recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Budina** (ingelesez *pudding*, frantseseko *boudin* hitzetik) jatorrian Ingalaterrako sukaldaritzako plater gozo edo gazia da, oinarrian halako ore bat duena. Izen horren barnean sartzen dira postre ugari, hala nola ogi-mamiz, bizkotxoz, arrozez edo semolaz egindakoak. Plater gazien artean daude Christmas pudding eta Yorkshire pudding deritzanak.

Euskal Herrian ere jaki gaziak eta gozoak izendatzeko erabiltzen da, hala nola krabarroka budina edo sagar budina. Sarri, flana izendatzeko erabiltzen da.

Jogurt budina
-------------

Jogurt budina 
### Osagaiak

* Jogurt bat (limoizko, naturala )
* Jogurt neurriko 3 irin neurri
* Jogurt neurriko 2 azukre neurri
* Jogurt neurriko olio neurri bat
* Altxagarri poltsatxo bat
* 2 edo 3 arrautza
* Aukerako: mahaspasak, mahatsak, intxaurrak, laranja, limoi zuku, anis...

### Prestaketa

Dena irabiatu eta labean jarri gurinaz eta gero irinaz estaliko molde batean.

* Denbora ordu bat
* Tenperatura: 180-200 gradu.

Ikus,gainera
------------

* Arroz-tarta
* Krabarroka budina

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Budin sarrera Euskaltzaindiaren Hiztegian.

Kanpo estekak
-------------

* *Gastronomiavasca* ataria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9053
* Commonscat Multimedia: Puddings

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15517468b (data)
* GND: 4176316-6
* LCCN: sh85108894
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9053
* Commonscat Multimedia: Puddings
**Kimble konderria** (ingelesez: *Kimble County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Junction da. 2010eko zentsuaren arabera 4.607 biztanle zituen, Kimble kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kimble konderriak 3.240,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,49 ura dira. Beste 3.240,04 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.607 pertsonetatik 4.527 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.077 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 17 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 19 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26526
* Commonscat Multimedia: Kimble County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126678079
* LCCN: n81058592
* NARA: 10040090
* **Lekuak**
* OSM: 1827085
* TGN: 2002019

 |

* Wd Datuak: Q26526
* Commonscat Multimedia: Kimble County, Texas
Greziar mitologian, **Kimera** (antzinako grezieraz Χίμαιρα *Khimaira*; latinez *Chimæra*), munstro itsusi bat zen, Tifon eta Ekidnaren alaba, Asia Txikiko eskualdeetatik ibiltzen zena jendea izutu eta artaldeak eta beste animalia batzuk jaten, Ortrorekin, Esfingea eta Nemeako lehoiaren ama izan zen.

Deskribapenak aldatu egiten dira. Batzuk ahuntz gorputza, suge edo herensuge baten atzealdea eta lehoi baten burua zuela zioten, beste batzuk, berriz, hiru buru zituela: bata lehoiarena, beste bat akerrarena, bizkarraldetik irteten zitzaiona, eta azkena herensugearena, isatsetik irteten zitzaiona. Dena dela, deskribapen guztiek gauza batean bat egiten dute: bere buruetakoren bat edo gehiagotik sua botatzen zuela, alegia. Biziki azkarra zen.

Kimera, azkenean, Belerofontek garaitu zuen Pegasoren laguntzarekin, hegodun zaldia, Liziako Iobates erregearen agindupean. Kimeraren heriotzaren zenbait deskribapen daude: batzuk, Belerofontek bere lantzarekin zeharkatu zuela diote soilik. Beste batzuk, berriz, lantzaren muturra berunez estaliz hil zuela diote. Berun hau, Kimeraren arnas gartsuaren aurrean jarrita urtu zen.

Jatorria eta gaur egungo esangura
---------------------------------

Kimera grezieratik dator Χίμαιρα *Khimaira*, akerra esan nahi duena. Baliteke, mitoaren atzean, benetako borroka bat egotea, gerra buruzagi bat edo akerrarekin zerikusia izan zezakeen ikurra, izena edo tituluren bat zuen bidelapur baten aurka.

Kimera edo kimeriko hitza, sarri, fantasiazkoaren paradigma bezala erabiltzen da, batez ere onuragarria denean: utopikoa. Ingelesez eta gazteleraz testuinguru teknikoetan, metafora bezala erabiltzen da, iturri ezberdinetatik datozen ezaugarri konbinatuak dituzten gauzak deskribatzeko. Genetikan, adibidez, bi iturri ezberdin edo gehiagotik abiatuta sortutako organismo edo ehun bat, kimerikoa deritzo, edo kimerismoz jota dagoela, beste emale batzuen organuekin transplantatutako gaixoen kasuan bezala. Nahasketa edo hibridazio zentzu hori, gaztelerara ere pasa da egungo fikzioen bidez (ordenagailu jokoak, anime, manga...)

Kimera bezala txinatar lehoi edo Furen zakurrei ere deitzen zaie.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182790
* Commonscat Multimedia: Chimera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 218228111
* BNF: 12417626c (data)
* GND: 4391430-5
* SUDOC: 064229289
* AAT: 300303176
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182790
* Commonscat Multimedia: Chimera
Legatz kokotxak.
Bakailao kokotxak
**Kokotxak** legatzaren (baita bakailao eta antzeko arrainen) kokotsekin egiten den Euskal Herriko jaki herrikoi eta ospetsua da eta arrainaren barailak eta brankiak azpialdetik elkartzen dituen "V" erako zati horri esaten zaio.

Beharra eta gosete gorria zer zen ederki zekiten arrantzale euskaldun batzuek (XIX. m.) asmatu zuten: arrain handien burua ere hezurretaraino aprobetxatu behar zen, kokotea osorik estolderiatik itsasora botatzen zen garaietan.

Kazola batean (oliba, ekilore, arto...) olioa jarrita, baratxuri, perrexil eta kokotxen gelatinarekin emultsioa egingo da, kazolari eraginez. Pipermina ere gehitzen zaio, batzuetan eta, azkenean, gatz pittin bat emango zaio. Sutatik atera eta kokotxek gelatina aska dezaten atze-aurrera astinduko da kazola. Ekintza hau gutxienez bi aldiz burutu behar da gelatina guztia irten eta saltsa loditu dadin. Prestatu den lurrezko kazola berean, bero dagoela, zerbitzatzen da.

