recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ashur-uballit I.a** edo **Assur-uballit I.a** K.a. 1365-K.a. 1330 bitartean Asiriar Inperioko erregea izan zen. Haren erregealdiak, Asiriaren suspertzearen hasiera adierazten du, inperio bat (mesoasiriar inperioa) ezarri baitzuen, lau mendez iluntasunean egon ondoren.

Ashur-uballit I.aren gobernupean, Asiriak gainetik kendu zuen, behin betirako, Mitanniren agintea. Shubiluliuma I.a errege hititak Mitanni eraso ondoren, azken erresuma hau gainbehera joan zen eta, honela, botere harremanetan aldaketa bat egon zen inguruan, Asiria tokiko potentzia bihurtuz. Ashur-uballit I.ak hala ulertu zuen eta «Errege Handi» titulua onartu zuen, haren aurretik egon ziren erregeek sekula erabili ez zuten titulua. Gainontzeko potentzietako erregeek ez zuten parekotzat onartu, Asiriaren indar militarra gailendu zen arte.

Egiptoko Akenaton faraoiarekin merkataritza eta diplomazia harremanak izan zituen. Bestalde, haren alaba Muballitat-Sherva Burna-Buriash II.a Babiloniako erregearekin ezkondu zen, eta honengandik seme bat izan zuen, Kharakardash, Babiloniako tronua heredatu zuena. Baina tronura igo eta gutxira, Kharakardash erail zuten. Erantzun bezala, Ashur-uballit I.ak Babilonia eraso eta tronuan bere birbiloba Kurigalzu II.a jarri zuen, artean umea zena. Horrela, Babilonia kontrolpean atxikitzea lortu zuen.

Mendebaldean, Asiriak, Mitannik Khabur ibaiaren arroan utzitako botere hustasuna betetzeagatik borrokatu zuen, Ninive bezalako hiriak hartuz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Global.britannica.com
2. ↑  Federico LARA PEINADO: Assur-Uballit I, Rey de Asiria (1363-1328 a.C.) Mcnbiografias.com

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Eriba-Adad I.a** | **Asiriako Erregea**K.a. 1365-K.a. 1330 | Ondorengoa**Enlil-nirari** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q299468
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q299468
**Karibeko Herbehereak** edo **BES uharteak** (nederlanderaz *Caribisch Nederland*, papiamentoz *Hulanda Karibe*) udalerri berezi estatusa duten Herbehereetako Karibeko hiru uharteak dira. Estatus hori lortu zuten 2010eko urriaren 10ean Holandarren Antillak deuseztatu ondoren. Gertu dauden arren, Aruba eta Curaçao erresuma osatzaileak dira, eta ez dira Karibeko Herbehereen parte.

Herbehereen barruan daude, baina ez dira inongo probintziaren zati. Probintzia mailako zerbitzuak hiru udalerri berezi horien artean banatzen dituzte eta Karibeko Herbehereetako Bulego Nazionalak kudeatzen ditu. Bulego hortako zuzendaria da hiru udalerrietako gobernadorea.

Udalerri bereziak
-----------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Bandera | Herri Kidegoa | Udalerriburua | Azalera (km²) | Biztanleria2010-1-1 | Dentsitatea(bizt/km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bonaire | Bonaire | Kralendijk | 288 | 13,389 | 46 |
| San Eustakio | San Eustakio | Oranjestad | 21 | 2,886 | 137 |
| Saba | Saba | The Bottom | 13 | 1,737 | 134 |

 |

Ikus, gainera
-------------

* Herbehereetako Erresuma

Kanpo estekak
-------------

* Karibeko Herbehereetako Bulego Nazionalaren webgunea **(Nederlanderaz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27561
* Commonscat Multimedia: Caribbean Netherlands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315942921
* **Lekuak**
* OSM: 1216720
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000073137

 |

* Wd Datuak: Q27561
* Commonscat Multimedia: Caribbean Netherlands
**Ashuraren eguna** (arabieraz: عاشوراء‎ *Āshūrā*; urduz: عاشورہ‎; persieraz: عاشورا‎; turkieraz: *Aşure Günü*) islamiar egutegiko Muharramaren 10. egunean ospatzen den eguna da, eta Muharrameko Doluaren klimaxa markatzen du.

Musulman xiitarrek ospatzen dute Husayn ibn Aliren martirioaren dolu gisa. Husayn Mahomaren biloba zen eta Karbalako guduan hil zen hejiraren osteko 61. urteko Muharrameko 10ean (hau da, 680. urteko urriaren 9 edo 10ean, erabiltzen den egutegiaren arabera). Sunitar musulmanek beste esanahi bat ematen diote. Ibn Abbasek dioenez Mahoma Medinara iritsi zenean juduak *Ashoora* izeneko eguna ospatzen ari zirela ikusi zuen. "Hau zer da?" galdetu zien eta erantzun zioten "Hau egun on bat da, egun honetan Allahk Israelen Semeak salbatu zituen eta Musak baraua egin zuen egun horretan". Orduan bere jarraitzaileei esan zien eurak "Moisengandik gertuago zeudela" eta egun horretan baraua egin behar zela.

Xiiten populazio handia dagoen eskualdetan, adibidez Afganistan, Iran, Irak, Turkia, Azerbaijan, Pakistan, Libano eta Bahrainen egun hau jai egun ofiziala da, eta talde etniko ezberdinek parte hartzen dute. Indian, non gehiengoa Hindua den baina estatua sekularra den, jai-egun ofiziala da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183283
* Commonscat Multimedia: Ashura

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85133947
* NKC: ph513611

 |

* Wd Datuak: Q183283
* Commonscat Multimedia: Ashura
Ama haurrak kargako bizikletan eramaten Herbehereetan.
**Kargako bizikleta**, **zama-bizikleta**, **zamalanetarako bizikleta** edo **kutxadun bizikleta** zamak garraiatzeko berariaz diseinatutako eta eraikitako bizikleta da. Oro har, bizikletak eta trizikloak dira usuenak, baina badaude lau gurpil edo gehiago dituzten ibilgailuak ere. Gizakien indarrez soilik edo motorrez lagunduta propultsatutako ibilgailuak dira.

Kargak sartzeko eremu bat izaten dute: kaxa ireki edo itxia, plataforma laua edo alanbrezko saski bat. Gurpil baten edo biren gainean muntatuta ageri ohi da kargarako gunea, eta bere kokalekua bizikletaren edozein tokitan egon daiteke: aurreko gurpilaren gainean edo atzean, atzeko gurpilaren gainean edo aurrean, aurreko bi gurpilen gainean trizikloen kasuan...

Bizikleta arrunt batek baino karga handiagoak garraiatzeko eraiki behar dira ibilgailu horien markoa eta transmisioa.

