recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Azido pirubikoa** CH3-CO-COOH formula duen azido karboxilikoa da, biokimikan eta fisiologian garrantzi handia duena. Zetoazidorik sinpleena da. Azido pirubikoaren anioi karboxilatoari **pirubato** deritzo.

Ezaugarri fisiko-kimikoak
-------------------------

Azido pirubikoa koloregabekoa da. Nahaskorra da uretan eta disolbagarria etanolean eta eterrean. Bere pisu molekularra 88,06 g/mol da, eta irakite-tenperatura 165 °C-koa.

Laborategian etanal zianuroren hidrolisiagatik lortzen da. Etanal zianuroa, berriz, etanal kloruro eta potasio zianuroren erreakzioan sortzen da:

CH3COCl + KCN → CH3COCN
CH3COCN → CH3COCOOH
Hidrogeno katioia askatzen duenean azido pirubikoak pirubato anioia sortzen du:

CH3−CO−COOH → CH3−CO−COO− + H+

Zeregin biologikoa
------------------

Pirubatoa garrantzi handiko metabolitoa da. Izan ere, bizidunen metabolismoan funtsezko zeregina burutzen du.

Pirubatoa glukolisiaren azken produktua da. Zehazki, glukosa molekula bakoitzeko 2 molekula pirubato sortzen dira prozesu metaboliko horretan. Pirubato horrek bi bide metaboliko har dezake jarraian: Krebs ziklora pasatu (arnasketa aerobioan) ala hartziduraren bidea, etanol ala azido laktiko sortuko duena (arnasketa anaerobioan).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213580
* Commonscat Multimedia: Pyruvic acid

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4337268-5
* LCCN: sh85109371
* NKC: ph705655
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019289
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 127-17-3
* ChEBI: 32816
* ChEMBL: CHEMBL1162144
* ChemSpider: 1031
* DrugBank: 00119
* PubChem: 1060
* UNII: 8558G7RUTR
* KEGG: C00022
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 127-17-3

 |

* Wd Datuak: Q213580
* Commonscat Multimedia: Pyruvic acid
**Early konderria** (ingelesez: *Early County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Blakely da. 2010eko zentsuaren arabera 11.008 biztanle zituen, Early kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Early konderriak 1.337,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,72 ura dira. Beste 1.327,61 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.008 pertsonetatik 5.421 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 171 dira. 5.441 beltzak edo afroamerikarrak. 34 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 68 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486757
* Commonscat Multimedia: Early County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124347102
* ISNI: 0000 0004 0407 9668
* LCCN: n81103571
* NARA: 10039123
* **Lekuak**
* OSM: 1028125
* TGN: 2000340

 |

* Wd Datuak: Q486757
* Commonscat Multimedia: Early County, Georgia
Dragon World-en mapa
**Dragon World** Dragoi Bola anime eta mangako fikziozko mundua da. Istorio gehienak bertan gertatzen dira. Hainbat Crossover kontuan hartzen baditugu badirudi Slump Doktorea eta Neko Majin Z serieetako mundua ere bera dela. Bertako biztanleek Lurra deitzen diote; ***Dragon World*** hitza serieari buruzko liburuetan eta kapituluen izenetan erabiltzen da.

Ezaugarriak
-----------

Munduak zientzia-fikzioa eta fantasiaren ezaugarriak nahasten ditu. Nahiz eta bere kronologiaren arabera seriearen hasieran 749. urtean egon, izugarrizko aurrerapen teknologikoak daude, baina baita humanoide eta dinosauroak ere.

Politikoki mundu osoa monarkia absolutu baten menpe dago eta geografikoki 43 eskualdetan dago banatuta. Kronologia ez ezik, bere egutegiak gregoriotar egutegia banaketa eta luzeera berdina dauzka. Txanpona Zenia da, Arte Martzialen Txapelketan aipatzen da batez ere.

Biztanleak
----------

**Dragon World**-eko biztanleak hiru taldetan bana daitezke: 

### Gizakiak

Biztanleen gehiengoa dira eta ilearen kolorea edo ezaugarri arrarorenbat (Krilin sudur gabeakoa da, Ten Shin Hanen hiru begiak) ez bada, Dragoi Bolako **gizakiek gizaki** errealen antza dute. Antzeko ezaugarriak dauzkatenez, **gizakien** eta saiyen arteko hibridoak jaio daitezke.

Dragoi Bolaren unibertsoko beste biztanle batzuekin alderatuta, **gizakiak** oso izaki ahulak dira. Haur saiya batek **Lurreko** gizateria guztia akabatu dezakeela esaten da. Hala ere, badaude besteak baino argiagoak diren **gizakiak**, Bulma eta Brief Doktorea esaterako eta beste batzuk indartsuagoak *ki* teknikak menperatzeko beste, gerlari bikain bilakatzen dituena.

### Humanoideak

Nahiz eta gutxiago izan, Oolong bezala, badaude gizaki itxurako animalia adimentsuak ere. Hauek gizartean pertsona normal bezala tratatzen dira, nahiz eta serieak aurrera egin ahala gero eta gutxiago ikusten diren.

### Munstroak

Talde txikiena berau, beste bi taldeetakoak ez diren izakiak dira. Munstroak naturaz gaindiko izakiak dira Babaren borrokalariak edo Pilaf bera esaterako.

Erlijioa eta mitologia
----------------------

Erlijioak eta mitologiak garrantzia dute bai manga eta baita animean ere. Unibertsoan jainkoek hierarkia espezifiko bat dute:

* Planeta bakoitzak hil daitekeen Jainko bat du, ez dira ahalguztidunak eta planetan bertan bizi da. Seriean paper hau Kami-samak du, istripuz **Lurrera** iritsi zen Namektarra eta geroago Dende izeneko beste Namektar batek ordezkatuko du.
* Planeta bakoitzeko Jainkoaren gainetik 5 Kaito daude, bat 4 galaxia bakoitzeko eta guztiak kontrolatzen dituen beste bat: Kai Errege Handia.
* Kaitoen gainetik Kaio Shinak daude. Hauek beste 5 dira. Dragoi Bolan Ekialdeko Kaito Shin bakarrik ageri da, beste guztaik Boo Ahaltsuak akabatu edo xurgatu baitzituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Daizenshū* 4. liburukia World Guide-n argitaratua, 74. eta 75. orrialdeak.
2. ↑  *Daizenshū* 4. liburukia World Guide-n argitaratua, 68. orrialdea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2542783

 |

* Wd Datuak: Q2542783
**Azido klorosoa** (**HClO2**) klorito ioi batez eta hidroi batez osatuta dagoen konposatu inorganikoa da. Azido ahul bat da. Azido honetan kloroak +3 oxidazio egoera du. Substantzia purua ezegonkorra da eta azido hipoklorosoan (HClO) eta azido klorikoan (HClO3) dismutatzen da:

