recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Atchison konderria** (ingelesez: *Atchison County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Atchison da. 2010eko zentsuaren arabera 16.924 biztanle zituen, Atchison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Atchison konderriak 1.123,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,86 ura dira. Beste 1.116,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.924 pertsonetatik 15.535 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 383 dira. 844 beltzak edo afroamerikarrak. 86 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 70 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 365 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376086
* Commonscat Multimedia: Atchison County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127859230
* LCCN: n82018408
* **Lekuak**
* OSM: 1070334
* TGN: 2000662

 |

* Wd Datuak: Q376086
* Commonscat Multimedia: Atchison County, Kansas
Gasteizko TUVISA garraio-konpainiaren autobusa
Elbarrituentzako bereziki prestatutako mikrobusa
**Autobusa** pertsona-kopuru handiak garraiatzeko erabiltzen den gurpildun garraiobide luzea da. Autobusak tamaina eta mota askotakoak izan daitezke, eta 8tik ehunka bidaiari arte eraman ditzakete. Autobusak oso erabiliak dira garraio publikoko zerbitzuetan.

Autobus-motarik arruntena gorputz bakarrekoa da, baina badaude bi gorputz edo gehiagokoak edo bi solairukoak ere. Bestalde, autobus txikiagoak ere erabiltzen dira, minibus edo mikrobus deiturikoak. Normalean autobusen energia-iturria barne-errekuntzako motorra da, nahiz eta hasierako ereduek zaldiak erabiltzen zituzten. Trolebusak, berriz, argindarrez mugitzen dira.

Etimologia
----------

Hasieran garraio-mota honi ***omnibus*** zeritzon, latinezko *omnes* ("denok") hitzetik, eta denontzat (garraio publikoa) zela adierazten zuen. Motordun garraioak zaldi bidezkoa ordezkatu zuenean, 1905. urtetik aurrera, omnibus motordunari ***autobus*** deitzen hasi zitzaion. Gaur egun horixe da hitzik erabiliena.

Zaldiz garraiatutako omnibusa (1861)

Historia
--------

Benz-Omnibus, 1896
Argindar kableei lotutako autobusa. Watertown Square. Massachusetts. 2022.
Lehen autobus-linea publikoa 1662an sortu zuen Blaise Pascal-ek, baina bertan behera geratu zen 15 urte geroago, eta ez zen antzeko zerbitzurik egon XIX. mendeko bigarren hamarkadara arte. Hasierako busak zaldiz mugitzen ziren eta taxien eta diligentzien arteko nahastea ziren. 1830etik aurrera lurrunez mugitutako autobusak sortu ziren. Aldi berean, harien sistema baten bidez argindarra jaso eta energia horrekin mugitzen ziren trolebusak asmatu ziren. Barne-errekuntzako motorra baliatu zuten lehen autobusak automobilaren sorrerarekin bat etorri ziren. Mota honetako lehen autobusa 1895ean agertu zenetik, eredu berriak sortu ziren XX. hamarkadan, gaur egun ezagutzen diren autobus-motak sortu arte 1950eko hamarkadan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5638
* Commonscat Multimedia: Buses

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525483
* GND: 4043533-7
* LCCN: sh85018245
* NKC: ph118687
* NARA: 10636884
* AAT: 300212677

 |

* Wd Datuak: Q5638
* Commonscat Multimedia: Buses

1. ↑  **(Frantsesez)**  (2008/06/13)
|  |
| --- |
| **Azerbaijango ashiqak**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
|  |
| **Mota** | Kultura Ondare Immateriala |
| **Erreferentzia** | 00253 |
| **Kokalekua** |  Azerbaijan |
| **Eskualdea2** | Europa eta Ipar Amerika |
| **Izen ematea** | 2008 (XXXII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Azerbaijango ashiqak** artea poesia, narratiba, kantua, dantza eta musika instrumentala biltzen dituen praktika da, azerbaijandarren kulturaren ikur diren eszena tradizionalak irudikatuz.

Ezaugarriak
-----------

Azerbaijango ashiqen artearen ezaugarri nagusia *saz* edo *kopuz* musika tresna kordofonoa da. Errepertorio aberatsa du: 200 kantu, *dastans* izeneko 150 konposizio musikal eta poetiko, genero guztietako 2000 poema inguru eta narrazio kopuru zehaztugabea biltzen ditu.

Ashiq-en arteak eskualdeko aldaerak ditu Azerbaijanen barruan, beste musika-tresna batzuk uler ditzaketenak, baina hizkuntza nazionalarekiko loturaren eta historia artistiko komunaren bidez bateratzen direnak.

Ashiqen artea azerbaijandarren nortasunaren ikurtzat hartzen da, baita Azerbaijanen hizkuntza, literatura eta musikaren zaintzatzat ere. Herriaren kontzientzia kolektiboa irudikatzeaz gain, kulturen arteko elkartrukeak eta elkarrizketa sustatzen laguntzen dute, ashiqen artea Azerbaijango herri kurduek, lezgiarrek, talishek, tatsek eta beste talde etniko batzuek ere praktikatzen dutelako.

Azerbaijango ashiqen artea 2009an sartu zuen Unescok Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren zerrendan.

Artistak
--------

### Emakumeak

* Zeynab Zarbaly gyzy

### Gizonezkoak

Ashig Alasgar artista ospetsuenetariko bat da.
* Ashiq Ahliman
* Ashig Alasgar
* Algayit
* Aşıq Alı
* Aşıq Əsəd
* Sarı Aşıq
* Molla Cümə
* Aşıq Qurbani
* Aşıq İslam
* Aşıq Kamandar
* Aşıq Musa
* Ashiq Qarib
* Khasta Qasim
* Ashiq Ali Tapdigogly
* Ashiq Pasha
* Aşıq Pənah
* Aşıq Valeh
* Ashiq Abbas Tufarghanli
* Ashiq Yusuf Ohanes

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *The art of Azerbaijani Ashiq* bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724010
* Commonscat Multimedia: Azerbaijani ashiqs

---

 |

* Wd Datuak: Q724010
* Commonscat Multimedia: Azerbaijani ashiqs
Ate Gorena, Otomandar Inperioaren garaian.
 Ate Gorena, 2006an.
**Ate Gorena** (otomandar turkieraz: باب عالی‎, *Bāb-ı Ālī* edo *Babıali*) Otomandar Inperioko bisir gorenaren Topkapı jauregiko geletarako sarrera zen atea da, testuinguru diplomatikoetan Otomandar Inperioko Gobernua edo Inperioa bera aipatzeko erabilia.

