recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Zinane** (antzinako grezieraz: Kυνάνη edo Κύνα, k.a. 323an hil zen), Alexandro Handiaren arrebaordea eta Filipo II.a Mazedoniakoaren eta Audataren, Iliriako printzesaren alaba izan zen.

Audatak bere alaba iliriarren tradizioan hezi zuen eta zaldian ibiltzen, ehizatzen eta borrokatzen irakatsi zion. Amintas lehengusuarekin ezkondu zuen bere aitak. Alargun gelditu zen k.a. 336an bere senarra hil zenean. Hurrengo urtean, Alexandrok bere eskua eman zion Langarori, Agriarren erregeari, bere zerbitzuen sari gisa, baina senargaia gaixotu eta hil egin zen.

Zinanek ezkondu gabe jarraitu zuen eta bere alabaren, Adea edo Euridize, hezkuntzari eskaintzen zion bere denbora. Arte martzialetan entrenatu zuen, Zinaneren amak harekin egin bezala. Bere anaiorde Filipo III.a Mazedoniakoa errege aukeratua izan zenean k.a. 323. urtean, Zinanek Euridize berarekin ezkontzea erabaki zuen eta Asia osoa zeharkatu zuen horretarako.

Bere eragina nahiko handia zen, eta bere proiektuek Perdikas eta Antipater asaldatu zituzten. Horregatik, Perdikasek bere anai Alzetas Zinane hiltzera bidali zuen. Alzetasek onartu zuen nahiz eta bere tropek bere kontrakotasuna agertu zuten eta Zinane ohorez hil zen. Euridizeren ezkontza ospatzera iritsi zen, baina bera eta bere senar Filipo handik gutxira hil zituen Olimpiak. K.a. 317. urtean Kasandrok, Olimpia garaitu ostean, Euridice, Arrideo eta Zinane Egaseko errege hilerrian lurperatu zituen.

Polienok idazten du: "Zinane, Filiporen alaba, arte militarretan zuen ezagutzagatik zen ospetsua: armadak gidatzen zituen, eta guda zelaian bera zen lehena borrokara joaten, bere soldaduak gidatuz. Ilirioekin izandako borroka batean, Zeria erregina bere esku hutsekin hil zuen eta Iliriako armada garaitu zuen hilketa handi batekin."

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pearse, Roger. «Photius, Bibliotheca or Myriobiblion (Cod. 1-165, Tr. Freese)» *www.tertullian.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-15).
2. ↑   [ «A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology,
Caanthus, Cydippe, Cyna'ne, Cyna»] *www.perseus.tufts.edu* (Noiz kontsultatua: 2018-03-15).
3. ↑   «Polyen, ruses de guerre, livre VIII, traduction.» *remacle.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-15).
4. ↑   «Elien : Histoires diverses, livre XIII (traduction)» *remacle.org* (Noiz kontsultatua: 2018-03-15).
5. ↑    *Alexander the Great - Sources.*  2007-03-04 (Noiz kontsultatua: 2018-03-15).
Zeramika-ganibeta
**Zeramika-ganibeta** edo **ganibet zeramikoa** ganibet mota bat da, zeinaren xafla, altzairua izan beharrean, zeramikazko materialez (askotan zirkonio dioxidoa) eginda dagoen. Ganibet mota honek bere ahoa askoz denbota gehiagoz mantentzen du altzairu herdoilgaitzezko xaflakoek baino. Horregatik esan ohi da ez direla zorroztu behar. Baina ezaugarri negatiboak dituzte, oso hauskorrak dira eta hausten dira erortzen direnean. Ganibet hauek ez dira % 100 zeramikazkoak metal nahikoa baitute metal detektagailuak detektatu ahal izateko ezkutuko arma gisa erabiltzea saihesteko.

Ezaugarriak
-----------

Zirkonio dioxidozko ganibetak oso gogorrak dira, esate baterako, zeramikazkoak, 8.5raino iritsi arte Mohs eskalan, eta altzairuzkoak 6aren inguruan mugitzen diren bitartean.

Zeramikazko ganibetak ez dira porotsuak, eta elikagai desberdinak moztu ditzakete zaporeak batetik bestera eraman gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1083265
* Commonscat Multimedia: Ceramic knives

---

 |

* Wd Datuak: Q1083265
* Commonscat Multimedia: Ceramic knives
**Xois** (grezieraz Ξόις, Estrabon XVII, 802. orr, Ptolomeo IV 5 50; Ξόης, Steph.B.), herri oso zahar eta handi bat izan zen, Nilo ibaiaren deltaren erdialdetik oso gertu zegoena, Egipton, *Khasuut* antzinako herri egiptoarra bezala identifikatua.

* Izen egiptoarra: Khasuut. Izen greziarra: Xois (Ξόις). Izen koptoa: Xeos. Izen arabiarra: Saja (سخا)

Niloren adar Sebennitoar eta Fatnitiarrak eratutako uharte batean finkatuta zegoen. Sebennitar nomoaren barnean egon zen, beranduago, bere nomo propioko, Xoistarra deituriko Behe Egiptoko IV. nomoko hiriburu izan zelarik.

Manetonen arabera, Egiptoko XIV. dinastia, euren jatorria Xoisen zuten 76 faraoiz osatuta egon zen. Dinastia hau, hiksoen aurrekoa izan zen. Litekeena da, Xois, lur zingiratsuetan zuen kokapenagatik, ibaiaren adarrek osatutakoak, deltaren hiksoar okupaziotik at geratu izana, edo, beharbada, inbaditzaileek errespetatu egin zuten zerga bat ordainduz.