{\displaystyle {\ce {2 HClO2 -> HClO + HClO3}}}

Azidoa substantzia puru gisa lortzea zaila bada ere, bere base konjokatua, azido honen eratorria den kloritoa, egonkorra da. Kloritoa duen gatz ezagun bat sodio kloritoa da. Gatz hori eta antzeko beste batzuk batzuetan kloro dioxidoa ekoizteko erabiltzen dira.

Prestaketa
----------

Azido klorosoa bario kloritoa edo berun (II) kloritoa azido sulfurikoaren erreakzionaraziz lor daiteke:

{\displaystyle {\ce {Ba(ClO2)2 + H2SO4 -> BaSO4 + 2 HClO2}}}

{\displaystyle {\ce {Pb(ClO2)2 + H2SO4 -> PbSO4 + 2 HClO2}}}

Egonkortasuna
-------------

Azido klorosoa oxidatzaile indartsua da, baina dismutatzeko duen joerak balioa kentzen dio dohain horri.

Kloroa da HXO2 formulako azido isolagarri bat sortzen duen halogeno bakarra. Formula hori duen bromozko edo iodozko azidorik ez da inoiz isolatu. Bromitodun gatz gutxi batzuk ezagutzen dira, baina ez ioditodunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Wiberg, Egon..  (2001). *Inorganic chemistry.*  (1st English ed.. argitaraldia) Academic Press ISBN 0-12-352651-5. PMC 48056955. (Noiz kontsultatua: 2020-04-28).

Ikus, gainera
-------------

* Azido hipokloroso
* Azido kloriko
* Azido perkloriko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q407495
* Commonscat Multimedia: Chlorous acid

---

* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 13898-47-0
* ChEBI: 29219
* ChEMBL: CHEMBL1906899
* ChemSpider: 22861
* PubChem: 24453
* UNII: 7JRT833T5M
* KEGG: C01486
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 13898-47-0

 |

* Wd Datuak: Q407495
* Commonscat Multimedia: Chlorous acid
**Eduardo Aguirre** (Kuba, 1946), Ameriketako Estatu Batuetako diplomazialaria da. Espainian eta Andorran enbaxadore izan zen, George W. Bush presidenteak izendatu zuen Estatu Batuetako Senatuak baieztatu ondoren. Condoleezza Rice Estatu idazkariaren aurrean zin egin zuen eta bere egiaztagiri diplomatikoak Juan Carlos I.a erregearen aurrean aurkeztu zituen 2005eko ekainaren 29an eta Jacques Chirac Frantziako presidentearen eta Joan Enric Vives Sicília apezpikuaren aurrean, Andorrako Koprintzeen aurrean. 2009ko urtarrilaren 20ra arte izan zuen kargua.

Biografia
---------

1946an jaioa, bai bera eta bai bere emaztea Kubatik emigratu zuten hamabost urterekin. Houstonen dute egoitza, hiru hamarkada daramatzate bertan. Agirretarrek bi seme-alaba heldu dituzte, Eddy eta Tessie.

Louisiana Estatuko Unibertsitatean (LSU) Zientzietan lizentzia lortu zuen. Gainera, American Bankers Association-eko National College of Business Credit-en lizentziaduna da.

George W. Bush Texasko gobernadorea zen bitartean, Agirrek Houstoneko Unibertsitate Sistemako errejidoreen kontseiluko kide izendatu zuten, sei urtez, 1996 eta 1998 artean izan zuen presidentea. George HW Bush presidente ohiak Enplegu Politikarako Batzorde Nazionaleko kide izendatu zuen. Texasko Auzitegi Gorenak Estatuko Abokatuen Elkargoko Zuzendari Publiko izendatu zuen. Horrez gain, erakunde publiko, profesional eta hiritar ugaritako kontseiluetan parte hartu du; horien artean, Texas Children's Hospital, Texas Advocacy Foundation, Operation Pedro Pan Foundation, Bankers Association for Finance and Commerce, Houstoneko Gurutze Gorriaren dibisioak eta Salbazio-armada.

Geroago, Bank of America Nazioarteko Banku Pribatuaren presidentea izan zen, non 24 urtez egon zen. Bere banku-ibilbideak hiru hamarkada baino gehiago ditu. Estatu Batuetako Export-Import Bank (Ex-Im Bank), Estatu Batuetako Gobernuko agentzia federalaren jarduneko presidentea izan zen. Ex-Im Bank-en egin zituen 20 hilabeteetan, Lehendakariorde Nagusiaren eta Operazioko Zuzendariaren karguak ere izan zituen.

Funtzio publikoa eta diplomazia
-------------------------------

2 urte eta erdiz, Estatu Batuetako Herritartasun eta Immigrazio Zerbitzuko (USCIS) lehen zuzendaria izan zen, Segurtasun Saileko Idazkari Laguntzaile maila zuen kargua. Haren zuzendaritzapean, USCISek aurrerapen esanguratsuak eta neurgarriak egin zituen atzeratutako eskaerak prozesatzen, zerbitzua hobetzen eta segurtasun nazionala hobetzen. 2005ean Espainian eta Andorran enbaxadore izendatu zuten, eta 2009ko urtarrilaren 20ra arte izan zuen kargua. gg hh jj kk ll ññ

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5340499
* Commonscat Multimedia: Eduardo Aguirre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12007100
* LCCN: no2003120591
* SNAC: w6fv9c1w

 |

* Wd Datuak: Q5340499
* Commonscat Multimedia: Eduardo Aguirre
193ko aureo bat Septimio Severogen irudiarekin Legio XIV Gemina legioaren omenez, Séptimo Erromatar enperadore izendatu zuena.
**Aureoa** (latinez aureus eta pluralean aurei) Antzinako Erromako urrezko txanpon bat izan zen, zilarrezko 25 denarioren baliokidea. K. a. I. mendeaz geroztik etenik gabe jaulki zen, harik eta IV. mendean bizantziar solidoak ordeztu zuen arte. Aureoak denarioaren antzeko neurria zuen gutxi gorabehera; hala ere, urrezkoa zenez, dentsitate handiagokoa eta astunagoa zen.

