recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Luis Arana** edo **Cisco Etxea** Getxo udalerriko Areeta auzoan, Zugazarteko 61 zenbakian kokatzen da. Dolores Ybarra Lopez de Lacallerekin ezkonduta zegoen Luis Arana Urigüen enpresaburu, politikari kontserbadorea eta kirolari bilbotarrak eskatuta eraiki zuten. Bilbon oso ezaguna zen, zenbait kirol egiten zituelako eta zenbait ekimen sustatu zituelako (golf, futbola, atletismoa, etab.).

Eraikina
--------

Manuel María Smithek 1909. urtean egindako soiltasun handiko eraikina da. Ingeles estilo berritzailea du, ingeles landetxeetan oinarrituta. Hala ere, Smithek 1914. eta 1928. urteetan eraikina berritu eta barroko estiloa hartu zuen. Horren ondorioz, jatorrizko soiltasun hori galdu eta "Ana erreginaren" estiloaren ezaugarriak hartu zituen. Smithen lanik nabarmen eta originaletako bat da. Zenbait urte beranduago, eraikin horretan oinarritu ziren haren fatxadaren jarraipena diren Eugenio Aguinagaren Cisco II. eta Cisco III. eraikinak.

Alde guztiak agerian dituen eraikina da, "L" formako oin aski irregularra du, eta barruko aldea ezkaratza hexagonal baten inguruan antolatzen da. Erdisotoa, behe-oina eta beste bi oin dauzka. Tudor bao laukizuzenak ditu erdi-puntuko arku beheratuan lantzelatuak, idi-begiak, harlandu txikiz inguraturiko baoak eta era askotako markoez inguraturiko beste batzuk.

Oinaren mutur banatan 1929. urtean proiektaturiko dorre zilindriko bi altxatzen dira, teilatuak kono-itxurakoak. Gainean bola batzuk dituzte, eta inposta-lerro izurtsuak dauzkate. Horietako dorre batek, Zugazarte hiribideari begira dagoenak, arku txiki itsuez osaturiko erlaitza du mentsulen gainean. Smith arkitektoaren obra handienetako eta esanguratsuenetako bat da, izan ere kalitate handikoa da nola arkitekturaren hala kokalekuaren ikuspuntuetatik, eta orube txiki batean egokituta dagoen arren, leku garrantzitsuan dago.

Gainera, inspirazio-iturri izan zen fatxadari jarraipena ematen dioten eraikinak (Cisco I eta Cisco II, Eugenio de Aguinagak 1948. urtean eraikitzen hasia) egiteko eta Zugazarte hiribidearen amaiera honen itxura zehazteko.

Eraikinaren izana nondik datorren esateko hiru aukera dago:

1. Eraikinaren aurrean zeuden 6 metroko belaontziek Cisco izena zutela-eta.
2. Seme baten izena Francisco omen zen eta Cisco deitzen zutela-eta.
3. Han saltzen zen ikatz-motaren izenetik.

Iruditegia
----------

* Ikuspegi Orokorra.Ikuspegi Orokorra.
* Sarrera.Sarrera.
* Dorrea.Dorrea.
* Dorrea.Dorrea.
* Goiko solairua.Goiko solairua.
* Armarria.Armarria.
* Sarrera.Sarrera.
* Balkoia.Balkoia.
* Atzeko Dorrea.Atzeko Dorrea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

 Ikus, gainera
--------------

* Cisco II etxea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Luis Aranaren Cisco etxea*** Aldatu lotura Wikidatan |
Kara itsasoa eta Ob golkoaren kokapena
Ob golkoaren satelite irudia
**Ob golkoa** (errusieraz: О́бская губа́, translit.: *Obskaya guba*) ipar-mendebaldeko Siberian dagoen Kara itsasoaren sartune sakona da, Jamal eta Gyda penintsulak bereizten dituena. Iparraldeko Errusiako Jamalia-Nenetsia barruti autonomoan dago. 800 km luze eta 32-97 km zabal da eta, gehienbat, hegoalde-iparralde norabidea du. Batezbesteko sakonera 10–12 m artekoa da.

Golkoaren hegoaldeko muturrean Ob ibaia itsasoratzen da eta ekialdeko adar batean Taz ibaia. Ekialdeko itsasertza aldapatsu eta malkartsua da; mendebaldekoa, berriz, laua eta zingiratsua. Ob ibaiaren ahoan dagoen Novy Port da golkoaren ertzeko portu nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Gulf of Ob[*Betiko hautsitako esteka*] Global.britannica.com

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q745945
* Commonscat Multimedia: Gulf of Ob

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315150165
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q745945
* Commonscat Multimedia: Gulf of Ob
**Mac OS 9** Mac OS klasikoa (classic ingelesez) bezala ezagutu zen sistema eragile familiako azken bertsio nagusia izan zen. Applek merkaturatu zuen 1999ko urriak 23an, eta bere oinordekoa Mac OS X izan zen. Hasieran aurreko bertsioa zen Mac OS 8ren (Mac OS 8.7) bertsio txikiago bat izatea aurreikusita zegoen arren, Mac OS 9ra aldatu zen jada prestatzen ari zen Mac OSren hurrengo belaunaldia zen Mac OS Xerako (10. bertsioa bezala aurkeztua) jauzia ordezteko.

Sistema honek, familia honetako guztien kasuan bezala, garai hartako sistemetan ohikoak ziren zerbitzu eta prestakuntzaren batzuk falta zituen, memoria babestua edo prebentziozko lananitza. Alabaina, aurreko Mac OSekiko abantaila ugari zituen, zenbait erabiltzailerentzako interfaza (oinarrizko erabiltzaileanitza) bilaketa aurreratua eta bateragarritasun handiagoa.

Applek Mac OS 9a zuzenketa eta bertsio txikiago batzuekin eguneratu zuen, 9.0.4 eta 9.1 kasu (non, adibidez, sistematik bertatik (Finderrarekin) kanpoko tresnarik erabili gabe disko konpaktuak grabatzeko ahalmena gehitu zen) 2000n eta 2001ean. Beste eguneratze bat, 9.2.1 2001ean kaleratu zen, baina jada soilik Mac OS Xen Classic emulazio inguruaren funtzionaltasuna hobetu zuen (eta 9.2.2k jarraitu zuen asmo berarekin).

