recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Azul** (portugesez urdina) estrategia abstraktuko jokoa da, Michael Kiesling-ek diseinatua eta Plan B Gamesek 2017an sortua. Azulejo portugaldarretan oinarritua. 

*Azul* mahai-jolasean, jokalariek antzeko koloretako azulejo-multzoak jasotzen dituzte, jokalarien taulan jartzen dituztenak. Errenkada bat betetzen denean, baldosetako bat patroi karratu batera aldatzen da jokalariaren junturaren eskuineko aldean, eta han puntuak lortzen ditu, taulako beste baldosekiko erlazioaren arabera.

* Azul mahai-jokoko partida bat.**Azul** mahai-jokoko partida bat.
* Baldosak diskoetatik hartzen direnean, sobratzen direnak erdira doaz.Baldosak diskoetatik hartzen direnean, sobratzen direnak erdira doaz.

Jolasa
------

Bi jokalaritik laura, lauzak biltzen dituzte, 5x5 koadroko erreproduzitzaile-taula betetzeko. Jokalariek baldosak jasotzen dituzte, biltegi bateko edo mahaiaren erdiko kolore bateko baldosa guztiak hartuta, eta ilara batean jarrita, buelta emanda erronda horretarako baldosa guztiak hartu arte. Une horretan, ilara bete bakoitzeko baldosa bat jokalari bakoitzaren 5x5 taularantz mugitzen da, eta ilara beteko gainerako baldosak baztertu egiten dira. Lauza bakoitzak taulako beste baldosa batzuekin duen erlazioaren arabera puntuatzen du. Errondek aurrera jarraitzen dute, jokalari batek gutxienez lauza-lerro bat egin arte 5x5eko taulan. Jokoaren amaieran puntu gehigarriak esleitzen dira errenkada edo zutabe oso bakoitzeko, eta kolore bereko bost baldosak jasotzen dira kasu bakoitzerako. 

Oinarrizko jokoak agintzen du non doazen kolore bakoitzeko azulejuak jokalarien taulan; bertsio aurreratu batek, berriz, jokalariei uzten die edozein lekutan jartzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Law, Keith.  (September 28, 2017). «It's Time for Some Game Theory with the Beautiful Azul» *Paste Magazine*.
2. ↑   Sukumaran, Arjun.  (December 16, 2017). «Roll it the azulejo way» *The New Indian Express*.
3. ↑   Law, Keith.  (December 17, 2017). «The 10 Best Board Games of 2017» *Paste Magazine*.
4. ↑   Anderson, Nate.  (November 24, 2017). «The best board games we played at PAX Unplugged» *Ars Technica*.
5. ↑   Cordero, Raf.  (October 17, 2017). «Build A Gorgeous Mosaic Fit for a King on Your Tabletop in 'Azul'» *Nerdist*.

Kanpo estekak
-------------

* Azul BoardGameGeek webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44367843
* Commonscat Multimedia: Azul (board game)

---

 |

* Wd Datuak: Q44367843
* Commonscat Multimedia: Azul (board game)
**Aphanize** mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendatea da, Nafarroa Behereko Behorlegi eta Mendibe udalerrien artean kokatuta.

Biduze eta Errobi ibaien arroen arteko muga da. Iparraldean Eltzarreko ordokia eta Biduzeko iturria eta hegoaldean Lauribar ibaiaren harana ditu. Arbailetako Behorlegituturru (1.265 m) eta Hauskoaren (1.268 m) artean dago.

Aphanizen badago haizpe bat 328 metroko horma duena, eskalada munduan famatua dena.

Uhaitzandi ibaiak ere badu izen bereko ibaiadarra.

Abiapuntuak
-----------

Igotzeko bidea Donazaharre eta Behorlegin hasitakoa da. Altzai-Altzabeheti-Zunharreta edo Altzürüküra doan ibilbide honetatik Burdin Olatze mendatera ere igo daiteke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** Haizpearen esplorazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2981979
* Commonscat Multimedia: Aphanize

---

 |

* Wd Datuak: Q2981979
* Commonscat Multimedia: Aphanize

Bibliografia
------------

* Pierre Minvielle, *Grottes et canyons*, (Denoël argitaletxea, *Les 100 plus belles courses et randonnées* bilduma, 1977)

Ikus, gainera
-------------

* Arbailak

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Dormizioaren** katedrala edo **Kutaisiko katedrala**, normalean **Bagratiko katedrala** (georgieraz: ბაგრატი; ბაგრატის ტაძარი, translit.: *Bagratis tadzari*) bezala ezagunagoa, Georgiako Imereti eskualdeko Kutaisi hirian dagoen XI. mendeko katedrala da, UNESCOk Gelati monasterioarekin batera 1994an Gizateriaren Ondareren zerrendan sartua. Baina 2010 eta 2017 artean arriskuan sailkatuta egon ondoren, katedrala atera eta monasterioa bakarrik utzi zuten, berau arriskutik kanpo.

Katedrala, orain erortzeko zorian dagoena, Erdi Aroko arkitektura georgiarraren maisulantzat hartu izan da. Kutaisi erdialdeko monumentu bereizgarri bat, katedrala Uk’imerioni muinoaren tontorrean dago. XI. mendeko lehen urteetan eraiki zuten, Bagrat III.a Georgiakoaren erregealdian, honen ondorioz «Bagrati» katedrala deitzen delarik, hau da, Bagraten katedrala. Iparraldeko horman egindako inskripzio batek, lurra «chronicon 223» urtean ezarri zela adierazten du, hau da, 1003 urtean. 1692an, Imeretiko Erresuma inbaditu zuten otomandar tropek eztanda batean suntsitu zuten. Gertakariak, kupula eta sabaia erortzea eragin zuen, katedrala bere egungo egoeran utziz.

Kontserbazio eta zaharberritze lanak eta azterketa arkeologikoak, 1952an hasi zituztenak, oraindik egiten ari dira. 2001ean, Georgiako eliza ortodoxoaren eskuetara itzuli zuten katedrala. Orain, erlijio zerbitzuetarako erabilera mugatua du, baina erromes eta turista asko erakartzen ditu. Askotan, Kutaisi hiri osoaren ikur bezala ere erabiltzen dute, bere erakarpen turistiko nagusietako bat delarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Monuments historiques de Mtskheta.*  UNESCO.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37222
* Commonscat Multimedia: Bagrati Cathedral

---

 |

* Wd Datuak: Q37222
* Commonscat Multimedia: Bagrati Cathedral
*ARISTOTELE CHE DI LEGE* ("Aristoteles, lege emailea"), capitel del Veneziako Duke Jauregiko kapitela.
**Aristotelismoa**, Filosofiaren historian, Aristoteles greziarraren pentsamendu eta irakaspenetan oinarritzen diren hainbat filosofia eskolez osatutako multzoa da, orokorrean, Antzinaroan eskola peripatetikoa, Erdi Aroan averroismoa, tomismoa eta eskolastika eta Aro Garaikidean Salamancako eskola, neotismoa eta neoeskolastika.