Ustez, batzurentzat, Herodotok aipatzen duen *Papremis* da (II, 59 III, 12). Champollionek, Xois, egungo Saja, Sakha edo Sakkratik gertu identifikatu zuen (l'Egypte sous les Pharaons, II. liburukia, 214. orrialdea), Xeos koptoaren eta antzinako egiptoerazko Skhooren izen arabiarra dena (Niebuhr, Bidaiak, I. liburukia, 75. orrialdea). Tamiathisetik Menfiserako bidea, Xoisetik igaro zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1068140
* Commonscat Multimedia: Sakha, Kafr el-Sheikh

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4575409-3
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 28537

 |

* Wd Datuak: Q1068140
* Commonscat Multimedia: Sakha, Kafr el-Sheikh
Wikilari egoiliarra eta komunitatearen arteko harremana. Diagramak egonaldi programa batean dauden eragileak eta bakoitzak eman eta jasotzen duena adierazten du.
**Wikilari egoiliarra** Wikipediako editore bat da, erakunde jakin batean egonaldi bat egiten duena. Egoiliarrak jasotzen dituzten erakundeak kultura eta ondarearen alorrekoak izan ohi dira, bereziki, galeriak, liburutegiak, artxibategia eta museoak (Wikipediako dokumentazioan, GLAM akronimoaz ezagunak). Egoiliarraren zereginak hauek izan ohi dira: erakundearekin zerikusia duten artikuluak Wikipedian sortzea eta aberastea; erakundearen edukia lizentzia askean jar dadin laguntzea eta bultzatzea; eta erakundearen eta Wikipedia komunitatearen arteko harremanak garatzea. Egoiliarrak oro har lagundu ohi du, era berean, Wikipediarekin zerikusia duten GLAM erakundearen eta publiko orokorraren arteko jarduerak koordinatzen.

Hainbat erakundek jaso dituzte wikilari egoiliarrak, haietako batzuk aski ezagunak, esaterako, Britaniar Museoa eta Britaniar Liburutegia, eta baita erakunde txikiagoak ere, adibidez, Erresuma Batuko Derby Museum and Art Gallery eta The New Art Gallery Walsall; Frantzian, Versaillesko jauregia; Katalunian Picasso Museoa; AEBetan, Smithsonian Institution, Gerald R. Ford Presidential Library, National Archives and Records Administration, Norvegiako Liburutegi Nazionala, eta Suitzako Artxibategi Federala.

Historia
--------

Lehen wikilari egoiliarra Liam Wyatt izan zen eta 2010ean bost astez Britaniar museoan aritu zen. Ikusi zuen Wikipediak bazuela beharra museoekin lankidetzak sendotzeko informazio ahalik eta zehatzena eta eguneratuena sortzeko: «Lan bera egiten dugu arrazoi berengatik, jende berarentzat, medio berdinean. Lan egin dezagun elkarrekin!». Bigarren egoiliarra Lori Phillips wikilaria izan zen Children's Museum of Indianapolis museoan, 2010ean ere. Hirugarrena Benoît Evellin izan zen eta sei hilabete eman zituen Versailleseko jauregian. Bartzelonako Picasso Museoa eta Ingalaterrako Derby Museum and Art Gallery izan ziren ideia hau bereganatu zuten hurrengoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   National Library of Scotland seeks Wikipedian in residence Bristol Wireless 2013/4/18, Woods, Steve **(Ingelesez)**
2. ↑  **(Ingelesez)** «Venerable British Museum Enlists in the Wikipedia Revolution», Cohen Noam, *New York Times*, 2010-06-05.
3. ↑  **(Ingelesez)** «Warming Up to the Culture of Wikipedia», Cohen, Noam, *New York Times*, 2014-03-19.
4. ↑  **(Ingelesez)** Museum Hires «First Wikipedian-in-Residence», Insideindianabusiness.com, 2011-08-19.
5. ↑  **(Ingelesez)** GLAM Versailles jauregia proiektuko orria
6. ↑  **(Ingelesez)** GLAM Museu Picasso proiektuko orria
7. ↑  **(Ingelesez)** GLAM Derby proiektuko orria

Kanpo estekak
-------------

* Ikusi Outreach wikin  Wikilari egoiliar  artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3809586
* Commonscat Multimedia: Wikipedians-in-Residence
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikimedian in residence

---

 |

* Wd Datuak: Q3809586
* Commonscat Multimedia: Wikipedians-in-Residence
* Meta-Wiki Koordinazioa: Wikimedian in residence
**Zipetes I.a Bitiniakoa** (antzinako grezieraz: Zιπoιτης edo Zιβoιτης) Bitiniako erresuma independenteko bigarren gobernaria izan zen, K.a. 326tik K.a. 278 arte gobernatuz.

Zipetes, bere aita Bas Bitiniakoaren oinordekoa izan zen K.a. 326an, eta 48 urtez gobernatu zuen. Ohi, Bitiniako lehen erregetzat (*basileus*) hartzen da, hala izendatu zen lehena izan baitzen, K.a. 297an (bere aitak, Bitiniako printze titulua zuen).

Bere erregealdian, Zipetesek, kanpaina arrakastatsuak izan zituen Lisimako Traziakoaren aurka (Alexandro Handiaren diadokoetako bat, Alexandro hil zenean, honen inperioaren zatien kontrola hartu zutenak). Baita Antioko I.a Soterren aurka ere (beste diadoko bat izan zen Seleuko I.a Nikatorren semea). K.a. 315ean, Zipetesek, Astako eta Kaltzedoniaren aurka, huts egin zuen espedizio bat bidali zuen. Egitasmo horretan jasotako porrota, nagusiki, Antigono I.a Monoftalmosek bidalitako laguntza tropengatik izan zen.

Zipetesek, hiri bat sortu zuen Lypedron mendiaren magalean, baina mendiaren kokapena, eta, beraz, hiriarena, ez da ezagutzen.

Zipetes, 76 urterekin hil zen, lau seme-alaba utziz, horietatik nagusiena zen Nikomedes I.a izan zelarik bere oinordekoa.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Bas Bitiniakoa Bitiniako printzea** | **Bitiniako erregea**K.a. 326-K.a. 278 | Ondorengoa**Nikomedes I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205468

 |

* Wd Datuak: Q205468
**Putnam konderria** (ingelesez: *Putnam County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greencastle da. 2010eko zentsuaren arabera 37.963 biztanle zituen, Putnam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Putnam konderriak 1.250,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,6 ura dira. Beste 1.244,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 37.963 pertsonetatik 35.715 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 587 dira. 1.485 beltzak edo afroamerikarrak. 90 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 273 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 34 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 356 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506531
* Commonscat Multimedia: Putnam County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143084622
* LCCN: n82020155
* NARA: 10038962
* **Lekuak**
* OSM: 1458328
* TGN: 2000553

