recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Baker konderria** (ingelesez: *Baker County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Macclenny da. 2010eko zentsuaren arabera 27.115 biztanle zituen, Baker kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baker konderriak 1.525,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,69 ura dira. Beste 1.515,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 27.115 pertsonetatik 22.873 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 520 dira. 3.651 beltzak edo afroamerikarrak. 72 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 129 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 372 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156568
* Commonscat Multimedia: Baker County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124357753
* LCCN: n82088484
* **Lekuak**
* OSM: 1210735
* TGN: 2000257

 |

* Wd Datuak: Q156568
* Commonscat Multimedia: Baker County, Florida
**Baldwin konderria** (ingelesez: *Baldwin County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Milledgeville da. 2010eko zentsuaren arabera 45.720 biztanle zituen, Baldwin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baldwin konderriak 692,59 kilometro koadro ditu. Horietatik 24,78 ura dira. Beste 667,81 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.720 pertsonetatik 25.623 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 919 dira. 18.866 beltzak edo afroamerikarrak. 85 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 580 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 55 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 493 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488206
* Commonscat Multimedia: Baldwin County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127848130
* ISNI: 0000 0004 0407 6862
* LCCN: n81023229
* NARA: 10039194
* **Lekuak**
* OSM: 1020678
* TGN: 2000296

 |

* Wd Datuak: Q488206
* Commonscat Multimedia: Baldwin County, Georgia
**Bakearen zubia** (polonieraz: *Most Pokoju*) Poloniako Wrocław hirian dago. Jan Kmita irakasleak diseinatua, 1954 eta 1959 artean eraiki zen. Zubia 124 metro luze baino gehiago da. Hasieran *Voivoderriko zubia* (polonieraz: *Most Wojewódzki*) izena jarri zioten, baina 1966an gaur egungo Bakearen Zubia izenera aldatu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren aurretik, beste zubi bat zegoen leku berean, Gotthold Ephraim Lessing alemaniar filosofoa eta poeta omentzen zuen *Lessingen zubia* (alemanez: *Lessingbrücke*). Zubia burdinazkoa zen, 1875ean eraikia, eta 1945 arte iraun zuen Breslauko setioan bonbardatu eta suntsitu zutenean.

Gaur egun, oinezkoentzako eta errepideko zirkulaziorako erabiltzen da zubia. Wrocławeko iparraldearen eta hegoaldearen lotura-bide garrantzitsuenetako bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7157339
* Commonscat Multimedia: Pokoju Bridge

---

 |

* Wd Datuak: Q7157339
* Commonscat Multimedia: Pokoju Bridge
**Irnijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi eta Posio udalerrietan dagoen aintzira bat da, Ala-Askanjärvi eta Saarijärvi aintziretatik hurbil. Ala-Suolijärvi eta Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak bi uharte ñimiño baino ez ditu, aintzira izoztua gelditzen denean mendixkatxoak diruditenak.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ala-Askanjärvi aintzira
* Ala-Suolijärvi aintzira
 | * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
 | * Posio
* Saarijärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259751

 |

* Wd Datuak: Q12259751


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |
Sorgin Buru nebulosa bezala ezagutzen den isla-nebulosa da irudikoa. IC 2118 bezala katalogatua dago.
**Isla-nebulosa** bat, bere izenak berak dioen bezala, gertuko izar bat edo gehiagoren energia islatzen duen hauts laino bat da. Energia hau ez da nahikoa osatzen duen gasa ionizatu eta, hala, igorpen nebulosa bat bihurtzeko, baina bai nebulosa ikusgarri bihurtuko duen beharrezko argi dispertsiorako. Islatutako argia denez, nebulosa mota honen igorpen espektroa berau argiztatzen duten izarren antzekoa da. Sarri, islada eta igorpen nebulosak elkarrekin agertzen dira. Honen ohiko adibide bat Orioneko M42 da.

Islada nebulosak, ohi, urdin kolorekoak izaten dira, dispertsioa askoz eraginkorragoa bait da argi urdinarentzako gorriarentzako baino, Lurreko zeruarekin gertatzen den bezala. Nebulosa oro bezala, gasez osatua dago, batez ere hidrogenoz eta hautsez. Elementu astunak ere baditu, oxigenoa, silizioa, nikela karbonoa eta burdina kasu. Edwin Hubblek 1922an zehaztu zuen igorpen eta islada nebulosen arteko ezberdintasuna.

Nebulosa mota honen eredu bat Taurus konstelazioko Pleiadeak (M45) kumulu irekia inguratzen duena da, Vesto Slipherrek 1912an bere ikerketak honetan oinarritu zituelarik, Pleiadeetako nebulosaren espektroa bere izarren berdina zela ikusi zuenean, islada nebulosen izaeraren lehen froga izan zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q203958
* Commonscat Multimedia: Reflection nebulae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q203958
* Commonscat Multimedia: Reflection nebulae
Edin's Hall Broch
**Edin's Hall Broch** Eskoziako Scottish Borders eskualdean dagoen Burdin Aroko gotorlekua da, Duns herritik 6 kilometro iparraldera.

Egitura
-------

Cockburn Law mendiaren iper-ekialdeko maldan kokaturik dago *Edin's Hall Broch*. 28 metrotako diametroa du kanpoaldetik eta 17 metrotakoa barnealdetik. Hormek 1 eta 1'8 metro arteko lodiera dute. Ekialdean dago sarrera eta zaintzaileentzako bi gela ere badaude sarreraren ertzetan.

Historia
--------

Burdin Aroko egitura dela pentsatzen da eta erromatarrek Eskozia okupatu zuten bi garaien artean kokatzen da, II mendearen inguruan.

XIX mendean indusketak egin zituzten antikuarioek eta erabat "garbitu" zuten. Erlikia gehienak Eskoziako Museo Nazionalean daude gaur egun.

