recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aurizko hilerria** Auritz udalerriko hilerria da. Euskal Herriko hilerririk politenetakoa da, Luzaideko hilerriarekin batera.

1960ko hamarkadan eraiki zen.

Historia
--------

1960ko hamarkadan, elizaren ondoan zegoen hilerriari irtenbidea bilatu behar zitzaiola ikusi zen; horretarako, Miguel Gortari Beiner arkitektoa kontratatu zen, herriaren kanpoaldean proiektu berri bat aurkez zezan. 1964an, Urrotzeko enpresa batek hilerri berria eraiki zuen, Goizuei erositako lursail batean, 546 290,60 pezetako kostuarekin.

2009. urtean, udalak Gonzalo Galbete Martinicorena arkitektoari eskatu zion barrunbearen bazter batean hezurtegi txiki bat eraikitzeko, bertan baitzegoen hilerri zibila deiturikoa, eraikitakoaren araberako diseinua zuena. 2014an, Udalak Funespañak antolatutako Iberiar Penintsulako lehen hilerri lehiaketara aurkeztu zuen, eta lehen saria lortu zuen.

Deskribapena
------------

Hilerriaren diseinua eta ideia iraultzailea izan zen garai hartarako. Oinplano angeluzuzen samar baten gainean antolatuta dago, baina erpinetan biribilduta eta alde handienak makur, eta, oro har, omega letra larriaren trazadura erakusten du; sarrera alde txikienetako batetik egiten da, angelu oso zorrotza duen diedro batek markoztatuta; bertan, marksina horizontal bat gainjartzen da, letra greko maiuskularen forma osatzen duena; hilerriaren barrualdea erretikula ortogonal batez osatuta dago, egurrezko lauzaz egindako zintarri baten bidez. Horiek landare-lurrezko laukizuzenak uzten dituzte barrualdean, eta bertan ehorzketak egiten dira; hilobiak, harlauzarik eta kanpoko apaingarririk gabe, kanpoaldera seinalatzen dira soilik disko-formako hilarri batzuen bidez; guztiak antzekoak dira, heriotza berdina baita guztientzat.

Erreferentziak
--------------

* Andrés-Gallego, José.  (1998). *Burgute-Auritz : nueve siglos de historia.*  Ayuntamiento de Burguete ISBN 84-923894-0-0. PMC 432123040. (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).
* Asunción, Julio. «Arte, Historia y curiosidades: CEMENTERIO DE BURGUETE» *Arte, Historia y curiosidades* (Noiz kontsultatua: 2021-11-04).

Ikus, gainera
-------------

* Auritz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109398019

 |

* Wd Datuak: Q109398019
**Araphant** (sindarinez "guztien erregea" esan nahi duena), Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1789an jaioa, Araphant Dunadan bat zen, Arthedaineko Araval erregearen semea.

Araphanten semea, Arvedui, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1864an jaio zen, eta Malbeth igarleak, hau, Arthedaineko azken erregea izango zela iragarri zuen, honen ondorioz, Araphanti, bere semeari Arvedui izena jartzea aholkatu ziolarik, sindarinez "azken erregea" esan nahi duen izena.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1891. urtean hil zen Araval, eta Araphant bihurtu zen Arthedaineko errege, Arnor zatitu zen hiru erresumetako bat zen honetako hamalaugarren erregea bihurtuz. Angmarreko erresumaren boterea gorantz zihoanez, Araphantek, Gondorrekin komunikazioak berrezarri zituen, eta hegoaldeko erresumarekin antzinako aliantza berritzen saiatu zen bere seme Arvedui, Gondorreko Ondoher erregearen alaba Firielekin ezkonduz. Baina, garai horretan bertan, Gondor Aurigen aurka borrokan ari zen, eta ez zion laguntza askorik bidali Araphanti, nork bere kabuz konpondu behar izan zen bere erresuma Nazgûlen Jaunaren erasoetatik babesteko.

Ondoher erregea eta bere seme Artamir eta Faramir, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1944an gertatu zen Kanpamenduko guduan hil ziren, eta Gondor, itxura batean behintzat, tronurako gizonezko erregegairik gabe geratu zen. Honegatik, Araphanten seme Arveduik, koroa aldarrikatu zuen bere emazte Firielen izenean, Elendilen ondorengoa izateaz gain, baina Gondorreko kontseiluak ez zion kasurik egin, eta Eärnil bihurtu zuten errege, ondorengorik zuzenekoena zena.

Araphant, Eguzkiaren hirugarren aroko 1964an hil zen, bere oinordekoa, bere seme Arvedui izan zelarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Araval** | **Arthedaineko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1891-1964 | Ondorengoa**Arvedui** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2714789

 |

* Wd Datuak: Q2714789
***Te recuerdo Amanda*** ("Gogoratzen zaitut Amanda") Víctor Jara abeslari txiletarraren abesti ezagunena eta bertsionatuena da. 1969an sortua, maitasunezko eta, habaler, borroka abestia da. Lana 1969ko *Pongo en tus manos abiertas...* albumean plazaratu zuen.

Gaia
----

Abestia konposizio erromantikoa da eta, aldi berean, ereserki politikoa. Langileen lan-baldintza eskasei buruz hitz egiten du, eta nola bikote batek bost minutuko atsedenaldia elkar ikusteko aprobetxatzen duten. Pertsonaien izenak haren gurasoengandik hartu zituen Víctor Jarak: Amanda Martínez eta Manuel Jara. Victor Jarak bere azken kontzertuan, 1973ko uztailaren 17an, Peruko Panamericana Televisión telebista katean hitz egin zuen eta han hau guztia azaldu zuen: «Bi langileren maitasunaz mintzo da, zuk zeuk kalean ikusten dituzun horietaz, eta batzuetan ez zara konturatzen arimaren barruan zer dagoen. Bi langile, edozein lantegitakoak, edozein hiritan, gure kontinenteko edozein lekutan.»

