recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hiruki batek hiru barne angelu ditu, irudian α, β eta γ bezala adieraziak
Geometrian **barne angelua**, amankomuneko mutur bat duten poligono baten bi aldek osatutako angelu bat da, eta poligonoaren barnean dagoena. Poligono sinple batek, erpin bakoitzeko **barne angelu** bat du.

Poligono baten angelu guztiek 180 gradu edo {\displaystyle \pi } radian baino gehiago neurtzen ez badute, poligonoa, poligono konbexo bezala sailkatzen da. Poligono konbexo bateko barne angelu guztiak berdinak badira, poligonoa, poligono erregularra da. Hala ez bada, poligono ez erregularra da.

### Poligono erregular batetako barne angeluen batuketa

Poligono erregular baten barne angeluen batuketaren balioa, poligonoaren alde kopuruen araberakoa da, eta iraunkor mantentzen da barne angeluen balioen edozein konbinaketarako. Batuketa honen balioa (**(Σ α)** graduetan, honako formula hau erabiliz ezagutu daiteke:

{\displaystyle \sum \alpha =180^{\circ }\cdot (n-2)}
non **n** poligonoaren alde kopurua den

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1156900

 |

* Wd Datuak: Q1156900
***Ziklista baten dinamismoa*** (*Dinamismo di un Ciclista*) Umberto Boccioni artista futurista italiarraren (1882-1916) 1913ko pintura da. Lilura futurista erakusten du, abiadurarekin, garraio-metodo modernoekin eta mugimendu-sentsazio dinamikoaren irudikapenarekin.

Aurrekariak
-----------

Futurismoa XX. mendearen hasierako mugimendu goiztiarra zen, herrialdea futuristek beren iragan klasikoaren pisu hil gisa ikusten zutenetik askatzea bilatzen zuena. Futuristak teknologiaz eta bizitza modernoaren dinamismoaz arduratzen ziren. Mugimenduak literatura eta artean aurkitu zuen bere adierazpena.

Subjektua eta konposizioa
-------------------------

Boccioniren pinturarako zirriborroe buruz behera lasterketak egiten dituen txirrindulari bat irudikatzen dute, "indar-lerroak" eta oihartzun-kurbak ezaugarri futuristak adierazten duten mugimenduekin. Futuristek asmatu zutela dioten indar-lerroek erakusten dute nola konponduko litzatekeen objektu bat bere indarren joerei jarraituz gero, eta futuristek Henri Bergsonen filosofian zuten interesa islatuko dute, uste baitzuen objektu materialak etengabe mugitzen direla. Beraz, pintura txirrindulari baten sentsazio dinamikoa denboran eta espazioan zehar mugituz irudikatzeko ahalegina da, lekune jakin bateko argazkia izan beharrean. Bizikletak, irudiak eta inguruko espazioak bat egiten dutela dirudi. Bizikleta XIX. mendearen hasieran asmatu bazen ere, ez zen 1890eko hamarkadara arte erabili. 1913an ere, bizikleta eta bertan lor zitezkeen abiadura handiak idealizatzen zuten garraiobide modernoetako bat ziren futuristentzat.

Azken lanean, zirriborroetako lerroak bihurgune eta kono bihurtzen dira, Boccioniren bereizgarria den teknika dibisionistarekin delineatuta. Teknika hori, batez ere, Giacomo Balla futuristarena izan zen. Boccionik, abangoardiako pintore paristarrak bisitatu ondoren, estiloari elementu berriak erantsi zizkion, planoen ohiko segmentazio kubista barne. Kolore-aukera diskordanteek erakusten dute futuristek porrot egin zutela koloreen teoria garatzerako garaian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Little, Stephen.  (2005). *--- isms: understanding art.*  (Repr. argitaraldia) Herbert Press ISBN 978-0-7136-7011-0. (Noiz kontsultatua: 2023-07-01).
2. ↑   Little, Stephen.  (2005). *--- isms: understanding art.*  (Repr. argitaraldia) Herbert Press ISBN 978-0-7136-7011-0. (Noiz kontsultatua: 2023-07-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16549755
* Commonscat Multimedia: Dynamism of a Cyclist

---

 |

* Wd Datuak: Q16549755
* Commonscat Multimedia: Dynamism of a Cyclist
Txirrin-kuskua edo botoia, sakatzekoa.
Txirrin tipiko baten soinua.
Txirrin elektrikoa jotzen.
Atezain automatikoa.
**Txirrina** ateetan egoten den gailu mekaniko edo elektrikoa da, sarrera-ate baten kanpoko aldetik dagoena (ostatua, bulegoa, denda, etab.), zeina bisitariek sakatzen duten (botoi edo txirrin-kuskua sakatuz) eta horrek eraginda barruan soinua entzuten den, norbait atean delako ohartarazle.

Historia
--------

William Murdoch asmatzaile eskoziarrak bere asmakuntza batzuk bere etxean bertan probatzen zituen (1817an Birminghamen eraikia); horietako bat txirrin zaratatsu bat izan zen, aire konprimituko sistema batekin funtzionatzen zuena. Txirrin elektrikoaren aitzindari bat, kable elektriko baten bidez urrunetik eragin zitekeen tinbrea, Joseph Henryk asmatu zuen 1831 aldera. 1900. urtetik aurrera, txirrin elektrikoak arrunt bihurtu ziren.

### 21. mendekoak

21. mendean, etxebizitzen eraikinetan, oro har, txirrin-sistema bikoitza dago:

* eraikinaren oinean, agian atondoan, apartamentu guztien txirrinen taula (normalean ate eta solairuari lotuta); atezain automatikoa deitu ohi duguna.
* gero, beste txirrin bat apartamentu bakoitzaren atean.

Kanpoko txirrina interkomunikatzaile batekin edo bideofono batekin lotzen da batzuetan, etxekoek bisitariak identifikatu eta bisitaren objektua ezagutu ahal izateko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko wikipediako «Sonnette (porte)» artikulutik itzulia izan da, 2022-06-08 data duen 194380548 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-06-08 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   «OEH - Bilaketa - Txirrin» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-01-16).
2. ↑    *Scottish Inventions and Discoveries — Coal Gas Lighting — William Murdoch (1754–1839).* .

Ikus, gainera
-------------

* Txilin
* Atezain automatiko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q384459
* Commonscat Multimedia: Doorbells

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4195587-0
* AAT: 300052739

 |

* Wd Datuak: Q384459
* Commonscat Multimedia: Doorbells
***Txirrindularia*** 1913ko pintura kubista-futurista da, Natalia Gontxarova artista errusiarrak egina. Pintura futurismoaren "obra arketipikotzat" jotzen du egungo titularrak, Errusiako Estatu Museoak.