Goi Erdi Aroan, islamdar zibilizazioak Al-Kindi eta Al-Farabi bezalako filosofoen eskutik Aristotelesen idazlan gehienak gorde zituen, Europan ahaztuak edota ezezagunak ziren artean, kristautasunak Antzinako Greziako filosofoen idazlanak paganoak zirenez gaizki ikusiak eta maiz debekatuak zituelako.

Maimonides juduak bere *Harrituen gida* idazteko islamdarrengandik bereganatutako aristotelismoan oinarritu zen.

XII. menderarte ez zen Mendebaldeko Europan Aristotelesen idazlan eskuragarririk egon, orduan itzultzaileak Aristotelesen arabierazko idazlanak itzultzen hasi eta Alberto Handia eta Tomas Akinokoak Kristau Teologiaren arabera Aristotelesen idazlanak interpretatu eta sistematizatzen hasi ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263307
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12039653g (data)
* NKC: ph118604
* AAT: 300055957

 |

* Wd Datuak: Q263307
**Aritz Aranburu Azpiazu** (Zarautz, Gipuzkoa, 1985eko abuztuaren 30a - ) surflari profesionala da. 2007ko Europako Txapelduna eta 2008tik aurrera, ASP World Tour zirkuituan parte hartu du, munduko 45 surflari onenen artean. Hori lortu duen bosgarren europarra eta lehenengo euskal herritarra da. 2007an, Kirolari Onenaren Euskadi Saria jaso zuen, beste kirolari batzuekin batera. 2008ko urtarrilean, Euskadi Irratia Saria jaso zuen, 2007ko kirolari onena izan zela eta.

Bizitza
-------

Zazpi urterekin hasi zen surf egiten. Euskadiko Txapelketa irabazi zuen 12 urtez azpiko kategorian, bai eta 18 urtez azpikoan ere. Euskal Herriko Surf Federazioak hautatua, Europako Txapelketan parte hartu zuen, 14 urtez azpiko eta 16 urtez azpiko kategorietan. Nazioarteko lehenbiziko garaipena Capbretonen (Frantzia) lortu zuen, Pro Junior Txapelketan, 14 urtez azpiko kategorian. Europako Surf Federazioak aukeratua, Euro-Afrika Txapelketan hartu zuen parte, 16 urtez azpiko kategorian, eta lehen eta bigarren izan zen, hurrenez hurren, Namibiako eta Hegoafrikako probetan. 21 urtez azpiko kategorian, bi aldiz bigarren izan zen Europako Txapelketan, eta beste bi aldiz bosgarren Munduko Txapelketan.

Azken urteotan Europako Zirkuitu Absolutuan hartu du parte. 2007an Zarauzko Pro Surf lehiaketa irabazi eta Europako txapeldun izan zen. Munduko WQS Zirkuituan ere parte hartu du. 2007an seigarren geratu zen. Lehenengo 15en artean sailkatzeak aukera eman zion WCT Zirkuituan parte hartzeko, hau da, munduko 45 surflari onenen artean lehiatzeko. Zirkuitu horretan sartzea lortu duen bosgarren europarra da, eta lehenengo euskal herritarra. 2007an, Kirolari Onenaren Euskadi Saria jaso zuen, beste kirolari batzuekin batera. 2008ko urtarrilean, Euskadi Irratia Saria jaso zuen, 2007ko kirolari onena izan zela eta.

Palmaresa
---------

2007an, WQS zirkuituan hiru izarretako Zarautz Pro Surf proban garaipena lortu zuen bere herrian. Geroago, Frantzian Europako Txapeldun izan zen. 2007ko azaroan, Hawaiin jokatutako sei izarretako probako finalerdietara iritsi ostean, WQS zirkuituko lehenengo 15en artean sailkatzea lortu zuen matematikoki. Horrek eskubidea eman zion hurrengo denboraldian munduko mailarik onenean jokatzeko, WTC zirkuituan, munduko 45 surflari onenen artean.

Ikus, gainera
-------------

* Zarauztar ospetsuen zerrenda

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo loturak
-------------

* Aritz Aranburu: "Top44a inoiz baino gertuago ikusten dut" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-04-29)
* **(Gaztelaniaz)** Aritz Aranbururen webgune ofiziala
* **(Ingelesez)** ASPko fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2861441
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91684
* Lur: 00414/eu\_a\_4145/a4145

 |

* Wd Datuak: Q2861441
(*Maitia* izenez ezaguna) Zuberotar elizgizona (Maule, 1559 - Oloroe, 1623). Zuberoako eta Biarnoko kontrarreformaren aitzindari nagusietako bat izan zen.

Etxe oneko semea zen eta 1585ean apaiz egin eta Urdiñarbeko parrokiara bidali zuten. Bertako monasterioa izan zuen meneko eta han eginiko irabaziei esker eraiki zuen geroago Mauleko jauregia. Ondoren Oloroeko katedraleko kalonje eta bikario nagusi izan zen (1595) eta gatazka latzak izan zituen protestanteekin. 1598an egin zuten Oloroeko apezpiku eta, Henrike III.a Nafarroakoak eta IV.a Frantziakoak gurtza katolikoaren alde bideraturiko neurriez baliaturik kalbinismoaren aurkako borrokari ekin zion, frantziskotarren eta jesuiten laguntzaz. Hamar urtean aurrerapen handia egin zuen katolikotasunak Zuberoan eta Biarnon, eta jauregi bat eraikiarazi zuen Maitiak Mauleko hirian.

Henrike IV.a Frantziako erregea hil zelarik (1610), protestanteak jazarri zitzaizkion eta Parisa jo behar izan zuen, egoera baretu arte. Hurrengo errege Luis XIII.ak katolikoen aldeko neurriak hartu zituen eta Oloroera itzuli zen Maitia. Iloba Arnaud II.a Maitiak (Oloroeko apezpikua 1623-1646 urteetan) eman zion segida haren lanari.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
***Arise, O compatriots, Nigeria's call obey*** (euskaraz: Herrikideok, jaiki eta entzun Nigeriaren deia) Nigeriako ereserkia da 1978tik. Independentziatik antzinako ereserkia *Nigeria We Hail Thee* (euskaraz: Nigeria, agurtzen zaitugu) zen.