Abantaila eta desabantailak
---------------------------

Bizikleta hauek zenbait abantaila direla medio erabiltzen dira: erregairik ez dute behar eta ez dute kutsatzen, hirigunean ibiltzeko malgutasuna dute, eta erosi, eraiki eta zaintzeko errazak dira.

Desabantailak ere baditu: zama astunak garraiatzeko edo distantzia luzeak ibiltzeko ez dira praktikoak, zamak babes gutxiago izan ohi du, gidariak babes gutxiago izan ohi du eguraldiaren eta istripuen kontra, eta erabiltzeko ahalegin handiagoa eskatzen dio.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q573863
* Commonscat Multimedia: Freight bicycles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1166714683

 |

* Wd Datuak: Q573863
* Commonscat Multimedia: Freight bicycles
**Kari** eskandinaviar mitologiako erraldoi bat eta Fornjoten semeetako bat da. *Thulur*retako batean haizearen sinonimo bezala aipatzen da. Pertsonaia hau soilik Hversu Noregr byggdisten ("Nola Norvegia populatua izan zen") eta Orkneyinga sagan agertzen da, Kari bere aitaren erresumen oinordeko bezala agertzen den istorioetan. *Hversu Noregr byggdist*en bere ondorengoak Finlandia eta Kvenlandeko gobernariak dira. Kari Frosti (antzigarra) izeneko seme baten aita da Orkneyinga sagaren arabera, baina Jökull (jǫkull, izotz burruntzi, izotz, glaziar) deitua Hversu Noregr byggdisten arabera. Seme hau Snær Zaharraren aita da (Snærr inn gamli 'Elur Zaharra').

Izen bereko beste batzuk
------------------------

* Kari Hayabusa klaseko torpedontzi japoniar bat
* Kari Otori klaseko torpedontzi japoniar bat
* Kari, Jupiterren ilargi bat
* Koreako Ikerketa Aeroespazialeko Institutuaren KARI siglak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q688566

 |

* Wd Datuak: Q688566
**Asiar lehoia** (*Panthera leo persica*) gaur egun Afrikatik kanpo bizi den lehoi-subespezie bakarra da. Munduan desagertzeko arriskurik handiena duten ugaztunetako bat da, libre bizi direnak Indiako Gujarat estatuaren hegoaldeko 1.412 km²-ko gune babestu batean bakarrik bizi baitira, Gir oihanean. Uste da 400 bat espezimen besterik ez direla (2010).

Ezaugarriak
-----------

Lehoi asiarra Afrikako lehoiaren antz handia du, baina txikixeagoa da eta ez hain sendoa (160-190 kg arren kasuan, eta 110-120 kg emeen kasuan). Ilajea argixeagoa dute, eta kalparra gorriztagoa eta laburragoa, batez ere buruaren goialdean. Horregatik, belarriak beti agerian dituzte. Kalparra bularraldean hedatzen da. Ukondoetako ile-mototsa nabarmenagoa da Afrikako lehoiarena baino.

Jateko eta ugaltzeko ohiturak ere Afrikako lehoiarenak bezalakoak dira. Bakarka nahiz taldeka ehizatzen dute, eta haien harrapakin ohikoenak oreinak, antilopeak, basurdeak eta bufaloak dira. Oro har, lehoi asiarren taldeak txikiagoak izaten dira Afrikakoenak baino, eme-pare bat baino ez dira izaten, eta ez 4 edo 6 eme, Afrikako lehoien taldeetan gertatzen den moduan. Beharbada, harrapakinak txikiagoak direlako Afrikakoak baino.

Historia
--------

Lehoi asiarra Babiloniako Istarren atean. Pergamo Museoa, Berlin).
Azterketa genetikoek adierazten dute lehoi asiarraren eta lehoi afrikarraren arteko bereizketa ez dela oso zaharra, duela ehun bat mila urtekoa gehienez ere. Lehoia, Afrikatik atera ondoren, azkar hedatu zen. Garai historikoaren hasieran, ohikoa zen Balkanetan, Anatolian, Kaukason, Ekialde Hurbilean, Persian eta Indian. Gilgameshen epopeiak (k. a. XXVII. mendekoa) dioenez, lehoia oso ugaria zen Mesopotamian, eta Ekialde Hurbileko zibilizazioen artelanetan maiz agertzen da. Indian bertan ere, lehoien marrazkiak ugariagoak dira tigreenak baino. Gaur egun, Indiako armarrian hiru lehoi agertzen dira, K.a. IV. mendeko Maurya Inperioko erregeen sinboloa baitziren.

Indian, 1948tik, guztiz debekatuta dago lehoiaren ehiza. 1969an Gir oihaneko 5.000 kilometro karratuetatik 1.412 kilometro karratu natura-erreserba izendatu ziren, eta 1975ean parke nazional bilakatu zen. Gobernuaren babesari esker, lehoien populazioa hazi egin da pixkanaka, baina subespeziearen kontserbazioa ez dago ziurtatuta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Singh, H. S. Gibson, L..  (2011). «A conservation success story in the otherwise dire megafauna extinction crisis: The Asiatic lion (*Panthera leo persica*) of Gir forest» *Biological Conservation* 144 (5): 1753–1757. doi:10.1016/j.biocon.2011.02.009..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182347
* Commonscat Multimedia: Lions of Asia
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo persica

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1225995
* GBIF: 5219405
* ITIS: 622026
* UICN: 15952
* MSW: 14000238
* NCBI: 83386
* Species+: 12268

 |

* Wd Datuak: Q182347
* Commonscat Multimedia: Lions of Asia
* Wikispecies Espezieak: Panthera leo persica
**Karigasniemi**ko zubia Inarijoki ibaia zeharkatzen.
**Karigasniemi** (Iparraldeko Samieraz *Gáregasnjárga*), Utsjoki, Finlandiako udalerriko herrixka bat da, Laponian kokatua.

Herrixka txiki honetan, udalerriko biztanle gehien bizi da erdigunearekin batera, 500 bat gutxi gorabehera eta Norvegiarekin muga egiten duenez, askotan, prezio merkeagoko erosketak egitera etorri ohi diren norvegiarrek herrixka betetzen dute. Biztanle gehienak, samitarrak dira eta zerbitzu ugariz daude horniturik; hala nola, hiru denda, bi gasolindegi, eskola, postetxe, osasun-etxe txiki bat eta hainbat jatetxe eta taberna.