Historia
--------

Izena Inperioaren garaian hiriburu izandako Istanbulen (garai hartako Konstantinoplan) kokatutako Topkapı jauregiko atetik dator. Bertan egiten zien harrera sultanak atzerriko diplomatiko eta enbaxadoreei, gobernuaren egoitzara sartu baino lehen. Era berean, bisir gorenak zuzendutako sultanaren gorte publikoari ere Ate Gorena zeritzon. Era metaforikoan, Inperioko gobernuari eta erakundeei erreferentzia egiteko erabili zen izena, testuinguru diplomatiko eta akademikoetan batez ere. Jatorrizko atea gaur egun ikus daitekeen Rokoko estiloko beste batekin ordezkatu zen.

Izena 1922ra arte erabili zen. Urte hartan, Mustafa Kemal Atatürk lehendakariak Inperioa desegin eta errepublika aldarrikatu zuen.

Jatorria eta zabalkundea
------------------------

Ateak bilera eta iragarpen ofizialetarako erabiltzeko ohitura Ekialdeko ohitura zaharra zen. Frantsesez erabilitako *Sublime Porte* esapidearen bitartez zabaldu zen izena Europako gainerako kulturen artean, XX. mendera arte frantsesa izan baitzen nazioarteko harremanetarako hizkuntza nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *162. arauaː Anatoliako eta Hego Kaukasoko toponimia.* .
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18871
* Commonscat Multimedia: Sublime Porte

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245862941
* GND: 4831998-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q18871
* Commonscat Multimedia: Sublime Porte
***Edipo eta esfingea*** 1864an Gustave Moreau margolari frantsesak margotutako lana da. Marolan honekin Moreauk Pariseko Saloiaren onespena jaso zuen. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Art ikus daiteke.

Mitoa
-----

Margolanaren oinarrian oso mito ospetsua dago. Edipo greziar mitologiako alegiazko pertsonaia, Laios eta Jokasta Tebasko errege-erreginen semea. Jaio zenean, aita hil eta amarekin ezkonduko zela iragarri zion orakulu batek. Gurasoek utzi egin zuten hil zedin, baina artzain batek jaso zuen eta Korintoko erregeari eman zion. Handitu zenean orakulorengana jo zuen benetan nor zen jakiteko. Orakuluak amarekin ezkontzera eta aita hiltzera kondenatuta zegoela esan zion. Bere patua ez betetzeko Edipo ez zen Korintora itzuli eta Tebaserako bidea hartu zuen. Hiriaren inguruan esfingea agertu zitzaion; munstro honek bidaiari guztiei enigma bat asmatzeko desafio egiten zien; asmatzen ez bazuten heriotzera kondenatzen zituen. Edipok, aldiz, enigma asmatu zuen eta esfingeak bere buruaz beste egin behar izan zuen.

Deskribapena
------------

Gai hau sinbolismoaren gustukoa zen zeren eta oso onirikoa baitzen. Moreauk oso modu kolorista jaso zuen gaia. Edipo bere elementu sinboliko guztiekin ikusten duguː mantu esmeralda, lantza eskuin eskuan... Esfingea −leoiharen gorputzez, hegalak era emakumearen aurpegia eta bularra− haren gainean agertzen da. Mustroak bidaiariak engainatu nahi ditu eta horregatik bere benetako izaera aurpegi eder batez ezkutatzen du. Baina lurrean ikusten diren gorpuzkinek ondo asko adierazten dute zein den bere benetako asmoa.

Bi pertsonaien atzean ikusten den paisaia irreala da.

Moreauk gaia beste margolanetan landu zuen, esaterako 1878ko *Esfinge garaitua*n, Louvre museoan ikus daitekena, edo 1886ko *Esfinge garailea*n.

Esfinge garailea, 1886ko margolana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rene Martín (2004). *Diccionario de Mitología Clásica*, 198.or. Espasa Calpe. ISBN 84-670-1536-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q293990
* Commonscat Multimedia: Oedipus and the Sphinx by Gustave Moreau

---

 |

* Wd Datuak: Q293990
* Commonscat Multimedia: Oedipus and the Sphinx by Gustave Moreau
**Ataxia** (grezieratik α-, *ez aurrizkia* + -τάξις, *"ordena*", hots "*ordena gabe", "kontrol gabe"*) zantzu edo sintoma neurologiko bat da, gorputz atalen koordinazio eza sortarazten duena. Deskoordinazio honek eskuetan, hatzetan, hanketan, besoetan, hizkeran, begietako mugimenduetan eta irensteko mekanismoan eragiten du, eta horrela norberak hauen kontrola galduz. Gortasuna, ikusmeneko arazoak (tunel ikuspegia) eta dardarak gorputz osoan ere sortzen ditu.

Gaixotasun hau izaten ohi duten pertsonak normalean, oso pertsona garaiak izaten dira, hatz luze eta oin handi deskoordinatuak dituztenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213373
* Commonscat Multimedia: Ataxia

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX551032
* GND: 4147158-1
* LCCN: sh85009080
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: N29
* DiseasesDB: 15409
* MeSH: D001259

 |

* Wd Datuak: Q213373
* Commonscat Multimedia: Ataxia
**Donibane Lohizuneko portua** Lapurdiko kostaldean dagoen arrantza portua da, Donibane Lohizune eta Ziburu udalerriek partekatzen dutena. Alde bietan bi itsasargi ditu: Donibane Lohizunekoa eta Ziburukoa hurrenez hurren.

Historia
--------

XV. mendean euskal arrantzaleek Ternua esploratu zuten bakailao eta balearen arrantzan zenbiltzatela. Orduan Donibane Lohizunekoa portu aberats bilakatu zen. XVI. eta XVIII. mendeen artean, herria frantziar koroaren aldean borrokatzen zuten kortsarioen zulo bihurtu zen eta, jendexka etorri zenez, orduan Urruñako auzo bat besterik ez zen Ziburu edo Zubiburu jendeztatu zen. Bien artean, errekoletoen komentuaren ondoan, zubi bat eraiki zuten.

1713an, Utrechteko Itunak Ternua Bretainia Handiaren eskuetan utzi eta zoritxarreko erabaki honek eragin handia izan zuen Donibane Lohizunen. Mende horren amaierarako, balea desagerturik zegoen Bizkaiko golkoan eta itsasoak portua babesten zuen Sokoa eta Santa Bizara arteko barra desegin zuen. Arrantzaleek migratzeari ekin eta 1789ko enbata batek guztiz hondoratu zuen « La Barre » auzoa eta Urtsulatarren komentua.