Horrela ez ezik, arrautzaztatu eta frijiturik ere kontsumitzen da kokotxa.

Erreferentzia
-------------

1. 1 2 3    Agirre, Edorta.  (2022). *Amantala ta mantela.*  Pamiela ISBN 978-84-9172-259-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q943032
* Commonscat Multimedia: Cocochas

---

 |

* Wd Datuak: Q943032
* Commonscat Multimedia: Cocochas
**Frazer Edward Clarke**,  (Burton upon Trent, Staffordshire, Erresuma Batua, 1991ko abuztuaren 7a), *Superastuna* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Kamshybek Kunkabayev kazakhastandarrarekin partekatua) *Superastuna* kategorian, Erresuma Batuaren izenean; Tokion, Bakhodir Jalolov errusiarraren (urrezko domina) eta Richard Torrez estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa, *Superastuna* kategoria.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Frazer Clarke» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Frazer Clarke TheSports.org. **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31207491

 |

* Wd Datuak: Q31207491
Komuneko papera.
**Komuneko papera** garbitasun pertsonalerako, kaka eta, emakumezkoen artean, pixa ere egin ondoren, erabiltzen den paper leun mota bat da, gehienetan biribilkitan ekoiztu eta saltzen dena. Komuneko zulotik behera bota eta bertan desegiteko espreski diseinaturik dago, eskuak garbitu edo lehortzeko bestelako paperak ez bezala, estoldan paperak atasku egin ez dezan.

Ezaugarriak
-----------

Partikularrentzako komuneko papera 4-32 biribilkietako paketeetan  saltzen da drogeria, supermerkatu eta hipermerkatuetan. Biribildu gabeko paketeetan ere saltzen da. Biribilki bakoitzean dagoen paperaren luzera aldakorra da marka batetik bestera, baina 16 metrotik 40 metrora bitartekoa izaten da. Leku publikoetako komunetan, paper biribilkiak handiagoak eta beraz luzeagoak izaten dira.

Paper geruza bikoitzak dira arruntenak komuneko paperetan, garbiketa eskuak zikindu gabe eta era aseptikoan burutzearren, baina geruza hirukoitza dutenak ere badira. Zenbait ehundura ezberdin ere izaten da. Komuneko paperaren kolore arruntena zuria da, baina arrosa, urdin, berde eta beltz kolorekoak ere badaude. Lurrindutako komuneko paperak ere saltzen dira .

Biribilkietan, komuneko paperak marra puntuztatu erregularretan zatitzen da, erabiltzaileak behar duen neurria hobeto hartu eta azkenean papera biribilkitik erosoago hartzeko. Komuneko paper paketeetan, ordea, paper zatiak banaka hartu behar dira. Paper zati edo orri hauen neurria ezberdina da, herrialdea eta marka zein diren, baina 110-140 mm ingurukoa izaten da beti, eta batetik bestera ez da alde handirik izaten.

Historia
--------

XX. mendeko azken hamarkadetan soilik hasi zuen Euskal Herrian jende gehienak egungoa bezalako komuneko papera erabiltzen. XIX. mendean prentsa idatzia ugaltzen hasi zenetik, ohizkoa zen baliabide eskaseko jendeak eta baita ere klase ertainak egunkari papera erabiltzea komuneko paper moduan. Aurrerago, 1960. urtetik aurrera hasi zen nagusitzen espreski ekoiztutako komuneko papera erabiltzen. Garai hartatik aipatu behar da Euskal Herrian oso zabaldua baina kalitate eskasekoa zen *El elefante* markako komuneko papera, Nafarroako *Onena* enpresak ekoiztu eta merkaturatua .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Papel higiénico: revolución por la puerta trasera, komuneko paperaren historia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5840
* Commonscat Multimedia: Toilet paper

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4185618-1
* LCCN: sh85135817

 |

* Wd Datuak: Q5840
* Commonscat Multimedia: Toilet paper

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Papel higiénico. Los precios de la crisis.. 2009-05-07.
2. 1 2   Hiru geruzakoak garestiagoak dira baina ez leunagoak.. Consumer Eroski. 2007ko urtarrila.
3. ↑  **(Gaztelaniaz)** Papel higiénico de colores[*Betiko hautsitako esteka*] Blanco-roto. 2009-06-03
4. ↑  **(Gaztelaniaz)** ¿Los habéis probado perfumados?, Ciao.es. 2005-12-10.
5. ↑  **(Gaztelaniaz)** Papel higiénico *El elefante*. 2007-12-19.
**Komunen Ganbera** gaur egun Erresuma Batua eta Kanadako Parlamentuen Behe Ganbera bezala ezagutzen da.

"Komunak" izendapenaren zergatia antzina jatorriz Ganbera honen kideak hirien ordezkariak zirelakoan datza, aldiz, Lorden Ganberako kideak noble edo jauntxoak eta Ingalaterrako Elizako elizgizonek osatu ohi zuten.

Erresuma Batuko jarduera konstituzionalak, ekinaren ekinez, Komunen Ganbera gehiengoa lortzen duen alderdi politikoaren burua Lehen Ministrari bilakatu izan ohi du.

Kanadako Komunen Ganbera ingelesaren parekidea da, baina herrialde honetako Goi Ganbera ez da *Lorden Ganbera* bezala izendatzen, *Kanadako Senatua* bezala baizik.

Komunen Ganberak
----------------

* Kanadako Komunen Ganbera Ottawan.
* Erresuma Batuko Komunen Ganbera Londresen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1631399
* Commonscat Multimedia: House of Commons

---

 |

* Wd Datuak: Q1631399
* Commonscat Multimedia: House of Commons
**François-Frédéric Boissonnas** (Geneva, 1858ko ekainaren 18– *Ibidem*, 1946ko urriaren 17) argazkilari suitzarra izan zen. Bere lan nagusiak Grezian egin zituen, XX. mendearen hasieran. Lan horiek egiteko, 1913ko abuztuaren 2an, Daniel Baud-Bovy suitzarrarekin eta Christos Kakkalos greziarrarekin batera, Mytikas mendira igotzen lehendabizikoak izan ziren. Mytikas Olinpo mendiaren gailur garaiena da (2918,80 m).