Sistema hau erabiltzeko gaitasuna zuten ekoitzitako azken produktuak Power Mac G4 izenekoak izan ziren, 2004an deskatalogatu zirenak. Mac OS 9 edo aurreko sistema eragileentzat merkaturatu ziren produktuak jada ez dira Mac OS X Leopard edo Mac OS X Snow Leopard sistema eragileak darabiltzaten Macekin bateragarriak

Ikus, gainera
-------------

* Mac OS
* Mac OS 8
* Mac OS p
* Mac OS Platinum Edition

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q904519
* **Identifikadoreak**
* GND: 4583053-8

 |

* Wd Datuak: Q904519
**Näätämö** edo **Neiden** ofizialki, (inariko samieraz: *Njiävđám*; iparraldeko samieraz: *Njávdán*; skolt samieraez: *Njauddâm*) Finlandia eta Norvegiako herrixka bat da. 1826. urtean herrixka bi herrialdeen artean banatua izan zen eta ordudanik ibaiak zeharkatzen duen herrixkaren bi aldeak, herrialde ezberdinekoak dira. **Näätämö** Inarin, Finlandian dago eta Norvegian aldiz, **Neiden**, Deatnu udalerrian. Alde finlandiarrean, eskola publiko bat dago, non skol samitarrek euren hizkuntzan ikasteko aukera daukaten. Gutxi gorabehera 500 bat biztanle dauzka herrixkak, gehienak alde finlandiarrean.

Skolt samitarrak dira nagusi herrixkan eta abeltzaintzatik bizi dira batik bat; izan ere, euren bizimodua azken urteotan oso gutxi aldatu da. Errusiar kulturaren eraginaren ondorioz, skolt samitarrak kristau ortodoxoak dira. Gainera skolt samieraz hitz egiten den herrixka Finlandiako herrixka bakarrenetarikoa da.

Kapera zaharra 1565. urtean eraikia izan zen ibaiaren hertzeko norvegiar aldean, hondartzatik gertu.

Antzinako istorioek diotenez, santu batek kapera eta ibaiko urak bedeinkatu zituen, eta honen omenez, fededunak abuztuaren amaiera festa bat antolatu ohi dute. Kapera berria aldiz, 1901. urtean eraiki zen, eta arkitektura finlandiarraren erakusgarri zehatza da.

Ikus, gainera
-------------

* Deatnu
* Inari
* Skolt samitar

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)** **(Norvegieraz [bokmål])** **(Finlandieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1974077
* Commonscat Multimedia: Neiden

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137351977
* LCCN: n93012280
* NKC: ge1180947

 |

* Wd Datuak: Q1974077
* Commonscat Multimedia: Neiden


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Inariko herrixkak** |  |
| Akujärvi • Angeli • **Inari** • **Ivalo** • Kaamanen • Keväjärvi • Koppelo • Kuttura • Lisma • Menesjärvi • **Näätämö** • Nellim • Partakko • Riutula • **Saariselkä** • **Sevettijärvi** • **Törmänen** |
*No one likes us, we don't care* abestia entzungai.
**No one likes us, we don't care** (euskaraz *Inork ez gaitu gogoko, bost axola*) Ingalaterrako Londres hiriburuko Millwall Football Club taldeko zaletuek abestu ohi duten abestia da.

1970eko hamarkadaren amaieraldera abesten hasi ziren. Izenburuak britainiar hedabideek talde honetako zaletuak hooligan gisa deskribatzearen ondorioz emandako erantzun gisa sortu zen.

Hitzak zaletuek asmatuak izan arren, doinua Rod Stewart abeslariak abestu eta ezagutarazi eta The Sutherland Brothers taldeak konposatutako *Sailing* (*Nabigatzen*) abestiarena da.

Erresuma Batuko beste hainbat futbol taldeetako zaletuek ere abestu ohi duten doinua bada, jakina, hitzak edota izenburua bera ere beren talde eta zaletuen nahiera aldatuak, tartean Eskoziako Glasgow Rangers taldeko zaletuek Glasgow Celtic taldeko zaletuei iseka egiteko, edota Wealdstone Football Club, Milton Keynes Dons Football Club, Crawley Town Football Club, AIK Fotboll, Shamrock Rovers Football Club, Philadelphia Union, Columbus Crew, Urawa Red Diamonds, Raith Rovers Football Club, Hertha BSC, Detroit City Football Club, RB Leipzig, San Diego State Aztecs eta MSV Duisburg taldeetako zaletuek.

Inongo mailetan jokatzen ez duen Dulwich Hamlet Football Club ingeles taldeko zaletuek *No one knows us, we don't care* ("Inork ez gaitu ezagutzen, bost axola") izenburupeko bertsio umoretsua abestu ohi du.

Hitzak
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Jatorrizko ingelesez**

No one likes us, no one likes us,
No one likes us, we don't care!
We are Millwall, super Millwall
We are Millwall from The Den! | **Euskarazko itzulpena**

*Inork ez gaitu gogoko, inork ez gaitu gogoko,*
*Inork ez gaitu gogoko, bost axola!*
*Millwall gara, super Millwall*
*The Deneko Millwall gara!* |  |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1332650

 |

* Wd Datuak: Q1332650
Obalo hau, simetria ardatz bakarrekoa, oilo arrautza baten antzekoa da.
Laukiluze biribildu bat, bata bestearekin bat datozen bi zirkuluerditan datza, eta bi lerro berdin paraleloan, ohi obalo deitua da.
**Obaloa**, geometrian, arrautza edo elipse baten antza duen edozein kurba da. Beste kurba batzuk ez bezala, "obalo" hitza ez dago ondo definitua, eta kurba mota asko obalo deituak dira. Hauek, honako hau dute komunean:

* ezberdingarriak dira (ehundura leuna), sinpleak (ez dira autogurutzatzen), konbexuak, itxiak, kurba lauak

* beren formak ez dira elipsearen edo zirkuluaren oso ezberdinak, eta

* gutxienez simetria ardatz bat dute.

Irudietan bi adibide ikus daitezke. A adibidean, zirkuluerdi bat elipse baten erdiarekin batu da. B adibidean, berriz, bi zirkuluerdi lerro segmentu zuzenekin lotuak daude. Beste *ad hoc* eraikuntza batzuk ere badaude.

Bigarren obalo mota, "laukiluze biribildua" izena duena da. Benetako obaloak ez diren arren, atletismo pistak eta beste kirol batzuetakoak obalo deitzen dira, laukiluze biribilduak diren arren.

Beste toki batzuetan deskribatutako obalo adibideak honako hauek dira:

Obalo forma duten koloreetako irudiak.
* Cassiniren obaloa
* Kurba eliptikoa
* Superelipsea
* Kartesiar obaloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193410
* Commonscat Multimedia: Oval

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4194780-0
* LCCN: sh85096182
* NKC: ph1060678
* AAT: 300055631

 |

* Wd Datuak: Q193410
* Commonscat Multimedia: Oval
**Nortasun kasua**, *A Case of Identity* ingelesez, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1891ko irailean kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1892an, *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zen, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera .

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1888an girotua, Mary Sutherland andereñoaren kasua da istorioa, berarentzat sortutako funts baten interesei esker diru-sarrera handiak dituen emakumea. Duela gutxi desagertu den londrestar batekin hitz emanda dago. Senargaia pertsonaia berezi bat da, nahiko isila eta bere bizitzarekiko nahiko erreserbatua. Sutherland andereñoak bakarrik daki bulego batean lan egiten duela. Eskutitz guztiak makinaz idazten eta sinatzen dizkio, eta berak erantzun behar dio bertako postetxearen bidez. Gainera, senargaiak bakarrik egiten dizkio bisitak Sutherland andereñoari, bere aitaorde gaztea negozioengatik herrialdetik kanpo dagoenean.

Harreman triste honen klimaxa, senargaiak, bere ezkontza egunean, aldarean Sutherland andrea uzten duenean iristen da.

Sherlock Holmes ondorio azkar samar batera iristen da. Makinaz idatzitako letra batek bere teoria baieztatzen du zalantzarik gabe. Pertsona bakar batek irabaz lezake horrelako zerbait gertaera honekin: aitaordea. Holmesek ondorioztatzen du senargaia ate batetik sartu zela zalgurdian eta bestetik atera eta, horrela, "desagertu" zela.

Misterioa argitu ondoren, Holmesek bere bezeroari irtenbidea ez kontatzea erabaki zuen, "Kontatzen badiot ez dit sinetsiko. Gogoan hartu Persiako esaera zaharra: Tiger bati bere umea kentzea bezain arriskutsua da emakume bati ilusio bat kentzea".

Ikus gainera
------------

* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1151528
* Commonscat Multimedia: A Case of Identity

---

 |

* Wd Datuak: Q1151528
* Commonscat Multimedia: A Case of Identity
**Makugweko sarraskia** Kongoko Errepublika Demokratikoan gertatu zen, 2023ko urtarrilaren 22an. Estatu Islamikoaren Indar Demokratiko Aliatua taldeak erasoaren ardura hartu zuen.

Aurrekariak
-----------

Indar Demokratiko Aliatuak Ugandako talde islamista bat da, 1996an matxinada bat hasi zuena. Kongoko Errepublika Demokratikoara hedatu zen eta 2010eko hamarkadan areagotu egin zen. Ipar Kivun egindako erasoek Benin 2016an egindako sarraski bat barne hartzen dute. 2010eko hamarkadaren amaieran, taldeak lotura estuak sortu zituen Estatu Islamikoarekin. 2023ko urtarrilaren 15ean, Kasindiko (Ipar Kivu) eliza baten aurkako atentatua egin zuten.

Sarraskia
---------

2023ko urtarrilaren 22ko gauean, Indar Demokratiko Aliatuek 17 eta 24 pertsona artean hil zituzten Makugwen, Benitik gertu dagoen herrixka batean, Ipar Kivun, Kongoko Errepublika Demokratikoaren ekialdean. Matxinoek hainbat etxe eta denda arpilatu eta erre zituzten, eta hainbat pertsona bahitu zituzten. Saidi Balikwisha diputatu probintzialak, erasoan zehar Makugwen zegoenak, adierazi zuen hildakoak 23 zirela, eta adierazi zuen gutxienez beste 3 desagertuta zeudela. Urtarrilaren 23an, Estatu Islamikoak bere gain hartu zuen erasoaren erantzukizuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116444885

 |

* Wd Datuak: Q116444885
*Artikulu hau izate baten ezaugarrieri buruzkoa da; portaera multzoa gaitzat duena beste hau da: «Pertsonalitate»*

*Artikulu hau izate baten ezaugarrieri buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nortasun».*
Filosofian, **nortasuna** edo **identitatea** entitate edo izate batek bere buruarekin duen erlazioa da. Nortasunaren nozioak hainbat arazo filosofiko ditu, esaterako berdinak diren bi entitateren nortasuna (biek propietate berak badituzte, entitate bera dira?) edo denboran zehar gertatzen diren aldaketen ondorioak (une jakin batean pertsona bat dena, beste une batean pertsona bera izaten jarraitzen du?).

Nortasunaren kontzeptu filosofikoa eta kontzeptu psikologikoa edo soziala bereizi behar dira. Filosofiaren ikuspuntuak erlazioa hartzen du kontuan, hau da, x nortasun bat eta y nortasun bat gauza bera diren, edo bi nortasun berdin diren. Ikuspuntu soziologikotik, berriz, pertsonek beren buruaz duten ikusmoldea, sozialki nola aurkezten duten haien buruak, eta oro har, pertsona bakoitza bakar (edo gainerakoetatik kualitatiboki desberdin) egiten duten aspektuak hartzen dira kontuan. Horrela, nortasun kulturala, genero nortasuna, nortasun nazionala, lineako nortasuna, etab. bereiz daitezke.

Identitatea, gainera, pertsona batek beregain duen kontzientzia ere bada, zeinak, besteengandik desberdin bihurtzen duen. Nahiz eta identitatea osatzen duten ezaugarri asko hereditarioak edota berezkoak izan, inguruak ere eragin handia izan ohi du subjektu bakoitzaren nortasuna garatzean; arrazoi honengatik esan daiteke baliagarriak direla "nire identitate propioa bilatzen ari naiz" bezalako espresioak.
Zentzu honetan, propioa den zerbaitekin lotzen da identitatearen ideia, barneko errealitate bat izango balitz moduan, zeina, berez pertsonarekin erlaziorik ez duten jarrera edota jokabide batzuen ondorioz estalia izan daitekeen: "Nire identitatea galdu nuela sentitu nuen; gustatzen ez zitzaizkidan eta nirekin bat ez zentozen lanbideak onartzen hasi nintzen".

Erlijio edo politikarekin nahastean kontrobersia sustatzen duten kontzeptu multzoaren barnean kokatzen da identitatea. Izan ere, bi modu oso definitu eta aurkako esanahia dutenetan ulertu daitezke, bata askatasunarekin eta autentikotasunarekin erlazionatuta, eta bestea, nagusiek determinatutako rol sozialaren ezartzearekin erlazionatuta. Lehenengoak, aurreko paragrafoetan aipatzen den bilaketa horrekin du zerikusia, eta identitatea eratu, moldatu eta aberasten denaren ideia du oinarri lez.

