recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Melatonina** guruin pinealak jariatzen duen hormona da. Guruin pineala burmuinean dago, eta melatonina neurohormonatzat jotzen da.

Beste hormonen aldean melatoninak berezko ezaugarria du: haren ekoizpena argiaren intentsitatepean dago. Egunean zehar guruin pinealak kopuru aldakorretan jariatzen du melatonina, jariaketa handiagoa izanik ilunpean, eta urriagoa argipean. Ondorioz, melatoninak eginkizun garrantzitsua betetzen du erritmo biologikoetan, fisiologiaren ikerketek agerian uzten dutenez.

Guruin pineala ingurugiroaren eragina jasotzen du erretinaren bidez, inguruneko seinaleak mezu endokrinoak bihurtuz. Hipotalamoaren gune suprakiasmatikoaren bidez erretinak jasotako argiak guruin pinealera iristen da, melatoninaren sintesia eragotziz. Hori dela eta, hormona honen sintesia handiagoa da argirik ez dagoenean, hots, gauean.

Serotonina neurotransmisoretik abiatuta sintetizatzen da melatonina. Era berean, serotonina triptofano aminoazidotik sortzen da.

Melatoninaren ekoizpena adinean aurrera joan ahala jaisten da. Zahartzaroan agertzen diren hainbat aldaketa fisiologikoak, hain zuzen (insomnioa, zelulen oxidazioa, immunitate-sistemaren ahultzea ere, agian...) melatoninaren ezarekin lotuak izan dira. Izan ere, frogatu da melatoninak loa eragiten duela, eragile hipnotikoa baita. Aldi berean antioxidatzaile indartsua da, erradikal askeek zelulei egiten dizkieten kalteak ekiditen dituena. Propietate horiek direla-eta, botika moduan erabiltzen da, lo eza edo insomnioa tratatzeko, eta zahartze prozesuak moteltzeko.

Kirolarientzako produktu osagarriak saltzen diren zenbait dendatan, eta online dendetan ere bai, errezetarik gabe saltzen da melatonina, albo-ondorioak deskribatu badira ere. Farmazietan saltzen den dosietan baino dosi txikiagoetan saltzen da errezetarik gabe saltzen denean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Farmakoak Hiztegia] [2022]

Kanpo estekak
-------------

**Luanda errorea in Modulu:Autoritate\_kontrola at line 552:attempt to index field 'datavalue' (a nil value).**
**Batzar Legegile Plurinazionala** (**BLP**) Boliviako Estatu Plurinazionalaren botere publikoaren organo legegilea da. Batzar Legegile Plurinazionalak bi ganbera ditu: Diputatuen Ganbera (130 kide) eta Senatarien Ganbera (36 kide). Batzarra La Pazeko legegintzako eraikin berrian biltzen da. 

Organo legegilearen eskurantzak Estatuko Konstituzio Politikoan ezarrita daude, eta haren antolaketa eta eginkizunak Diputatuen Ganberako Arautegi Orokorrean araututa daude.

Senatua
-------

Senatuak 36 kide ditu, departamentu bakoitzeko lau ordezkari. Senatariak zerrenda alderdikoietatik aukeratzen dituzte. Senatarien agintaldia bost urtekoa da, eta behin bakarrik berrautatu ahal izango dira etengabe.

Diputatuen Ganbera
------------------

Diputatuen Ganberak 130 kide ditu: departamentu bakoitzean, parlamentuko barrutietako diputatuen erdiak aukeratzen dira (65 diputatu). Beste erdia (65 diputatu) departamentuen arteko barrutietan aukeratzen da, Estatuko lehendakari, lehendakariorde eta senatari izateko hautagaiak buru dituzten zerrendetatik. Diputatuek ere bost urteko epea dute eta gutxienez 18 urte izan behar dituzte hautapen egunean. 

La Pazek 29 diputatu ditu: Santa Cruzek 28; Cochabambak 19, Potosík 13; Chuquisacak 10; Tarija eta Orurok 9; Benik 8; eta Pandok 5.

Soldatak
--------

2006. urtean, Boliviako Estatu Plurinazionaleko presidente Evo Morales Aymak soldata erditik gora jaistea agindu zuen, bai eta lehendakariordea eta diputatu, senatari, ministro eta ministrorde guztiak ere, Boliviako estatuari austeritate apur bat gehiago emateko. Neurri horiek kritikak eragin zituzten gobernu nazionalarekiko oposizioan, eta Kongresuak oposizio zorrotza egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Evo choca con el Congreso por iniciativa de bajar sueldos.*  emol.com 3 de febrero de 2006.
2. ↑    *Diputados se suman a política de austeridad.*  eldiario.net 4 de febrero de 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1968458
* Commonscat Multimedia: Plurinational Legislative Assembly (Bolivia)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 162984051
* GND: 105392139X

 |

* Wd Datuak: Q1968458
* Commonscat Multimedia: Plurinational Legislative Assembly (Bolivia)
**Emily Frances Valentine**, hedabideetan "errugbiaren lehen-dama" gisa ezaguna, dokumentatutako lehenengo emakumezko errugbilaria izan zen, 1887an jokatu baitzuen 10 urte zituela. XIX. mendean errugbian aritu zen emakume ezagun bakarra da. Valentineren erregistroa aurkitu aurretik ezaguna zen lehen emakumezko errugbilaria Mary Eley zen, 1917ean jokatu zuena, 16 urte zituela, Cardiffen.

Errugbia
--------

Valentine Fermanagh konderrian jaio zen, Ipar Irlandan, 1878 inguruan, eta sei anai-arrebetatik gazteena izan zen. Lehen errugbi-partida jokatu zuen Portorako Errege Eskolan, William Valentine aita zuzendari laguntzaile izendatu eta hiru urtera. Bere memorien arabera, 1887ko neguan, txapela eta berokia kendu zizkion bere bi anaiekin (William, 16 urtekoa, eta John, 10 edo 11 urtekoa) jolasteko, mutil bat falta baitzen jolasteko. Jokatutako lehen partidan entsegua egin zuen. Eskola barruko praktiketan eta topaketetan parte hartzen jarraituko zuen Valentinek taldearekin, eskolako erregistroen eta berak idatzitako gutunen arabera.