XX. mendearen hasieran, Donibane Lohizune herri moderno eta langile bilakatu zen. Lurrun-itsasontziak guztiz aldatu zuten arrantza tradizionala eta Fargeot auzoan arrantzarekin loturik industria sortu zuen. Eskulangileak hegoaldetik (eta baita Bretainiatik ere) ailegatu ziren. Udaletxean gehiengo errepublikar hautatu zituzten eta gertuko kaleak izenez aldatu zituzten, Karrika Handia Gambetta karrika bilakatu zen eta Thiers eta Victor Hugo bulebarrak agertu ziren.

Kudeaketa
---------

Itsasontzi bat Donibaneko portutik itsasoratzen
Egungo itsasontziek itsas zabalean lan egiten dute: mendebaldeko Afrikako eta Ipar Amerikako kostalde atlantikoan aritzen diren arraste-ontziak nagusi dira. Baiona-Euskal Herriko Merkataritza Ganbarak portua kudeatzen du.

Groupe Olano garraio-enpresak bertan lan egiten du eta bere arrainak Frantzia osoan saltzen dituzte.

Donibane Lohizuneko portua

Ondarea
-------

Frantziako Gobernuak monumentu historiko izendatu ditu itsasontzi tradizional bi:

* *Aïrosa*
* *Patchiku*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Palissy datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa. *Aïrosa.* .
2. ↑   Palissy datu-basea, Frantziako Kultura Ministerioa. *Patchiku.* .

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko portuak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3398551
* Commonscat Multimedia: Fishing port of Saint-Jean-de-Luz

---

 |

* Wd Datuak: Q3398551
* Commonscat Multimedia: Fishing port of Saint-Jean-de-Luz


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Euskal Herriko portuak |  |
| Armintzako portua • Baionako portua • Bermeoko portua • Bilboko portua • Donibane Lohizuneko portua • Donostiako portua • Elantxobeko portuaGetariako portua • Getxoko portua • Hondarribiko portua • Lekeitioko portua • Lemoizko portua • Mundakako portua • Mutrikuko portuaOndarroako portua • Orioko portua • Pasaiako portua • Plentziako portua • Portugaleteko portua • Santurtziko portuaZierbenako portua • Ziburuko portuaBestelakoak: Euskal Herriko kirol-portuen zerrenda |
**Doniphan konderria** (ingelesez: *Doniphan County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Troy da. 2010eko zentsuaren arabera 7.945 biztanle zituen, Doniphan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Doniphan konderriak 1.031,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,62 ura dira. Beste 1.018,91 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.945 pertsonetatik 7.447 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 165 dira. 242 beltzak edo afroamerikarrak. 78 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 158 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376729
* Commonscat Multimedia: Doniphan County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129022565
* ISNI: 0000 0004 0619 5638
* LCCN: n82018409
* NARA: 10038939
* **Lekuak**
* OSM: 1070376
* TGN: 2000681

 |

* Wd Datuak: Q376729
* Commonscat Multimedia: Doniphan County, Kansas
**eLiburutegia** 2014an Eusko Jaurlaritzak martxan jarritako liburu digitalak mailegatzeko sistema da.

Ezaugarriak
-----------

Hasieran, 2014an sortu zutenean, 1.500 titulu inguru zeuden **eLiburutegian**. Maileguak 21 egunekoak izaten dira eta liburuak bi modutan lor daitezke: deskargatuta eta *streaming* bidez. Aurrikuspenen arabera 2014 bukaeran 3.000 egongo ziren, eta 2015ean 15.000.

Liburuak ordenagailuetan, smartphoneetan, liburu irakurgailuetan eta tabletetan deskarga daitezke. Bestalde, plataforma digitala dutenek NA zenbakia eta Euskadiko Irakurketa Publikoko Sareko erabiltzaile pasahitza sartu beharko dituzte liburua lortzeko.

Liburuzainek aukeratu zituzten eLiburutegira igo ziren tituluak. 1.500 liburu horietatik 129 euskarazkoa dira Elkar etxekoak.

Datuak
------

2014ko abenduaren 30erako, ELiburutegiak 1.696 liburu eman zituen maileguan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Asier Garcia Uribarri, «Literatura, klik batean», *Berria*, 2014-11-27
2. 1 2  «ELIBURUTEGIA», *Berria*, 2014-11-27
3. ↑  «ELiburutegiak 1.696 liburu eman ditu maileguan», *Berria*, 2014-12-31

Ikus, gainera
-------------

* Liburuklik
* Bilketa
* Buruxkak.eus UEUren liburutegi digitala
* Europeana

Kanpo estekak
-------------

* eLiburutegiaren webgunea
* Liburuklik: Euskal Liburutegi Digitala.
* Liburuklik
* Parte hartzen duten erakundeak.
* Europeana

* Abian da Liburuklik, euskal liburutegia
* Buruxkak.eus Buruxkak liburutegi digitala
* 1940 aurreko euskal liburu eta dokumentuak online irakur daitezke Liburuklik atari berrian **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492351

 |

* Wd Datuak: Q20492351
**Barnwell konderria** (ingelesez: *Barnwell County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Barnwell da. 2010eko zentsuaren arabera 22.621 biztanle zituen, Barnwell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Barnwell konderriak 1.443,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,97 ura dira. Beste 1.420,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,67 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.621 pertsonetatik 12.126 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 411 dira. 9.964 beltzak edo afroamerikarrak. 84 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 126 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 300 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497917
* Commonscat Multimedia: Barnwell County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152440493
* ISNI: 0000 0004 0577 6609
* NARA: 10040015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532497
* TGN: 2001730

 |

* Wd Datuak: Q497917
* Commonscat Multimedia: Barnwell County, South Carolina
**Bogyoke Aung San** (birmanieraz: ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း; Natmauk, 1915eko otsailaren 13a - Rangun, 1947ko uztailaren 19a) birmaniar buruzagi iraultzailea izan zen. Myanmarko armadaren sortzailea izan zen eta Nazioaren Aitatzat hartzen da.

Britainiar botere kolonialarekin amaitzeko eta Birmaniaren independentzia lortzeko borrokatu zuen. Antiinperialista izan zen eta gaztetan sozialismoa eta komunismoa ikasi zituen. Ondoren, japoniar panasianismoaren alde egin zuen eta bere armadarekin bat egin zuen. 1938an Thakin Elkartearekin bat egin zuen eta Birmaniako Alderdi Komunista eta Birmaniako Alderdi Sozialista sortu zituen.