Biografia
---------

1858ko ekainaren 18an jaio zen, Genevan. Aita Henri-Antoine (1833-1889) zen, 1864an Genevan argazkilaritza-estudio baten sortzailea eta 1865an Auguste Garcin estudioaren ardura hartu zuena. Frédéricek aitaren lana jarraitu zuen, bere estudioa 1887tik 1920 arte eramanez. 1901an, André Taponierrekin batera estudio bat sortu zuen Parisen, bestetik.

Bere lanerako paisaia bereziak nahi zituen eta, horretarako, 1907tik 1919ra, Greziara joan zen. 1913ko abuztuaren 2an, Daniel Baud-Bovy suitzarrarekin eta Christos Kakkalos greziarrarekin batera, Mytikas mendira igotzen lehendabizikoak izan ziren.

1919an, berriro ere Suitzan, "Boissonnas SA" argitaletxea sortu zuen. Gutxienez zazpi seme-alabak izan zituen, tartean Edmond-Edouard (1891-1924), Henri-Paul (1894-1966) eta Paul (1902-1983). 1920ko hamarkadan Frédéric Parisera joan zen bizitzera.

Bizitzaren azken urteak argazkilaritza irakasten eman zituen. Genevan hil zen, 1946ko urriaren 17an.

Familiako estudioa argazkilariaren seme desberdinek eraman zuten. Azkenean 1990an itxi zuten.

Iruditegia
----------

* Frederic Boissonnas ardoa edaten Zemenon, Korintiako herria, 1903 inguruan.Frederic Boissonnas ardoa edaten Zemenon, Korintiako herria, 1903 inguruan.
* Atenasko Akropolis 1903an.Atenasko Akropolis 1903an.
* Acrata Achaea, 1903 inguruan.Acrata Achaea, 1903 inguruan.
* 1913ko Olimpo mendira egindako espedizioa: Daniel Baud-Bovy y Frédéric Boissonnas.1913ko Olimpo mendira egindako espedizioa: Daniel Baud-Bovy y Frédéric Boissonnas.
* Louise Chéruit bere alabarekin.Louise Chéruit bere alabarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  FRED BOISSONNAS ARCHIVE (1858 – 1946). 2018ko abuztuaren 3an irakurrita.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Boissonnaseko argazkien bilduma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123457
* Commonscat Multimedia: Frédéric Boissonnas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41859381
* ISNI: 0000 0001 1442 593X
* BNE: XX5451882
* BNF: 120531563 (data)
* GND: 122328213
* LCCN: n85818543
* NKC: xx0237910
* SUDOC: 02876238X
* ULAN: 500026349
* SIKART: 12584019
* RKD: 380907
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 027196
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 235331

 |

* Wd Datuak: Q123457
* Commonscat Multimedia: Frédéric Boissonnas
Giza dorrea, Adunako azeri-dantzan
**Giza dorrea, giza gaztelua** edo **giza piramidea** ariketa gimnastiko edo ludikoa da, zeinean pertsonen arteko egitura bat eratzen den, bata bestearen bizkar gainera igota, gutxienez hiru mailako altuera lortuta.

Kirol gisa edo gimnastikaren elementu gisa egin daitezke, lehiaketa elementuekin ere bai. Bereziki ezagunak dira Kataluniako Castell direlakoak.

Dorreak dantzan
---------------

Dantza tradizional askotan ere ohikoak dira giza dorreak. Elementu ikusgarria suertatzen da lur gainaren horizontaltasunean garatzen diren dantzekin erkatuta. Kontrastea lortzearren, beraz, dorreak beste dantza multzo baten barruan eta beste dantza batzuei lotuak agertzen ohi diren motiboak dira.

Iberiar penintsulako tradizioetan, baliteke giza dorreak Valentzia aldean sortzea —*ball de valencians* ere deitu izan zaie— eta Ebro ibaian gora zabaltzea ondoren, baita Euskal Herriraino ere. Moixiganga Valentzia, Katalunia eta Aragoi aldean egiten diren giza dorreen multzo edo serieei ematen izena da. Zenbait adituk castellers fenomenoaren jatorrian ezartzen dituzte *moixigangak*.

### Euskal dantzetan

Arabako Kuartangon, Berantevillan, Trebiñu inguruan edo Gipuzkoako azeri-dantzaren barruan ikus daitezke dantzen barruan dantzariak dorreak osatzen. Nafarroan, Cabanillasko paloteadoan egiten da dorrea. Herri honetatik oso gertu dago Aragoiko Deustia herria eta han ere *dance* izeneko dantzan dorrea eraiki ohi dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Giza dorreak eraikiko dira 2018ko Ezpalak jaialdian» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-16).
2. ↑   «Tarragonako Moixiganga ― Tarragona, Katalunia» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-16).
3. ↑   «Cabanillaseko Paloteadoa ― Cabanillas, Nafarroa» *dantzan.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-05-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5938674

 |

* Wd Datuak: Q5938674
**Gadong A** Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarruti bat da. Barrutiaren mendebaldean dago.

Mugak
-----

Iparraldean, Hegoaldeko Txinako Itsasoarekin muga egiten du, Berakas A mukim edo azpibarrutiarekin ekialdean, Gadong B mukim edo azpibarrutiarekin hegoaldean, eta, azkenik, Sengkurong mukim edo azpibarrutiarekin mendebaldean

Herrixkak
---------

* Kampong Rimba
* Kampong Tungku
* Perumahan Negara Rimba
* Perumahan Negara Tungku
* Kampong Katok
* Kampong Gadong
* Kampong Gadong Estate
* Kampong Pengkalan Gadong (Kawasan Tungku Link)

### Oharra

2007. urteko uztailean, Gadong, ofizialki, bitan banatua izan zen. Gadong A mukim edo azpibarrutiak, iparraldeko zatia bete zuen, eta Gadong B azpibarrutiak, hegoaldeko zatia.