Bizitza pertsonala
------------------

1. 1 2 3   Crewdson, Kay.  (11 February 2010). *Valentine was first lady of rugby.*  BBC Sport.
2. 1 2 3 4 5 6   Donnelly, Ally.  (17 January 2010). «The remarkable Emily Valentine» *Scrum Queens*.
3. ↑   «History of women's rugby» *www.rugbyrelics.com*.
4. 1 2   «First lady of rugby» *World Rugby Museum* 13 August 2014.
**Amitai Etzioni** (/ˈæmɪtaɪ ˌɛtsiˈoʊni/; jaiotza izena **Werner Falk**; Kolonia, Alemania, 1929ko urtarrilaren 4a - Washington, 2023ko maiatzaren 31)
israeldar-estatubatuar soziologoa bat izan zen, ezaguna dena batez ere komunitarismoaren eta sozioekonomiaren inguruan egin dituen lanengatik. Sare Komunitarioaren burua izan zen, irabazi asmorik gabeko erakunde bat zeinen helburua gizartearen oinarri moralak, sozialak eta politikoak babestea baita. Mugimendu komunitarioaren sortzailetakoa izan zen 1990eko hamarkadan eta Sare Komunitarioa sortu zuen haren ideiak zabaltzeko. Bere idatzietan azpimarratzen duenez, garrantzitsuan da oreka doi bat izatea gizarte guztietan eskubide eta betebeharren artean, autonomia eta ordenaren artean.

### Liburuak

-  *New communitarian thinking : persons, virtues, institutions, and communities.*  University Press of Virginia.  

-  *The essential communitarian reader.*  Rowman & Littlefield.  

-  *Repentance: A Comparative Perspective.*  Rowman & Littlefield Publishers 1 January 2000 ISBN 978-0-585-08074-1..  

-  *Political Unification Revisited: On Building Supranational Communities.*  Lexington Books 1 January 2001 ISBN 978-0-7391-0273-2..  

-  *The Monochrome Society.*  Princeton University Press 1 January 2003 ISBN 0-691-11457-9..  

-  *My Brother's Keeper: A Memoir and a Message.*  Rowman & Littlefield 1 January 2003 ISBN 978-0-7425-2158-2..  

-  *Security First: For a Muscular, Moral Foreign Policy.*  Yale University Press 1 October 2008 ISBN 0-300-13804-0..  

-  *The Limits Of Privacy.*  Basic Books 5 August 2008 ISBN 978-0-7867-2505-2..  

-  *Moral Dimension: Toward a New Economics.*  Simon and Schuster 11 May 2010 ISBN 978-1-4391-3653-9..  

-  *Hot Spots: American Foreign Policy in a Post-Human-Rights World.*  Transaction Publishers 28 October 2014 ISBN 978-1-4128-5546-4..  

-  *The New Normal: Finding a Balance between Individual Rights and the Common Good.*  Transaction Publishers 5 November 2014 ISBN 978-1-4128-5526-6..  

-  *Foreign Policy: Thinking Outside the Box.*  Routledge June 2016 ISBN 978-1-138-67830-9..  

-  *Avoiding War with China.*  University of Virginia Press May 2017 ISBN 978-0-813-940038..[*Betiko hautsitako esteka*]  

-  *Happiness is the Wrong Metric.*  Springer January 2018 ISBN 978-3-319-69623-2..

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BBC World News: Interview with Amitai Etzioni

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* The Communitarian Network, webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213652
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41857043
* ISNI: 0000 0001 0891 0955
* BNE: XX919699
* BNF: 12038431c (data)
* BNC: 000046263
* CANTIC: a10081483
* GND: 119211084
* LCCN: n79089329
* NDL: 00439041
* NKC: xx0020382
* NLA: 58765692
* CiNii: DA00393184
* SUDOC: 028576217
* BIBSYS: 90076140
* UB: a1343090
* SSRN: 523130
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 26573
* Dialnet: 85928

 |

* Wd Datuak: Q213652
**Otsaportilloko hagina** Nafarroako Urbasa-Andia natura parkean dagoen hagin erraldoi bat da, Taxus

baccata L. espeziekoa (hagin arrunta). 1991an Nafarroako Monumentu Naturala izendatua izan zen, hain zuzen ere, zerrendako 30. zuhaitza da.

Kokalekua
---------

Urbasa mendilerroan dago, Urbasa eta Andia Parke Naturalean, Otsaportillon, izena ematen dion parajean.

Olaztiko mendatetik (NA-718) Urbasa mendilerrora igo eta Otsaportilloko errepidea hartzen da. Eskiza-ko arrasoan asfaltoa amaitu eta bi kilometrora, ezkerretik hartzen da bidexka bat hartu, eta 150 bat metrora hagina dago.

Hartaraino oinez igotzeko herri gertuenak Sakanan daude: Bakiakua edo Iturmendi.

Ezaugarriak
-----------

Tamaina oneko zuhaitza da, enbor lodi eta motza du, eta hortik zabaltzen da adaburu trinko eta ondo osatua. Oin maskulinoa denez Otsaportilloko haginak ez du fruiturik ematen, haginetan hain berezko izaten diren fruitu gorri horiek. Inguruan ezagututako zuhaitza, bere berezitasunaren arrazoiak eta 1991n Monumentu Natural izendatu zutenak izan ziren bere adina eta tamaina apartekoak, osasun egoera bikaina eta espeziearen zahartzaro luze baterako egitura egokia.

Haginaren oinarriko diametroa 1,43 metrokoa da (lur-mailan). eta 1,28 metroko diametroa du 130 cm-ko altueran. Guztira 9,50 m garai da eta 9 x 11 m zabal.

Zuhaitzak bi helburu nagusi lortzeko sartzen dira monumentu naturalen katalogoan: alde batetik onuragarritzat jotzen da halako zuhaitzak kontserbatzea; bestetik, jendeak aparteko zuhaitz horiek ezagutu eta maite ditzan eta bidenabar zuhaitz guztiak, basoak eta, oro har, natura errespeta dezan lortu nahi da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Nafarroako Gobernuaren 165/1991 Foru Dekretua, 1991eko apirilaren 25ekoa, Nafarroako zenbait zuhaitz aparteko *monumentu natural*izendatzekoa. *Nafarroako Aldizkari Ofiziala*, 6. zenbakia, 1991-05-17.
2. ↑   «Otsaportilloko hagina (Urbasa) | Luberri.net» *luberri.net* (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).
3. 1 2 3 4    *Nafarroako zuhaitz aparten katalogoa / Catálogo de Monumentos Naturales de Navarra, 30. Otsaportilloko hagina / Tejo de Otsaportillo.*  Nafarroako Gobernua.
4. ↑    «Zazpi natur monumentu ibarrean - Sakana» *Guaixe.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-10).

Ikus gainera
------------

* Zuhaitz apartekoak
* Beheitikolandako haritza
* Eraulgo artea
* Monumentu naturalak

Kanpo estekak
-------------
**Ben Pridmore** kontulari eta mnemonista britainiarra da, oroimen txapelketetan parte hartzen duena.