Historia
--------

Finlandiak 1917. urtean independentzia lortu ondoren, Bigarren Mundu Gerrak eztanda egin zuen Europan. Herrialdeak bere estatusa mantendu nahian, Alemania naziarekin egin zuen bat, honela SESB bere lurraldetik urrundu nahian. Norvegiatik etorritako tropa alemaniarrak, herrixketan egokitu ziren eta Ozeano Artikoaren defentsa antolatzeari ekin zioten. Hainbat gerren ondoren, Finlandiak, SESBekin bake-akordio bat sinatu zuen, eta horrek, alemaniarrak, Finlandiar lurretatik botatzea eskatzen zuen. Honela, SESB eta Finlandiak bat eginik, naziak jazartzeari ekin zioten eta, hauek Norvegiara (herrialde satelitea) alde egitea pentsatu zutenez, aliantza, **Karigasniemi**n eta gainontzeko mugako udalerri eta herrixketan kokatu zen hauen atzeraldia eragozteko. Laponiako Gerra. Ondorioa garratza izan zen herrixkarentzat, baina finlandiarren garaipenak herrixkaren berregituratzea bultzatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1729356
* Commonscat Multimedia: Karigasniemi

---

 |

* Wd Datuak: Q1729356
* Commonscat Multimedia: Karigasniemi
**Juan de Dios Orozco** Nikaraguako 14. presidentea (orduan Zuzendari Gorena deitua) izan zen 1843ko apirilaren 1etik maiatzaren 31ra.

Juan de Dios Orozcoren jardueren agiririk zaharrenak 1823koak dira, Agustin I.a Mexikoko enperadoreak Erdialdeko Amerikako Errepublika Federala eransteko zituen egitasmoak ezagutzera eman zirenean. García Jerez Leongo apezpikuak, anexio planen aldekoak, hiritik ihes egin zuen orduan, eta Juan de Dios Orozcok batzorde bat osatu zuen Dionisio Urcuyo Crespín eta Juan Hernández Sutiabaren aliatuarekin batera, González Saravia brigadier jenerala izendatzeko komisario berri gisa. 

1843an, Pablo Buitrago y Benavente, zuzendari nagusi ohiak, dimisioa eman zuen eta Parlamentuak Juan de Dios Orozco izendatu zuen jarduneko Zuzendari Nagusi, Parlamentuak herriaren ordez Zuzendari Nagusi berria aukeratu zuen arte, hauteskunde publikoek porrot egin baitzuten eta hautagairik ez baitzuen lortu behar den gehiengoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q520495

 |

* Wd Datuak: Q520495
**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Gipuzkoako Aretxabaleta udalerriko eliza nagusia da. Herrigunean dago, Aretxabaletako udaletxearen eta Otalora jauregiaren artean.

Historia
--------

### Bedarretako San Migel eliza

Sakontzeko, irakurri: «Bedarretako San Migel hilerria (Aretxabaleta)»
Antzinako herriko eliza San Migeli sagaratua zegoen eta Bedarretan zegoen, Aretxabaletako iparraldeko sarreran. Gaur egun hilerria da. Eliza hartatik mantentzen den elementu bakarra atari erromaniko ikusgarria da. Usadioaren arabera, eskualde honetako tenplu kristau zaharrena omen zen.

### Andre Maria Jasokundearen eliza

Gaur egungo elizaren kokalekua herriko bi familia nagusien arteko liskarren ondorioz dator. Bata, Otatzu dorretxeko Arratabetarrak, jatorriz Artabe baserrikoak, besteak Otalora dorretxeko Otaloratarrak. Bi familia boteretsu hauen jabetzakoak ziren Arratabe jauregia eta Otalora jauregiaren artean lekua zegoenez, bi eraikin hauen artean gaur egungo eliza eraikitzea adostu zuten.

XVI. mendean hasi zen eraikitzen eta XVII. mendean amaitu. Arrasateko San Frantzisko komentutik ekarritako harlanduz eraiki zen. Habearte bakarra dauka eta kainoi erdiko gangek eusten dute sabaia. Kanpandorrea mende bat beranduago altxatu zen Francisco de Echanove eta Martin de Carreraren proiektua oinarri hartuta. Dorreak oinarri karratua du eta bi aldetara erlojuak ditu.

Eraikinaren elementurik berriena ataria eta aurrealdeaz gain hegoaldeko horma ere artzen duen aterpea dira. Kalea baino beherago kokaturik dago eta maila gutxi batzuk jaitsi behar dira elizara sartzeko. Barnealdean Bedarretako eliza hartako kristoa eta Sailluente auzoko Ama Birjina daude.

Iruditegia
----------

* Aterpea.Aterpea.
* Kanpaidorrea eta ataria.Kanpaidorrea eta ataria.
* Aldarea.Aldarea.
* Korua.Korua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Aretxabaletako parrokia — Aretxabaletako Udala» *www.aretxabaleta.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
2. ↑   «Aretxabaleta (Gipuzkoa) - Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa» *www1.euskadi.net* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
3. ↑    r01e00000ff26d4661aa470b88b07821bd8d58380, r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f.  (2006-12-13). «Andre Mariaren Zeruratze parrokia (Aretxabaleta)» *turismoa.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18377639
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de la Asunción, Aretxabaleta

---

 |

* Wd Datuak: Q18377639
* Commonscat Multimedia: Church of Nuestra Señora de la Asunción, Aretxabaleta
**JSON**, **JavaScript Object Notation**en laburdura, datuen elkartrukerako formatu arina eta irekia da. Testu hutsezko formatu hau datu egitura sinpleak hala nola atributu-balio bikoteak eta array asoziatiboak gordetzeko eta transmititzeko erabiltzen da (objektu izena hartzen dute). JSON formatua sareko konexio baten bidez datu egituratuak serializatzeko eta transmititzeko erabiltzen da. Batez ere zerbitzari baten eta web aplikazio baten arteko datuak trukatzeko erabiltzen da, XML-ren alternatiba izanik. Ajax aplikazioetan maiz erabiltzen da.

JSON JavaScript-etik eratorri bazen ere hizkuntza horretatik independentea da, eta programazio-lengoaia moderno askok JSON formatuko datuak sortzeko eta analizatzeko kodea dute. JSON fitxategi-izenek .json luzapena erabiltzen dute.

JSON formatua RFC 4627ean zehaztu zuen lehenengo aldiz Douglas Crockfordek. JSON formatuaren Interneteko MIME mota ofiziala `application/json` da. JSON fitxategiaren luzapena `.json` da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Formatuaren webgunea
* **(Ingelesez)** RFC4627, formatuaren espezifikazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2063
* Commonscat Multimedia: JavaScript Object Notation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1105592812
* LCCN: sh2014000515

 |

* Wd Datuak: Q2063
* Commonscat Multimedia: JavaScript Object Notation
**Javako gizakia** (*Homo erectus erectus*) *Homo erectus* espezieko aurkitu zuten lehenengo espezimena izan zen. Eugène Duboisek Trinilen (Javan) 1891n aurkitu zuenean *Pithecanthropus erectus* izendatu zuen.

1930eko hamarkadan Ralpf von Koenigswald alemaniar paleontologoak aztarna berriak topatu zituen, bai Trinilen eta baita Sangiranen ere, handik 75 kilometrora.