Beste toki batzuk
-----------------

* Pantai Tungku

### Oharra

Gadong A mukim edo azpibarrutiaren kostalde zati bat aldatua izan da eta "lursail" batzuk batu zaizkio, itsasotik hurbil, forma eta tamaina ezberdinetakoak, Pantai Tungkuren inguruetatik gertu, bereziki. Gainera, gizakiak berak eraikiriko uharte batzuk ere badaude, harriz eta hareaz eginak. Zuhaitzak landatuta ere badaude uharte hauetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2364102
* Commonscat Multimedia: Gadong 'A'

---

* **Lekuak**
* OSM: 8737907

 |

* Wd Datuak: Q2364102
* Commonscat Multimedia: Gadong 'A'
Gregorio Muro komikilaria Justin Harriet-ez hitz egiten (2022)
**Justin Hiriart** Gregorio Muro "Harriet" komikigileak sorturiko komiki sorta da. Francisco Fructuosorenak dira marrazkiak eta koloreak.

XVII. mendeko euskal herriko kostaldean eta ternuako lurraldean kokatua da, eta Justin Hiriart izeneko euskal baleazalearen bizipenak kontatzen ditu. 80ko hamarkadan hasi ziren lehen aleak argitaratzen. Euskarazko bertsioa Ipurbeltz eta Habeko Miken eskutik kaleratu zen. Gazteleraz eta frantsesez ere argitaratu da.

  

2015an Edizio Oso batean bildurik argitaratu ziren atal ezberdinak.

Istorioa
--------

XVII. mendea. Justin Hiriart Donibane Lohizunen bizi den itsas kapitaina da. Martin kontramaisuarekin batera, Ternua inguruetan baleak ehizatzea du ogibide. Abentura ugari biziko dituzte bi lagunek. Atal ezberdinetan zehar, itsas nabigazio, baleontzi eta balearen ehizaren berri jakingo du irakurleak. Euskal baleazaleek ipar-amerikar herriekiko zituzten harremanak ere ageri dira liburuetan zehar, Mikmak eta inuitekin zituzten harremanak alegia. Frantziako eta Ingalaterrako gobernu eta ontziteriekin sorturiko tirabirek ere estuasunetan jarriko dituzte protagonistak behin baino gehiagotan.

Atalak
------

Sei atal izan dira argitaratuak, han hemenka:

1. Itsas gorritan
2. Izotzezko tranpa
3. Sekretua
4. Brulota
5. Satanen Itsasuntzia
6. Itzal zuriak

Kanpo estekak
-------------

* Justin Hiriart, edizio osoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216291

 |

* Wd Datuak: Q65216291

Erreferentziak
--------------

1. ↑    SA, Baigorri Argitaletxea.  (2015-11-12). ««Justin Hiriart»-en komiki albumak berrargitaratu dituzte» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2019-04-25).
**Karnen** ibaia Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko ibai bat da. Erdialdeko Lurraldearen iparraldean kokatua dago eta Zelduin ibaiarekin batera Rhovanion eskualdeko merkataritza eta komunikazio bide bezala oso garrantzitsua den ibai sistema bat osatzen du. Burdinazko Muinoetan jaiotzen da eta bere urak hegoalderantz isurtzen ditu Zelduinekin elkartzeko eta elkarrekin Rhûn itsasoan itsasoratzeko.

Oestronez Ibai Gorri bezala ezagutua bere izena sindarinezko itzulpen bat da, \*Carn hitzak osatua, *Caran*en era murriztu bat, "gorria" esan nahi duena, KARÁN erroa, eta *Nen* hitzak, "ura" esan nahi duena, NEN erroa. Izen berezi hau, beharbada Muinoetan jaiotzeak bere urak burdin mineralez tindatzen zituelako jasotzen du.

Eguzkiaren Lehen Arotik ibaia garrantzi handiko izan zen Burdinazko Muinoetako nanoen merkataritzarako eta bere ertzean Edain herri asko bizi izan ziren, Belerianderako bidea jarraitu ez zutenak eta beranduago iparraldeko herri askeak eta Rhovanioneko erresuma osatu zutenak. Gainera, haraino iritsi zen Gondor numenortar erresumaren eragina "Oihanaren mendebaldeko Lurraldeetara iritsiz, Zelduin (Azkarra) eta Karnen (Ur Gorriak) ibaien artean".
**Justizia jauregi zaharra** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen eraikin bat da. Antzina hiriko epaitegi nagusia izan zen. Gaur egun Espainiako Gobernuaren jabetzako eraikina da.

Kokalekua
---------

Gasteizko Zabalgunean dago, Olagibel kalearen 11. zenbakian, Foru kalearen izkinan, eta NANren Tramitatze Bulegoa eta Espainiako Polizia Nazionalaren Euskadiko Buruzagitza Nagusiaren alboan.

Historia
--------

1850eko hamarkadan eraiki zuen.

Eraikina
--------

Eraikinak gaur egun ez du erabilpen zehatzik, eta oraindik gaur egun ere bere aurrealdearen goialdean frankismoaren ikurrak dituen armarria ikusgai du.

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Frankismoaren ikurrak dituen armarria.Frankismoaren ikurrak dituen armarria.

Ikus gainera
------------

* Gasteizko justizia jauregia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23907532
* Commonscat Multimedia: Antiguo Palacio de Justicia, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q23907532
* Commonscat Multimedia: Antiguo Palacio de Justicia, Vitoria-Gasteiz


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gasteiz** |
**Karnia** (italieraz *Carnia* eta friulieraz *Cjarne*) Italiako eskualde historikoa da, gaur egungo Udineko probintzian (Friuli-Venezia Giulia) sartutakoa.

1.221 km2-ko azalera dauka eta 39.705 biztanle zituen 2006an. Tolmezzo/Tumieç du udalerri nagusia (10.539 biz.).

Ibarrak
-------

* Val Bût edo Cjanâl di Sant Pieri.
* Val Degano/Cjanâl di Guart.
* Val Lumiei/Valade dal Lumiei.
* Val Tagliamento/Cjanâl di Soclêf.
* Val Chiarsò/Cjanâl di Incjaroi.
* Valcalda/Valcjalde.

Inguru naturala
---------------

Alpe Karnikoak inguru honetan zabaltzen dira, Monte Peralba (2.694 m) mendirik altuena izanda.

Hizkuntzak
----------

Italieraz gain, friulierazko aldaera bat (*Furlan de Cjarne*) egiten dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)** Comunità montana della Carnia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369765
* Commonscat Multimedia: Carnia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237782616

 |

* Wd Datuak: Q369765
* Commonscat Multimedia: Carnia
**Gadsden Hotel** Estatu Batuetako Arizona estatuan dagoen Douglasen dagoen hotel historikoa da. 1976tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean dago.