Hitzak
------

Horrela dio:

Te recuerdo Amanda  

La calle mojada  

Corriendo a la fábrica  

Donde trabajaba Manuel  

La sonrisa ancha  

La lluvia en el pelo  

No importaba nada  

Ibas a encontrarte con él  

Con él, con él, con él, con él, con él  

Son cinco minutos  

La vida es eterna en cinco minutos  

Suena la sirena  

De vuelta al trabajo  

Y tu caminando  

Lo iluminas todo  

Los cinco minutos  

Te hacen florecer  

Te recuerdo Amanda  

La calle mojada  

Corriendo a la fábrica  

Donde trabajaba Manuel  

La sonrisa ancha  

La lluvia en el pelo  

No importaba nada  

Ibas a encontrarte con él  

Con él, con él, con él, con él, con él  

Que partió a la sierra  

Que nunca hizo daño  

Que partió a la sierra  

Y en cinco minutos quedó destrozado  

Suena la sirena  

De vuelta al trabajo  

Muchos no volvieron  

Tampoco Manuel  

Te recuerdo Amanda  

La calle mojada  

Corriendo a la fábrica  

Donde trabajaba Manuel

Bertsioak
---------

Abesti hau Latinoamerikako ezagunetariko bat da eta, ondorioz, bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen bertsionatu duten abeslari batzuek: Mercedes Sosa, Raimón, Joan Manuel Serrat, Quilapayún, Joan Baez, Amaia, José Mercé...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jatorrizko abestia You Tuben.
* Abestiaren partitura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75717053

 |

* Wd Datuak: Q75717053
***The World Factbook*** edo ***CIA World Factbook*** (euskaraz: "Gertaeren liburua") AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentralak urtero ateratzen duen argitalpen bat da, almanaka gisa, eta hainbat herrialderen informazioa izaten du. Factbookak munduko herrialde bakoitzaren demografia, kokapena, telekomunikazioen gaitasuna, gobernua,industria,gaitasun militarra eta abar laburbiltzen du bizpahiru orrialdeetan.

  

CIAk *World Factbook* prestatzen du Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuaren pertsonalak erabiltzeko, baina jabetza publikokoa da.

Gaur egun, *World Factbook*eko web orrialdea bi astean behin eguneratzen da. Argitalpen idatzia urtero eguneratzen jarraitzen da, urtarrilaren batetik aurrera daukaten informazioa erabiltzen da urte erdian argitalpena egiteko.

  

*World Factbook*, 1975. urtetik jabetza publikokoa da, eta 1994. urtetik webgunea ere existitzen da. Web orrialdeak hilabetero, 6 miloi bisita, bataz beste izaten du. Horretaz aparte, beste formatu batzuetan ere editatzen da: CD-ROM, mikrofitxak eta zinta magnetikoa.

Kanpo estekak
-------------

* Egungo CIA World Factbook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11191
* Commonscat Multimedia: CIA World Factbook

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0277-1527
* WorldCat
* VIAF: 1473154387334730970009
* LCCN: 81641760
* NLM: 101517826
* SUDOC: 03934066X
* ZDB: 198385-4
* ACNP: 2493887
* **Bilduma digitalak**
* HathiTrust: 000532922
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q11191
* Commonscat Multimedia: CIA World Factbook
**The Worst Journey in the World** (euskaraz *Munduko Bidaiarik Txarrena*) 1910-1913 bitartean Robert Falcon Scott esploratzailearen zuzendaritzapean Antartikara burututako *Terra Nova espedizioaren* memoria edo oroitza-txostena da. 1922an espedizio hartako bizirik irten zen Apsley Cherry-Garrard taldekideak idatzi eta argitaratu zuen. Espedizio hartako zailtasunak modu zintzoan eta argitasunez deskribatzeagatik goraipamen ugari jaso zituen: bai espedizioaren amaiera tragikoaren kausak, nahiz muturreko egoeretan gizakiaren sufrimendu edo oinazearen esanahia (baldin badago).

2001an National Geographic Adventure aldizkariak *The Worst Journey in the World* liburua *"garai guztietako abentura liburu onena"* izendatu zuen.

2007ko apirilean BBC telebita kateak liburuan oinarritua eta izenburu berdina zeraman dokumental bat aireratu zuen. Dokumental hau Mark Gatiss gidoigile, aktore eta idazleak zuzendu zuelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  National Geographic Adventure

Bibliografia
------------

* Apsley Cherry-Garrard (1965). The Worst Journey in the World. 656. orr. Cherry. ISBN 978-0140095012. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* *The Worst Journey in the World* liburua irakurgai. Gutenberg Proiektua. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q385926
* Commonscat Multimedia: The Worst Journey in the World (1922, Cherry-Garrard)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 179156365
* BNF: 41261424j (data)
* CANTIC: a19655435
* LCCN: n2002015811
* Open Library: OL3360214W
* SUDOC: 015971333
* **Bilduma digitalak**
* HathiTrust: 010822939
* BHL: 48391

 |

* Wd Datuak: Q385926
* Commonscat Multimedia: The Worst Journey in the World (1922, Cherry-Garrard)
**BMW M3** BMW enpresak egindako autoa da. Lehen BMW M3 autoa 1986an merkaturatu zen, "E30" modeloa oinarri hartuz baina kanpoko izaera alde deportiboago baten pentsatuz. Lau zilindroko motorra zuen, 16 balbulekin eta 195 zaldi-potentziekin, geroago 238 zaldi-potentziara igo zioten motorraren errendimendu maximoa lortuz.

Bigarren M3-aren belaunaldia 1992an kaleratu zen.Sei zilindroko propultsatzaile bat izanez, 286 zaldi-potentzia ematen zuen 3.000 cc zilindradarekin.Urte batzuk geroago 1996an hain zuzen ere, 3200cc-ko zilindradako motorra sartu zioten modelo honi eta hori esker 320 zaldi-potentziako emaria zuen.

Hirugarren M3-aren belaunaldia 2000an fabrikatzen hasi zen eta 2001ean kaleratu zuten. Belaunaldi honen basea,dagokionez,"E46" modeloaren oinarria hartu zuten.Honek ere sei zilindroko motorra zuen linea zuzenean 343 zaldi-potentzia emanez.Auto honen motorraren aurrerakuntza batzuk egiteko Formula 1-eko autoan oinarritu ziren.Geroago,2004ean modelo honen eguneraketa bat izan zen "CSL" siglak gehituz (*Coupe Sport Light*), baina honek 360-ko zaldi-potentziako emaria edukiz.