Ikus, gainera
-------------

* Identitate sexual

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q254474
* Commonscat Multimedia: Identity

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524394
* BNF: 11936778s (data)
* LCCN: sh85064150

 |

* Wd Datuak: Q254474
* Commonscat Multimedia: Identity
**Maktorion** edo **Mactorium** (antzinako grezieraz: Μακτώριον) Siziliako antzinako hiri bat zen, Gela inguruan zegoena, Herodotoren ustez, Gelonaren arbasoa zen Telines buru zuten Gelako hiritar talde batek okupatu zuela. Bere kokapenaren adierazpen bakarra Herodotok ematen du, Gelatik gertu eta Siziliaren barruan.

Maktorion izena, Esteban Bizantziokoaren lanetan ere aipatzen da, nork Filistoren informazioetatik hartzen duen, baina ez da ondorengo garaietan aipatzen. Philipp Clüverk Buterako setioan egon zitekeela pentsatu zuen, Gelatik 13 kilometrora dagoen muino batean. *Barrington Atlas du monde grec et romain* liburuaren editoreek uste izan dute Maktorion Monte Bubonia hondakin arkeologikoen kokalekua Mazzarino udalerrian (Caltanissettako probintzian) zegoen tokietan zegoela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Herodoto: VII, 153
2. ↑  CLUVER: Sicil. 363 orr.

Bibliografia
------------

* Richard Talbert, Barrington Atlas of the Greek and Roman World, (ISBN 0-691-03169-X), Map 47 & notes.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3843699

 |

* Wd Datuak: Q3843699
**Mahai-dantza** (ingelesezko ***table dance***, ahoskatua /ˈteɪbəl dæns/, ***bartop dancing*** bezala ere ezaguna — mostradore edo taberna-barra gaineko dantza —) plataforma baten gainean dantza erotikoak aurkeztea ezaugarri duen ikuskizun mota bat da, normalean mahai, pista edo taberna-barra bat.

Historia
--------

 Emakume dantzaria *mahai-dantza* emanaldia egiten. 
Mahai-dantzak ez du jatorri zehatzik, baina XIX. mendeko genero dramatikoetatik dator. Mahai-dantza genero dramatikoetatik sortzen da, hala nola, kabaretetik, burlesketik eta *music halletik*; Ikuskizun horiek, normalean, gizonezkoei zuzendutako burleskeak eta entretenimendu-ekintzak aurkezteagatik aintzatesten ziren, askotan, errutina erotikoetan eta sexu-gaietan bildutako emakumeak aurkezten baitziren.

Mahai-dantza *Go-Go* (diskoteka bateko bezeroen entretenimenduari eta gaueko beste dantzaleku mota batzuei eskainitako dantza-ikuskizuna) dantzaren sorrerarekin lotzen da. Go-Go delakoa 1960ko hamarkadan sortu zen, Twistearen gorakadaren garaian, New Yorkeko The Peppermint Lounge bezalako establezimenduetan, bere bezero femeninoei bertako altzarien gainean dantza egiteko aukera ematen ziena.

"Mahai-dantza" terminoa Vietnamgo Gerraren garaian sortzen da, guduan egondako Estatu Batuetako Indar Armatuetako kideek erabilita. Ikuskizun mota hau ezaguna egin zen 1960ko hamarkadaren artean indar armatuetako kideak Vietnamen instalatutako entretenimendu zentroetara eta tabernetara joaten zirenean, ikuskizun hori batez ere emakumeek tokiko mahaietan aurkeztutako dantza erotikoen emanaldia izan zen; soldaduek "mahai-dantza" bezala izendatua izan zelarik.

Ikus, gainera
-------------

* Go-Go-a
* *Lap dance-a*
* *Pole dance-a*
* *Stripteasea*
* Gaueko giroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17085410
* Commonscat Multimedia: Table dancing

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1041851618

 |

* Wd Datuak: Q17085410
* Commonscat Multimedia: Table dancing
***Odaliska handia*** (*La Grande Odalisque*) Jean Auguste Dominique Ingres margolari frantsesak 1814an egin zuen margolan ezaguna da. Lan hau orientalismo joeran kokatu behar dugu, neoklasizismo barruan. Olio-pinturaz egina, luzera 91ko zentimetrokoa eta zabalera 162ko zentimetrokoa da. Egun, Frantziako Louvre museoan erakusten da.

Historia
--------

Margolana Napoleónen arreba zen Carolinek, Napoliko Erresumaren erreginak, enkargatu zuen. Enkargua *pendant* bat zen, hau da, beste margolan batekin parean jartzeko; beste lana beste biluzi artistikoa zen. 1819n Parisko Saloian erakutsi zen.

Gaia
----

Odaliskak Otomandar Inperioan hareneko emakume esklabuak ziren. XIX. mendean horrelako irudi erotikoak oso modan jarri ziren eta horrelakoetan Ingres benetako espezialista izan zen. Emakumea jarrera erotikoaz agertzen da, bizkarrez baina burua buelta emanda, ikusleari begira. Margolanak Jacques-Louis Davidek egindako *Madame Récamier* margolana gogorarazten digu. Margolanean orientalismoan ohikoak ziren objektu exotikoak ikus daitezke: abanikoa, turbana eta pipa. Garrantzi handia oihalen ehundurek dute. 1814rako Ingres Florentzian egona zen eta Rafaelen obra ezagutzen zuen; eragin hori lan honetan ikus daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Garaiko kritikoek lanean akats batzuk ikusi zituzten. Horrela, emakumea oso luzea da; hori lortzeko margolariak hiru orno gehiago jarri zizkion. Margolariak jakitun zen horretaz baina errealismoa baztertu zuen efektua lortzeko. Gorputzen luzera artifizial hori manierismoaren ezaugarria izan zen. Lan hau egiteko bost modelo desberdinak erabili zituen.

Kromatismoa oso arina eta monotonoa da eta hori ere garaian oso kritikatua izan zen. Horren bidez artistak preziosismoa bilatzen zuen. Kolore nagusiak hauek dira: urdina gortinetan, gorria, zuria eta urre kolorea dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Informazioa Louvre museoaren webgunean.
* **(Ingelesez)**:Margolanari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1978815
* Commonscat Multimedia: La Grande Odalisque by Jean-Auguste-Dominique Ingres, Louvre

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14572820b (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1978815
* Commonscat Multimedia: La Grande Odalisque by Jean-Auguste-Dominique Ingres, Louvre
*Itzuli* Mozilla gehigarriaren ezaugarriak. (Pantaila argazkia).
**Gehigarri**ak software moduluak dira Mozilla aplikazio nagusiekin txertatzeko. Firefox edo Thunderbird aplikazioek milaka gehigarri dauzkate. Hiru mota daude: hedapenak, gaiak (itxurak), pluginak eta hiztegiak.

