recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tximista Gerra** (alemanez: *Blitzkrieg*) Bigarren Mundu Gerran alemaniarrek asmatu zuten estrategia militarra bat izan zen, etsaia ustekabean eta mugitu ezinik harrapatzea zen, bertan txikitzeko. Horretarako su-ahalmen handia behar zen, bat-batean erabili, infanteriak etsaia aurretik eraman, haren lerroetan barruraino sartu, atzealdea nahasi eta gainerako defentsa lerroak inguratu.

Tximista Gerrak arma ezagunak erabili zituen, baina era berrian erabilita. Tankeak aldraka erabiltzen ziren eta, ehuneko taldeetan, fronte txiki bati erasotzen zioten, motordun artilleria eta infanteria lagun zituztela. Tankea edo gurdi korazatua izugarri hobetuta zegoen ingelesek Lehen Mundu Gerran asmatu zutenetik; alemanen tanke berriei Panzer esaten zitzaien eta pisu eta neurri handikoak ziren. 1942. urte erdialdean, Afrika iparraldeko basamortuan egin beharreko borroketarako, Kw IIIeta IV. fabrikatzen ziren, hogeita hamar toneladatik gorakoak eta Tigreak, ia hirurogeikoak. Alemaniako industriak milaka eraiki zituen: Sobietar Batasunaren inbasioan, Wehrmacht edo alemaniar armadak 8.000 tanketik gora zeuzkan Panzerdivisionen edo panzer sailetan. Horri esker, Alemaniako armadak lortu zituen su egiteko ahalmena eta azkartasuna jasanezinak ziren garai hartako armada guztientzat. Txoke indarrak osatzeko, injinerutza unitateak, transmisioetakoak eta aire erasoetarako artilleria ere bazituen. Airetik, lurrekoei aurrera egiten laguntzeko, eraso hegazkinek arerioen atzealdea suntsitzen zuten.

Gerora, Aliatuek ere ikasi zuten tximista gerra eta armada korazatua erabiltzen Afrikaren iparraldean eta Sobietar Batasunean. Alemaniar Tiger tankeak baino txikiagoak baziren ere, britainiarren Churchill VII (40 t) eta Cromwell VII.ak eta amerikarren Sherman M4-ak (30 t) alemanei nagusitu zitzaizkien Saharako areetan eta Errusiako estepetan.

Tximista Gerraren lau elementuak
--------------------------------

Laburbilduz, lau elementuz osatutako gerra tresna bat izan zen:

1. Mekanizazioa. Haren bidez Panzerdivisionen edo dibisio blindatuak sortuko dira, etsaiaren lurraldeetan sartzeko.

2. Motorizazioa. Haren bidez, indarrak atzeguardian distantzia handira koka daitezke, eta horrela etsaiak ezin du jakin zenbat erasoko sektore dauden; behin Panzerdivisionenek bidea zabalduta, berehala bil daitezke unitateak aurrera egiteko.

3. Aireontziak. Hegazkinek erabateko nagusitasuna izango dute hautatutako sektorean, gudu-zelaia eta atzeguardia isolatuta utziko ditu eta tropak inmobilizatuko ditu.

4. Irrati-telefonia, aginduak berehala transmititzeko eta eraso-taldeen nahiz armen arteko lankidetza errazteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56506
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85076937
* NKC: ph573135
* NARA: 10662874
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56506
**María Álvarez Tubau** (Madril, 1854ko maiatzaren 4a- 1914ko martxoaren 13a) Madrilgo aktorea izan zen, María Guerreroren garaikidea.

Biografia
---------

1881-01-16,\_Madrid\_Cómico,\_María\_Álvarez\_Tubau,\_Cilla
Espoz eta Mina de Madrid kaleko 14. zenbakian jaioa, María Álvarez Mercedes Tubauren (Bartzelonakoa) eta Manuel Álvarez Roblesen (Avilésekoa) alaba izan zen. Hamabi urte zituela hasi zen interpretazioan, Matilde Díezekin batera, eta Vicorekin osatu zuen prestakuntza, Apolo antzokian eta Emilio Mariorekin, komedian. Aktore komiko gisa eta *antzerki erromantiko* deritzon generoan nolabaiteko ospea lortu zuen.

### Ibilbidea

1877an lehen aldiz ezkondu eta alargun geratu ondoren, 1882an berriro ezkondu zen Ceferino Palencia antzerkigile eta antzerki-zuzendariarekin, eta bere karrera indartu zuen, Madrilgo eszenako interpreterik garrantzitsuenetakoa bihurtu arte; elkarrekin osatu zuten beren antzerki-konpainia Teatro de la Princesan.

María Tubau, Luis Taberner eta Montalvok 1878an erretratua, La dama de las camelias gisa karakterizatua.María Tubau, Luis Taberner eta Montalvok 1878an erretratua, *La dama de las camelias* gisa karakterizatua.
Bere garaiko autore espainiar garaikideen lanak interpretatu zituen, hala nola Vital Aza, Ramos Carrión, Eusebio Blasco eta Benito Pérez Galdós (1896an estreinatutako antzerki-bertsio polemikoan Doña Perfektaren interpretazio berezi eta polemikoan). Leandro Fernández de Moratín edo Bretón de los Herreros bezalako neoklasizista ilustratuak ere eszenaratu zituen, baina Espainiako antzerki-panoraman egindako ekarpen handiena Henry Bataille, Victorien Sardou edo Alexandre Dumas (semea) bezalako dramaturgo frantsesak sartzea izan zen.

### Aintzatespenak

Hogeita hamazazpi urte zituela, "Arte Dramatikoko doktore" izendatu zuten, 1891n argitaratu eta José Zorrilla, Nuñez de Arce, Campoamor, Emilio Castelar eta José de Echegaray kazetari, politikari eta intelektualek sinatutako agiri batean.

  

María_Tubau_Almanaque_badly_colorized_image_macroMaría\_Tubau\_Almanaque\_badly\_colorized\_image\_macro
Espainian eta Amerikan birak egin zituen, eta 1904tik Madrilgo Musika eta Deklamazio Kontserbatorioko irakasle izan zen. 1914an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Registro parroquial, pág. 51 Consultado en octubre de 2014
2. ↑  Reseña biográfica en el *Diario ABC*, 25 de marzo de 1967
3. ↑  *Teatro español para la infancia y la juventud* (pág. 34) Revisado en octubre de 2014
4. ↑  Necrológica en el diario *La Vanguardia*. 14 de marzo de 1914 Consultado en octubre de 2014

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3847641
* Commonscat Multimedia: María Tubau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87518817
* BNE: XX1738450
* PARES: 150170
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q3847641
* Commonscat Multimedia: María Tubau
Iturissaren balizko kokapena erromatar galtzadan. (Berria egunkariaren infografia)
**Iturissa** (ustez, *Iturri-zar* euskal izenetik eratorria) edo **Eturissa** edo ***Turissa***, erromatar garaiko baskoi-erromatar hiri bat izan zen. II. mendean, Ptolomeok "Baskoien hiria" zela idatzi zuen.

