalik.

Lurraldea
---------

Ladiniako udalerriak eta eskualdeak.
Ladiniak 1.200 km2azalera du, eta Dolomita mendien inguruan dago. Ladinia *bost ibarrek* osatzen dute, ibar horiek dira herrialdeko banaketa geografiko naturala: Val di Fassa (ladinoz: *Fascia*) Trentinon, Val Gardena (ladinoz: *Gherdëina*) eta Val Badia (ladinoz: *Gran Ega*) Bolzanon, eta Livinnalongo (ladinoz: *Fodom*) eta Ampezzo (ladinoz: *Anpezo*) Veneton (ikus mapa).

Administrazioaren aldetik, Ladinia Italiako bi eskualdetan banatuta dago: Veneto eta Trentino-Adige Garaia eskualdeetan, alegia.

Halaber, 18 udalerrik osatzen dute Ladinia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ladinoz)****(Italieraz)****(Alemanez)** Ladiniarrei eta haien lurraldeari buruzko webgunea
* **(Italieraz)** **(Alemanez)** Ladinia.it

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542272
* Commonscat Multimedia: Ladinia

---

 |

* Wd Datuak: Q542272
* Commonscat Multimedia: Ladinia
Lehen eta bigarren lineak 2010ean.
**Nanjingeko metroa** (txinera sinplifikatuz: 南京地铁; pinyineraz: Nánjīng Dìtiě), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu probintziako Nanjing hirian dagoen garraiobidea da. Eraikuntza 2000. urtean hasi eta 2005eko irailaren 3an zabaldu zen.

Metro sareak bi linea eta 55 geltoki ditu gaur egun, baina metro-sarea luzatzeko eraikuntza lanak hasiak dira eta etorkizuneak Nanjingek 250 kilometroko metroa izango du. Egunero 300.000 pertsona inguruk erabiltzen dute metroa.

Lineak
------

### 1. linea

Lehen lineak 21,72 kilometro ditu eta Maigaoqiao (Xiaohangetik) eta Estadio Olinpikoa elkartuko ditu. Ibilbidearen 14,33 kilometro lurpetik egiten ditu. Linea honen lehen fasea (16 geltokiko ibilbidea) 2005ean zabaldu zen.

Linearen bigarren fasea, hegoalderako handitzea da. 24,47 kilometro luze dituen luzapen hau 2010eko maiatzaren 28an zabaldu zen.

#### 2. linea

Bigarren linea eraikitzeko lanak 2007an hasi ziren eta Wangjiacun eta Maqun elkartzen ditu. Ibilbideak 40,8 kilometro eta 26 geltoki ditu eta 2010eko maiatzaren 28an zabaldu zen.

| NANJINGEKO METROA |
| --- |
|
| Linea | Ibilbidea | Luzera (km) | Geltokiak | Zabaltze data | Azken luzapena | Maiztasuna (min) |
| **1** | **Maigaoqiao – Estadio olinpikoa** | 46,2 | 31 | 2005 | 2010 |  |
|
| **2** | **Youfangqiao – Jingtianlu** | 40,8 | 26 | 2010 |  |  |
|  | **GUZTIRA** | **87,0** | **55** |  |  |  |

### Etorkizuneko egitasmoak

  

#### 3. linea

Hirugarren lineak 30,8 kilometro izango ditu eta 2010ean eraikitzen hastea espero da.

#### Bestelakoak

Gainontzeko lineen ibilbidea eta plangintza zehazteke dagoen arren, etorkizunean Nanjing hiriak 200 kilometro baino gehiago izango dituen metro sarea izango du.

Argazkiak
---------

* Metroko trena geltokira ailegatzen.Metroko trena geltokira ailegatzen.
* Nanjingeko metroaren 2. lineako trena.Nanjingeko metroaren 2. lineako trena.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Txineraz)** Nanjingeko metroaren webgune ofizlala.
* **(Ingelesez)** Nanjingeko metroa Urbanrail.net webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429366
* Commonscat Multimedia: Nanjing Metro