 |

* Wd Datuak: Q506531
* Commonscat Multimedia: Putnam County, Indiana
**Putnam konderria** (ingelesez: *Putnam County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Winfield da. 2010eko zentsuaren arabera 55.486 biztanle zituen, Putnam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Putnam konderriak 907,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,25 ura dira. Beste 895,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 61,14 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.486 pertsonetatik 53.861 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 484 dira. 478 beltzak edo afroamerikarrak. 115 amerikar natiboak ziren eta 24 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 409 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 37 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 562 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501809
* Commonscat Multimedia: Putnam County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148948245
* LCCN: n82117090
* **Lekuak**
* OSM: 1913194
* TGN: 2002289

 |

* Wd Datuak: Q501809
* Commonscat Multimedia: Putnam County, West Virginia
**Putnam konderria** (ingelesez: *Putnam County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cookeville da. 2010eko zentsuaren arabera 72.321 biztanle zituen, Putnam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Putnam konderriak 1.042,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,78 ura dira. Beste 1.038,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 69,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 72.321 pertsonetatik 68.910 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.858 dira. 1.421 beltzak edo afroamerikarrak. 211 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 839 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 886 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Putnam County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495045
* Commonscat Multimedia: Putnam County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131377322
* LCCN: n82153144
* **Lekuak**
* OSM: 1848196
* TGN: 2001907

 |

* Wd Datuak: Q495045
* Commonscat Multimedia: Putnam County, Tennessee
**Putnam konderria** (ingelesez: *Putnam County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carmel da. 2010eko zentsuaren arabera 99.710 biztanle zituen, Putnam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Putnam konderriak 637,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,28 ura dira. Beste 596,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 156,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 99.710 pertsonetatik 94.370 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 11.661 dira. 2.047 beltzak edo afroamerikarrak. 121 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.832 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 171 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.155 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115266
* Commonscat Multimedia: Putnam County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155944167
* ISNI: 0000 0004 0405 3329
* GND: 4493777-5
* LCCN: n81003698
* NARA: 10036394
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838022
* TGN: 1002810

 |

* Wd Datuak: Q115266
* Commonscat Multimedia: Putnam County, New York
**Putreaizko Punta** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Pardarri menditik gertu, mendi honengandik lepotxo batekin bananduta.

Irispideak
----------

### Amezketatik

San Bartolomeko parrokiatik, Barazeagako mendirantz joan behar da, handik, Arritzagako labarretik igotzen den bidezidorra hartzeko. Pardelutseko iturrira heldu ondoren, igotzen jarraitu behar da, Perileku edo Igaratzako larreetara iristeko. Handik iparmendebaldera, eta Olamuño igaro ondoren korridore bat hartu behar da, ekialdetik, tontorrera iristen dena.

### Larraitzetik

Larraitzeko zelaietatik, Txindokiranzko ohiko bidea hartzen da, Zirigarateko pasabidera iritsi arte. Hemendik, Alotzarantz jarraitu behar da, Irazustako lepora iritsi arte. Hemen, bidezidorrak, Errenagako babeslekuetaranzko jeitsiera hasten du. Hemendik jarraitu behar da, Lizasoko lepoa atzean utzi ondoren, Ganboa eta Pardarri mendiek osatutakoa, igoeraren azken aldapak hasi behar dira, mendiaren mendebaldetik, lenar eta harkaitzen artean, igoera errez eta polit batean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266360

 |

* Wd Datuak: Q12266360
**Óscar Vivanco Arco** (Bilbo, 1962ko irailaren 30a) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena.

Biografia
---------

Vivanco Bizkaiko futbolaren hainbat harrobietan trebatu zen- Iturrigorri, Plentzia eta Getxon, adibidez- 1980an Athletic Clubeko gazte-taldera iritsi zen arte. Denboraldi hartan Bilbao Athleticen debut egin zuen. Guztira, 157 partida jokatu zituen bost denboralditan. 1983ko ekainaren 1ean Athleticekin debuta egin zuen Ligako Kopako partida batean. 1986ko martxoaren 2an Lehen Mailan egin zuen debuta, San Mamesen, Sportingen aurka. 1986-87 denboraldian lehen taldeko jokalaria izan zen, bost partida baino ez jokatu zituen arren.

1987an, Athleticekin bederatzi partida jokatu ondoren, Sestao Sport Club era joan zen. Hurrengo urtean Atlético de Madrid B taldeak fitxatu zuen eta 1989-90 denboraldian hogei partida baino gehiago jokatu zituen Lehen Mailan Rayo Vallecanorekin. Bere azken taldea Deportivo Alavés izan zen, non bi denboraldi jokatu zituen.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) | Partida(k) |
| --- | --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1981-1986 | 157 |
| Athletic Club | 1983-1987 | 9 |
| Sestao Sport Club | 1987-1988 | 14 |
| Atlético de Madrid B | 1988-1989 | 29 |
| Rayo Vallecano | 1989-1990 | 25 |
| Deportivo Alavés | 1991-1993 | 61 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aranzamendi.  (2013/05/23). «Óscar Vivanco: "Jugar ene el Athletic fue un sueño hecho realidad"» *Sentimiento Athletic*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Bilbao Athletic cumplirá su partido 2.000 de Liga en Toledo» *La cantera de Lezama*.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Athletic Club

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60168335

 |

* Wd Datuak: Q60168335
**Zentroko Alderdia** (Norvegieraz, *Senterpartiet*) Norvegiako alderdi politiko zentrista da. Ideologia tradizional bat bultzatzea baino gehiago, nekazarien eta arrantzaleen interesak defendatzea da bere helburua. Horretarako, eredu ekonomiko eta politiko deszentralizatuaren alde agertu ohi da. Gainera, Norvegia Europar Batasunean sartzearen aurka dago.

Historian zehar, eskuineko alderdien sustengatzaile izan da. 2005eko hauteskundeetan, aldiz, joera horri buelta eman eta Jens Stoltenbergek gidatutako gobernuan sartu zen, Alderdi Laborista eta Ezkerreko Alderdi Sozialistarekin batera. Aurretik, hiru lehen ministro izan ditu: Peder Kosltad (1930-1931), Jens Hundseid (1931-1932 eta Per Borten (1965-1971.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])** [www.senterpartiet.no Alderdiaren webgune ofiziala]
* **(Ingelesez)** Alderdiaren ideologiaren azalpen laburra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493685
* Commonscat Multimedia: Senterpartiet

---

 |

* Wd Datuak: Q493685
* Commonscat Multimedia: Senterpartiet
**Oscar Latas Alegre** (Sabiñánigo, Aragoi, 1968) Consello d'a Fabla Aragonesa elkarteko kidea da. Zaragozako Unibertsitatean Filosofia eta Letretan lizentziatua.