1940an Franz Weidenreichek *Homo erectus iavanensis* izendatu arren, lau urte geroago Dobzhanskik *Homo erectus erectus* izendatu zuen behin betiko.

Garezurraren tamaina 940 ml-koa zen, egungo gizakiaren 1.200-1.500 eta gorilaren 600 ml artekoa. Nahiz eta haren burmuinak hizkuntza kontrolatzen duen zatia izan, ez dakigu hitz egiten ote zuen. 1,70 metro luze zen, 70 kilogramo inguru zituen eta zutik ibiltzen zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Koenigswald, G.H.R. von.  (1938). *Ein neuer Pithecanthropus-Schädel.*  Koninklijke Akademie van Wetenschappen, 185-192 or..
2. ↑   Crusafont, M.; Meléndez, B.; Aguirre, E..  (1986). *La evolución.*  in: *Biblioteca de Autores Cristianos*. (4.a. argitaraldia) Madril: La Editorial Católica, S.A, 522-598 or. ISBN 978-84-220-0676-3..

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192993
* Commonscat Multimedia: Java Man

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192993
* Commonscat Multimedia: Java Man
**Artibai** Bizkaiko ibaia da, Lea-Artibaiko eskualdekoa.

Oizeko iparraldetik datozen erreka batzuk bat egiten dute Iruzubieta auzoan (Markina-Xemein). Aurrerago, eskuinaldetik jasotzen ditu mendi beretik datorren Urko ibaiaren urak.

Beraz, Mallabia, Ziortza-Bolibar eta Markina-Xemein udalerriak zeharkazten ditu, eta Berriatuan hasten da jasotzen mareen eragina. Berriatua eta Ondarroa bitartean, antzinako paduren arrastoak daude. Artibai ibaia, Ondarroan itsasoratzen da eta itsasoratzean, ibaiak 70 metroko zabalera dauka.

25 kilometro luze da, Oiz menditik Bizkaiko golkoraino. Ibaiaren sorburua itsas mailatik 1.000 metrora dago.

Ibaiadarrak
-----------

Artibai ibaiaren ibaiadarrak honakoak dira:

### Eskuinaldetik

Ibaiaren azken tartea.
* Urko.
* Amalloa.
* Gorozika.

### Ezkerraldetik

Artibai Arantzibia auzotik (Berriatua) igarotzen.
* Zigortza.
* Igotz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: *166. araua: Euskal Herriko ibaiak*.

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko ibaiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584615
* Commonscat Multimedia: Artibai

---

 |

* Wd Datuak: Q584615
* Commonscat Multimedia: Artibai
***Ardi Beltza*** Hego Euskal Herriko aldizkaria izan zen.

1990eko hamarkadaren amaieran sortu zuten, *Egin* egunkariaren ikertze sailak utzitako lekua betetzeko asmotan.2001ean, Baltasar Garzón epaileak hala aginduta aldizkaria itxi zuten ETArentzat biktimak markatzea eta terrorismoren apologia egitearen akusaziopean. Hala ere, gero Espainiako Auzitegi Nazionalak karguak baztertu zituen.

Pepe Rei bere zuzendaria, beste bi kazetariekin batera, kalumniagatik zigortua izan zen.

Aldizkari honen idazleek, *Kale Gorria* aldizkaria sortu zuten aurrekoaren oinordeko gisa.

Kale gorria ere jazarria izan zen, besteak beste Xarlo Etxezarreta zuzendaria atxilotu zuten eta aldizkari hau desagertu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Condenados por calumnias dos periodistas de 'Ardi Beltza'» *El País* 2007-1-17.
2. 1 2   Navarro Estevan, Joaquín.  (2003). *Homenaje a Euskal Herria.*  Txalaparta, 107-109 or. ISBN 84-8136-299-9..
3. ↑   «El periodista Pepe Rei, condenado a indemnizar a Rodríguez Galindo» *El Mundo* 2000-10-18.
4. ↑
5. ↑
6. ↑    Berria. «Xarlo Etxezaharreta atxilotu du Espainiako Poliziak Abadiñon, Garzon epailearen aginduz» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-11-06).
7. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5883837

 |

* Wd Datuak: Q5883837
**Astigarribia** Mutrikuko (Gipuzkoa) hego-ekialdean dagoen auzoa da, Debako mugan kokatutakoa. 2019an 30 biztanle zituen.

Inguru naturala eta kokapena
----------------------------

Auzoa Arno mendiaren magalean dago, Deba udalerriaren iparraldean.

Historia
--------

IX. mendean jada existitzen zen, eta litekeena da Mutrikuren jatorria bertan egotea. 

Bertan dago San Andres eliza. Bera aipatzen duen lehenengo dokumentua 1080. urte ingurukoa da eta bertan Lope Íñiguez kondeak tenplu hori Donemiliaga-Kukulako monasterioari ematen dio. Dokumentuak honela dio: *"..monasterio S. Andree apostoli et vocato Stigarrivia, inter Vizcaya et Ipuzcua sito, qui est ex parte regis..."*. Dena den, eliza zaharragoa da, aldarearen atzealdean ikusten den leihoetako bat prerromanikoa baita. Are gehiago, bada historialaririk erromatar idazleek aipatutako **Tritium Tuboricum** barduliarren herrixkarekin lotzen duenik.

Antzina, Debara heltzeko derrigorrezko zen Astigarribiatik igarotzea, eta hortik igarotzen da ere Donejakue Bidea. Horrek, aberastu egin zituen bertako biztanleak, bertako ibiak jasotako zergen ondorioz. Handik gertu, ibaiaren bestaldean eta jada Deba udalerriaren barruan, Sasiola komentua dago. Oraindik bada bertan antzinako ontziolaren arrastorik, bertan eraikitzen baitziren Deba ibaian behera joaten ziren gabarrak eta txalupak.

1766ko matxinadan Elgoibartik Astigarribiara hedatu zen eta hortik Debara, Mutrikura, Ondarroara eta Berriatuara hedatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «ASTIGARRIBIA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-21).

Ikus, gainera
-------------

* San Andres eliza (Astigarribia)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254320
* Commonscat Multimedia: Astigarribia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 15864
* Lur: 00570/eu\_a\_5704/a5704

 |

* Wd Datuak: Q12254320
* Commonscat Multimedia: Astigarribia


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Mutrikuko auzoak |  |
| Alde Zaharra • Astigarribia • Artzain Erreka • Galdonamendi • Ibiri • Laranga • Mijoa • Mizkia • Olatz |
**Atxispeko San Pedro baselizaren** hondakinak Gamiz-Fikan daude, mendixka bateko tontorrean, alde bietan aldapa bortitzak dituena. Gaur egun inor gutxi igotzen da hondakin abandonatu horiek ikustera, baina Erdi Aroan bide zaharrak igarotzen ziren bertatik. Inguruan dauden haitzetan induskatutako Erdi Aroko bi hilobi antropomorfo daude, Kantauri isurialdean bakarrak edo bakarrenetakoak direnak.