Gehigarriak, milaka izanik, multzoka eskaintzen dira. Badaude erabiltzaileari pribatutasun edo segurtasun handiagoa eskaintzen dizkioten gehigarriak, badaude informazioa eskaintzen dutenak (esate baterako, non daukan ostatua zerbitzu ematen ari zaigun webgunea), badaude deskargak egitea errazten duten gehigarriak, publizitate iragarkiak iragazten dutenak, cookieak ezabatzen dituztenak, etab.

Euskaraz
--------

Badaude euskaldunentzat interes berezia duten zenbat Mozilla gehigarri. Esaterako, eskuineko pantaila argazkian Itzuli+ gehigarria ikusten da.

Hainbat hizkuntzatako hiztegi eta euskarazko hiztegiak azkar erabiltzeko aukera ematen du Euskalbar gehigarriak. Lehen hitza euskaraz gehigarriak gure nabigatzailean ezarriz gero, bizpahiru hizkuntzatan dauden webgune atarietan gure hizkuntza gustukoena, aldez aurretik, euskara dela adierazteko balio du.

Xuxen gehigarria gure Firefox nabigatzailean Xuxen aplikazioa gehigarri baten bidez txertatuz gero, orrazketa ortografikoa berehalakoan egin daiteke nabigatzailea dela medio idazten diren testuetan.

Datraolat gehigarria izenak eta deklinabide atzizkiak bereizteko aukera ematen du, marratxo baten beharrik gabe.

Gehigarriak Software librea izanik, hizkuntza paketeak edozein hizkuntzatara itzul daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Gehigarriak – Add-ons for Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
2. ↑   «Thunderbird(e)rako gehigarriak» *addons.thunderbird.net* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
3. ↑   «Zergatik Firefox - Librezale.eus - Firefox gehigarri batzuk.» *librezale.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
4. ↑    «Itzuli+ – Get this Extension for 🦊 Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
5. ↑    «Euskalbar – Get this Extension for 🦊 Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
6. ↑    «Lehen hitza euskaraz – Get this Extension for 🦊 Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
7. ↑    «Xuxen – Get this Dictionary for 🦊 Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).
8. ↑    «datraolat – Get this Extension for 🦊 Firefox (eu)» *addons.mozilla.org* (Noiz kontsultatua: 2021-03-22).

Ikus, gainera
-------------

* Mozilla Firefox.
* Mozilla Thunderbird.
* Xuxen.

Kanpo estekak
-------------

* Firefox nabigatzailearentzako gehigarriak.
* Thunderbird posta-kudeatzailearentzako gehigarriak.
* *Librezale.eus*: Firefox gehigarri gomendagarri batzuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7593080
* Commonscat Multimedia: Mozilla add-ons

---

 |

* Wd Datuak: Q7593080
* Commonscat Multimedia: Mozilla add-ons
**Odaliska** Marià Fortuny margolari katalanak Erroman 1861an, olioaz egindako margolan ezaguna da. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean ikus daiteke. Gaia Fortunyren gustukoa zen eta izen bereko beste lan bat ezagutzen da, hori 1862koa.

Historia
--------

1857an Fortunyk margotzeko pensio-beka bat eskuratu zuen eta horrek, Erroman zegoen bitartean, zenbait obra egin eta Bartzelonako Diputaziora bidali beharra ezartzen zion. Konpromiso horrek zehatz-mehatz lan hauek agintzen zizkion: irudi marraztu batzuk, egile klasiko baten margolanaren kopia bat eta Kataluniako historiarekin lotuta zegoen olio bat. Odaliska bezalako margolanik ez zen komenio horretan aipatzen baina, hala ere, lan hau, 1861an egina, Bartzelonara lehendabizikoa bidali zuen izan zen, 1862ko otsailaren 14ean. Nolabait, 1860an Marruekosera egin zuen bidaiaren ondorioa izan zen.

Azterketa
---------

Margolan hau ez du originaltasun handirik erakusten eta beste bi margolarien eragin zuzena ikus daiteke:
Jean Auguste Dominique Ingres, batetik, 1814an *La Grande Odalisque* (*Odaliska handia*) egin zuen eta Eduardo Rosalesen *Mujer dormida*rekin (*Emakume lotan*), 1859an, biak Erroman eginak. Bigarren horrekin batez ere paralelismoa handia da baina Fortunyren lanean exotismoa handiago ikusten dugu, ia genero-eszena modukoa halaber.

Eduardo Rosalesen *Emakume lotan* (1859).

Bibliografia
------------

* Mercè Donate; Cristina Mendoza; Francesc Maria Quílez, (2004). *Fortuny*. Bartzelona, MNAC. ISBN 84-8043-129-6.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kataluniako Arte Museo Nazionalaren margolanaren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6745929

 |

* Wd Datuak: Q6745929
**Llionpedia**| URL helbidea |  |
| Komertziala? | Ez |
| Webgune mota | Interneteko entziklopedia |
| Hizkuntza(k) | Leonera |
| Jabea |  |
| Argitalpen data | 2009ko ekaina |

**Llionpedia, Enciclupedia en llingua Llïonesa** leoneraz idatzitako Internet bidezko entziklopedia bat zen. 2009ko ekainaren 30ean jarri zen abian, Leongo udaleko Leondar Kultura eta Teknologia Berrien sailak bultzaturik.

2009ko irailaren 24an Llionpedia 15.000 artikulutara iritsi zen.

Polemika
--------

Hainbat sektoretatik, entziklopediari "alderdikeria" edo "zehaztasun falta" egotzi diote; eta zenbait administratzaile nazismoaren aldeko artikuluak ustez sortu izanak ere eztabaida sortu zuen. Kultura alorreko zenbait hiritarrek Leongo udalean kexa jarri zuten eta horren ondorioz Leongo Izquierda Unida alderdiak era berean Leongo Auzitegi Probintzialeko fiskal nagusiaren aurrean salaketa jarri zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Asturierazko Wikipedia
* Miranderazko Wikipedia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** *"Una Llionpedia no tan completa"*
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Diario de León (1)
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Diario de León (2)
4. ↑  **(Gaztelaniaz)** Diario de León (3)
5. ↑  **(Gaztelaniaz)** Diario de León (4)
6. ↑  **(Gaztelaniaz)** Hiritarren kexa.
7. ↑  **(Gaztelaniaz)** Izquierda Unidaren salaketa.

Kanpo estekak
-------------

* (Leonera) Llionpedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195569

 |

* Wd Datuak: Q5195569
**Oda** (antzinako grezierako ωδή, odé, kantua) hitz neurtuan eginiko konposaketa lirikoa da, hedadura ertainekoa (modu klasikoan, 15 soneto) eta gai noble eta goraipamenezkoa.