Lorpenak
--------

Pridmore Munduko Oroimen txapelduna da, 2004an eta 2008an ere irabazi zuen titulua.  Derby-n (Erresuma Batua) jaioa,  Pridmorek titulu hori lortu zuen 10 diziplinako lehiaketa bat irabazita, 1991tik urtero egiten den Munduko Oroimen Txapelketa izenekoa.

Munduko errekor ofiziala lortu zuen karta bakoitzaren ordena aleatorioa 52 karta-sorta batean memorizatuta.Telebistako programa batean ere 24,68 segundotan karta-sorta memorizatzeko gai dela frogatu du.  Errekor hori 2010ean hautsi zuen Simon Reinhard atleta mental eta abokatu alemaniarrak. Otoimen Kirolen rankingean lehen postua du.  Pridmorek 2009ko Munduko Txapelketan lortu zuen garaipena jarraian zuen zortzigarren garaipena izan zen oroimen txapelketan, 2007ko Munduko Txapelketan bigarren sailkatu zenetik.

Kirolari mentala izateaz gain, kalkulu mentalaren trebetasunengatik ere ezaguna da Pridmore eta 2004, 2006 eta 2010ean Mental Calculation World Cup-en parte hartu zuen

Metodoa
-------

Mnemonista gehienek bezala, historia mental bat sortzen du, zeina aldez aurretik buruz ikasitako eta zenbaki, txartel eta abarren sorta baten parekoak diren irudi-segida osatzen duena. Pridmore-k sarritan birsortzen ditu bere antzinako eskolari buruzko istorioak, Queen Elizabeth's Grammar School (Horncastle).

Munduko errekorrak
------------------

Pridmore-k errekor hauek ditu *recordholders.org-*en arabera:

* 930 zifra bitar 5 minututan
* 4140 zifra bitar 30 minututan
* 364 karta 10 minututan
* 1404 karta ordu batean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Perfil en Memory Sports Statistics, web.aanet.com.au/memorysports/, consultado el 4 de enero de 2010.
2. ↑  Memory champs meet for UK contest BBC News, consultado el 4 de enero de 2010.
3. ↑  Telegraph article, telegraph.co.uk, consultado el 4 de enero de 2010.
4. ↑  World Rankings, 
worldmemorychampionships.com, consultado el 4 de enero de 2010.
5. ↑  MCWC results, recordholders.org, consultado el 4 de enero de 2010.
6. ↑  Memory Champion's secrets, consultado el 4 de enero de 2010.
7. ↑  record for 5 minute binary digits, recordholders.org, consultado el 4 de enero de 2010.
8. ↑  record for 30 minute binary digits, recordholders.org, consultado el 4 de enero de 2010.
9. ↑  record for 10 minute cards, consultado el 4 de enero de 2010.
10. ↑  record for 1 hour cards, recordholders.org, consultado el 4 de enero de 2010.

kanpo estekak
-------------

* World Memory Championships-en orrirako profila
* Elkarrizketa
* Chimpancék oroimen-lehiaketa batean irabazi du Ben

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q344219

 |

* Wd Datuak: Q344219
**Gaztela-Mantxa zubia** (gazteleraz **Puente de Castilla-La Mancha** edo **Puente de Miguel Roca Ortega** izenez ere ezaguna) tirante-zubia da, Tajo ibaiaren gainean dago, Espainiako Talavera de la Reina hirian, Toledoko probintzian, Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoan. 192 metroko altuerarekin, Espainiako zubirik altuena, eta Europako bigarrena, izan zen 2011. urtean ireki zenean

Historia
--------

2000ko hamarkadan, Talaverako Udalak beharrezkotzat jo zuen hiriarentzat ingurabide bat sortzea eta horrek zubia eskatzen zuen, 2007. urtean hasi ziren Tajo ibaiaren gaineko zubia eraikitzen. Gaztela-Mantxako Erkidegoen Batzordeak sustatu zuen obra, eta Estudio AIA estudioak idatzi zuen proiektua. Horretarako, enpresa-partzuergo bat aukeratu zen, honako hauek osatua: Sacyr, Aglomancha eta Jesús Bárcenas Grupo.

Zubi tirantedunari erdiko pilono baten bidez eusten zaio, 192 metroko altuerakoa. Pilonotik 152 kable ateratzen dira, zeinetan luzeenak 400 m neurtzen dituen. Denek guztira 33 km egiten dituzte, Espainiako errekorra delarik hori. Bermerik gabeko hegalkin-baoa duen zubia da, Espainiako argi zabalena duena, 318 metro guztira. Altuera zela eta, eraikitzeko Espainiako garabirik altuena behar izan zen. 74 milioi euro inguruko kostua izan zuen. 72 000 m³ hormigoi eta 10.000 tona altzairu erabili ziren.

2011ko ekainaren 23an, obra amaituta baina trafikorik gabe zegoelarik, zubiaren tiranteetako bat askatu egin zen. Gorabehera horren ondoren, konpondu ondoren, erresistentzia-proba gogorrak egin ziren kamioiekin, eta emaitza ona izan zuten, zubiaren erresistentziaren erakusgarri. Obra urriaren 17an inauguratu zen, hasieran aurreikusitakoa baino hilabete batzuk geroago.

Nahiz eta 2011. urteaz geroztik irekia egon, hiriaren ingurabidea ez da osatu eta horretarako egin zelarik, azpiegitura hasieran planifikatutakoa baino askoz gutxiago erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Puente de Castilla-La Mancha» artikulutik itzulia izan da, 2022-01-10 data duen 148507601 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-01-10 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. 1 2    *Muchos curiosos y poco tráfico en la apertura del puente atirantado.*  *ABC* 18 de octubre de 2011.
2. ↑   Talavera, La Voz de. *BARREDA PRESENTA LA OBRA QUE CAMBIARÁ TALAVERA.* .
3. ↑   Cristina Canaveras.  (20 de diciembre de 2011). *El Puente de Castilla-La Mancha: polémicos récords.* .
4. ↑    *Se suelta un enorme cable de acero del gigantesco puente de Talavera de la Reina.*  El Digital de Castilla la Mancha 26 de junio de 2011.
5. ↑   RTVCM.  (5 de septiembre de 2011). *El Puente de Talavera se Somete a Prueba.* .
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Un puente a ningún sitio» *ELMUNDO* 2014-09-28 (Noiz kontsultatua: 2023-03-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6091363
* Commonscat Multimedia: Puente de Castilla-La Mancha

---

 |

* Wd Datuak: Q6091363
* Commonscat Multimedia: Puente de Castilla-La Mancha
**Arraba** (arabieraz: عرّابة‎, Arrābah) **Arrabah**, **Arrabeh** edo **Arrabet Jenin** bezala ezaguna ere, Palestinako herri bat Zisjordaniako iparraldean dagoena, Jeninetik 12 kilometrora. Itsasoaren maila baino 350 metro gorago dago, eta Sahl Arrabatik hurbil dago, Carmel mendiaren eta Naplusa mendiaren artean dagoen lautada. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren (PCBS) erroldaren arabera, Arrabak 11.479 biztanle zituen 2017an.