Historia
--------

Bere sorrera antzinakoa da oso eta horren adierazle dira harrian zabaldu diren hainbat zulo, aurretik baseliza bat zegoela, beharbada harrian induskatua. Gaur eguneraino heldu diren eraikinaren aztarnak gotiko eta errenazimentu bitartekoak dira, eskualdean ezohikoa den bolaz apaindutako arku zorrotza duela. Baseliza gerra zibilaren bonbardaketa frankistek suntsituta geratu zen eta tamalez ez da berreraikia izan.

Halaber, ermita inguruko haitzetan X. eta XI. mende bitartekoa diren bi hilobi antropomorfoak dira, trapezoide formakoak eta ingerada zehatzak dituztenak. Harkaitzetaninduskatutako hilobi horiek Bizkaiko ale bakarrak izateaz gain, isurialde kantauriarrean aurkitutako bakanetakoa ere bada. Espainiako mesetan asko dira harkaitz bizian dauden hilobiak, baina Kantauri itsasoko ertzean bakarrak Gamiz-Fikakoak dira. Kultura mozarabiarretakoa izan daitekeela uste izan da. Harriak Atxispe urruneko garaietan sarritan bisitatutako igarolekua izan zela adierazten du.

Historikoki inportantzia handia duen ondarea da. 1937ko ekainaren 12an erasotu zuten frankistek eta hortik sartu ziren Bilboko Burdin Hesira. Ordutik ukitu barik egon da, orduko hondakinez beteta, teilatu eta hainbat horma erorita. 2013an 3 egunetan herriko hainbat gazte eta helduk auzolanean garbitu zuten. Herrian antolatutako hitzaldi batean Euskal Herri osoko ermita berezietako bat gisa azaldu zen (paganoak, kobazuloen barruan daudenak...).

Argazkiak
---------

* Haitzean induskatutako hilobi bat (urez beteta)Haitzean induskatutako hilobi bat (urez beteta)
* Auzokoek jarritako oharra, 2013an garbitu ondorenAuzokoek jarritako oharra, 2013an garbitu ondoren
* Ermita barrutikErmita barrutik

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Gamiz Fika - Atxispeko San Pedro.» *www.uribebutroe.eus* (Uribe Butroeko Zerbitzuen Mankomunitatea) (Noiz kontsultatua: 2019-06-16).
2. 1 2    *Atxispeko San Pedro ermita.*  ErduPress.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   «Gamiz-Fikako Udala - Fikako Ibilbideak» *www.gamiz-fika.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64681910
* Commonscat Multimedia: Atxispeko San Pedro

---

 |

* Wd Datuak: Q64681910
* Commonscat Multimedia: Atxispeko San Pedro
**Kefir-ur** Kefir-esnearen propietate oso antzekoak dituen edaria da. Kefir-esnea egiteko erabiltzen diren aleen oso antzekoak diren beste ale batzuk erabiltzen dira: Ur-kefir aleak.

Limonada baten antzeko zaporea du, baina trinkoagoa da.

Prestakuntza
------------

Osagaiak:

* 1 litro ur.
* 3 koilarakada ur-kefir.
* 3 koilarakada azukre.
* Mahaspasa edo piku lehor bat.
* Limoi erdia

Osagai guztiak beirazko ontzi batean ipini eta itxirik mantentzea komeni da. Ontzia kortxo batekin ixten badugu burbuila gehiago sortuko dira.

Hartzidura epea 2 edo 3 egun artekoa da, tenperaturaren araberakoa. Denbora hori igaro ondoren limoiari ura atera, piku edo mahaspasa kendu eta edateko prest egongo da.

Berriz ere kefir-ura prestatu aurretik ontzia eta kefir aleak garbitu behar dira komeni da.

Ikus, gainera
-------------

* Kefir
* Ur-Kefir
* Kefir-esne

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** **(Gaztelaniaz)** **(Katalanez)** Companyia Pipirimosca Kefir-urari buruzko informazio orokorra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261405

 |

* Wd Datuak: Q12261405
**Arahad I.a**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztuen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Araglasen semea.

Historia
--------

Rivendelen jaioa Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2365. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege zuhurra" esan nahi du. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2455. urtean hil ondoren, Arahad I.a, Iparraldeko Dunedainen zazpigarren kapitaina bihurtu zen.

Bere erregealdian, Zaintzapeko Bakea deritzon garaia amaitzen da (Eguzkiaren Hirugarren aroko 2450. urtean), eta orkoek, Mendi Lainotsuetakoak, Eriadorrera daroaten pasabideak ixten dituzte Dol Guldurri segurtasuna emateko). Bizileku sekretuak eraikitzen dituzte Hithaeglir mendilerro guztian zehar, eta Gondorren aurkako eraso bat prestatzen dute, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2475. urtean gertatzen dena, Osgiliath suntsituz. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2463. urtean, Kontzilio Zuria ere sortzen da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2509. urtean, Zelebrian, Elronden emaztea eta Galadrielen alaba dena, eta bere zaindariak, Karadhrasen erasoak izan ziren Lothlorienera zihoala. Eraso honetan, larriki zauritua da pozoitutako gezi baten ondorioz, eta orkoek harrapatzen dute. Bere seme Elladan eta Elrohirrek erreskatatzea lortzen dute, Rivendelera bueltan eramanez. Elrondek bere zauritik sendatzen du, baina bere bihotzak jada ez du Erdialdeko Lurraldean geratzerik nahi. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2510. urtean, Amanerantz abiatzen da.

Arahadek, 68 urteko agintaldia izan zuen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2523. urtean hil zen, 158 urterekin, bere oinordekoa, bere seme Aragost izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Araglas** | **Iparraldeko Dunedainen Kapitaina**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2455-2523 | Ondorengoa**Aragost** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2718919

 |

* Wd Datuak: Q2718919
**Atxistoi** Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da, Lauriñaga mendilerroan. Mendilerro hau, hiru mendik osatzen dute eta Atxistoi, garaieraz, erdian dagoena da, 1230 metrorekin. Orreagatik gertu dago.

Atxistoi mendiak, Lauriñaga eta Lindus mendien artean dagoena, ondo adierazia geratzen da Mizpiratxar edo Granada eta Beraiko lepoa lepoen artean. Mendi honen tontorrean, 158 zenbakia daroan mugarria dago.