Iruditegia
----------

* Edin's Hall brocha.Edin's Hall brocha.
* Barnealdea.Barnealdea.
* Hormak.Hormak.
* Sarrera.Sarrera.
* Elurretan.Elurretan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1284794
* Commonscat Multimedia: Edin's Hall Broch

---

 |

* Wd Datuak: Q1284794
* Commonscat Multimedia: Edin's Hall Broch

55°50′08″N 2°21′56″W﻿ / ﻿55.8356°N 2.3656°W﻿ / 55.8356; -2.3656
**East Carroll parrokia** (ingelesez: *East Carroll Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lake Providence da. 2010eko zentsuaren arabera 7.759 biztanle zituen, East Carroll Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

East Carroll parrokiak 1.145,89 kilometro koadro ditu. Horietatik 56,27 ura dira. Beste 1.089,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.759 pertsonetatik 2.325 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 127 dira. 5.324 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 44 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 50 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA East Carroll Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505505
* Commonscat Multimedia: East Carroll Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158299239
* LCCN: n82093650
* NARA: 10038947
* **Lekuak**
* OSM: 1828965
* TGN: 2000871

 |

* Wd Datuak: Q505505
* Commonscat Multimedia: East Carroll Parish, Louisiana
**Eglarest** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Bere hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen da. Brithombarrekin batera Erdialdeko Lurraldeko Beleriand eskualdeko bi portu nagusiak dira.

Geografia
---------

Eglarest Falak deritzon gunean dago, Beleriand mendebaldeko kostaldean (Zirdan itsasontzien zurginak gobernatua dagoena), eta zehazkiago Nenning ibaiaren itsasoratzean, Brithombarreko portutik hegoaldera.

Historia
--------

Portua Eguzkiaren Lehen Aroa baino lehenago eraiki zen eta beranduago Noldor elfoak Erdialdeko Lurraldera itzuli ondoren Nargothrondeko jauna zen Finroden laguntzarekin berreraikia eta harresitua izan zen. Portuaren mendebaldeko lur zatian, Finrodek dorre bat eraiki zuen, Barad Nimras izenekoa (Adar zuriaren dorrea sindarinez) Belegaer itsasoa zaintzeko, Melkor valarrak itsasoz erasotzea pentsatzen bazuen ere. Falathrimen laguntzarekin, izen hau ematen baitzitzaien Eglaresteko eta orokorrean Faletako biztanleei, Nargothrondeko elfoek Balar uhartea esploratzeko erabili zituzten itsasontziak eraiki zituzten.

Nirnaeth Arnoediad izeneko guduaren ondoren, elfo askok Eglaresten bilatu zuten babesa, baina gudua gertatu eta urte betera, Eguzkiaren Lehen Aroko 474. urtean, Melkorren armadek portuak setiatu eta suntsitu zituzten. Bertako biztanle gehinenak hil edo preso hartuak izan baziren ere, bizirik iraun zuten urriek Balar uhartera edo Zirdanekin Sirion ibaiaren itsasoratzera ihes egin zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14905961

 |

* Wd Datuak: Q14905961
**Egloga** nekazarien eta artzainen bizitzari eta amodioari buruzko literatura lana da. Elkarrizketez osatuak izaten dira gehienetan eta, bizitzaren nahasmendu eta ustelkeria guztien aurrean, balizko artzain gizarte bukolikoan nagusituriko bizimodu harmoniazko eta librea kantatu ohi dute.

Teokritok sortu zuen literatura lan mota hau (*Eidyllia*, K.a. 310-250) eta Virgilio izan zen eglogak idatzi zituen idazle nagusietakoa (*Bucolica*, K.a. 37). Italiako Errenazimentuaren garaian, berriro ere, erabiltzen hasi zen poesia molde hori (Dante, Petrarca, Boccaccio) eta XV. mende bukaeratik aurrera igaro zen Europa mendebaldeko herrietara. XVIII. mendean, artzain gaietatik urrundu, eta kutsu ironikoz jantzitako lehen eglogak eskaini zituzten ingelesezko idazleek, hala nola, Jonathan Swiften *A Town Eclogue* (1710, «Hiriko egloga»).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/05/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11072974
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph321745
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11072974
**Barrena jauregia** Ordiziako jauregi bat da, Gipuzkoako Goierri eskualdean.

Kokalekua
---------

Alde Zaharrean dago, Nikolas Lekuona plazan, eta Santa Maria kalea eta Etxezarreta kalearen artean, bai eta Barretxe jauregiari atxikia.

Atzealdean, Etxezarreta kaleko aldean, Barrena parkea du.

Historia
--------

Barrena jauregia XVII. mendean eraiki zuten eta udalerriko eraikinik garrantzitsuenetakoa da, urte luzez Gipuzkoako Batzar Nagusien egoitza izan baitzen.

Barrena jauregiaren ikuspegi orokorra.

Eraikina
--------

Gotiko edo Berpizkunde garaiko arkitektura estilokoa da. Gaur egun udalerri honetako kulturetxea da, bertan liburutegia, erakuslekuak, musika eta bertso eskola ere kokatzen direlarik.

### Egitura

Galeria bati esker, Jakes etxearekin (Udaleko gizarte zerbitzuen egoitza da egun) lotuta egon zen azken karlistadan iraganbide hori suntsitu eta bi eraikinak bananduta geratu ziren arte. Harlanduzko eskailera nagusiak eta lehen solairuko areto ederrek liluratuta utziko dituzte bisitariak.

Gainera, Escorialeko monasterioko lanak zuzendu zituen Juan de Herrera arkitektoak diseinatutako hegoaldeko fatxadaren aurreko basoa lorategi edo parke publiko bihurtu dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Barrena jauregiari buruzko artikulua Hiru.com webgunean
* Barrena jauregiari buruzko argibideak Euskadi.net webgunean[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254789
* Commonscat Multimedia: Barrena jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001592

 |

* Wd Datuak: Q12254789
* Commonscat Multimedia: Barrena jauregia
| **Easo kalea** |
| --- |
|  Donostia, Erdialdea eta Amara |
| Easo kalearen irudia. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Easo kalea is located in Euskal HerriaEaso kaleaEaso kalea | Easo kalea is located in GipuzkoaEaso kaleaEaso kalea |
| Easo kalea is located in Donostia erdiguneaEaso kaleaEaso kalea |

 |
| Koordenatuak: | 43°18′51.0″N 1°58′55.0″W﻿ / ﻿43.314167°N 1.981944°W﻿ / 43.314167; -1.981944
 |

**Easo kalea** Donostiako kale bat da. Erdialdea eta Amara auzoetan dago. Askatasunaren hiribidearen bukaeran hasi eta Mendeurrenaren plazan bukatzen da, Errondo pasealekuaren hasieran.