Musika
------

Benedict Elide Odiasek moldatu zuen.

Hitzak
------

John A. Ilechukwuk, Eme Etim Akpanek, B. A. Ogunnaikek, Sotu Omoiguik eta P. O. Aderibigbek idatzi zituen.

### Ingelesez

Arise, O compatriots, Nigeria's call obey
To serve our fatherland
With love and strength and faith
The labour of our heroes past
Shall never be in vain
To serve with heart and might
One nation bound in freedom, peace and
unity.
Oh God of creation, direct our noble cause
Guide our leaders right
Help our youth the truth to know
In love and honesty to grow
And living just and true
Great lofty heights attain
To build a nation where peace and justice
shall reign

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q237878
* Commonscat Multimedia: National anthem of Nigeria

---

 |

* Wd Datuak: Q237878
* Commonscat Multimedia: National anthem of Nigeria
**Atkinson konderria** (ingelesez: *Atkinson County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pearson da. 2010eko zentsuaren arabera 8.375 biztanle zituen, Atkinson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Atkinson konderriak 892,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,34 ura dira. Beste 878,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.375 pertsonetatik 6.815 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.039 dira. 1.428 beltzak edo afroamerikarrak. 31 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 66 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488194
* Commonscat Multimedia: Atkinson County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136053536
* ISNI: 0000 0004 0407 6491
* LCCN: n81097993
* NARA: 10039191
* **Lekuak**
* OSM: 966038
* TGN: 2000293

 |

* Wd Datuak: Q488194
* Commonscat Multimedia: Atkinson County, Georgia
**Aristizabal baserria** Gipuzkoako Itsaso udalerrian dagoen baserria da, mendi-hegal leun batean.

2005eko abuztuaren 3an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Oin laukizuzena eta bi isurkiko zurezko estalkia du, fatxada nagusiarekiko elkarzuta den gailur batekin. Bi solairu ditu.

Fatxada nagusia (HE orientazioa) harlangaitzez osatua da eta hareharrizko harlanduzko eskantzuak ditu. Harlangaitzezko horma-atalak zarpiatuta eta zurituta daude. Fatxadan egin denaren antzera, harlanduzko hiru arku berdin eta erregular daude, eta dobela laburrak dituzte hirurek. Arkuen gainean, lehen solairuaren parean, bi leiho daude, erdialdean, eta zurezkoak dira leiho horien laukiak. Arkuak zeharkatu eta ezkaratz zabal bat dago, baserriaren barrualderako sarbide moduan. Alboetan, halaber, zenbait hutsune desberdin ikus daitezke, leiho moduan. HMko eta IEko fatxadak ere harlangaitzezkoak dira eta zarpiatuta eta zurituta daude. IMko fatxadan (atzealdekoa) lehen solairura zuzenean iristen den arrapala bat dago, hormigoizkoa. Lehenengo solairu horretan, bestalde, zurezko laukiak dituzten hiru leiho ikus daitezke, bai eta zurezko ate bat ere. Aipatutako leiho horien gainean teilatu-hegal luze bat dago eta eraikinaren alde hori osorik estaltzen du; teilatu-hegalari bost beso luzek eusten diote. Fatxada hori ere zurituta dago.

Baserriaren barrualdean haritzez egindako osoko hamaika zutabe daude. Lehenengo hormartea dolare gotikoko bi dolareko pilare zentralek eta bi zutabek (alboetara) osatzen dute. Hirugarren hormartea, halaber, dolare gotikoko atzealdeko bi dolareko zutabe zentralek eta bi zutabek (alboetara) osatzen dute. Lehen solairuan (ganbara), sekzio handiko habeak eta beso bikoitzak daude, eta eraikinaren HMko sektorean buruak tailatuta daude neurri batean. Sektore horretan dago, behe-solairuan eta lehen solairuan, gaur egun baserrian bizi den familiaren etxebizitza. Ganbaran, bestalde, lehenengo hormartearen bi zutaberen laguntzaz, zurezko burloiak dituzten zuloz beteriko bi lerro daude; garai batean josteko haria egiteko ehundegi moduan erabiltzen zen.

NMko fatxadara itsatsitako zatia eta alde horretan dagoen ganbarara sartzeko arrapala ez dira monumentuaren zati gisa ulertu.

Ikus, gainera
-------------

* Igartubeiti baserria
* Salete baserria

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341926

 |

* Wd Datuak: Q8341926
**Aurin ibaia** Iberiar Penintsulako iparraldeko ibaia da, Gállego ibaiaren adarra. Espainiako Huesca probintziatik igarotzen da. Bucuesako iboian jaiotzen da.

Deskribapena
------------

Ibaia Huescako probintziatik igarotzen da, Acumuer harana ezagutzen den inguruan. Eskuinaldean Acumuer, Isín, Larrés eta Aurín bezalako herriak utzi ondoren, Gállego ibaian sartzen da, Sabiñanigotik iparraldean. Ebroko haranaren partea da.

Garrantzi ekologikoa
--------------------

Aurin ibaiaren burualdea, Larréseraino, ondo kontserbatutako Pirinioetako ibaiertz gisa duen balioa dela eta Europako araudiaren arabera, kontserbazio bereziko eremu gisa babestuta dago. Tarte horretan *Fagus sylvatica* eta *Pinus sylvestris* basoak daude, bost habitat interesgarritan banatuta. Ekosistema horietan ere zuhaixka interesgarriak daude, hala nola *Ilex aquifolium*, *Gentiana lutea* eta *Ruscus aculeatus*.

Espazioa 34 hegazti-espezierentzako babeslekutzat hartzen da, Europako legediak babestutako *Euproctus asper* eta *Hyla arborea* anfibioez gain. Ibaian antzemandako kalteberatasun txikiagoko beste espezie batzuk apo arrunta, amuarrain arrunta eta Pirinioetan ohikoak diren ugaztunak dira, hala nola orkatza, orein arrunta eta basurdea. Hori dela eta, 2000. urtean Garrantzi Komunitarioko Leku (GKL) gisa proposatu zen, eta hala berretsi zen 2006an, eta 2010ean kontserbazio bereziko eremu bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Mallada, Lucas (1878). *Descripción física y geológica de la provincia de Huesca*. Madril: Imprenta y Fundición De Manuel Tello.
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24003038
* Commonscat Multimedia: Aurín River

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1594
* **Lekuak**
* TGN: 7346585

 |

* Wd Datuak: Q24003038
* Commonscat Multimedia: Aurín River
**Aris F.C.** edo **Aris Tesalonika** (grezieraz Αθλητικός Σύλλογος Άρης, *Athlitikos Syllogos Aris*, "Aris Athletik Kluba") Greziako futbol talde bat da, egoitza eta jokolekua Tesalonika hirian dituena.