Julio Zesarren garaitik aurrera, aureoa askoz sarriago txanpondu zen. Zesarrek txanponaren pisua erromatar libraren (8 gramoren baliokidea gutxi gora-behera) berrogeirenean ezarri zuen. Neron enperadorearen agintaldian, aureoaren pisua erromatar libraren berrogeitabostenera murriztua izan zen.

Marko Aurelio enperadore filosofoaren agintaldian, aureoaren ekoizpena jaitsi egin zen, eta Karakalarenean berriz murriztu zen bere piusua erromatar libraren berrogeitamarrenera.

309an bizantziar solidoak hartu zuen bere ordezkoa, Konstantino Handiaren agintaldian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476078
* Commonscat Multimedia: Aureus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4873978-9
* AAT: 300192871
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q476078
* Commonscat Multimedia: Aureus
**Aurelio Sagaseta Ariztegi** (Ituren, Nafarroa Garaia, 1935eko uztailaren 27a) nafar apaiza eta musikaria da.

Iruñako Seminarioan egin zituen ikasketak 1960ean apaiztuz. Une hartatik aurrera musika erlijiosoa izan zuen bere espezialitatea. 1962an, oposaketa bidez irabazi zuen Iruñako Katedraleko kanonigo eta ganbara-maisu edo txantre postua. Urte batzuk eman zituen Erroman bere musika ezagutzak zabaldu eta sakontzen, modu honetan Musika Institutu Pontifizioan Musika Sakratuan, Gregorianoan eta Musikologian atera zituen tituluak 1970ean.

Iruñeara itzulita, oposaketa bidez, Nafarroako Goi Mailako Musika Kontserbatorioan postua lortu zuen konposizio irakasle moduan 1971ean, 1985ean bertako katedradun bihurtuz. Kontserbatorioko zuzendari ere izan zen 1986 eta 1988 artean. Espainiako eliz-musikarien elkarteko lehendakaria da 1992 ezkeroztik. Higinio Anglés musikologo handiaren dizipulutzat dauka bere burua.

Bere ibilbide luzean irakaskutza, zuzendaritza, ikerketa eta konposizioa uztartu ditu. Nabarmentzekoa da Iruñako Katedraleko musika artxiboan egindako lana, bertatik ahantzita zeuden edo ezagutzen ez ziren lanak berreskuratu, argitaratu eta interpretatuz, beti ere obren garaiko estetika ahalik eta modu finenean mantentzen saiatuz. Katedraleko musika-ganbararekin hainbat grabaketa eta kontzertu eman ditu Euskal Herrian, Espainian eta Europan. Adierazgarria da, halaber, Katedraleko ospakizunak laguntzen bere koruak daukan maila eta liturgiari ematen dion garrantzia. Herri musika ere aztertu izan du.

Ugariak dira aldizkari zietifikoetan argitaratutako artikulu eta ikerkertak eta bakarrik edo lankidetzan argitara emandako liburuek ere garrantzi nabarmena daukate, esaterako: *La Música Medieval en Navarra* (Iruñea, 1970) Higinio Anglésekin lankidetzan edo *Órganos de Navarra* (Gobierno de Navarra, 1985) Luis Taberna Lesakarrarekin batera egina. *Diccionario Hispano-Americano de la Música* (2000) delakoan hainbat sarrera ere idatzi ditu.

Nafarroako Koruen Federazioko urrezko domina jaso zuen, bai eta Donostiako Orfeoia/ UPV-EHU saria ere, bertzeak bertze.

Academia de Bellas Artes de San Fernando erakundeko kide urgazlea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115732131
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65567672
* BNE: XX832201
* GND: 1182586503
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 119821

 |

* Wd Datuak: Q115732131
**Aurelio Galfetti** (Lugano, 1936ko apirilaren 2a - Bellinzona, 2021eko abenduaren 5a) suitzar arkitektoa izan zen.

Arkitekturako ikasketak egin zituen, eta 1954. urtean lortu zuen doktoregoa, bere sorterriko Liceo Cantonalen. 1956an arkitekturako praktikak egiten hasi zen T. Carloni arkitektoaren estudioan, harik eta 1960. urtean bere estudioa zabaldu zuen arte. Hurrengo urteetan (1962-1974) F. Ruchart eta Trümpy arkitektoekin lan egin zuen, 1970-1974 bitartean L. Vacchinirekin, eta 1970-1978 artean, berriz, M. Botta, R. Tami eta L. Snozzirekin. 1976an beste estudio bat zabaldu zuen Bellinzonan. *Federazione* *degli* *Architetti* *Svizzeri* eta *Bund* *Deutscher* *Architekten* elkargoetako kide egin zuten urte hartan bertan. 1980 eta 1988 bitarteko urteetan nazioarteko hainbat lehiaketatan parte hartu zuen: Parisko lehiaketan, bertako Operaren egoitza berriaren proiektuarekin (1983), Salzburgokoan, Vienakoan, Milangoan, Regensburgekoan, Marseillakoan eta Montpellierrekoan. Hitzaldiak eman zituen Europako hainbat hiritan (Milan, Paris, Munich, Darmstadt, Bartzelona, Zurich, Lausana, Genoa&) eta ospe handia lortu zuen hizlari gisa. Bere arkitektura-lanetan aipagarriak dira Riva San Vitalen egindako eskola bat (1962-1965) eta etxe bat (1965-1966); Bellinzonako igerilekua (1967-1970); etxebizitzen eraikina, Biascan (1971). Berrikuntza proiektu ugari ere egin zituen: etxe pribatu bat, Bedanon (1963); Santa Croce eliza, Riva San Vitalen (1972-1975); Santa Maria eliza, Maggian (1976-1977); Prato Leventinako hilerria, kapera, santutegia (1978-1982), etab.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117481
* Commonscat Multimedia: Aurelio Galfetti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 110813982
* ISNI: 0000 0001 0935 0347
* BNF: 131713488 (data)
* CANTIC: a11279011
* GND: 11886209X
* LCCN: n89659725
* NKC: xx0147273
* CiNii: DA04061583
* SUDOC: 069659133
* ULAN: 500023610
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02295/eu\_g\_0418/g0418