Historia
--------

Arrabako lurretan daude Khirbet al-Hamam eta Tel el-Muhafer. Uste da bi horiek Arubboth Kanaango hiriaren lekuak zirela, *Erregeen liburuen* arabera (Rubutu egipziar dokumentuetan) eta baita Narbata hiria erromatarren gunea ere. Tell Dothan Arrabako ipar-ekialdean dago.

Hainbat garaiko zeramika topatu dira: erromatarrenak, bizantziarrenak, lehen musulmanenak eta Erdi Arokoak.

1229an, Yaqutek adierazi zuen herrixkak Arabil profetaren omenez izendatutako izena zuela eta leku sakratua zela.

Gurutzadaren garaian, «Arrabeh Caesarea barrutiko ekialdeko muga markatzen duten kokaleku gisa agertzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zertal, 1984, pp. 72-76, 112-114, 133-136
2. ↑  Na'aman, 2005, p. 212
3. 1 2  Zertal, 2016, pp. 377-379
4. ↑  Beyer, 1940, pp. 183, 192, cited in Zertal, 2016, p. 378

Kanpo estekak
-------------

* Ongi etorri 'Arabba, Palestina gogora ekartzera'
* Arraba, Ongi etorri Palestinara
* Mendebaldeko Palestinari buruzko inkesta, 11. mapa: IAA, Wikimedia commons
* Udalaren webgune ofiziala (arabieraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2463999
* Commonscat Multimedia: Arrabah

---

 |

* Wd Datuak: Q2463999
* Commonscat Multimedia: Arrabah
**OpenBoard** arbel interaktiboa eskaintzen duensoftware librea da, doakoa eta kode irekikoa da, edozein proiektagailurekin eta gailu apuntatzailerekin bateragarria izateko sortua da.

Jatorriz Open-Sankoré softwarearen fork bat izan zen, sinpletasuna eta egonkortasuna bilatzea zen fork honen asmo nagusia.

OpenBoard hainbat hizkuntzatan dago eskuragarri, euskaraz ere badago.

Historia
--------

OpenBoard Open-Sankoré 2,0 bertxioan oinarritutako proiektuaren fork edo zatitze bat da. Open-Sankoré bera jatorrian Lausanako Unibertsitatean (Suitza) garatutako Uniboard softwarean oinarritzen da. Softwarea 2003an hasi zen garatzen eta 2003ko urrian erabili zuten lehen aldiz Unibertsitateko irakasleek. Ondoren, proiektua Mnemis SA tokiko enpresa sortu berri bati transferitu zitzaion. Ondoren, proiektua Afrikako Hezkuntza Digitalerako Interes Publikoko Frantziako Elkarteari saldu zitzaion, eta erakunde honek softwarearen jabetza intelektuala erosi zuen kode irekiko proiektu bihurtzeko, GNU Lizentzia Publiko Orokor Murriztuaren pean (LGPL).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «OpenBoard - Librezale.eus» *librezale.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-04-17).

Kanpoko estekak
---------------

* Alex Gabilondo: Nola grabatu zure klasea OpenBoard erabiliz. *Luberri*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24705110
* Commonscat Multimedia: OpenBoard

---

 |

* Wd Datuak: Q24705110
* Commonscat Multimedia: OpenBoard
*Entoloma undatum*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 cm arteko diametrokoa, lehenengo ganbila, laster lau-ganbila, erdialdea nabarmen unbilikatua, hasietan ertza inbolutua, ondoren zuzena, higrofanoa, gardentasunagatik ildaskatu gabea, kapelaren azala zuntzexka erradial finez estalia, argenta kolorekoa, arre-grisaxka ilun koloreko hondoa, eguraldi lehorrean zurbilduz.

**Orriak:** Ez oso estu, nabarmen okertu-dekurrenteak, grisa edo arre-gris kolorekoa, helduaroan tonu arrosekin, ertza osoa, kolore berekoa.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 cm arteko garaierakoa eta 0,5 cm arteko lodierakoa, zilindrikoa, konprimitua eta ildaskatua erdian, arre-gris argi kolorekoa edo kapelaren kolorekoa, baina argiagoa, leuna, goian pruina fin batekin.

**Haragia:** Ez oso trinkoa, kapelan gutxi, arre-grisaxka kolorekoa, usaina ez du oso nabaria edo irinaren arin bat, zaporea ere ez du oso nabarmena, pixka bat irinarena edo mindua.

**Etimologia:** *Entoloma* grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Undatum* epitetoa latinetik dator, olatua, izurtua, esan nahi duen "unda" hitzetik. Ertz uhinduak daudelako.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean, eremu belartsuetan, baso soilguneetan, bide bazterretan, lurzoru karedunetan. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa..*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 188 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Clementina Arderiu i Voltas** ( Bartzelona, 1889ko uztailaren 6a - 1976ko otsailaren 17a ) poeta katalana izan zen. Kataluniako herri poesiaren, Josep Carnerren eta Joan Maragallen eragina jaso zuen eta liburu hauen egilea izan zen: *Cançons i elegies* (1916), *Sempre i ara* (1946) (Joaquim Folguera saria irabazi zuen), *És a dir* (1959) eta *L'esperança encara* (1969), besteak beste.

Bere poemetan Josep Carnerren eragina aurki daiteke, baita bere senarrarena ere, Carles Ribarena. Oso poesia landua du, eta bertan, besteak beste, fedea, maitasuna, poza, emakumearen izaera edo heriotza gaiak dira nagusi. Bere poemek eguneroko bizitzaren idealizaziora jotzen dutela esan ohi da. Goig (herri olerkiak, Ama Birjinari, Jesukristori edo santuei kantatzen zaizkienak) direlakoen sortzaile izan zen, Jacint Verdaguer edo Joan Maragall bezala, besteak beste. Bere hastapenetako lana noucentismearen baitan sar daiteke, geroago elementu berriak sartuta hartatik urrundu bazen ere.

Olga Sacharoff margolari errusiarrak Kataluniako emakume intelektual eta artistekin sortu zuen bilguneko kide izan zen; horien artean zeuden Soledad Martínez García, Marie Laurencin, Dagoussia eta Ángeles Santos Torroella margolariak, Lluïsa Granero i Sierra eta Maria Llimona i Benet eskultoreak edo Elisabeth Mulder idazlea.