Historia
--------

Kalearen izendapena 1886ko irailaren 12an onartu zen. Ondoren, 1938ko martxoaren 15ean Víctor Pradera izena eman zitzaion, 1979ko uztailaren 9an Easo izena berreskuratu zuen eta 1988an Udalak Easo izendapena berretsi zuen.

1912tik 1914ra, kalea zabaldu egin zen eta horretarako San Bartolome muinoari beharrezkoa zen zatia kendu zitzaion.

Kale honetan eraikin esanguratsuak daude. Easo kaleko 10ean, Eusko Jaurlaritzaren Industria Ordezkaritza dago, Luis Elizalde arkitektoaren proiektua eta 1906an eraikia.

Easo kaleko 15ean San Martin parrokia dago, lehen Reparadoras komentua izan zena. Ramon Kortazarrek egin zuen proiektua 1904an eta 1911n bukatu zen eraikina.

Easo kaleko 31ko etxea 1920koa da, Lukas Aldai arkitektoaren eraikin neoplatereskoa.

Easo 41, 43 eta 45ean, Udal bulegoak, Udaltzaingoa, Francisco Escudero Musika Kontserbatorioa eta 2016 Europako Kultur Hiriburuaren bulegoak daude. Lehendik Suhiltzaileen Kuartela, Higiene Institutua eta Euskal Deklamazio eskola egon ziren bertan. Juan Rafael Aldai, udal arkitektoak 1931n eraiki zuen, arrazionalismoaren kutsu handiarekin.

Easo kaleko 75ean Karmeldarren eliza dago, 1915eko eraikina Jose Gurrutxaga arkitektoarena da.

Erreferentziak
--------------

* Javier Sada, Asier Sada: *San Sebastián: la historia de la ciudad a través de sus calles*. Txertoa, 2007
* Miguel Arsuaga, Luis Sesé: *Donostia-San Sebastián: arkitektura gida liburua*. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofiziala, 1997.

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492336

 |

* Wd Datuak: Q20492336


|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikiteka**n badira testuak, gai hau dutenak:***Easo kalea (Donostia)*** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |
**Elva Raquel Gómez** (Santiago del Estero, Figueroa, La Esperanza 1958) Argentinako Universidad Nacional de Santiago del Estero-n gradu amaierako lana Kitxuan aurkeztu zuen, Argentinako goi mailako hezkuntza zentro batean egiten lehenengo ikaslea.

Biografia
---------

La Esperanzan jaioa, Santiago del Esteroko probintzian dagoen Figueroa departamentuko herrian.

Hezkuntza Interkulturaleko Teknikari titulua lortze aldera, soziolinguistika eta komunikazioa batzen dituen lana aurkeztu zuen Kitxuan egina "Ishkay Yachaypa Tinku" izenburupean. Lana egiteko "Santiago te cuida" GKEarekin aritu zen.

> "Es imprescindible una educación popular dado que se basa en una nueva concepción de la realidad social y valoriza la formación identitaria, haciendo hincapié en los espacios de diálogo, encuentros y reflexión, en ámbitos fuera de la escuela"
> 
> (Elva Raquel Gómez, prensanoa.org atarian)
> 
> 

2019an Printze txikia itzuli du Kitxuara.

Lanak
-----

* Principe Huahua (Universitas, 2019)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** prensanoa. «Histórico: una estudiante defendió su trabajo final en quichua» *www.prensanoa.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-25).
2. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Tradujo "El Principito" al quichua santiagueño» *Nuevo Diario Web | Santiago del estero* (Noiz kontsultatua: 2022-01-25).
3. ↑   «Mixcloud» *www.mixcloud.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-25).

Ikus, gainera
-------------

* Kitxua

Kanpo Estekak
-------------

* Elva Raquel Gómez-en agurra
* Elkarrizketa Elva Raquel Gómez-ekin
* Elkarrizketa Elva Raquel Gómez-ekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110679642

 |

* Wd Datuak: Q110679642
Zelula zatiketa
**Enbriogenesia** (*enbrioi* + *genesi*) enbrioia osatzen eta garatzen den prozesua da.

Zigotoa
-------

Obulu eta espermatozoide bat elkartzerakoan zelula berri bat sortzen da, honek garapen prozesu bat jasaten du, enbrio garapena deritzona eta lau etapatan zatitua dago: segmentazioa, morfogenesia, bereizketa eta hazkundea.

Lehendabizi aploideak (esperma eta obulua) elkartu egiten dira diploidea (zigotoa, material genetikoa bi aldiz duena) sortuz.

Blastula eta gastrula
---------------------

Zelula mitosia egiten hasten da kopia ugari sortuz, zelula hauek blastomeroak dira. Hasieran blastomeroek esfera itxurako masa zelular trinkoa eratzen dute, morula izenekoa. Morularen erdigunean hutsune bat sortzen da erdiguneko zelulak periferiarantz mugitzen direlako. Blastula izeneko egitura sortuz, erdiguneko hutsune hori blastozole izeneko likidoz beterik dago. Blastularen sorketarekin bukatzen da segmentazio fasea.

Zelulak zatitzen jarraitzen dute modu aktiboan, gastrulazio prozesua deritzo, eta prozesu honetan zelulak antolatuta birbanatzen dira eta gastrula izeneko egitura sortzen da. Gastrulan jada hiru geruza bereiz ditzakegu, kanpoaldeko zelulek ektodermoa eratzen dute, erdialdekoek mesodermoa eta barrualdekoek endodermoa. Hiru geruza hauek izango dira ehunak sortzeko arduradunak, hain zuzen ere ehunak gastrulan dauden hosto enbrionarioetatik sortzen dira.

Gastrulazioa, beraz, enbrioiaren oinarrizko egitura patroia mugatzea duen enbrioiaren garapen fasea da. Hiru geruza enbrionario edo blastodermikoetatik abiatuz animaliaren gorputzeko ehun, organo eta sistemak eratuz.