Latasek argitaratutako lanen artean, honako hauek daude: *Misión lingüística en el Alto Aragón de Jean-Joseph Saroïhandy* (2005); *Clases de aragonés en a Unibersidá de Barzelona: Odón Apraiz, 1933* (2000), *Repui d'un atro bocabulario aragonés d'o sieglo XIX: Moner y Siscar* (2002), *R. Mª Azkue e l'aragonés en 1930: literatura popular chesa e o bocabulario ansotano d'Aznárez* (2004), *Os bocables recullitos por J. Saroïhandy en Zanui* (2005), *Cartas d' Antoni Maria Badia i Margarit con Veremundo Méndez Coarasa* (2010), *Los inicios de la dialectología aragonesa: la relación epistolar entre Joaquín Costa y Jean-Joseph Saroïhandy* (2013), *El aragonés a principios del siglo XX: la Oficina Romànica* (2018), eta *Precursores en la Enseñanza Superior de la lengua aragonesa. Apuntes para su centenario* (2020).

*Fuellas*, *Luenga e Fablas* eta *Rolde* aldizkarietan artikulu ugari eman du argitara.

Poesia
------

* *Berari*, (2003)
* *Sísolas*, (2004)
* *Ortensia de Chudas*, (2004)
* *Postaletas*, (2009)
* *Ya s'ha dispertato Guara*, (2009)

Eleberriak
----------

* *Petalos de febero en Bordeus* (2007)
* *Chuegos florals. Repuis d'asperanza y malinconía* (2012).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Saria 'Arnal Cavero' 2011 [*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Aragoierazko literatura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3572776
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73640464
* ISNI: 0000 0000 7689 948X
* BNE: XX1186290
* BNF: 170043091 (data)
* CANTIC: a11597434
* GND: 173997198
* LCCN: no2007102024
* SUDOC: 116020024
* UB: a1310092

 |

* Wd Datuak: Q3572776
Jan Steenen margoa, 1665ekoa, non hainbat zentzumen adierazten baitiren.
**Zentzumena** hautematearen mekanismo fisiologikoa da; sentipen mota jakin bat hartarako den organo baten bidez hartzeko ahalmena.

Fisiologiaren ikuspegitik, zentzumena edo zentzumenezko atzematea organismoak bere inguru edo barne giroan gertatzen diren aldakuntzen aurrean batez ere horretarako bereziak dituen parte edo organoen bidez aldakuntza horietan eralgitzen den energia bizi prozesuetara bihurtuz erreakzionatzeko duen gaitasun edo mekanismoa da. Konplexutasun handiko animalia guztietan barne edo kanpo kitzikadurak nerbio-bulkada bihurtzen dira; bulkada horiek garunaren arlo berezietara igortzen dira, eta han aztertzen. Behin bulkada horiek aztertu direlarik, organismoa gai da kitzikadurari egoki erantzuteko.

Gizakiek igar dezaketen zentzumenak
-----------------------------------

Bost zentzumen bereizi ohi dira animaliengan:

1. Dastamena (mihian)
2. Entzumena (belarrietan)
3. Ikusmena (begietan)
4. Ukimena (azalean)
5. Usaimena (sudurrean)

Hauetaz gain, beste animaliek ez bezala gizakiok mintzamenaren gaitasuna ere badaukagu. Eta beste zentzumen batzuk ere bereizten dira, horren agerikoak ez badira ere: beroaren zentzumena, hotzarena, presioarena, oinazearena eta orekarena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q173253
* Commonscat Multimedia: Senses

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525882
* GND: 4055113-1
* LCCN: sh85120047
* NDL: 00564887
* NKC: ph135035
* AAT: 300055137
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q173253
* Commonscat Multimedia: Senses
**Zeraingo bolatokia**, baita ere **Liztormendi bolatokia**, Gipuzkoako herri horretan dagoen instalazioa da. Eraikitako euskal ondare nabariaren izendapena du. XX. mendeko eraikina da.

Tradizioa
---------

Bola jokoa Euskal Herrian tradizio handia duen kirola da. Zerainen ere oso zabalduta dago. Garai batean, bederatzi bolatoki zeuden herrian sakabanatuta, baina garrantzitsuena Herriko Plazako hau izan ohi da.

Jokoaren ezaugarriak
--------------------

"Jokoaren funtsa bolatokiaren barrenean dauden bederatzi "birlak" bide erdian dagoen "txaparroa" jo gabe botatzea da. Jokalari bakoitzak bost saiakera egiten ditu eta hauetan "birla" gehien botatzen duena izango da irabazlea. Bolak oholaren gainean arrastaka doanean ateratzen duen soinuak herritar nahiz bisitariak liluratzen jarraitzen ditu". Zeraingo Turismo Bulegoak taldeentzat bola-jokoa tailerra eskaintzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Zeraingo Bolatokia Eusko Jaurlaritzaren Euskal Ondarearen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65770424
* Commonscat Multimedia: Zeraingo bolatokia

---

 |

* Wd Datuak: Q65770424
* Commonscat Multimedia: Zeraingo bolatokia
**Yusif ibn Kuseyir mausoleoa** (en azerí: Yusif ibn Küseyir türbəsi) Nakhitxevan hirian dago, Azerbaijango Nakhitxevango Errepublika Autonomoan. 1161 eta 1162 artean eraiki zen. 1998an Nakhitxevangp mausoleoak Mundu Gizateriaren Ondarearen zerrendetan sartzea eskatu zen. Hiriko monumentu zaharrenetariko bat da.

Arkitektura
-----------

Egitura oktagonal txikia da, adreilu egosiz egina eta sabai piramidal batez osatua. Mausoleoaren goikaldea apaingarri geometrikoekin ornatuta dago. Arkitektoaren izena, Ajami Nakhchivani, mausoleoaren sarreraren ezkerraldean dago idatzita. Yusif ibn Kuseyir bertan lurperatuta dagoen pertsona da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:The mausoleum of Nakhichevan, Unescoren fitxa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q850519
* Commonscat Multimedia: Yusif ibn Kuseyir Mausoleum

---

 |

* Wd Datuak: Q850519
* Commonscat Multimedia: Yusif ibn Kuseyir Mausoleum
**Zure besoetan** euskal abesti herrikoia, beraz anonimoa, da. Jesus Mari Arocenaren ustez egilea José Antonio Santesteban izan zitekeen.