Deskribapena
------------

Txirrindularia, herri edo hiri batean pedalei eragiten dien bitartean bizikletan esfortzua egiten ari den gizonezko irudia da. Txirrindulariaren azpiko kalea harriz estalia dago, eta haren atzean erakusleiho-lerro bat dago.

Gontxarova kubofuturismoaren garatzaile errusiar goiztiarra izan zen, futurismoaren eta kubismoaren ezaugarriak batu zituena, bereziki obra honetan. Zatikatze kubista, adibidez, txirrindulariaren abiadura adierazteko erabiltzen da. Mugimendua lanaren elementu futuristetan ere islatzen da, hala nola formen errepikapenean eta ingeraden desplazamenduan. Forma biderkatuen efektu dinamikoa eta delineazio errepikatua are gehiago handitzen dira Gontxarovak brotxa zabalak erabiliz. Hiri-bizitzaren presentzia, futurismoaren beste kezka bat, lanean sartzen da bigarren mailako kale-seinaleak erabiliz. Hala ere, konposizioak ez du zerikusirik obra futurista klasikoekin, ikus-oreka handiagoa duelako. Zehazki, 1913ko Umberto Boccioniren *Txirrindulari baten dinamismoa* margolanean aurkitutako txirrindularitzaren irudikapen abstraktu eta desmaterializatuenarekin kontrastea egiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Cyclist.*  State Russian Museum.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26996072

 |

* Wd Datuak: Q26996072
**Tokio Hotel** (lehenago *Devilish*) pop rocka egiten duten musika talde oso ezagun bat da mundu mailan. Bertan Bill Kaulitz, (abeslaria) Tom Kaulitz, (gitarra-jotzailea eta Bill-en bikia) Georg Listing (baxujolea) eta Gustav Schäfer-ek (bateriajolea) osatzen dute Tokio Hotel.

Taldea eratu zen 2001an, Devilish izanarekin (*deabruki* edo *diaboliko* esan nahi duena). Geroago, 2003 Tokio Hotel izatera pasatu ziren, Sony-rekin kontratu egin zutenean. Lehenengo albuma 2005-ean atera zuten, *Schre* (*oihua*). Lehen diskoa argitaratu zuten 2005an, Universal disketxearekin kontratua egin ondoren. Oso arrakasta handi aizan zuen Alemanian, eta laster Austria eta Suitzara hedatu ziren.Lehen diskoa eta bigarrena, Zimmer 483 (*483 Gela*, 2007-an publikatua), birgaldatu ziren *Scream* albumean, abestiak ingelesez zeudela, apartekoak entzule ingelesdunentzako diseinatuta. 2007an Tokio Hotelek milioi eta erdi disko saldu zituzten album honekin.

Historia
--------

Tom eta Bill bikiei beren aitaordeak burua berotu zien musikan sar zitezen. Bere aitaordea(Gordon Trümper) gitarra-jotzaile afizionatu bat zen. 1995an Magdeburg, beraien jaioterrian, Gustav Schäfer y Georg Listing ezagutu zituzten, baina baxua eta bateria ordez, teklatuekin. Beraiek esan zuten elkarrizketan batean dinaren kontrastea oso arraroa zela hasieran. Horrela hasi ziren Devilish bezala. Ez zuten harrakasta asko izan, klubetan eta horrelako lekuetan bakarrik jotzen zutelako, hogei pertsonentzat. 2003-an zortea aldatu zitzaien, zeren "Sony BMG diskografika" kontratua eskaini zieten, Tokio Hotel izenarekin. Haren lehen diskoaren jaurtiketaren lehenxeago, Sonyk kontratua baliogabetu zuen. 2005an, Tokio Hotel kontratatu zuena "Universal Music Group" izan zen.

Diskografia
-----------

Estudio albumam
* *Schrei* (2005), Universal Music/Island
* *Schrei - so laut du kannst* (2006), Universal Music/Island – *Schrei*
* *Zimmer 483* (2007), Universal Music/Island
* *Scream* (2007), Universal Music/Island
* *Humanoid* (2009), CherryTree Records, Interscope Records

Live albums
* *Schrei – Live* (2006), Universal Music/Island
* *Zimmer 483 – Live In Europe* (2007), Universal Music/Island
* *Humanoid City Live* (2010)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    **(Alemanez)**  *Official Site Music Section.* .
2. ↑     *Official Site News Section.* .

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Youtube webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q386216
* Commonscat Multimedia: Tokio Hotel (musical group)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156340089
* ISNI: 0000 0001 1548 1124
* BNF: 151170049 (data)
* GND: 3062528-2
* LCCN: no2006110062
* NKC: xx0046331
* SUDOC: 123253160
* BIBSYS: 8034367
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: tokio-hotel

 |

* Wd Datuak: Q386216
* Commonscat Multimedia: Tokio Hotel (musical group)
**Token bus** IEEE 802.4 estandarraren inplementazioa da. Fisikoki zuhaitz edo bus topologia du baina logikoki, datuak transmititzerakoan, estazio guztiek eraztunaren prozedura, lekukoaren protokoloa, jarraitzen dute.

Historia
--------

IEEE 802.3 araua betetzen duten Ethernet sareek oso zabalduta egon arren lan merkatuan, ez daude prestatuta denbora errealean dabiltzan aplikazioekin funtzionatzeko, industria mailako kontrol-prozesuen aplikazioak esaterako. Aplikazio hauentzako, talka gabeko protokoloan oinarritutako estandar bat sortu zen 1986.urtean, IEEE 802.4 araua.

Ezaugarriak
-----------

IEEE 802.4 arauak bus edo zuhaitz topologia eduki arren, logikoki eraztun bat bezala funtzionatzen du. Estazio bakoitzak zenbaki bat du eta lekuko (token) baten erabilerarekin eta denbora-zatiketa bidezko multiplexazioaren bidez estazio guztiek dute transmititzeko aukera. Zenbaki altuenak transmititzeko eskubidea izaten lehena da, gero aldameneko estazioari ematen dio txanda.
IEEE 802.4-ren MAC azpi-mailako protokoloa oso konplexua da. Lekukoaren protokoloan oinarritzen da baina lehentasun mailak dituenez gero, tenporizadore eta aldagailu mordo bat erabiltzen du bere inplementazioan (kodean), sortu zen helburuarentzako eskakizunak bermatzeko.