Historia
--------

1914an sortu zuten taldea eta Greziako lehen txapelketa profesionala irabazi zuen 1928an, *Txapelketa Panheleniko ofiziala*. Garai hartan Greziako talde indartsuenetakoa izan zen 1930ean bigarren, 1932an berriz ere txapeldun eta 1933an azkenik ere bigarren egin baitzuen. Orduan ere joaktu zituen kopako bi final, 1931an jokaturiko lehenengo Greziako Kopa AEK Atenasen aurka 5-3 galdu zuena, eta bigarrena 1933an Ethnikos Pireoren aurka, honetan ere galtzaile. 1940an berriz ere Kopa finalean sartu zen eta berriz ere galtzaile atera zen, oraingoan Panathinaikosen aurka.

Bigarren Mundu Gerra amaitu eta berehala hirugarren liga eskuratu zuen 1946an, orain arteko azkena. 1950an laugarren Kopa finala galdu zuen, berriz ere AEK Atenasen aurka.

Lehenengo Kopa 1970an irabazi zuen, tesalonikako beste taldearen aurka, PAOK, 1-0 emaitzaz. 1980an berriz ere talde indartsua osatu zuen eta Ligan bigarren egin zuen.

XXI mendean lau kopa final gehiago jokatu ditu eta denak galdu ditu. Azken urteetan arazo ugari izan ditu eta hirugarren mailetan jokatzen aritu izan da. Hala ere lortu du lehen mailara itzultzea.

Palmaresa
---------

### Grezian: 4

* Greziako Superliga
	+ Txapelduna (3): 1928, 1932, 1946
	+ Bigarrena (3): 1930, 1933, 1980
* Greziako Kopa
	+ Txapelduna (1): 1970
	+ Finalista (8): 1931, 1933, 1940, 1950, 2003, 2005, 2008, 2010.

Kanpo estekak
-------------

* **(Grezieraz)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219926
* Commonscat Multimedia: Aris FC

---

 |

* Wd Datuak: Q219926
* Commonscat Multimedia: Aris FC
**Antzinako Nafarroako Artxibo Orokorra** edota **Nafarroako Errege Artxibo Orokorra**, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen eraikin bat da. Nafarroako Artxibo Orokorraren egoitza izan zen.

Nafarroako jauregiari atxikia dago, ondorioz maiz eta nagusiki kanpotarrek, eraikin hau Nafarroako jauregia bera dela uste dute, nahiz eta biak garai ezberdinetan eraikitako eraikin ezberdinak izan (1840 eta 1896).

Kokalekua
---------

San Ignazio etorbidean dago, Nafarroako jauregiaren eskuinean, eta San Ignazio basilikatik hurbil.

Eraikinaren aurrealdeko lorategia, urmaela eta iturriak.

Historia
--------

1896an eraiki zen eta 2003. urtera arte Nafarroa Artxibo Orokorraren funtzioa bete zuen, urte honetan Nafarroako errege-erreginen jauregiak ordezkatu baitzuen.

Eraikina
--------

Teilatuan Nafarroako armarria eta antzinako sei merindadeen armarriak ikusgai daude, eta aurrealdean sei nafar idazle ospetsuen aurpegien irudiak eta haien izenak idatziak dituzten sei medailoi daude.

Eraikinaren aurrealdeko lorategian noizbehinka ur purrustadak isurtzen duen urmael bat dago, bai eta Iruñea guztiko zuhaitzik garaiena ere: 37 metroko sekuoia harrigarri bat, 1855tik bertan dirauen zuhaitza eta "Aldundiko pinua" izenaz ezaguna dena.

Ikus gainera
------------

* Nafarroako jauregia
* Nafarroako errege-erreginen jauregia
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Antiguo Archivo General de Navarra. Avenida de San Ignacio. Pampiruna.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475755
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-217

 |

* Wd Datuak: Q25475755


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Badimaya** (zenbaitetan "Party-maya" gisa ere ezagutua) Australiako hizkuntza indigena bat da, Pama-Nyungan familiako Kartu azpitaldekoa.

Badimaya galzorian dagoen hizkuntza bat da, egun australiar indigena gutxi batzuk besterik ez dute hitz egiten, 65 urtetik gorakoak guztiak.

Hedapen geografikoa
-------------------

Antzina badimaya hegoaldean Moore Lakuak, Ninghan Station, Paynes Find eta Dalwallinu hiriak eta iparraldean Mount Magnet, Wynyangoo Station eta Kirkalocka Stationek mugatutako eremuan erabiltzen zen.

Gaur egun badimayaren hiztunak australiaren erdi-mendebaldean sakabanatuta aurkitzen dira, inguruko hiri eta komunitate desberdinetan.

Badimayar herrialde tradizionala ekialderantz Wati hizkuntzak, Noongar-ak hego mendebaldean eta Wajarri-ak ipar mendebaldean mugatuta zegoen.

Aldaerak
--------

Badimaya Widi izenez ere ezagutua izan daiteke, baina baliteke honen dialektu bati jarritako izena izatea.

Hizkuntzaren analisi lexiko eta gramatikalak argitzen du badimayak gutxienez bi dialektu izan zirela. Dialektu hauek ez dute izenik baina Badimayar hiztunek bereizten zituzten berezitasun hauek toki desberdinetako hiztunen artean, hizkuntzak hedapen handiagoa zuenean.

Tipologia
---------

Badimaya tipologikoki oso antzekoa da mendebaldeko Australiako beste Pana-Nyungar hizkuntzekiko. Fonemen eta bokalen erabilera hizkuntza talde honen bereizgarri da.

Inguruko hizkuntzen antzera, ergatibo kasuak zatitzeko markaketa sistema bat erabiltzen du. Hala ere, lengoaia hauek ez bezala hala ere, Badimaya-k ez du mugatutako sistema pronominalik.

Hizkuntza-baliabideak
---------------------

Bundiyarra Irra Wangga Hizkuntza Zentroa (Yamaji Hizkuntza Zentroa honen aurretik) Badimaya hizkuntzaren inguruko informazioa jasotzan darrai 1993. urtetik eta hiztegiak, hitz zerrenda ilustratuak, materia gramatikala (egun argitaratu gabeak) eta hainbat liburu elebidun argitaratu ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «A14: Badimaya» *collection.aiatsis.gov.au* (Noiz kontsultatua: 2019-02-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3442745

 |

* Wd Datuak: Q3442745
Historioa:
----------

Donamariako historia Ibargoiara haranekoarekin lotuta dago 1845. urtera arte, Askarraga, Artze, Donamaria, Gaztelu eta Igurin tokiek Donamaria udalerria osatzen duten urtera arte, Donamaria hiriburutzat hartuta eta Artze Donamariako auzo bat bezala izendatuta.