Aurizperri eta Auritz herrietako (Nafarroa Garaia) lurretan dagoen Zalduako aztarnategian azaleratzen ari den erromatar garaiko hiri baskoiarekin identifikatzeko proposamena egon zen aztarnategia hiri erromatarra zela jakin zenean, baina oraingoz ezin da ezer baieztatu. 400 urte inguruko iraupena izan zuela uste dute arkeologoek, hau da, I. mendetik Erromatar Inperioaren gainbeheraraino. Astorgatik Bordelera zihoan erromatar galtzadaren alboan zegoen.

Ptolomeok, K.o. II. mendean, Iruñetik ipar ekialdean kokatu zuen, IV. mendeko Antoninoren Ibilbidean (455, 6), *Turissa* izenarekin Gailetarako bidean jarri zuen, eta datu zaharragoak jaso zituen VII. mendeko Ravenako kosmografian (311, 14), hiriburutik iparraldera marraztu zuten. Hiriaren izenaren forma zuzena *Eturissa* dela uste du Alicia M. Canto historialariak, epigrafian horrela agertu delako.

1986/87 bitartean, María Jesús Perex eta Mercedes Unzu Urmenetak Urizperriko Ateabalsa lekuan zegoen nekropolian egin zituzten indusketetan, erromatar garaiko 49 hilkutxa aurkitu zituzten zeramikazkok eta beirazkoak eta barruan, edo ondoan zegoen hilobiratze-ostilamenduako materialak: ukenduak gordetzeko beirazko botilatxoak, lantza puntak, fibulak, bi eraztunen pusketak, txanponak, etab. Etxebizitzak iparraldera egongo zirela proposatu zuten, han aurkitu baitzituzten hormak, iltzeak, Terra sigillata eta zeramika arrunta. Bi arkeologoek proposatu zuten aurkitutako aztarnak Iturissako hiriarenak izan behar zutela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Senar, Joxerra.  (2012-10-06). «Iturissa, beste aztarna iturri bat» *Berria*.
2. ↑   Pérex-Agorreta, M. J. (María J. ); Unzu-Urmeneta, M. (Mercedes).  (2013). *Novedades en torno a la posible localización de Iturissa (Espinal/Burguete, Navarra).*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-11).
3. 1 2   Unzu Urmeneta, Mercedes; Pérex Agorreta, María Jesús.  (1990). «Emplazamiento de Iturissa, mansio en la vía de Astorga a Burdeos» *Simposio sobre la red viaria en la Hispania Romana* (Zaragoza: Institución Fernando el Católico): 373-384..
4. ↑   Canto, Alicia. «Vascones: Eturissa, (I)toúris(s)a = ¿Iterrizokoa/Velate?» *www.tierravascona.info* (Noiz kontsultatua: 2023-07-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6153974
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41522

 |

* Wd Datuak: Q6153974


| * i
* e
* a
 Baskoien hiriak |
| --- |
| Alabona  •  Alantone  •  *Alaun*  •  Andelos  •  Aracilum  •  Balsio  •  Barbanana  •  Bengoda  •  Bituris  •  Calagurris  •  Cara  •  Cascantum  •  Curnonium  •  Ergavica  •  Forum Gallorum  •  Graccurris  •  *Iaca*  •  Iluberri  •  Irulegi  •  Iturissa  •  Muskaria  •  Nemanturissa  •  Oiasso  •  Pompaelo  •  Segia  •  Tarraga  •  Tutela  •  Vareia |
| *Letra etzanean* aldi baterakoak edo zalantzazkoak |
**Claudia Pina** ( Moncada y Reixach, Bartzelona; 2001-ko abustuaren12a) Espaniar futbol aurrelari bat da. Bere gaur egungo taldea Bartzelona Futbol Kluba (emakumezkoen taldea) da Espaniako Lehen dibisioan. Espaniako Selekzioan ere ohikoa izan da bere agerpena.

Ibilbidea
---------

Claudia futbol sala Montacadan jolasten hasi zan, Espanyoleko ikuskatzaileak aurkitu eben arte 2011an. Espanyolen iraun eban 2 futbol-denbotaldi eta Alebin-Infantil kategorian, 12 urtegaz, Barça inkorporatu eutson plantillara. Pina, bigarren denboraldian Barçagaz, lagundu eban gazte ligako txapelketa irabazten 100 golekaz 20 partiduetan.

Pina 2018an bere lehen agerpena egin eban Barçako lehen taldeagaz, bakarrik 16 urte eta 5 hilabetekaz Barçaren lehen taldeko jokalari gazteena bihurtu zan.

Claudia 2020an barriztu eban Barçagaz 2023-rarte. Ondoren, urte berean, Barça etsi eutson Sevilla FC-ri minutuak irabazteko helburuagaz. Sevillagaz 32 partidu jolasten du titularki, 10 gol sartzen eta 7 asistentzia egiten Ligan eta Kopan.

Selekzio nazionala
------------------

Espaniako Selekzio Nazionala sub-16ra joateko deituta izan zan 14 urtegaz.

2016ko irailan, Espaniako Emakumezko Selekzio Nazionala sub-17an jolasteko deituta izan zan UEFAko txapelketa batera Txekia Errepublikan. 5 gol sartu ebazan eta 3 partidu berean.

Ondoren, Munduko Emakumezko Kopa sub-17 jolastu eban, Jordaniaren kontra eta gol bat sartu eban.

2017ko amaieran, Claudia Pina izendatuta izan zan UEFAko talde nazionaleko golegileen jokalaririk onena, emakumezkoetan baita gizonezkoetan, 16 gol sartuta urtean zehar.

### Munduko Kopen partehartzeak

* 2016ko Munduko Kopa sub-17, Jordanian jolastuta hirugarren postuan geratu ziren eta Claudia 6 partidu jolastuta 2 golekaz.
* 2018ko Munduko Kopa sub-17, Uruguain jolastuta irabazleak izan ziran eta Claudia Pina 6 partidu jolastuta 7 golekaz.
* 2018ko Munduko Kopa sub-20, Frantzian jolastuta bigarren postuan geratu ziran eta Pina 5 partidu jolastuta gol bategaz.