---

 |

* Wd Datuak: Q429366
* Commonscat Multimedia: Nanjing Metro


|  |  |
| --- | --- |
| Txinako Herri Errepublikako metroak | Txinako Herri Errepublikaren bandera |
| **Eraikiak:** | Beijing | Changchun | Changsha | Chengdu | Chongqing | Dalian | Hangzhou | Harbin | Hong Kong | Guangzhou | Kunming | Nanjing | Ningbo | Shanghai | Shenyang | Shenzhen | Suzhou | Tianjin | Wuhan | Xi'an | Zhengzhou |
| **Eraikitzen:**: | Changzhou | Dongguan | Fuzhou | Guiyang | Hefei | Jinan | Lanzhou | Macau | Nanchang | Nanning | Ordos | Qingdao | Shijiazhuang | Urumqi | Wenzhou | Wuxi | Xuzhou |
| **Proiektuan:**: | | Baotou | Datong | Ganzhou | Haikou | Hohhot | Huizhou | Jiaxing | Jiujiang | Kunshan | Luoyang | Mudanjiang | Quanzhou | Shijiazhuang | Taiyuan | Weifang | Xiamen | Yinchuan | Zhangjiagang | Zhongshan | Zhuhai | Zibo |
Panamako Kanaleko esklusa baten ikuspegia
**Esklusak** edo **urateak** nabigazio ubideetan bildutako goitierak gainditzea ahalbidetzen duten lan hidraulikoak dira, bertan aurkitzen diren itsasontziak jaitsi edo igotzen dituztenak. Batzuetan, presa baten egitura gehigarrietako zati ere badira, ibai nabigagarrietan eraikitzen denean.

Oso ezagunak dira Panamako Kanalekoak. Europako barne nabigazioa garatuta dagoenez, Ipar Itsasotik Itsaso Beltzera nabiga daiteke, zenbait esklusa erabiliz.

Esklusa bat zeharkatzea kontu motela da: ur-mailak orekatu behar dira, lehenik itsasontzia dagoen kanalaren zatiarekin eta, ondoren, hurrengo mailarekin. Ur-kontsumoa handia da: gutxitzeko, esklusa zeharkatu behar duen itsasontzirik ez badago, bete zein hustean kontu izan behar. Hori bi esklusa paraleloan eraikitzeko arrazoietako bat da; horrela, batak husten duen uraren zati bat bestea betetzeko erabil daiteke.

Teknikoki, esklusa bakarrarekin gaindi daitekeen goitiera gehiena 25 metro ingurukoa da. Alde handiagoak gainditzeko, bata bestearen jarraian jarritako lanetara jo behar da —are zailagoak dira— edo honakoen antzeko beste gailuak erabili:

* itsasontzi-igogailuak, eta
* ur-plano okertuak.

Belgikan "du Centre" kanalaren gainean, 2002an, Strépy-Thieuko igogailu-funikularra inauguratu zen, 73 metroko goitiera gainditzea ahalbidetzen duena.

Ikus, gainera
-------------

* Falkirkeko Gurpila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105731
* Commonscat Multimedia: Locks (water transport)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179732-2
* LCCN: sh85077979
* NDL: 00566525
* NKC: ph127595
* NARA: 10639526
* AAT: 300235059
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q105731
* Commonscat Multimedia: Locks (water transport)
Matematikan, **multiploa** edo **anizkoitza** zenbaki bat eta zenbaki oso bat biderkatuz lortzen den zenbakia da. Beste hitzez, *a* zenbaki bat izanik, *b* zenbakia *a* zenbakiaren multiploa da, baldin eta *b* = *n·a* bada, *n* zenbaki osoa izanik, zeina biderkatzailea edo koefizientea deitzen den. *a* zero ez bada, lehen esandakoa honen baliokidea da: *b*/*a* hondarrik gabeko zenbaki osoa da. *a* eta *b* biak zenbaki osoak badira, eta *b* zenbakia *a* zenbakiaren multiploa bada, orduan *a* zenbakia *b* zenbakiaren zatitzailea dela esaten da.

Adibidea
--------

18 zenbakia 9 zenbakiaren multiploa da.