Argitalpenak
------------

* *Cançons i elegies* (1916)
* *L'alta llibertat* (1920)
* *Poemes* (1936)
* *Sempre i ara* (1946), Joaquim Folguera saria
* *Poesies completes* (1952)
* *És a dir* (1968), Óssa Menor eta Lletra d'Or sariak
* *L'esperança encara* (1968), Serra d'Or kritika saria, poesiarena

* Clementina Arderiuren liburutegia Kataluniako Liburutegian.
* Carles Riba - Clementina Arderiu Funtsa Kataluniako Artxibo Nazionalean.
* «Clementina Arderiu i Voltas». Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.
* LletrA. «Clementina Arderiu i Voltas». Universitat Oberta de Catalunya eta Institut Ramon Llull..
* Recull de poemes.



1. ↑    *Olga Sacharoff, pintura, poesia, emancipació. Dossier de premsa.*  Museu d'Art de Girona 2017.
**Garapenerako Banku Interamerikarra** GBI Amerika Latinoan eta Karibearen barnean dauden herrialdeei laguntzen duen finantza erakundea internazionala da. Erakunde hau bizitza egoerak hobetzeko laguntzen du, sektore publikoei zein pribatuei bezeroei finantza-irtenbideak emanez. Erakunde honen egoitza Washington Hirian dago.

### Parte-hartzaileak

48 herrialde dira parte-hartzaileak. Hauek hurrengoak dira:

Asian: Israel, Txina, Japonia eta Hego Korea.

Amerikan: Herrialde guztiak Ginea Frantsesa, Kuba, Puerto Rico, Saint Kitts eta Nevis, Dominika, Santa Luzia, Antigua eta Barbuda; eta Saint Vincent eta Grenadinak izan ezik.

Europan: herrialde guztiak Andorra, Irlanda, Luxenburgo, Vatikano Hiria, Malta, Liechtenstein, Grezia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro, Serbia, Txekiar Errepublika, Hungaria, Ukraina, Errumania, Moldavia, Iparraldeko Mazedonia, Albania, Lituania, Letonia, Estonia, Polonia, Bulgaria, Errusia, Kosovo eta Bielorrusia izan ezik.

### Lan eremu garrantzitsuenak

Erakunde honen lan eremu garrantzitsuenak hezkuntza, aldaketa klimatikoa eta txirotasuna murriztea dira. Uraren banaketan lagundu dute ere, AquaFund, Eficiencia Energética eta AquaRating programak sortu dituzte.

### Helburuak

GBIa pobrezia eta desberdintasuna ezabatzea eta hazkunde ekonomiko iraunkorra sustatzea du helburu. Finantza-laguntzak eta teknika-laguntzak ematen ditu, garapenerako esku-hartzeetan du helburu ere.

### Erreferentziak:

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi Terminologikoa] [2005]

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* economipedia.com
* otromundoesposible.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1153087
* Commonscat Multimedia: Inter-American Development Bank

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144941830
* ISNI: 0000 0004 1936 9502
* BNE: XX111856
* GND: 1002997-7
* LCCN: n79059063
* NDL: 00646303
* NKC: ko2009487010
* NLA: 35225674
* CiNii: DA03155331
* Open Library: OL3130096A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1153087
* Commonscat Multimedia: Inter-American Development Bank
Categoría:Mujeres
**Soledad Ortega Spottorno** (Madril, 1914 – Ibídem, 2007ko azaroaren 19a) madrildar filosofoa, editorea eta irakaslea izan zen. Kultura-proiektu ugari bultzatu zituen, besteak beste, José Ortega y Gasset fundazioa.

Biografia
---------

Intelektual familia batean hazi zen. Gurasoak José Ortega y Gasset filosofoa eta Rosa Spottorno Topete itzultzaile feminista izan ziren, eta María Antonia Ortega poetaren izeko izan zen. Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitatean, 1936an, Erdi Aroko Historia atalean, eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Parisera joan zen bizitzera. Handik bi urtera, Herbehereetara eta Ingalaterrara joan zen, eta han Literatura Hispanikoko irakaslea izan zen. 1939 eta 1940 artean Buenos Airesen bizi izan zen, azkenean Madrilera itzultzeko. Hantxe sortu zuen *Ikasgela Berria*, Unibertsitate aurreko Ikasketetarako Prestakuntza Akademia, eta 1942 arte Geografia eta Historiako irakaslea izan zen. 1956 arte aritu zen irakasten. Ondoren, 1977ra arte, aitak fundatu zuen *Revista de Occidente* argitaletxean lan egin zuen. Urte haietan, José Ortega y Gasset-en artxiboa antolatzen ere jardun zuen, eta Espainiako Emakume Unibertsitarioen Elkartearen buru izan zen.

1978an José Ortega y Gasset Fundazioa sortu zuen, 1988an Argentinan haren filial bat antolatu zuen eta 1993ra arte presidente izan zen. 1980an *Revista de Occidente* berriro agertu zenetik zuzendu zuen. 1987tik aurrera Ortega y Gasset Unibertsitateko Ikerketa Institutuaren buru izan zen, ikasketetan ezagutu zuen Residencia de Señoritas (Espainiako emakumeentzako unibertsitateko ikasketen lehen zentro ofiziala) egoitzan kokatua.

Obrak
-----

Bere bizitzan zehar hainbat liburu idatzi zituen, besteak beste:

* *Cartas a Galdós* (Madrid, 1964)
* *Imágenes de una vida* (Madrid, 1983)
* *Cartas de un joven español* (1991).
Karakuri japoniarra
**Karakuria** bere garairik oparoena XVIII. eta XIX. mendeko Japonian izan zuen automata mota bat da. Garrantzi berezia duten euren konplexutasunaren ondorioz. *Karakuri* deituak ziren (hau da, «pertsona bat harritzeko aparatu mekanikoak»). Hiru mota zeuden:

* Butai karakuriak: antzerkian erabiltzen zirenak
* Zashiki karakuriak: txikiagoak eta geletan jolasteko erabiltzen zirenak
* Dashi karakuriak: jai erlijiosoetan erabiltzen zirenak.

Bere eginkizun nagusia mito eta elezahar tradizionalak antzeztea zen mota orotakoak zeuden arren, tea zerbitzatzen zutenak edo arku batekin geziak jaurtitzen zituztenak, adibidez.

Ez dute inongo adimenik, zur zatiekin eginak baitaude. Soilik eraikiak izan diren mugimenduak errepikatzen dituzte.

Gaur egun, horietako askoren artean, 160 urteko antzinatasuna duen karakuri bat kontserbatzen da, Toyotaren sortzaileak egina. Karakuri hau lau karaktere ezberdin idazteko gai da.