Geografia:
----------

Nafarroako iparraldeko udalerrian kokatutako auzoa da Atze, Malerreka eskualdean kokatua. Doneztebetik, 3 kilometrotara eta Iruñetik 50 km ingurura. Muganteak: Iparraldean Doneztebe, Ekialdean Bertizarana eta Baztan, Mendebaldean Oitz eta Hegoaldean Ultzama Ibarra. Eguraldia, epela eta euritsua da normalean.

Artzeko biztale kantitatea 2022an 105ekoa da.

Hizkuntza:
----------

Artzen, euskeraz hitz egiten da, esaten ahal da %100 ak euskeraz hitz egiten dakiela.

Artzeko iturria:
----------------

Juan Bautista Iribarrenen oroigarri bezela izan zen, 1909ko urtean eraikia eta 2009an berritua.

Artzeko kantera:
----------------

Artze auzoan kokatutako errekari kantera deitzen zaio. Mendiko ibilbide bateko zati polit bat da.

Artzeko bazkaria:
-----------------

Irailaren 9an ospatzen den bazkari bat urtero egiten dena auzoaren erdian.

Artze auzoko biztanle guziak elkartzen diren eguna da.
**Balak** (hebreeraz: בָּלָק‎, *Bālāq*), Sipor erregearen semea, Moab herriaren erregea zen. Berari buruz ezagutzen ditugun informazioak Bibliatik datoz. Moabitarrak israeldarren etsaiak ziren. Balak erregearen erreferentzia zenbakien liburuan dator eta Balaam profetarekin lotuta dago. Israeldarrak, Egiptotik ihes egiten, multzo handietan mugetaraino heldu ziren, Jordan ibaiaren ekialdera, Jeriko herriaren aurrean, eta Balak-ek profetari zer egin behar zuen galdetu zion. Balaamek, erregeak espero zuen aurka, lasai uzteko erantzun zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   McKenzie, John L..  (1965). *Dictionary of the Bible.*  (1995 First Touchstone. argitaraldia) New York: Simon & Schuster, 77 or. ISBN 0-684-81913-9..
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)**: Zenbakiak, 22.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1411953
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 296682070
* GND: 1031949577
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1411953
**Baktoid Armor Workshop** Star Warseko fikziozko unibertsoan gerra armak eraikitzen zituen enpresa bat zen.

Galaxia osoan zehar zegoen enpresa armamentistikorik garrantzitsu eta boteretsuenetako bat zen. Konpainia honen bulego nagusiak *Metalorn* planetan zeuden, galaxian zehar eskulangintza zentruak zituelarik. Planetarik garrantzitsuenetako batzuk *Ord Lithone*, *Ord Cestus*, *Telti*, *Balmorra* eta Geonosis ziren. Azken planeta honek esangura handia izan zuen, bertako biztanleek (geonosiarrek) Antzinako Errepublika Galaktikoaren gudu droide ezagunenetako baten diseinuan lagundu baitzuten.

Nabooko gudua gertatu baino urte batzuk lehenago, Baktoidek bere mendeko beste enpresa bat sortu zuen: Baktoid Automata. Enpresa honek soilik gudu droideak eraikiko zituen, tankeak bere "ahizpa nagusia"ri utziz.

Klon Gerretan zehar, Baktoid Automata gudu droideak eraikitzeaz arduratu zen lehen aipaturiko planeta guztietan eta Baktoid Armor Workshopek AATak eta MTTak bezalako tanke indartsuak eraikitzen jarraitu zuen.

Klon Gerretan, enpresa handi honetako presidenteak Wat Tamborren aurrean erantzuten zuen, Tekno Batasunaren presidentea zena (Baktoid barnean zuen erakundea). Wat Tamborrek plan maltzur bat abian jartzea erabaki zuen eta ohiko gudu droideak hobetu zituen eta milaka gudu super droide sortzen hasi zen. Eredu berri hauek lehen aldiz Geonosiseko guduan agertu ziren, non oraindik erabiltzen ziren makina zaharrak baino indartsuagoak eta erresistenteagoak zirela frogatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8240367

 |

* Wd Datuak: Q8240367
Ayacuchoko guduak, 1824ko abenduaren 9an, Hispanoamerikako Independentzia Gerren amaiera markatu zuena (Martín Tovar y Tovar).
**Armada abertzaleak** alderdi iraultzaile edo independentistaren alde Latinoamerikako independentzia-gerretan borrokatu zuten eta espainiar monarkiaren kausari eusten zioten armada erregezaleei aurre egin zieten armadak dira. Ameriketako estatuetako soldadu eta ofizialek osatu eta gidatu zituzten batez ere, baina britainiar tropak eta Europako eta penintsulako espainiar ofizial nabarmenak ere izan zituzten.

Bere izaera iraultzaileagatik, armada abertzaleek, euren nazio mugetatik haratago hedatu zituzten euren enpresa askatzaileak. Oraindik onartu gabeko estatu hauek, askatuko ziren herrialde eta herrialde guztien arteko borroka bateratu eta solidario baten zatitzat hartzen ziren, eta ez bereizita batzen diren aliatuak. Horrek azaltzen du, besteak beste, ofizialen, tropen, graduen eta banderen joan-etorri arrunta, gatazkaren lekuetako beharren arabera.

Besteak beste, bere herorien artean ziren Francisco de Miranda, Simón Bolivar, Antonio José de Sucre, José de San Martín, Manuel Belgrano, Antonio Nariño, Francisco de Paula Santander, José Antonio Páez, José María Obando, Antonio Villavicencio, José de La Mar, José Hilario López, Juan José Flores, Andrés de Santa Cruz, Tomás Cipriano de Mosquera. Testuinguru ezberdin batean, buruzagi horietako batzuek independentzia amerikarraren "aitzindari" papera egin zuten, Francisco de Miranda venezuelarraren eta Antonio Nariñoren kasua Kolonbian.

Armada hauek, herrialde bolivartarretako lehen indar militar bezala hartzen dira, baita herrialde hauetako egungo armaden ama gorputz bezala ere.