Bigarren Mundu Gerran japoniarren alde egin zuen eta Birmaniako gobernu txotxongiloan Gerra ministro izan zen. Gerraren azken etapan Aung San-ek bandoa aldatu eta japoniarren aurka borrokatu zuen.

Birmaniako independentzia negoziatu zuen Clement Attleerekin eta gobernu kolonialeko lehen ministro izan zen 1946tik 1946ra. 1947ko hauteskundeak irabazi zituen eta bere kabinetearekin batera hil zuten Independentzia eguna baino lehentxeago.

Aung San Suu Kyi bere alaba da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194161
* Commonscat Multimedia: Aung San

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60325031
* ISNI: 0000 0000 8243 7572
* BNF: 124885619 (data)
* GND: 119288109
* LCCN: n50039196
* SNAC: w6vt4t26
* SUDOC: 034094199
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194161
* Commonscat Multimedia: Aung San
Hizkuntzalaritza historikoan, **diptongizazioa** monoptongo bati eragiten dioen soinu aldaketa bat da, diptongo edo triptongo bat sortuz. Monoptongo bat soinu bokaliko puru bat da, artikulazioa finko bat duena hastapenetik bukaerara, beherantz edo gorantz edo artikulazio posizio berri baterantz lerratzen ez dena. Diptongoa aldiz, bata bestearen osteko bi soinu bokalikoren konbinazioa da silaba bakar batean. Teknikoki, diptongo bat bi jomuga ezberdin dituen bokal bat da; hau da, bokala ahoskatzerakoan mihiaren kokapena aldatzen da.

### Mota ezberdinak

Digtongizazioa baldintzatua edo testuingururik gabekoa izaiten ahal da. Azentuak edo beste soinu baten eraginak abiarazten ahal du, edo arrazoi argirik gabe gara daiteke.

#### Asimilizazioaren ondorioz

Bokal haustura (*vowel breaking*) batzuetan diptongizazio azpi motatzat hartua da. Bokal hausturan, diptongizazioa bilakabide harmoniko baten ondorio da, non, ondoko bokal edo kontsonantearen eraginez, bokal bat diptongizatzen den.

Bokal hausturan jatorrizko bokal hutsa bi segmentutan zatitzen ohi da. Lehen segmentua jatorrizko bokala da, eta bigarren segmentua bilakabidearen eragile den bokal edo kontsonantearen tasunarekin harmonian dago. Adibidez, bigarren segmentua /u/ (atzeko bokala bat) izaiten ahal da ondoko bokal edo kontsonantea atzekoa bada (belar edo faringala), eta bigarren segmentua /i/ (aitzineko bokala) izaiten ahal da ondoko bokal edo kontsonantea aitzinekoa bada (kontsonante sabaikariak, esaterako).

Halaber, bokal haustura, zentzu hertsian, bokal baten ondorengo bokal edo kontsonantearekiko asimilizazio kasu bat bezala kontsideratua izaiten ahal da.

#### Testuingururik gabe

Diptongizazioa batzuetan ez da asimilazio baten ondorio, hau da, ez du inguruko hots batek eragin. Ingelesean adibidez, /i:/ eta /u:/ guztiak diptongo bilakatu ziren *Great Vowel Shift* hots aldaketa katearen barnean.

#### Azentuaren ondorioz

Diptongizazioa batzuetan silaba azentudunetan sortzen da. Adibidez, latin arruntean /ɛ/ eta /ɔ/ diptongo bilakatzen dira, baina azentudunak direlarik bakarrik.

### Adibideak

#### Hizkuntza erromantzeak

Hizkuntza erromantze anitzek diptongizazioak ezagutu dituzte. Latin arrunteko *e* /ɛ/ eta *o* / ɔ / bokal irekiek kokapen azentudunean diptongizazioa jasan zuten, silaba idekietan frantsesez eta italieraz eta silaba ideki eta hertsietan gaztelaniaz. Katalanez diptongizazioa ez da usu aurkitzen, /ɛ/ eta /ɔ/ diptongo bilakatzen dira baizik kontsonante sabaikari baten aitzinean. Aldiz, portugesez, esaterako, ez da batere diptongizaziorik.

| Silaba mota | Latina | Gaztelania | Frantsesa | Italiera | Portugesa | Katalana |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Irekia | petram, focum | **piedra, fuego** | **pierre, feu** | **pietra, fuoco** | pedra, fogo | pedra, foc |
| Hertsia | festam, portam | **fiesta, puerta** | fête, porte | festa, porta | festa, porta | festa, porta |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2665529
* **Identifikadoreak**
* GND: 4150090-8

 |

* Wd Datuak: Q2665529
*Artikulu hau Aralarreko mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Egillor».*

**Egillor** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 911 metrokoa. Mendilerro honetako 1000 metrotik beherako 21 mendien taldetxoan dago, Agaotz, Aizkoate, Akaitz Txiki, Amezti, Amiltzu, Ausa-gaztelu, Intzartzu, Itaundieta, Laparmendi, Leitzadi, Malkorburu, Martxabaleta, Marumendi, Otsabio, Sarastarri, Urreako Haitza, Aixita, Madalenaitz, Serlo gaina eta Urbaranekin batera. Ez da oso mendi ezaguna, eta, bere interes bakarra, bidean dagoen pagadian dago, Pagadixkin izenekoa. Goldaratzetik Larrazpil eta Iruaundira joaterakoan igotzen den lehen tontorra da.

Irispideak
----------

Aralarreko itzuliko GR markak jarraitu ondoren, tontorretik ekialdera dagoen bihurgunean utzi arte, aukerarik hoberena, tontorra igarotzea da, mendebalderantz doan hurrengo bihurgunerarte. Bidea utziz, mendebaldeko lepoan dagoen pagadian sartu behar da, Egillorren tontorra, Iruaundi menditik banatzen duena. Pagadi atseginean zehar egindako ibilaldiak, minutu gutxitan, harrizko bizkarrezurrera daroa, non, eskuinetik, landaredia eragotzi behar den, tontorreko goroldioz betetako arroka karstikoetatik erraz igotzeko. Bertako ikuspegia oso mugatua da. Larrazpileraino baino ez da ikusten.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256527

 |

* Wd Datuak: Q12256527
**Aurelio Rodríguez Ituarte, Jr** (Sonora, Cananea (Mexiko), 1947ko abenduaren 28a-2000ko irailaren 23a) Beisbol Liga Handietan jokatu zuen mexikar jatorriko beisbol hirugarren basea izan zen: California Angels (1969-1970), Washington Senators (1970), Detroit Tigers (1971-1979), San Diego Padres (1980), New York Yankees (1980-1981), Chicago White Sox (1982-1983) edo Baltimore Oriolesen (1983).