 |

* Wd Datuak: Q117481
* Commonscat Multimedia: Aurelio Galfetti
**Decatur konderria** (ingelesez: *Decatur County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oberlin da. 2010eko zentsuaren arabera 2.961 biztanle zituen, Decatur kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Decatur konderriak 2.315,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,63 ura dira. Beste 2.314,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.961 pertsonetatik 2.899 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 30 dira. 17 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376136
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130202982
* LCCN: n82017638
* **Lekuak**
* OSM: 1070329
* TGN: 2000679

 |

* Wd Datuak: Q376136
* Commonscat Multimedia: Decatur County, Kansas
Erromatar auriga
**Auriga** biga- bi zaldik tiratutako ibilgailu arina- gidatu behar zuen esklaboa zen. Biga, erromatar batzuen garraiobidea zen, komandante militarrena bereziki. Euren jabearen segurtasuna euren eskuetan zegoenez, kontu handiz aukeratuak izaten ziren konfiantzazko esklaboen artean.

Beste teoria batek, erromatar garaipenetan erramu koroa eusten zuen esklabo bati ematen zitzaiola adierazten du. Esklabo honek, uneoro *gogoratu gizon bat (bakarrik) zarela* xuxurlatzen zuen, jenerala gehiegi harrotu ez zedin. Azken garaietan, hitza oso arrunta izan zen, eta edozein ibilgailuren gidaria adierazten zuen.

Zaldi lasterketak
-----------------

Inperio garaian, asko igo zen lasterketenganako gustua, eta aurigak, jendetzaren idolo bihurtu ziren, kategoria ezberdinetan lehiatzen ziren esklabu eta libertoak izaten segitzen zuten arren: bi zaldiko bigak, hiruko trigak, lauko kuadrigak, eta sei, zortzi edo hamar zaldik tiratutako gurdiak.

II. mendean, mila garaipen lortu zituzten aurigei *miliario* deitzen zitzaien. Errespetu eta ospeaz gozatzen zuten eta aberastasun handiak metatzen zituzten.

Ezagunenetako bat Kaio Apuleio izeneko hispaniar bat izan zen. 24 urte eman zituen zaldi lasterketetan parte hartzen. Honen ohorez, monumentu bat eraiki zen erromatar zirkutik gertu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2570377
* Commonscat Multimedia: Aurige

---

 |

* Wd Datuak: Q2570377
* Commonscat Multimedia: Aurige
**Baltasar Gaspar Melchor Ametzola Aspizua** (Izarra, Urkabustaiz, 1878ko urtarrilaren 8a - ?, 1960ko abuztuaren 23a) bilbotar enpresaburu eta politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen.

Biografia
---------

Aita José Ametzola Biriga, meategietan eta trenbideetan aritu zen enpresaburua, eta ama Catalina Aspizua izan zituen. Beraz José Amezola pilotari olinpikoaren anai txikia izan zen. *La Cervecera del Norte* enpresako presidentea, Athletic Clubeko zuzendaritzan izan zen.

1911ko martxoko Hauteskundeetan Bizkaiko Batzar Nagusietako Bilbo aurkeztu eta ahaldun aukeratua izan zen.

1915eko abenduan Euzkadi Buru Batzarrrak Luis Arana Goiri eta Torrerekin batera kaleratua izan zen. 1923ko urtarrilaren 14an ospatutako Aberri (EAJ) alderdiko biltzar nazionalak Euzkeldun-Batzokijarekin batzea onartu zuen, Ametzola nahiz Luis Arana Goiri azken honen ordezkariak ziren.

1930eko Bergarako Akordioa eta EAJren berrelkartzearen ondoren, alderdi horretan berronartua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Se llamaba José, José de Amezola y Aspizúa
2. ↑  "La Cervecera del Norte" (1)
3. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Baltasar Amezola.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18958978
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25261

 |

* Wd Datuak: Q18958978
**Earthshaker Fest** Alemaniako Bavaria estatuko Kreuth udalerrian urtero udan ospatu ohi zen heavy metal jaialdi bat izan zen. 2003-2007 bitartean ospatu zen. Azken ekitaldia 2007ko uztailaren 19a eta uztailaren 21a artean ospatu zen.

Taldeak
-------

### 2003

Testament, Doro, Pretty Maids, Annihilator, Justice, Powergod, Evidence One, Freedom Call, End of Green, Stryker, Cronos Titan, Hatred, Born Wild, Desperate Cry, Detox, N.O.T, DJ Andre.

### 2004

Fear Factory, In Flames, Sodom, Primal Fear, Destruction, Helloween, U.D.O. Leaves’ Eyes, Mnemic, Disbelief, Rose Tattoo, Mantas, 16 Hell Ventiler, The Traceelords, Dew-Scented, Psychopunch, Justice, Dream Evil.

### 2005

Manowar, Die Apokalyptischen Reiter, Children of Bodom, Nightwish, Testament (abgesagt), Dimmu Borgir, Rhapsody, J.B.O. Grave Digger, Hypocrisy, Masterplan, Primal Fear, Loudness, Finntroll, Dragonlord, Stormwarrior (Kai Hansen-ekin batera), Evidence One, Destruction, Disbelief, Cage, Graveworm, Justice, After Forever, Exilia, Bludgeon, Machine Men, Turisas, HolyHell, Powergod, Abandoned, Force of Evil.

### 2006

Hammerfall, Venom, Saxon, Edguy, Testament, Lordi, Opeth, Satyricon, Sodom, Jon Oliva's Pain, Soilwork, Arch Enemy, Rage, Deathstars, Kataklysm, Caliban, Ektomorf, Wintersun, Brainstorm, Knorkator, Communic, One Man Army and the Undead Quartet, Die Apokalyptischen Reiter, Ensiferum, Evergrey, Scar Symmetry, Threat Signal, Equilibrium, Justice.