Ikus, gainera
-------------

  

* Adimen artifiziala
* Robot
* Japonia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1330080
* Commonscat Multimedia: Karakuri

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85082753
* NDL: 00565032

 |

* Wd Datuak: Q1330080
* Commonscat Multimedia: Karakuri
**Laurie Nunn** (Londres, 1986) antzerkigile, gidoilari eta telesailen *showrunner* britainiarra da. Bere lanik ezagunena Netflixerako Britainia Handiam sortutako *Sex Education* telesaila da.

Ibilbidea
---------

Laurie Nunn Britainia Handian hazi zen 14 urte arte. Ondoren, Melbournera joan zen bizitzera bere ama australiarrarekin eta hiru anai-arrebekin batera. Australian zinema-graduatua egin zuen *Victorian College of the Arts School of Film and TV-n* eta 20 urte zituela Britainia Handira itzuli zen, non gidoigintzan masterra egin zuen National Film and Television School-en 2011tik 2012ra. 

Netflix streaming hornitzailearentzako *Sex Education* telebistako lehen lan garrantzitsuena 2019ko Rose d'Or Festivaleko finalera iritsi zen *Komedia, Drama eta Sitcom* kategorian*.* Bere bigarren denboraldian, gidoia idazteaz gain, ekoizle exekutibo gisa ere arduratu zen.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Laurie Nunn» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-03-23ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60632803
* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 261935631

 |

* Wd Datuak: Q60632803
Tableta bat.
Gailu elektronikoen esparruan, **tableta** (ingelesetik: *tablet*, "bloka" edo "libreta", baina baita "pastilla" ere), unitate berean pantaila, zirkuituak eta bateria integratuta dituen ordenagailu eramangarria da. Tabletak sentsorez horniturik daude, eta besteak beste kamera, mikrofonoa, azelerometroa eta ukimen pantaila dituzte. Ukimen keinuek ordenagailu arrunten sagua eta teklatua ordezten dute. Tabletek botoi fisikoak ere eduki ditzakete oinarrizko zenbait eginbide kontrolatzeko, esaterako bozgorailuen bolumena edo pizteko eta itzaltzeko botoia. Idazteko, gehienetan teklatu birtual bat agertzen da pantailan.

Tabletak, oro har, telefono adimentsuak eta PDAk baino handiagoak dira.

Tableten kontzeptua XX. mendearen erdialdean sortu zen, 1980 eta 1990eko hamarkadetan agertu ziren lehen prototipoak, eta 2010. urtetik aurrera zabaldu ziren herritarren artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155972
* Commonscat Multimedia: Tablet computers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 162446761 (data)
* GND: 7602964-5
* LCCN: sh2010009240
* NDL: 01211900
* NKC: ph608638
* AAT: 300387132
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155972
* Commonscat Multimedia: Tablet computers
***Oilategitik*** Alkizan euskaraz publikatzen den aldizkaria da. Alkizako Oilategitik Kultur Elkarteak du aldizkaria osatu eta publikatzeko ardura. Aleak 64 orrialde inguru izaten ditu eta lau koloretan inprimatzen da. Doan banatzen zaie herritarrei. Alkizako udalaren eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren diru-laguntzek egin dute posible aldizkaria publikatzea.

Lehen alea 2001an argitaratu zen. Urtero ale bakar bat kaleratzen du irail hasierako, herriko festak baino lehentxeagorako.

Hona zer zioten bultzatzaileek lehen alean eginiko aldizkariaren aurkezpenean:

> *'Aldizkari honen lehen prestaketan jardun dugunok badakigu halako proiektuak, aurrera jotzeko, bi erronka handiak gainditu behar dituela. Bata aldizkariaren geroari dagokio. Aldizkari honen etorkizuna alkizarren eskutan dago, zeren halako proiektuak ezin baitu aurrera jarraitu alkizarrek beren ez badute aldizkariaren prestakuntza parte zuzena hartzen. Herritarren erantzun baikorra beharrezkoa da Alkizako aldizkari honek urteetan segida izan dezan. Zalantzarik gabe, herrian bertan, herritarren artean dinamika kultural bat sortzen baldin bada, orduan dago aldizkari honen etorkizuna bermatuta.'*
> 
> 

Eta helburuari buruz:

> *'Izan ere, honelako aldizkariak interes soziokulturala du, zeren helburutzat hartu baitu lehenengo Alkiza zaharreko era oraingo Alkiza berriko kontuak eta gorabeherak plazaratzea.'*
> 
> 

Artikuluek, kronikek, elkarrizketek eta argazki-galeriek osatzen dute aldizkariaren hezurdura. Egunerokotasunaz aparte gai historikoak tratatzen dira eta Alkizako historia handiaren eta txikiaren aspektu asko ezagun egiteko balio izan du aldizkariak.

Aldizkariak hainbat sail finko ditu: eskola, udalaren txokoa, herriko festak, alkizar berriak, gure piztiak, atzo atzokoak eta urtea argazkietan. Aldizkariaren lehen urteetan herriko toponimia txikiak eta baserri eta etxeen historiak atal finkoa izan zuten.

Ohiko kolaboratzaileen artean aipa daitezke: Pello Joxe Aranburu, Xabier Artola, Ixiar Irulegi, Enrike Larrarte, Josemari Arantzabe, Manu Arantzabe, Imanol Lizardi, Eli Elizondo eta Inaki Irazabalbeitia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   www.oilategitik.net..
2. ↑    Editoriala.  (2001). *Oilategitik.* , 3 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97205619

 |

* Wd Datuak: Q97205619
***L'Action enchaînée*** Kateatutako ekintza Aristide Maillol eskultoreak egindako eskultura da. 1905ean sortua, Frantziko Puget-Théniersen ikus daiteke. Erreplika bat ikusgai dago Parisen. Beste erreplika bat instalatu zen Banyuls-sur-Meren, Maillolen jaioterrian. Azkenik, beste erreplika bat Venezuelan dago, Caracasko Arte Garaikidearen Museoan.

Deskribapena
------------

Lana brontzezko eskultura bat da. Zutik dagoen emakumezko biluzi bat irudikatzen du, eskuak bizkarrean lotuta dituela.

