**Montxo Armendariz**, jaiotzez **Ramon Armendaritz Barrios** (Olleta, Leotz, Nafarroa Garaia, 1949ko urtarrilaren 27a), zinema zuzendari, gidoigile eta dokumentalgile nafarra da.

Bizitza
-------

Elektronika ikasi zuen. Hirurogeita hamarreko hamarkadan, irakaskuntza, elektronika zereginekin, frankismoaren aurkako borrokarekin (Euskadiko Mugimendu Komunistako kide izan zen) eta bere zinema zaletasunarekin txandakatu zuen.

1979an *Barregarriaren dantza* bere lehen laburra egin zuen, euskal keinu nabarmendun giza-manipulazioaren salaketa garbia zena, Zilarrezko Mikeldia eta Bilboko Film Labur eta Zine Dokumentalaren Nazioarteko Ekitaldian Euskal Zinearen Lehen Saria lortu zituen. Bertan ezagutu zituen bere geroagoko arte-jardueran funtsezkoak izango ziren Fernando Larruquert edo Javier Agirresarobe zinemagileak.

1980an askatasunik eza berriz salatzen zuen ikuspegian oinarritutako estilodun ariketa izan zen *Ikusmena* filma egin zuen.

1981ean nafar Erriberari buruzko Ikuska serieko film laburra eta *Nafarrako ikazkinak /Carboneros de Navarra* dokumental etnografikoa egin zituen. Lan horrekin, Bilboko Jaialdian euskal zinearen Sari Nagusia irabazteaz gain, *Tasio* bere lehen film luzea inspiratu zuen Anastasio Otxoa ikazkina ezagutu zuen.

1982 urtean Elias Kerejetarekin harremanetan jarri eta lehen film luzea egin zuen: *Tasio*, bertan Nafarroako ikazkinen bizimodua kontatzen zuen. Naturari gogor heltzen dion eta bere askatasuna maite zuen ikazkinari buruzko kontakizuna zen. *Eremuz kanpoa* eta *elipsia* bezalako zinemagintzako baliabideei ohiz kanpoko etekina atera zien. Hainbat sari eta kritikaren eta publikoaren laguntza guztia lortu zituen. La muerte de Mikel filmarekin laurogeiko hamarkadako euskal zinearen funtsezko lana izan zen.

1986 urtean *27 ordu* filma egin zuen, euskal gaztediaren zati baten ikuspegirik ezari buruzkoa. 1986ko Donostiako Zinemaldian Zilarrezko Kontxa Saria edo Montpellierreko Zinemaldian Filmik Hoberenari Sariak bezalakoak jaso zituen.
1990 urtean *Las cartas de Alou* filma egin zuen, gizarte garatuetara iristean etorkinek pairatu behar duten eguneroko arrazakeriaren kronika. 1990eko Donostiako Zinemaldian Urrezko Maskorra jaso zuen.
1994an *Historias del Kronen* egin zuen. Gizakiaren askatasunaren aldeko nahia adierazi zuen berriz, baina erregistro aldaketa bat ekarri zuen, umilak ez ziren jarreretara hurbildu baitzen.
1997an *Secretos del Corazón* egin zuen. Askatasun egarria eta gizakien manipulazioagatiko mespretxua bezalako gaiak landu zituen. Berlingo Zinemaldian Europar Filmik Hoberenari Angel Azul Saria, lau Goya eta Atzerriko Filmik Hoberenari Oscarretarako izendapena lortu zituen.

2001ean *Silencio roto*, Francoren erregimena erortzeko makiek izan zuten kixote-borrokari buruzkoa. Berriz ere askatasunari aipamenak egin zizkion filmean. Armendarizek zuzendaritzaren, gidoiaren eta baita ekoizpenaren ardura bereganatu zuen. Nantesko Espainiar Zinemaldiaren aipamenik gorena den Jules Verne Sari garrantzitsua eta Euskal Zinearen "El Mundo" lau Sari jaso zituen.
2005ean *Obaba* Bernardo Atxagaren eleberrian oinarritutako filma egin zuen. Espainiako Akademiak Obaba hizkuntza ez ingelesdun filmen Oscarrerako hautetsi zuen eta Euskal Zineari "El Mundo" hiru Sari eta Nueva Yorkeko Association of Entertainment Critics izenekoaren Filmik Hoberenari Saria lortu zituen.