### 2007

Motörhead, Within Temptation, Cradle Of Filth, Testament, Kreator, Sepultura, J.B.O. Gamma Ray, Grave Digger, U.D.O. Unleashed, Masterplan, After Forever, Korpiklaani, Legion of the Damned, Vader, God Dethroned, Freedom Call, Norther, Dew-Scented, Keep of Kalessin, Hatesphere, Graveworm, Threshold, Mystic Prophecy, Eluveitie, Sabaton, Dezperadoz, Melechesh, Beatallica, Justice, Mors Principium Est, Deadlock, Runamok

Kanpo estekak
-------------

* Earthshaker Fest jaialdiaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*] **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172971

 |

* Wd Datuak: Q172971
***Baltasar Karlos printzea nano batekin*** (gaztelaniaz *El príncipe Baltasar Carlos con un enano*) Diego Velázquez margolari espainiarrak 1631n margotutako margolan bat da. Bostongo Arte Ederren Museoan dago.

Deskribapena
------------

Erretratu honetan, Baltasar Karlos Austriakoa printzea, kapitain jeneralaren jantziekin jantzita agertzen da, bere ume izaerara egokitua, baina banda, eskumako eskuan daraman bengala eta ezpatarekin.

Nanoak sagar bat eta txintxirrin bat daramatza, umeagoenak diren elementuak, Europako monarkiarik boteretsuenaren oinordekoak, jostailuen ordez, etorkizunean bere inperioko lurraldeak gobernatzeko trebatze militarra eta formazioa behar dituela aditzera ematen dutenak.

Printzearen posizio geldiak, eta nanoaren irudiak, adituren batzuei, Baltasar Karlos printzearen irudia koadro bat izan daitekeela pentsarazten die, bere bufoia, ikusteko itzultzen dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3138273
* Commonscat Multimedia: El príncipe Baltasar Carlos con un enano (Velázquez)

---

 |

* Wd Datuak: Q3138273
* Commonscat Multimedia: El príncipe Baltasar Carlos con un enano (Velázquez)
**Decauville** (Ahoskera frantsesez: /dəkovil/) Paul Decauville ingeniariak (1846–1922), trenbide industrialaren aitzindariak, tren-makinen, bagoien eta errailen fabrikatzaile frantsesa izan zen. 1875ean Frantziako Corbeil-Essonnes udalerrian (Paristik oso gertu) sortutako konpainiak Nekazaritzako lanei metalezko bide desmuntagarriak aplikatzean sortu zen. Jatorri berezi horretatik abiatuta, trenbideko material mugikorra, bizikleten eta are automobilgintzaren fabrikazioan zabaldu zen epe labur batez XX. mendearen hasieran. Gaur egun, ibilgailu astunentzako karrozeriak eta ekipamendu bereziak fabrikatzen ditu.

Bere berrikuntza nagusia prest egindako bide estuko zati aurrefabrikatuak erabiltzea izan zen, altzairuzko trabesen gainean finkatutako errailez osatua. Elementu hauek eramangarriak ziren eta oso erraz muntatzen eta desmuntatzen ziren, baita garraiatzen ere. Bere lehen trenbideak 400 mm-ko zabalera erabili zuen. Geroago, Decauvillek bere asmakizuna findu zuen eta zabalera 500 mm-ra zabaldu zuen eta 600 mm-ra ere.

Mundu osoan ezaguna, Decauville konpainia Frantziako industriako bandera-ontzi nagusietako bat izan zen 1880tik 1970era. Gaur egun, Decauville SAS Marrel eraikuntzako edukiontzien eraikuntzaren eskumendekoa da,  CTELM eta FASSI enpresek elkarrekin dutena.  Eskumendeko historiko zaharretako bat oraindik existitzen da, EmiDecau, prentsa hidraulikoen fabrikatzailea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Entreprise Marrel.* .
2. ↑    *Fassigroup.* .
3. ↑   «Engineering & Machinery» *Pinette EmiDecau Industries*.

Kanpo estekak
-------------

* 
* Decauvilleko trenbideen mapa Yucatanen, Mexikon
* Light Railways, 2013ko apirilean, Decauville bezalako trenbide eramangarriei buruzko irudiekin osatutako artikulu bat du..
* Decauville-ri buruzko dokumentuak ZBW-ko *20th Century Press Archives*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240681
* Commonscat Multimedia: Decauville

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156979137

 |

* Wd Datuak: Q240681
* Commonscat Multimedia: Decauville
**Doneztebe eliza** Nafarroa Behereko Baigorri udalerrian dagoen eliza bat da.

Historia
--------

Eliza Urepeleko Errobi inguruan eraiki zen eta bertan palalela jarri zuten. Hego-mendebalderantz begira dago, sarrera nagusia hegoaldetik egiten den arren.

Pierre Hariztoi abadearen arabera, eliza XI. mendean eraiki zen, estilo erromano-bizantziarrarekin. 1236an, Tibalt I.a Nafarroakoak Orreagako monasterioaren jurisdikziopean jarri zuen.

Eraikinak dokumentatu gabeko hainbat garaitako arkitektura moldaketen arrastoak kontserbatzen ditu.

1733an, erdiko nabea eraiki zen okal harria erabiliz. 1791n kanpandorrea egin zen, 1929an bataiatutako Joana eta Matilda kanpaiak dituena. 1927ra arte, azken ehorzketaren egunera arte, hilerri batek inguratzen zuen eliza, Euskal Herriko herri askotako elizekin gertatzen zen bezala. Hilerria, purgutik kanpo transferitua izan zen.

2015ean monumentu historiko zuen.

Eraikina
--------

Nabera sartzean, eskuinetara, agoteen atea dago, baita bataiarri bat ere. Ezkerrean, Joan Etxautzen hilarria dago, 1661ean hila. Eskuineko bigarren kaperan Baigorriko bizkondeak daude.

Altuera berean, habeartearen alde banatan, berrerabilitako zutabe erromatar bat dago, kapitel primitibo batekin.

Koruan koadro batzuk daude. Erdialdearen burua *Done Eztebeko harrikatzea* da; eskuinean, berriz, *Done Ibane, Jesus haurra eramaten*; ezkerrean, *Maria Birjina eta Jesus haurra, San Dominiko eta Santa Katerinari arrosarioa ematen*.

