recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Georgiar kaligrafia.
**Georgiar kaligrafia** (georgieraz: ქართული კალიგრაფია *kartuli k'aligrapia*) historikoki georgieraz idazteko kaligrafia edo idazkera artistikoa da. Georgian tradizio handia du, Erdi Arotik garatutakoa. Lurraldean erabili izan diren hiru alfabetoetan aurkitu daiteke. Forma biribilak dira kaligrafia honen ezaugarri nagusia.

Historia
--------

Kristautasunak garrantzi handia izan du Georgiaren artea garatzeko prozesuan. Georgiako Eliza Ortodoxo eta Apostolikoak eskuizkribu, erregistro eta testu asko utzi ditu. Tradizio hori ez da galdu eta urtero, apirilaren 14an, Georgieraren Eguna ospatzen da; egun horretan kaligrafia leihaketak antolatzen dira eta onenei Eskuizkribuen Georgiar Zentro Nazionalean sariak ematen zaizkie.

Georgiatik kanpo ere kaligrafia horren aztarnak aurki daitezke, esaterako Greziako Athos mendian dagoen Iviron monasterioan edo Israelgo Jerusalemen dagoen Gurutzearen monasterioan. Sarritan, arkitektura apaintzeko apaingarri gisa erabili izan da.

Iruditegia
----------

Hona hemen kaligrafia georgiarraren adibide batzuk:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kaligrafo ezagunak
------------------

VI. mendetik gaur egun arte ezagutzen dira kaligrafoak:

* Martviri Sabatsmindeli, VI. mendekoa.
* Ioane Iberiarra, X. mendekoa.
* Ioane-Zosime, X. mendekoa.
* Nikrai, XII-XIII. mendekoa.
* Niaz Diasamidze, gaur egungoa.
* Nina Sublatti, gaur egungoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Ikus, gainera
-------------

* Khelrtva

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: Georgiar kaligrafiari buruz.
* Georgiar kaligrafiaren gaineko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24175
* Commonscat Multimedia: Georgian calligraphy

---

 |

* Wd Datuak: Q24175
* Commonscat Multimedia: Georgian calligraphy
**Peoria konderria** (ingelesez: *Peoria County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Peoria da. 2010eko zentsuaren arabera 186.494 biztanle zituen, Peoria kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Peoria konderriak 1.633,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,5 ura dira. Beste 1.603,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 114,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 186.494 pertsonetatik 142.722 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.102 dira. 32.720 beltzak edo afroamerikarrak. 373 amerikar natiboak ziren eta 59 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 5.819 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 314 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.487 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Peoria County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113079
* Commonscat Multimedia: Peoria County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151263255
* LCCN: n79150326
* NARA: 10039250
* **Lekuak**
* OSM: 1800725
* TGN: 2000521

 |

* Wd Datuak: Q113079
* Commonscat Multimedia: Peoria County, Illinois
*Artikulu hau Intxorta mendietako gailurrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaztelumendi (argipena)».*

**Gaztelumendi** Gipuzkoako Elgeta udalerriko hegoaldeko lursailetan dagoen mendi bat da, hain zuzen ere, Intxorta mendi multzoaren barnean dago, Intxorta bera (737 m) eta Intxorta Txiki (713 m) mendiekin batera.

Igoera
------

Mendi honetara igotzeko ohiko igoeratako bat Elgeta ( 473 m ) udalerrian hasten da, bertako herriko eparantza mendizaletasunari eskeinia dagoelarik. San Salbatore baseliza eta Antzuategi ( 510 m ) baserritik gora joan eta Intxortako lepora ailegatuko gara, hots, Intxorta eta Intxorta Txiki artean dagoen lepoa, bertan aurrez-aurre Gaztelumendiko ( 713 m ) gailurra begi bistan dugularik, hortaz, bertaratzeko ongi markatutako bide labur bat igotzea besterik ez dugu.

Intxortako gudua
----------------

Sakontzeko, irakurri: «Intxortetako gudua»
Mendi hau nahiz Intxorta mendiak orokorrean 1936-1937 bitartean Intxortetako guduaren kokalekua izateagatik ezagunak dira, Espainiako Gerra Zibilan Eusko Gudarosteak bertan gerra-frontea 6 hilabetez eustea lortu zuelarik.

Ikus gainera
------------

* Intxorta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258318

 |

* Wd Datuak: Q12258318
**Félix Pita Rodríguez** (Bejucal, Habana, Kuba, 1909ko otsailaren 18a - Habana, Kuba, 1990eko urriaren 19a) gaztelaniazko idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Prentsan hasi zen idazten, 1930eko hamarraldiaren bukaeran, eta 1943an *El relevo* (*Erreleboa*) olerkia estreinatu zuen. Bere obran, *Corcel de fuego* (1948, *Suzko zaldia*) eta *Las crónicas: poesía bajo consigna* (1961, *Kronikak: kontsignapeko olerkigintza*) lanetan esaterako, gizarte-arazoekiko konpromisoa ageri du, Fidel Castroren buruzagitzapean 1959an gertaturiko iraultzari lotua bigarrenean. 1971n argitaratu zuen bere liburu nagusia, *Historia tan natural* (*Historia hain naturala*). Bertan, hasierako hizkuntza abangoardistari eusten dion arren, herrikoiago ageri da.

Poesiaz gainera, narratiba ere landu zuen, hori ere eduki iraultzaileez eta zehaztasun handiko hizkuntza egiturez osatua; Nicolás Guillének bezala, Kubako herri hizkeraren ezaugarriak eransten dizkio, gainera. 1962an kaleratu zen *Cuentos completos* (*Ipuin guztiak*), liburu gisa edo egunkarietan argitaratuak zituen ipuinen bilduma. 1965ean atera zuen *Las noches* (*Gauak*) izeneko beste ale bat, eta 1980an bere idazlan guztiak, poesia nahiz hitz lauzkoak, argitaratu zituzten. Harrezkero, bere adina zela-eta, egunkari eta aldizkarietarako lan batzuk bakarrik idatzi zituen noizbehinka.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8963208
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 117994675
* ISNI: 0000 0001 0939 0744
* BNE: XX982399
* BNF: 12074107j (data)
* GND: 1056782072
* LCCN: n82133723
* NKC: kup20010000077233
* SUDOC: 029029783
* BIBSYS: 1092830
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04894/eu\_p\_2111/p2111

 |

* Wd Datuak: Q8963208
**Plasencia** Extremadurako Caceresko probintziako tren geltoki bat da, Plasencia udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera
------