2010eko apirilaren 23an, Nafarroako Unibertsitate Publikoak "Doctor Honoris Causa" izendatu zuen.

Filmografia
-----------

| **Urtea** | **Filma** | **Zuzendari/Gidoigile/Ekoizle** |
| --- | --- | --- |
| 1974 |  *La danza de lo gracioso*/*Barregarriaren dantza* (film laburra) | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1980 | *Paisaje* (film laburra) | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1981 | *Ikuska 11* (Nafarroari buruzko dokumentala) | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1984 | *Tasio* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1986 | *27 ordu* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1990 | *Las cartas de Alou* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1994 | *Historias del Kronen* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 1997 | *Secretos del corazon* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 2001 | *Silencio roto* | Zuzendari, ekoizle eta gidoigilea |
| 2002 | *La guerrilla de la memoria* | Ekoizlea |
| 2004 | *Escenario movil* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 2005 | *Obaba* | Zuzendari eta gidoigilea |
| 2011 | *No tengas miedo* | Zuzendari eta gidoigilea |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Abizena horrela idaztea, euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, *Armendaritz* onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑  Armendariz Auñamendi eusko entziklopedian

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** «Montxo Armendariz», IMDB webguneko fitxa.
* Carlos ROLDÁN LARRETA: «Montxo Armendariz Barrios», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2991034
* Commonscat Multimedia: Montxo Armendáriz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19841335
* ISNI: 0000 0000 5952 8919
* BNE: XX971200
* BNF: 135399659 (data)
* CANTIC: a1110692x
* GND: 124520723
* LCCN: n00039740
* NKC: xx0150145
* Tabakalera ID: 4385
* SUDOC: 050706381
* UB: a1111284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 8496
* Lur: 00474/eu\_a\_4740/a4740
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 15514

 |

* Wd Datuak: Q2991034
* Commonscat Multimedia: Montxo Armendáriz


  


| * i
* e
* a
Manuel Lekuona Saridunak |
| --- |
| 1983 Manuel Lekuona  •  1984 Odon Apraiz  •  1985 Jorge de Riezu  •  1986 Andres Eliseo Mañarikua  •  1987 Justo Garate  •  1988 Manuel Laborde  •  1989 Eugène Goienetxe  •  1990 Gerardo López de Gereñu  •  1991 Karlos Santamaria  •  1992 Bernardo Estornes  •  1993 Francisco Salinas Quijada  •  1994 Iratzeder  •  1995 Adrian Zelaia  •  1996 Jorge Oteiza  •  1997 Micaela Portilla  •  1998 Jose Maria Jimeno Jurio  •  1999 Piarres Xarriton  •  2000 José Miguel Azaola  •  2001 Jose Ignacio Telletxea  •  2002 Armando Llanos  •  2003 Jesus Atxa  •  2004 Jean Haritxelhar  •  2005 Elias Amezaga  •  2006 Mentxu Gal  •  2007 Sabin Salaberri  •  2008 Montxo Armendariz  •  2009 Txomin Peillen  •  2010 Jose Antonio Arana  •  2011 Jose Luis Ansorena  •  2012 Soledad Silva  •  2014 Antxon Agirre  •  2015 Joan Mari Torrealdai  •  2016 Jean-Louis Davant  •  2017 Fermin Leizaola  •  2018 Maria Jose Azurmendi  •  2019 Xabier Amuriza  •  2020 Jose Ramon Etxebarria  •  2022 Jon Bagues |
| Eusko Ikaskuntza |