Historia
--------

Hotela 1907an ireki zen. Bost solairuetako eraikin dotorea da. Hasieran bere 160 gela abeltzainentzat eta meatzarientzat ziren. 1929an sute batek hotel osoa suntsitu zuen. Ondoren altxatu zen eraikina luxuzkoa izan zen: Italiatik eramangako marmolez eskailera eta zutabeak, Tiffany & Co-k egindako kristalezko murala, Audley Dean Nicholsek margotutako lan ikaragarria...

2013ko uztailatik hotela New Mexikoko Albuquerqueko Peak Hospitality Management enpresak gestionatzen du.

Iruditegia
----------

* Hotela kanpotik ikusita.Hotela kanpotik ikusita.
* Hotelaren sarrera.Hotelaren sarrera.
* Kristalerak eta eskailera.Kristalerak eta eskailera.
* Barruko ikuspegia.Barruko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5516455
* Commonscat Multimedia: Gadsden Hotel

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 76000371

 |

* Wd Datuak: Q5516455
* Commonscat Multimedia: Gadsden Hotel
**Gadulka** (bulgarieraz: Гъдулка) Bulgariako hari igurtzizko instrumentu tradizionala da. Beste grafiak "gudulka" eta "g'dulka" dira. Bere izena "zarata edo burrunba egitea" esan nahi duen erro batetik dator. Gadulka Bulgariako talde instrumental tradizionalen zati garrantzitsu bat da, normalean dantzarako musika egiteko jotzen dena. 

Gadulkak hiru (batzuetan lau) hari nagusi izan ohi ditu eta behean hamasei erresonantzia sinpatikoko hari arte. Interpretatzailearen hatzek melodiaren hari nagusiak soilik ukitzen dituzte eta hariak ez dira inoiz trasteraino estutzen. Gadulka posizio bertikalean eusten da, eta arkua perpendikularrean dago, beheko helduleku batekin.

Dobrudja eskualdean bada instrumentuaren aldaera txikiago bat, hari sinpatikorik ez duena.

Gadulka errusiar gudokarekin erlazionatuta dago. Gadulkaren beste arbaso posible bat **lira** izan daiteke, IX. mendeko bizantziar arku-instrumentua eta Europako arku-instrumentu gehienen aurrekoa. Antzeko arku-tresnen ondorengoen erabilera eta lira Mediterraneo eremuko eta Balkanetako herri tradizioetan gaur egunera arte gorde dira, adibidez, Kretako lira eta Dodekanesoa, Grezian; Kalabriako lira; Italia eta Armudî kemençe-a Istanbulen, Turkian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Crooked Dance blog, *Gadulka (Гъдулка)*

Kanpo estekak
-------------

* 
* Soinu-lagina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1078965
* Commonscat Multimedia: Gadulka

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300265858
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1078965
* Commonscat Multimedia: Gadulka
**Biltzar Federala** (errusieraz: Совет Федерации, translit.: *Soviet Federatsii*), gehienetan **Senatua** (errusieraz: Сенат, translit.: *Senat*) deitua, Errusiako goi ganbera da. Subjektu federalak deitutako Errusiar Federazioko lurralde-erakundeetako 170 ordezkarik osatzen dute: bat botere legegileak izendatua eta bestea bakoitzaren botere betearazleak izendatua. Era berean, prozedura beraren bidez ken daitezke beren karguetatik. Kontseiluaren ordezkariek 30 urtetik gorakoak izan behar dute. Federazioko Kontseiluko kideak ezin bortxatuzkoak dira beren eginkizunak betetzean.

Federazioaren Kontseiluak 187 kide ditu, horietatik 170 subjektu federalek izendatzen dituzte eta 17 Errusiako presidenteak izendatzen ditu. Hauteskunde zuzenen bidez hautatzen ez direnez, Federazioaren Kontseiluko kideak ez dira formalki talde parlamentarioetan egituratzen, ordezkatzen dituzten alderdien arabera.

Errusiako behe ganbera Estatu-Duma da.

Presidenteen zerrenda
---------------------

* Vladimir Xumeiko (1994ko urtarrilak 13 - 1996ko ekainak 23)
* Jegor Strojev (1996ko ekainak 23 - 2001eko abenduak 5)
* Sergei Mironov (2001eko abenduak 5 - 2011ko maiatzak 18)
	+ Aleksander Torxin (2011ko maiatzak 18 - irailak 21; bitartekaria)
* Valentina Matvijenko (2011ko irailak 21 – egun)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Энциклопедический словарь, 2009 — Сенат

Kanpo estekak
-------------

* Webgune Ofiziala **(Errusieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186473
* Commonscat Multimedia: Federation Council

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 142055120
* LCCN: n95033354
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q186473
* Commonscat Multimedia: Federation Council
**Billy Budd, marinela** (*Billy Budd, Sailor*, ingelesez) Herman Melville idazle estatubatuarrak 1891n hiltzean amaitu gabe utzi zuen eleberri bat da. Kritikariek maisulantzat hartu zuten 1924an bertsio bat argitaratu zenean eta klasikotzat jo zuten *Moby Dick* eleberriarekin batera.

Melville 1886ko azaroan hasi zen lanean eleberri honetan, aldizka berrikusi eta zabalduz, baina eskuizkribuak ez zuen aurrera egin. Melvilleren alarguntsa Elisabeth eskuizkribua antolatzen hasi zen argitaratzeko asmoz, baina ez zen gauza izan senarraren asmoak puntu giltzarrietan erabakitzeko, ezta titulua ezartzeko ere. Raymond M. Weaveri, Melvilleren lehen biografoari, eskuizkribua eman zion eta horrek 1924ko bertsioa argitaratu zuen. Weaverrek gaizki interpretatu zituen alargunaren nahiak, gaizki ulertu zuen Melvilleren idazkera zaila, eta txertatu zuen Melvillek ezabatutako hitzaurre bat. Melvillerengan adituak ziren Harrison Hayford eta Merton M. Sealts Jr. transkripzio onentzat jotzen dena argitaratu zuten 1962an.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Billy Budd marinela *HMS Bellipotent*eko itsasontzian sartu zen 1797. urtean, Royal Navyk bi motin handi jasan eta Frantziako Direktorioaren anbizio militarrek mehatxatu zutenean. Billyk lañotasuna du, itxura ona eta berezko karisma, eskifaiaren gustukoa egiten duena. Badauka orban bat, hain zuzen, emozio bizitan dagoenean toteltzen hasten da.