Laugarren M3-aren belaunaldia eta oraintxe merkaturatuta dagoena,2007ko udazkenean argitaratu zuten baina Frankfurteko auto-esposizioan ikusi zen bertsio finala. Hemen ere eta aurrez ikusi dugun bezala,beti izaten dute oinarri marka berbereko *coupe* bat eta aldaketak izanez M3 ateratzen da.Kasu honetan "E92" erabili dute eta belaunaldi hau izango da "v" itxurako motorra merkaturatuko duen M3-a,8 zilindro "V" itxuran eta 420 zaldi-potentzia emanez. Modelo honek Formula 1-eko BMW Sauberrekin konpartitzen ditu material eta motorraren osagai asko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q796579
* Commonscat Multimedia: BMW M3

---

 |

* Wd Datuak: Q796579
* Commonscat Multimedia: BMW M3
**BRB karts** (Barrabeig Karts) Valls herri katalanean dagoen kart lantegia da. 1925.urtean hasi zuen bere ibilbidea Joan Barrabeig Veciana-ren eskutik, honek, Tarragonako herri honetan, mekanika-tailer txiki bat ireki zuenean. Kotxeak konpontzeaz gain, bere aisialdian, Joani asko gustatzen zitzaion gauzak asmatu eta sortzea, besteen artean, traktoreek erabiltzen duten igogailua asmatu zuen, mailu mekanikoa, piezak ekoizteko herremintak, etab. Lehenengo kart-a 1962.urtean sortu zuen eskuz eginiko piezekin (motorra izan ezik) eta, bere teknologiaren adibidetzat, pedal bakarra erantsi zion funtzio guztiak bete ditzan: azeleratu, balaztatu eta enbragatu (3 abiadura aurrera eta 3 atzera); abiadura-kaxa bat jarri (koskadun piñoirik gabe); diferentziala; esekidura askeak aurrean eta atzeko zubia, etab. 1969an, Joan Barrabeig-ek, bere semeak, Vespa motordun kart bat eraiki zuen lurraldeko lasterketetan parte har zitzan eta, bere abiadura ikusita, beste 7 egin behar izan zituen, baina inoiz era profesionalean, aisialdiko denbora-pasatzat hartzen zuen. Handik aurrera, belaunaldiz-belaunaldi, mekanika eta eta karting-arekin zuten pasioarekin jarraitu izan dute familian.

Beranduago, 1983an, bere semea zen Joan Barrabeig III.ak tailerra handitu zuen Valls hiriko kanpoaldean 2000m2-ko lantegi handi bat eraikiz, hau hiriko zentrotik atera zen lehen automobil tailerra izan zen Tarragonako probintziako eredu bihurtuko zena. Gainera, 2004an, Joan Barrabeig III.ak Costa Dauradako Altafulla herrian karting bat erosi zuen alokatzeko kart-ekin lasterketak gauzatzeko: Karting Altafulla.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492224

 |

* Wd Datuak: Q20492224
**Takeda santutegia** (japonieraz: 武田神社, *Takeda Jinja*?)
 Kōfu hirian dagoen santutegi xintoista da, Japoniako Yamanashi prefeturan. Takeda Shingen daymioari dedikatua dago.

Historia
--------

Takeda familiak XVI mendean Oda Nobunagaren aurrean galdu zuenean, honen Tsutsujigasaki gotorlekua eraitsia izan zen eta garaileek Kōfuko gaztelua eraiki zuten.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren Tsutsujigasakiren aztarnak babestea erabaki zen eta 1880an Meiji enperadoreak hirira egindako bisitaren ondoren Boshin Gerrako gudariak omentzeko santutegia eraikitzea erabaki zen. 1915ean hasi ziren lanak eta 1919an ireki zituen arteak Takeda santutegiak.

Altxorrak
---------

Takeda Shingenen hainbat objektu dauzkan museoa dago bertan, armadurak, armak, borroka estandarteak eta hainbat tresna pertsonal ere bai.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q402368
* Commonscat Multimedia: Takeda-jinja

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254124054
* LCCN: n85371161
* NDL: 00346854
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q402368
* Commonscat Multimedia: Takeda-jinja
**Symphyla** Myriapodaren barruko artropodo klase bat da. Txikiak dira, 0,5 eta 8 mm. artekoak eta leku hezeetan bizi dira. 160 eta 200 espezie artean ezagutzen dira. Gorputza biguna da eta 12 pare hanka dituzte. Beste miriapodoek ez bezala bigarren maxila parea dute, ezpain konplexua eraikiz.

Kolore txurikoak dira, euren itxura hauskorra da eta gorputza, beste miriapodo guztiek bezala, atalka dute banatuta. Buruan trakeetako espirakuloak agertzen dira (pare bat).

Buruak antena moniliforme parea du, Tömösvaryren organo parea, barail parea eta bi maxila pare. Gorputzak 15 eta 22 plaka tergal artean ditu eta esternitoak oso txikiak dira. 12 pare hanka dituzte, lau artikulaziokoak. Zeta jariatzen dute gorputzaren bukaeran duten egitura koniko batzuetatik. Gonoporoak hirugarren segmentuan daude.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Symphyla*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244147
* Commonscat Multimedia: Symphyla
* Wikispecies Espezieak: Symphyla

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Symphyla
* BOLD: 80390
* Dyntaxa: 4000071
* EOL: 6560
* Fauna Europaea: 11622
* GBIF: 849
* ITIS: 154408
* NCBI: 61986
* Paleobiology Database: 294419
* WoRMS: 394515
* uBio: 582676

 |

* Wd Datuak: Q244147
* Commonscat Multimedia: Symphyla
* Wikispecies Espezieak: Symphyla
**Arato** (K.a. 310-K.a. 240), Ziliziako Soli herrian jaioa, idazle greziar bat izan zen.

Biografia eta lana
------------------

*Phaenomena*
Bere olerkirik ospetsuena, *Fenomenoak*, Antigono II.a Gonatas mazedoniar erregearen gortean idatzi eta K.a. 275ean amaitu zuen. Beste adituentzako olerki batzuk ere idatzi zituen, horietako batzuk, gai bezala, medikuntza dutenak, eta, gaur egun, galduak daudenak. Ospe handia izan zuen lehenik alexandriarren eta, ondoren, erromatarren artean. Kalimakok berak ospatu zuen epigrama eder batean, eta beste batzuk, laudorioz aipatu zuten, olerkaritza astronomiko horren maisu bezala, izarra bere gaietan eta argitsua bere bertsoetan.

*Fenomenoak*, olerkaritza didaktiko-astronomikoaren produktu helenistikorik dizdiratsu eta azpimarragarriena da. Hau da, bere maisurik antzinakoena bezala, Hesiodo duen olerkaritza genero batetakoa da, eta praktikante azpimarragarriak izan zituena antzinatean. Latindar arloan, Virgilioren Georgikak, genero berekoak direla aipatu behar da. 1154 hexametrotan, Arato Solikoak, olerkari kultua eta aditua batenbat badago, zerua eta bere konstelazioak deskribatzen ditu, homeroar kutsua duten bertso bikainetan.