Hitzak
------

Jatorrizko bertsioa Eusko Ikaskuntzaren webgunean dago:

1. Amorez eri nago  

Aspaldi onetan   

zuregaitic maitea   

gau ta egun penetan.   

Arqui nezaque poza   

Arqui nezaque poza   

badaquit nic certan   

Sendatuco nitzaque   

Zure besoetan. (bis)   

2. Biotz baten lecuan   

Milla banituque   

Guztiyac zuretzaco   

Izango liraque;   

Baña millaren lecuan   

Bat besteric ez det,   

Artu zazu maitea   

Bat au milla bider.   

3. Nere maite polita   

Zutzaz oroitzean   

Odola pill pill dabil   

Nere biotzean:  

Campora irten nairic   

Aleguin gucian   

Miñ char au bearco zait   

Sendatu iltzean.   

4. Berotasun gozo bat   

Zañetic zañera   

Nere gorputz guztian   

Maitea sentitzen da;   

Guztoaren pasioz   

Sartzen zait icara,   

Itzican ere ecin   

Asmatu dedala.  

5. Adios nere maitea   

Seculan betico,  

Esconduco zerade   

Ni natorreneco;   

Maiteac erantzun dit   

Pena andibatequin   

Ez naiz ni ezconduco   

Ez bada zurequin."

Erreferentziak
--------------

1. ↑  156 or.
2. ↑

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 156-157 or.

Kanpo estekak
-------------

* Abestiaren partitura.
* Donostiako Orfeoiaren bertsioa.
**Purificación Campos Sánchez** (Bartzelona, 1937ko abuztuaren 18-Madril,2019ko azaroaren 19) **Purita** edo **Pura Campos** bezala ezagunagoa, komikigile, marrazkilari eta margolari ezaguna izan zen, batez ere XX. mendeko nazioarteko komiki munduan. Arte Ederren Merituaren Urrezko Domina eman zioten 2009an.

Biografia
---------

Purita Campos eta Carmen Barbará Bartzelonako Komiki Azokan.
Bartzelonan jaioa, Camposek emakumea izateagatik garaiko bazterketa ondo asko ezagutu zuen. Bartzelonako Llotja Eskolan moda-aldizkarietarako marrazkiak egiten ikasi zuen eta, hasiera batean, modista lan egin zuen. Manuel Vázquezi esker, lanpostu bat lortu zuen Editorial Brugueran, hasieran aldizkarien azalak prestatzeko eta, ondoren, komikilari gisa. Bere lanak batez ere neskentzako aldizkarietan jaso ziren: *Dalia* (1959), *Sissi* (1961), *Blanca* (1961), *Can Can* (1961) edo *Celia* (1963). 1971n, Creaciones Editoriales agentziaren bidez, Erresuma Batuko aldizkarietan hasi zen lanean: Philip Douglas egileak gidoiak prestatzen zituen eta Purita Camposek marrazkiak. Horrela *Patty’s World* sail ospetsua landu zuen, ondoren *Esther y su mundo* bezala Espainaratuta. Sail horrekin, asteko 300.000 eta 400.000 aleko argitaraldiak lortu zituen. 1988an saila bukatutzat eman zuen. Holandan, bestetik, Andries Brandt egilearen gidoiekin *Tina* saila sortu zuen, izen bereko aldizkarian argitaratzeko. Era berean, Francisco Ortegarekin, *Gina* saila marraztu zuen. Geroago, bere lanak Espainiako beste aldizkarietan ere agertu ziren: *Lily* (1974), *Jana* (1983), *Pecosa* (1986) eta *TBO* (1988).

80. hamarkadan margolaritza munduan murgildu zen, marrazketa-akademia bat eta erakusketa-areto bat antolatuz. 2005ean oso edizio zainduan *Gina* berrargitaratu zen. 2006tik aurrera *Las nuevas aventuras de Esther* saila egiteari ekin zion. Gidoia Carlos Portelarena zen; lehenengo albumetik 20.000 ale saldu zituen. 2007an *Esther y su mundo* berragitaratu zen. 2009an Espainiako Gobernuak, beste 24 egilerekin batera, Arte Ederren Merituaren Urrezko Domina eman zion. 2011n Getafen omenaldi egin eta kale bati bere izena eman zitzaion. 2019ko azaroan hil zen, 82 urte zituelarik.

Sariak
------

* 2004: Haxtur saria, **Maite dugun Egileari**. en el Asturiako Pritzerriaren Komikiaren Nazioarteko Saloia, Gijón
* 2013: Bartzelonako Komiki Azoka

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Anna Abellaren artikulua *El Periódico*, 2019/11/20.
2. ↑   Vuelve 'Esther y su mundo', El Mundo. Hermosín, Antonio (03/09/2007).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Purita Campos Tebeosfera webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**:Purita Campos Cervantes Birtual webgunean.
* **(Ingelesez)**:Comic creator:Pura Campos Lambiek Comiclopedian.
* **(Gaztelaniaz)**:Purita Camposekin elkarrizketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2895012
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87695643
* ISNI: 0000 0000 5975 2267
* BNE: XX856609
* CANTIC: a10884087
* GND: 1057696609
* LCCN: no2013114876
* Tebeosfera: purita\_campos

 |

* Wd Datuak: Q2895012
**Ramon Zubiaurre Agirrezabal** (Garai, Bizkaia, 1882ko irailaren 1a - Madril, Espainia, 1969ko uztailaren 9a) euskal herritar margolaria izan zen.

Biografia
---------

Valentin Zubiaurre Urionabarrenetxea musikagileak seme bi izan zituen, biak margolariak izandakoak: Ramon eta Valentin. Seme biak gor-mutuak izan ziren. Honek anai bien arteko harreman sendotu zuen.

Madrilgo San Fernandoko Arte Ederretako Eskolan egin zituen pinturako lehen ikasketak. 1899. urtetik aurrera, Arte Ederretako erakusketa nazionaletan hasi zen parte hartzen. 1902. urtean, diru-laguntza eskaini zion Bizkaiko Aldundiak, Parisen ikas zezan, eta han bizi izan zen denboraldi luze batez. Estatu Batuetan lan egin zuen, New Yorkeko *The Hispanic Society of America* elkarteko kidea izanik. Europan eta Ameriketan erakusketa ugaritan jarri zituen bere koadroak ikusgai, eta sari ugari jaso zituen bizitzan zehar. Euskal giroko eta ohiturazko koadroak pintatu zituen batez ere, eta Holandako paisaiak eta hainbat erretratu.