Organogenesia
-------------

Ondoren bereizketa fasean organogenesia gertatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28962
* Commonscat Multimedia: Embryonic development

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4070792-1
* LCCN: sh85042722
* NKC: ph125175
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D047108

 |

* Wd Datuak: Q28962
* Commonscat Multimedia: Embryonic development
Petri plakak airearen ionizazio negatiboak Salmonella enteritidis bakterioarengan duen esterilizazio efektuaren erakusle dira. Ezkerreko lagina tratatu gabekoa da; eskuinekoa, aldiz, tratatu ostekoa.
**Ionizagailua** (**ioi negatibo sorgailua**) tentsio handia erabiliz aire-molekulak ionizatzen dituen gailua da. Ioi negatiboak, hau da, anioiak, gehiegizko elektroiak dituzten partikulak dira, partikulei karga negatibo netoa ematen dietenak. Katioiak, aldiz, elektroi bat edo gehiago faltan dituzten ioiak dira eta ondorioz, karga positibo netoa dute. Aire-garbigailu gehienak ioi negatiboak sortzeko diseinatuta daude. Beste aire-ionizagailu bat, ESD ionizagailua (ioi sorgailu orekatu) delakoa. karga estatikoa deuseztatzeko erabiltzen da. 2002an *The Independent* egunkariak Cecil Alfred 'Copy' Lawsen heriotzaren harira argitaratu zuen heriotza-oharrak hura jo zuen etxeko aire-ionizagailuaren asmatzailetzat.

Aire-ionizagailuak erabiltzen dira, besteak beste, *Acinetobacter* bakterioek eragindako infekzioak ekiditeko eta gailu elektronikoek metatutako elektrizitate estatikoa deuseztatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Berogailu ionosferikoa
* Hauspeagailu elektrostatikoa
* Hezegailua
* Hezetasun-kengailua
* Lainoztagailua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q252632
* Commonscat Multimedia: Air ionisers

---

 |

* Wd Datuak: Q252632
* Commonscat Multimedia: Air ionisers
Barretina kataluniarra
**Barretina** edo **txano kataluniarra**, poltsa forma duen artilezko txano edo kapela bat da, ohi, gorri edo more kolorekoa, eta, batzuetan, ahoaren muturrean zerrenda beltz batekin, hasiera batean, marinel eta juduen ikurra zena.

Aldaerak
--------

Bere aldaera ezberdinetan, Mediterraneoko herri marinel kristau ugaritik hedatzen zen, Katalunia, Valentziar Erkidegoa, Eivissa, Proventza Garaia, Sizilia, Korsika, Sardinia, Napoli eta Balkanen zati bat, Portugalgo toki batzuetatik. Katalunian eta Ibizan, gizonek, barretina, XIX. mendearen amaierarte eraman zuten, bereziki landa tokietan.

Erabilerak
----------

Barretina, jada, ez da eguneroko bizitzan erabiltzen, baina, hala ere, katalantasun ikurtzat hartzen da eta sarri erabiltzen da ekintza folklorikoetan, sardana dantzetan eta jaiotzetan. Kapela edo txano honi, XX. mendean, osperik gehien eman dietenak, ziuraski, Jacinto Verdaguer eta Salvador Dalí izan dira. Bere aldaerak, Napolin girotutako operaren baten antzezpenean ere erabiltzen dira.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)**Barretinaren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q808889
* Commonscat Multimedia: Barretina

---

 |

* Wd Datuak: Q808889
* Commonscat Multimedia: Barretina


| * i
* e
* a
Burugainekoak |
| --- |
| Kapelak | Kapela luzea - Onddo-kapela - Pamela |
| Txanoak | Kaputxa - Txota - Frigiar txano |
| Burugaineko tradizionalak | Barretina - Buruzapi - Durbante - Fez - **Txapel** - Asiar txapel koniko |
| Egoera berezietarakoburugainekoak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Burugaineko erlijioso eta erritualak | Birreta - Kippa - Mitra (Tiara) - **Tunturro** |
| Lanbideko burugainekoak | Kepi - Kofia - Trikornio |
| Bestelakoak | Diadema - Igeriketa txano |

 |
| Bestelakoak | Ile-uztai - Ile-xingola |
**Isle of Beauty, Isle of Splendour** (euskaraz: «Edertasunaren uhartea, distiraren uhartea») Dominikako ereserkia da. **Isle of Beauty** lehen hitzengatik ere ezaguna da. Hitzak Wilfred Oscar Morgan Pondenak (1912-1985) dira eta musika Lemuel McPherson Christianek (1913-2000) egina da. Estatu honetako hizkuntza ofizial bakarra den ingelesez dago.

Historia
--------

1965ean konposatu zuten uharteko kanta nazionala bihurtzeko, lehen Egun Nazionalaren harira. 1967an Erresuma Batuarekiko estatu elkartua bilakatu zenean izendatu zuten formalki "kanta nazionala". 1967-1978 aldian gobernadorea zetorrenean *God Save the Queen* ereserki britainiarra jotzen zen eta **Isle of Beauty, Isle of Splendour** uharteko Lehen Ministroaren aurrean.

1978ko independentziarekin ereserki nazionala bihurtu zen.

Hitzak
------

Isle of beauty, isle of splendour,
Isle to all so sweet and fair,
All must surely gaze in wonder
At thy gifts so rich and rare.
Rivers, valleys, hills and mountains,
All these gifts we do extol.
Healthy land, so like all fountains,
Giving cheer that warms the soul.
Dominica, God hath blest thee
With a clime benign and bright,
Pastures green and flowers of beauty
Filling all with pure delight,
And a people strong and healthy,
Full of godly reverent fear.
May we ever seek to praise Thee
For these gifts so rich and rare.
Come ye forward, sons and daughters
Of this gem beyond compare.
Strive for honour, sons and daughters,
Do the right, be firm, be fair.
Toil with hearts and hands and voices.
We must prosper! Sound the call,
In which ev'ryone rejoices,
"All for Each and Each for All."