Jada Aristotelesek, lerro batzuk idatzi zituen olerkaritza didaktikoa (fisika edo medikuntza gai dutenak) benetako epikatik ezberdintzeko, biak, metrika berean idazten diren arren, hexametroetan, alegia.

Lukrezioren *De rerum natura*n bezala, Aratoren zeruari buruzko olerki adituan, emozio erlijioso bat eta kosmobisio filosofiko bat nabaritzen da (estoikoa), bere irudietan, mitologia aberats eta fin batek dizdiratzen duen bitartean. Adimenez betetako alexandriar olerkaritza horren adibide bikain eta eder bat da, eta, beste alde batetik, ezagutza astronomiko sendo batean oinarritua, bere garaian interes handia zuena.

Lexiko poetiko antzineratze eta homeroar olerki bat da, baina, aldi berean, berritzailea, hain tradizio luzeko hizkuntza epiko horren barnean, oso bere garaikoak ziren esaerak eta bere ikuspegi kosmikoa sartzean.

Historian zehar, iruzkin ugari egin zaizkio. Latinera, askotan eta egile ospetsuek itzuli zuten (Zizeron, Marko Terentzio Varron, Atatzino, Ovidio, Germaniko edo Avieno). Bere ospea, Goi Erdi Aroan mantendu zen, merovingiar garaiko *Aratus Latinus* lan bitxian. Eta ondoren, Pizkunde garaian, testu oso irakurria izan zen.
**Arathorn II.a**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Dunadan bat da, Iparraldeko Dunedainen hamabosgarren kapitaina. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2873. urtean jaio zen eta Aradorren semea da.

Arathorn II.a, zakarra eta zorrotza zen, baina baita buruzagi noble bat eta borrokatzeko abilezia handiduna ere. Bere arbasoak bezala, Rivendelen hazi zuen Elrondek. Arathornek, oraindik gazterik, Aranarthen ondorengoa zen Gilraenekin ezkontzea eskatu zuen. Gilraenen aita Dirhael, hasiera batean, ezkontzaren aurka agertu zen arren, Arathorn gazterik hilko zela aurreikusten baitzuen, bere emazte Ivorwenen erabakia nagusitu zen ezkontza hori onartzeko, honek, biak ezkonduz gero, gizakien itxaropena izango zena bertatik jaioko zela aurreikusi baitzuen.

Arathorn, Iparraldeko Dunedainen Kapitain bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2930. urtean, bere aita, muinoetako trollek harrapatu zutenean. Kargu honetan, hiru urte baino ez zituen eman, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2933. urtean, Elladan eta Elrohirrekin orkoen aurka borrokan ari zela, begian gezikada bat jasota hil baitzen.

Arathorn II.a hirurogei urtez bizi izan zen, eta, bere oinordekoa, bere seme Aragorn II.a izan zen, garai horretan bi urte baino ez zituena eta, etorkizunean, Elessar erregea bihurtuko zena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Arador** | **Iparraldeko Dunedainen Kapitana**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2930-2933 | Ondorengoa**Aragorn II.a** |
*Artikulu hau mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Auñamendi (argipena)».*
**Auñamendi** (bearneraz *Pic d'Ania*, frantsesez *Pic d'Anie*) Mendebaldeko Pirinioetan dagoen mendia da, Barétouseko ibarrean eta Bearnoko lurraldean kokatutakoa. Nahiz eta egungo euskal lurraldean kokaturik ez dagoen, haren toponimia eta mendiari berari lotuta agertzen diren euskal mitologia kontakizunengatik, euskaldunen mendi sakratutzat jo izan da.

Tontorra 2.507 metrotan dago. Euskal Herriko mugatik kilometro eskasera dago: beraz, euskal menditzat hartuz gero, herrialde osoko mendirik altuena izango litzateke, Hiru Erregeen Mahaiak baino metro batzuk gehiago baititu.

Historia
--------

Lehenengo igoera erregistratua 1771ko uztailaren 28an izan zen, François Flamichon ingeniari-geografo bearnoarra tontorrera iritsi zenean.

Toponimia
---------

Euskal izenaren toponimia aztertuz gero, *Auña* (ahuntz) + *mendi* hitzek osatutako izen konposatua da. *Ahüña* deitzen diote Zuberoan eta *Aña* Erronkari ibarrean; bi herrialde haietako hizkeretan hitzak "antxume" erran nahi du, eta berdinak dira animaliaren eta mendiaren izenak; nondik ikusita mendiaren formak pittika baten muturra gorantz begira irudikatzen duelako.[erreferentzia behar]

Abiapuntuak
-----------

* San Martingo Harria: 7 ordu joan eta etorri, 900 metroko desnibela.
* Pourteteko Arreetatik: 7 ordu joan eta etorri, 900 metroko desnibela.
* Belagoako aterpetxetik: 11 ordu joan eta etorri, 1.400 metroko desnibela.

Auñamendi mendiaren irudia.

Mitologia
---------

Sakontzeko, irakurri: «Auñamendi (mitologia)»
Euskal mitologiaren arabera, Auñamendi "Jona Gorri" edo "Janagorri" izakiaren bizilekua, mendiaren tontorrean kokaturik dagoen zilarrezko jauregia da.

Ikus, gainera
-------------

* Auñamendiko eskualdea

Kanpo estekak
-------------

* Auñamendi *luberri.net* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2030914
* Commonscat Multimedia: Pic d'Anie

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2030914
* Commonscat Multimedia: Pic d'Anie
**atlas.eus** Euskal herriko atlas sozioekonomikoa da. Gaindegiak sortu zuen 2004an. Mapen bidez bisualizatzen ditu demografia, ekonomia, gizarte eta ingurumeneko datuak. Lau maila bereizi ditzake datuak bisualisatzeko (udalerrika, eskualdeka, herrialdeka edo estatu mailan).

Datuen jatorria estatistika institutu ofizialetatik eratorria da eta hainbat kasutan, Gaindegiak, metodologia bateratu baten bitartez zenbait datu kalkulatzen ditu lurralde eremu desberdinentzat.

Demografiako datuak
-------------------

65 urtetik gorako biztanleriaren portzentajea Europan (Atlasa eus, Gaindegia)
Datu hauek eskaintzen ditu: biztanleria eta biztanleriaren bilakaera 2010/2020, biztanleriaren feminizazioa, biztanleria adin tarteen arabera (0-14, 15-29, 30-44, 45-64 eta 65 urtetik gorakoak), Jaiotza-tasa, heriotza-tasa, eta biztanleriaren hazkunde naturala.