Lan nagusiak
------------

*Amor y juventud*, *Los remeros vencedores de Ondarroa*, *El marino vasco Shanti Andia el Temerario*, *Apoteosis de la pelota vasca*, *El santo del tío Ramón*, *Caridad*, *Mary*, *Nire herrixkaren agintariak*, *Viejos ondarreses*, *El requiebro*, *Bodas de oro*, *El primer hijo al regreso del pescador*, *Sagarrerreketarrat*, *Pícaros y mendigos*, *Nire herrixkaren intelektualak*, *La partida*, *Esperando la barca*, *El mercado*, *Danza vasca*, *Puesta del sol en Garay*, *Paisaje de Mañaria*, *El cabo Ogoño de Bermeo*, *Un caserío en Mañaria*, *Desde Ondarroa*, *Peña de Saturrarán*, *Autorretrato*, *La partida* eta J. Mayeas eta J. Gerrikabeitiari eginiko erretratuak.

Galeria
-------

* Nire arreba Pilarren erretratua*Nire arreba Pilarren erretratua*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Muñoz Viñarás, Laureano.  (1969-7-14). «Ramón de Zubiaurre, in memoriam» *Hierro* (Bilbo).
2. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Ramón de Zubiaurre Aguirrezabal.* .
3. ↑   Mochizuki, Takeshi.  (1980). *Ramón de Zubiaurre, el pintor y el hombre.*  Bizkaiko Foru Aldundia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541701
* Commonscat Multimedia: Ramón de Zubiaurre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86873292
* ISNI: 0000 0000 7326 2336
* BNE: XX1145408
* GND: 1037230388
* LCCN: no2009195031
* ULAN: 500038256
* RKD: 86579
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 148269
* Lur: 06269/eu\_z\_1928/z1928
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q541701
* Commonscat Multimedia: Ramón de Zubiaurre
1874ko kopa irabazi zuen taldea.
**Queen's Park Football Club** Eskoziako futbol talde bat da, Glasgow hirikoa. 1867an sortu zen eta beraz **Eskoziako futbol talderik zaharrena** da. Guztira Eskoziako 10 Kopa irabazi ditu. Gaur egun Eskoziako hirugarren mailan ari da.

Izena, Glasgowko Queen's Park parke eta barrutiari zor dio.

Historia
--------

XIX mendean Eskoziako talderik onena izan zen eta sekulako palmaresa eskuratu zuen. 1874 eta 1893 artean Eskoziako 10 lortu zituen eta 1884 eta 1885ean Ingalaterrako Kopako finalera ere iritsi zen baina bietan Blackburn Roversek garaitu zuen. Glasgowen ere titulu ugari eskuratu zituen, 4 Kopa, liga bat eta 8 Charity Cup.

Gaur egun ere Celtic FC eta Rangers F.C.-ren atzetik Kopa titulu gehien dituen taldea da.

Eskoziako Ligaren sortzaileetarikoa izan bazen ere behe mailatan aritu izan da bere historia luzean zehar.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Eskozian: 10

* Eskoziako Liga (0)
* *Eskoziako bigarren maila (2):* 1923, 1956.
* Eskoziako Kopa (10): 1874, 1875, 1876, 1880, 1881, 1882, 1884, 1886, 1890, 1893.

### Ingalaterran: 0

* Ingalaterrako Kopa (0): finalista 1884 eta 1885ean.

### Glasgowen: 5

* Glasgowko Kopa (4): 1889, 1890, 1899, 1946.
* Glasgowko Liga (1): 1897.
* Glasgowko Charity Cup (8): 1877, 1878, 1880, 1881, 1883, 1884, 1885, 1891.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852753
* Commonscat Multimedia: Queen's Park FC

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138640576
* LCCN: nb2010022717

 |

* Wd Datuak: Q852753
* Commonscat Multimedia: Queen's Park FC
***Queen*** Queen talde britainiarraren estudioko lehen albuma da. 1973ko uztailaren 13an EMI Records-ek Erresuma Batuan eta Elektra Records-ek Estatu Batuetan argitaratua, Trident estudioetan eta Londresko De Lane Lea estudioetan grabatua izan zen, Roy Thomas Baker, John Anthony eta bandako kideek koproduzitua.

Albumak heavy metalaren eta progressive rockaren eragina izan zuen. Letrak hainbat gaietan oinarrituta daude, tartean folklorean ("My Fairy King") eta erlijioan ("Jesus"). Freddie Mercury abeslari nagusiak 10 abestietatik 5 idatzi zituen, Brian May gitarra-jotzaile nagusiak 4 ("Doing All Right" barne, Tim Staffell Smile taldeko abeslariarekin batera konposatua) eta Roger Taylor bateria-jotzaileak "Modern Times Rock 'n' Roll" idatzi eta abestu zuen. Albuma ixteko abestia "Seven Seas of Rhye"ren bertsio instrumental laburra da, behin betiko bertsioa *Queen II* bere estudioko bigarren albumean agertu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193490

 |

* Wd Datuak: Q193490
Renato Castellani
**Renato Castellani** (Finale Ligure, Savona, Italia, 1913ko irailaren 4a - Roma, Italia, 1985eko abenduaren 28a) italiar zinemagilea izan zen.

Biografia
---------

Arkitektura-ikasketak egin zituen Milanen. Mario Camerini eta Alessandro Blasettiren laguntzaile gisa hasi zen zineman lanean.

1941ean zuzendu zuen lehenengo lana: *Pistola tiroa*. Lan horretan 1930eko Errusian aristokraziaren jokabideak azaltzen ditu zehaztasun handiz. Ildo beretik egin zituen *Zaza* (1942) eta *Mendiko emakumea* (1943).

Gerra ondoren tetralogia moduko bat egin zuen, ohitura-ikerketa baten erara. *Nire semea irakasle* (1946), *Erromako eguzkipean* (1948), *Udaberria* (1949) eta *Deux sous d´espoir* (1951, Cannesko jaialdiko Urrezko Palma) lanetan malenkoniaz betetako umoreaz jende arrunta deskribatzen du.