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* *Monfrague — Plasencia*: 16,7 kilometro-puntua

Historia
--------

Geltokia, 1893ko uztailaren 16an inauguratu zen Plasencia-Hervas zatia, Monfrague Astorgarekin lotu nahi zuen linearen trafikorako irekierarekin, honela, portugaldar mugarekin, Badajozetik zegoenaren zuzeneko lotura bat bilatuz. 1880. urtean, konpainia hori Madril-Caceres-Portugal ibilbidea adierazten zuten MCP siglekin egin zen ezagun, Madril-Malpartida, Malpartida-Caceres eta Caceres-Valencia de Alcantara lineen lanak amaitu ondoren. Madrilgo Deliciasko geltokiaren buru bezala zuen ibilbide garrantzitsu hau izan arren, konpainiak ez zuen inoiz finantza osasun onik izan, Espainiar Estatuak 1928an esku hartu zuelarik, hura kudeatzeko *Mendebaldeko Trenbideen Konpainia Nazionala* sortu zuena. 1941ean, Espainiako trenbide sare osoa nazionalizatu zenean, RENFEk kudeatzen zuen geltokia. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

Etorkizunean, Madril-Lisboa abiadura handiko burdinbideak geltokia izango du geltoki honetan.

Geltokia
--------

Hirigunetik urrun dago, Jerte ibaiaren hegoaldean. Bidaiarientzako eraikin handi bat du, bi altuerako gorputz nagusi batez eta beheko solairuko alboko bi eranskinez osatua. Multzoak bao dintelduekin egindako lerro klasiko eta soilak ditu. Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta haietara hiru bide sartzen dira. Bide gehiagok eta erabiltzen ez diren beste batzuek osatzen dituzte instalazioak.

Zerbitzuak
----------

| Linea | Trena | Jatorria | Helmuga |
| --- | --- | --- | --- |
| **72/73** |    | Madril–Atocha-Aldiriak | Huelva |
| **52** |  ***Intercity***  | Madril–Chamartin | Badajoz |
|    | Madril–Atocha-Aldiriak | Badajoz |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Spanish Railway » Blog Archive » Madrid á Cáceres y Portugal (MCP) y del Oeste de España (\*)» *web.archive.org* 2018-06-17 (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Tren lasterrerako lan 2019an prest egongo da, baina hegaztia datarik gabe geratuko da» *Hoy* 2017-02-02 (Noiz kontsultatua: 2021-01-17).

Ikus, gainera
-------------

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5846926
* Commonscat Multimedia: Plasencia train station

---

 |

* Wd Datuak: Q5846926
* Commonscat Multimedia: Plasencia train station
**Placozoa** animalia filum txiki bat da, momentuz bi espezie deskribatu baino ez dituena. Franz Eilhard Schulze zoologo alemaniarrak deskribatu zuen lehengo aldiz Grazeko Zoologia Institutuko akuariumean ikusi zituen animalia narrasti batzuetatik abiatuta. Planularen Teoriarekin harremanetan zeuden animaliak zirela uste zuen.

Baliteke hau izatea egitura sinpleena duen animalia Lurra osoan. Itsas-uretan bizi da eta hainbat zelula elkarrekin dituen izaki laua da. Arrokatara igotzen da eta bertan dagoen edozein alga jaten du. Protozooak baino konplexuagoa da, baina ez du inongo organo berezirik. Hasieran beste animalia baten larba zela uste zen.

*Trichoplax adhaerans* itxura globosoa du eta gorputz kabitate batean likidoa du presioan sartuta. Filumeko espezie bakarra dela esan daiteke; izan ere, bestea, *Treptoplax reptans*, 1896an deskribatu zen eta ez da berriro aurkitu.

Filogenia
---------

Euren sinpletasuna dela eta, hasieran, animaliarik antzinakoenak zirela uste zen. HAla ere euren epitelioko zelulek proteina extrazelularrak dituztela aurkitu ondoren ideia aldatu zen. Izan ere proteina hauek animalia guztiek dituzte belakiek ezik, beraz Eumetazoaren oinarrian egon daitezkeela proposatu zen:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Metazoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Porifera |
|  |
| Eumetazoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Placozoa |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Cnidaria |
|  |
|  | Ctenophora |
|  |
|  | Bilateria |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Hala ere Bilateriaren oinarrian egon daitezkeela ere proposatua izan da:


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Metazoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Porifera |
|  |
| Eumetazoa | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Cnidaria |
|  |
|  | Ctenophora |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Placozoa |
|  |
|  | Bilateria |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Placozoa*** Aldatu lotura Wikidatan |

1. ↑  Placozoa - University of California at Berkeley

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131040
* Commonscat Multimedia: Placozoa
* Wikispecies Espezieak: Placozoa

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 321215
* BioLib: 174009
* Dyntaxa: 5000099
* EOL: 8773
* GBIF: 76
* ITIS: 563955
* NCBI: 10226
* Paleobiology Database: 67099
* WoRMS: 22737
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D054909

 |

* Wd Datuak: Q131040
* Commonscat Multimedia: Placozoa
* Wikispecies Espezieak: Placozoa
XVIII. mendeko eszena Prusiako Federiko Handiaren gortean.
**Ganbera-musika** musikari-talde txiki batek jotzeko konposatutako musika da (eskuarki, gehienez hamar kidez osatutako taldeentzat egindakoa hartu ohi da ganbera-musikatzat). Jatorriz, gela edo areto batean jotzeko konposatutako musika zen, eta, beraz, musika erlijiosoari eta antzerkirako musikari kontrajarria.. Jatorrizko motak *sonata da camera*, *sonata da chiesa* (elizarena) eta *trio sonata* izan ziren.

Johann Sebastian Bach izan zen lehenengo maisuetako bat arlo honetan, baina Joseph Haydnek urte batzuk geroago estilo moderna finkatu zuen, 83 hari kuarteto, 45 piano trio eta hainbat hari trioren egilea izan baitzen. Wolfgang Amadeus Mozartek ere ekarpen handia egin zuen garai hartan.

Urte batzuk geroago Ludwig van Beethovenek aldaketak ekarri zituen, eta XIX. mendean zehar Gaetano Donizetti, Franz Schubert, Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Johannes Brahms, Frédéric Chopin eta Franz Liszt arlo honetan nabarmendu ziren, besteak beste.

Bestela, Antonín Dvořák, Piotr Ilitx Txaikovski eta Béla Bartókek uztartu zituzten ganbera-musika nazionalismo politikoarekin.