Maila fisikoa
-------------

IEEE 802.4 sareen maila fisikoak, kable bidezko telebistarako erabiltzen den 75 ohmio-ko banda zabaleko kable ardazkidea erabiltzen du eta abiadura 1,5 eta 10 Mb/s-koa da. Kable bakarreko zein bikoitzeko sistemak onartzen dira, terminal-buruekin edo gabe. Orokorki, IEEE 802.4-ren maila fisikoa IEEE 802.3-rekin bateraezina da.

Ikus, gainera
-------------

* IEEE 802
* IEEE 802.3
* Lekukoaren protokoloa
* LAN

Erreferentziak
--------------

* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

Kanpo estekak
-------------

Telekomunikazio Hiztegia: www.telekomunikaziohiztegia.org 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q904595
* **Identifikadoreak**
* GND: 4322716-8

 |

* Wd Datuak: Q904595
**Australiako aingeru guardakoa** (*Squatina australis*) aingeru guardako marrazoaren espezie bat da, Squatinidae familiakoa. Ur subtropikaletan bizi da, Australiaren hegoaldean, Mendebaldeko Australiatik Hegoaldeko Gales Berriraino, 18ºS eta 41ºS latitudeen artean. 255 metroko sakoneraraino iristen da. Gutxi gorabehera 1,52 metroko luzeera da. Ugalketaren aldetik bizierrulea da, eta 20 bat kume izaten ditu harean.

Deskripzioa
-----------

Australiako aingeru guardakoak gorputz zabal eta bertikalki estua du. Bere muturrean lihazkiak eta bi perikulu ditu, sudur-zuloen azpian.

Banaketa geografikoa, habitata eta klima
----------------------------------------

Squatina australis, Australiaren hegoaldearen plataforma kontinentalean du jatorria. Tasmanian, Victorian, Austriaren-hegoaldean, Australiaren-mendebaldean eta Galesen-hegoaldean sakonean 130metrotara (430 ft) egon ahal dira. Normalean, zelai-hondo edo hareatsu eta itsas-larreetean , eta sarritan arrezife-harritsuetan aurkitu ahal ditugu. Australiako aingeru guardakoa ur epeletan egotea da ohikoena.

Egoera
------

Australiako aingeru guardakoa IUCN-arengatik IUCNren Zerrenda Gorrian , "Least Concern" atalean katalogatuta dago. Hau honela da, haren populazioa oso handia delako eta egonkorra dirudielako. Marrazoa janari bezala saltzen da, arrain zuri bezala, baina ez da erraza animalia hau harrapatzea.

Erreferentziak
--------------

* Compagno, Dando, & Fowler, *Sharks of the World*, Princeton University Press, New Jersey 2005 ISBN 0-691-12072-2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29323
* Commonscat Multimedia: Squatina australis
* Wikispecies Espezieak: Squatina australis

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Squatina\_australis
* BOLD: 10930
* EOL: 46560328
* FishBase: 728
* GBIF: 2417811
* ITIS: 160799
* UICN: 41862
* NCBI: 335007
* WoRMS: 271666

 |

* Wd Datuak: Q29323
* Commonscat Multimedia: Squatina australis
* Wikispecies Espezieak: Squatina australis
**Azpeitiko Emakumeen Antzerki Tailerra** Azpeitiko antzerki talde bat da, 2004an sortua. Emakumeen Mahaiak jarri zuen martxan ekimena eta gerora Azpeitiko Udaleko parekidetasun sailak kudeatzen zuen Jabetza Eskolen barruan sartu zen egitasmoa. 

2015era arte izan zen martxan ekimena, 12 urtez beraz. 30 emakumetik gora pasa ziren tailerretik eta urte bakoitzean, ikasturtearen bukaeran, lan berri bat estreinatzen zuten herrian. Lan hauek gero Azpeitiko Antzerki Topaketetan ere antzezten ziren. 

Antzerki lanak idazteaz Alaitz Olaizola arduratu zen, taldeko dinamizatzaile edo *"zirikatzailea"*, aurrez taldeko emakumeekin landutako gaietatik edo bereziki landu nahi izan zituzten gaietatik abiatuz. Gai horiek, beti, emakumeekin zerikusia zutenak izan ziren eta tailerraren ikasturte osoan zehar kezka edo desio horien lanketa egiten zen antzerkigintzaren bidez. Adin guztietako emakumeek hartu izan dute parte tailerrean, esperientzia are eta aberasgarriagoa bihurtuz.

Bertan parte hartu duten aktoreak, berriz, asko izan dira: Ainhoa Abaunz, Rosa Mari Alberdi, Mari Karmen Borda, Arroxa Borda, Lurdes Mendizabal, Aizpea ibarbia, Presen Letamendia, M.Pilar Lizarburu, Amaia Zeberio, Ane Arenas, Amaia Garmendia, Idoia Altuna, Miren Alcedo, Garazi Urbina, Lurdes Mendizabal, M. Pilar Lizarburu, Gurutze Eizmendi, Ane Mendinueta, Kontxi Roldan, Erika Olaizola, Aiora Olaizola, Garbiñe Barredo, Ihintza Elustondo, Haizea Egiguren, Amets Cañizares, Uxoa Ibarreta, Irene Alberdi, Olatz Egiguren, Lurdes Arrieta, Nora Arenas, Mirari Zubizarreta, Silvia de Pablo, Eneritz Arzalluz eta Garazi Agirre.

Lanen zerrenda
--------------

* 2004: Sateliteatzen
* 2005: Kontuz, garbitu berria
* 2006: Bai, nor da?
* 2007: Iraultza azokan
* 2008: Habemus Zirkus
* 2009: Autobusaren zain
* 2010: Loturak
* 2011: Lost and Found
* 2012: Bai, nahi dut
* 2013: Dena berriz bueltatzen da
* 2014: Orekaren desoreka
* 2015: Punto, ta punto!