*b=18*
*a=9*
*b=2·a*
*18=2·9*

Multiploen propietateak
-----------------------

* Edozein zenbaki oso 1 zenbakiaren eta beraren multiploa da.
* Zeroa (0) edozein zenbakiaren multiploa da.
* *a* eta *b* zenbakiak *n* zenbakiaren multiploak badira, orduan *a+b*, *a-b*, *k·a* eta *k·b* ere multiploak izango dira edozein *k* zenbaki arrunterako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1055293
* Commonscat Multimedia: Multiples

---

 |

* Wd Datuak: Q1055293
* Commonscat Multimedia: Multiples
Emanuella Carlbeck Copenhaguen, 1872an, egin zen pedagogoen batzar batean. Erdiko lerroan dago eserita, eskuinetik hasita lehenenegoa.
**Emanuella Ottiliana Carlbeck** (Nårunga, Älvsborg, 1829ko abuztuaren 24a-1901ko irailaren 10a) pedagoga suediarra izan zen. Adimen-urritasuna zuten ikasleen irakaskuntzan aintzidaria izan zen, espezialista askoren ustez. 1866an, Göteborgen horrelako pertsonak atenditzeko lehen erakundea sortu zuen. Erakundean eskola eta egoitza zeuden.

Biografia
---------

Emanuella Carlbeck bikario baten alaba zen. Inoiz ez zen ezkondu. Hasiera batean etxe-irakasle gisa lan egin zuen. Adimen urritasuna zuen iloba izan zuen eta orduan mundu horretan murgiltzen hasi zen. Suedian, XIX. mendearen erdialdean, ez zegoen instituziorik horrelako pertsonak atenditzeko. Ondorioz, egoera horretan jaiotako haurrak familiek ezkutatzen zituzten etxean. Bere garaikidea zen Sophia Wilkens moduan, Emanuella Carlbeck gizarte erreformen alde lan egin zuten emakume bat izan zen.

1866an adimen urritasuna zuten haurrentzako lehen erakundea sortu zuen Göteborgen. Suedian horrelako lehen erakundetzat jotzen da nahiz eta zazpi urte lehenago Sophia Wilkensek antzeko bat sortu zuela jakin; Carlbeckena, ordea, herrialde horretan etorkizuneko erakunde guztien eredu bihurtuko zen. Erakundearen erabiltzaileak azkar handitu zen, azken buruan horrelako erakundea benetako berrikuntza baitzen. Hasiera batean ongintzako erakunde pribatua izan arren, 1871tik aurrera gobernuaren laguntza jasotzen hasi zen. 1885ean, azkenean, gobernuak hartu zuen bere gain erakundea. Hala ere, Carlbeckek zuzendari izaten jarraitu zuen.

Emanuella Carlbeck Suediako arreta instituzionalizatuaren sortzailetzat jotzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Från idiot till medborgare: de utvecklingsstördas historia* (utgåva 1. uppl.)

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Carlbecken biografia Svenskt kvinnobiografiskt lexikon webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4941825
* Commonscat Multimedia: Emanuella Carlbeck

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61525016
* ISNI: 0000 0000 5182 4174

 |

* Wd Datuak: Q4941825
* Commonscat Multimedia: Emanuella Carlbeck
Matematikan, **multzo finitua** elementu kopurutzat zenbaki arrunt bat duen multzoa da. Adibidez

{\displaystyle \{2,4,6,8,10\}\,\!}
bost elementuko multzo finito bat da. Multzo finito baten elementu kopurua zenbaki natural bat da (integral ez-negatiboa) eta multzoaren kardinalitatea definitzen du. Finitua ez den multzo bat multzo infinitu bat da. Adibidez honakoa multzo infinitu bat da:

{\displaystyle \{1,2,3,\ldots \}.}
Multzo finitoak bereziki garrantzitsuak dira konbinatorian, kontaketaren ikerketa matematikoan.

Multzo finituak konbinatorian
-----------------------------

Konbinatorian, multzo finituak definitzeko beste irizpide bat ere erabiltzen da. Alegia, A multzoa finitua izango da A = Ǿ bada edo existitzen bada arrunta den n zenbaki bat zeinentzako A multzoa eta {\displaystyle \{1,...n\}} multzoa ekipotenteak diren. Kasu honetan ere, aipatutako beste irizpidearen kasuan gertatzen zen bezala, A multzoa infinitua izango da finitua ez bada.

### Multzo finituen kardinalak

Multzo hutsaren kardinala 0 dela esaten da. A eta {\displaystyle \{1,...n\}} multzoak ekipotenteak direnean, n hori izango da A-ren kardinala, eta {\displaystyle |A|=Card(A)=n} bezala adieraziko dugu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272404
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q272404
**Latexezko**, **gomazko** edo **kautxuzko** **eskularruak** elastomeroz egindako eskularru mota bat dira.