Gaur egun Kronos Quartet (AEB) edo Alos Quartet (EH) estilo honen adibideak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Musika Hiztegia] [2011]

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Kronos Quarteten webgunea
* **(Gaztelaniaz)**Alos Quarteten webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189201
* Commonscat Multimedia: Chamber music

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12010572w (data)
* GND: 4136998-1
* LCCN: sh85022422
* NKC: fd979994
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189201
* Commonscat Multimedia: Chamber music
**Gaztelugibel** (**Gazteluko Ingurunea kalea**, batzuetan) Nafarroako Iruñea hiriburuko Iturrama eta Zitadela-Takonera auzoetan dagoen kale luze bat da.

Kokapena
--------

Iturrama eta Zitadela-Takonera auzoetan dago eta Iruñeko zitadelaren hegoaldeko lursail guztia inguratzen du, hain zuzen ere, Gazteluko Ingurunearen parkea osatzen duen eremua.

Foruen plazan hasten da, bertan Yanguas Miranda kalea, Antso Azkarra etorbidea, Abejeras kalea, Zaragoza etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbideak bat egiten du, eta Iturrama auzoaren iparralde osoa bihurgunea eginez igaroz, eta Joan XXIII.aren plazan amaitzen da, Baiona etorbidea, Erreginaren aldapa kalea eta Armada etorbideak bat egiten duten elkargunean, Antoniutti parkearen parean.

Ondarea
-------

* Foruen plaza
* Iruñeko Erruki Etxea
* Iruñeko zitadela
* Gazteluko Ingurunearen parkea
* Huarteko dorreak
* Civican
* Antoniutti parkea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475415

 |

* Wd Datuak: Q25475415


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Parafina** egur ikatzen eta petrolio mota batzuen destilaziotan hondakin gisa lortzen den gai organikoa da. Pisu handiko molekulak dituzten hidrokarburoak nahastuz lortzen da. 45°C eta 70 °C tartean urtzen den gai trinko zuria da, argizari itxurakoa, sukoia eta bentzenotan urtzen dena. Azido estearikoarekin nahastuta kandelak eta pospoloak egiten dira, jakiak biltzeko erabili behar diren argizarizko paperak, labangarriak, bakartzaile elektrikoak, kosmetikoak, botikak egiteko erabiltzen da.

Parafina hidrokarburoak
-----------------------

Petrolioaren eratorriak diren eta C*n*H2*n*+2 formula orokorra duten hidrokarburo aseen saila. Sail honetako gai guztiei *-ano* atzizkia ematen zaie, eta hori da familia honen sinboloa. Parafina hidrokarburoak kate zuzenekoak (metano, pentano, oktano...) edo kate adarkatukoak (metilpropano, dimetilbutano...) izan daitezke. Molekulan karbono atomo gutxi dituzten parafinak, adibidez: metanoa (CH4), gas egoeran daude, 5-16 karbono atomo dituztenak isurkariak dira, eta 16 baino gehiago dituztenak argizari itxura dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177540
* Commonscat Multimedia: Paraffin

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4173263-7
* LCCN: sh90001517
* NDL: 00569042
* NKC: ph475845
* AAT: 300014603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010232
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 8002-74-2
* UNII: I9O0E3H2ZE
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 8002-74-2

 |

* Wd Datuak: Q177540
* Commonscat Multimedia: Paraffin
**Gazteluko Haitza** Zaraia mendilerroan dagoen mendi bat da. Aumategigaña eta Andarto artean dago, bietatik antzerako tartean. 1.027 metroko garaiera du, eta, Zaraiako mendilerroko mila metrotik gorako mendien artean, bigarren txikiena da, Pagobedeinkatuta mendiaren ondoren. Mendi hau, Alabita eta Deguria artean dago, bi haranen erdi-erdian.

Irispideak
----------

Mendi honen iparraldean, Ezateko lepoa dago, mendi hau Andartogandik banatzen duen lepoa. Toki honetatik zuzenean igo daiteke mendi honen tontorrera. Ezateko lepora iristeko, lehenik Deguria haran ingurura heldu behar da, edo Alabitara. Urkulutik, Bolibartik edo Mendiolatik lor daiteke hori. Eta hortik, iparraldera, Alabitatik abiatuz gero edo hegoaldera, Deguriatik abiatuz gero, jo behar da.

Beste bide bat, askoz izugarriagoa, eta eskalatzaile trebeentzat, mendi honen mendebaldetik doan bidea da.

Berezitasunak
-------------

Ezateko lepoan, hil harri bat dago. Mendiaren tontorrean, berriz, prisma laukiluze erako harri bat dago. Harri honen aldeetako bat, erabat laua da. Besteak berriz, erliebe altuan gurutze bat darama

Kanpo estekak
-------------

* "Mendikat" webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258315

 |

* Wd Datuak: Q12258315
*Artikulu hau Aralarreko mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ganboa (argipena)».*

**Ganboa** Aralarko mendilerroko mendirik garaienetan hirugarrena da (Intzako dorrea eta Aldaon gailurren atzetik), eta mendilerro horren Gipuzkoa aldeko garaiena.

Irispideak
----------

Guardetxetik abiatzen da ohiko bideetako bat. Bide hori, Errenaga eta Igaratzako babeslekuetatik igarotzen da. Hortik, bidezidor bat Alotzarantz doa, Pardarri mendia bere mendebaldetik inguratuz, Irazustako lepora iritsi arte. Hortik gertu dago mendiaren tontorra, ekialderantz.

Larraitzetik abiatuz gero, Txindokira doan bidea hartu behar da, baina bide hori utzi eta Alotzako larrerantz jo beharko dugu, Irazustako lepora iritsi arte.

Larraitzetik edo Amezketatik abiatuta, Muitze labarretik igo daiteke, Txindokiren ekialdean, Ganboa iparraldean dauden larreetara irteteko.

Azken ohiko bide bat Amezketatik abiatzen da, Aritzaga labarretik Pardelutseko bordara iritsi arte.