Pazifikoko Liga Mexikarrean, Yaquis de Ciudad Obregón eta Cañeros de Los Mochis taldeetan jokatu zuen. Eskuina aparta zuen.

Biografia
---------

Aurelio Mexikon, Sonoran, Cananean, jaio zen 1947ko abenduaren 28an.

1967an, Ameriketako Estatu Batuetako ligan hasi zen Angelsekin eta, 1970ean, Washingtonen fitxatuko zuten.

1971n, Detroitera joango zen 8 jokalarien truke batean. Truke honek ekarriko zuen Denny McLain Los Senadoresera.

70. hamarkadan, hirugarren base hark tinko eutsiko zion bere postuari. Bateatzaile ona ez bazen ere, esku sendoak zituen eta eskuin aparta. 1975ean, urrezko eskularrua (Gold Glove Award) irabazi zuen eta 1959tik aurrera lehen hirugarren basea izan zen lehen liga amerikarrean. 1976 eta 1978an ere postu hoberenetan mantendu zen eta 1983ra arte Beisbol Liga Handian jarraitu zuen.

Bateatzailearen batez bestekoak oso onak izan ziren eta 648 karrera egin zituen 2017 jokotan. Denboraldi hoberena 1970ekoa izan zen: 19 home run, 83 karrera eta 15 base lapurreta.

1987ra arte jarraitu zuen Beisbol Liga Mexikarrean eta entrenatzaile izan zen gero Clevelanden.

1991n, berriro Liga Mexikarrean, Sultanes de Monterreykin garaipena lortu zuen udako Ligan.

1998an, Acereros de Monclova ere gailurrera eramango zuen.

Bere bizitzari amaiera irailaren 23an eman zitzaion, gidari batek harrapatu zuenean Detroiten, Michigan. Gidariak bihotzeko bat jasan zuen hau arrapatu baino lehenago. Rodríguezek 52 urte zituen, eta bere hileta, Mexikon, oso jendetsua izan zen, gobernu-burua barne.

2000ko irailaren 23an, bisitan zegoen Detroiten, Michiganen, eta auto batek harrapatu eta hil zuen. Gidariak bihotzeko bat izan zuen eta, tamalez, Rodriguezen gainera joan zen. 52 urteko kirolaria oso estimatua zen Mexikon eta izugarrizko jendetza -presidentea eta guzti- hurbildu zen bere hiletetara.

Aurelio izeneko 3 jokalari izan dira Beisbol Liga Handiko historian eta hirurak hil dira auto istripuren bat medio. Aurelio López eta Aurelio Monteagudo 44 eta 53 urte zituzten; Aurelio Rodríguezek, berriz, 52 urte zituen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3754931
* Commonscat Multimedia: Aurelio Rodríguez

---

 |

* Wd Datuak: Q3754931
* Commonscat Multimedia: Aurelio Rodríguez
**Ibilgailu autonomoa**, ezaguna da ere gidari gabeko autoa bezala. , auto autonomoak giza kontrolaren ahalmenak imitatzen ditu. Ibilgailu autonomo bezala inguratzen duen ingurunea nabaritzeko gai da. Aukeratu ahal izango du norakoa, baina ibilgailuaren inongo operazio mekanikorik aktibatzeko ez da behar.

Radar-inplementazioa eta eramaterako zainketa sistemak, konbinatuek, GPS-arekin egingo dute posible. Hau ez merkaturatutako teknologia da, baina posiblea da ohikoa izan dadila haiek urte gutxitan geratzea.

Auto hauek laser, radar, lidar, bisio konputarizatu...-en bidez kontrolatzen du bere ingurua. Kotxe hauek gehienetan programaturiko ibilbideetatik joaten dira semaforoak, seinaleak... kontuan harturik.

GOOGLE AUTOA
------------

Gaur egun, ibilgailu aurreratuenetako eta merkatu-mota honetako erreferenteko bat Googleko autoa da. Erraldoi informatikoak 2020an arrunta|ohikoa izan dadila errepideetatik ibiliz ibilgailu guztiz autonomoak ikustea nahi du. Hartarako, balioesten du automobil-produktoreekin lotzeko edo ibilgailuetan inplementatzen dituztenak enpresa horiek izan daitezela bere sistemaren lizentziak eskaintzeko aukera.

Google autoa 40 kilometro ordukoko gehienezko abiadura batera heltzeko gaur egun programatuta dago; metatzen ditu eramate autonomoko esperientziako milioi bat milia baino gehiago (1'61 milioi kilometro); eta nahiz eta pilotuak hainbat esperientzia jada eraman, xehetasun oparitxo asko argitzeagatik falta dira.
Bečkerek (egungo Zrenjanin) 1697ean
**Bartzelona Berria** (alemanez: *Neue Stadt Barcellona*, serbieraz: Нова Барселона) Espainiako Ondorengotza Gerraren eraginez, Balkanak eskualdera joandako kataluniarren kokagunea izan zen.

Testuingurua
------------

Madrilen, 1700eko azaroaren 1an, Karlos II.a Espainiakoa ondorengorik gabe hil zen eta Europako potentziak hark uzitako tronua lortzeko lehiatzen hasi ziren: batetik, Filipe Anjoukoa borboitarra, Frantziaren babesa zuena, eta bestetik, Karlos artxidukea, Habsburgo etxekoa, gainerako potentziek osatutako koalizioaren hautagaia.

Espainiako Ondorengotza Gerra 1701ean hasi zen eta Aragoiko Koroaren lurraldeak artxidukearen alde lerratu ziren, foruak galtzeko beldurrez eta borboitarren absolutismoa saihestu nahian. Baina gerra galduko zuten, 1713an, Utrechteko Ituna medio, Filipe Anjoukoa (Filipe V.a) Espainiako errege izendatu baitzuten. Bartzelonak 1714ko irailaren 11 arte eutsi arren, borboitarren agintea ere hirira iritsi zen azkenean.