Sustrai intelektualak bilatu zituen Shakespeare pantaila handira eramanaz: *Romeo eta Julieta* (1954). Film horrek Veneziako Urrezko Lehoia irabazi zuen. Ondoren egin zituen filmek ez zuten horrenbesteko arrakastarik izan: *Infernua hirian* (1958), *Bidelapurra* (1961), *Mare matto* (1963). *Questi fantasmi* (1967) eta *Una breve stagione* (1969) egin ondoren, telebistako lan didaktiko handietara jo zuen: *Vita di Leonardo* (1971), *Le Vol de la Joconde* (1977), *Giuseppe Verdi* (1982).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q978075
* Commonscat Multimedia: Renato Castellani

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 112744336
* ISNI: 0000 0001 1480 1931
* BNE: XX1658047
* BNF: 14653482s (data)
* CANTIC: a12364101
* GND: 131575414
* LCCN: n80051459
* NKC: xx0152174
* NLA: 35954159
* Tabakalera ID: 94127
* CiNii: DA06824970
* SNAC: w66x05v8
* SUDOC: 133220117
* ICCU: RAVV010888
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01274/eu\_c\_0441/c0441

 |

* Wd Datuak: Q978075
* Commonscat Multimedia: Renato Castellani
**Xanten**, Alemaniako herria da, Ipar Renania-Westfalia eskualdean kokatua, Belgika eta Herbehereetako mugetatik gertu. 72.39 kilometro koadroko hedadura du, eta, 2006ko abenduaren 31n egindako azken erroldaren arabera, bere biztanleria 21.586 pertsonakoa da.

Hidrografia
-----------

Herritik gertu igarotzen da Rhin ibaia.

Jatorria
--------

Herri honen jatorria, Rhin ibaiaren arro guztian zehar aurkitzen diren beste guztiek bezala, Erromatar Inperioan du. K.a. 15. urtean, Castra Vetera izeneko kanpamendu militarra zegoen Rhin ibaiaren inguruan. Eta kanpamendu hori, Germania Magna konkistatzeko abiapuntu gisa erabili zen. Ondoren, kanpamendu hori suntsitua izan zen, eta urrutiraxeago, Castra Vetera II izeneko kanpamendua sortu zuten erromatarrek, Castra Vetera I kanpamendutik gertu.

Bitxikeriak
-----------

Herri honetako bitxikerien artean, herriaren izena bera da, Alemanian aurkitzen diren herri guztietatik, izena X hizkiaz hasita duen bakarra baita.

Demografia
----------

Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Udalerriko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q162890
* Commonscat Multimedia: Xanten

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150115599
* BNF: 11994943f (data)
* GND: 4067137-9
* LCCN: n82037185
* NKC: ge131415
* **Lekuak**
* OSM: 58591

 |

* Wd Datuak: Q162890
* Commonscat Multimedia: Xanten
***Quappi jertse arrosaz*** Max Beckmann margolari alemaniarraren mihise gaineko olioa da. 1932-1934an egina, gaur egun Thyssen-Bornemisza Museoan, Madrilen dago.

Historia
--------

1920ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Matilda von Kaulbachekin, "Quappi" izenez ere ezaguna, artistaren bigarren emaztearekin, ezagutu eta ezkontzarekin bat egin zuenean, Beckmannen estilo gogorra nabarmen leuntzen hasi zen.

Deskribapena
------------

Tamainua 105x73 zm.koa da.

Eskema beltz bereizgarriak, aurreko lanetan gizarte modernoarekiko mespretxu mingotsak adierazten bazituen, une hartan bere emazte gaztearen ezaugarri ederrak nabarmentzen ditu, ordea. Quappi besaulki batean eserita ageri da, zapi arrosa soinean, jertse arrosaz eta gona marroi batekin jantzita, hankak gurutzatuta, zigarro bat eskuineko eskuan duela. Beckmannen eskuila azkarrak modan dagoen Quappi emakume moderno baten prototipo bihurtzen du, erabakia eta segurua. 1932an hasi zen, Beckmannek 1934an amaitu zuen erretratu hau, data aldatuz eta Quappi irribarre gutxiago eginez, bikoteak nazien boterera iristearen inguruko kezkak hobeto islatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21712392

 |

* Wd Datuak: Q21712392
**Quitandinha jauregia** (portugesez: *Palácio Quitandinha*) Brasilgo jauregia da, Rio de Janeiro estatuko Petrópolisen dagoena. Brasilgo jauregirik handiena eta Latinoamerikako handienetakoa da, 50.000 m² eraikitako azalera eta sei solairu ditu, 440 apartamentu eta 10 metroko altuera duten 13 areto handitan banatuta. Mauá gelako kupula munduko bigarren handiena bihurtu zen, 30 m-ko altuera eta 50 m-ko diametroa izanik.

Historia
--------

1944an Luis Fossati arkitekto italiarrak eraiki zuen, Joaquim Rolla enpresaburuaren ekimenez, Latinoamerikako kasino hotel handiena izateko helburuarekin. Bere fatxadaren estiloa normandiar-frantsesa da, Petrópoliseko arkitekturan hainbat adibide dituena. Barruko dekorazioa rokoko estiloari dagokio eta Dorothy Draper Hollywoodeko barne-diseinatzaile eta eszenografiaren arduraduna izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Quitandinha: O charme e o glamour dos cassinos na Serra Fluminense.*  rdvetc.com 2011ko martxoaren 16a.
2. ↑    *Last Day in Rio: The Quitandinha.*  Vogue 2009ko apirilaren 23a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3533704
* Commonscat Multimedia: Palácio Quitandinha

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2694150325526010090001

 |

* Wd Datuak: Q3533704
* Commonscat Multimedia: Palácio Quitandinha
**Rachel S. Somerville** (AEB, XX. mendea) estatubatuar astronomoa da. Galaxien eraketari eta bilakaerari buruzko ikerketa teorikoagatik da ezaguna. Astrofisikarako Dannie Heineman 2013 saria jaso zuen "*Galaxien eraketari eta bilakaerari buruzko oinarrizko ezagutzak emateko, eredu semianalitikoen, simulazioen eta behaketen bidez*."