John Claggart arma-mausiak bekaizkeria du Buddekiko. Horrek dakar Claggartek Billyri motin baten prestaketa leporatzea. Kapitaina, Claggart bere salaketarekin bere aurrean aurkezten denean, Claggart eta Billy deitzen ditu bere gelara, bilera pribatu baterako. Claggartek bere salaketa azaltzen du eta Billy, txundituta, ez da erantzuteko gai. Bere frustrazio ikaragarrian Claggart gogor jo eta hil zuen.

Kapitainak epaiketa bat antolatzen du. Epaimahaiak, nahiz eta Billyren errugabetasun moralean sinetsi, heriotza zigorra ezartzen dio, lege martzialak diolako gerra garaian kolpea bera, hilgarria izan ala ez, heriotza-delitua dela.

Pertsonaiak
-----------

* **Billy Budd**: *marinel ederra* zen bere goitizena; *Gizakiaren Eskubideak* izeneko merkataritza ontziko marinela zen, gero *HMS Bellipotent* gerra-ontzirako errekrutatuta. Hor gabiazain kargua eman zioten.
* **John Claggart**: *HMS Bellipotent* gerra-ontziko arma-maisua. Begitan hartu du Billy eta motin bat prestatzen ari dela salatzen dio kapitainari.
* **Edward Fairfax Vere *izartsua***: *HMS Bellipotent* gerra-ontziko kapitaina. Motinaren salaketari dagokionez, Billyren errugabetasunean sinesten du. Hala ere, hilketa bat egon denez, men egin behar die lege martzialei, eta Billy exekutatzeko agintzen du.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q863037
* Commonscat Multimedia: Billy Budd

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175045391
* BNF: 12002610w (data)
* GND: 4230147-6
* LCCN: n88282471
* SUDOC: 059536810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q863037
* Commonscat Multimedia: Billy Budd
Horka Kaudinak errepresentatzen duen freskoa
**Kaio Pontzio** (latinez: *Gaius Pontius*, batzuetan *Gavius Pontius* edo, besterik gabe, *Pontius*) Komandante samnita bat izan zen Varriani klanekoa. Bigarren Gerra Samnitatan erromatarren kontra borrokatu zen eta garaipen handia lortu zuen Sarde Kaudinoetan irabazi eta gero 321 K.an

Herenio Pontzioren semea, Kaio Pontzio meddix tuticus bat zen, kargu bat erromatar kontsula bezalakoa, baina botere gutxiagokoa. Bigarren gerra Samnitan 8000 gerlari eta 900 zaldun izan zituen bere agindupean. Talde honekin garaipen handiak izan zituen Canusium eta Gnaitha konkistatu eta gero, eta 13200 erromatar soldaduen kontra irabazi ere.

321 K.an erromatarrak Samnioan zeuden eta Ponciok Caudion zegoela erromatarrak kaudaziatik hurbil zeudela ikusi zuen. Erromatarrei tranpa bat jarri zien eta hamar soldadu bidali zuen kanpamentura Luzerako hiria setiatzen ari zirela esateko. Erromatarrak sinistu zituzten eta Sarde Kaudinoetako gudan garaitu zituan sorpresa batean erromatarrak harrapatu eta gero. Urte batzuk geroago Lautulaen beste garaipen bat lortuko zuen (k. a. 315ean)

Kaio Pontzio harrapatuta eta exekutatua izango zen k. a. 292an baina data hain aurreratua izanez gero bere semea izango zela pentsatzen da.

Bibliografia
------------

* José Manuel Roldán.  (1987). *Historia de Roma. Tomo I: La República Romana.*  Madril: Ediciones Cátedra, S.A ISBN 84-376-0307-2..
* Tito Livio.  (1990). *Historia de Roma desde su fundación.*  III Madril: Editorial Gredos ISBN 978-84-249-1441-7..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1969622

 |

* Wd Datuak: Q1969622
XVIII. mendean Erromantzea (orlegia) eta Germaniera (laranxa) mintzatzen diren eremuak adierazten diren Frantziar Flandriako mapa.
**Frantziar Flandria**, nederlanderaz: *Frans-Vlaanderen* eta frantsesez: *La Flandre française*, Flandriako Konderria zenaren zati da, gaur egun Frantziako Nord departamenduan dagoena. Eskualde hau gaur egungo Frantzia Garaia frantziar eskualdean dago, eta nagusiki Lilleko barrutia, Douaiko barrutia eta Dunkerqueko barrutia barne hartzen ditu.

Era berean, eskualde hau beste bi azpieskualdetan banatzen da:

* Frantziar Westhoek, iparraldean, Lys ibaia eta Ipar itsasoaren artean, Dunkerqueko barrutiak osatzen du.
* Valoniar Flandria (frantsesez: *La Flandre wallonne* eta nederlanderaz: *Waals Vlaanderen*), hego-ekialdean, Lys ibaiaren hegoaldean, Lilleko barrutia eta Douaiko barrutiak osatzen dute.

Eskualde osoan frantsesa mintzatzen den arren, kostaldean berezko hizkuntza flandriera da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36769
* Commonscat Multimedia: French Flanders

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137238665
* BNF: 11953148w (data)
* LCCN: n82277454
* SUDOC: 02750672X

 |

* Wd Datuak: Q36769
* Commonscat Multimedia: French Flanders
*Artikulu hau gaixotasun genetikoari buruzkoa da; bidutzia gaitzat duena beste hau da: «Kimera (mitologia)»*
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Kimerismoa** trastorno genetikoa bat da, zeinetan bi obulu elkartzen diren eta fekundazioa baino lehenago konbinatzen diren bakarra sortuz, ondoren normalki haziz. Beraz, sortutako izaki bizidunak bi informazio genetiko desberdin ditu. Eman diren kasu gehienetan gorputzeko atal bakoitzak ADN desberdinak ditu eta badirudi bi pertsona daudela gorputz batean.