Galtzaile askok sorterria utzi behar izan zuten, borboizaleen errepresiotik ihesi. Logikoena Habsburgo etxearen kontrolpean zeuden lurraldeetara jotzea zen: Napoli, Flandria, Sardinia, Sizilia, Austria, Hungaria... Baina 1734an Filipe V.ak Napoles eta Sizilia birkonkistatu zituen eta bertan babes hartutako katalanek berriro ihes egin behar izan zuten, Vienara. Gehienak jatorri apalekoak ziren eta, baliabide eta bizibiderik gabe, kaleetan alderrai biziraun zuten.

Vienako agintariek, kaleak "garbitzeko" irtenbideren baten bila, katalanak trabarik egingo ez zuten tokiren batera bidaltzea erabaki zuten. Aukeratutako kokapena Otomandar Inperioari kendu berri zioten lurraldea izan zen, egun Zrenjanin dagoen ingurua, Belgradetik (Serbia) 70 bat kilometro iparraldera. Arazotik libratzeaz gain, turkiarrekiko muga berria birpopulatzeko erabili zituzten erbesteratuak.

Bartzelona Berria kokagunea
---------------------------

1735 eta 1737 urteen artean, mila katalan inguru eraman zituzten bertara, Danubio ibaian barrena, Bartzelona Berria funda zezaten. Planoak egin ondoren hiria eraikitzen hasi ziren, baita masustondoak landatzen ere. Bartzelona Berriko jarduera ekonomiko nagusia zeta ekoiztea izatea zen helburua, eta fabriketako zeta-harrak elikatzeko masustak beharko zituzten.

### Otomandar Inperioaren erasoa

Hiru urtera, Habsburgotarren eta otomandarren arteko gatazka berehala berpiztu zen eta katalanen lurralde berriak turkiarren erasoak jasan behar zituen behin eta berriro. Gainera, turkiarrek izurria eraman zuten Bartzelona Berrira, eta bizirik iraun zuten bakanek hiritik alde egin zuten.

1808an sute batek hiriaren arrastoak erraustu zituen eta, egun, katalan horiek utzitako aztarna bakarra zeta-harrak elikatzeko landatutako masustondoak dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Nagore Irazustabarrena, «Balkanetako Bartzelona Berria», *Argia*, 2014-09-14, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3345313

 |

* Wd Datuak: Q3345313
**Edipo konplexua** gizonezkoen amarenganako neurriz gaindiko maitasuna da. Maitasun horrek aitarenganako ezinikusia sortzen du alde batetik, baina bestetik, haurrak, aita bera izan nahi du, aitaren tokia hartu nahi du. Haurrak 3 urte dituenetik 6 urtera bitartean izaten du konplexu horrek bere gehieneko maila. Freudek eman zion izena, haurtzaroko konplexu horrek Edipo erregearen tragediarekin zuen antzekotasuna zela eta. Mutikoak eduki ohi duen konplexuari Edipo konplexua deitu ohi zaio soilik, baina Freud-ek bi sexuetarako izendatu zuen; hau da, haurrak (neskatoa izan zein mutikoa izan) bere gurasoekin osatzen duen hirukotean hartzen duen posizioaz duen ideia da, gurasoenganako sentimendu eta emozioen multzoa da.

Haurrek izaten dituzten konplexuen artean Ediporena da nagusia, eta eztabaida ugari sortu da horren inguruan. Oso zabaldua dago, eta jendearen ametsetan askotan azaltzen dira Edipo konplexuaren ezaugarriak (irentze-konplexua, etab.), sinbolo gisa.

Psikoanalisian, Ediporen konplexua kontzeptu nagusietakoa da, Freuden teoriaren gunea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]

Ikus, gainera
-------------

* Elektra konplexua

Kanpo estekak
-------------

* Edipo konplexua, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131246
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11931760h (data)
* GND: 4043130-7
* LCCN: sh85094129
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009813

 |

* Wd Datuak: Q131246
*Artikulu hau arkitekturako elementuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ate (argipen)».*
Ate bat Makean, Lapurdi.
**Ate**a mugi daitekeen hesi bat da, sarrera jakin bat itxi eta irekitzeko diseinatua. 

Ate
Ateak batez ere eraikinen banaketetan, harresien barnean, etxeko hainbat altzaritan, ibilgailutan eta biltegitan aurki daitezke. Ateak bai sarbidea errazteko erabiltzen dira, barnean dagoena modu seguruan mantentzen den bitartean. Ateak ia unibertsalak dira eraikuntzan, barnean dagoena eta kanpoan dagoenaren arteko pasabidea errazten eta barnean dauden gelen artean ere. Irekita daudenean haizea eta argia sar dadin baimentzen dute, beraz barneko beroa mantentzeko ere erabiltzen dira. Ateek ere suaren barreiatzea ekiditeko balio dute.

Ikus, gainera
-------------

* Leiho

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36794
* Commonscat Multimedia: Doors

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11948204j (data)
* GND: 4061159-0
* LCCN: sh99005689
* NDL: 00573136
* NKC: ph119650
* AAT: 300002803
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36794
* Commonscat Multimedia: Doors
Lau arrazak: egiptoarrak, libiarrak, nubiarrak eta asiarrak. Seti I.aren hilobia
Asiarra, Ramses III.aren jauregia. Louvre.
Nubiarra, Ramses III.aren jauregia. Louvre.
**Ateen Liburua** Egiptoko Inperio Berrian datatutako Antzinako Egiptoko testu sakratu bat da. Hildako baten beste munduko bidaia kontatzen du, eta Eguzkiaren mugimenduarekin lotua dago, gaueko orduetan gertatzen den arren, Duatean. Izpirituak, "ate" batzuk igaro behar ditu bidaiaren etapa ezberdinetan. Ate bakoitza, jainkosa ezberdin batekin lotzen da, eta hildakoak, jainkosa bakoitzaren izaera berezia ezagutu behar du. Testuak, pertsona batzuk kalterik jasan gabe igaroko direla aditzera ematen du, beste batzuk, *suzko laku* batean sufrikarioa jasan beharko duten bitartean.

Ateen Liburuaren zatirik ezagunena, egiptoarrek ezagutzen zituzten gizateriaren arraza ezberdinei buruzkoa da: Lau mailatan banatzen dituzte, ohi, egiptoar, asiar, libiar eta nubiar deituak. Prozesioan irudikatzen dira, beste munduan sartzen.