Irispideak
----------

1057 metroko garaierara dagoen Ibañetako mendatean, bide txiki asfaltatu bat hartu behar da, 1283 metroko garaiera duen Girizu mendiaren iparraldeko aurpegi basotsutik igarotzen dena. Eskumatara ehiztari txabola bat utzi ondoren, 1086 metroko garaieran dagoen Garabide izeneko lepora iristen da. Toki honetan, eskuinetaranzko bidea utzi behar da, antzinako bunker baten ondotik igarotzen den bide bat hartzeko. Bidea basotik doa eta altuera galtzen du 1142 metroko garaieran dagoen Mizpiratxar lepoaren bertikalean kokatzeko. Orduan, basoko bidea uzten da, zuzenean mendebaldean dagoen lepo honetara igotzeko, non, gailurraren gainean dauden uso ehizatokietarantz doan bide batekin lotzen den. Hemen, 156 zenbakia duen mugarria dago. Hemendik aurrera, igoerak gailur belartsutik jarraitzen du igoera goxoan, muga adierazten duen alanbre hesiaren ondoan, 1230 metrora dagoen tontorrera helduz.

Aurrekoaren bide alternatibo bat, asfaltatutako bidea 1169 metrora dagoen Lindus lepora jarrai daiteke, izen bereko tontorraren ondoan. Eskumatara, iparralderantz, basotik jaisten den bide bat hartzen da, baina apur batean baino ez da jarraitu behar, gailurraren tontorrera igo behar baita, non lehen aipaturiko uso ehizatokiak dauden, altuera ez galtzeko. Honela, 1142 metrora dagoen Mizpiratxar edo Granada lepora iristen da, nondik tontorrera iristen den.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254450

 |

* Wd Datuak: Q12254450
**Atxikipen zelularrak** mikroskopio elektronikoz nabaritzen ez diren baina biokimikoki eta funtzionalki froga daitezkeen zelula-zelula edo zelula-matrize estrazelularraren arteko loturak dira. Atxikidura mota hauek zelula mintzean hartzaile espezifikoak daudelako dira posible.

Atxikipen selektibo eta espezifikoa bideratzen dutenak CAM (Cell Adhesion Molecules) edo atxikipen molekulak dira. Molekula hauek familia desberdinetan banatzen dira: kaderinak, integrinak, immunoglobulinen familia eta selektinak.

Atxikipen zelularra funtzio zelular ugarirekin erlazionatuta dago:

* Umekiaren garapena
* Zelulen migrazioa
* Hantura
* Zelulen arteko komunikazioa
* Zelulen desberdintzapena
* Minbiziaren garapena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q187640
* Commonscat Multimedia: Cell adhesion

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00575334
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002448

 |

* Wd Datuak: Q187640
* Commonscat Multimedia: Cell adhesion
**Atxega jauregia** Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen jauregi bat da. Atxega leinu zaharraren jaunarena. Usurbilen dauden obra zibil historikoetan nabarmenena, Saroe jauregiarekin batera, biak ere Gipuzkoako kultura ondasunak izendatuak daude. Gaur egun Atxega hotela da.

Aitzezarra kalean dago, herrigunetik kanpo baina alboan, N-634 errepidea eta Usurbilgo industrialdearen artean eta Usurbilgo geltokitik hurbil.

Historia
--------

Jatorrizko dorretxea XV. mendean aipatzen da, Henrike IV.a Gaztelakoaren aginduz eraitsi egin zuten, Ahaide Nagusien beste dorretxe guztiekin batera. Ez dakigu zehatz noiz eraiki zuten Atxega Jauregia, gaur egungo eraikina XVIII. mendean barroko estiloan berreraiki zen.

Oria ibaiaren alde batean, ibaia eta Usurbilen arteko etxe bakarra izan da Atxega jauregia, urte luzez. XX. mendean beheraldi baten ondoren baserri bihurtu, ondoren borda moduan ibili eta azkenik abandonatua izan arte.

1964an monumentu historiko izendatu zuten. Azken urteetan berritu eta hotela eta jatetxea jarri dituzte bertan.

Eraikina
--------

Eraikuntza bakarra da. Oinplano laukizuzena du, lau isuriko teilatua eta hiru pisukoa da. Harriz egindakoa da: harlangaitzezko paretek harlanduak eta izkinarriak dituzte.

Bereziki aurrealdea aipagarria da: aldetan bi eskailera eta armarri dotorea baititu.

Gaur egun
---------

Azken berrikuntzarekin batera, etxe zaharrari beste eraikuntza zati bat eta igogailua erantsi zaizkio.

Ikus gainera
------------

* Gipuzkoako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492024
* Commonscat Multimedia: Atxega jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001573

 |

* Wd Datuak: Q20492024
* Commonscat Multimedia: Atxega jauregia
**Atxilotzeko europar agindua** —laburturik, **euroagindua** izenaz ere ezaguna— Europar Batasuneko estatu kide guztietan indarra duen atxilotzeko agindua da. Agindua emanda, beste estatu kide batek kriminal bat, ustezkoa zein dagoeneko zigortua, atxilotu eta agindua eman zuen estatura eraman behar du, pertsona hori epaitzeko edo espetxean sartzeko.

Euroagindua ezin da eman azterketa kriminal bat egiteko, baizik eta auzipetze kriminal bat egiteko edo espetxe zigorra betetzeko. Gehienez 12 hilabeteko eta handik gorako espetxe zigorra ekartzen duten arau-hausteengatik eman daiteke soilik, eta, epaia eman ondoan, euroagindua eskatzen ahal da espetxe zigorra gutxienez lau hilabetekoa denean.

Atxilotzeko europar agindua indarrean sartu zen estradizio prozesua Europar Batasunaren barruan azkartzeko asmoz, prozesua justizia boterearen esku utziz eta erabakiak hartzeko fase administratiboak eta politikoak kenduz, hori baitzuen oinarri Europako aurreko estradizio sistemak. Martxan jarrita 2004an, euroaginduaren erabilerak gora egin du. Izan ere, kalkulatzen da 2004an 3.000 inguru euroagindu eman zirela, eta 13.500 inguru 2008an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1357669
* Commonscat Multimedia: European Arrest Warrant

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4742193-9
* NKC: ph618220

 |

* Wd Datuak: Q1357669
* Commonscat Multimedia: European Arrest Warrant
**Uadykheperra Kamose** edo soilik **Kamose**, Egiptoko XVII. dinastiako azken faraoia izan zen, **Uady-Kheper-Ra** izenarekin tronuratua izan zena. Bere erregealdiak, K.a. 1554tik K.a. 1550 arte iraun zuen. Bere izenaren beste aldaera batzuk, Kamose, Kamosis edo Kamesu dira.

Bere aita, agian, Seqenenra izan zen (edo agian bere anaia), eta, bere ama, Tetisheri edo Ahhotep. Bien oinordekoa izan zen gobernari hiksoen aurkako borrokan.