Iruditegia
----------

* Gailurreko buzoiak eta ikuspegia: ezkerrean Ganbo Txiki eta erdian Larrunarri mendiak.Gailurreko buzoiak eta ikuspegia: ezkerrean Ganbo Txiki eta erdian Larrunarri mendiak.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendien zerrenda

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5520549
* Commonscat Multimedia: Ganboa (summit)

---

 |

* Wd Datuak: Q5520549
* Commonscat Multimedia: Ganboa (summit)
**Plaquemines parrokia** (ingelesez: *Plaquemines Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pointe a la Hache da. 2010eko zentsuaren arabera 23.042 biztanle zituen, Plaquemines Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Plaquemines parrokiak 6.649,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 4.629,05 ura dira. Beste 2.019,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,47 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.042 pertsonetatik 16.684 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.067 dira. 4.675 beltzak edo afroamerikarrak. 340 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 726 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 96 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 502 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Plaquemines Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503864
* Commonscat Multimedia: Plaquemines Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130209105
* ISNI: 0000 0004 0625 6445
* LCCN: n82093656
* NARA: 10039621
* **Lekuak**
* OSM: 1836429
* TGN: 2000891

 |

* Wd Datuak: Q503864
* Commonscat Multimedia: Plaquemines Parish, Louisiana
**Pelendur**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren Eranskinetan, Ondoher erregearen seneskala da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1879. urtean jaio zen. Bere aita zein den ez da ezagutzen, baina, edonola ere, Hurinen leinukoa da, erregeek, euren seneskalak, familia horretako partaideen artean aukeratu baitzituzten. Pelendurretik abiatuta, seneskaltza, hereditarioa izango zen.

Gondor gobernatu zuen Ondoherren heriotza eta Eärnil II.aren tronuratze arteko erregearte garaian (Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1944-1945). Han, aktiboki parte hartu zuen Arveduiren Aldarrikapenari aurka egin zion Gondorreko kontseiluan.

Eärnil II.aren erregealdian, seneskal izaten jarraitu zuen eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1998an hil zen. Bere oinordekoa, bere seme Vorondil "Ehiztaria" izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ez da ezagutzen** | **Gondorreko Seneskala**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 19?-1998 | Ondorengoa**Vorondil** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2704460

 |

* Wd Datuak: Q2704460
**José "Pepe" Sánchez** (Santiago de Cuba, 1856ko martxoaren 19a – 1918ko urtarrilaren 3a) musikari, abeslari eta musikagile kubatarra izan zen. Bolero musika mota kubatarraren sortzailearen bezala onartuta dago.

Biografia
---------

Izatez mulatoa zen. Mulatoak, garai hartan, nahiko baztertuta zeuden baina Sánchezek onartua izatea lortu zuen. Lanbidez jostuna zen eta musikan autodidakta izan zen. Antzerki komikoan hasi zen eta, halaber, musikan baina ez profesional moduan hasieran. Bere bolero "Tristezas" (1885) musika mota horren lehen adibidea bezala aipatua izan da. Abeslari hau beste batzuen eredua izan zen: Sindo Garay, Rosendo Ruiz, Manuel Corona eta Alberto Villalón. Beste abesti askoren artean hauek oso ezagunak egin ziren: "Pobre artista", "Rosa I", "Rosa II" eta "Rosa III", "Cuando oí la expresión de tu canto", "Cuba, mi patria querida", "Cuba libre", "Caridad", ""Esperanza"", "Naturaleza" eta "Himno a Maceo". Ezagutzen den grabazio berriena *La música de Pepe Sánchez da*, musikagilearen kanten bertsioekin (Siboney LD–315) da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Bolero

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Tristezas" boleroa Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Pepe Sánchez Ecured webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7166241
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148177170
* ISNI: 0000 0000 9978 4191
* GND: 1057188166
* LCCN: no2010155608

 |

* Wd Datuak: Q7166241
Pelamis bat European Marine Energy Test Centre-n (EMEC).
**Pelamis energia bihurgailua** garapen bidean dagoen teknologiaren adibidea da. Ozeanoetako olatu energiaz baliatuz, elektrizitatea egiten du.Olatu-energiaren adibide praktikoa da.

Lehen olatu parkea Okeanós deiturikoa, portugaldar kostalderako planifikatuta dago, Póvoa de Varzim hiritik oso hurbil. Parke hauek P-750 elementuak erabiliko dituzte 750 [KW]]eko potentzia unitarioarekin eta parke bakoitzak 2,25 MW eko potentzia eskuratuko du.Probarako parke honek 6.000 tonelada karbono dioxido gutxiago sortzea ekarriko du , elektrizitatea ekoizteko fosilek sortutakoa, alegia.
2008ko irailaren 23an inauguratu zen parke honen lehen atala eta elektrizitate sarera konektatu zen.
Halere,2009ko martxoaren 17an hainbat arzo tekniko eta diru arazo zirela kausa, proiektua bertan behera gelditu zen.CleanTechnica.Arazo teknikoak, batez ere, mantimendu arazoak izan ziren eta krisi ekonomikoak proiektuan inplikatutako enpreseetako bati ere kalte handia egin dio.
Lehenengo 12 atalak Arnish-eko instalazioetan ekoiztuko diraLewis uhartea, Eskozian Camcal elkartearen eskutik eta gainerakoak Portugalen.

Oinarria
--------

Pelamis sistemak olatu bakoitzetik energia baliagarri guztia hartu beharrean,energia osoaren zati bat baino ez du aprobetxatzen.Horrela itsas baldintzetara gogorragoa izatea bilatzen da.Helburua ia mantenimendurik gabe itasasoan ongi mantentzea da, nahiz eta itsas baldintzak oso txarrak izan. ekaitza,zikloiek sistema hondatu dezakete sistema energia ekoizteko soilik prestatua egongo balitz.

Funtzionamendua
---------------

Pelamis sistema hainbat atal zilindrikoetan banatuta dago.Atal hauek zati batean hondoratuta daude eta erro (bisagra) batek lotzen ditu. Olatuak mugimendu erlatiboa sartzen du atalen arteko guneetan eta barneko sistema hidraulikoa aktibatzen du. Sistema honek presio altu baten azpian dagoen olioa bonbeatzen du, makinaria hidrauliko baten bitartez, akumulagailu hidraulikoak orekatuz.
Motore hidraulikoak sorgailu elektriko bati lotuta daude, elektrizitatea sortzeko eta kalkulatzen da, gutxi gorabehera 20.000 etxe hornitu daitezkeela horrelako 30 sistemekin.
Sistema hidrauliko guztien elementu bakoitzaren potentzia kable elektriko bakar baten bitartez garraiatzen da eta hau ozeano sakoneran kokatutako oinarrian finkatua dago.Elementu hauetako batzuk beraien artean konekta daitezke potentzia kantitatea handitzeko eta itsaspeko kable bakar baten bitartez ekoiztutako energia kostaldera garraiatzeko.

Etimologia
----------

*Pelamis platurus* itsas suge antzeko bat da. Sabel aldea hori kolorekoa da eta ur tropikaletan eta subtropikaletan bizi da. Normalean sakonera gutxiko ur kontinanteletan aurki daiteke.