Autel nagusia hamabi apostoluen eta artzain onaren estatuekin apainduta dago, baita manerista estiloko egurrezko bi panelekin ere: *Errege Magoen gurtza* ezkerrean eta *gurutzearen jaitsiera* eskuinean. 1519 eta 1568 artean Baionako apezpikua izan zen Bertrand Etxautzek oparitu zituen.

Sarrerako organoa Remi Malherrek jarri zuen, Alemania hegoaldeko XVIII. mendeko organo barrokoek inspiratuta.

Irudiak
-------

* AtzelaldeaAtzelaldea
* OrganoaOrganoa
* TribunakTribunak
* Birjiniaren estatuaBirjiniaren estatua
* Jean Etxautzeko hilarriaJean Etxautzeko hilarria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. *Eglise Saint-Etienne.* .

Ikus, gainera
-------------

* Done Eztebe
* Baigorri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256344
* Commonscat Multimedia: Église de Saint-Étienne-de-Baïgorry

---

* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA64000099

 |

* Wd Datuak: Q12256344
* Commonscat Multimedia: Église de Saint-Étienne-de-Baïgorry


| Nafarroa Behereko monumentu historikoak |
| --- |
| Agramondarren gaztelua · Agramondarren zubia · Ahatsako hilerriko gurutzea · Altzietako eliza · Bankako kobre meategi eta burdinola · Bastidako judu hilerria · Bazkazaneko eliza · Bazkazaneko serorategia · Beltzuntze jauregia · Bidaxuneko judu hilerria · Doneztebe eliza · Etxauzko burdinola · Etxauzko gaztelua · Gamueko gaztelua · Ilarritako harrespilak · Izturitze eta Otsozelaiko harpeak · Lakarrako jauregia · Oltzeko jauregia · Zokotzeko eliza |
Donetskeko oblastaren bandera.
**Donetskeko bandera** Ukrainako Donetsk probintziako bandera ofiziala da. Donetskeko artista batek, Nina Shcherbak-ek, diseinatu zuen. Bandera 1999ko abuztuaren 17an onartu zen ofizialki.

Ezaugarriak
-----------

Banderak 3:2ko proportzioak ditu, eta bi eremutan banatzen da. Goiko aldean goranzko eguzki hori bat dago, 12 eguzki izpi dituena hondo urdin batean. Beheko aldea beltza da (egun argiz erabat argitu gabe dagoen itsasoaren antzekoa) Itsaso Beltza irudikatzeko, eta bost obalo hori koloreko daude, bata bestearen azpian, eguzkiaren isla ur azalean adierazteko.

Bertako moldaketak
------------------

* Shakhtarsk hiriko bandera.Shakhtarsk hiriko bandera.
* Makiivka hiriko bandera.Makiivka hiriko bandera.

Bandera gailurretan
-------------------

Donetsk eskualdeko eskalatzaileek bandera ezarri zuten Shishapangma tontorrean (2007ko maiatzaren 27an), Hoverlan (2007ko urtarrilaren 9an), Mont Blancen (2007ko martxoaren 22an), Elbrusen (2007ko maiatzaren 25ean) eta Everesten (2008ko maiatzaren 27an). 2007an, Donetsk eskualdearen 75. urteurrena ospatzeko igoera bat egin zen. 2012ko maiatzaren 19an, larunbata, Vitaly Kutniy, "Belozerska" meategiko arduraduna, Everest mendia igo eta Donetsk eskualdeko bandera jarri zuen bertan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Flags of the World websgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2469044
* Commonscat Multimedia: Flags of Donetsk Oblast

---

 |

* Wd Datuak: Q2469044
* Commonscat Multimedia: Flags of Donetsk Oblast
**Baldo Bito Araya Uribe** (Queilén, Chiloé, 1924ko uztailaren 27a - Coihaique, 2006ko ekainaren 29a)  kazetari, kronista, buruzagi politikoa eta sindikalista izan zen. Aysén-en kolonizazio prozesuaren hainbat alderdi idatzi, erlazionatu eta hedatu zituen, bertako lehen kolonoak eta eskualdeko gertakari sozial, politiko eta kulturalen inguruko istorioak 90eko hamarkadara arte gutxi gorabehera.

Biografia
---------

Ana Uribe Álvarezen eta Bonifacio Araya Cuevasen semea, bost urterekin familia Puerto Aysén hirian kokatu zen. Nerabezaroan Ancud hirira joan zen bigarren hezkuntza egiteko eta Puerto Aysénera itzuli zen amaitutakoan.

21 urte zituela, Mercedes Echaveguren Acevedo Balmacedako auzokidearekin ezkondu zen 1946ko maiatzaren 9an. Puerto Montten bizi dira Araya hiriko Erregistro Zibilean lan egiten duen denbora batez. Ondoren, Argentinako Bariloche hirira emigratu zuten bost urtez, inguruko Txileko kontsulatuan lanera sartzeko. Urte hauetan bere alaba bakarra jaio zen, Inés de las Mercedes Araya Echaveguren (Bariloche, 1947ko otsailaren 13a - Valdivia, 2014ko abenduaren 22a).

Komunikabideetan eta argitalpenetan egin zituen lehen kolaborazioak garai horretan hasi ziren:

* 1948an Arayak sortutako "Así es Chile" irratsaioa eta 1950. urtera arte animatu zuena. LU8 Radio Bariloche katean emititu zen.
* Argentinako korrespontsala Txileko *Zig-Zag* aldizkarirako.