Antzina, musika tresna baten laguntzarekin kantatzen zen. Antzinako Grezian, bertan baitu odak bere jatorria, bi oda mota zeuden: koralak eta ahots bakarrak kantatutakoak (monodia).

Lirikako olerki konposaketa, non zerbait edo norbaitenganako gorespenezko miresmena adierazten den. Kantatzen den gaiaren arabera, sakratua, heroikoa, filosofikoa edo maitasunezkoa izan daiteke. Orokorrean, oda izena, kantatzeko egina den olerki orori ematen zaio. Adibide bat, Friedrich Schillerren Oda Poztasunari da.

Pindaro, Bernardo Tasso, Garcilaso de la Vega, José Martí, Pablo Neruda eta beste egile mordo batek, genero hau erabili izan dute euren olerkietan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178985
* **Identifikadoreak**
* GND: 4172359-4
* LCCN: sh85094075
* NKC: ph224406
* AAT: 300253045
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q178985
**Gehiengo soila** edo **gehiengo erlatiboa**, erabaki bat onartzeko, aldeko botoak kontrakoak baino gehiago behar dituen bozketa sistemari deritzo. Hau da, besteek baino boto gehiago dituen aukera aukeratzen da.

Erabakia mota ezberdinetakoa izan daiteke:

* Bipolarra: aukera bakarrak alde bozkatzea, aurka bozkatzea eta abstentzioa dira. Boto gehien biltzen duen aukerak irabaziko du, aurka zein alde izan.
* Bi aukera edo gehiagoren arteko erabakia: boto gehien jasotzen duenak irabaziko du. Abstentzioak ez dira kontuan hartuko botoen zenbaketan.

Sistema parlamentarioak
-----------------------

Sistema parlamentarioetan, eta, zabalkuntzaz, organo kolegiatu publiko eta pribatuetan, gehiengo soiltzat, konturen bat onartzeko orduan, aldeko botoak kontrakoak baino gehiago izatea jotzen da.

Gehiengo soilean, gehiengo osoan ez bezala, zenbaketa ez da nahitaez organoko partaide guztien gainean egiten, baizik eta bozkatzera aurkeztu direnen artean. Aldeko botoak zenbat diren ere ez du garrantzirik, kontrakoak baino gehiago diren bitartean, eta, beraz, gehiengo hori lortzen den jakiteko, abstentzioak edo falta diren partaideek ez dute inongo garrantzirik.

Ez dago quorumaren beharrik, ezta gutxiengo boto kopuru baten beharrik ere.

Beste gehiengo batzuk
---------------------

* Gehiengo kualifikatua: Bere onarpenerako, boto ehuneko zehatz bat behar du (ohi %50etik gora).
* Gehiengo osoa: Bere onarpenerako, emandako botoen erdia baino bat gehiago behar du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1799148

 |

* Wd Datuak: Q1799148
Denboran atzera joanda: MacBook Air (2015), iMac G5 20" (2004), Macintosh II (1987), Power Mac G4 Cube (2000), iBook G3 Blueberry (1999) eta jatorrizko Macintosh 128K (1984)
Macintosh 128K, lehen Macintosh ordenagailua, 1984an merkaturatua.
**Macintosh** gaur egun Apple Inc. konpainiak diseinatu, garatu, eraiki eta merkaturatutako edozein ordenagailu pertsonali erreferentzia egiteko erabiltzen den izena da.

Macintosh 128K 1984ko urtarrilak 24an merkaturatu zen. Arrakastarekin merkaturatu zen lehen ordenagailu pertsonala izan zen, erabiltzaile interfaz grafiko bat eta xagu bat erabiltzen zituena komando lerroaren ordez. Mac produktu gama gaur egun idazlekuko oinarrizko Mac minitik MacPro Server bezalako maila ertaineko zerbitzagailuetara aldatzen da.

Mac sistemek, merkatu helburu nagusi bezala etxea, heziketa eta kreatibotasun profesionala ditu. Macen ekoizpena integrazio bertikaleko eredu batean oinarritua dago, non Applek bere hardwareko arlo guztiak ematen dituen eta bere operatze sistema propioa sortzen duen, Mac guztietan aurreinstalatua datorrena. Honek, Microsoft Windowsekin aurreinstalatutako ordenagailu pertsonalekin kontrastatzen du, non saltzaile batek operatze sistema ematen duen eta saltzaile ugarik hardwarea sortzen duten. Bi kasuetan, hardwareak beste operatze sistema batzuen funtzionamendua ahalbidetzen du: egungo Macak, PCak bezala, Linux, FreeBSD eta Windows bezalako operatze sistemak jasateko gai dira, azken hau Applen Boot Camp softwarea edo Parallels Desktop edo VMWare Fusion bezalako beste birtualizazio software batzuei esker.. Gaur egun, posible da, baita ere, Applen operatze sistema aldatzea existitzen den hardware gehienarekin bateragarri egiteko; OSx86 mugimendua deiturikoa da.

Lehen Macintoshak CISC teknologiako Motorola MC 68000 familiako mikroprozesagailuetan oinarrituak zeuden. 1994ko martxoan, Applek Macintosh gaman Apple/IBM/Motorola konsortzioko PowerPC txipak sartu zituen, RISC teknologiara aldatzea suposatzen zutenak. 2006an Applek PowerPc line lineatik x86 arkitekturadun Intel prozesagailuetarako trantsizioa hasi zuen. Egungo Macek Intel Core 2 Duo, Intel Core i3, Intel Core i5, Intel Xeon eta Intel Core i7 mikroprozesagailu saila erabiltzen dute. Egungo Mac mota guztiak Mac OS Xen azken bertsioaren jatorrizko bertsio batekin datoz, 2009ko abuztuak 28tik Mac OS X v10.6 Snow Leopard bertsioan dagoena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75687
* Commonscat Multimedia: Macintosh

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11968218n (data)
* LCCN: sh85079404
* NKC: ph117822
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q75687
* Commonscat Multimedia: Macintosh
**Manfred Georg Andreas Hausmann** (Kassel, Alemania, 1898ko irailaren 10a - Bremen, Alemania, 1986ko abuztuaren 6a) alemaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Lehen Mundu Gerran zauritu egin zuten, eta Munichera joan zen, artearen historia, filosofia eta filologiako ikasketak egitera. 1926an Worpswede herrira joan zen, eta han, Samuel Fischer argitaratzaileak akuilatuta, idazteari ekin zion buru-belarri. Bidaia asko egin zituen, besteak beste, Alemaniako zati handi batean zeharreko bidaldia, oinez.

Bigarren Mundu Gerran ere parte hartu zuen, eta gerra bukatutakoan, zenbait egunkaritako literatura-gehigarrietako idazle gisa lan egin zuen. Gero, Bremenera joan zen. 1967an sermolari gisa laguntzen hasi zen eliza ebanjelikoan.