Iturriak
--------

1. 
2. 
3. **(Gaztelaniaz)**

Ikus, gainera
-------------

Olatu-energia
Geoda bat
**Geoda** barrunbe harritsu bat da, ohi itxia, zeinean bertaraino lurrazpiko uretan disolbaturik eramandako mineralak kristalizatu diren. Kristal hauek tamaina handikoak izaten dira, euren eraketan jasan behar izan duten presio urriagatik. Kristalizazio prozesua geruzatan gertatzen da, barrunbearen hormetan, eta beraz, geoda hutsak ere aurki daitezke.

Lur karstikoetan, igeltsu natural metaketetan eratutakoak bezalakoetan, urak harria disolbatzen du. Hauen kristalak oso txikiak dira, presio handia jasan behar izan dutelako, eta, eratutako barrunbeetan material berbera birkristaliza daiteke, baina oraingoan inguruko arrokan aurkitzen direnak baino kristal handiagoekin.

Geoda deritze bere barnean beste mineral batzuk hazi diren harri hutsei ere.

Pulpiko geoda erraldoia
-----------------------

Munduko geodarik handienetako bat Pulpin dago, Pulpiko geoda deritzona. 9 metroko luzera, 2 metroko zabalera eta 1 eta 2 metro arteko altuera duen geoda erraldoi bat da, igeltsu kristalek osatua. Kristal horietako batzuk metro batera hel daitezke. Geoda hau 1999an aurkitu zen, Pilar de Jaravia izena duen Pulpiko herrixka batetako bertan behera utzitako meatze batean. Egun, 2008an, aipaturiko Almeriako probintziako herriko Udaletxeak eta Andaluziako Gobernuko hainbat kontseilaritzek martxan dute naturako mirari honen ustiaketa turistikoari buruzko egitasmo bat. Beste geoda asko Karst Sorbaseko Igeltsuetan izeneko karstean ikus daitezke, hau ere Almerian.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Pilar de Jaraviako geoda erraldoia Pulpi
* **(Gaztelaniaz)** Pulpiko geoda erraldoia Ondare geologikoa eta meatzaritzakoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q677371
* Commonscat Multimedia: Geodes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q677371
* Commonscat Multimedia: Geodes
Tolkienen legendarium ospetsuan **Pelargir** Gondorreko portu hiri handi bat da, Lebennin eskualdean dagoena, Sirith ibaia Anduin ibaiarekin elkartzen den tokian kokatua, azken honen itsasoratzetik gertu. Hiria Osgiliathetik 161 kilometrora altxatzen da, eta Anduinen ahotik distantzia berera. Erabilera militar eta komertzialeko portu bat zen, bertako kaietan berrogeitamar itsasontzi ere ainguratuak izan zitzakeena. Gondorreko bideak Pelargir zeharkatzen du, Minas Tirith Linhirrekin lotuz. Ibaiaren beste aldetik galtzada Haradeko bidera lotzen da.

Historia
--------

Pelargir Eguzkiaren Bigarren Aroko 2350. urtean sortu zuten Numenortar leialek. Hiri honetan sortu zen adunaiko hizkuntza, nondik mendebaldeko gizakien erresuman zehar hedatzen hasi zen. Eärnil I.a erregeak eraiki zuen hiri honetan Gondorreko lehen flota handia.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1432. urtean Senideen arteko borroka piztu zen, zuzenean Eldacar Castamir Usurpatzailearekin nahasten dituena Gondorreko tronuko oinordekotzarako gerra zibil batean. Zibilek Castamirren alde egiten zuten, flotaren kapitaina zena. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1437. urtean Castamirrek bere burua errege izendatzen du, eta Gondorreko hiriburua Pelargirrera pasatzea pentsatzen du, baina Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1447. urtean gerra zibla amaitzen da Eldacarren garaipenarekin. Hurrengo urtean Castamirren semeek eta armadak Umbarrera ihes egin zuten portuan setiatuak izan ondoren. Hiria Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1634. urtean eraso zuen Castamirren birbilobak ziren Angamaitë eta Sangahyando buru ziren Umbarreko kortsarioen flota batek, une horretan Minardil erregea hiria defendatzen ari zela hil zelarik. Mende batzuk beranduago, Ekthelion II.a seneskalak era berean Pelargirreko flota Umbarren aurka bidali zuen, Thorongil kapitain zutela, ezkutuan lanean ari zen Aragorn zena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019. urteko martxoan hiria Umbarreko kortsarioek hartu zuten Eraztunaren Gerran. Baina Aragorn, Gimli eta Legolas doaz Konpainia Grisaren buru, eurekin Hildakoen Armada eramanez, Pelargirreko gudua erraz irabazi zutenak, hildakoen armada handiari esker martxoak 13an. Bi egun beranduago, Konpainia Grisa Osgiliathen lehorreratzen da kortsarioen itsasontziekin eta bidea egiten dute Pelennorreko Zelaietako Gudurantz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620680

 |

* Wd Datuak: Q2620680
Piast Gliwiceko jokalariak 2016ko ligako bigarren postua ospatzen.
**Piast Gliwice** (izen osoa *Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice*) Poloniako futbol taldea da, Gliwice hirikoa da. 2018-19an Poloniako liga irabazi du.

Historia
--------

*Piast Gliwice* taldea Ukraina mendebaldean bizi ziren eta Gliwicera erbesteratuak izan ziren poloniar jatorriko inmigranteek sortu zuten 1945 urtean. 1964an hiri bereko *Gliwicki Klub Sportowy* taldearekin elkartu eta gaur egungo *Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice* eratu zen.

1978 eta 1983 urteetan bigarren mailan egonda Kopako finala jokatzera iritsi zen, baina ez zuen txapeldun izatea lortu. 2008an lehen mailara igo zen. 2015-16 denboraldian ligan bigarren postuan gelditu zen eta 2018-19 denboraldian ligako txapelduna izan da.

Palmaresa
---------

### Polonian: 1

* Liga:
	+ Txapelduna (1): 2018-19.
	+ Bigarrena (1): 2015-16
* Kopa:
	+ Txapelduna (0)
	+ Finaista (2): 1978, 1983

Kanpo estekak
-------------

* **(Polonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668112
* Commonscat Multimedia: Piast Gliwice

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 302638326

 |

* Wd Datuak: Q668112
* Commonscat Multimedia: Piast Gliwice
*Ez nahasi pasahitzarekin*.