Elementu kimikoekin eta/edo garbitu behar diren elementuekin lotutako lanetan erabiltzen dira nagusiki. Platerak garbitzean jantzi daitezke, eskuak detergentetik eta ur berotik babesteko.

Zauritutako bati laguntzeko latexezko eskularruak erabiltzea gero eta ohikoagoa da gaixotasunak ez kutsatzeko. Lehen laguntzen eta sorospen ikastaro gehienetan, eskularruak jarri eta kentzeko teknikak irakasten dira, eskularruaren odola edo likidoa soroslearen larruazalearekin edo arroparekin kontaktuan egon ez dadin.

Hona hemen irakasten diren oinarrizko arau batzuk: eskularruak urratuta ez daudela ziurtatu, ez utzi inor kutsatutako materialarekin kontaktuan jarri, eskularruak markatutako poltsa batera bota, ohiko zaborrekin ez nahasteko; eskularruak kendu ondoren eskuak garbitu; etab.

Eskularruak jarri eta biktimaren odol edo likidoren batekin kutsatuta, ez dira betaurrekoak egokitu behar, ez izerdia garbitu edo aurpegia ukitu behar, horrek kutsadura erraztu dezakeelako.

Latexezko eskularru hautseztatuak latexezko erreakzio alergikoak sor ditzakete, hala nola dermatitis larria eta asma. Kasu honetan, hautsik gabeko latex sintetikozko eskularruak erabiltzea gomendatzen da, adibidez, nitrilozko edo binilozko eskularruak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1039512
* Commonscat Multimedia: Rubber gloves

---

 |

* Wd Datuak: Q1039512
* Commonscat Multimedia: Rubber gloves
**Eskalabilitatea** teknologia arloan erabiltzen den terminoa da; sistema, sare edo prozesu baten lanerako gaitasuna handitzeko ahalmena, tamaina handitzeko ahalmena edota erantzun eta egokitzeko ahalmena izatea da, kalitatea galdu gabe eskainitako zerbitzuan. Sarea eskalablea izateko nahiz eta izugarrizko trafikoa jasan, egoki erantzun beharko dio trafiko horri, sarearen eraginkortasuna galdu gabe.

Eskalabilitatea oso garrantzitsua da konputagailu eta komunikazio sistementzat. Adibidez, Interneteko arrakastetako arrazoietako bat izan da; TCP/IP (Transmission Control Protocol/ Internet Protocol) erabiltzen duenez eta hau oso eskalablea delako.

Eskalabilitate motak
--------------------

Bi motatakoak izan daitezke:

* **Eskalabilitate bertikala** edo gorakorra dagoeneko existitzen diren osagaiei hobenkuntzak egitean datza. Adibidez, sistema bateko nodo batean eguneraketak edo hardware hobekuntzakgehitzean sistema osoko eraginkortasuna hobetzen duenean.

* **Eskalabilitate horizontala** erabiltzen da sistemako osagai kopurua handitzen denean. Adibidez, ordenagailu batean prozesadore gehiago gehitzean edota memoria handitzean, ordenagailuaren eraginkortasuna handitzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Eskalabilitatea, Luis Castro.
2. ↑  Scalable definition.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q727490
* **Identifikadoreak**
* GND: 4520890-6

 |

* Wd Datuak: Q727490
**Eskuinaldeko Ukraina** (ukraineraz: Правобережна Україна, translit.: *Pravoberezhna Ukrayina*; errusieraz: Правобережная Украина, translit.: *Pravoberezhnaya Ukraina*; polonieraz: *Prawobrzeżna Ukraina*; eslovakieraz: *Pravobrežná Ukrajina*; hungarieraz: *Jobb parti Ukrajna*) Ukrainako eskualde historikoa da. Dnieper ibaiaren mendebaldean (ibaiaren ibilbidearen arabera, eskuinaldean) kokaturik, Volinia, Rivne, Vinnytsia, Zhytomyr, Kirovohrad eta Kieveko egungo oblastak hartzen ditu, baita Txerkasy eta Ternopilgo oblasteko eremua batzuk ere.