Hausmannen lehenengo testuetan halako ezkortasun nihilista bat nabari da, baina sentimendu hori 1933tik aurrera aldatu egin zen, Kierkegaarden filosofia existentzialistaren eta Karl Barthen teologia dialektikoaren eraginaren ondorioz, besteak beste.

Era askotako testuak idatzi zituen: poesia eta saiakerak, konposizio japoniarren imitazioak, elezahar kristauak, gogoeta teologikoak eta sermoiak. Baina eskale batzuekin izan zuen esperientzia batean oinarritutako eleberri batek eman zion ospea: *Lampioon küßt Mädchen und kleine Birken* (1928, *Lampioonek musu ematen die neskei eta pinu txikiei*). Berehehala, eleberri horren segida idatzi zuen: *Salut gen Himmel* (1929, *Goraintziak zeruari*). Baina Hausmannen eleberri famatuena *Abel mit der Mundharmonika* (1932, *Abel, harmonikadun hori*) izan zen, nerabeen arteko harreman sentimentalei buruzkoa. Hurrengo eleberrian, *Abschied von der Jugend* (1947, *Agur gaztaroari*), senar-emazte batzuen arazoak kontagai dituen istorioan agerian utzi zuen bere erlijiotasun sakona. Are gehiago hurrengoan, *Liebende leben von der Vergebung* (1953, *Maitaleek barkamena bizi dute*) tratatu teologiko moduko obran. Azken liburu horien kritika txarrak gorabehera, irakurleek oso harrera ona egin zieten.

Obrarik arrakastatsuenak, baina, Hausmannen istorio autobiografikoak izan ziren: *Martin* (1949), *Isabel* (1953) eta *Andreas* (1957).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106610
* Commonscat Multimedia: Manfred Hausmann

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108840431
* ISNI: 0000 0001 2147 1483
* BNE: XX835777
* BNF: 12172417c (data)
* GND: 118547135
* LCCN: n50033384
* NDL: 00442717
* NKC: kup20030000036641
* SUDOC: 030273080
* Open Library: OL136125A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02711/eu\_h\_0990/h0990

 |

* Wd Datuak: Q106610
* Commonscat Multimedia: Manfred Hausmann
**"Otto Pette (hilean bizian bezala)"** Anjel Lertxundi idazle oriotarrak idatzitako eleberria da, 1994an "Alberdaniak" argitaratua. Hogei eta bost urte ondoren, 2018an, Alberdania argitaletxearen eskutik *Otto Pette*ren argitalpen gaurkotua kaleratu da.

Erdi Aroan kokatua dagoen istorio korapilatsu bat kontatzen da pertsonaia askoren perspektiba erabiliz. Egileak hizkuntza jaso eta aberatsa darabil. Maria Jose Olaziregi literatur adituaren arabera, lan honek *"euskal literatura astindu egin zuen"*. Espainiako Narratiba Sari Nazionalaren finalista izan zen.

"Biharko klasiko bat" zela iragarri zuten editoreek 1994an, 'Otto Pette' lehen aldiz argitara ematerakoan. Eta asmatu zutela dirudi. Euskara batuak 50. urteurrena betetzen ari zenean, 2018an, 'Otto Pette'-z aritu ziren Martin Ugalde Foroan Anjel Lertxundi idazlea, Miren Azkarate EHUko irakaslea eta Euskaltzaina, Itxaro Borda idazlea eta Beñat Sarasola idazlea eta literatur kritikaria. Joxerra Garziak gidatu zuen saioa.

Haria
-----

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Gizon bat jauregi batean bizi da bakarrik. Garai batean, erregeak *Baronet* izendatu zuen matxinoen kontrako borrokan izandako garaipenengatik eta jendeak izua zion, krudela eta odolzalea baitzen. Orain aldiz, iragan hura ahaztu besterik ez du nahi. Egun batean, gizon ezezagun baten bisita izanen du. Atzerritarra mendeku bila dator. Biak sukaldeko mahaian eserita, elkarri kontatuko diote beren bizitzaren istorioa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Sarasola, Ainhoa. «Jaiotzetik klasiko bat zena» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-10-26).
2. ↑     *Martin Ugalde Foroa: 'Otto Pette' klasikoaren lehen urteak.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-09).

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko liburu ezagunen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren aipamena "Alberdania"ren webgunean
* 'Otto Pette' klasikoaren lehen urteak. Martin Ugalde Foroa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265380

 |

* Wd Datuak: Q12265380
**Gladio ibaia** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko ibai bat da. Anduin ibaiaren ibaiadar bat da, ibai honen erdialdeko ibilbidea baino iparralderago kokatua. Mendi Lainotsuetan jaiotzen da eta elkarketa inguratzen duten lurraldeek Zelai Gladioak izena jasotzen dute (edo Loeg Ningloron sindarinez) "Antzinako Egunetan, elfo basatiak han lehen aldiz ezarri zirenean, Anduinek bere urak iparraldetik isurtzen zituen beheragune sakon batean eratutako laku bat zen" tokia. Bere urak Anduinen isurtzen dituen tokian gertatu zen Arnorreko Isildur erregeak jasandako erasoa eta hau orkoen esku hil zena, Eraztun bakarraren desagerpenak Isildur orkoentzako ikusgai bihurtu zuenean.

Etimologia
----------

Gladio ibaia Sîr Ninglor ere deitua da: "urrezko lilien ibaia", honakoek osatua:

* Sîr (ibaia), SIR erroa
* Ninglor (urrezko lilia), ziuraski *nîn* (hezea) edo nin, *nen* (ura)ren plurala eta
* *glaur* edo *glor* G(LAWAR) erroa, hitzek osatutako hitza.

Bere izena bere ibilbidearen ertzak inguratzen dituzten urrezko lili kopuru handiagatik eta Anduinekin elkartzen denean sortzen diren uharkengatik dator.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6604556

 |

* Wd Datuak: Q6604556
***Mabuya*** Scincidae familiako narrasti genero bat da. Antilletan bizi dira. Genero honek aldaketa handiak izan ditu azken urteotan. Hasiera batean Scincidae barruan banaketa pantropikal eta azpitropikala zuten espezie asko sarzten ziren. Afrika, Madagaskar, Asia, Amerika eta Ozeanian (Australia kenduta) hedatzen ziren 110 espezie sartzen ziren talde honetan. Azken hamarkadan, ordea, lan molekularrek erakutsi dute oso talde heterogeneoa dela, eta generoa artifiziala zela.