  

Bizargorri Operazioa Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren inbasioari Alemania Naziak eman zion gako-izena zen.
**Gako izena**, **Klabe izena**, **Isilpeko kodea** edo **Kriptonimoa** beste kontzeptu bat ezkutuan adierazteko erabiltzen den hitz edo izen bat da. Askotan, klabe izenak eremu militarrean edo espioitzan erabiltzen dira eta mundu horietan du bere jatorria berez. Industrian ere erabiltzen dira isilpean gorde nahi diren proiektuak babesteko, negozio-aurkariak ez ohartarazteko, edo asmakizun berriak hobeto gordetzeko. 

Gerretan oso erabiliak izan dira; esaterako Bigarren Mundu Gerran eta Gerra Hotzean alde guztiek erabili zituzten. Guregandik adibide gertua GAL taldearen "X jauna" dugu, hau da, talde parapolizial horren burua zein zen adierazteko erabili zen kriptonimoa. Batzutan klabe izenak badu errealitatearen nolabaitezko lotura, esaterako Basamortuko Ekaitza Operazioa izenak Iraken aurkako gerra operazioa izan zen 1991n.

Armadan horrelako izenak erabiltzeko beste arrazoi bat dago: walkie-talkiez edo irratiz ematen diren komunikaziotan klabe izenen bitartez akats gutxiago sor daitezkeen, mezuak garbiago jaso daitezkeen.

Gako-izen ospetsu batzuk
------------------------

* Bizargorri Operazioa Bigarren Mundu Gerran Sobietar Batasunaren inbasioari Alemania Naziak eman zion gako-izena zen.
* Itsas Lehoi Operazioa Alemania naziak Ingalaterra inbaditzeko planaren klabe-hitza izan zen.
* Manhattan Proiektua Bigarren Mundu Gerran lehen arma nuklearra (bonba atomikoa) garatzeko asmotan AEBek, Erresuma Batuak eta Kanadak zuzendu zuten proiektua izan zen.
* Blue Star Operazioa 1984ko ekainaren 1etik 10era Indiako segurtasun indarrek egin zuten operazio militar baten gako-izena izan zen, Jarnail Singh Bhindranwale Damdami Taksal buruzagia eta bere jarraitzaileak sikhentzako gunerik santueneko Urrezko Tenpluko eraikinetatik ateratzeko. Indiako Amritsar-en dago, Punjaben.
* Basamortuko Ekaitza Operazioa izenak Iraken aurkako gerra operazioa izan zen 1991n.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Webster, Graham (2013). "History of the British Inter-Services Security Board and the Allocation of Code-Names in the Second World War". *Intelligence and National Security*. 29 (5): 1–31. doi:10.1080/02684527.2013.846731. S2CID 153643351

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q590490
* **Identifikadoreak**
* GND: 4192758-8

 |

* Wd Datuak: Q590490
**Garapena eta Bakearen aldeko Kirolaren Nazioarteko Eguna** (ingelesez, IDSDP) kirolak aldaketa soziala, garapen komunitarioa eta bakearen alde izan dezakeen boterearen gaineko ulermena sustatzeko eguna da. Nazio Batuen Batzar Nagusiak sortu zuen, 2013ko abuztuaren 23an, eta 2014ko apirilaren 6tik Nazioarteko Olinpiar Batzordearen babesa du.

Historia
--------

Garai modernoko lehen Olinpiar Jokoen data gogoratzen du, 1896an ospatu zirenak Atenasen, Grezia.

2013ko abuztuaren 23an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak, 67/296 Ebazpenean, **apirilaren 6a** "Garapena eta Bakearen aldeko Kirolaren Nazioarteko Eguna" aldarrikatzea erabaki zuen. Nazio Batuek, ospakizun horren bidez, estatuak, Nazio Batuen sistema eta, bereziki, Garapenerako eta Bakerako Kirolari buruzko Nazio Batuen Bulegoa, nazioarteko erakunde egokiak eta nazioarteko, eskualdeko eta nazioko kirol erakundeak, gizarte zibila, gobernuz kanpoko erakundeak eta sektore pribatua barne, gonbidatzen ditu egun honen alde egitera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «International Day of Sport for Development and Peace» *www.olympic.org* (Olympic Committee).
2. ↑    *Resolution 67/296 - International Day of Sport for Development and Peace.*  United Nations Aug 23, 2013.

Ikus, gainera
-------------

* Olinpiar Jokoak
* Nazioarteko Olinpiar Batzordea
* Garapena eta Bakearen aldeko Kirolaren Nazio Batuen Bulegoa

Kanpo estekak
-------------

* Garapena eta Bakearen aldeko Kirolaren Nazioarteko Eguna - NBE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15820316

 |

* Wd Datuak: Q15820316
Kanal osagarrien funtzionamendua
**Bigarren kanala** FEC (ingelesez: *Forward Error Correction*) mota bat da. Galerak berreskuratzeko erabiltzen da. FEC fluxu originaleko paketeei informazio erredundantea gehitzean datza. Informazio erredundante hori erabiliko da galdutako paketea berreraikitzeko osotasunean edo partzialki, datu transmisio tasa pixkat handitutako kostuarekin.

Kanal osagarriekin informazio erredundante hori audioaren erresoluzio gutxiagoko fluxua da. Beraz, irudian ikusten den moduan, aurreko paketearen kopia txertatzen da, kalitate txikiagoa duena. Ondorioz, paketeren bat galduz gero hurrengo paketetik lortu ahal izango da informazioa, nahiz eta kalitate gutxiagokoa izan. Erreprodukzio atzerapena oso gutxi handitzen da, bi pakete jasotzearekin nahikoa duelako hartzaileak erreprodukzioarekin hasteko.

Irudiko adibidean kanal osagarri bakarra erabili da, beraz, bi pakete jarrai galduz gero ezin izango dira bi paketeak berreskuratu. Horregatik kanal bat erabili beharrean gehiago erabil daitezke, eta horrela pakete jarraiak galtzearen eragina ezaba daiteke. Baina transmisioko banda zabalera eta transmisio atzerapena handituko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Computer Networking: A Top-Down Approach (6th Edition) F.Kurose W. Ross
2. ↑  Sender based repair of damaged audio streams. Colin Perkins

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61068893

 |

* Wd Datuak: Q61068893
Garapen araberako sailkapena: Urdin ilunez oso altua; Urdinez altua; Urdi argiz ertaina; Zuriz baxua; Grisez oso baxua.
**Garapen bidean dagoen herrialdea** edo azpigaratua sistema ekonomiko ahula daukana da, Giza garapenaren indize baxua alegia. Bestalde, 1990eko hamarkadaren amaieratik multzo honetako herrialde batzuk saiatu dira herrialde garatuenak baino hazkunde tasa altuagoak lortzen. Multzo batean edo bestean sailkatzeko indikatzaileen artean Barne produktu gordina dugu, eta horren arabera herrialde batzuk pobreziatik edota garapen ekonomikotik gertuago daude.