Historia
--------

### Jatorria eta independentzia gerrak Granada Berrian (Kolonbia)

### Venezuelako Independentzia Gerra

### Ekuadorko Independentzia Gerra

### Peruko Independentzia Gerra

### Independentzia Gerra Bolivian eta Kolonbia-Peruko Gerra Handia

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7147979

 |

* Wd Datuak: Q7147979
**Ashur-resh-ishi I.a**, Asiriako erregea izan zen K.a. 1132 eta K.a. 1115 bitartean, inperio ertainaren garaian, dirudienez, Asiriaren ondorengo berrindartzearen oinarriak jarri zituena.

Ashur-resh-ishik, tronua heredatu zuen bere aita Muttakil-Nusku hil ondoren, eta laster bidali zituen kanpainak aramear eta Mushki tribuen aurka, Zagros mendietaraino iritsiz. Apku izeneko hiri berri bat sortu zuen, gaur egungo Mosuletik gertu, eta, bere buruari, "Asiriako Mendekatzailea" deitu zion. Edozein kasutan, garaipen hauek ez ziren erabakiorrak izan, bere ondorengoek, etsai berberei aurre egin behar izan baitzieten.

Babiloniako Ninurta-Nadin-Shumi eta Nabukodonosor I.a erregeei ere aurre egin behar izan zien, kanporatu ahal izan zituenak.

Bere oinordekoa, bere seme Tiglath-Pileser I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Muttakil-Nusku** | **Asiriako erregea**K.a. 1132-K.a. 1115 | Ondorengoa**Tiglath-Pileser I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q521473

 |

* Wd Datuak: Q521473
**Aureliano Oyarzún Navarro** (1858ko ekainaren 6a - 1947)  Txileko medikua izan zen, eta antropologo bihurtu zen Txileko jatorrizko kulturak ikasi zituenean, Suaren Lurraldeko indigenak barne. XX. mende hasierako ikertzaile garrantzitsuenen artean dago, Max Uhle eta Martin Gusinde austriarrekin batera.

Hasierako bizitza eta hezkuntza
-------------------------------

Aureliano Oyarzún Navarro Oyarzún eta Navarrorengandik jaio zen. Aitaren bitartez euskal jatorrikoa zen. Unibertsitatea baino lehen bertako eskoletan ibili zen, eta bertan medikuntza ikasi zuen.

Ibilbide akademikoa
-------------------

Francisco Puelma Tupperren ordez izendatu zuten Txileko Unibertsitateko medikuntza fakultateko patologia irakasle 1891n.  1891ko Txileko Gerra Zibilean, Puelma José Manuel Balmaceda presidentearen aldekoa izan zen eta unibertsitatetik kanporatua izan zen.  Oyarzún Emilio Croizetek ordezkatu zuen gero.

Gatazkan zehar, Oyarzunek Ozeano Bareko Gerran eta Limako (Peru) Txileko okupazioan parte hartu zuen.

Oyarzunek Txileko herri indigenei buruzko ikerketa asko egin zituen, batez ere Suaren Lurraldean. Idazle oparoa izan zen gaiaren inguruan, Selknam eta Yaghan herriak aztertzen zituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Anales de la Universidad de Chile*. *Patrimonio histórico de la medicina chilena.*
2. ↑  Historía de la Anatomía patológica en Chile
3. ↑    Anales de la Medicina chilena*.* .
4. ↑  "Aureliano Oyarzún", archives of the US Library of Congress

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4822242
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 25943814
* ISNI: 0000 0000 2648 6804
* GND: 1056383755
* LCCN: n82036059
* SUDOC: 194945596
* Open Library: OL6142167A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 113546

 |

* Wd Datuak: Q4822242
Biniou gaitez osatutako Bagad bat Lorienteko Interzeltiar Jaialdian.
**Bagad** delakoa Bretainiako usadioko musika talde bat da. Normalki musikari ugariz eta lau sailetan osaturik dago: *binioù braz* o *bras* (biniou gaita), bonbarda, kaxa eta perkusioa. *Bagad* horren neurriaren arabera, kaxak eta perkusioa sail bakarrean elkartu litezke.

Izena
-----

Bretainieraz *bagad* hitzak 'talde' edo 'gudaroste' esan nahi du (ikus bagaudak). Kasu honetan *bagad ar sonerion* hitzen laburdura da (sonneur taldea). Pluralez *bagad* hitza *bagadoù* bilakaten da ("taldeak"), salbuespena zenbaki baten ondoren agertzen denean da, kasu horretan bretainieraz hitza aldakaitza da (*bagadoù* = "bagadak", *2 bagad* = "2 bagad"). *Bagad* hitzak bai bretainieraz nahi frantsesez gizonezko generoa du. Emakumezko generoa ere badago, 'barcada' delakoa (*bag* hitzetik eratorria, bretainieraz "ontzi" esan nahi du).

Irudigtegia
-----------

* Bro Felder Bagad taldea.Bro Felder Bagad taldea.
* Bagad bat Lorienteko Interzeltiar Jaialdian.Bagad bat Lorienteko Interzeltiar Jaialdian.
* Bagad batean ohikoak diren musika tresnak.Bagad batean ohikoak diren musika tresnak.
* Frantziako itsas gudarosteko Lann-Bihoué bagad ospetsua.Frantziako itsas gudarosteko Lann-Bihoué bagad ospetsua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bretainia** |

* Bodadeg ar Sonerion, bagadoù federazio nazionala
* Bagad Kemper (Kemper/Quimper)
* Bagad Saint-Nazaire
* Bagad Sonerien Bro Dreger
* Bagad Bro Foën
**Arrandale** Intelen mikroprozesagailu baten klabezko izena da, *mobile Intel Core* i3, i5 eta i7 bezala merkaturatzen dena. Idaztokiko *Clarkdale* prozesagailuarekin estuki lotua dago: biek erabiltzen dute 32 nanometroko Westmere bertsioan oinarritutako nukleo bikoitza, Nehalem mikroarkitekturaren sinplifikazioa dena, eta biek dituzte grafiko integratuak, baita PCI Express eta DMI loturak ere.

Arrandale mobile Intel Core 2, Celeron eta Pentium Dual Core prozesagailuetan erabiltzen den Penryn prozesagailuan oinarritutako 45 nanometroko Intel Core mikroarkitekturaren oinordekoa da. Penrynek ohi ipar zubi eta hego zubi bat erabiltzen dituen bitartean, Arrandalek jada baditu ipar zubiaren osagai nagusiak, memoria kontrolagailua, PCI Expressa kanpo grafikoetarako, grafiko integratuak eta DMI konektorea direnak, hala, beraz ipar zubi banandurik edo Lynnfield bezalako grafiko diskretorik gabeko sistema konpaktuagoak eraikitzea posible delarik. Arrandalen prozesagailu paketeak bi die, 32 nanometroko benetako prozesagailua I/O konektoreekin eta 45 nanometroko grafiko kontrolagailua memoria interfazarekin ditu.