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Antzerki amateurra, etxekoa eta emakumeek egina - Azpeitia» *uztarria.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).
2. ↑    «Alaitz Olaizola: "Kolorez betetako momentua bizi nahi baduzue, etorri gure antzezlana ikustera" - Azpeitia» *uztarria.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda
* Euskal antzerki berria
**Towner konderria** (ingelesez: *Towner County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cando da. 2010eko zentsuaren arabera 2.246 biztanle zituen, Towner kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Towner konderriak 2.697,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,82 ura dira. Beste 2.653,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.246 pertsonetatik 2.175 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10 dira. 2 beltzak edo afroamerikarrak. 49 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511510
* Commonscat Multimedia: Towner County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125525819
* LCCN: n83070306
* **Lekuak**
* OSM: 1740314
* TGN: 2001604

 |

* Wd Datuak: Q511510
* Commonscat Multimedia: Towner County, North Dakota
**Tour Maine-Montparnasse** delakoa, **Tour Montparnasse** (*Montparnasse dorrea*) bezala ezaguna, Parisen dagoen etxe orratz da, 33 avenue de Maine helbidean (14. barrutia). Roger Saubot arkitektoak eraiki zuen eta gaur egun Frantziako etxe orratz] handiena da, 210 metroko altuerarekin.

La Défensen dagoen AXA dorrearen zaharberritzeak postu hori kenduko zion 2010. urtearen amaieran.

Historia eta deskribapena
-------------------------

1969 eta 1972 bitartean eraiki zen, antzinako Montparnasse geltokia egon zen tokian eta 1973an inauguratua izan zen. Egungo Montparnasse geltokia dorrearen parean dago, pixka bat hegoalderago. Montparnasse dorreak 210 metroko altuera du eta 59 solairu ditu (terraza bera barne). Jatetxe batek hartzen du 56. solairua. Terrazako eskutokiak bi minututan desmunta daitezke helikopteroek lur hartu dezaketen plataforma bihurtzeko. Bulegoek 52 solairu hartzen dituzte, 90.000 metro karratuko hedadurarekin. Bataz beste bertan 5.000 pertsonek lan egiten dute.

56. solairutik eta terrazatik (biak publikoarentzako irekiak) ikus daitekeen ikuspegiak dorre hau urtero 600.000 bisitari jasotzen dituen atrakzio turistiko bihurtzen dute.

Montparnasse dorrea merkatari gune bat, Lafayette Galerietako denda bat eta beste dorre txikiago batzuk hartzen dituen eraikuntza multzo baten barnean dago.

Dorrearen toki batzuetan, batez ere 15. 42. 57. eta 58. solairuetan amiantoaren presentzia zegoela 2005eko martxoan adierazi zen. Kutsadura hau kontu handiz garbitu behar da, bertan dauden osasunarentzako dagoen arrisku larriagatik.

Parisko ikuspegia dorreko gailurretik.

Ikus, gainera
-------------

* Frantziako eraikin garaienen zerrenda

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Eraikinari buruzko webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q323767
* Commonscat Multimedia: Tour Montparnasse

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16694583r (data)

 |

* Wd Datuak: Q323767
* Commonscat Multimedia: Tour Montparnasse

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tour Les Poissons** | **Frantziako etxe orratzik garaiena**1972tik - 2009ra | Ondorengoa**Tour First** |
| Aurrekoa**Tour du Midi** | **Europar Batasuneko etxe orratzik garaiena**1972tik - 1990era | Ondorengoa**Messeturm** |
**Urki-tximeleta** (*Thecla betulae*) Lycaenidae familiako tximeleta bat da, Paleartiko guztian zehar aurki daitekeena. Iberiar penintsulan, Galizian, Asturiasen, Kantabriar mendikatean, Portugalen eta Mediterraneoko uharteetan egiten du hegan. Euskal Herrian ere aurki daiteke.

Itxura eta portaera
-------------------

Heskaietan, sastrakadietan eta basoen ertzetan ikus daitekeen tximeleta txiki bat, baina askotan ez da kontuan hartzen, zuhaitz handien goialdeetan denbora asko ematen baitu, besteak beste, *Fraxinus excelsior* espeziekoetan. Arrak eta emeak zuhaitz bakartuen goiko aldeetan biltzen dira. Behin parekatuta, emea zuhaitzaren beheko adarretara jaisten da arrautzak jartzen hasteko.

Bi sexuak marroi ilunak dira hegoen goialdean, isats laranjekin. Emeak ere zerrenda laranja distiratsua du bi hegoetan zehar. Atzealdea antzekoa da bi sexuetan, eta laranja distiratsua da, bi zerrenda zurirekin.

Bizi-zikloa eta elikadura-landareak
-----------------------------------

Europan emeak arrautzak elorri arantzadunetan (*Prunus spinosa*), *Prunus domestica* eta *Crataegus monogyna* jartzen ditu abuztuan, negua pasatzeko, eta hurrengo udaberrian eklosioa egiten du kimuak irekitzen direnean. Espezie hori hazten den tokiak aurkitzeko modurik onena neguan arrautza zuriak bilatzea da. Larbak oso ondo kamuflatuta daude, eta gauez bakarrik elikatzen dira. Egunez geldirik egoten dira. Pupa bidezko metamorfosia orbelean gertatzen da, gutxi gorabehera ekainean edo uztailean, eta inurriek inurritegiaren azaleko geruzetan lurperatzen dute.

* ArrautzaArrautza
* Thecla betulae, hego itxiekin.*Thecla betulae*, hego itxiekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Thecla betulae*
2. ↑    *Thecla betulae*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049370
* Commonscat Multimedia: Thecla betulae
* Wikispecies Espezieak: Thecla betulae

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 70642
* BioLib: 51384
* Dyntaxa: 201120
* EOL: 262138
* Fauna Europaea: 441157
* GBIF: 1930110
* NCBI: 596664

 |

* Wd Datuak: Q1049370
* Commonscat Multimedia: Thecla betulae
* Wikispecies Espezieak: Thecla betulae
**Bangor City Football Club** Galesko futbol taldea da, Bangor hirikoa. Galesko 3 liga eta 8 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea 1876an sortu zen Bangor Football Club izenarekin eta lehenengo ekitalditik bertatik urtero aritu da Galesko Kopan. Lehenengo garaipenak gainera berehala iritsi ziren, 1889 eta 1896an hain zuzen ere.

1962an Galesko Kopa irabazi zuen hirugarren aldiz eta honek Europako Errekopan aritzeko aukera izan zuen. Napoliren aurka jokatzea egokitu zitzaion, garai hartan talde indartsua zena, eta etxean 2-0 irabazi zion. Italian 3-1 galdu zuen eta orduan hirugarren partida jokatu ohi zen desberdintzeko. Partida hau Ingalaterran izan zen eta italiarrek 2-1 irabazi zuten.