Garaipen zerrenda
-----------------

### Txapelketa nazionalak

* 2020ko Espaniako Superkopa, Bartzelona F.Kgaz, Espanian.
* 2020ko Lehen Dibisioan, Bartzelona F.Kgaz, Espanian.
* 2020ko Erreginaren Kopa, Bartzelona F.Kgaz, Espanian.
* 2022ko Espaniako Supercopa, Bartzelona F.Kgaz Espanian.
* 2022ko Lehen Ibedrola, Bartzelona F.Kgaz, Espanian

### Txapelketa internazionalak

* 2018ko Munduko Kopa sub-17, Espaniako Selekzioagaz, Uruguain.

### Txapelketa erregionalak

* 2018ko Kataluniako Kopa, Bartzelona F.Kgaz, Katalunian.

### Sari indibidualak

* 2018ko Munduko Kopa sub-17, Urrezko Baloia.
* 2018ko Munduko Kopa sub-17, Urrezko harrapakina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pina» *www.fcbarcelona.es* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47415754
* Commonscat Multimedia: Clàudia Pina

---

 |

* Wd Datuak: Q47415754
* Commonscat Multimedia: Clàudia Pina
Ezetzaren eguna Greziako ospakizun abertzalea da. Irudian Greziako banderak plaza batean.
**Ezetzaren eguna** (grezieraz Επέτειος του «Όχι», *Epétios tu Oji*, «Ezetzaren urtemuga») Grezian urtero urriaren 28an ospatu egiten da. Egun horretan 1940ko urriaren 28a gogorarazi nahi dute; egun horretan Ioannis Metaxás generalak Italiako Atenasen enbaxadorari bere "Ez!" ospetsua eman zion, Bigarren Mundu Gerrako testuinguruan. Horrek Greziar-italiar gerrari hasiera eman zion.

Historia
--------

Mussolinik ultimatuma eman zion Greziako gobernuari. Mezua Emanuele Grazzik, enbaxadore italiarrak Grezian, 28an entregatu zuen, Alemaniako Enbaxadan ospatutako festa baten ondoren. Eskaintzen zena zera zen: edo Greziak haren lurraldean posizio batzuk okupatzeko Italiako Armadari baimena ematen zion edo, bestela, bi herrien arteko gerra Italiak aldarrikatuko luke. Metaxás presidenteak "Ez!" erantzun zuen (« Όχι! »). Erantzun moduan Italiako Armadak goizeko bost t´erdietan, Albanian zituen indarrekin Greziako muga eraso egin zuen, horrela gerra aldarrikatuz. Greziar-italiar gerraren hasiera izan zen.

Aurreiritzi guztien aurka Greziako Armadak Italiako kolpea gera arazi egin zuen eta horrek gerrari bat-bateko aldaketa ekarri zion. Hitlerrek fronte errusiarretik indarrak kendu behar izan zituen, horiekin Albaniako frontea indartzeko, eta horrek Armada Gorriari indarrak berrantolatzeko aukera eman zion; horren ondorioz Wehrmachtek gerraren lehenengo porrota jasan zuen.

Ospakizunak
-----------

28a baino hiru egun lehenago Greziako banderak etxeetan, kaleetan eta eraikin publikoetan jartzen dira. Irratiek kanta abertzaleak zabaltzen dituzte, batez ere Sofía Vemborenak, hau da, gerra garaian, 1940-1941an, soldadu greziarrek Albaniako frontean entzuten zituztenak. Lurralde osoan militar desfileak egiten dira; ikasleek ere desfile horietan parte hartzen dute, horretarako zuri-urdinez jantzita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q830166
* Commonscat Multimedia: Ohi Day

---

 |

* Wd Datuak: Q830166
* Commonscat Multimedia: Ohi Day
**María Escoté Romero** (Bartzelona, Katalunia, 1979ko uztailaren 16a) kataluniar jostun eta arropa diseinatzailea da. 2006an, bere sinaduraren lehen bilduma aurkeztu zuen Bartzelonan.

Biografia
---------

Bartzelonan jaio zen, 1979an, eta laster egin zuen lan familiaren negozioan. Diseinu karrera ikasi zuen Bartzelonako Diseinu eta Modaren Goi Eskolan, Felicidad Ducek 1928an sortutako *LCI Barcelonan*. 2005ean graduatua, Modako marrazketa-ikastaroa egin zuen Londresko Saint Martinsen. Bi alaba ditu.

Lan ibilbidea
-------------

María Escoté eta Maya Hansenen desfilea, Madril Fashion Week, 2017 otsailaEscoték 2006an aurkeztu zuen lehen aldiz bere marka, Bartzelonako Moda *FAD* ibiltoki edo pasarelan, "*Eszentrikoak*" izenburupean. Geroago, Cibelesko *Ego* ibiltokira iritsi zen, Madrileko Modaren Astera, eta handik aurrera ohiko sinadura izan zen. Beyoncé, Katy Perry eta Zendaya artistek beren diseinuak jantzi dituzte. Nazio-mailan, PXXR GVNG trap taldea janztea erabaki zuen, batez ere Yung Beef eta Paula Echevarría edo Cristina Pedroche bezalako ospetsuak.

2020an, 2021ean eta 2022an, Espainiako Desigual markarako kapsulak aurkeztu zituen diseinatzaileak, estilo psikodelikoko jantzi abangoardistekin.

Charo Izquierdo, Eduardo López Huertas, María Escoté, Manuela Carmena eta Maya Hansen, Madrileko  Cibeles Fashion Week 2017 otsaila

Telebista ibilbidea
-------------------

2018ko otsailetik 2022ko apirilera bitartean, talentu berrientzako *Maestros de la costura* lehiaketako epaimahaiko izan da Alejandro Gómez Palomo eta Lorenzo Caprilerekin batera.