Ekonomiako datuak
-----------------

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: Ehun ekonomikoaren bilakaera (2010/2020) eta dentsitatea, mikroenpresen presentzia, Industria-ehunaren dentsitatea. teknologia ertain eta handiko ehuna, enplegu nahikotasuna, ez-aktibotasunaren feminizazioa, udal aurrekontua biztanleko eta udal zorra.

Gizarteari buruzko datuak
-------------------------

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: Jarduera-tasa (15-64 urte), langabezia-tasa (15-64 urte), herritarren arteko errenta-desoreka, lanaren errenta, alokairuko etxebizitzak, gazteen errotze-indizea 2009/2019, bakardadean bizi diren adinekoak, goi-formazioa duen biztanleria, formazio apala duen biztanleria.

Ingurumeneko datuak
-------------------

Datu hauek kontsulta daitezke mapetan: elikadura asetzeko lurra, artifizializatutako lur-azalera, biztanleriaren dentsitatea, etxebizitza-dentsitatea, etxebizitza parkearen hazkundea 2001/2018, etxebizitza hutsak, oinarrizko zerbitzu publikoen gertutasuna, eta herrialdeko hiriburura errepide bidezko distantzia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskal Herriko eskualdeak» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
2. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2020-05-22). «Euskal Herriaren dimentsio sozioekonomikoak erabilgarriago jarri ditu Gaindegiak» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).
3. ↑   «Euskal Herriko Atlasa berritu du Gaindegiak | Gaindegia» *www.gaindegia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-07-03).

Ikus, gainera
-------------

* Tesiker euskaraz argitaratutako doktorego-tesien datu-basea
* Buruxkak datu-basea

Kanpo estekak
-------------

* atlasa.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107407459

 |

* Wd Datuak: Q107407459
**Anfiktionia** (grezieraz αμφικτιονία; αμφί, *anfi*, *"biak*" + κτίζω, *ktizo* *"eraiki"* = *elkar eraiki, fundatu*) liga erlijioso bat zen, ia guztiak Erdialdeko Greziakoak ziren 12 herri (ez hiri) biltzen zituena. Euren bilerak Demeterren santutegiak izaten zituzten, Antelan, Termopiletatik gertu. Delfoseko orakuluak, jada, Demeterrerenak baino ospe handiago zuenez, hara eraman zuten konfederazio honen egoitza, baina beste santutegia utzi gabe. Urtean bi aldiz biltzen ziren, Delfos Antelarekin tartekatuz. Sortu zenean, izaera erabat erlijiosoa zuen, baina, pixkana-pixkana, aldatzen joan zen, azkenik, erabat politikoa izaten amaitzeraino, eragin handiekin mota honetako erabakietan.

*Hieromnemon*ek osatutako kontseilu bat zuen. Hieromnemonak, elkarte bakoitzak izendaturiko gizonak ziren. 12 herriek kontseilu honetako 24 partaideak izendatzen zituzten:

* 2 delfostar
* 2 tesaliar
* 2 foziar
* 2 doriar (bat Espartakoa eta bestea Doridakoa)
* 2 joniar
* 2 beoziar
* 2 lokriar
* 2 Ftiotidako akaiar
* 2 magnesiar
* 2 enianar
* 2 malienar

Oso garrantzitsua zen Delfoseko Apoloren tenpluaren administrazioari dagokionez, nagusitasuna mantentzea, eta, horregatik, liga honek, lau Gerra Sakratuetako hirutan borrokatu zuen, nolabait, anfiktioniako partaideetako batzuk piztu zituztenak. Laugarren gerra sakratuan (K.a. 339tik K.a. 338 arte) Filipo II.a Mazedoniakoak Ligan zuen bere posizioa probestu zuen eta eta herri greziarretan kontu politiko eta militarrak domeinatzen amaitu zuen.

Ligak, berak sortutako hiru gerra sakratutan parte hartu zuen, Delfoseko Apoloren tenplua kontrolatzeko: lehena (K.a. 595 - K.a. 585) Krisako hiriaren aurka izan zen, Fozidan. Hirugarren eta laugarren gerra sakratuetan (K.a. 355-K.a. 346 eta K.a. 339-K.a. 338) Filipo II.ak, ligan zuen posizioa, Greziako kontuak domeinatzeko erabili zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182875
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182875
Anfibola
Anfibolen egitura orokorra
**Anfibolak** silikatoen taldeko mineral multzo bat dira, inosilikatoen azpitaldekoak. Kaltzio, magnesio eta burdinadun metasilikatoak dira.

Anfibolen funtsezko egitura unitatea, silizio eta oxigenozko tetraedroa da (SiO4), kate bikoitz luze eran lotua. Anfibol mineral bakoitzaren formula kimikoa, kate bikoitzean eginiko aldaketa metalikoen emaitza da: RSi4O11.

Anfibol izena grezieratik dator, *αμφιβολος - amphibolos*, anbiguoa esan nahi duena, mineral hauek aurkezten dituzten barietate aldagarriengatik, itxura eta konposaketari dagokionez.

Oinarrizko arroka metamorfiko eta plutonikoetako mineralik ohikoenak, hornblendak eta aktinolita dira. magmatikoetako funtsezko mineralak dira eta anfibolitaren ezinbesteko osagai bat. Euren kolorea beltza edo berde iluna da eta itxura beirakara edo esnetsua dute.

Anfibol mineralak
-----------------

Espezie eta barietati anitz ezberdintzen dira. Garrantzitsuenetako batzuk, honako hauek dira:

* Antofilita (Mg,Fe)7Si8O22(OH)2
* Tremolita Ca2Mg5Si8O22(OH)2
* Aktinolita Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2
* Kummingtonita Fe2Mg5Si8O22(OH)2
* Grunerita Fe7Si8O22(OH)2
* Hornblenda Ca2(Mg,Fe,Al)5(Al,Si)8O22(OH)2
* Glaukofana Na2(Mg,Fe)3Al2Si8O22(OH)2
* Riebeckita Na2Fe2+3Fe3+2Si8O22(OH)2
* Arfvedsonita Na3Fe2+4Fe3+Si8O22(OH)2
* Krozidolita Na2Fe2+3Fe3+2Si8O22(OH)2
* Richterita Na2Ca(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2
* Pargasita NaCa2Mg3Fe2+Si6Al3O22(OH)2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17159
* Commonscat Multimedia: Amphibole

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00564762
* NKC: ph335372
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 1318-09-8
* ChEBI: 46677
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 1318-09-8

 |

* Wd Datuak: Q17159
* Commonscat Multimedia: Amphibole
*Artikulu hau aire libreko teatroari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Anfiteatro (argipena)».*
Pozalaguako harrobiko anfiteatroa, Karrantza.
**Anfiteatro garaikidea** edo **aire libreko teatroa**, naturan edo parke batean irekian eraikitako antzoki edo auditorio bat da; sarritan malda bat profitatzen duena harmailak izateko. Etimologikoki, anfiteatroarena ez da izendapen zuzena, *anfi-* aurrizkiak bikoitza eta biribila izatea eskatuko lukeelako, eta anfiteatro erromatarrak biribil edo eliptikoak zirelako, hala nola Erromako Koliseoa. Hortaz, teatro erromatar zaharrekin egiturazko antz gehiago dute anfiteatro garaikide hauek, anfiteatro zaharrekin baino.