Arrandale 2010eko urtarrilak 7an merkaturatu zen, urte horretako Consumers Electronic Shown.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2345193

 |

* Wd Datuak: Q2345193
**Bagargi(ak)** edo **Organbidexka** Zuberoako mendi-lepoa da (1.327 m), Larraineko lurretan, Iratiko oihanean. Ezterenzubitik (Nafarroa Beherea) 29,5 km-ra eta Larrainetik (Burdinkurutxetako lepotik) 8,8 km-ra.

Pirinioetako mendaterik gogorrenetakoa da. Hiru aldiz pasa da Frantziako Tourra bertatik: 1986, 1987 eta 2003an.

Hegazti migratzaileen pasabidea
-------------------------------

Organbidexka pasabidea udazkeneko hegaztien migrazioaren ikusteko Pirineoko gune nagusietako bat da,

Hegazti gehiago pasatzen dira Lizarrieta mendatetik. Altitude baxuak klima jasangarriago bat ematen baitio horri. Organbidexkan egoten diren haize indartsuak ez daude Lizarrietan, ez eta Aldude inguruko Lindus-eko hezetasun handia ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** LPO AQUITAINE.  (2016). *Observatoire Régional de la Migration des Oiseaux Lindus-2. Bilan annuel - 2016.*  LPO AQUITAINE, 47 or..

Kanpo estekak
-------------

* www.migraction.net Hegazti-migrazioen ataria Frantzian.

* Lizarrietako hegazti-kontaketa, babesa eta animazioa CPAL («Comptage, protection et animation à Lizarrieta») - cpal.migration.fr
* Lizarrieta www.migraction.net Lizarretako mendateko hegazti-migrazioen datuak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1107321
* Commonscat Multimedia: Bagargi

---

 |

* Wd Datuak: Q1107321
* Commonscat Multimedia: Bagargi
**Arriluze jauregia** Getxo udalerriko Neguri auzoko Atxekolandeta 15 zenbakian kokatuta dago.

Arriluze jauregia joan den mende amaierako Bizkaiko goi burgesiarentzat eraikitzen ziren etxe-moten adierazle bikaina da. Erdi Aroko revival neogotikoan diseinatu zen, Ana Erreginaren estiloan.

Historia
--------

Fernando María Ybarrak bere koinatua zen José Luis Oriol Urigüen arkitekto eta enpresaburuari eskatu zion jauregi hori eraikitzea, 1910. urtean. Bizkaiko enpresaburu eta politikari kontserbadore ospetsua zen, eta Alfonso XIII. erregeak Arriluze de Ybarra markes titulua eman zion.

Harlandu onez eraikita dago osorik, eta lorategi zoragarriz inguratuta dago ezpondan, arkupe itsuak dituzten hormek mugatuta.

Eraikina
--------

Inguruan lorategi ederrak ditu, baita euste-hormak ere; euste hormen arkuak itsuak dira, eta sarrerako atea eta atezainaren etxebizitza Manuel Maria Smithek 1912an egin zituen. Erdi Aroko estiloa dute, baina inspirazio gaztelarra. Kokaleku topografikoa eta Erdi Aroko itxura apaina ikusita, irudi bitxia du. Eraikin exentu bat da, eta silerian landu da. Labarraren malkarrean dago kokatuta, hortaz, oina oso irregularra da. Estalkiak konplexuak dira, hautsiak eta batzuetan terrazak dituzte. Fatxada nagusia, profil mugitua duena, bi dorrek osatzen dute. Izkinan daude eta asimetrikoak dira, bata mailakatua eta bestea almenatua; erdiko gorputz batek elkartzen ditu. Altxaeran behe-sotoa, beheko solairua, altuera bat eta ganbara ikus daitezke, eta apaingarri anitzak daude. Besteak beste, azpimarragarriak dira zutabeen gainean dinteldutako ataripe bat eta dorreen alboetako hormetan dauden begiratokiak. Lehenengo solairua terraza batek betetzen du. Dorreen gorputzek eteten dute terraza, eta lehen aipatu ditugun begiratokietan ere terrazak jarraitzen du. Sarrerak dintelduak dira, alfiz barrokoak daude eta begiratoki bat nabarmentzen da, gustu ingelesaren arabera antolatua. Aurkako fatxadan sarrera nagusia dago eta fatxada honetako apaindura zertxobait serioagoa da, bi ardatz bertikal daude. Sei gorputzeko leihate handi bat azpimarratu behar da, baita sarrerako ataripea ere; ataripe hori exentua da eta dobela markatuak dituen arku beheratu bat du.

Galeria
-------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65559963
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo

---

 |

* Wd Datuak: Q65559963
* Commonscat Multimedia: Buildings in Getxo
**Arrabol bidezko forjatzea** (ingelesez *roll forging*) material bat plastikoki deformatzeko prozesuari deritzo, non materialaren zeharkako sekzio zilindrikoa edo errektangeluarra murrizten den arrabolen bidez. Forjatze-prozesuaren parte da deformazio plastiko bidezko konformatu-eremuan.

Arrabol sinple bidezko forjatzea.
Arrabol berezi bidezko forjatzea. (GIF)

Prozesua
--------

Arrabol bidezko forjatze-prozesua dimentsio espezifikoko luzera-forma duten arrabol berezi batzuekin gauzatzen da; hau da, arrabola biratzen da baina arrabolaren zati batek bakarrik eragiten dio materialari, deformatzen duen zatiak. Beste prozesu industrial batzuetan ez bezala, arrabolak bira osoa ematen du piezaren inguruan, baina dagokion forma duen arrabolaren perfil jakinak bakarrik eragiten du materialaren deformatzean. Prozesu honek pieza-unitate luzeak sortzea ahalbidetzen du makinariaz edo erremintaz aldatu beharrik gabe, kostuak eta denbora murriztuz. Behin pieza konformatu denean, dagokion luzeratan moztu daiteke, forjatua pieza osoan zehar errepikatzen baita. Atariko prozesu bezala ere erabiltzen da askotan materiala aurrezteko eta beste forjatze-prozesuetan gauzatu beharko diren ziklo kopurua murrizteko.

### Efektuak materialean

Materiala forjatzen denean aldaketa hauek jasaten ditu:

* Materiala deformatzean, deformatutako gunearen gogortasuna handitzen da.
* Deformatutako guneko pikortadun egitura deformazio berdinak eragiten dituzten beste prozesuekin lortutakoa baino hobea da.
* Arrabol handiagoek alboetako hedadura handiagoa eragiten dute baina piezaren luzapen txikiagoa.
* Arrabol txikiagoek pieza deformatuaren luzapen handiagoa eragiten dute.