2022ko maiatzaren 9an, RTVEk berretsi egin zuen *MasterChef Celebrity España* sukaldaritza-lehiaketan parte hartuko zuela. Lehiaketa horretan finalista izan zen, hirugarren postua lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *De 9 a 9 con María Escoté.*  Revista Vogue 19 de julio de 2018.
2. ↑   «Sobre Felicidad Duce | LCI Barcelona | Escuela de Diseño y Artes Visuales» *www.lcibarcelona.com* (Noiz kontsultatua: 2023-09-29).
3. ↑    *¿Quién es María Escoté?.*  20minutos.
4. ↑    *«Nunca he tenido complejos ni envidia».*  Hoy.es.
5. ↑    *María Escoté: «La maternidad me parece la situación más inspiradora».*  Vein.es 3 de diciembre de 2016.
6. ↑    *María Escoté.*  Revista Vogue.
7. ↑    *Todo lo que tienes que saber de María Escoté, la diseñadora de cabecera de muchos famosos.*  Revista Semana 19 de febrero de 2018.
8. ↑    *María Escoté apuesta por la moda sostenible en su última colaboración con Desigual.* .
9. ↑  Llantos, cremalleras y vaciles a Caprile: así comienza «Maestros de la costura», en el diario ABC, 13 de febrero de 2018.
10. ↑   RTVE, PRENSA.  (2022-05-09). «'MasterChef Celebrity 7' comienza sus grabaciones con 15 famosos aspirantes» *RTVE.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q70101608

 |

* Wd Datuak: Q70101608
**María Joaquina Viera y Clavijo** (Puerto de la Cruz, Tenerife, 1737-Las Palmas Kanaria Handikoa, c. 1819) idazle izan zen. Gurasoak Gabriel del Álamo y Viera eta Antonia María Clavijo Álvarez izan ziren. José Viera eta Clavijo historialari kanariarraren arreba izan zen. Gurasoak lagundu eta zaindu zituen hil ziren arte, eta 1782an Kanaria Handiko Las Palmasera joan zen bere nebarekin, eta hura ere zaindu zuen 1813an hil zen arte. Las Palmasen bizi izan zen 1819an hil zen arte.

Ibilbidea
---------

Segur aski, Jose nebak eragin handia izan zuen bere hezkuntzan, eta garai hartako emakumeena ez zen kultura-ingurunera sartzen lagundu zion. Urte haietako uharteko artista onenekin harremanak izan zituen, lehenik La Lagunan, José Rodríguez de la Oliva irudigilearen ikaslea izan zenean, eta, gero, Kanaria Handiko Las Palmasen, non Nicolás Eduardo eta Luján Pérez ezagutu zituen. 

José Agustín Álvarez Rixok biografia bat idatzi zuen 1868an Maria Joaquinari buruz. Bere artxibo pertsonalean gordetzen da, eta 2014. urtean haren oinordekoek La Lagunako Unibertsitateko Liburutegiari emana dohaintzan, Bertan, Joaquina andrearen literatura-ekoizpena erlazionatzen da, bere erlijiotasunaz eta ohitura onengatik, baita umoreaz eta patriotismoaz ere. Kanarietako lehen emakume poetatzat hartzen da.

Bere garaiko gertakariez arduratu zen, eta bertsoak idatzi zituen *Tenerife uhartean armen* *bidez* *Horacio Nelson* *kontralmirantearen eskuadra ingelesaren aurka lortutako garaipenari buruz*; hamarrenak eta esdruilak ere eskaini zizkion Manuel Godoyri.

Aitortzak
---------

* 2023ko ekainaren 8an, Tenerifeko kabildoak "Uharteko Alaba Kutun" izendatu zuen, hil ondoren.

Bibliografia
------------

* Carlos Gaviño de Franchy, ed. (2009). Testamento de María Joaquina Viera y Clavijo,. Consultado el 14 de octubre de 2016.
* Fraga González, Carmen.  (1985-1987). «María Viera y Clavijo en el ambiente artístico de los ilustrados en Canaria» *El Museo Canario, XLVII*.
* Galván González, Victoria (2006). La obra poética de María Joaquina de Viera y Clavijo. Ediciones del Cabildo de Gran Canaria.
* Galván González, Victoria.  (2005). «De modistas, damas marciales y modas en la poesía de María Joaquina de Viera y Clavijo» *Cuadernos de estudios del siglo XVIII* 15: 95-116..
* Galván González, Victoria.  (2006). «Referencias bíblicas y literatura espiritual en la obra poética de María Joaquina de Viera y Clavijo (1737 - 1819)» *Silva: Estudios de humanismo y tradición clásica* 5: 181-217. ISSN 1579-7392..
* Galván González, Victoria. *La silenciosa voz de la primera escritora canaria: María Joaquina de Viera y Clavijo.* .

1. ↑    *María Mérida y Blas Cabrera reciben las distinciones honoríficas a título póstumo del Cabildo de Tenerife.*  8 de junio de 2023.

Kanpo estekak
-------------
Su-27 *Flanker* errusiar ehiza-hegazkin bat eta F-16A *Fighting Falcon* jatorri estatubatuarreko bat 1990eko abuztuan.
**Hegazkintza militarrak** funtzio militarra duten aireontzien multzoari egiten dio erreferentzia, baita zerikusia duten ekipamenduari, armei, instalazioei eta langileei ere. Beraz, gobernu batekoak dira, eta, eskuarki, bere armadaren, aireko indarren eta itsas armadaren zati dira. Zentzu zabalago batean, aeronautikako enpresen multzoari, horien diseinuei, teknologiari, adituei eta alor horretako profesionalei ere egin diezaieke erreferentzia.

Historia
--------

Operazio militarrak egiteko aireontziak erabiltzen diren lehen aldia (borrokarako ez bada ere) 1794an izan zen, Fleuruseko guduan, Frantziako armadak globoak erabili zituen austriar indarrak behatzeko.

Lehen armada-gorputza 1910ean sortu zuen Frantziako gobernuak, eta Lehen Mundu Gerran elkarri aurre egin zioten nazioek asko erabili zituzten.

Jatorrian, ehiza-hegazkinak asko bereizten ziren misioaren arabera, XX. mendearen bigarren erdian erreaktoreak sartu zirenetik, baina joera balioaniztun edo misio anitzeko modeloetara izan da, antzinako ehiza- eta bonbardaketa-hegazkinen zereginak egiteko gai zirenak. F-22 edo Eurofighter Typhoon bezalako borroka-hegazkinik modernoenak benetako ehiza-hegazkin balioaniztunak dira.

1990eko hamarkadatik goranzko joera bat tripulaziorik gabeko aireko ibilgailuen erabilera da. Abantaila batzuk eskaintzen dituzte, hala nola kostu txikiagoa, airean irauteko gaitasun handiagoa eta pilotuentzako arrisku txikiagoa. Tamaina eta konplexutasun handiagoko modeloak ere arma gidatuak erabiltzeko gai dira. Tripulatu gabeko aireontzi horiek gero eta gehiago erabiltzen dira, eta hegazkin horietarako diseinu eta arma berriak garatzen ari dira.