Iturriak
--------

* Lennox Honychurchen webgunea.
* Dominica Academy of Arts and Sciences.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Aldiz, goiburu nazionala herri-hizkuntza den kreoleraz da.
2. ↑  Independentziarik gabeko autonomia zabaleko estatusa zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q684643
* Commonscat Multimedia: National Anthem of Dominica

---

 |

* Wd Datuak: Q684643
* Commonscat Multimedia: National Anthem of Dominica
**Izarra** Baionan egindako likore gozoa da.

Prestaketa
----------

Izarraren mota bi daude:

* *Izarra Horia* (frantsesez: *Izarra Jaune*) 32 belarrez egindakoa, almendra gustukoa eta 40 gradu dituena.
* *Izarra Berdea* (frantsesez: *Izarra Vert*) 48 belarrez egindakoa, mendafin gustukoa eta 48 gradu dituena.

Likorea egiteko Pirinioetako belarrak eta beste ongailu erabiltzen dituzte. Lau edari nahasi behar dituzte:

* Belarrezko ongailuez destilatutako alkohola;
* Aranpasa eta intxaur oskolak Armagnacen beratzen jarri ondoren ateratako edaria;
* Akazia eztiaren azukrezko almibarra;
* Azafrai koloratzailearen infusioa horia ateratako eta zenbait belarreen infusioa berdea lortzeko.

Sei hilabete ematen ditu upeletan botilan sartu baino lehen. Konpainiak beste errezetak ere asmatu ditu, *Izarra Sagar Berdea* adibidez.

Izarra bakarrik, izotzarekin, edo kokteletan, ginekin normalean, hartu ohi da. Txokolate eta azken burukoekin bat egiten du. Konpainiaren slogana *Le soleil et la neige des Pyrénées* (euskaraz: "Pirinioetako eguzki eta elurra") da.

Historia
--------

Joseph Grattau botanikariak XIX. mendeko bukaeran 1835ean gutxienez asmatutako euskal likorearen errezeta erosi zuen. *Izarra* izena jarri, Hendaian *Distillerie de la Côte Basque* enpresa sortu eta 1904an saltzeari ekin zion. Egungo destilategia, Aturritik gertu dagoen Baionako Bergeret auzoa 9an kokatuta, 1913an erosi zuen. Egoitza, berriz, Donibane Lohizunen kokatu zuen.

Rémy Cointreau enpresak 1980ko hamarkadaren hasieran erosi zuen *Distillerie de la Côte Basque*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q364105

 |

* Wd Datuak: Q364105
**Iosco konderria** (ingelesez: *Iosco County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tawas City da. 2010eko zentsuaren arabera 25.887 biztanle zituen, Iosco kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iosco konderriak 4.895,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 3.473,07 ura dira. Beste 1.422,15 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.887 pertsonetatik 25.113 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 403 dira. 121 beltzak edo afroamerikarrak. 161 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 125 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 344 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926619
* Commonscat Multimedia: Iosco County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124346273
* LCCN: n81091931
* NKC: ge269243
* NARA: 10039625
* **Lekuak**
* OSM: 611155
* TGN: 2000965

 |

* Wd Datuak: Q926619
* Commonscat Multimedia: Iosco County, Michigan
**Assimil** hizkuntzen irakaskuntzan oinarritzen den frantziar argitaletxea da, 1929an Alphonse Chérelek sortua.

Assimilek atzerriko hainbat hizkuntzetarako eskolak sortzen eta publikatzen ditu. Lehena ingelesa irakasteko metodoa izan zen eta ordutik, konpainiak hainbat hizkuntzetara zabaldu du eskaintza, gaur egun ere oraindik diharduelarik. Lan berri bakoitzak "esfortzu gabe" esaldia darama izenburu azpian.

*My tailor is rich*
-------------------

1929an *Anglais Sans Peine* ("Ingelesa Esfortzurik Gabe") lehen metodo liburua argitaratu zen. Bertako lehen esaldia ezagun egin da harrez geroztik: *My tailor is rich* ("Nire jostuna aberatsa da").

Kanpo estekak
-------------

* Assimil webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q741694
* Commonscat Multimedia: Assimil

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150142873
* ISNI: 0000 0001 2183 8388
* BNF: 13513482n (data)
* LCCN: no2009185967
* NLA: 40310567
* SUDOC: 050439200
* BIBSYS: 5071957

 |

* Wd Datuak: Q741694
* Commonscat Multimedia: Assimil
**Iñarbeko arroila** Nafarroa Garaiko Pirinioaurrea eskualdean kokatutako arroila bat da, Irati ibaiak zeharkatutakoa. Orotz-Betelu eta Artozki herrien artean dago, 2,50 kilometroko luzerarekin eta 7,30 kilometro koadroko azalerarekin. Zatirik sakonenetan, 612 metroko aldea dago ibaiaren mailaren (gaur egun Itoizko urtegiaren pean) eta gailurrik altuenen artean, eta azpimarratzekoak dira eskuinaldeko Lakorri eta ezkerraldeko Baxa mendiak.

Natura 2000 sarekoa da, Natura Erreserba gisa.

Ezaugarriak
-----------

Lurraldea babesteko eta erabiltzeko eskualdeetako hirigintza-arauei buruzko apirilaren 10eko 6/1987 Foru Legeak erreserba natural izendatu zuen. Bere perimetroaren barruan kareharrizko labar ugari daude, sai arre kolonia bat eta beste espezie harkaiztar batzuk dituztenak.

Mendi-mazelak zuhaitz-landaretza ugariz estalita daude, eta askotariko espezieak dituzte. Baso hezeetan pagoak eta haritzak daude karraskila menditarretara igarotzeko, eta ametz ilaundun eta pinu gorri tartekatzen dira. Bigarren mailako espezie ugarik (hostazuri, otsalizar, astigar arrunt, eihar frantses, ezki hostozabal, ezpel arrunt, etab.) barietatea eta kolorea ematen diote erreserba horri.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | IÑARBEKO ARROILA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).
* «Artxugako eta Zariketako mendilerroak eta Aretako mendiak - naturgune babestuak - navarra.es» *espaciosnaturales.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-11-21).