2002an Mausfeld *et al* argitratutako lan filogenetiko batean *Mabuya* generoaren ARNr 12S eta 16S aztertzen zen, lau lerro filogenetiko zeudela erakutsiz, erradiazio geografikoarekin bat egiten zutenak: *Chioninia* lerro caboverdiarrarentzat; *Euprepis* afrikar-madagaskar kladoarentzat, *Mabuya atlantica* ere bertan sartzen; *Eutropis* asiarrentzat; azkenik *Mabuya* klado amerikarra litzateke, *Mabuya mabouya* espezei tipoa Antilletan duena.

Argitalpenaren ondotik Bauerrek arazoa aurkitu zuen nomenklatura honetan. *Euprepis* generoaren lehen denominazioa Waglerrek egin zuen 1830ean eta *Mabuya* *sensu stricto*ren sinonimoa zen. Beraz Bauerrek proposatu zuen *Euprepis* erabili ordez *Trachylepis* Fitzinger, 1843 erabiltzea afro-malgatxeentzat.

Lan horren ostean Hedges & Conn, 2012, generoaren berrantolaketa egin zuten *Mabuya* bakarrik Antilletako espezieei egokitzeko, eta hainbat azpiespezie espezie egoerara igo zituzten.

Espezieak
---------

*Reptarium* webgunearen arabera hauek dira gaur egun onartzen diren espezieak:

* *Mabuya cochonae* Hedges & Conn, 2012
* *Mabuya desiradae* Hedges & Conn, 2012
* *Mabuya dominicana* Garman, 1887
* *Mabuya grandisterrae* Hedges & Conn, 2012
* *Mabuya guadeloupae* Hedges & Conn, 2012
* *Mabuya hispaniolae* Hedges & Conn, 2012
* *Mabuya mabouya* (Bonnaterre, 1789)
* *Mabuya montserratae* Hedges & Conn, 2012

*ITIS*en arabera beste hauek egongo lirateke barruan:

* *Mabuya agilis*
* *Mabuya agmosticha*
* *Mabuya cochonae*
* *Mabuya croizati*
* *Mabuya desiradae*
* *Mabuya dominicana*
* *Mabuya dorsivittata*
* *Mabuya falconensis*
* *Mabuya frenata*
* *Mabuya grandisterrae*
* *Mabuya guadeloupae*
* *Mabuya guaporicola*
* *Mabuya hispaniolae*
* *Mabuya lineolata*
* *Mabuya mabouya*
* *Mabuya macleani*
* *Mabuya macrorhyncha*
* *Mabuya montserratae*
* *Mabuya stanjorgeri*
* *Mabuya unimarginata*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1764684
* Commonscat Multimedia: Mabuya
* Wikispecies Espezieak: Mabuya

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph314901
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Mabuya
* BOLD: 34407
* EOL: 32171
* GBIF: 2462721
* ITIS: 174000
* NCBI: 52176
* Paleobiology Database: 37953
* uBio: 6113978

 |

* Wd Datuak: Q1764684
* Commonscat Multimedia: Mabuya
* Wikispecies Espezieak: Mabuya
**MacLellandarren gaztelua** (ingelesez *MacLellan's Castle*) Eskoziako hego-mendebaldeko Kirkcudbright udalerrian dagoen gaztelu bat da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

1582. urtean Thomas Maclellan Bombiekoa zenak eraikitzen hasi zen. 1752an familiak gaztelua saldu egin zuen, 1782-1912 artean Selkirkeko dukeen jabetzakoa izan zelarik. Gaur egun, herrialde honetako gaztelu gehienak ustiatzen dituen Eskoziako Gobernuaren Historic Scotland agentziaren jabetzakoa da.

Deskribapena
------------

Bere urak Solwayko fiordoan itsasoratzen dituen Dee ibaiaren hegoaldeko ertzean dago. Gazteluaren izenak ongi adierazten duen bezala MacLellan familia edo klaneko kideen bizilekua izan zen. L itxurako oinplanoa du.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Barnealdeko areto handia iparralderuntz begiratu ezkero.Barnealdeko areto handia iparralderuntz begiratu ezkero.
* Sarrera izkinako angeluan, eraikinaren bi hegalen artean.Sarrera izkinako angeluan, eraikinaren bi hegalen artean.
* Sukaldea, heego hegaleko ekialdean.Sukaldea, heego hegaleko ekialdean.

Kanpo estekak
-------------

* MacLellandarren gaztelua. Historic Scotland **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6722014
* Commonscat Multimedia: MacLellan's Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q6722014
* Commonscat Multimedia: MacLellan's Castle
Genaro omentzen duen plaka.
**Genaro Sánchez Martín** Alderdi Komunista Internazionaleko militante sestaoarra zen. Maiatzaren lehenaren bezperako egun batean goi-tentsioko dorre batean bere alderdiaren bandera bat ipintzen ari zela elektrokutatu, erori eta bertan hil zen.

Biografia
---------

Genaro Segoviako probintziatik emigratu zuen Sestaora. Gazte zela Alderdi Komunista Internazionaleko (geroago PTE deituko zena) kide egin zen. 1970ko maiatzaren lehenaren aurreko astean alderdiak zenbait ekitaldi eta ekintza prestatu zituen. Apirilaren 27an Genaro eta beste bi kideek (Carlos Andres Pérez eta Nicolás Sánchez Martín, Genaroren anaia) alderdiaren bandera gorria, igitaia eta mailuarekin, Kuetoko auzoan zegoen goi-tentsioko dorre batean ipintzeko asmoa zuten. Genarok nabarmendu zuen bera igoko zela dorrera. Bandera ipini zuenean deskarga elektriko handi batek jo zuen eta lurrera erori zen. Nicolás izan zen bere anaia kolpearen ondorioz hil zela egiaztatu zuena. Genarok 25 urte zituen ezbeharra gertatu zenean.

Jose Antonio Agirre eta Lekube Kale Nagusiko 51. atariaren alboan plaka batek Genaroren izena gogoratzen du. Plakak ikurrina, bandera gorria eta *Por el pan, el trabajo y la libertad* esaldia ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Homenajes» *www.pte-jgre.com* (Noiz kontsultatua: 2020-09-09).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Muere cuando colocaba una bandera roja en una torreta de cables de alta tension.*  ABC, 33 or..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El joven que aparecio muerto en sestao intentaba colocar una bandera comunista en un poste de la luz.*  Gaceta del Norte, 7 or..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Juan. «En memoria de Genaro Sánchez, fallecido en Sestao, el 27 de Abril de 1970, cuando colocaba una bandera roja en una torre de alta tensión» *www.cgt-lkn.org* (Noiz kontsultatua: 2020-09-09).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99067184

 |

* Wd Datuak: Q99067184