Ikus, gainera
-------------

* Hegazkin militar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q627716
* Commonscat Multimedia: Military aviation

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85001371

 |

* Wd Datuak: Q627716
* Commonscat Multimedia: Military aviation
**TED (Technology, Entertainment and Design)** irabazi-asmorik gabeko erakundea da (euskaraz: TED Teknologia, Entretenimendua eta Diseinua) eta "hedatzea merezi duten ideiak" (ingelesez: *Ideas Worth Spreading*) zabaltzea du xede. Oro har, hitzaldi edo elkarrizketa labur eta erakargarrien bidez, *TED Talks* izenekoak, betetzen du aipatu helburua. Sapling Foundation fundazioa da **TED** erakundearen jabea.

TED erakundeak antolatzen dituen hitzaldi mota horien eraketa zasko abaldu da, eta azken aldian era horretako hitzaldiei maiz esaten zaie "TED motako hitzaldiak" direla

*TED talks* elkarrizketek gai anitzez dihardute, besteak beste, zientziak, artea eta diseinua, politika, hezkuntza, kultura, negozioak, mundu-mailako gaiak, teknologia eta garapena, eta entretenimendua. Hizlarien artean, halaber, pertsona ezezagunak zein esanguratsuak aurki daitezke: esaterako, AEBetako presidente ohi Bill Clinton, James D. Watson Nobel Sariduna, Bill Gates Microsoften sortzaileetako bat, edo Yanis Varoufakis ekonomialaria eta Greziako Finantza ministro ohia.

1.000 elkarrizketatik gora aurki daitezke TED webgunean, eta kontsulta modura erabiltzeaz gain, dohainik ere jaitsi daitezke. Bestalde, elkarrizketok 100 hizkuntza baino gehiagotan daude ikusgai eta entzungai, eta azpitituluak jarri edo kentzeko aukera dago.

Ibilbidea
---------

1984. urtean abiatu zuen ibilbidea TED erakundeak konferentzia baten bidez, teknologia, entretenimendua eta diseinua uztartu nahian. Konferentzia, 1990az geroztik, urtero egiten da. TED elkarrizketak, aldiz, 2006. urtean jarri zituzten Interneten eskuragarri TED webgunean, YouTuben eta iTunesen.

TED erakundearen egoitzak New Yorken eta Vancouverren kokatzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).
2. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).
3. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).
4. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).
5. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).
6. ↑    (Noiz kontsultatua: 2016-08-30).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** TED-Ed YouTube kanala
* **(Ingelesez)** Webgune ofizialal
* **(Ingelesez)**TED interview

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189021
* Commonscat Multimedia: TED (conference)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12145971350332331575
* GND: 1094728047
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189021
* Commonscat Multimedia: TED (conference)
Categoría:Mujeres
**Maya Hansen** (Madril, 1978)madrildar moda-diseinatzailea da. 2000. urtean Porto *Fashion Award* saria irabazi zuen Santiago Calatrava arkitekto valentziarrean inspiratutako bilduma batekin. 2001ean *Smirnoff Fashion Awards* sarien bigarren saria irabazi zuen.

Biografia
---------

Maya Carbajal Alex-Hansen Madrilen jaio eta hazi zen. Aita argentinarra eta ama daniarra ditu.

Madrilgo Moda Diseinuko Goi Mailako Zentroan ikasi zuen eta ohorezko matrikularekin graduatu zen 2002an.

2002ko otsailean aurkeztu zuen lehen bilduma Gaudí Fashion Show-en.

*Maya Hansen* marka 2004an sortu zuen, eta, 2006tik aurrera,batez ere kortseetan espezializatu zen.

2009an *Cup Cakes Around the World* bilduma aurkeztu zuen Valentziako Modaren Astean. Bildun¡ma horrek tartak zituen oinarri.

Maya Hansen 2010ean hasi zen *EGO Madrid Cibeles Fashion Week* delakoan *AW'10 Heavy Metal Couture* bildumarekin, eta 2010eko irailean *L' Oreal Prize* saria irabazi zuen, *SS11 Lace Wings’* bilduma duen diseinatzaile gazte baten bilduma onenarentzat.

*AW'11 Queens of Spain* bildumak oihartzuna izan zuen munduan, eta Lady Gagak bere hainbat jantzi erabili zituen. Hedapen handi horren ondorioz, *SS12 Knotted* bilduma aurkeztu zuen *Cibeles Fashion Show Madrid-*en, Espainiako moda-ospakizun garrantzitsuenean.

*AW 5th Ave* bilduma izan zen *Mercedes -Benz Fashion Week Madrid-*en aurkeztu zuen lehen bilduma, eta, geroago, Parisko 2012ko moda-astean. New Yorkeko 5. etorbidean inspiratu zen, eta Diorren *New Look* motako bilduma izan zen, alfonbra gorria, zinema amerikarreko aktoreak eta zuri-beltzeko filmei keinu eginez.

2012an, *Skully Tulum* bilduma Mexikoko floran, faunan, kolorean eta argian, Frida Kahlon, kalaberetan eta birjinetan inspiratuta zegoen.

Hainbat pertsona ospetsu jantzi ditu: Lady Gaga, Anne Igartiburu, Juncal Rivero, Txus Di Fellatio, Pilar Rubio, Paula Vázquez, Malena Costa, Paz Vega, Carolina Bang, Noelia López, Soraya Arnelas, Adriana Abenia eta Romina Belluscio.

Galeria
-------

Txantiloi:Galería de imágenes

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Modapedia de Maya Hansen» *Modapedia* 2013-11-04 (Noiz kontsultatua: 2023-09-29).
2. 1 2 3 4 5    *Maya Hansen web.* .
3. ↑    *Maya Hansen.* .
4. 1 2   Muñoz, Rafael. *Rafael Muñoz entrevista a Maya Hansen.* .
5. ↑    *Maya Hansen.* .
6. ↑   Rodríguez, Patricia.  (3 de septiembre de 2012). *Maya Hansen: 15 razones por las que viajar a México.* .

Kanpo estekak
-------------

* Maya Hansenen webgune ofiziala.

Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en el siglo XX
Categoría:Personas vivas
*Cortinarius limonius*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa, gero lau-ganbila, haragitsua, kamutsa, leuna, higrofanoa, fibrila finez apaindua, lehoi kolorekoa edo laranja-okre antzeko kolorekoa eguraldi hezean, lehorrarekin arbeletxeko kolorekoa; ertza zuriz lausotua gaztetan.

**Orriak:** Itsatsi-marjinatuak, zabal samar, hori lehoi kolorekoak, gero kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,8 cm bitarteko diametrokoa. Betea, solidoa, zilindrikoa, errezel ezkatatsu flokoso batez estalia, baina ez bandaz estalia; horia, arre-laranja kolorekoa oinarrirantz.