Halaber, mikrokimerismoa existitzen da. Kimerismoaren tankerakoa da baina maila askoz baxuagoarekin. Kasu honetan, zelula batzuek ADN bakarra dute eta beste batzuk bakarrik %50 berdinak dira. Beraz, desberdinak dira baina ez kimerismoan bezain beste. 2008. urtean Discovery Channelek programa berezi bat egin zuen honi buruz eta azaldu zuen pertsona kimerikoak bikiak edo bi biki bizigotikoak izan ahal zirela.

Kimerismoa eta prozesu legalak
------------------------------

Problema hau jasatzen duten pertsonek gorputzeko atal batzuetan izaera batek menperatu dezake eta beste gorputzeko ataletan beste izaerak. Badago kasu bitxi bat non emakume batek arazo legalak izan dituen kimerismoa dela eta. ADN azterketa batean aipatzen da bera ez dela bere semeen benetako ama. Eta horren ondorioz akusatuta dago semeak bahitu omen dituelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281721
* Commonscat Multimedia: Chimera (genetics)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4214783-9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002678

 |

* Wd Datuak: Q281721
* Commonscat Multimedia: Chimera (genetics)
**Kalundborg** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da, Seelandia uhartearen ipar-mendebaldean kokaturik dago, Kopenhagetik 110 kilometrotara.

Etimologia
----------

*Kalundborg* izenak "Beletxikien basoko gotorlekua" esan nahi du.

Historia
--------

Kalundborgeko lehen asentamendua 1170 urtekoa da, fiordoaren ondoan kaia sortu eta inguruan herrixka sortu baitzen orduan. XIII mendearen hasieran Andre Mariaren eliza eraiki zuten bere bost dorreekin. Herriaren sinbolo bihurtu zen berehala eta armarrian ere bst dorreak ageri ditu.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Andre Mariaren eliza**

Ekonomia
--------

Gaur egun Kalundborg hiri industriala da. Bertan dago Danimarkako ikatzezko zentrale elektriko handiena eta petrolio birfindegia ere badu. Sinbiosi industrialaren proiektuan sarturik dago hala ere, naturari ahalik eta kalte txikiena eragiten duelarik.

Irudiak
-------

* Alde zaharra.Alde zaharra.
* Andre Mariaren eliza.Andre Mariaren eliza.
* Andre Mariaren eliza.Andre Mariaren eliza.
* Kaia.Kaia.
* Petrolio birfindegia.Petrolio birfindegia.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204957
* Commonscat Multimedia: Kalundborg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 164855234
* GND: 4275680-7
* LCCN: n80104609
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q204957
* Commonscat Multimedia: Kalundborg
**Kimberley Bos** (1993ko urriaren 7 - ) Munduko Skeleton Kopako zirkuituan lehiatzen den skeleton-lasterkari nederlandarra da. Nazioartean lehiatzen hasi zen 2009an, bobsleigh-en hasieran, eta Herbehereetako talde nazionalarentzat hautatu zuten 2010ean; Europako Kopako 2013 – 14 denboraldirako skeletonera aldatu zen. Bere entrenatzaile pertsonala Urta Rozenstruik da, eta Bromley lera bat sortu du.' Pistatik urrun, Bos fisioterapiako ikaslea da, eta, noizean behin, "fisioterapeuta ez-ofizial" gisa aritzen da beste atletentzat.

2018ko Neguko Joko Olinpikoetako eskeletoan Herbehereak ordezkatzeko izendatutako emakume bakarra izan zen Bos, Pyeongchang-en, eta zortzigarrena amaitu zen. Beijingen itzuli zen Bos 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Brontzezko domina irabazi zuen, eta domina bat irabazi zuen Herbehereetako lehen atleta eskeletikoa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Kimberley BOS.*  International Bobsleigh and Skeleton Federation.
2. ↑   Stahlhacke, Angela.  (13 December 2017). *Media Guide Athletes: Skeleton — Innsbruck (AUT).*  International Bobsleigh and Skeleton Federation.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23872180
* Commonscat Multimedia: Kimberley Bos

---

* **Kirolariak**
* COI: kimberley-bos

 |

* Wd Datuak: Q23872180
* Commonscat Multimedia: Kimberley Bos
**Kimera** zigoto bat baino gehiagotik sortutako zelula genetikoki ezberdinak dituen izaki biziduna da. Kimerismoa gaixotasun genetikoa da. Bertan azaltzen saiatzen den teoriak esaten du bi zigoto ernalketaren ondoren elkartzen direla bat sortuz, eta honen emaitza den arrautza normal hazten da. Hemendik ateratzen den izakiak bi zelula mota ditu, bakoitza bere izaera genetikoarekin. Kasu gehienetan zelulek ADN ezberdina izaten dute, bi pertsona gorputz bakar batean balira bezala.

Kimerismoa gerta daiteke harreman sexualean bi obulu ernaldu direlako eta hirugarren astea baino lehen elkartu direlako, izaki bakarra eratuz. Zenbait kasutan, elkartutako bi zigotoetako bakoitza sexu batekoa da, eta orduan gerta daiteke izaki erresultantea hermafrodita izatea (bere gorputzean bi sexuen zelulak daude). Kimerek duten ondorioen beste adibide bat da azalaren kolorea ez definitzea izan daiteke; kasu horretan gorputzean koloretako orbanak nahasturik ageri dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261469

 |

* Wd Datuak: Q12261469
**Kataluniar mendekua** izeneko gertakaria bizantziarrek burututako Roger de Flor eta Kataluniar Konpainia Handiko ehun almogavarren hilketaren ondorioz jazo zen. Hilketaren ondoren, almogavarrek bizantziarren erasoei kementsuki erantzun eta Grezia osoa arpilatu zuten, bereziki Trazia eskualdea. Kataluniarrek "Aragó, Aragó", "Sant Jordi" eta "Desperta Ferro" oihuez erasotu ohi zuten. Denbora batera, Atenasko Dukerria eta Neopatria sortu zituzten.