Hezkuntza eta ibilbidea
-----------------------

Rachel Somerville San Diegoko Gompers Bigarren Hezkuntzako Eskolara joan zen, matematika-, zientzia- eta informatika magnetiko eskola batera, eta fisikaz arduratu zen lehenbizi. Reed Collegeren fisikako gradu-titulua du, 1989an lortua, eta doktoretza bat Kaliforniako Unibertsitatean, Santa Cruzen, 1997an, non Joel Primack-ekin lan egin baitzuen. Doktoratu ondoren Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean eta Cambridgeko Unibertsitatean izan zen. Irakasle laguntzaile izan zen Michigango Unibertsitatean eta astronomiako Max Planck Institutuan izan zen, gero Johns Hopkins Unibertsitatean eta Teleskopio Espazialen Zientzien Institutuan. 2011ko uztailean, Rutgers Unibertsitateko Fisika eta Astronomia Saileko irakasle izendatu zuten, eta Astrofisikako George A katedraren eta Margaret M. Downsbrough katedraren inaugurazio-titular izendatu zuten.

Somerville doktorea GOODS taldeko kidea da, galaxien eraketa eta bilakaera aztertzeko unibertso goiztiarrean. Bera da CANDELS inkestako talde teorikoaren burua, Hubble espazio-teleskopioarekin hasitako proiekturik handiena. Galaxien eraketaren eta bilakaeraren azpian dagoen fisikaren simulazio konputarizatuak sortzeagatik da ezaguna.

Rutgers Alec Walen zuzenbide eta filosofiako irakaslearekin ezkonduta dago.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2013an Astrofisikarako Dannie Heineman saria jaso zuen "*Galaxien eraketari eta bilakaerari buruzko oinarrizko ezagutzak emateko, eredu semianalitikoen, simulazioen eta behaketen bidez*" lanarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *WIA Report on Downsbrough Chair.*  wiareport.com.
2. ↑    *Astrophysicist Rachel Somerville Wins 2013 Dannie Heineman Prize for Astrophysics.*  2013-01-23.
3. ↑    *Rutgers biography of Rachel Somerville.*  rutgers.edu.
4. ↑    *A Conversation with Theoretical Astrophysicist, Rachel Somerville.*  2013-08-30.
5. ↑    *Article on Rachel Somerville's computer modeling.*  PhysOrg 2013-01-24.

Kanpo estekak
-------------

* Rachel Somervilleko hasierako orria Rutgersen
* Berrikuspen artikulua: *Zergatik behar ditugu eremu zabaleko irudiak espaziotik galaxien eraketa ulertzeko*.
* Liburua: Co-evolución of Central Black Hole and Galaxies (IAU S267), ed. Bradley M. Peterson, Rachel S. Somerville eta Thaisa Storchi-Bergmann.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12270114
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150365678
* ISNI: 0000 0001 0101 9983
* BNF: 16603935w (data)
* LCCN: nb2010025074
* SUDOC: 146711343
* ORCID: 0000-0003-2835-8533
* BIBSYS: 10040788

 |

* Wd Datuak: Q12270114
Puntako ordua Tokion.
Trafikoa moteldu egiten da Melbourneko (Australia) Monash autobidean, puntako orduan eta errepidean egiten diren obren ondorioz.**Puntako ordua** kongestioak gertatzen diren orduari ematen zaion izena da. Ez da nahitaez ordu bat, denbora tarteari egiten dio erreferentzia. Oro har, eremu publikoko pilaketei buruz aritzean erabiltzen da, eta hirigune nagusietako sarbideetan izaten dira ohikoak, baita jaiegunetako irteeratan. Garraio publikoa gehiegi pilatzea edo auto-pilaketak izaten duten ohiko arrazoia lan-masa gehiena lanera ordu berean sartzen dela da. Haraneko orduaren antonimoa da.

Kontzeptua beste eremu batzuetan ere aplikatzen da, hala nola elektrizitate-ekoizpenean, telefonoaren kontsumoan, Interneteko konexioetan eta artatze-zerbitzuetan.

Eskaria aldakorra denez, instalazioak batez besteko kargak baino karga handiagoa onartzeko kalkulatu behar dira. Elektrizitatearen kasuan, sorgailu batzuek etengabe lan egin behar dute egunez eta gauez. 

Zerbitzu horien eskaera egunean zehar orekatzen saiatzeko, puntako orduetan tarifa desberdinak eskaintzen dira. Hala, erabiltzaileek egunean zehar eskariaren desoreka moderatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The world’s top 10 busiest metros» *Railway Technology* 2014-11-12 (Noiz kontsultatua: 2022-11-17).
2. ↑  Ennio Cascetta. Transportation Systems Analysis: Models and Applications (Springer Optimization and Its Applications, 2nd Edition. 760pag. ISBN 978-0387758565, ISBN 0387758569
3. ↑  Michael F. Collins, Timothy M. Pharoah. Transport Organisation in a Great City: The Case of London (Routledge Library Edtions: Global Transport Planning Book 7) 664 pag, ISBN 978-0367740320 ISBN 036774032X
4. ↑    Aranburu, Iker. «Puntako orduetan argindar gastua %5 txikitzeko neurriak eskatu dizkie Bruselak gobernuei» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2022-11-17).

Ikus, gainera
-------------

* Haraneko ordua
* Bide-indarkeria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868252
* Commonscat Multimedia: Rush hour

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q868252
* Commonscat Multimedia: Rush hour
**Raphidophyceae** taldea edo **errafidofizeoak**, Ochrophyta subphylum-aren barnean sartzen diren alga unizelular dultzikola nahiz itsastarrak dira, 20 bat espezie ezagunekoak. 50-100 μm neurtzen dituzten alga mikroskopiko unizelularrak dira, pareta zelular gabekoak eta inbaginazio berdinetik eratorritako bi flagelo heterokontikodunak, zeina batak mastigonema izeneko iletxoak aurkezten baitituen. 

*a*, *c1* eta *c2* klorofiladun kloroplasto elipsoideoak aurkezten dituzte. Beste pigmentuetako batzuk β-karotenoa eta diadinoxantinak dira. Mintz zelularraren azpian gorputz muzifero izeneko organuluak dituzte, zeintzuek muzilago zuntzak jariatzen baitituzten. Fikotoxina ekoizleak ere izan arren, orokorrean ez dira loraldi toxikoen errudun.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134928
* Commonscat Multimedia: Raphidophyceae
* Wikispecies Espezieak: Raphidophyceae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 3594
* GBIF: 7073554
* NCBI: 38410
* WoRMS: 160581
* uBio: 6200192

 |

* Wd Datuak: Q134928
* Commonscat Multimedia: Raphidophyceae
* Wikispecies Espezieak: Raphidophyceae