Alboetako deformazioa txikitzeko eta luzetarakoa handitzeko, pieza arrabolaren barruan mantentzen duten arrabol bereziak erabiltzen dira.

Arrabola berezia.
Esquema forjado con rodillos especiales.
### Emaitzak

Piezaren gainazal-akabera nahiko leuna izaten da eta zimurtasun gutxikoa, materialaren konformatze-prozesua jarraitua baita, prozesuan ez dago geldialdirik. Hona hemen prozesu honekin lortzen diren objektu eta erreminten adibideak:

* Forma konplexuko barra eta habeak.
* Makineria edo ibilgailuentzako ardatzerdiak.
* Makinerientzako bielak.
* Nekazaritzarako erremintak.
* Laneko erremintak.

Oharra
------

Gaztelaniazko "Forjado con rodillos" artikuluaren itzulpena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5863879

 |

* Wd Datuak: Q5863879
Gasteizko **Arrieta kalea** Alde Zaharrean dago. Ekialde-mendebalde norabidea du.

Kokapena
--------

Alde Zaharraren goiko aldean dago. Santa Maria eta Eskola kaleak lotzen ditu.

Luzera
------

35 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk. Alde batean Landatxo kiroldegia dago eta bestean ur biltegi zaharra.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1885ean erabaki zen *Arrieta plazatxoa* izena ematea ur biltegiaren ondoan dagoen inguruari, Vidal de Arrieta y Barcenaren omenez. Bera izan zen Gorbeiako urak Gasteizera eramateko elkartearen presidentea.

Trafikoa
--------

Trafikorako irekita dago, mendebaldetik ekialderako norantzan. Ezin da aparkatu.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56395386
* Commonscat Multimedia: Calle de Arrieta, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56395386
* Commonscat Multimedia: Calle de Arrieta, Vitoria-Gasteiz

1. ↑   .
***Australopithecus africanus** (homo afrikanus)*, Australopithecus generoko espezieetatik lehena aurkitu zutena izan zen. Bere arrasto gehienak Hegoafrikako Makapansgat, Sterkfontein eta Taung-eko aztarnategietan aurkitu dira.

Aipatutako aztarnategi guzti hauek haitzuloen barnean daude, eta hominidoekin batera animalien aztarnak aurkitu zirenez, ehiztariak zirela, armak erabiltzen zituztela... esan zuten, nahiz eta beranduago hau horrela ez zela konturatu.

Izan ere *Australopithecus africanus* espeziea ere, bere generoko beste guztiak bezala, guztiz belarjalea zen, aurkitutako haginetako batzuetan aurkitutako tuberkulu eta fruitu lehorren aztarnak garbi erakusten dutenez.

*Africanus* espeziea, fisikoki burua borobilagoa, masail irtenagoak eta mutur txikiagoagatik bereizten da. Burezurraren kapazitatea 420eta 500 cc artean dago. Letaginak berriz, *Homo* generoarenak baino zorrotzagoak dira eta hagin oso handiak zituen.

Bere ibilkera guztiz bipedoa zen, nahiz eta denbora asko igaro zuhaitz gainetan igota. Hala erakusten dute behintzat beso luze eta hanka kakotuek. Bestalde bere foramen magnum-ak (burmuina, bizkarrezur muinarekin lotzeko burezurraren azpialdean dagoen zuloa) posizio tente bat adierazten du.

Bere ondorengoei dagokienez duda anitz daude, batzuek *homo* generoarekin lotzen baitute eta beste batzuek, berriz, parantrapus-arekin. Oraingoz, ez dauka ondorengo finkorik.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q239272
* Commonscat Multimedia: Australopithecus africanus
* Wikispecies Espezieak: Australopithecus africanus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4703602-3
* AAT: 300259058
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4827675
* Paleobiology Database: 83066
* Zoobank: 64F15371-826A-40A4-A6EC-291C15343FBE

 |

* Wd Datuak: Q239272
* Commonscat Multimedia: Australopithecus africanus
* Wikispecies Espezieak: Australopithecus africanus
**B Anfoterizina** onddo patogenoen aurkako botika da, Streptomyces nodosus bakterioak modu naturalean ekoizten duena. Bi anfoterizina mota daude: A anfoterizina, erabilera klinikoa ez duena, eta B anfoterizina, onddo-infekzioen aurka erabiltzen dena. Bere izenak molekula horren ezaugarri anfoterikoei aipamena egiten die.

Onddoen aukako antibiotikoek, bakterioen aurkakoen aldean, oztopo garrantzitsua dute: onddoak eukariotoak direnez, haien aurka erabiltzen diren antifungikoek sarritan kalte egiten diote ostalariaren zelula eukariotoei ere, eta horrek albo-ondorio kaltegarriak eragiten ditu gaixoengan. B anfoterizinak onddoen zelula mintza kaltetezen du, mintza horrek ergosterol asko baitu eta botikak ergosterolaren egitura deusestatzen du, mintza zulatuz. Ugaztunen zelula mintzek ez dute ergosterolik, kolesterola baizik: horri esker B anfoterizinak ez die hainbeste kaltetzen. Dena den, botika maila txikiagoan kolesterolera atxikitzen da ere, eta horrek azaltzen du bere toxikatosuna eta albo-ondorio kaltegarriak, giltzurrunetan batez ere.

Bere ekintza toxikoa dela-eta, B anfoterizina onddoek eragindako infekzio larriak eta sistemikoak tratatzeko besterik ez da erabiltzen. Sukarra, goragaleak eta hotzikarak eragiten ditu, eta gaixoen %80an giltzurrun-kalteak sortzen ditu.

Digestio-aparatuan gaizki xurgatzen denez, B anfoterizina ez da aho bidetik hartzen, zain barneko bidetik baizik.

Mikosi sakon, larri eta sistemikoen aurka erabili ohi da: kandidiasi inbaditzailea, aspergilosi, Cryptococcus eta Coccidioides onddoek eragindako meningitis, HIESdunek garatzen dituzten onddo-infekzioen aurka, etab.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q412223
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000666
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1397-89-3
* ATC: J02AA01
* ChEBI: 2682
* ChEMBL: CHEMBL267345
* ChemSpider: 10237579
* DrugBank: 00681
* PubChem: 5280965
* UNII: 7XU7A7DROE
* KEGG: C06573
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1397-89-3

 |

* Wd Datuak: Q412223