Tarteko kategoria batean daude berriki industrializatutako herrialdeak: Mexiko, Brasil, Txina, India, Turkia, Hegoafrika, Filipinak, Tailandia eta Indonesia.

Garapenaren eredu erabat unibertsala bestela ez dago, adibidez Kuba eta Bhutan bezalako herrialdeek betetzen ez dutena. Proposamen alternatiboen artean Barne zoriontasun gordinaren indizea dago, esate baterako, guztiz bat ez duena egiten irizpide ekonomiko hutsekin.

Gutxien garatutako herrialdeak
------------------------------

Gutxien garatutako herrialdeak munduko mapan, urdinez markatuta.
### Afrika (34)

1. Afrika Erdiko Errepublika
2. Angola
3. Benin
4. Burkina Faso
5. Burundi
6. Djibuti
7. Ekuatore Ginea
8. Eritrea
9. Etiopia
10. Gambia
11. Ginea
12. Ginea-Bissau
13. Hego Sudan
14. Komoreak
15. Kongoko Errepublika Demokratikoa
16. Lesotho
17. Liberia
18. Madagaskar
19. Malawi
20. Mali
21. Mauritania
22. Mozambike
23. Niger
24. Ruanda
25. Sao Tome eta Principe
26. Senegal
27. Sierra Leona
28. Somalia
29. Sudan
30. Tanzania
31. Togo
32. Txad
33. Uganda
34. Zambia

### Asia (9)

1. AfganistanAfganistan
2. BangladeshBangladesh
3. BhutanBhutan
4. Ekialdeko TimorEkialdeko Timor
5. KanbodiaKanbodia
6. LaosLaos
7. MyanmarMyanmar
8. NepalNepal
9. YemenYemen

### Ozeania (4)

1. Kiribati
2. Salomon Uharteak
3. Tuvalu
4. Vanuatu

### Amerika (1)

1. HaitiHaiti

Ikus, gainera
-------------

* Gobernuz kanpoko erakundea
* Hirugarren mundua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177323
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259366441
* BNF: 119456356 (data)
* GND: 4014954-7
* LCCN: sh85037341
* NDL: 00566724
* NKC: ge137969
* NARA: 10640796
* AAT: 300379994
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003906

 |

* Wd Datuak: Q177323
**Geoffrey Kipsang Kamworor** (Eldoret, 1992ko azaroaren 22a) Kenyako distantzia luzeko korrikalaria da.

Kirol ibilbidea
---------------

2011ko Munduko Kros Txapelketan, Kamwororrek irabazi zuen junior lasterketa. Handik gutxira Berlingo maratoi erdia irabazi zuen. Udazkenean Lilleko maratoi erdian garaile izan zen, erbi gisa aritu zen geroago Patrick Makau Musyoki munduko errekorraren titularrarentzat Berlingo maratoian eta bigarren geratu zen Delhiko maratoi erdian .

2012an Kamwororrek laugarren amaitu zuen CPC Loop Den Haag-en eta World 10K Bangalore irabazi zuen. 42,195 km-ko distantzian debuta egin zuenean, Berlingo maratoian hirugarren izan zen.

2013ko RAK Maratoi Erdian Kamwororrek 58:54 minutuko denborarekin irabazita, Musyokiren ibilbideko errekorra bi segundogatik besterik ez zuen irabazi. Rotterdameko maratoiko laugarren postua egin ondoren Bogotako maratoi erdian garaipena lortu zuen. Berlingo maratoian hirugarren izan zen berriro.

Pekingo 2015eko Munduko Txapelketan 10.000 metroko lasterketan zilarrezko domina irabazi zuen. 2016an Kamworor munduko txapeldun bihurtu zen maratoi erdian. Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan ezin izan zituen itxaropenak bete eta hamaikagarren postua lortu zuen 10.000 metroko lasterketan.

2017an Kampalako Munduko Kros Txapelketan arrakastaz defendatu zuen bere titulua. 2017ko azaroaren 5ean, Kamwororrek New Yorkeko Maratoia irabazi zuen 2h:10:53an. 2018an Munduko Maratoi Erdiko Txapelketa irabazi zuen Valentzian segidan hirugarren aldiz.

2019ko Munduko Kros Txapelketan, orduan 26 urteko gazteak hirugarren amaitu zuen martxoan Aarhusen eta munduko txapeldunorde bihurtu zen taldekako sailkapenean.

### 2019ko munduko errekorra maratoi erdian

Irailaren 15ean Kopenhageko maratoi erdian lortu zuen (58:01 min) maratoi erdiko distantzian munduko errekor berria. Azaroan (2h:08:13) irabazi zuen New Yorkeko maratoia bigarren aldiz 2017az geroztik.

Errekor pertsonalak
-------------------

* 3000 m: 7:54,15 min, 2010eko ekainaren 6a, Eurajoki
* 5000 m: 12: 59,98 min, 2016ko maiatzaren 28a, Eugene
* 10.000 m: 26:52.65 min, 2015eko maiatzaren 29a, Eugene
* Maratoi erdia: 58:01 min, 2019ko irailaren 15a, Kopenhage
* Maratoia: 2h:06:12, 2012ko irailaren 30a, Berlin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1503019
* Commonscat Multimedia: Geoffrey Kipsang Kamworor

---

* **Kirolariak**
* IAAF: 262444

 |

* Wd Datuak: Q1503019
* Commonscat Multimedia: Geoffrey Kipsang Kamworor
1972an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak **Garapenaz Informatzeko Mundu Eguna** ezartzea erabaki zuen urriaren 24an Nazio Batuen Egunarekin bat eginez. Batzar Orokorrak urtero munduko iritzi publikoaren arreta erakartzea izan zuen garapen-arazoei buruz eta horiek konpontzeko nazioarteko lankidetza indartzeko beharraz. 

Eguna, gainera, 1970ean Nazioen Garapenerako Hamarkadarako Nazioarteko Garapen Estrategia onartu zeneko data gisa aitortu zen.