**Haragia:** Horixka, laranja kolorekoa, hankaren hondoan.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Limonius* epitetoa, burdin minerala, esan nahi duen. "limonite" hitzetik dator. Bere koloreagatik.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, eremu goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 222 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 203 or. ISBN 84-282-0540-X (T.2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
*Cortinarius malicorius*

Sinonimoa: *Dermocybe croceifolia*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, ganbila, gero laua edo kamutsa, belusduna, laranja-gorri kolorekoa, laranja-kanela kolorekoa. Ertza horixka.

**Orriak:** Estu, itsatsi-marjinatuak, zabalak, hori-limoi kolorekoak, kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaietakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa. Zilindrikoa, berdina edo mehetua goialdean. Hori-limoi kolorekoa. Kolore bereko gortina.

**Haragia:** Hori-lehoi-oliba kolorekoa. Errefauaren usain eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

Jangarritasuna
--------------

Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen baso hezeetan eta haltzen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 226 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 235 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Luis Aguirre Pinto** (Copiapó, 1907-Santiago, 1997ko uztailaren 7a) musikari herrikoia eta folklorista txiletarra izan zen.

Copiapon jaioa, 7 urte zituela Santiagora joan zen. Bertan, José Victorino Lastarria eta Manuel Barros Borgoño lizeoetan egin zituen ikasketak.

1924an, 17 urte zituela, *Lluvia de besos* abestiarekin Odeón diskoetxeak antolatutako lehiaketa irabazi zuen. Lau urte geroago, Agirre Pintok bere lehen bira kontinentala hasi zuen, Ángela Ferrari tango jotzaile europarrarekin, eta Liman bere lehen abesti ezagunetako bat konposatu zuen, Valsa *Reminiscencia*.

Txilera itzultzean, Aguirre Pintok bere orkestra sortu zuen, eta harekin hainbat artista grabatu eta lagundu zituen. Lehen filmetarako gaiak ere konposatu zituen, batzuk aipatzearren, Hombres del sur Txileko lehen soinu-filmean, Rayo de luna eta *Canción de ausencia* abestiak egin zituen, eta Llampo de sangre eta Tierra quemada filmetan parte hartu zuen.

Bere abesti garrantzitsuenak *Camino agreste* (1950) eta *Camino de luna* (1958) doinuak dira, Valdivia hegoaldeko hiriari, Niebla kostaldeko bainuetxeari eta Puerto de Corralari eskainitako letrak. *Camino de Lunak* Valdivia hiriko Ohorezko Herritarren kalitatea lortu zuen.

1950eko hamarkadan, Aguirre Pintok boleroak konposatu zituen, hala nola *Diamante azul*, *Un día llegarás* (Fernando Albuernek grabatua) eta *Dudas de mí* (Mario Aguilera eta Federico Ojeda orkestrarentzat). Bere konposizio arrakastatsuena, *Camino de luna*, *El Correok* enkargatu zuen 1958an eta Ester Soré eta Cuarteto Llaima-k grabatu zuten.

Sonia eta Myriam von Schrebler abeslari bikoteak Aguirre Pintoren abestiekin debutatu zuen 1941ean, eta haien lanak Alfonso Ortiz Tirado, Imperio Argentina, Xiomara Alfaro, Tito Rodríguez, Leo Marini, Rosita Serrano, Arturo Gatica, Hilda Sour eta Ginette Acevedo bezalako abeslariek interpretatu zituzten.

1984an ospatu zen Viña del Mar Nazioarteko XXV. Kantu Jaialdiko folklore lehiaketako epaimahaiburuordea.

Bere karreraren amaieran, zuzendaritza-karguak ere bete zituen Egile Eskubidearen Txileko Elkartean.

Lan nagusiak
------------

* Lluvia de besos
* Reminiscencia
* Diamante azul
* Un día llegarás
* Dudas de mí
* Camino agreste
* Camino de luna
* Canción del carretero
* Nieve en el corazón
* Luna que sabes de amores
* Tus trenzas
* Luna striptisera
* El indio y su mula

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Llampo de Sangre.*  1954.

Kanpo estekak
-------------

* Lanak musicologia.uchile.cl
* Biografia www. MusicaPopular.cl

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1318991
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9014266
* ISNI: 0000 0000 6751 949X
* BNE: XX1459636
* LCCN: n90710960
* CineChile: url

 |

* Wd Datuak: Q1318991
**Bernagoitia** Zornotzako (Bizkaia) hego-ekialdean dagoen auzoa da, herrigunetik 7.5 km-ra eta Durangorako bidean kokaturik eta Eubatik auzo honetara iristen delarik.

Aramozko mendilerroaren magalean kokatuta dago, ohiko abiapuntua izanda Gaintzorrotz (780m), Belatxikieta (661m) eta
Bernagoitiaburu (774m) tontorretara igotzeko.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 113 biztanle ditu.

Mugakideak
----------

Euba iparraldean, Arriandi ekialdean, Orozketa (Iurreta) hego-ekialdean eta Aramozko mendigunea hego-mendebaldean mugakide ditu.

Historia
--------

XV. mendean Done Mikelen eliza eraiki zuten auzo honetan, Juan de Zaragoza lehen apaiza izanik 1492. urtetik 1504. urtera arte. 1559an berreraikia izan zen.
Ziortzako Diego de Irusta Abatak, 1544an, Pedro Ruiz de Avendaño jauntxoari eman zion patronazgoa eta honek, bere seme, Prudencio de Avendaño y Gamboari 1567ko martxoaren 15ean egindako eskritura baten bidez.

Elizak sorte txarra izan zuen suarekin eta 1928. urtean berreraiki beharra izan zen. Eraikin berrian, orduan zeuden estilo arkitektonikoei jarraitu beharrean, eliza zaharraren irudia mantentzeko ahaleginak egin zituzten.

Hildakoen lurperatzea eliza barruan egiteari utzi zioten 1899an hilerri berria egin zenean.

Bizkaiko Foru Aldundiak, XX. mendeko lehen urteetan, auzo-eskola bat eraiki zuen eta sakristauaren etxean eskolako ikasketak emateari utzi zioten. Gaur egun, eraikin hau txoko bezala erabiltzen da auzokideen artean.
Auzo honek frontoia eta bolatoki bat ere baditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Bernagoitiako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 125 | 125 | 124 | 121 | 115 | 111 | 108 | 113 |

Baserriak
---------

* Arantzadi
* Artetxebarri
* Aurreko
* Betsuen
* Etxebarri
* Barrenengoa
* Elizondo
* Goienengoa
* Goikoetxe
* Hormaondo
* Marielarra
* Matzorri
* Mekola
* Osteko
* Zabala

Ikus, gainera
-------------

* Durangaldea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255037
* Commonscat Multimedia: Bernagoitia

---

 |

* Wd Datuak: Q12255037
* Commonscat Multimedia: Bernagoitia


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Zornotza | Zornotzako auzoak | Zornotza |
| Aldana · Arazotza · Astepe · Autzagana · Berna · Bernagoitia · Boroa · Dudea · Elgezabal · Etxano · Euba · Larrea (Larra) · Leginetxe · Montorra · Oromiño |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Cyprian Kamil Norwid** (Laskowo-Głuchy, 1821eko irailaren 24a - Paris, 1883ko maiatzaren 23a) poloniar olerkari, antzerkigile, margolari, eskultore eta filosofoa izan zen.