Bere erresuma, Elefantinatik hegoaldean, Hermopolis Magnaraino iparraldean hedatu zen. Bere erregealdian, hiksoek, Apofis I.aaren agindupean, Egipto iparraldea kontrolatzen zuten, beharbada Gebeleineraino eta Avaris hiriburu zutela. Nubiak, erresuma independente bat osatzen zuen, hiksoen aldeko joerarekin.

Kamosek, hiri ugari berreskuratzea lortu zuen, horien artean, Egiptoko antzinako hiriburua, Menfis zuria. Bere tropekin, Avaris bertaraino iritsi zen, hiria eraso gabe, Apofisek Nubiako agintariei bidalitako laguntza eskaera zeraman mezularia garaiz geldiarazi ahal izan baitzuen.

Kamoseren arrakasten frogak, bi hilarriren bidez daude. Lehenaren hasiera, Dra Abu el-Nagako hondakinetan aurkitu zen (Carnavonen taulak), honen kopia, 1908tik ezagutzen delarik, jatorrizkoa, Karnakeko tenpluko hirugarren pilonoaren betetze material bezala erabili baitzen, bertan, 1932ko txatalak aurkitu zirelarik. Bigarren hilarria, kalterik gabe aurkitu zen 1954an eta Karnaken zegoen Ramses II.aren estatua baten idulkiaren zati bat zen.

Kamose, bere erregealdiko hirugarren urtean hil zen, ziuraski Avariseko setioan. Bere sarkofago xaloa, 1857an aurkitu zuen Auguste Mariettek Dra Abu el-Nagan. Erdi usteldutako momia eta zenbait ofrenda zituen, gorpua, aire libreak ukitu zuenean hautsi zen.

Bera hil ondoren, gobernua, bere anaia edo iloba Ahmose I.agana pasa zen, honek, azkenean, hiksoak herrialdetik botatzea lortu zuelarik, arrazoi honegatik, Egiptoko XVIII. dinastiaren sortzailetzat hartzen delarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Taa II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XVII. dinastia | Ondorengoa**Ahmose I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kamose*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Eee PC** ordenagailua eramangarri txiki bat da, Asus etxeak egina; 'azpi-eramangarri' edo netbook ere deitu den horietarikoa.

Taiwango Taipei hiriburuan erakutsi zuten lehen aldiz, 2007ko ekainaren 5ean, Computex azokan.

Proiektu honetan, plaka egiten dituen ASUStek etxea eta mikropozesatzaileak ekoizten dituen Intelek elkarlanean aritu dira; tamaina eta ahalmenaren arabera, serie ezberdinak sortzen ari dira: Eee PC 701, Eee PC 901, EeePC 1000.

Egileen arabera hiru E horiek, hauxe adierazi nahi dute:

* *Easy to learn, work & play* (erraza ikasteko, lan egiteko eta jolasteko)
* *Excellente Internet experience* (Esperientzi ezin hobea Interneten)
* *Excellent mobile computing experience* (konputazio eramankorrean esperientzi aparta)

Sistema Eragilea
----------------

Linux edo Windows sistemarekin saltzen da, konfigurazio ezberdinetan.
Windowsen kasuan XP batekin, eta Linuxen kasuan Xandros distribuzioarekin: zubi lana betetzen omen du oso erraz Windowsdun ekipoekin eta aplikazioekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221952
* Commonscat Multimedia: Eee PC

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2008005861

 |

* Wd Datuak: Q221952
* Commonscat Multimedia: Eee PC
Armenia Wilsondarraren proiekzio ortografikoa zoomarekin.
Armenia Wilsondarraren mapa, Otomandar Inperioaren zatiketan Sèvres-eko Itunean agindu bezala.
**Armenia Wilsondarra** Otomandar Inperioaren kontura egindako Armeniako Estatuaren proiektua izan zen. Otomandar Inperioaren partizioan zehar eta Lehen Mundu Gerran porrot egin ondoren, Turkiak eta Aliatuetako batzuek sinatutako Sèvreseko Itunaren arabera, 1920ko abuztuaren 10ean, estatuaren muga Woodrow Wilson Ameriketako Estatu Batueko lehendakariaren esku zegoen. Azken tratatua, ordea, ez zuten sinatu Ameriketako Estatu Batuek, eta erabat deskonposatutako Otomandar Inperioak onartu bazuen ere, turkiarrek baztertu egin zuten, eta gerra berri bat sortu zen.

Estatuaren proiektuak Erzurum, Bitlis eta Van probintziak hartzen zituen, Armenia otomandar (*Mendebaldeko Armenia* ere deitzen zaio) izeneko eskualdearen zati zirenak. Eskualde hori iparralderantz zabaldu zen, Trabzon probintziaren mendebalderaino, Armeniako Errepublika Demokratikoari Trebisondako portuan Itsaso Beltzerako irteera emateko.

Turkiako Independentzia Gerran, turkiarrek armeniarrak eta grekoak garaitu zituztenean, aliatuak negoziazio-mahaira itzultzera behartu zituen Ituna berretsi aurretik. Alderdiek Lausanako Ituna sinatu eta berretsi zuten 1923an, Sèvresko Ituna deuseztatu zuena, eta Turkiako egungo mugak ere ezarri zituen. Ekialdeko mugak Alexandropolgo Itunaren bidez lortu ziren 1920ko azaroaren 2an, eta Karseko Itunaren bidez, 1921eko urriaren 23an sinatua eta Erebanen 1922ko irailaren 11n berretsia, Armeniarekin eta Sobietar Batasunarekin, Lausanako Ituna berretsiz. Lausanako Ituna eta hari lotutako artikuluak ez ditu onartzen Armeniako Errepublikako egungo gobernuak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dadrian Vahakn N. *The History of the Armenian Genocide: Ethnic Conflict from the Balkans to Anatolia to the Caucasus* - Page 356
2. ↑
3. ↑    *Text of the Treaty of Kars.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540939

 |

* Wd Datuak: Q540939
**Arnasketa anaerobioa** hainbat bakteriok soilik burutzen duten arnasketa mota bat da, elektroien azken hartzailea oxigenoa ez den beste substantzia inorganikoa duena. Nahiz eta oxigenoa ez erabili, prozesuan elektroien garraio katea badago. Elektroien garraio kateak funtzionatzeko kanpoko elektroi-hartzailea beharrezkoa da. Horiek elektroiak harrapatuko dituzte. Arnasketa aerobioan azken hartzailea oxigenoa da. Oxigenoa oso konposatu oxidatzailea da (oso konposatu elektronegatiboa da), eta beraz hartzaile oso ona da. Anaerobioetan erabil daitezkeen konposatuak ez dira hain oxidatzaile (ez dira hain elektronegatibo), eta ondorioz, arnasketa anaerobikoaren etekina baxuagoa izango da. Konposatu horien artean sulfatoa (SO42-), nitratoa (NO3-),sufrea (S) edo karbono dioxidoa (CO2) daude, besteak beste.