Ikus, gainera
-------------

* Irati ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109659689

 |

* Wd Datuak: Q109659689
**Barcelona's Head**, baita ere *Bartzelonaren Burua* eta *Bartzelonaren aurpegia* bezala ezagututa, katalanez *el Cap de Barcelona*, Roy Lichtenstein artista grafiko estatubatuarraren lana da. Lichtenstein pop-art mugimenduko artista da eta berarena diseinua da; eskultura Diego Delgado Rajado eskultoreak egin zuen, 1991 eta 1992 urteetan, eta Bartzeloko Kolon pasealekuan ikus daiteke.

Testuingurua
------------

*Barcelona's Head* eskulturak 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoen antolaketarekin batera hiriak ezagutu zituen aldaketa handiekin lotuta dago. Aldaketa hori ere kaleen dekorazioan izan zuen bere isla.

Ezaugarriak
-----------

Monumentuak dimentsio handiak ditu: 15 metroko luzera eta 6 zabalera. Obra harri-artifizialezko zortzi piezetan egin zen, azeroko grapekin lotuta eta zeramikaz estalia.. Guztiak 90 tona pisatzen du. Eskultura hau *Brushstrokes* (pintzeladak) aurpegi margotutako sailekoa da. Lanaren oinarrian Kataluniako modernismoari eginiko omenaldia dago.

Ikuspegi orokorra.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Roy Lichtenstein Fundazioaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5350918
* Commonscat Multimedia: La Cara de Barcelona

---

 |

* Wd Datuak: Q5350918
* Commonscat Multimedia: La Cara de Barcelona

Bibliografia
------------

* Capó, Jaume eta Catasús, Aleix: *Barcelona Esculturas*. Bartzelona: Poligrafa 2001. ISBN 84-343-0979-3.
**Irlandako musika matxinoa** edo **Irlandako musika erreboltaria** (ingelesez *Irish rebel music*) Irlandako musika herrikoiaren barnean sailkatu ohi den musika azpigenero bat da, kutsu zeharo abertzale, nazionalista eta errepublikarra du. Bere hitzak irlandar errepublikanismoan oinarritzen dira.

Musika mota honek Irlandako historiari buruzko hainbat gertakizunen aipamenak egin ohi ditu, nagusiki 1798ko Irlandar Altxamendutik hasi eta Irlandar Independentzia Gerra arteko denboraldia barne hartzen du, batzutan Ipar Irlandako gatazka ere barne hartu ohi duelarik. Denboraldi honetan izan baitzen, eta bereziki XX. mendearen hasieran, musika mota honek sorkuntza indar handiena izan zuen garaia.

Halere, salbuespen batzuk ere badaude, eta denboraldi hori baino lehenagoko ingelesen aurkako gudu edo liskarren aipamenak ere izan ohi dira (*Oró Sé do Bheatha 'Bhaile*, *Follow Me Up To Carlow* edota *Young Ned Of The Hill* abestiak kasu).

Bestalde, 1922. urtetik aurrera, eta bereziki 1970eko hamarkadatik aurrera, Ipar Irlandako gatazkaren inguruko abestiak ere badaude.

Taldeak
-------

Irlandan musika mota hau lantzen duten musika talde ugari daude (baita Irlandatik kanpora irlandar komunitateak bizi diren herrialdeetan ere: Eskozia, Ingalaterra, Ameriketako Estatu Batu, Australia...).

Talde garrantzitsuenen artean hauek leudeke: The Wolfe Tones, The Dubliners, The Clancy Brothers, Éire Óg, Ryan's Fancy...

Abestiak
--------

* A Nation Once Again
* Amhrán na bhFiann
* Boys of Kilmichael
* Come out Ye Black and Tans
* Follow Me Up To Carlow
* Go on home British soldiers
* God Save Ireland
* Kelly The Boy From Killane
* Kevin Barry (abestia)
* Off to Dublin in the Green
* Oró Sé do Bheatha 'Bhaile
* Roddy McCorley
* The Boys of the Old Brigade
* The Boys of Wexford
* The Foggy Dew
* The Rifles of the IRA
* The Wearing of the Green
* The Wild Colonial Boy
* Éamonn an Chnoic/Ned of the Hill

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1672918

 |

* Wd Datuak: Q1672918
**Irlandarrak baina irlandarragoak** (irlanderaz *Níos Gaelaí ná na Gaeil iad féin*; latinez: *Hibernis ipsis Hiberniores*, euskarazko *Euskaldun peto-petoak* esaldiaren baliokidea litzateke) Irlandako Erdi Aroan 1169ko normandiar inbasioaren ondoren ezarri ziren kanpotarren gaeleratze fenomenoa deskribatzeko erabili ohi zen esaldia da, izan ere, normandiar kanpotar horiek irlandar kultura eta gizartean integratzeko joera izan baitzuten, irlandar hizkuntza, kultura, musika, jazkera eta ohiturak bereganatuz..

Kanpotarren okupazio indar horiek Galesko Pembrokeshire konderritik itsasoz etorritako kanbriar-normandiar jauntxoak ziren, haien buruak Rikardo Clarekoa (Strongbow), Hugo Lacykoa lurjabea eta haren zaldun zen Gilbert Angulokoa zirelarik. Irlandar bilakatu zen lehenbiziko normandiar familia Angulotarrena izan zen, irlanderaz Coisdeala (Gilbert, Jocelyn-en semea) abizena jaso eta haien ondorengoak Connacht eskualdean bizi direlarik. Abizen hori ingelesera MacCostello gisa igaro, eta gerora gaur egun aski irlandarra den Costello abizena bilakatu zen. Fenomeno hau lehenbiziko kanpotarren artean jazotzen zen bitartean, bereziki XII. mendea ondorengo ingeles eta normandiar kolonien artean, ingeles zaharrak izena jaso zuten, baina XVII. mendetik aurrera ez zen horrelako kasu gehiegirik eman.