Poloniar-lituaniar nobleziako familia batean jaio zen eta hamalau urterekin umezurtz geratu zen. Handik urtebetera eskola utzi eta margolaritza-eskola pribatu batean sartu zen. Bere prestakuntza autodidakta izan zen eta hamabi hizkuntza hitz egitera iritsi zen.

1840an argitaratu zuen bere lehen olerki egunkari batean eta olerkiak eta ipuinak argitaratzen jarraitu zuen. Harrera ona izan zuten eta olerkari poloniarren belaunaldi gaztearen izar bihurtu zen. Urte horretan, Poloniatik atera zen eskultura ikastera, eta ez zen bere aberrira itzuli. Italian, Alemanian, Belgikan eta Parisen bizi izan zen. 1852an Estatu Batuetara emigratu zuen, baina bi urte geroago Europara itzuli zen, lehenengo Londresera eta gero Parisera. Parte hartzerik izan ez zuen arren, Urtarrileko Altxamenduan interesatu zen eta bere lanaren bidez hartan eragin nahi izan zuen. Parisen hil zen pobrezian.

Tradizio erromantikoan idazten hasi zen eta hasierako modernismo baterantz eboluzionatu zuen. Errimaz idatzi zuen, baina bertso librea ere erabiltzen dut. Heroiarekiko miresmen erromantikoa mantendu zuen, gai filosofikoak erabili zituen eta Poloniako gizartea kritikatu zuen. Erreferentzia historikoak erabili zituen eta Estatu Batuetako egonaldiak esklabotza abolitzearen aldeko egin zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340122
* Commonscat Multimedia: Cyprian Kamil Norwid

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95155044
* ISNI: 0000 0001 2283 1428
* BNF: 12028481q (data)
* GND: 118588753
* LCCN: n50032271
* NKC: jn20000720198
* NLA: 35774375
* BER: 000136553
* CiNii: DA0254281X
* SNAC: w6fn4gg0
* SUDOC: 028452453
* ULAN: 500020652
* BIBSYS: 90258020
* ICCU: PUVV176965
* Open Library: OL249878A
* RKD: 427472
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 43819

 |

* Wd Datuak: Q340122
* Commonscat Multimedia: Cyprian Kamil Norwid
Zimmermann Telegrama Washingtonetik Heinrich von Eckardt enbaxadoreari bihaldu zion moduan (Eckardt Mexikoko enbaxadorea zenean)
Mexikoren lurraldea 1916an (berde iluna), Zimmermannen telegraman Mexikori eskainitako lurraldea (berde argia), 1836 hasierako Mexikoko lurraldea (lerro gorria)
**Zimmermannen Telegrama**, sekretupean eta telegrafoz 1917an Alemaniako atzerri ministroak Mexikori eskainitako aliantza militar bat izan zen. Britaniar inteligentziak dekodifikatutako mezu honetan, Lehen Mundu Gerran Mexiko Alemaniarekin bat egin eta AEBren aurka borrokatzeko eskatzen zitzaion.

Telegraman, antzinako Mexikar lurraldeak ziren eta orduan (eta gaur egun) AEBko lurraldeak ziren lurraldeak Mexikori bueltatuko zizkiotela ziurtatzen zuen. Arthur Zimmermannek publikoki aitortu zuen mezuaren igorlea izan zela martxoaren 3an. Ondorioz, AEBko biztanleen zati handi bat sutan jarri zen eta egoera honek AEBk zuen neutraltasuna bertan behera gera zedin lagundu zuen.

Arthur Zimmermann irlandako independestitei lagundu zien baita ere Erresuma Batuaren aurka egiteko eta baita ere Errusiako komunistei Errusiako estatuaren aurka egiteko. Azkenengo bi ekintza hauek ondo atera baziren ere, Zimmermannen Telegrama hankasartzea izan zela hobesten dute historialari gehienek. Izatez, Estatu Batuak gerran sartzea eragin handia izan zuen, errefortzu beliko eta baliabide askoren iturri izan baitzen gerran garaian bere ekonomia oparoari esker. Aldi berean AEBn gerran sartu nahi zuten gutxienei indar moral izugarria eman zien telegrama sekretu honek.

Zimmermannen telegrama
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Otsailaren hasieran mugarik gabeko itsaspeko gerrari ekingo diogu. Hala eta guztiz ere, saiatuko gara Amerikako Estatu Batuak neutral izan daitezen. Horrela gertatuko ez balitz, Mexikoren aliantza egiteko prest geundeke, honako baldintzetan: gerran parte hartzea, bakean elkartuta parte hartzea, eta Mexikok Texasen, Mexiko Berrian eta Arizonan galdutako lurrak berreskuratzeko diru laguntza eta gure babesa. Zehazpenak erabakitzea zure esku geratzen da. |  » |
| Alemaniako Kanpo Arazoetarako ministroak, Arthur Zimmermannek, Mexikoko bere enbaxadoreari bidalitakoa, 1917ko urtarrila |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154091
* Commonscat Multimedia: Zimmermann Telegram

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154091
* Commonscat Multimedia: Zimmermann Telegram
**Mendebaldeko Indiak** Amerikan aurkitu berri ziren eta oraindik aurkitzeke zeuden europar nazioen Ameriketako lurraldeak ziren. Izan ere, Kristobal Kolon XV. mendearen amaieran hara iritsi zenean, ez zekien Mundu Berri batera iritsi zenik, Asian (Indietan) zegoela uste zuen.

Espainiak Mundu Berria mapatu eta esploratu ondoren, askoz urrutiago zeuden Asiako kostaldeak, Ekialdeko Indiak deituak izan ziren, mendebaldetik hurbilago zeuden aurkitutako lur berrietatik bereizteko, azken hauei, Mendebaldeko Indiak izena eman zietelarik. Esplorazioek eta kartografia azterketek, Amerika izena hedatu zuten Europan, modu herrikoian aurkitutako lur berriak izendatzeko.