Ateen Liburuarekin lotutako irudiak eta testua, Inperio Berriko hilobi askotan agertzen dira, baita Horemhebengandik hasi eta Ramses VII.a faraoirarteko faraoi guztien hilobietan ere. Senneyamen hilobian ere erakusten dira, Deir el-Medinako langile bat zena, Inperio Berriko faraoien hilobiak eraiki zituzten artisau eta artisten antzinako herria.

Ateen Liburuko jainkosa bakoitzak, titulu ezberdin bat du, eta kolore ezberdineko jantziak dituzte, baina, gainontzekoan, berdin-berdinak dira, guztiek, buru gainean, izarrak daramatzatelarik. Jainkosa gehienak, soilik Ateen Liburuan agertzen dira, eta ez dira egiptoar mitologiako beste testu batzuetan agertzen. Ondorioz, istorioa, soilik, gaueko zikloa zehazteko sistema gisa sortua izan zela iradoki da, ate bakoitzean jainkosa bat zegoelarik, hauek, ordu bakoitzean agertzen den izar nagusiaren alegoria bat direlarik.

Ateen Liburuaren iturriak
-------------------------

Egiptoko XVIII. dinastia

* Horemheben hilobia (KV57)

Egiptoko XIX. dinastia

* Ramses I.aren hilobia, KV16
* Seti I.aren hilobia, KV17
* Ramses II.aren hilobia, KV7
* Mineptahren hilobia, KV8 eta bere sarkofagoa
* Seti II.aren hilobia, KV15
* Tauserten hilobia, KV14

Egiptoko XX. dinastia

* Ramses III.aren sarkofagoa, KV11
* Ramses IV.aren hilobia, KV2
* Ramses V.a eta Ramses VI.aren hilobia, KV9
* Ramses VII.aren hilobia, KV1
* Ramses IX.aren hilobia, KV6

Beste testu batzuk
------------------

* Piramideetako Testuak
* Hilen Liburua
* Sarkofagoetako Testuak
* Amduateko Liburua
* Leizeen Liburua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32137
* Commonscat Multimedia: Book of Gates

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q32137
* Commonscat Multimedia: Book of Gates
**Doniene atea**, ezagunagoa **San Joan portalea** izenaz, Bermeo (Busturialdea) inguratzen zuen harresiaren garai bateko zazpi ateetatik zutik geratu den bakarra da.
Gaztelugatxeko Donieneren legendaren arabera bertatik pasa zen San Joan Bataiatzailea, bertan oinatz baten aztarna dagoelarik.

Atea XIV. mendean eraiki zuten, Bermeoren osperik handieneko garaian, herria babesteko eraiki zuten harresiarekin batera. Oso deigarriak dira harresiaren egitura eta zabalera.

1995eko urriaren 31an, Eusko Jaurlaritzak Bermeoko herrigune historikoa *kultura ondasun* izendatu zuen, *monumentu multzo* sailkapenarekin. Doniene atea mugaren barnean dago. 1995eko azaroaren 14an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen atea bera.

Ezaugarriak
-----------

Sarrera atedun dorreaz (10m), eta, honen alde banatan, harresi hormatalez osatua dago. Harriz eginiko eraikina, nagusiki hormagintzan landua, tokiren batzuetan harlanduak ikusten diren arren.

Atea, kanpoalderantz, arku zorrotz baten bidez eta, barrualderantz, arku eskartzano baten bidez irekitzen da. Gezileiho batzuk ditu atariaren goialdean, baita berriki berregindako almenatua ere atearen ezkerraldean kokatua dagoen harresian.

Irudiak
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Ikus, gainera
-------------

* Bermeoko udaletxea
* Kikunbera etxea
* Ertzila dorretxea
* Kasinoa
* Santa Eufemia Eliza

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5674766
* Commonscat Multimedia: Puerta de San Juan, Bermeo

---

 |

* Wd Datuak: Q5674766
* Commonscat Multimedia: Puerta de San Juan, Bermeo
**Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskola** Gipuzkoako Eibar udalerrian dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko Ingeniaritza eskola bat da.

Kokalekua
---------

Otaola etorbidearen 29. zenbakian dago, Bizkaiko mugaren alboan eta Eibarko irteeran Ermurako bidean.

Historia
--------

Eibarko Zentro Tekniko Laborala unibertsitate laboralen sistemaren barnean sartzen zen; mota horretako zentroen zerrendako hamaikagarrena zen, eta Euskal Herriko bakarra. 1968ko azaroaren 14an hasi ziren zentroko eskolak eta jarduera akademikoak. *Universidad Labora*l esaten zitzaion orduan, eta euskaraz, Eibarren, *Unibertsitate Laborala* esan izan zaio orduanik, laburtuta *Laborala e*uskaraz edo *La Uni* gaztelaniaz*.*

1988an, Industria Ingeniaritza Tekniko Elektrikoa (Industria Elektronika espezialitatea) ematen zuen Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolak izaera propioa hartu zuen eta Euskal Herriko Unibertsitatean sartzeko prestatu zen. Sarrera hori 1994an gertatu zen, eskualdeko udalen, enpresarien eta beste erakunde batzuen babesarekin.

21. mendean, Unibertsitate Laboral zaharraren kanpusa Uni Eibar-Ermua lanbide heziketako ikastetxearekin partekatzen du Unibertsitate Eskolak.

Garraiobideak
-------------

* Unibertsitatea-Eibar geltokia, Euskotren

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako Ingeniaritza Eskola
* Donostiako Eskola Politeknikoa
* Bilboko Ingeniaritza Goi Eskola Teknikoa
* Gasteizko Ingeniaritzako Unibertsitate Eskola

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Eibarko Industria Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolaren webgunea  **(Gaztelaniaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5839012
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149531545

 |

* Wd Datuak: Q5839012
**Ekialdeko Asia**| Ekialdeko Asia munduko eskualdea**Ekialdeko Asia** munduko eskualdea |
| Berde ilunez definizio geo-politikoa; berde argiaz, kulturala. |

**Ekialdeko Asia** edo **Asiako ekialdea** Asiako eskualde geografiko eta kulturala da. Geografiaren aldetik, 6.640.000 km² ditu (Asiako lurren %15), eta 1.500 milioi biztanle (Asiakoen %40, mundu osokoen laurden bat). Biztanle dentsitatea kilometro karratuko 230 pertsonakoa da, munduko batez bestekoaren boskoitza.

Ekialde Urrunaren sinonimotzat ere erabiltzen da, termino horren eurozentrismoa saihestearren.