1654ko Pereiaslaveko Itunaren bidez, Ezkerraldeko Ukraina Moskuko Tsarerriarren kontrolpean geratu zen, Eskuinaldeko Ukraina (Kiev hiria izan ezik) Poloniar-Lituaniar Batasunaren menpean geratuz. Bost urte geroago, 1672an, Otomandar Inperioak Podolia okupatu zuen, eta Kiev eta Bratslav hiriak Petro Doroxenko atamanaren kontrolpean erori ziren. Egoera 1681era arte iraun zuen, noiz turkiarrek hiri hauek ere harrapatu zituzten. 1683ko Vienako guduan kristauek irabazi ondoren, Karlowitzeko Itunaren bidez lurralde horiek Poloniar-Lituaniar Batasunaren eskuetara itzuli ziren. XVIII. mendean, bi altxamendu kosako egin ziren. 1793an Errusiar Inperioak, azkenean eta Poloniaren bigarren banaketaren ondorioz,, Eskuinaldeko Ukraina bereganatu zuen, Malorosija edo "Errusia Txikia"ren parte izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Subtelny, Orest.  (2000). *Ukraine History.*  University of Toronto Press, 117 or. ISBN 0-8020-8390-0..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842604
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842604
Intxaurrondoko tren geltokiko eskailera mekanikoa, Donostian.
**Eskailera mekanikoak** garraio bertikalerako forma bat dira, pertsona solairuen edo altuera desberdinen artean mugitzeko. Motorrez bultzatutako kateek mugitzen dituzte eskailera mailak. 

Jesse Renok asmatu zuen 1897an, New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan. Renoren patentea onartu eta hilabete batzuetara, George A. Wheelerrek bere ideiak patentatu zituen eskailera mugikor ezagunago baterako, sekula eraiki ez zen arren. Wheelerren patenteak Charles Seebergerrek erosi zituen. Whelerrek Otis Elevator Companyrekin batera, Reno eta Seebergerren ideia onenak erabili zituzten. Ondorioz, eskailera mekaniko modernoa sortu zen.

Erabilera
---------

Eskailera mekanikoak pertsonak garraiatzen ditu mugitu behar izan gabe, mailak mekanikoki mugitzen baitira. Eraikin bateko pisuen artean pertsona asko eta asko garraiatzeko erabiltzen dira, eroso eta azkar. Erabilera agerikoenak gertatzen dira saltoki handietan, merkataritza-guneetan, aireportuetan, metroetan, eta baita aldapa handiak dituzten ingurune urbanoetan ere.

Mugimenduaren norabidea (gorantz edo beherantz) berbera izan daiteke, edo langileek kontrolatua, eguneko ordutegiaren arabera, edo automatikoki kontrolatua; hau da, pertsona bat eskailera mekanikora beheko solairutik iritsiko balitz, eskailera gora mugituko litzateke (eta alderantziz). Kasu honetan, sistema, eskaileraren noranzkoa irauli ezin izateko programatzen da, sentsore batzuek, eskailera mekanikoa erabiltzen ari diren pertsonak daudela detektatzen duten bitartean.

Gaur egungo segurtasun-arauak oso zorrotzak dira, makina horiek erabiltzean istripurik gerta ez dadin. Harrapatzeko arriskua minimizatzeko, batez ere eskudelen inguruan eta kanporako irteeretan, segurtasun-mekanismoak instalatzen dira, eta horiek berehala gelditzen dute funtzionamendua, erabiltzailearen presentzia hautematean. Diseinuan ere eragin progresiboa izan dute segurtasun-neurriek, eta hasieratik aurreikusi dira pertsonak arrisku-eremuetara ez iristeko moduak eta neurriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ascensores y escaleras mecánicas - MITSUBISHI ELECTRIC» *www.mitsubishielectric.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15003
* Commonscat Multimedia: Escalators

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX533049
* BNF: 12308407d (data)
* GND: 4178428-5
* LCCN: sh85044776
* NKC: ph115777
* AAT: 300051244
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15003
* Commonscat Multimedia: Escalators
Guglielmo Marconik diseinatutako kohesorea.
**Kohesorea** lehenengo irrati-hargailuek zerabilten irrati-seinale detektagailua da, XX. mendearen hasieran, haririk gabeko telegrafiaren garaian. Édouard Branly frantziar fisikariak 1890ean asmatua, hainbat fisikarik eta asmatzailek egokitu zuten.