Dena dela, terminoa hedatua dago, erdara nagusietan zein euskaraz, eta hiperzuzenketak alferrekoa dirudi. Adibidez, Donostiako Miramongo anfiteatroa: oharrak idazten diren arren bere etimologia zuzenaz, Donostiako Udalak eta donostiarrek anfiteatro deitzen diote.

Miramongoaz gain, anfiteatro izenarekin ezagutzen dira Euskal Herrian beste zenbait antzoki ireki: Gasteizko Foru Plazan dagoena, Leioako EHUren kanpuseko Arboretumean dagoena, Izabakoa (Nafarroa) eta Pozalaguakoa, Dolomitas del Norte harrobian dagoena (Bizkaia).

Iruditegia
----------

* Givat Ram anfiteatroa, Israel.Givat Ram anfiteatroa, Israel.
* Red Rocks Amphitheatre (AEB).Red Rocks Amphitheatre (AEB).
* Oxfordshireko anfiteatro bat, Ingalaterran.Oxfordshireko anfiteatro bat, Ingalaterran.
* Hong Kong-eko anfiteatro ireki bat parke batean.Hong Kong-eko anfiteatro ireki bat parke batean.

### Euskal Herrikoak

* Leioako Arboretumeko anfiteatroa.Leioako Arboretumeko anfiteatroa.
* Miramongo anfiteatroa, Donostian.Miramongo anfiteatroa, Donostian.
* Gasteizko Foru Plazakoa.Gasteizko Foru Plazakoa.

### Antzinakoak, konparaziorako

* Epidauroko teatroa, Grezia.Epidauroko teatroa, Grezia.
* Leptis Magnako anfiteatroa, gaur egungo Libian.Leptis Magnako anfiteatroa, gaur egungo Libian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «El (mal llamado anfi)teatro de Miramon» *Pedradas* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
2. ↑    «Basoka musika jaialdia: Miramongo anfiteatroa. Irailak 5» *www.donostiakultura.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El bosque de Miramón. Un espacio natural en Donostia, ideal para ir en familia» *Gabarroia* 2018-01-09 (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
4. ↑   «Plaza de los Fueros, Vitoria - Gasteiz | Puedo Viajar» *www.puedoviajar.es* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
5. ↑    «Arboretum Anfiteatroa - bizkaia-aretoa - Bizkaia Aretoa - UPV/EHU» *bizkaia-aretoa* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pozalagua kobazuloa | Inguruak» *Cuevadepozalagua* (Noiz kontsultatua: 2021-02-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105671719
* Commonscat Multimedia: Modern amphitheatres

---

 |

* Wd Datuak: Q105671719
* Commonscat Multimedia: Modern amphitheatres
**Suopankijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerriko Javarus herrixkako aintzira bat da, Enijärvi eta Javarusjärvi aintziretatik eta Pelkosenniemi udalerritik hurbil. Kemijärvi aintziraren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan. Aintzaratik sortzen den ibaia dugu Javarusjoki ibaia, Siurunjoki ibaiarekin batu ostean indartsuagoa bihurtu eta Kemijoki ibairaino iristen dena.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak uharte bat ere ez du.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Enijärvi aintzira
* Javarus herrixka
 | * Javarusjärvi aintzira
* Javarusjoki ibaia
 | * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267745

 |

* Wd Datuak: Q12267745


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |
**Apollo 1** (hasierako izendapena **Apollo Saturn-204** eta **AS-204**) deitua, Apollo programaren tripulaturiko lehenengo misioa izango zen, eta 1967ko otsailaren 21ean espaziora jaurtiketa aurreikusi zen. Hala ere, 1967ko urtarrilaren 27an, hegaldiaren aurreko proba batean sute batek eskifaiako hiru astronautak hil zituen.

Apollo 1 ontziaren eskifaiak buruan Virgil Ivan Grissom komandantea eramango zuen eta baita Edward White eta Roger Chaffee pilotuak ere. Haien ohorean, NASAk Apollo 1 izena eman zion misioari.

Hegaldiaren aurreko probak oxigeno puruaz osaturiko atmosfera presurizatua sortzeko bideratuta zeuden. Baina zirkuitu-labur batek txarto isolatutako kable batean, azkar hedatu zen sutea eragin zuen. Sute honek, eztanda baten legez, misioko hiru astronautak hil zituen itota 17 segundotan. Izan ere, ihesaldirako sistema baten gabeziak hondamena areagotu zuen. Osteko ikerketek segurtasun akats larriak aurkitu zituzten, kapsula desmuntatzean hondatutako erremintak aurkitu ziren besteak beste.