Kulturaren aldetik, Txinak eragin handi izan du eskualdean, oso zabalduta baitaude txinera, konfuzianismoa, Mahāyāna budismoa edo taoismoa.

Banaketa
--------

Eskualdean dauden estatuak hauek dira:

* Txina (tartean  Hong Kong eta  Macau)
* Taiwan
* Japonia
* Ipar Korea
* Hego Korea

Eta kulturaren aldetik:

* Mongolia
* Errusia Errusiako ekialde urruna (batzuek Iparraldeko Asian sartzen dute)

Ikus, gainera
-------------

* Asiako geografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27231
* Commonscat Multimedia: East Asia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3146998328418941122
* GND: 4075727-4
* LCCN: sh85040525
* NKC: ge128686
* NARA: 10046687
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7031110

 |

* Wd Datuak: Q27231
* Commonscat Multimedia: East Asia
**Eduardo Bajo Ulloa** (Gasteiz, Araba, 1969) zinema gidoigilea da. Irudi- eta soinu-teknikaria da, eta Gasteizko Irudi eta Teknologia Berrien Zentroan egin zuen ikasketak. Zenbait film labur egin ondoren, lan nagusiak bere anaia Juanma Bajo Ulloarekin batera egin ditu. Zuzendari-laguntzaile eta muntatzaile izan zen bere anaiak zuzendutako *Akixo* (1988) eta *El reino de Víctor* (1989) film laburretan, oso sarituak biak. Elkarrekin idatzi zuten biek *Alas de mariposa* film arrakastatsuaren gidoia (1991), besteak beste, gidoi original hoberenaren Goya Saria jaso zuena; berriz ere elkarrekin idatzi zuten *La madre muerta*ren gidoia (1993), nazioarteko 14 sari izan zituena. Bideoak eta bideoklipak ere ugari egin ditu, horien artean *Airbag* filmekoak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256485
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41524476
* ISNI: 0000 0000 6302 0990
* BNE: XX1124834
* LCCN: no2003027298
* SUDOC: 167643886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13622
* Lur: 00719/eu\_b\_0274/b0274

 |

* Wd Datuak: Q12256485
**Basket Tara** Espainiako emakumeen Lehen Mailan aritzen den saskibaloi talde kanariar bat da, E taldean jokatuz. Emakumezkoen kirol taldea da, hortaz, jokalari guztiak emakumeak dira.

Hasierak
--------

Kirol taldea 1992. urtean jaio zen Kanaria Handiko Telde herrian. Hasieran 3 talde besterik ez zituzten: infantila, kadetea eta juniorra. Gaur egun, hamaika talde dituzte infantil-aurrekoetatik hasi eta nagusien taldeetaraino.

Pabilioia
---------

Partidak jokatu ahal izateko erabili ohi duten instalazioa "Paco Artiles" pabilioia da. Herriko kiroldegia da eta 1.200 ikusle hartzeko edukiera dauka.

Jokalari garrantzitsuak
-----------------------

2010-2011 denboraldirako Lourdes Pelaez jokalari internazionala fitxatu dute Teldeko taldearen antolatzaileek. Titulu eta sari asko jaso dituen jokalaria da eta kanarietakoa denez asko ezagutzen du kirol-talde hau.

Kanpo estekak
-------------

Basket Tara taldearen gaztelerazko weborria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254833

 |

* Wd Datuak: Q12254833

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [*Betiko hautsitako esteka*], 2010-01-25, *Lourdes Pelaez Basket Tara taldean arituko da*
*Basmala*ren islamiar kaligrafia sinplea
White-on-black rendering of the Basmala in the shape of a pear*Basmala* udare baten forman idatzia
**Basmala** (arabieraz: بسملة‎, *basmala* edo bere hasierako soinuagatik ***Bismillah*** (arabieraz: بسم الله‎, "Jaungoikoaren izenean") Islamean erabiltzen den esaldi baten izena da: *b-ismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīmi* بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيْمِ "Jaungoikoaren izenean, Graziarik Handiena duena, Mesedetsuena".

Koraneko *sura* bakoitzaren hasieran errezitatzen den esaldia da, At-Tawba kenduta. Musulmanek hainbat kontestutan erabiltzen dute (adibidez, egunero egiten diren errezuetan) eta normalki herrialde musulmanetako konstituzioetako lehen esaldia izan ohi da.

Unicoden Basmala ligatura moduan erabil daiteke, U+FDFD lekuan: ﷽.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Shelquist, Richard. «Bismillah al rahman al rahim» *Living from the Heart* (Wahiduddin).
2. ↑   Ali, Kecia.  (2008). *Islam : the key concepts.*  (Repr.. argitaraldia) London: Routledge ISBN 0-415-39638-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273639
* Commonscat Multimedia: Basmala

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4489164-7
* LCCN: sh85012131
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q273639
* Commonscat Multimedia: Basmala
Fanfara Transilvania.
**Balkan brass**, Serbian jatorria duen eta *Tuba* (serbieraz Труба, "Tronpeta") deritzon musika genero bat da. Ezaugarri bereziak dituen musika estiloa da, Balkanetako folk eta militar musiken elkarketatik sortua. Maiz musika estilo hau zingaro ijitoen musikarekin ere identifikatzen da.
Euskal Herrian genero hau jorratu duen musika taldea Karidadeko Benta da.

Usadiozko estiloan Balkanetan oso entzuna da, nagusiki Serbia, Ipar Mazedonia, Bulgaria, Moldavia eta Errumanian. Europan techno-synth musikarekin elkartu ohi da eta Anglosaxoi musikan pop musikarekin.

Emir Kusturica serbiar zinema zuzendariak balkan brass musika *Black Cat, White Cat* (1998) filmean munduan barna ezagutarazi zuen. *Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan* (2006) filmean ere musika estilo hau agertzen da.

Musikari eta talde nabarmenak
-----------------------------

* Boban Marković
* Goran Bregović
* Kočani Orkestar
* Fanfare Ciocărlia
* Emir Kusturica & The No Smoking Orchestra
* Taraf de Haïdouks
* Fejat Sejdić
* Slavic Soul Party!
* Raya Brass Band
* Džambo Aguševi Orkestar
* Fanfara Transilvania
* Karidadeko Benta

Jaialdiak
---------

* Gučako Tronpeta Jaialdia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   "Balkan Brass Bands Music", NationalGeographic.com.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q805044
* Commonscat Multimedia: Balkan Brass

---

 |

* Wd Datuak: Q805044
* Commonscat Multimedia: Balkan Brass