Kohesorea distantzia txiki batez aldaratutako bi elektrodo dituen hodia edo kapsula da. Bi elektrodoen arteko tartean, metalezko txirbilak ditu. Gailuak irrati maiztasuna duen seinale bat hartzen duenean, metalezko txirbilak kohesionatzen"dira; hau da, elkarren artean itsasten dira. Kohesioari esker, korronte elektriko handiagoa pasatzen uzten du. Behin irrati-seinalea amaitutakoan, txirbilek itsatsita jarraitzen dute. Beraz, kohesioa hausteko elektroiman batek eragindako ezkila-mihi batez jotzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944090
* Commonscat Multimedia: Coherers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q944090
* Commonscat Multimedia: Coherers
*Artikulu hau Parisko inguruari buruzkoa da; Bizkaiko eskualdea gaitzat duena beste hau da: «Eskuinaldea»*
Parisko *Eskuinaldea* Senaren iparraldean daude barrutiak dira.
**Eskuinaldea**, Parisen (frantsesez *Rive Droite*), hiriaren iparraldea da, Sena ibaiaren eskuinaldean dauden barrutiek osatua. Hegoaldekoek *Ezkerraldea* (*Rive Gauche*) osatzen dute.

Eskuinaldea "dotoreagotzat" hartzen da, ezkerralde "bohemioagoaren" aldean, bertan baitaude, esaterako, Champs-Élysées, Place Vendôme, Rue de la Paix, Rue du Faubourg-Saint-Honoré eta Avenue Montaigne.

Eskuinaldean honako barrutiek osatzen dute:

|  |  |
| --- | --- |
| * 1. barrutia (Île de la Cité izan ezik)
* 2. barrutia
* 3. barrutia
* 4. barrutia (Île Saint-Louis eta Île de la Cité izan ezik)
* 8. barrutia
* 9. barrutia
* 10. barrutia
* 11. barrutia
* 12. barrutia
* 2. barrutia
* 16. barrutia
* 17. barrutia
* 18. barrutia
* 19. barrutia
* 20. barrutia
 |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603022
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q603022
|   Larrungo tren ttipia |
| --- |
|  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | **San Inazio** |
|  |  |  |  |  |
| *kotxetegiak* |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
| *gurutzaketa* |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | **Larrun** |
|  |  |  |  |  |  |  |

 |

**Larrun** edo **Larhun** Lapurdiko Sara udalerriko geltoki bat da, Euskal Herrian dagoena.

Historia
--------

Larrungo tren ttipia egitea lehendabizikoz 1908an proposatu zuten eta 1912ko dekretu batek departamenduari eraikitzearen ardura eman zion. Trenbidea eraikitzeko lanak 1912an hasi baziren ere, Lehenengo Mundu Gerrak eten egin zituen. 1924ko ekainaren 30ean trenbidea ireki zuten. 1978an gertuko Sarako herritarrak erreferendum batera izan ziren deituak. Bertan, Sarako herriak Larrunera igoko zuen errepide bat egiteari ezetz esan zion. Horrek ziurrenik, Larrungo tren ttipiaren biziraupena ziurtatu zuen.

Trenbidearen emakidaduna 1982 arte *Société Anonyme des Chemins de Fer Basques* (euskaraz: "Euskal Herriko Trenbideen Sozietate Anonimoa"), 1914 *Voies Ferrées Départementales du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Departamenduko Trenbideak") izena hartu zuena. Jatorrizko ustiapena 1994 arte iraun zuen 1989an *Société Hydroélectrique du Midi* (euskaraz: "Ekialdeko Sozietate Hidroelektrikoa") elkartearekin egindako fusioa zela eta.

1994an emakida bukatu eta Pirinio Behereetako departamenduak ustiapena berreskuratu zuen. Harrezkero, Veolia Transport garraio enpresa frantziarraren taldeko CFTA izan da emakidaduna.