1950eko hamarkadaren erdialdera, Txilera eta Aysén eskualdera itzuli zen, El Blanco herrian finkatuz urte batzuetan, eta bertan "Melipal" izeneko janari denda instalatu zuen. Familia berriro 1956an joan zen Coihaiquera bizitzera eta han finkatu ziren 2006an hil zen arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Falleció connotado periodista de la Región de Aysén» *EMOL*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q53953646
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73074417
* LCCN: n93109882

 |

* Wd Datuak: Q53953646
**Dorchester konderria** (ingelesez: *Dorchester County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua St. George da. 2010eko zentsuaren arabera 136.555 biztanle zituen, Dorchester kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dorchester konderriak 1.491,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,66 ura dira. Beste 1.484,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 91,57 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 136.555 pertsonetatik 95.502 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.075 dira. 34.861 beltzak edo afroamerikarrak. 853 amerikar natiboak ziren eta 127 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.016 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 176 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.020 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502431
* Commonscat Multimedia: Dorchester County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157095484
* NARA: 10040057
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1857002
* TGN: 2001742

 |

* Wd Datuak: Q502431
* Commonscat Multimedia: Dorchester County, South Carolina
**Audubon konderria** (ingelesez: *Audubon County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Audubon da. 2010eko zentsuaren arabera 6.119 biztanle zituen, Audubon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Audubon konderriak 1.148,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,15 ura dira. Beste 1.147,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.119 pertsonetatik 6.044 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 37 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 7 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 25 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111913
* Commonscat Multimedia: Audubon County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155950640
* LCCN: n81095271
* NARA: 10039007
* **Lekuak**
* OSM: 1789527
* TGN: 2000565

 |

* Wd Datuak: Q111913
* Commonscat Multimedia: Audubon County, Iowa
**Avery konderria** (ingelesez: *Avery County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newland da. 2010eko zentsuaren arabera 17.797 biztanle zituen, Avery kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Avery konderriak 640,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,37 ura dira. Beste 639,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.797 pertsonetatik 16.826 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 797 dira. 706 beltzak edo afroamerikarrak. 66 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 56 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 19 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 119 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497804
* Commonscat Multimedia: Avery County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137223956
* LCCN: n82018428
* NARA: 10039397
* **Lekuak**
* OSM: 2528674
* TGN: 2001468

 |

* Wd Datuak: Q497804
* Commonscat Multimedia: Avery County, North Carolina
**Baldrs draumar** (Baldurren ametsak) edo **Vegtamskviða** (Vegtamen balada), AM 748 I 4to eskuizkribuan kontserbatua izan zen olerki eddatar bat da. Baldurren heriotzaren mitoaren istorioari buruzko informazioa ematen du, eta Gylfaginningen aurkitzen diren datuekin bat dator.

Baldurrek amesgaiztoak izan dituela kontatzen du, bere heriotza propioari buruz amets eginez. Amets hauen esanahia interpretatzeko, Odin zaldiz joaten da Helheimeraino, Vegtam (Bidera ohitutakoa) izeneko noraezean dabilen bidaiari bat dela esanez, hortik baladaren izena. Helheimen, Odin/Vegtamek, völva baten hilobia aurkitu eta berpiztu egiten du. Völvarekin hitz egiten du, eta, honek, Baldurren heriotzari buruz hitz egiten dio. Azkenean, Odinek, bere nortasuna agerian uzten duen galdera bat egiten dio, eta völvak, itzulera bidea hartzeko esaten dio.

Eddatako olerkien artean, hau da olerkirik laburrenetako bat eta soilik, hamalau fornyrðislag ahapaldiz osatua dago. Beranduagoko paperean eginiko beste eskuizkribu batzuk, beste bost ahapaldi gehiago dituzte, hauei buruz, goizagoko jatorria dutela uste delarik. Sophus Bugge filologo norvegiarrak, Hrafnagaldur Óðins idatzi zuen pertsona berak idatzi zituenaren hipotesia proposatzen du.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Baldrs Draumar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q804775
* Commonscat Multimedia: Baldrs draumar

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q804775
* Commonscat Multimedia: Baldrs draumar
**2022ko Donetskeko eta Luhanskeko ebakuazioa** Luhanskeko Herri Errepublikako eta Donetskeko Herri Errepublikako egoiliarren ebakuazio masiboari dagokio, Errusiako Federaziora, 2022ko otsailetik aurrera. Horrekin Ukrainak erangidako erasoetatik populazio babestu omen nahi zuten.

Ebakuazioa
----------

2022ko otsailaren 18an, Denis Pushilin Donetskeko Herri Errepublikako buruzagiak iragarri zuen herritarrek Errusiara ebakuatu behar zutela Ukrainaren eraso mehatxuaren ondorioz. Geroago, Leonid Pasechnik, Luhanskeko Herri Errepublikako buruzagiak, gauza bera egin zuen eta biztanleria zibila Errusiara eramango zutela iragarri zuen. Ukrainak, ordea, ukatu egin zuen bi errepubliken aurkako erasoaldia hastearen akusazioa. Ebakuaziorako lehen trena otsailaren 19an abiatu zen Errusiara. Errusiako Larrialdi Egoeren Ministerioaren arabera, Donbasseko 50.000 ebakuatu Errusiara iritsi ziren ebakuazioa iragarri eta lehen bi egunetan.

Ukrainako agintariek jakinarazi zuten Donetskeko eta Luhanskeko pertsona gehienek ez zutela etxetik alde egin. Pertsona batzuk beldurragatik joan ziren, ez ukrainar erasoaldi baten salaketengatik esan zuten. Dmitri Peskovek, Vladimir Putin Errusiako presidentearen prentsa idazkariak, esan zuen ez zuela informaziorik Donetskeko Herri Errepublikan gertatzen ari zenaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110955670

 |

* Wd Datuak: Q110955670
**Doneztebe eliza** Esa udalerrian XX. mendeko kristiau eliza bat da. Doneztebe eliza zaharra ordezkatu zuen.

Kokalekua
---------

Herria zeharkatzen duen Ledea eta Ezkose arteko errepidearen alboan dago.

Historia
--------

1950ean René Petit ingeniariak eta Luis Vallet de Montano arkitektoak eraiki zuten. Lehenbiziko harria 1950eko urtarrilaren 22an ezarria izan zen.

Sarerako atearen dobela.

Eraikina
--------

Oinplanoa doriar ordenako fustedun zutabeez eta abside erdizirkularraz osatutako hiru nabekoa da. Barnealde osoa zutabeetan esekitako egurrezko tribuna batek zeherkatzen du. Hormak luzituak dauzka.

Ebanjelioaren aldeko horman Basianok sinatutako San Virilaren bizitzari buruzko oleo bat ikusgai dago. Erretaula nagusia 1618-1624 artean Gaspar Ramos eta Vitorian Etxenagusiak egindako Orreagako kolegiatako erretaula nagusiaren egokitzapena da. Banku bat eta hiru kaletako bi gorputzez osatua dago, Orreagakoaren erdialdekoari dagozkio, baina honakoak ez dauzka hegalak eta erremateak. Tabernakulu edo sagrarioa antzinako erretaula da.