Gaur egun oraindik *Katalan* delakoaren oroimena bizirik dirau, hau Balkanetako herrialdeetako umeak izutzeko asmoz odol egarria duen gerlari erraldoi baten gisa irudikatzen delarik. Gainera "Katalan" hitza Albaniera toskoz (Albaniako hizkuntza) *munstro* esan nahi du, eta gaur egun oraindik, greziar batek norbait madarikatu nahi baldin badu, honako hau esan ohi dio: "Kataluniarren mendekuak harrapa zaitzala".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   La Venjança Catalana. l'Enciclopèdia. 2010eko irailaren 4a. **(Katalanez)**
2. ↑   El precio de la 'venganza catalana'. F. Arroyo. 2005ko urriaren 18a. El País. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3434336

 |

* Wd Datuak: Q3434336
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Gastrektomia** urdailaren zati bat edo urdail osoa erauzteko egiten den ebakuntza. Erabatekoa edo parte batena izan daiteke. Erabatekoan, urdaila oso-osorik kentzen da, eta hestegorria duodenoarekin edo heste txikiarekin lotzen da; minbizia denean egiten da. Zatikakoan, urdailaren goiko partea duodenoarekin edo heste meharrarekin lotzen da (*gastroenterostomia*); ultzera larriak direnean egiten da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q827390
* Commonscat Multimedia: Gastrectomy

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 002945
* MeSH: D005743

 |

* Wd Datuak: Q827390
* Commonscat Multimedia: Gastrectomy
Magna Graecia
**Gelon II.a** (K.a. 266-216), Hieron II.aren seme zaharrena zen. Gelon haren aita baino lehenxeago hil zen, 50 urte zituelarik. Dirudienez, aitaren izaera lasaia eta zuhurra oinordetu zuen. Polibioren arabera, Gelonek handinahi pertsonala laga zuen bere aitari men egiteko. Dirudienez, Hieronek errege titulua eman zion haren gobernuan elkartzean.
Livioren ustez, Cannaeko erromatar porrotaren ostean, Gelon prest egon zen Erromako aliantza uztera eta Kartagorekin biltzea. Horretarako Erromako hiri aliatu guztiak ia konbentzitu zituen ez bazen aurki hil zelako, K.a. 216an. Hala ere, hori ez dago ados Polibiok esandakoarekin, hau da, aita eta semearen arteko harremanak ezin hobeak zirela. Bestela, heriotz horren egokieraren susmoa Hieronaren gainean izango zen.

Gelon Nereisekin ezkondu zen, Pirroren alaba. Honekin seme bat izan zuen; Hieronimo eta alaba bat Harmonia, Temisto izeneko sirakusar batekin ezkondu zena.
Arkimedesek *Arenarius* tratatua eskaini zion, non errege tratamendua ematen dion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Polybius VII 8.
2. ↑  Schweighauser, ad Polybius V 88 ; Diodorus Siculus Ex. Vales XXVI.
3. ↑  Livy XXIII 30.
4. ↑  Polybius VII 4 ; Juniano Justino XXVIII 3 ; Pausanias VI 12,3.
5. ↑  Archimedes Arenarius p. 319. ed Torell.

Bibliografia
------------

Artikulu honek, gaur egun jabetza publikoa den, argitaratze baten testuak ditu: SMITH, William, ed. (1870):*Gelon*. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology.

Ikus, gainera
-------------

Sirakusako tiranoak


| Aurrekoa | Sirakusako tiranoa | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
|  Hieron II.a bakarrik |  Aitarekin (Hieron II.a) K.a. 240-216 | Hieron II.a bakarrik |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1073680
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3010160310483058300008
* GND: 1219765376

 |

* Wd Datuak: Q1073680
*Kostalde lerroaren paradoxaren* adibidea. Britainia Handia uhartearen kostaldea 200 kilometroko eskala bat erabiliz neurtuz (ezkerran), kostaldearen luzera 2.400 kilometro ingurukoa da. 50 kilometroko eskala txikiago bat erabiliz (eskuinean), neurketa oraindik eta zehatzagoa izango da, eta neurtutako kostalde lerroaren luzera bataz besteko luzera 3.400 kilometrokoa. Honela, gero eta eskala txikiagoa erabiliz, neurketa zehatzagoa izan eta luzerak kilometro gehiago emango ditu.
**Kostalde lerroaren paradoxa**, lur-masen kostaldearen perimetroaren ikuskaketa anti-intuitibo baten bidez ongi zehaztutako luzeera ez duela ondorioztatuz agertzen da. Hau kostalde lerroen izaera fraktalaren ondorioz da. Fenomeno honen lehenbiziko ikuskapena Lewis Fry Richardsonek egin zuen eta ondoren Benoît Mandelbrotek garatu.

Zehazkiago, kostalde lerroaren luzera berau neurtzeko metodoaren araberakoa da. Lur-masa baten azalerak neurri erabat ezberdinetako elementuak dituztenez (ehundaka kilometroetakoak hasi eta milimetro bat edo gutxiagokoak arte), ez dago neurtu beharreko objektu txikienaren tamainaren neurri jakinik; hortaz, ez da posible lur-masaren ongi definitutako perimetro bakar bat finkatzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1797373

 |

* Wd Datuak: Q1797373
**Geltokia** Lapurdiko Hendaia udalerrian dagoen auzo bat da.

Kokalekua
---------

Hendaiako geltokiaren inguruan hedatzen da.

Historia
--------

Eremu hau XIX. menderarte gutxi populatua zegoen, baina Nazioarteko geltokiaren eraikuntzak bertako biztanleriaren hazkunde azkarra eragin zuen. Geltokiaren inguruan kaleak eraiki eta hauetan merkatal, sozial eta kirol jarduera handia sortu zen, horren adibide, Luisito pilotalekua. 1915ean Nazioarteko zubia eraikitzeak ere jarduera hori oraindik gehiago sendotu zuen.

Ondarea
-------

* Hendaiako geltokia
* Nazioarteko zubia
* Santiago zubia

Ereferentziak
-------------

1. ↑  L'actuel quartier de la gare. Les quartiers d'Hendaye **(Frantsesez)**

**Coordinates: Missing latitude**  
Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25480039

 |

* Wd Datuak: Q25480039


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Hendaia | Hendaiako auzoak | Hendaia |
| Geltokia • Hiri-barnea • Hondartza • Intzura • Lizardi • Sopite-Agerria-Erlaitza |