Zoritxar honen ostean, NASAk aginte-modulua erabat birdiseinatu behar izan zuen bere erabilpena berma zedin tripulatutako misioetan. Xede honetarako, NASAk Snoopy saria abian jarri zuen, bere langile eta ingeniarien artean segurtasun sistemarik onena saritzeko.

| * i
* e
* a
Apollo programaren misioak |
| --- |
| Suziri frogak | 
* SA-1
* SA-2
* SA-3
* SA-4
* SA-5
* AS-203

 | Apollo Program insigniaApollo Program insignia |
| Bertan beherako misioak | 
* QTV
* Pad Abort Test-1
* A-001
* A-002
* A-003
* Pad Abort Test-2
* A-004

 |
| Eredu frogak | 
* A-101
* A-102
* A-103
* A-104
* A-105

 |
| Tripulatu gabeko misioak | 
* AS-201
* AS-202
* Apollo 4
* Apollo 5
* Apollo 6
* Skylab 1

 |
| Lurraren Azpi-orbitako misioak | 
* Apollo 7
* Apollo 9
* Skylab 2
* Skylab 3
* Skylab 4
* Apollo-Soyuz bateratzea

 |
| Ilargiaren orbitako misioak | 
* Apollo 8
* Apollo 10

 |
| Ilargiratutako misioak | 
* Apollo 11
* Apollo 12
* Apollo 14
* Apollo 15
* Apollo 16
* Apollo 17

 |
| Porrot egin duten misioak | 
* Apollo 1 (AS-204)
* Apollo 13

 |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Nasaren Apollo 1 webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194082
* Commonscat Multimedia: Apollo 1

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 220829546
* GND: 4780908-5
* LCCN: no2011187551

 |

* Wd Datuak: Q194082
* Commonscat Multimedia: Apollo 1
| Antiprisma endekagonala |
| --- |
| Antiprisma endekagonala |
| Taldea | Poliedro prismatiko erregularrak |
| Aurpegi kopurua | 2 endekagono + 22 hiruki |
| Ertz kopurua | 44 |
| Erpin kopurua | 22 |
| Aurpegiak | endekagonoak eta hirukiak |
| Erpin-konfigurazioa | 3.3.3.11 |
| Simetria-taldea | D11d |
| Schläfli sinboloa | s{2,11} |
| Propietateak | Erdierregularra, ganbila |
| Poliedro duala | Trapezoedro endekagonala |
| Antiprisma endekagonalaGarapena (gainazala) |

Geometrian, **antiprisma endekagonala** oinarritzat bi endekagono (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak endekagonoak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko π/11 radian biratuta dago), bi oinarrien hogeita bi erpinak lotzen dituzten berrogeita lau ertz daude eta irudiak, beraz, hogeita bi albo-alde triangeluar ditu: antiprisma endekagonal simetriko bat da.

Ikus gainera
------------

Antiprisma uniformeak| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | ... |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |

Erreferentziak eta oharrak
--------------------------

1. ↑   Elhuyar Zientzia eta Teknologiaren Hiztegi Entziklopedikoa. *Antiprisma.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Antiprisma endekagonal" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5713119

 |

* Wd Datuak: Q5713119
**Antioko Hierax** (antzinako grezieraz: Aντιoχoς Ιεραξ; K.a. 226an hilda) seleukotar gobernari separatista bat izan zen, Antioko II.a Theos eta honen bigarren emazte Berenizeren semea.

Bere ezizena (Hierax = "belatza") bere izaera anbiziotsuagatik du. Bere aita K.a. 246an hil zenean, seleukotar erresuma bere anaia Seleuko II.arentzat izan zen, Berenize eta bere semeak, Hierax ezik, hiltzea agindu zuena. Seleukok Anatolia iparraldearen gobernua eman zion, bere ama Laodizeak eskatuta, baina laster hasi zen subirano independente bat bezala gobernatzen, seleukotar erregea, Ptolomeo II.aren aurkako Bigarren Siriar Gerran murgilduta zegoen bitartean.

Behin bakea lortu ondoren, Seleuko II.ari, Hieraxek gobernaturiko lurraldeak berreskuratzea otu zitzaion, eta, beraz, Anaien Gerra delakoa piztu zen K.a. 241etik K.a. 235era arte iraun zuena. Anaien arteko gerra hau, askoz gatazka zabalago bat izatera pasa zen, galaziarrak eta Pontoko Mitridates I.a ere hartu baitzituen, hauek, Hieraxen alde jarri zirelarik. K.a. 235ean Seleuko garaitua izan zen, eta Asia Txikia utzi zuen. Baina, une horretan, Pergamoko Atalo I.a agertu zen, galaziar basailutzaz askatu eta eraso egin ziena, Antioko Hieraxi bezalaxe. K.a. 230 eta K.a. 228 bitartean, Hierax hiru aldiz garaitua izan zen eta Anatoliatik bota zuten.

Baldintza horietan, Goi Eufratesera abiatu zen, erresuma berri bat sortzeko asmoz, Seleuko II.a partiarren aurka borrokan ari zela probestuz, baina honek Partia utzi eta garaitu egin zuen, handik gutxira hila izan zelarik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q355917
* Commonscat Multimedia: Antiochus Hierax

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q355917
* Commonscat Multimedia: Antiochus Hierax
**The Song Remains the Same** Led Zeppelin britainiar rock taldearen kantu bat da. Kantua, 1973ko Houses of the Holy LPko lehen kantua da.

Houses of the Holyren hasiera, batzuentzat, Led Zeppelinen edozein bildumaren hasierarik hoberena da. Lehen kantua, The Song Remains the Same, sarrera instrumental bezala pentsatua izan zen, eta izatez, bere lan izenburuetako bat "The Overture" izan zen (beste batzuk Zep edo "The Campaign" izan ziren), Yardbirds taldearen kantu bat gogorarazten duten gitarrazko arreglu batzuekin, Tinker Taylor Soldier Sailor. Bakarkakoak indiar inspirazioko zati batzuk ditu.

Kantuaren letra munduko musikari eginiko omenaldi bat da, eta taldeak bere biretan zehar eginiko bidaien eta bizi izandako esperientzien oroitzapen bat. Kantuak nahiko arrakasta izan zuen, eta honek taldea bere film bakarra izen berarekin izendatzera animatu zuen. Filmea **The Song Remains the Same** deitu zen, eta 1973an New Yorkeko Madison Square Garden estadioan emandako kontzertua agertzen zen bertan, batzuk Led Zeppelinen kontzerturik hoberenetakotzat hartzen dutena. Jakina, izenburua filmearen soundtrackari ere eman zitzaion.
**The Spire** edo **Dublingo Spire** delakoa, ofizialki **Argiaren Monumentua** bezala izendatua, Dublin hiriko erdigunean dagoen O'Connell Street kalean kokatzen den 120 metroko garaieradun altzairu herdoilgaitzezko kono luze bat da, antzina Nelsonen Zutabea kokatzen zen lekuan dago eta gaur egun munduko eskulturarik garaiena da.

Ezaugarriak
-----------

Lan hau *Ian Ritchie Architects Ltd* britainia estudioak diseinatu zuen eta 3 metroko oinarria duen kono erraldoi bat da, bere goreneko muturrean 15 zentimetrotara iritsi arte piskanaka estutuz doalarik. Bere eraikuntza 2002ko abenduaren 18an hasi zen, monumentuaren 6 ataletako lehenengoa ezarriaz, ataletako azkena 2003ko urtarrilaren 21an ipini zen.