1972ko maiatzaren 17an, Nazio Batuen Merkataritza eta Garapenerako Konferentziak (UNCTAD) informazioa zabaltzeko eta merkataritza eta garapen arazoei buruzko iritzi publikoa mobilizatzeko neurriak proposatu zituen. Hauek 3038 (XXVII) ebazpen gisa ezagutu ziren, NBEren Batzar Nagusiak 1972ko abenduaren 19an onartu zuena. Ebazpen honek Garapenaz Informatzeko Mundu Eguna ezartzea eskatzen zuen, mundu osoko pertsonen arreta garapen-arazoetara erakartzen laguntzeko. Ekitaldiaren beste helburu bat da publiko orokorrari azaltzea zergatik den beharrezkoa nazioarteko lankidetza indartzea arazo horientzako konponbideak aurkitzeko. Era berean, batzarrak erabaki zuen eguna Nazio Batuen Egunarekin bat egin behar zuela, garapenak NBEren lanean duen zeregin nagusia azpimarratzeko. Garapenerako Informazioaren Mundu Eguna 1973ko urriaren 24an ospatu zen lehen aldiz, eta urtero urtero ospatzen da ordutik.

Azken urteotan gertakari askok egunaren izenburua modu apur bat ezberdinean interpretatu dute. Hauek informazio-teknologia modernoek, hala nola Internetek eta eten digitalik gabeko telefono mugikorrek, jendea ohartarazteko eta merkataritzako eta garapeneko arazoei irtenbideak bilatzeko bete dezaketen paperean zentratu dira. Garapenaz Informatzeko Mundu Egunaren helburu zehatzetako bat gazteak informatzea eta motibatzea zen eta aldaketa honek helburu hori aurrera eramateko lagun dezake.

Ikus, gainera
-------------

* Telekomunikazioen eta Informazioaren Gizartearen Mundu Eguna

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Sangonet.org
* Un.org


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2629868

 |

* Wd Datuak: Q2629868
*Carl-Zeiss-Planetarium* Jenan, Alemanian, munduko planetariorik zaharrena (1926ko argazkia)
Ohiko proiektore bat Berlingo planetarioan
**Planetarioa** argien bidez astroak eta haien ibilbideak ganga-formako sabai batean irudikatzen dituen instalazioa da. Ganga-formako proiekzio-pantailaz gain, proiektore planetario mugikorra izaten du.

Historia
--------

Arkimedesek planetarioa bazuela esaten da, eta planetario horren bidez aurreikusten zituela Eguzkiaren, Ilargiaren eta planeten mugimenduak.

1919an Walther Bauersfeld, Jenako (Alemania) Carl Zeiss lantegiko eraikitzailea, ganga bateko sabaian zeru izarratua proiektatzeko ideia ikertzen hasi zen. Bost urte geroago, 1923an, lantegiko gangan munduko lehen ikuskizun planetarioa egin zen.

Europako planetariorik handienak (23 metro baino gehiagoko diametroko ganga dutenak):
Brusela, Praga, Jena, Kopenhage, Valentzia, Atenas, Budapest, Chorzów, Lisboa, Mosku, San Petersburgo, Stockholm eta Kiev.

Ikus, gainera
-------------

* Planisferioa
* Montrealgo planetarioa
* Madrilgo planetarioa
* Iruñeko planetarioa

Kanpo estekak
-------------

* WPD Munduko planetarioen zerrenda


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148319
* Commonscat Multimedia: Planetariums

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12194727d (data)
* GND: 4174793-8
* LCCN: sh85102646
* NDL: 00577295
* NKC: ph124087
* AAT: 300132937
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q148319
* Commonscat Multimedia: Planetariums
**Germán "PECHO" Anzoátegui** (Buenos Aires, Argentina, 1973ko martxoaren 20a) tronpetista, abeslaria, konpositorea, egilea eta musika ekoizlea da, Apache Estudioko zuzendaria. Gaur egun Las Manos de Filippi izenarekin ezagutzen den Argentinako rock taldearen buruetako bat da. "L.M.F." edo, besterik gabe, "Las Manos" cumbia, ska, hip hop, reggae eta punk bezalako erritmoen etengabeko fusioa rockarekin Argentinako rock eszena nazionalean sartzeagatik bereizten da, besteak beste. Haien abestien letrek kapitalismoaren aurkako mezuak jasotzen dituzte, baita politikarien eta boteretsuen izen eta abizen esplizituak ere, ironia, parodia eta umorea erabiliz gizartearen ikuspegi kritikoa duen erreportaje tresna gisa. langile jendea. LMF-rekin, Pecho-k dozena bat disko baino gehiago grabatu zituen, urtean 100 kontzertu baino gehiago eskainiz, Europan eta Latinoamerikara birak etengabe eskainiz, Latin Rock eszenan zuzeneko ikuskizun gehien dituzten taldeetako bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60970525
* Commonscat Multimedia: Germán Anzoátegui

---

 |

* Wd Datuak: Q60970525
* Commonscat Multimedia: Germán Anzoátegui
**Georges Cadoudal** (bretainieraz: *Jorj Kadoudal*; Brech, 1771ko urtarrilaren 1a - Paris, 1804ko ekainaren 25a) bretoi politikaria izan zen, Chouannerieko buruzagietako bat.

Frantziako iraultzan, leial izan zen monarkiarekin eta erlijio katolikoarekin. 1793an Morbihan departamenduan matxinada bat antolatu zuen Konbentzio Nazionalaren aurka, eta porrot egin zuenean La Vendéeko matxinadarekin bat egin zuen. Atxilotu egin zuten, baina ihes egitea lortu zuen, eta hainbat aldiz babestu zen Erresuma Batuan.

1800etik aurrera ezin izan zuen gerra jarraitu eta konspirazioetan aritu zen. 1803ko abuztuan Frantzian lehorreratu zen Napoleon Bonaparte bahitu edo hiltzeko asmoz. Handik denbora batera harrapatu eta 1804ko ekainean gillotinatu zuten. Exekuzioaren aurretik jendetzari oihu egin zion: "Pariskoei katolikoak, errealistak eta bretoiak nola hiltzen diren erakusteko unea da".

1814an, zaharberritutako Borboiek mariskal izendatu zuten hil ondoren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q555304
* Commonscat Multimedia: Georges Cadoudal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59878177
* ISNI: 0000 0001 1571 9825
* BNE: XX5647682
* BNF: 12003927p (data)
* GND: 118675192
* LCCN: n50051324
* SNAC: w6mx76q8
* SUDOC: 028146891
* Open Library: OL6646810A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01235/eu\_c\_0058/c0058

 |

* Wd Datuak: Q555304
* Commonscat Multimedia: Georges Cadoudal