1992an Galesko Liga sortzea erabaki zenean herrialdeko hiru talde indartsuenek Ingalaterrako Ligan jarraitzea erabaki zuten eta Bangor Cityk aukera hau baliatu zuen bi liga irabazteko, 1995 eta 1996koa. 2011ean irabazi zuen hirugarren liga. Bestalde 1998tik hona 5 Kopa berri ere irabazi ditu. 2016 eta 2017 artean Andy Legg eta Ian Dawes izan zituen entrenatzaile baina lizentziarik ez zutela salatu eta 2018ko apirilaren 26an bigarren mailara jeitsiarazi zuten eta UEFA baimena kendu.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Galesen: 18

* **Liga (3):** 1994, 1995, 2011
* **Kopa (8):** 1889, 1896, 1962, 1998, 2000, 2008, 2009, 2010
* **Ligako Kopa (0):** sei aldiz jokatu du finala, 1994, 1997, 1998, 2000, 2003 eta 2009an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q264129
* Commonscat Multimedia: Bangor City F.C.

---

 |

* Wd Datuak: Q264129
* Commonscat Multimedia: Bangor City F.C.
el subjecte està estirat d'esquena amb les cames més altes que el cos Trendelenburg posizioa
**Trendelenburg posizioan**, gorputza ahoz gorako etzaneran edo posizio supinoan dago baina 15-30 graduko plano inklinatu batean oinak buruaren gainetik altxatuta.  Era berean, alderantzizko Trendelenburg posizioak burua oinen gainetik jartzen du okertze berean.

Trendelenburg posizioa kirurgian erabiltzen da, batez ere sabelekoan eta sistema genitourinariokoan. Pelbiseko organoetara sarbide hobea ahalbidetzen du grabitateak sabel barruko organoak pelbisetik urruntzen baititu. Ebidentziek ez dute onartzen shock hipovolemikoan erabiltzea, biriketako eta garuneko eragin negatiboengatik. 

Etzanera Friedrich Trendelenburg (1844–1924) zirujau alemaniarrak izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ostrow, CL.  (maig 1997). «Use of the Trendelenburg position by critical care nurses: Trendelenburg survey»  *American Journal of Critical Care* 6 (3): 172–6. doi:10.4037/ajcc1997.6.3.172. PMID 9131195..
2. ↑   Johnson, S; Henderson, SO.  (2004). «Myth: the Trendelenburg position improves circulation in cases of shock»  *Canadian Journal of Emergency Medicine* 6 (1): 48–9. doi:10.1017/s1481803500008915. PMID 17433146..
3. ↑   Enersen, Ole Daniel. *Trendelenburg's position.*  Whonamedit.com.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q289336
* Commonscat Multimedia: Trendelenburg position

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018475

 |

* Wd Datuak: Q289336
* Commonscat Multimedia: Trendelenburg position
*Artikulu hau 1998. urteko Bai Euskarari kanpainari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Bai Euskarari».*
**XXI. mendeko Akordioa: Bai Euskarari!** Euskal Herriko gizarte osoa hartuko duen gizarte hitzarmen zabala abian jartzea helburu zuen kanpaina izan zen, Kontseiluak sustatua. 1998ko urrian hasi eta urte bereko abenduan bukatu zen, herriz herri hainbat ekitaldi eginda. Euskal Herri osoan 200 batzorde inguru eratu ziren, hitzarmenaren aldeko atxikimenduak jaso, Kontseiluak euskararen alde egindako proposamena kalez kale aurkeztu, eta herritarren aldekotasuna agerrarazteko.

1998ko abenduaren 26an amaierako ekitaldia egin zuten, aldi berean Agilera, Anoeta, Mendizorrotz, El Sadar eta San Mames futbol zelaietan, 120.000 bat lagun bilduta, eta beste milaka lagun batzuk kanpoan sartu ezinik geldituta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Askoren artean: «XXI. mendeko akordioa: Bai Euskarari kanpaina», *Jakin*, 112. zenbakia, 1999.

Ikus, gainera
-------------

* Bai Euskarari (1978)
* Bai Euskarari ziurtagiria

Kanpo estekak
-------------

* 1998ko Bai Euskarari ekitaldia youtube.com webgunean ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254668

 |

* Wd Datuak: Q12254668
Donostiako geltokia.
**Tren geltokia**, trenak iritsi eta ateratzen diren eta burdinbideak dituen garraio instalakuntza edo eraikin bat da. Gutxienez burdinbide bat du, eta gehienetan bi edo gehiago ere, tren geltokiaren garrantzia eta bertatik igarotzen den tren trafikoaren arabera. Itxaronlekua eta eserlekuak ere baditu, bai eta bidai txartelak erosteko saltokia eta makinak ere.

Geltokiaren arabera, eraikin handi batek ere osatu dezake, nagusiki udalerri handi eta hirietan, aldiz udalerri txiki edo herrietan geltokiak nahiko xumeak izaten dira, maiz, geralekuak.

Ikus gainera
------------

* Geraleku

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55488
* Commonscat Multimedia: Train stations

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX531757
* BNF: 119470471 (data)
* GND: 4129465-8
* LCCN: sh85111042
* NKC: ph127922
* NARA: 10641243
* AAT: 300007783
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 041756
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q55488
* Commonscat Multimedia: Train stations
**Bai Euskarari Akordioa** Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak sustatutako ekimena da. Euskarak Euskal Herrian garapen osoa lor dezan eta XXI. mendean hizkuntza honen etorkizuna ziurtaturik egon dadin abiarazitako konpromiso-prozesu zabala da. Hego Euskal Herrian eta Ipar Euskal Herrian garapen ezberdina izan zuten Bai Euskarari Akordioak zein harekin lotutako Plan Estrategikoaren diseinuak: 1999ko abenduan amaitu zen, adibidez, Plan Estrategikoa Hegoaldean eta 2000ko maiatzean eman zitzaion hasiera, berriz, Iparraldean. Guztira, 888 gizarte-eragile atxiki zitzaizkion Akordioari, 687 Hegoaldean eta 201 Iparraldean. Euskararen normalizazioaren alde abiatutako prozesuan esku hartzeko hitza eman zuten guztiek.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254669

 |

* Wd Datuak: Q12254669
Madrilgo planoa, Pedro Teixeirak egina 1656an.
**Austriatarren Madril**, **Austriatarren auzoa** ere deitua, Espainiako hiriburuko eremu zabal bati ematen zaion izena da, administrazio izaera edo ofizialtasunik gabea gabea, hiriaren Erdi Aroko trazadurari eta **Austriako** Etxeko monarkek hasitako hirigintza-hedapenari dagokiona, Karlos I.aren eta, bereziki, Felipe II.aren erregealdietan abiatua (errege honek 1561ean Madrilen Gorteak ezarri zituen). 