Gaur egungo bere kokalekuan Nelson almirantearen omenezko Nelson zutabea zegoen, baina 1966an IRAk lehergailu bat ipini eta zutabea bertan behera suntsituta gelditu zen. 1999an diseinatutako plan bati esker The Spire monumentua eraiki ahal izan zen, 1970eko hamarkadatik aurrera hiriko gune honek jasaten zuen gainbeherari aurre gin eta indarberritzeko asmoz.

Kalean duen itxura.
Monumentu honen leloa bere webgunean agertzen den Jonathan Swift dublindar idazlearen honako esaldi hau da: *"Real vision is the ability to see the invisible"* (euskaraz *"Benetazko ikuspegia ikusezinezkoa ikustean datza"*).

Kanpo estekak
-------------

* The Spireko webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1134365
* Commonscat Multimedia: The Spire of Dublin

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1134365
* Commonscat Multimedia: The Spire of Dublin
**Atlasov** (errusieraz: Остров Атласова, translit.: *Ostrov Atlasova*; japonieraz: 阿頼度島, *Oyakoba*), errusiar uharte txiki bat da, baita sumendi bat ere, Kurileen uhartedian. Bere azalera 119 kilometro karratukoa da, eta Iparraldeko Kurileen uharteen taldearen barnean dago. Uharte sumenditsu bat da, bere sumendia, Atlasov izenekoa (Uyakhuzhach, Oyakoba edo Alaid ere deiturikoa) 2.339 metroko garaierara heltzen denen kono ia perfektu bat delarik.

Uharteak, bere izena, Vladimir Atlasoven omenez darama, XVII. mendeko errusiar esploratzaile bat izan zena.

Geografia
---------

Atlasov uhartea, honako koordenatu geografiko hauetan dago:

* latitudea: 50º48' eta 50º55' N
* longitudea: 155º28' eta 155º40' E
* garaiera handiena: 2339 m

Hego-ekialdean, Xumxu eta Paramuxir uharteak daude.

Administratiboki Sakhalin oblastak kontrolatzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q757314
* Commonscat Multimedia: Atlasov Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 2254772

 |

* Wd Datuak: Q757314
* Commonscat Multimedia: Atlasov Island
**Arthur's Seat** (euskaraz "Arturren eserlekua") Eskoziako Edinburgh hiriburuan dagoen muinoa da. Edinburgheko gaztelutik 1,5 kilometrotara kokatua dago. 251 metroko garaiera du. Berez, Holyrood Parken erdigunea eta punturik garaiena da.

Bere igoera oinez ohituta dagoen edozeinentzat erraza da eta bertatik Edinburgh hiriaren gaineko ikuspegi bikainez goza ahal liteke.

Muino honen izenak Artur errege mitologikoarekin lotura omen du. Halere, *Archer's Seat* ("Arkulariaren eserlekua") izenetik eratorria izan daitekeela ere aipatu izan da, kokaleku hau hiriko defentsa gune garrantzitsua baitzen.

Ikus gainera
------------

* Holyrood Park

Iruditegia
----------

* MuinoaMuinoa
* Edinburgheko gaztelutik ikusitaEdinburgheko gaztelutik ikusita
* Hiritik ikusitaHiritik ikusita
* Holyrood jauregia eta Arthur's Seat muinoaHolyrood jauregia eta Arthur's Seat muinoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q712311
* Commonscat Multimedia: Arthur's Seat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315168968
* LCCN: sh2013001290
* NKC: ge452884

 |

* Wd Datuak: Q712311
* Commonscat Multimedia: Arthur's Seat
**Ternate** ekialdeko Indonesiako uhartea da, Molukak uhartedikoa. Administratiboki, Ipar Molukak probintziaren barnean dago. 111,39 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 185.705 biztanle zituen. Hiri handiena Ternate da.

Geografia
---------

Ternate Molukak uhartediaren iparraldean dago, Halmaheraren mendebaldeko itsasertzetik gertu. Itsasotik azaleratutako sumendi bat da: Gamalama (1.715 m). 1775eko erupzioak 1300 lagun hil zituen. Azken erupzioak 2011 eta 2012an gertatu ziren.
.

Historia
--------

Ternateko Sultanerria, 1257an sortua, Indonesiako erresuma musulman zaharrena izan zen. XIII. eta XVII. mendeen artean, erresuma ahaltsua izan zen, bizigarrien merkataritza eta indar militarrari esker. Goren aldian, haren eragina Molukak, Sulawesi, hegoaldeko Filipinak eta Marshall Uharteetaraino iristen zen.

1512an iritsi ziren Ternatera lehen europarrak. Francisco Serrao buru zuen portugaldar espedizioaren kide batzuk izan ziren, Serametik gertu hondoratuak eta bertako bizilagunek salbatuak. Sultanak, portugaldarren nagusitasun militarra probes zezakeelakoan, espedizioa bere uhartera eraman zuen, eta baimena eman zien gotorleku bat eraikitzeko. 1526an, Garcia Jofre de Loaisa buru zuen espainiar espedizioak Tidoren gotorleku bat eraiki zuenean, portugaldarrek eraso egin zieten Ternatetik. 1575ean, sultanak portugaldarrak kanporatu zituen gotorlekutik. 1606an, indar espainiarrek hartu zuten gotorlekua, sultana Manilara erbesteratuz. 1607an, herbeheretarrek beste gotorleku bat eraiki zuten uhartean, Malayo izenekoa. 1663an, espainiarrak erretiratu ziren.

1999 eta 2000n, musulman eta kristauen arteko bortizkeria erlijiosoa jasan zuen.

Ekonomia
--------

Zur baliotsuak (teka, ebano), arroza, sagua, kafea, kopra, espeziak eta arrantza dira baliabide garrantzitsuenak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Indonesia: Provinces, Regencies and Cities.*  citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2016-9-14).
2. ↑    *Eruption of the Gamalama volcano, Ternate, Indonesia.*  earthquake-report.com (Noiz kontsultatua: 2016-9-17).
3. ↑    *Indonesia's Mount Gamalama erupts spewing ash and lava.*  bbc.com (Noiz kontsultatua: 2016-9-17).
4. ↑    *Ternate Sultanate.*  melayuonline.com (Noiz kontsultatua: 2016-9-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333483
* Commonscat Multimedia: Ternate, Indonesia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315132124
* LCCN: n82114914
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q333483
* Commonscat Multimedia: Ternate, Indonesia