Kanpoaldean dorre prismatikoa nabarmentzen da, eta haren oinetan Santa Krutz Seroskoan oinarritutako fuste sendoa, kanpaiarentzako erdipuntuko bao bat duela. Atea erdipuntuko arku sotil batek osatzen du, eskuinean hiru arkudun arkupea du, eta haien tarteetan kontrahormak. Sakristia eta kontrahormadun abside erdiziurkularra ditu, eta azken horren gainean kanpai-horma txiki bat. Ebanjelioaren alboan sakristia eta hiru hormek osatutako bolumen simetriko bat dago.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ESA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Esa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27670394
* Commonscat Multimedia: San Esteban (Yesa)

---

 |

* Wd Datuak: Q27670394
* Commonscat Multimedia: San Esteban (Yesa)
**Doneztebe eliza** Esa udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Antzinako parrokia da, 1950ean Doneztebe eliza berriak ordezkatu zuen.

Kokalekua
---------

Herrigunean dago, hain zuzen ere, herriko plazan eta Esako udaletxearen alboan.

Historia
--------

Erdi Aroan eraiki zen, 1200. urtealdera. XVI. mendean atea eta gangetan zaharberritze lanak egin zitzaizkion.

1950ean Doneztebe eliza berriak ordezkatu zuen eta ordutik aurrera eskorta gisa erabilia izan zenez, oso egoera kaxkarrean zegoen. 2006ko udan zaharberritua izan zen.

Eraikina
--------

Hiru ibilbide ezberdinez osatutako nabe bakarreko oinplanoa eta hormaburu zuzena ditu, azken horren aurreko ibilbidean gurutzadura modura bi kapera dauzka. Bi gela hormaburuari atxikiak ditu, haietako bat sakristia. Hormak presbiterioan eta epistolaren aldeko kaperan XV eta XVI. mendeko margoekin luzituak daude.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ESA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Esa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189002
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-408

 |

* Wd Datuak: Q31189002
**Baigura ikastola** Lapurdiko ikastola bat da. Lekorne herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Izena lapurdi eta Nafarroa Beherearen arteko mugan dagoen Baigura mendiarena da (897m).

Historia
--------

2008an, Hazparneko Ezkia ikastola kopuruak goiti joaten zirela ikusiz eta "euskararen eskaintza hurbiltzeko nahiarkin" abiatu zen gogoeta Heleta, Lekorne, Lekuine eta Makeako burasoen artean.

Ikastolak ateak ireki zituen 2010eko Irailaren 2an, Gerezieta auzoko eskola publikoa oihan, hamabi ikasleekin. Egoitza publikoa da, partez burasoek berritua, partez udalak, herriko auzapeza Lucien Betbeder delarik.

Egoitza laster ttipiegi bilakatzen da eta tirabidak sortze dira, bai Herriko etxean, bai Herri elkargoan.

2021an udalak Hodia izeneko etxea konpontzen du, eta barnean aterbetzen ditu : herriko etxea, posta bulegoa, elkarteendako gelak, eta ikastola.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Arotçarena, Jean.  (2010-04-09). *Première rentrée à Baigura ikastola.*  ISSN 1760-6454. (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
2. ↑    Berria. «Donamartiri eta Lekorneko ikastoletako gurasoek ikastolak berritzeko eskatu diete hautetsiei» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).
3. ↑   **(Frantsesez)** «Mendionde : La maison Hodia inaugurée» *SudOuest.fr* (Noiz kontsultatua: 2021-12-27).

Kanpo estekak
-------------

* Ikastolaren webgunea
* Seaskaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38088700

 |

* Wd Datuak: Q38088700
**East Feliciana parrokia** (ingelesez: *East Feliciana Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clinton da. 2010eko zentsuaren arabera 20.267 biztanle zituen, East Feliciana Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

East Feliciana parrokiak 1.180,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,13 ura dira. Beste 1.174,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.267 pertsonetatik 10.874 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 208 dira. 9.052 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 215 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA East Feliciana Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504375
* Commonscat Multimedia: East Feliciana Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153629420
* LCCN: n82104415
* NARA: 10038948
* **Lekuak**
* OSM: 1836610
* TGN: 2000872

 |

* Wd Datuak: Q504375
* Commonscat Multimedia: East Feliciana Parish, Louisiana
Cessna 152 bat.
**Auto hegalaria** aireko ibilgailu pertsonal edo errepideko aireontzi mota bat da, atetik atera lurrez zein airez garraiatzeko gaitasuna duena. Batzuetan, terminoan erabiltzen da aeroirristagailuak ere sartzeko.

XX. mendearen hasieratik prototipo ugari eraiki dira hegaldi teknologia barietate oso handia erabiliz, eta batzuek benetako VTOL errendimendua dute, baina auto hegalari bakar batek ere ez da oraindik ekoizpen egoerara iritsi. Henry Ford izan zen lehenengoa prototipo bat egiten, 1926an, eta 1940an jada esan zuen teknologia iristear zegoela. 2018an Errusian merkaturatzeko proposamena egon zen, eta Uber enpresak interesa erakutsi du teknologia honengatik.

Bere agerpena, sarri, futurologoek iragartzen dute, eta ekoizpena lortzeko bere porrotak, esaldi honetara eramaten du: "Non dago nire auto hegalaria?". Auto hegalariak ere gai herrikoia dira fantasia eta zientzia fikziozko istorioetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Looking back at Henry Ford's Flivver» *Popular Science* (Noiz kontsultatua: 2019-12-20).
2. ↑   **(Ingelesez)** Rozin, Igor.  (2017-07-20). «Back to the future: Flying taxis to transport Muscovites in 2018» *www.rbth.com* (Noiz kontsultatua: 2019-12-20).
3. ↑   **(Ingelesez)** Reilly, Claire. «How Uber is getting flying cars off the ground» *CNET* (Noiz kontsultatua: 2019-12-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1423125
* Commonscat Multimedia: Flying automobiles (aircraft)

---

 |

* Wd Datuak: Q1423125
* Commonscat Multimedia: Flying automobiles (aircraft)