Nagusiki turismoarentzako duen halako adiera geografikoaz gain, Austriatarren Madril terminoak adiera historikoa ere badu. Ikuspegi horren arabera, adierazpen hori erabiltzen da Karlos I.aren (1516–1556), Austriako Etxeko lehenaren eta Karlos II.aren (1665–1700) erregealdien arteko urbanismoa izendatzeko. **Madril zaharra** ere maiz erabiltzen da hiriaren zati hori izendatzeko.

Karlos I.aren erregealdian, Madril bi gune nagusik osatzen zuten: Erdi Aroko harresi kristauaren barruko barrutia eta errebalak. Hirigunea mendebaldeko Errege Jauregitik Puerta del Solera hedatzen zen ekialderantz, eta, iparraldetik hegoaldera, Santo Domingo plazatik Cebada plazaraino.

1561etik aurrera, hiriburua zelarik Madril, hiria ziztu bizian hazi zen, eta batez ere ekialderantz hedatu zen. 1656an Pedro Teixeirak egindako Madrilgo planoak, Gortea ezarri eta ia mende bat geroago, hirigunearen dimentsioen ideia zehatza ematen du, Felipe iv.aren garaian (1621–1665).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Madrid de los Austrias» artikulutik itzulia izan da, 2022-02-05 data duen 141458677 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-02-05 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   Castellanos Oñate, José Manuel.  (2005). *Planos y dibujos de Madrid de los siglos XVI y XVII.*  El Madrid medieval.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q466559
* Commonscat Multimedia: Madrid de los Austrias

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150334851
* ISNI: 0000 0001 2184 0808
* LCCN: no2002109677

 |

* Wd Datuak: Q466559
* Commonscat Multimedia: Madrid de los Austrias
**Bakteriostatikoa** bakterioen hazkuntza inhibitzen duen substantzia orori deritzo. Eragile bakteriostatikoek ez dituzte bakterioak zuzenean hiltzen, baina haien ugalketa galarazten dute.

Antibiotiko gehienak bakteriostatikoak dira. Bakterioen ugalketa inhibitzen dute zelula hormaren sintesia eragotziz (penizilina, bazitrazina, zefalosporinak...) edo erribosomen gainetik jardunez (proteinen itzulpena inhibituz: estreptomizina, kloranfenikola, tetraziklinak...).

Eragile bakteriostatikoek organismoaren immunitate-sistemarekin batera jardun behar dute; horiek bakterioen hazkuntza eta bakterio berrien agerpena eragozten dute, baina azken honek deuseztatu behar ditu bakterio zaharrak.

Ikus, gainera
=============

* Bakterizida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223417
* Commonscat Multimedia: Bacteriostatics

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q223417
* Commonscat Multimedia: Bacteriostatics
*a* bakterioklorofilaren egitura kimikoa
**Bakterioklorofilak** fotosintesia egiten duten bakterioek dituzten pigmentu bereziak dira, klorofilarekin antza dutenak. Bakterioen fotosintesia eta landareen fotosintesia desberdinak dira, lehenengoan ez baita oxigenorik sortzen, eta prozesuan erabiltzen dituzten pigmentuek ere berezko egitura eta ezaugarriak dituztelako.

Bakterioek kloroplastoak ez dituztenez, bakterioklorofilak xixku berezietan daude, sarritan zelula mintzari atxikita daudenak.

Klorofilaren antzera, bakterioklorofilek porfirina-eraztunaren erdian magnesio atomoa dute. Klorofilen aldean, aldiz, uhin-luzera desberdineko argia xurgatzen dute, espektro ikusgaitik at dagoena (gorria eta infragorriaren eremukoa, hain zuzen ere).

Fotosintesia egiten duten hainbat bakterio talde daude, norberak berezko bakterioklorofila bat duena. Guztira 6 bakterioklorofila mota ezagutzen dira egun, letra desberdinez izendatzen direnak (bakterioklorofila *a*, *b*, *c*, *d*, *e*, *f* eta *g*).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1992180
* Commonscat Multimedia: Bacteriochlorophylls

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001429
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 38201

 |

* Wd Datuak: Q1992180
* Commonscat Multimedia: Bacteriochlorophylls
**Bakterio sulfato-erreduktoreak** sulfatoa (SO2−  
4) elektroein azken hartzaile gisa erabiltzen duten bakterio anaerobioak dira, hidrogeno sulfuro (H2S) sortuz. Esan liteke bakterio hauek oxigenoaren ordez sulfatoa "arnastu" egiten dutela.

SO42- → SH2

Bakterio hauek materia organikoa erabili ohi dute energia-iturri gisa, baina ordezkari gutxi batzuek hidrogeno molekularra ere (H2) oxidatu dezakete. Sulfatoez gain, bakterio hauetako batzuek sulfitoak, tiosulfato edo sufre elementala ere (S) erabil ditzakete elektroein azken hartzaile gisa .

Urmael baten lohiak; kolore iluna **bakterio sulfato-erreduktoreek** sortu duten burdin sulfuroari dagokio
Hidrogeno sulfuroak (H2S) duen arrautz ustelduaren berezko usainak sarritan bakterio sulfato-erreduktoreen presentzia ingurune batean adierazten du.

Talde honetako bakterioak oso zaharrak dira, eta aspaldian agertu ziren gure planetan, atmosfera oxigenorik ez zuenean, duela 3.500 milioi urte .

Bakterio hauek ingurugiro anaerobioetan bizi ohi dira: itsas edo lakuen sedimentuetan, animalia hausnarkarien digestio-aparatuan, usteltzen ari den materia organiko ugari eta oxigeno gutxi duten uretan, etab. Baita sulfato asko duten meategi azidoen ureetan ere (non Thiobacillus generoko bakterioek bertako urak azidotzen dituen). Toki horietan guztietan H2S sortzen dute, askotan uretako ioi metalikoekin konbinatzen dena sulfuro metalikoak sortuz (esaterako, burdinarekin konbinatzen denean FeS disolbaezina sortzen da, inguruneari kolore iluna ematen diona (ikus irudia)