Halere, bai eguneroko hizkeran nahiz hedabideetan maiz erabili ohi den esaldia da, bai garai hartako anglo-normandiar etorkinak aipatzeko nahiz gerora munduan barna zabaldu zen Irlandar Diaspora aipatzeko ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Hibernis ipsis Hiberniores E. G. R. Notes and Queries.1853; s1-VII: 366
2. ↑  Batzuk irlandar gizartean erabat integratu ziren, *Hiberniores Hibernis ipsis* esaldi ezaguna sortu zelarik. More Irish Families. Edward MacLysaght, Irish Academic Press, ISBN=0-7165-0126-0 **(Ingelesez)**
3. ↑  Jatorriz, irlandera klasikoan gaur egungo hasierako *c* bokala *g* zen, hortik Mag Oisdealbhaigh abizena. Adibidez: Mag Aonghusa gaur egun Mac Uidhir da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2746331

 |

* Wd Datuak: Q2746331
Assiniboin familia Montanan, 1890 urtearen inguruan.
**Assiniboin** edo **Assiniboinen herria** Siux familiako indiar herri batekoez esaten da (Mississippi aldeko siuxak). Mintzairaz dakota herriari loturik ageri badira ere, aspaldi bereizi ziren haiengandik. Winnipeg aintziraren inguruko lurraldeetan bizi ziren, baina mendebaldera alde egin behar izan zuten, Kanadako Saskatchewan eta Assiniboine ibai-haranetara. Egun, Albertako (Kanada) eta Montanako (AEB) erreserbetan bizi dira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q682808
* Commonscat Multimedia: Assiniboine

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85008794
* NARA: 10643968
* AAT: 300103375
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q682808
* Commonscat Multimedia: Assiniboine
**Iragana** edo **lehena** gauden unearen aurretik gertatu den oro dugu. Denborarekin erlazioa duen kontzeptua da. Iragana aztergai duen diziplina ugari da historia, arkeologia, paleontologia, antropologia, filologia... horietako zenbait direlarik. Geroa edo etorkizuna lirateke iraganaren kontrakoak bien arteko muga orainak zehazten duelarik.

Fisikan iragana espazio-denborako puntu batean dagoenarengan eragina duten puntuen multzoa dela esaten dute. Mekanika klasikoak ordea denbora dimentsioareki soilik erlazionatzen du iragana momentu berean gertatzen diren gertakariek iragan berbera dutela ondorioztatuz.

Erlatibitate berezia
--------------------

espazio denbora diagrama batean argi konoaren denboran atzealdera proiektatzen den erdiak hartzen du iragana
Erlatibitate bereziaren arabera espazio-denbora jarraituan gertatzen diren perturbazioak argiaren abiaduran eroaten dira, honen arabera puntu baten iragana puntu horrengan eragina izan dezaketen puntuek osatzen dute horretarako iraganeko puntuak eta orainaren puntua argi izpien bidez elkartzea posible izan beharko litzateke. A puntua gertatu eta B puntua gertatu arteko denboran argi izpiek Atik Bra joateko astirik ez badute orduan A puntua ez litzateke Bren iragan izango. Aurrekoak espazio-denbora diagrama batean adieraziko bagenitu iraganak kono bat osatuko luke iraganeko argi kono izenez ezagutzen dena. Konoaren barneko gertakari guztiak konoaren erpineko gertakaria baino lehenago gertatzen da ikusle ororentzat kono barneko eremua erpineko gertakariaren iragana delarik.

Lotutako gaiak
--------------

* Oraina
* Etorkizuna
* Historia
* Denbora bidaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192630
* Commonscat Multimedia: Past
* Wikiquote Aipu famatuak: Iragana

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4316381-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192630
* Commonscat Multimedia: Past
* Wikiquote Aipu famatuak: Iragana


|  |
| --- |
| **Denbora** |
| Lehena → Oraina → Geroa
↓
2023ko apirilaren 6a, osteguna, 21:48 (UTC) |
Rio de Janeiroko iragarkia.

*Artikulu hau publizitate-tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Iragarki (argipena)».*
**Iragarkia** zerbaiten berri emanez argitaratzen den jakinarazpen publikoa da.

Iragarki bat ikusizko, entzunezko edo ikus-entzunezko euskarri bat da, iraupen laburrekoa, eta mezu bat transmititzen duena. Normalean ideia edo gertaera jakin batean zentratua izaten da, publizitate-helburuekin. Zerbaiten berri emanez argitaratzen den jakinarazpen publikoa da. Igortzen diren iragarkiek, helburu komertzialak dituzte (adibidez, zerbitzu publikoaren publizitateak, erakundeen publizitateak edo bestelako publizitate ez-komertzialek erabiltzen dituzten iragarkiak). Ematen diren iragarkiek merkataritza-helburuak dituzte.

Publizitate-iragarkia pertsonek produktu, gertaera, edo antzeko zerbait ezagutu ahal izateko egiten den mezua da. Horregatik, publizitate-iragarkiak konpainien parte dira, iragarkiak asmo sinesgarri batekin lotuta daudelako eta artikuluak, produktuak eta zerbitzuak sustatzera bideratuta daudelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1094729
* Commonscat Multimedia: Advertising slogans

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01103524

 |

* Wd Datuak: Q1094729
* Commonscat Multimedia: Advertising slogans
**Atum** jainko sortzailea "Bere kabuz existitzen dena", egiptoar mitologian eguzki jainko bat zen.

* Izen egiptoarra: **Itemu**. Izen greziarra: **Atum**.

Ikonografia
-----------

Gizon bezala irudikatua izan zen, koroa bikoitza eramanez, edo bizardun agure bezala. Eguzki jainko bezala, ahari buruarekin, mangosta buruarekin edo Fenix hegazti bezala. Giza gorputzarekin irudikatutako lehen jainkoa da, lehenago, antzinako egiptoarren jainkoek, animalia forma baitzuten.

Mitologia
---------

Atum Heliopoliseko kosmogoniaren arabera Nun izeneko hasierako ozeanotik jaio zen jainkoa da, berak bere burua sortuz (masturbazio, ttu, malko, izerdi edo beste modu batzuen bidez), Ra bere kontzientziaren bidez, gainontzeko jainkoak sortzen ditu: Shu eta Tefnut (airea eta hezetasuna), hauek, aldi berean, Geb eta Nuten gurasoak direlarik (lurra eta zerua), azken hauek, honako jainko hauen gurasoak direlarik: Osiris, Isis, Seth, Neftis eta Heru-uer. Atum, Menfisko teologiaren arabera, Ptahren bihotzetik sortua izan zen.