Historia
--------

Giza Eskubideen Ligako Puget-Théniers atalak enkargatu zion estatua Aristide Mailloli, herriko jaioterria zen Auguste Blanquiri omentzeko. Maillolek 1905 eta 1908 artean egin zuen estatua; elizaren aurrean 1909an altxatu zen. Kokapen horrek iskanbila eragin zuen eta 1922an estatua hildakoentzako monumentu batekin ordezkatu zuten eta azokako gunera jaitsi zen. Bigarren Mundu Gerran, brontzea urtu ez zedin, estatua berriro eraitsi eta herriko hiltegietan ezkutatu zuten. 1942an aurkitu zen, Nizan gordeta zegoen eta bere patuari ihes egin zion. 1944ko irailean, eskualdea askatu ondoren itzuli zen Puget-Théniersera. Geroztik egungo kokapenean altxatuta dago.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q521447
* Commonscat Multimedia: Action Enchained: Monument to Blanqui by Aristide Maillol

---

 |

* Wd Datuak: Q521447
* Commonscat Multimedia: Action Enchained: Monument to Blanqui by Aristide Maillol
**Maialen Araolaza Arrieta** (Eibar, Gipuzkoa, 1978ko azaroaren 20a) fisioterapeuta, ikertzailea eta unibertsitateko irakaslea da.

Fisioterapeuta eta gorputz berreziketako hainbat metodotan aditua (Pilates, Anatomía para el movimiento, etab).

Biografia
---------

Fisioterapeuta da ogibidez, goi mailako kirolariekin eskarmentu handia du, hala nola Blume egoitzan eta eskubaloi eta hockey espainiar selekzioekin, baita musika eta dantzan ere, Bartzelonako Liceoan edo Operación Triunfo telebista saioan aritu baita besteak beste.

Euskal dantza tradizionalaren praktikak zahartzaroan dituen onurak ikertu ditu unibertsitate irakasleak eta ikertzaileak EHUn defendatu berri duen doktore tesian. Bilbao Musikan dantza tradizionala irakasten duten Patxi Labordaren hainbat ikasleren jarraipena egin du, dantza egiteak haien funtzioetan zer nolako ondorioak dituen neurtuz.

Ikerketaren emaitzak 2020ko uztailaren 17an arrakastaz defendatu zituen "*Dantza eta ibiltzearen arteko desberdintasun sentsoriomotore eta neuropsikologikoak adineko emakumeetan*" izenburuko doktore tesian.

Dantzan edo dantzak ikusten ere elikatzen da. Izan ere, osasuna eta dantza ederki uztartzen dira eta hori ikertu du Maialenek EHUko doktore tesian.

Lanak
-----

### Artikuluak:

* *Dantzako errendimendurako eta lesioen prebentziorako, luzaketak bai ala ez?*

* *Eutsi dantzan 06 hanketako ariketak.*

* *Euskal dantza onuragarria da zahartzaroan.* Doktoretza tesia.

* *Dantza eta ibiltzearen arteko desberdintasun funtzionalak adineko emakumeetan*

### Tallerak

https://eibarkore.com/taillarrak-talleres/

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    osadantzan. «Maialen Araolaza: "Euskal dantza onuragarria da zahartzaroan"» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
2. ↑    maraolaza. «Dantzako errendimendurako eta lesioen prebentziorako, luzaketak bai ala ez?» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
3. ↑     *Eutsi dantzan 06 hanketako ariketak: Maialen Araolaza.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-13).
4. ↑     *Taillarak.*  2020-02-17 (Noiz kontsultatua: 2021-02-28).

Kanpo estekak
-------------

* Kontaktua: maialen.araolaza@ehu.eus
* Maialen Araolaza Linkedin
* Maialen Arazolaza Twitter
* https://blogs.eitb.eus/eibar/tag/maialen-araolaza/ pilates eskola ematen
* Dantza eta osasuna eskutik helduta Berria, 2021.01.13

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104808753

 |

* Wd Datuak: Q104808753
**Ana Goitia Erkiaga** (Lekeitio, 1981eko urriaren 12a[erreferentzia behar]) kazetaria eta telebistako aurkezle euskalduna da. Kazetaritzan lizentziatua da, Euskal Herriko Unibertsitatean. Umoregilea eta moda munduko profesionala ere bai. 

Urte asko daramatza telebista munduan lanean 2002an bekadun bezala hasi zen ETBn, ondoren *Gaur Egun* eta *Teleberri* saioetan erreportari lanetan ibili ondoren, azken urteetan hainbat ekoiztetxetan aritu da erredaktore eta baita kamera aurrean ere.

ETB1en *Atera Kontuak* programa aurkeztu izan du. Eta baita *Hauxa Bi* saioa ere aurkeztu du Onintza Enbeitarekin batera , eta beste zenbait programatan ere aritu da kolaboratzaile lanetan, besteak beste, Gure Kasan, Egunak Egin du eta gaur egun Biba Zuek eta Akelarre saioetan. Barre Librea, umorezko saioan ere egiten ditu agerpenak.

Barre Librean egin zuen bere lehen bakarrizketa 2020an, baina 2022ra arte ez zen hasi bakarrizketen munduan, orain herriz herri aritzen baita bakarrizketak egiten. Gaur egun umoregilea ere bada beraz. 

Moda gaietako blogaria da , 2008an sortu zuen "El Rincón de Anatxu" deitu zuen bere bloga. *Personal shopper* eta estilista lanetan aritu izan da, eta arropa diseinatzeaz gain, bere produktuak eta beste batzuk saltzeko sareko denda baten sortzailea da, Annuik, neurri handietan berezitutako denda, hain zuzen ere. Irudi aholkularitzan ere lan egin izan du.

Telebistako lanak
-----------------

### Aurkezlea

* *Atera kontuak* (2018)
* *Hauxa Bi* (Onintza Enbeitarekin batera) (2018)

### Kolaboratzailea:

* *Gure Kasa* (2018-2020)
* *Egunak egin du* (2019-2020)
* *Barre Librea* (2020-2021)
* *Biba Zuek* (2020-gaur egun)
* Akelarre (2022-gaur egun)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Ana Goitia: "Egunero janzten duguna dendetan dago, ez pasareletan"» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2018-06-08).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ABOUT ME» *El Rincón de Anatxu* 2008-06-10 (Noiz kontsultatua: 2018-06-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54860505

 |

* Wd Datuak: Q54860505
Wilhem Kube Minsken, 1943an.
**Alena Rygorauna Mazanik** edo **Jelena Grigorievna Mazanik** (bielorrusieraz: Алена Рыгораўна Мазанік, errusieraz: Еле́на Григо́рьевна Маза́ник (Paddziahciarnia, 1914ko martxoaren 2a - Minsk, 1996ko apirilaren 7a) sobietar partisanoa izan zen Bigarren Mundu Gerran. 1943ko irailaren 22an Wilhelm Kube agintari nazia hil zuen. Gerra ondoren, Bielorrusiako Zientzia Akademiako liburutegi nagusiko zuzendariaren laguntzaile izan zen.