Egoera
------

Geltokia Larrungo tren ttipiaren 4,20 kilometro-puntuan zegoen, 905 metroko altueran. Tartea bide bakarra da eta elektrifikatuta da.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Trenbidearen historia
2. 1 2 3  Trenbidearen ustiapena

Ikus, gainera
-------------

* Sara
* Larrungo tren ttipia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103520039

 |

* Wd Datuak: Q103520039
*Artikulu hau esku-tresnari buruzkoa da; kontaktu elektrikoa ezartzen duen pieza gaitzat duena beste hau da: «Eskuila (elektrizitatea)»*

  

Garbiketarako eskuilak.
**Eskuila** objektuak garbitu, moldatu, ikuzi, ilea orraztu, zorua garbitu edo beste hainbat lan egiteko erabiltzen den tresna bat da. Kirten bat eta oinarri bat ditu, eta oinarrian txertatuta zurda izeneko harizpi zaluak ditu.

Mota askotako eskuilak daude: tamainaren, erabilera motaren, eginda dauden materialen edo haien fabrikazio prozesuaren arabera sailka daitezke.

Materialak zabaltzeko erabiltzen diren eskuilei brotxa deritze.

Eskuila normalean aintzinan erabiltzen zen.

Motak
-----

Erabileraren arabera egindako sailkapenaren arabera eskuila mota asko daude, normalean zein azaleraren gainean erabiltzen diren aipatuz izendatzen direnak. Hona hemen erabileraren araberako mota batzuk:

* Hortzetako eskuila
* Arropa-eskuila
* Orrazteko eskuila edo ile-eskuila
* Azazkal-eskuila
* Oinetako-eskuila
* Biberoi-eskuila
* Plater-eskuila
* Zoru-eskuila
* Erratza

Ikus, gainera
-------------

* Brotxa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12052384
* Commonscat Multimedia: Brushes

---

 |

* Wd Datuak: Q12052384
* Commonscat Multimedia: Brushes
**Esther Vera i García** (Badalona, 1967ko azaroaren 21a) kataluniar kazetaria eta politilogoa da, nazioarteko harremanetan berezitua. 2016ko urtarriletik *Ara* egunkariko zuzendaria da.

*Catalunya Ràdio* irratian hasi zen kazetari, Parisen berriemaile-lanak eginez. Ondoren, *Avui* egunkariaren Washingongo berriemailea izan zen. Bertatik *ComRàdio* irratia eta idatzizko beste hedabidekin ere kolaborazioak egiten zituen noizbehinka. 2000tik 2004ra *TV3* telebistan egin zuen lan *Mon 33* izeneko albistegiko editore eta aurkezle. Urte horietan zehar ere, Bartzelonako eta Columbiako Unibertsitateek elkarrekin eman zuten BCNY Kazetaritza Masterraren irakaslea izan zen. 2004an *24h CNN +* albiste telebista kateko eta *Cuatro* telebista kateko albistegietako ordezkaria izan zen Katalunian. 2008 eta 2011 bitartean *El País* egunkariaren Kataluniako edizioarekin lankidetzan aritu zen. 2011ko urtarriletik Andreu Mas-Colell Kataluniako Generalitateko Ekonomia eta Ezagutza sailburuaren aholkulari berezia eta kabinete burua zen eta Kataluniako ekonomia eta Kataluniako Gobernuaren nazioarteko jardueren berriak zabaltzeaz arduratuz.

2016ko urtarriletik *Ara* egunkaria zuzentzen du.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «La periodista Esther Vera, nueva directora del diario Ara» *La Vanguardia* 2015eko abenduaren 4a (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 23a).
2. ↑   **(Katalanez)** «Ara» *L'Enciclopèdia.cat.*  Bartzelona: Grup Enciclopèdia Catalana (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 23a).
3. ↑   **(Katalanez)** «Esther Vera, nova directora de l"Ara’» *VilaWeb* 2015eko abenduaren 4a (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 23a).
4. ↑   **(Katalanez)** Cot, Salvador.  (2015eko abenduaren 3a). «Esther Vera, nova directora de l'Ara» *El Món* (Noiz kontsultatua: 2018ko martxoaren 23a).

Kanpo estekak
-------------

* Esther Verari elkarrizketa: Aurki gehiago bereiziko gara besteengantik; errailetik aterako garaBerria 2020.12.09

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21647069
* Commonscat Multimedia: Esther Vera i Garcia

---

 |

* Wd Datuak: Q21647069
* Commonscat Multimedia: Esther Vera i Garcia