Lurraldeak
----------

Mendebaldeko Indiak izena Amerikaren europar kolonizazioarekin lotuta dagoenez, erresuma kolonizatzaile gehienek kontzeptua Karibera mugatu zuten, eta, beraz, zenbait hizkuntzatan Mendebaldeko Indiak eta Karibea sinonimoak dira. Mendebaldeko Indietako lurraldeen zerrenda bat honako hau izan daiteke:

* Indietako gaztelar erresumak
* Mendebaldeko India Herbeheretarrak
* Mendebaldeko India Daniarrak
* Antilla Frantsesak
* Antilla Espainiarrak
* Mendebaldeko India Britainiarrak

Ikus, gainera
-------------

* Gizakiaren iritsiera Amerikara
* Indietako gaztelar erresumak
* Amerika
* Amerikaren Aurkikuntza
* Karibe itsasoa
* Karibe itsasoaren arroa
* Amerikako geografia
* Mendebaldeko Indietako Federazioa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q669037
* Commonscat Multimedia: Caribbean

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141518527
* GND: 4079228-6
* LCCN: sh85146187
* NDL: 00568542
* NARA: 10044864
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7004550
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014900

 |

* Wd Datuak: Q669037
* Commonscat Multimedia: Caribbean
Erraketistak
**Garbiñe Balerdi Urrestarazu** (Larriturri baserria, Irura, Gipuzkoa, 1935eko apirilaren 25a) erraketista profesionala izan zen. ***Irura II*** izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Madrilgo eta Mexikoko frontoietan.

Biografia
---------

### Erraketista ibilbidea

1961tik 1974ra Garbiñe Balerdik Madrilgo Madrid frontoian eta Mexikoko Metropolitano frontoian jokatu zuen bere ibilbidean zehar. Haren ahizpa Eladia eta Belén ere erreketistak izan ziren, baita lehengusina Eladia Altuna ere.

### Erraketisten historia

Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino.

Erraketistak garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin eta mundu guztian zehar maila profesionalean pilotan aritu zirenak 1917 eta 1980 artean. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Garbiñe (Purificación) Balerdi Urrestarazu Irura II | Raketistak» *datubasea.raketistak.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-09).
2. ↑    Garmendia, Lander Muñagorri. «Ahaztutako erraketistak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-04-25).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116153869

 |

* Wd Datuak: Q116153869
**Felipe Achondo** Txileko merkataritza ingeniaria eta enpresaburua da.

Biografia
---------

Unibertsitate Katolikoko beheko maieletako jokalaria zen, Raimundo Achondo anaiarekin batera, futbolari profesional bihurtu zena. Diego Portales Unibertsitatean ingeniaritza komertziala ikasi zuen. Geroago negozio munduan sartu zen, arlo askotako enpresetan esperientzia zabala izanik. 2005. urtera arte, Farmacias Ahumadan finantza zuzendariordea izan zen. Urte horretako abenduan Jorge O'Ryan Unibertsitate Katolikoaren Kirol Klubeko presidenteak izendatu zuen Unibertsitate Katolikoko futbol adarreko presidente berria, 2006ko urtarrilean hartuko zuen kargua, Andrés Tupper ordezkatuz. Haien lana ez zen erraza, klubak 2005eko amaiera txapelketa irabazi berri baitzuen.

Kanpo estekak
-------------

* Felipe Achondok Andrés Tupper ordezkatzen du UC futbolean
* U. Católica-k Jorge Pellicer kaleratu zuen ofizialki
* Fernando Carvallo: "Lehen eguneko ilusio berarekin iritsi zen"
* Achondo: "Figueroarekin nazioarteko mailan protagonismo handiagoa bilatzen dugu"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5858068

 |

* Wd Datuak: Q5858068
**Rodrigo Aburto Oróstegui** (1900eko martxoaren 13a) Txileko kazetari, idazle, kongresukide eta Nazio Batuen Erakundeko ordezkari ospetsua izan zen.

Informazio pertsonala
---------------------

Calle-Callen, Valdivian, 1900eko martxoaren 13an jaio zen, Eliseo Aburto Álvarez eta Froselia Oróstegui Coronadoren semea izanik, aitaren aldetik euskal jatorriko familia zahar eta eragin handiko batekoa, baita María Aburto Oróstegui pianista eta hezitzaile nabarmenaren neba ere. Gero, Instituto Comercial Salesiano, Liceo de Hombres de Valdivia eta Escuela Agrícola de Santiagon ikasi zuen.

María Arana Casalsekin ezkondu zen eta seme-alabak izan zituzten.

Karrera
-------

1918an hasi zen kazetaritzan, Valdiviako "La Aurora" eta "El Correo"-ren kolaboratzaile gisa, "El Agricultor" aldizkari teknikoaren sortzaile eta zuzendari ere izan zen. 1921ean Temucoko "El Austral" egunkariko zuzendaria izan zen, 1922 eta 1924 artean egunkari horren zuzendari eta administratzaile gisa amaituz, gero Santiagora joan eta "El Diario Ilustrado"ko Gizarte Ekintzen Ataleko burua okupatzeko; 1927an erredakzio idazkaria, 1928an zuzendari laguntzailea eta 1930ean zuzendaria izatera igo zen, urtebetez bete zuen kargua; aldi horretan egunkariaren informazio zerbitzuak nabarmen modernizatu eta zabaldu zituen; geroago zuzendariordea izan zen.

1932an bidaia bat egin zuen ordezkari gisa Argentinara eta Uruguaira. 1941ean Japoniako gobernuak gonbidatu zuen, beste kazetari batzuekin batera, herrialde hori bisitatzera eta baita Ekialdea ere. 1947an Txileko ordezkaria zen Nazio Batuen Erakundean eta 1951n Ingalaterrara eta Eskoziara kazetaritza-misio batean bidaiatu zuen; 1953an, berriz ere kazetaritza eginkizunean; oraingoan Europa osoan zehar bira eginez.

" Barcos de evacuación ", "Diez crónicas de Oriente", 1943 eta "El mundo está cerca ".

Alderdi Kontserbadoreko eta Alderdi Kontserbadore Batuko kidea izan zen; 1951n azken honen Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen.

"Valdivia, La Unión eta Osorno"ko Hogeita bigarren Departamenduko Elkarteko diputatu hautatu zuten, 1933tik 1937ra bitartean; Lan eta Gizarte Legeriaren Batzorde Iraunkorra integratu zuen. Kongresuan, prentsan bezala, erdiko klasearen defendatzaile handia izan zen.

1940an, Osornoko bere erlijiosoek diputatu izateko hautagai izendatu zuten, baina ohore hori baztertu zuen, kazetaritza lanetara dedikatzeko

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60968126
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q60968126