Bere lehen ondorengoek Heliopoliseko eneada sortzen dute. Bere seme-alaba Shu eta Tefnut, bere ttu edo masturbazioaren bidez sortu zituen. Herakleopolisen, bere eskua hasiera femeninoa zen, *Nebethetepet*en pertsonifikatuz "Asetzearen Andrea". Mito berantiarrago batzuen arabera, bere itzalarekin edo *Iusaas* jainkosarekin izan zituen harremanak.

Horemheb Atum gurtzen Luxorreko Museoa.

Epitetoak
---------

"Akatsgabea" deitua izan zen, jainko sortzaile bezala "Bere kabuz existitzen dena" eta "Unibertsoaren Amaierakoa" bezala ere bai.

Sinkretismoa
------------

Rarekin lotua izan zen, Atum-Ra bezala, Ptahrekin eta, batzuetan, Osirisekin. Amonekin identifikatua izan zen, Amon-Ra bezala, Inperio Berrian

Gurtza
------

Bere gurtza toki nagusia Heliopolis izan zen. Pithom, Meidum, Letopolis, Edfu, Herakleopolis eta Jargako oasian Egiptoko Aro Berantiarrean ere bai.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Rosa Thode, *Panteoi Egipziarra*, egiptologia.orgen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170569
* Commonscat Multimedia: Atum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139156563545823241717
* ISNI: 0000 0001 1401 7362
* GND: 118650904
* LCCN: no2019114576
* SUDOC: 027460606

 |

* Wd Datuak: Q170569
* Commonscat Multimedia: Atum
Ibilketa atletiko proba bateko ibilketari edo atletak.
**Ibilketa atletikoa** korrika edo lasterka egin gabe ahalik eta azkarren oinez ibiltzean datzan atletismoaren disziplinari deritzo. Ibilketa eta lasterketaren muga atletaren bi oinek lurzoruarekin kontaktua galtzean dago. Azken hau gertatuz gero, jada atleta korrika edo lasterka dabilela jo ohi da (ibilketarien hizkeran: hegan edota "airean"), horrek ibilketa atletiko frogetan zigorra izan ohi du.

Ez da oinezko lasterketarekin nahastu behar, atletismoaren disziplina horretan bi oinak lurzorutik une berean altxa baidaitezke, ezta kale ibilketa eta ipar martxarekin ere, hauetan ez baita ez korrika ezta ibilketarik burutzen.

Probak
------

Probak honakoa dira:

* Gizonezkoak: 20 km (errepidea), 30 km (pista), 50 km (pista) eta 50 km (errepidea).
* Emakumezkoak: 5 km (pista), 10 km (pista), 20 km (pista) eta 20 km (errepidea).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202391
* Commonscat Multimedia: Race walking

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX536031
* BNF: 119382975 (data)
* GND: 4156320-7
* LCCN: sh85144901
* NDL: 00567133
* NKC: ph669537
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202391
* Commonscat Multimedia: Race walking
**Eduardo Fernández Rubiño** (Madril, 1991ko irailaren 13a) madrildar filosofo, politikari eta LGTB ekintzailea da. Gaur egun, Madrilgo Biltzarreko legebiltzarkide da 2015eko ekainean aulkia lortu zuenetik. Carlos Fernández Liria filosofoaren semea da eta Filosofia ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. Ikasleen ordezkaria izan zen klaustroan, baita Madrilgo Unibertsitate Konplutenseko Ikasleen Ordezkaritza Zentraleko kidea ere.

*Juventud Sin Futuro* (Etorkizunik Gabeko Gazteria) espainiar gazteen ezegonkortasun ekonomiko eta sozialaren aurkako taldearen kide izan zen, M-15 mugimenduaren baitan. Testuinguru horretan, sare sozialen esparruan eta kanpaina politiko digitalen diseinuan hasi zen lanean. 2015eko urriko Podemosen «Bai, egin daiteke» Herritarren Batzarrean, Estatuko Herritarren Kontseiluko kide hautatu zuten eta alderdiaren sare sozialen arduradun izendatu zuten. Pablo Iglesiasen aholkulari izan zen arlo horretan eta Europako Parlamentuan Internet bidezko komunikaziorako aholkulari gisa lan egin du. Homosexuala da eta LGBT ikasle-kolektiboetan parte hartu du.

2019ko uztailean, Más País alderdiaren eskutik eta2019ko Madrilgo Batzarrerako hauteskundeen ondoren, senatari aulkia lortu zuten. Madrilgo Asanbladak izendatu zuen eta legegintzaldiko senataririk gazteena bihurtu zen. Akta 2021eko uztailera arte mantendu zuen; izan ere, 2021eko Madrilgo Batzarrerako hauteskundeen harira, Más Madridek hautatutako senataria Pablo Gómez Perpinyà izatera pasatu zen. Rubiño, bestalde, Más Madrid legebiltzar-taldeko presidentea izatera pasatu zen. 2023ko udal hauteskundeetan Más Madriden Madrilgo zerrendan aurkeztuko dela iragarri da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Suárez, Gonzalo.  (24 de septiembre de 2015). «El político más influyente del que nunca has oído hablar» *El Mundo*.
2. ↑   Moraga, Carmen.  (4 de julio de 2015). «"Me cuesta tener que compartir espacio con Cifuentes y los culpables de la crisis"» *eldiario.es*.
3. 1 2    *Eduardo Fernández Rubiño.* .
4. 1 2    *Eduardo Fernández Rubiño.*  Asamblea de Madrid.
5. ↑   Romo, José Luis.  (27 de junio de 2015). «El círculo gay de Podemos» *El Mundo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26232737
* Commonscat Multimedia: Eduardo Fernández Rubiño

---

* **Identifikadoreak**
* Asamblea de Madrid: 510

 |

* Wd Datuak: Q26232737
* Commonscat Multimedia: Eduardo Fernández Rubiño