Bakterio sulfato-erreduktoreak dira, besteak beste, honako genero hauek: Desulfobacter, Desulfococcus, Desulfovibrio eta Desulfotomaculum.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lovley, Derek R.; Phillips, Elizabeth J. P. (1987) Competitive Mechanisms for Inhibition of Sulfate Reduction and Methane Production in the Zone of Ferric Iron Reduction in Sediments Applied and Environmental Microbiology 53 (11): 2636-2641
2. ↑   Muyzer, Gerard; Stams, Alfons J. M. (2008) The ecology and biotechnology of sulphate-reducing bacteria Nature Reviews Microbiology 6 (6): 441-454
3. ↑   Ponnamperuma, Cyril; Margulis, Lynn (1980) Erratum to: Antiquity and Evolutionary Status of Bacterial Sulfate Reduction: Sulfur Isotope Evidence Limits of Life, Springer Netherlands. 201 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q648314
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2009002883
* NKC: ph989446
* AAT: 300387573

 |

* Wd Datuak: Q648314
**Bakhmut** (ukraineraz zein errusieraz: Бахму́т) –1924 eta 2016 artean **Artemivsk** (ukraineraz: Артемівськ) edo **Artiomovsk** (errusieraz: Артёмовск) bezala ezaguna– Ukrainako Donetsk Oblasteko Bakhmut Raioneko hiri bat da, bai eta raionaren administrazio-zentroa da. 2016ko otsailaren 4an, Ukrainako Verkhovna Rada-k hiriaren izen-aldaketa berretsi zuen, hiriaren jatorrizkora itzuliz. 2020a baino lehen, Bakhmut eskualde-mailako garrantzia duen hiria zen. Bakhmutka ibaiaren ibaiertzean dago kokaturik, Donetsk Oblasteko administrazio-gunetik 89 kilometrora; Donetsk. 2021eko biztanleria-estimazioen arabera, 72,310 biztanle ditu hiriak. 

Bere garaian, Bakhmut Errusiako Inperioko Eslavo-Serbiako hiriburua izan zen, Austriako migratzaile serbiarrek ezarri zutena. 1920–1924 urteen artean, hiria Ukrainako SSRko Donets Gobernazioaren zentro administratiboa izan zen ere. 2022ko Ukrainaren inbasioan, talka puntu nagusi bat bihurtu zen Errusiako eta Ukrainako armaden artean, 2023ko otsailetik maiatzera. Bi aldeen galera ikaragarriak eta gero, errusiarren Wagner delako gudarosteak mendean hartu zuen.

 Askatasunaren Plaza, Bakhmuten.
 Hiriko gimnasio-ohia.
 Trenbide Institutuaren eraikina.
 Banku zaharraren eraikina.
 Bakhmuteko erdigunea.
 Bakhmuteko Udala.
 Sobietarrek eraikitako mikrobarrutia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Decommunisation continues: Rada renames several towns and villages, UNIAN (4 February 2016)
2. ↑   **(Ukraineraz)**  *Rada de-communized Artemivsk as well as over hundred cities and villages.*  Ukrayinska Pravda 4 February 2016.

Kanpo estekak
-------------

* (ingelesez) *Artemivsk*, Ukrainako Entziklopedian
* (errusieraz) Hiri-webgunea
* (ukraineraz) Ukrainako Historiaren Entziklopedia
* (ukraineraz) Udal-webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q706857
* Commonscat Multimedia: Bakhmut

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142248559
* GND: 4756327-8
* LCCN: no2004115803
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q706857
* Commonscat Multimedia: Bakhmut
pulaka landarea: bere tuberkulua aprobetxatzen da jakitarako.
Kokoa, hainbat jakiren oinarri.
Birgus latro, kokondoetako karramarroa; jan egiten da Tuvalun.
**Tuvaluko gastronomia** Ozeaniako erdialdeko beste herriralde batzuetakoarekin alderatu daiteke. Funtsean, kokondoaren fruituetan eta arrainetan oinarritzen da. Era berean, karbohidrato iturri inportantea da ***pulaka*** tuberkulua (*Cyrtosperma merkusii*), zingira edo hezeguneetan hazten den bertako taroaren moduko sustrai bat.

Landareak
---------

Tuvaluko jaki tradizional ohukoenak dira *pulaka*, "zingirako laborantza" eran lantzen den taro moduko bat (taroa baino handiagoa izatez) , bananak, ogi-zuhaitzaren fruitua eta kokoa.

Tuvaluko nekazaritzan gehien landutako landareak pulaka tuberkulua eta kokondoa dira. Pulaka da dietaren puntu nagusia, sarritan arrainarekin lagundua. Pulaka tuberkulua, bere horretan, toxikoa da; eta hortaz luze eta sakon egosi edo sukaldatu behar da jan aurretik: tradizionalki lurrezko labeetan egin ohi da hori. Niutao uhartean koko-krema (lolo) botatzen zaio pulakari eta emaitzari tulolo esaten zaio. Txikitutako pulakan oinarritutako platerak ere ohikoak dira, eta fekei delakoa uharte guztietan da ezaguna.

Proteina iturriak
-----------------

Tuvaluarrek itsaski asko ere jaten dute (beraiena proteina iturri nagusia), bai ozeanoan arrantzatuak, baita ere beraien atoloietako aintziretakoak: tipiko da *Birgus latro* kokondoetako karramarroa, adibidez. Itsas hegazti batzuk ere kontsumitzen dira, *taketake* eta *akiaki* espezieak hain zuzen.

Haragi kontsumoa txerrian oinarritzen da. *Fatele* izeneko ospakizun kolektiboetan janari oinarrizkoa da txerrikia.

Kanpoko eraginak
----------------

19. mendean Britainiar kolonia bihurtu zirenean, ohitura gastronomikoak aldatzen koan ziren, eta areagotu egin zen joera hori 2. Mundu Gerraren ondoren, estatubatuar tropen okupaziotik. Harrezkero, pulaka hazteko alorrak gutxitu egin dira nekazaritzan, eta inportatutako elikagaiak asko hazi, azukre askoko janak sarritan, zeinak eragina kalterako izan duen tuvaluarren osasunean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑    ISBN 1-86450-342-4..
6. ↑   .
7. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5192795

 |

* Wd Datuak: Q5192795
Begietarako pomada, bazitrazina duena
**Bazitrazina** *Bacillus subtilis* bakterioaren andui batek ekoizten duen antibiotikoa da, 1945. urtean estreinakoz aurkitua. Bakterio Gram positiboen aurka erabiltzen da gehienbat.

Antibiotiko honen eraginkortasuna, beste antibiotikoen antzera (penizilina, amoxizilina, zefalosporinak...), bakterioen zelula horma suntsitzean datza. Zehazki, bazitrazinak zitoplasmatik kanporako peptidoglikanoaren unitateen garraioa oztopatzen du, eta zelula horma ezin da osatu. Zelula hormaren ezean, bakterioak hiltzen dira shock osmotikoaren ondorioz.