Arnasketa anaerobioa hartziduratik bereizi behar da. Biak ala biak prozesu anaerobioak dira, hots, oxigenorik gabekoak, baina hartziduretan ez dago elektroien garraio katerik, eta elektroien azken hartzailea molekula organikoa da beti.

Orokorrean substratu bat (gluzido, lipido edo proteina bat) oxidatzeko hiru bide metaboliko hauek daude:

* arnasketa aerobioa: elektroien azken hartzailea oxigenoa da
* arnasketa anaerobioa: elektroien azken hartzailea oxigenoa ez den beste konposatu inorganikoa (SO42-, NO3-, CO2...) da
* hartzidura: oxigenorik gabe burutzen bada ere, elektroien azken hartzailea molekula organiko bat da (azetaldehidoa, azido pirubikoa...)

Ikus, gainera
-------------

* Arnasketa aerobio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181713
* Commonscat Multimedia: Anaerobic respiration

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q181713
* Commonscat Multimedia: Anaerobic respiration
**Kagiso Modupe** Hegoafrikako aktore eta ekoizlea da.  *Losing Lerato*, *Gog' Helen* eta *Unpredictable Romance* telesail ezagunetan egindako paperengatik da ezaguna.

Bizitza pertsonala
------------------

Liza Lopes zinema ekoizlearekin ezkonduta dago.  Bikoteak bi alaba ditu. Bere alaba nagusia, Tshimollo, Kagisorekin antzeztu zuen *Losing Lerato* filmean, 'Lerato' paper nagusi gisa.

Karrera
-------

2019an, *Losing Lerato filmeko* 'Thami' paper nagusian parte hartu zuen. Kagisok eta bere emazteak Lizak finantzatu zuten filma. Filma Hegoafrikako eta eSwatiniko zinema aretoetan eman zuten. Filma ez zen Botswanan eman, burokraziaren ondorioz.  Filmak kritika onak jaso zituen eta sei sari irabazi zituen Kaliforniako Idyllwild Nazioarteko Zinema Jaialdian. Kagisok aktore onenaren saria irabazi zuen, Samela Tyelbooik emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen, bere alabak Tshimollok haurren interpretazio onenaren saria. Sari nagusiez gain, filmak Urrezko Garaiko Narrazio Humanitarioaren Saria, Jatorrizko Partitura Onenaren Saria eta Jaialdiko Gogokoen Saria irabazi zituen.

Bitartean, Mzansiren "Tyler Perry"ren ahotsa bikoiztu zuen.  *Scandal!* telesail ezagunean ere jardun zuen. 'Mangaliso "Mangi" Nyathi' paperarekin. Urte batzuk igaro ondoren, kargua utzi zuen. 

Antzezpenaz gain, *Along Came Tsakani* liburuarekin egile bihurtu zen.

Filmografia
-----------

| Urtea | Filma | Rola | Generoa | Erref. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 | *Borroka Ona* | Red Jacket, ekoizle exekutiboa | Telefilma |  |
| 2012 | *Gog' Helen* | Ertzaina | Filma |  |
| 2013 | *Scandal!* | Mangaliso "Mangi" Nyathi | Telesaila |  |
| 2014 | *Step Up to a Start Up* | Rorisang Selepe | Filma |  |
| 2017 | *Unpredictable Romance* | Mpumelo | Filma |  |
| 2019 | *Lerato galdu* | Thami | Filma |  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Mothusi Magano opens up about struggles in the entertainment industry.*  Times Live.
2. ↑    *'Losing Lerato' star Tshimollo Modupe (9) and dad Kagiso on major awards victory.*  702.
3. ↑    *Scandal Actor Kagiso Modupe & Wife Celebrate Their Wedding Anniversary.*  Youth Village.
4. ↑    *Halala! Kagiso Modupe's film wins six awards at international film festival.*  Times Live.
5. ↑    *KAGISO MODUPE STARS IN A MOVIE WITH HIS DAUGHTER.*  Daily Sun.
6. ↑    *Here's why Kagiso Modupe’s new film won’t be aired in Botswana.*  Sowetan Live.
7. ↑    *After box office hit 'Losing Lerato', Kagiso Modupe is working on another film.*  Sowetan Live.
8. ↑    *Kagiso Modupe.*  Cliff Central.
9. ↑    *KAGISO MODUPE'S FIRST NOVEL HITS THE SHELVES.*  ewn.

Kanpo estekak
-------------

* Kagiso Madupe artikuluak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102115212

 |

* Wd Datuak: Q102115212
Jata markako kafe-makina, Eibarren egina.
Italiar kafe-makina.
*«kafetera» orriak hona dakar. ontziari buruzko artikulua hau da: «kafeontzi»*
**Kafe-makina**, **kafetera** edo **kafegailua** kafea egiteko balio duen tresna da. Bere osagarria da, kafe-errota da.

Egungo etxetresnak XVIII. mendearen amaieran asmatu zuten aparatuaren ondorengoak dira. Lehen ur irakinean prestatzen zuten.

Hainbat motakoak daude: lurruneztagailuduna, espresa, italiarra, iragazkiduna, eta abar.

Kafe-makina mota desberdinen artean, ohikoenak kapsula bidezko makinak, espressoak, italiarrak eta tanta-isurtze edo iragazki bidezkoak dira, non erabilera bakoitzean 12 kikaratik gora prestatu daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cafetera» *Elhuyar hiztegia*.
2. ↑    «Kafegailu» *Egungo Euskararen Hiztegia (EEH)*.
3. ↑   Duran, Xavier.  (2010eko ekaina). «La cafetera» *Sàpiens* (Bartzelona) (núm. 92): 22. ISSN 1695-2014..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *http://cafeterasexpress.net.* .

Ikus, gainera
-------------

* Italiako kafea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211841
* Commonscat Multimedia: Coffeemaking implements

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4308689-5
* NKC: ph582633
* AAT: 300215520

 |

* Wd Datuak: Q211841
* Commonscat Multimedia: Coffeemaking implements
**King George konderria** (ingelesez: *King George County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua King George da. 2010eko zentsuaren arabera 23.584 biztanle zituen, King George kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

King George konderriak 486,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 21,03 ura dira. Beste 465,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 48,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.584 pertsonetatik 18.393 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 790 dira. 4.177 beltzak edo afroamerikarrak. 101 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 268 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 594 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2613700
* Commonscat Multimedia: King George County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140710822
* ISNI: 0000 0004 0391 3200
* LCCN: n79121700
* NARA: 10036544
* **Lekuak**
* OSM: 1149988
* TGN: 1002547

 |

* Wd Datuak: Q2613700
* Commonscat Multimedia: King George County, Virginia