Kuberen heriotza
----------------

Alemanek Minsken kontrola hartu ondoren, Mazanik Wehrmacht-eko unitate batean sartu zen "Halina" ezizena erabiliz, baina gero ofizial alemanentzako jangela eta kasino batean zerbitzari bezala lan egitera pasa zen 1943ko ekainean Wilhem Kubeko etxean lan egiteko errekrutatu zuten arte.

Naziek okupatutako Bielorrusian, hauek agintean jarritako Wilhem Kube komisario jeneralaren ohean lehergailua jarri zuen Alena Mazanik. Partisano sobietar hau, Minskeko nazi horren bere etxean neskame lanetan hasi zen noizbait Kube hiltzeko asmoarekin. 1943ko irailaren 22aren gauean, gauerdia pasatxo, lehergailuak eztanda egin eta Kube hil zuen. Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, Sobietar Batasuneko heroi izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema.*  Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (Noiz kontsultatua: 2023-11-17).
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Juan Gabriel Uribe Vegalara** (Bogotá, 1961eko apirilaren 10a) Kolonbiako abokatua, kazetaria eta politikaria da, Alderdi Kontserbadoreko kidea. Errepublikako senataria, Bake ministroa, Ingurumen eta Garapen Iraunkorreko ministroa izan da. *El Nuevo Siglo* egunkariko zuzendaria da.

Juan Pablo Uribe El Nuevo Sigloko buruzagi kontserbadore eta zuzendariaren semea, Andeetako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziatua da.  Bizitza politikoan hasi zenetik, Alderdi Kontserbadoreari atxikita egon zen, 1998-2002 aldian alderdi horretako senatari izan zen, eta, tarte horretan, bake- aholkulari gisa ere aritu zen Caguaneko negoziazioen eszenatokian Andrés Pastranaren presidentetzan. Geroago, 2010eko presidentetzarako hauteskundeetarako, Noemí Sanín hautagaiaren kanpainako arduraduna izan zen.

Uribe *El Nuevo Siglo* egunkariko zuzendari ere izan zen. 2007an, Uribek Simón Bolívar Sari Nazionala jaso zuen urteko kazetari gisa.

2012an, Juan Manuel Santos Kolonbiako presidente zela, Uribe Ingurumen eta Garapen Iraunkorreko ministro izendatu zuten, Frank Pearl ordezkatuz (abian den bake prozesurako Kolonbiako Gobernuaren ordezkaritzaren parte da).  Uribek 2012ko irailean hartu zuen kargua Ministerioan, eta ministro karguan egon zen 2013ko irailera arte, Luz Helena Sarmientok ordezkatu zuen arte, ministroen kabinetean bigarren berriztapen baten esparruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5949665
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19248165
* ISNI: 0000 0000 5082 6311
* LCCN: no92019684

 |

* Wd Datuak: Q5949665
**2024ko Udako Olinpiar Jokoetako** teniseko gizonezkoen txapelketa Parisko (Frantzia) Roland-Garros estadioan izango da, uztailaren 27tik abuztuaren 3ra.

Txapelketa
----------

### Formatua

Bakarkako gizonezkoen taulak 64 tenislari biltzen ditu eta 6 txandatan jokatzen da. Partida guztiak bi irabazleren artean jokatzen dira, set bakoitzean tie-break-ekin, finala barne.

### Parte-hartzaileak

Parte hartzeko, jokalariek Nazioarteko Tenis Federazioaren (ITF) irizpideak bete behar dituzte, federazio nazionalak eta bere herrialdeko Batzorde Olinpiko Nazionalak ofizialki izendatu behar dituzte eta COIren onespena lortu.

ITFk aukeratzeko irizpide nagusia ATP sailkapena da (2024ko ekainaren 10ekoa): lehen 56 jokalariak zuzenean hauta daitezke, herrialde bakoitzeko 4 jokalari gehienez, eta horiei ITFko 8 gonbidapen gehituko zaizkie.

Emaitzak
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Tennis - Calendrier des épreuves, version 1.*  10 mars 2023, 73 et 74 or..
2. ↑    *Tennis.* .
3. 1 2    *Comment se qualifier pour Paris 2024 en tennis : Le système de qualification olympique expliqué.*  12 décembre 2022.
**André Delvaux** (Lovaina, 1926ko martxoaren 21a - Valentzia, 2002ko urriaren 4a) belgikar zinema-zuzendaria izan zen.

Zuzenbidea, germaniar filologia eta pianoko ikasketak egin zituen, eta bere lehen film luzea, *Gizon kaskamotza*, ia berrogei urte zituela zuzendu zuen. Hizkuntzalaritza eta musika izan ziren bere zinemaren oinarri nagusiak. Flandestar literaturako eskolak eman zituen, eta arte zinematografikoko irakasle izan zen, Belgikako Zinema Eskolan. Estetikako saiakera-idazle nabarmena zen, gainera; irudiari eta hotsari buruzko bere teorien froga praktiko gisa egin zituen film batzuk. 1960tik 1966ra bitartean, kultura-programak egin zituen telebistarako, Jean Renoir eta Federico Fellini zinemagileei buruzko sailak, besteak beste. Baina *Gizon kaskamotza* filmarekin egin zuen zinemarako jauzia. 1960ko hamarraldiko film berezienetako bat da, Johan Daisne abangoardiako idazlearen obraren egokitzapena. Filmak izan zuen arrakastari esker, *Gau bat, tren bat* egin zuen gero, eta harrezkero, europar zinemagile nagusietako bat bihurtu zen. Debutaz gero, nazioarteko kritikaren onespena izan zuen beti. Bere estilo narratibo soilak eta filmei darien errealismo magikoak guztiz xarmatu zituen europar zinemagileak. Oso zorrotza zen bere proposamenetan, denbora-tarte luzeak igarotzen zituen proiektu bat bukatu eta beste bati ekin baino lehen, eta horregatik hamabi bat film besterik ez zituen egin, zuzendari gisa egindako hogeita hamabost urtean. Lan nagusiak: *Gizon kaskamotza* (1965), *Gau bat, tren bat* (1968), *Hitzordua Brayn* (1971), *Belle* (1973), *Eme erdi zakur erdi otso* (1978), *Woody Alleni, Europatik, maitasunez* (1980), *Benvenuta* (1983), *Babel Opera* (1985).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q518295
* Commonscat Multimedia: André Delvaux

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12345499
* ISNI: 0000 0001 0870 3040
* BNF: 121523030 (data)
* GND: 119323966
* LCCN: n87801693
* NKC: jn20000700382
* SNAC: w6ss2jvg
* SUDOC: 057034427
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01445/eu\_d\_0574/d0574
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 37857

 |

* Wd Datuak: Q518295
* Commonscat Multimedia: André Delvaux