Antibiotiko hau oso toxikoa denez (giltzurrunak kaltetzen ditu) era topikoan erabiltzen da, zaurietan eta azaleko eta begietako infekzioak tratatzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61954719
* Commonscat Multimedia: Bacitracin

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: C01667

 |

* Wd Datuak: Q61954719
* Commonscat Multimedia: Bacitracin
***Bazkaria*** (frantsesez: *Le Déjeuner*), Gustave Caillebotte (1848-1894) margolari frantsesaren mihise gaineko olio-pintura da, 1876an egina. 52 × 75 zm neurriak ditu. Gaur egun bildumagile partikular baten eskuetan dago. 2020ko urtarrilan Frantziako Altxor nazionala izenpetu zuten.

Deskribapena
------------

Mihise honek Parisen Caillebotte familiako jantokiko bazkari baten eszena bat da; etxea, gaur desagertuta, Parisko 77 Miromesnil-en zegoen.

Eszenan hiru pertsonaia daude:

* Artistaren ama, Martial Caillebotte andrea, jaiotzez Céleste Daufresne (1819-1878).
* Maître edo maiordomo emakumearen ondoan dago, janaria honi eskaintzen.
* René Cailbotte (1851-1876) artistaren anaia; eskuinean dago.

Eszena honek ematen duen inpresioa oso astuna da, jantokiaren dekorazio burgesa horrelakoa baita. Gela kaleko eraginetik ia kanpo dago, babestuta dago munduaren erasoetatik; horretarako leihoak partzialki estaliak daude. Mahaia ingeles moduan jarrita dago, hau da, mahai-zapirik gabe. Gela isilik dago, bakardade sentimendua eragiten du. 

Artistaren maisutasunak ikuslea angelu handi batean deskribatutako eszenan inplikatzen du. Lehen planoan plater huts bat dago, beharbada margolari berarena. Argia leihoetatik dator eta kristaletan islatzen da, pertsonaiak kontraargiz utzirik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Marie Berhaut, Gustave Caillebotte : *Catálogo razonado de pinturas y pasteles*, 2. edizioa, Sophie Pietriren komentarioekin, Wildenstein Institute, 1994.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32904847

 |

* Wd Datuak: Q32904847
**Tvrđa** Osijek hiriko alde zahar gotortua da. Kroaziako eraikin barrokoen multzo aipagarriena da, Habsburgotarren gotorleku bat oinarri duena.

Historia
--------

Gotorlekua Erdi Aroko Osijek herriaren ondoan eraiki zen 1687an Otomandarrak garaitu eta urte gutxitara, 1715ean. Mathias von Kaiserfeld eta Maximilian Gosseau de Henef izan ziren diseinatzaileak. 1735ean osatu zenean Otomandar Inperioarekiko mugan Habsburgotarrek zuten gotorleku handi eta aurreratuena izan zen, Osijekek zuen garrantzia estrategikoaren adierazgarri.

1878ko Berlingo Kongresuaren ondoren eskualdearen egonkortasuna handitu zenez gotorlekuaren garrantzia nabarmen jeitsi zen. 1920an harresiak eraitsi ziren eta hiria zabaldu zen. Hala ere barneko eraikinak oso egoera onean mantendu ziren, eliza, museo eta eskola bihurturik.

Kroaziako Independentziaren gerran nahiko kaltetu zen eta 1996an Arriskuan dauden Munduko monumentuen zerrendan sartua izan zen. aur egun Kroaziak Gizateriaren Ondare izateko hautagaien artean sartu nahi du.

Iruditegia
----------

* Tvrđa, Drava ibaiaren ertzean.Tvrđa, Drava ibaiaren ertzean.
* Mikel deunaren eliza.Mikel deunaren eliza.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Museo arkeologikoa.Museo arkeologikoa.
* Atea.Atea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1815788
* Commonscat Multimedia: Tvrđa

---

* **Lekuak**
* OSM: 8490111

 |

* Wd Datuak: Q1815788
* Commonscat Multimedia: Tvrđa
**Bentaberriko gurutzea** Aguraingo Gordoa bidean dagoen harrizko gurutze bat da, San Jorge auzoaren atarian, Zadorraren eskuinaldean. Pizkundeko gurutzadura bat da, XVI. mendeaz geroztik bertan dagoena.

Kokapena
--------

Egun, Gordoako bidean kokatzen da, Oriamendiren magalean (*Alto de la Nevera* ere deitua). Garai batean, Zalduondo edo Araiatik zetozen erromes errepideek, Madalenako ospitalean bat egin eta Agurainera zuzentzen ziren. Aldiz, Bentaberriko gurutzean, errepidea banatu egiten zen: Agurainera sartzen zena, batetik, eta hiribildua Zadorra gurutzatu baino lehen mendebaldetik saihesten zuena, bestetik.

Deskribapena
------------

Hiru zati nagusitan banatzen da: idulkia, fustea, eta gurutzedun kapitala. Fusteak kiribiletan igotzen diren ildaskaz marratuta dago eta, fustearen gainean, kapitela du, hostoz eta bolutaz hornitua, ordena konposatu bat gogora ekartzen dutenak. Horren gainean, gurutzearen oinarria bermatzen da, bi heraldika motibo dituena: aurrealdean, tokiko jaunen, Otxoa de Txintxetruen armarria; atzealdean, berriz, Lazarragen armarria.

Gurutzearen aurrealdean, Kristo Gurutziltzatua erakusten du, eskuinean zutik Andre Maria duela. Atzealdean, berriz, Andre Mariaren irudi bat du. Idulkiaren inskripzio batean, "Pedro Ochoa" irakur daiteke, XVII. mende hasieran gurutzea egiteko pagatu zuena.

Babesleak
---------

Otxoa de Txintxetru leinuaz gain, lazarragatarrak ere aipatzen dira. Biak ere itzal handiko familiak izan ziren Agurainen eta herritik kanpora XVII. mende hasieratik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** (1922-2005), Portilla Vitoria, Micaela,; (1922-2005), Portilla Vitoria, Micaela,.  (). *Por Álava, a Compostela  : una ruta europea : del paso de San Adrián al Ebro / Micaela J. Portilla..* , 76-77 or. (Noiz kontsultatua: 2018-09-09).

Ikus, gainera
-------------

* San Adrian tunela
* Santa Maria eliza (Agurain)
* Lazarraga dorrea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61365456

 |

* Wd Datuak: Q61365456