recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Elorri-triska** (*Genista scorpius*) Fabaceae familiako zuhaixka da. Otearen antzeko landare arantzatsua hau tindagai moduan erabiltzen zuten.

Deskribapena
------------

1-2 m bitarteko zuhaixka da, adar arantzadun sendoz hornitua.

Zurtoinak ilegabeak eta galtzarbeko arantza ugaridunak dira; hauek, sendoak eta luzeak dira, zurtoinarekin angelu oso irekia eratuz. Arantzetatik lore-kimu motz hostotsuak jaiotzen dira. Hosto bakunak ditu: gainaldean ia ilegabeak eta azpialdean iledunak.

Lore horiak ditu, ale gutxiko faszikuluetan antolatzen direnak. Kaliza ilegabea da, ezpainak tamaina berdintsukoak direlarik. 3-7 hazidun leka ilegabe eta luzangak ditu.

Apiriletik ekainera loratzen da.

Ekologia
--------

Sail harritsu eta higatuetan azaltzen da, lurzoru karetsu, margatsu eta igeltsuzkoen gainean. Batez ere karraskal eta ameztien ordezko komunitateetan ageri da.

Banaketa
--------

Mediterraneo-mendebaldeko espeziea da. Euskal Herrian, hegoaldeko habitat ugarietan agertzen da, kasu batzuetan hauetako espezie nagusia izanik. Kantaurialdean ordea, oso gutxitan aurki dezakegu: kostaldeko gune lehor eta eguzkitsu batzuetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Heywood, V.H. & Ball, P.W..  (1968). Tutin, T.G. et al. ed. *Leguminosae.*  in: *Flora Europaea*. 2.
2. ↑   I. Aizpuru,.  (2010). *Euskal herriko zuhaitz eta zuhaixken gida.*  (2. [argit.]. argitaraldia) Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco ISBN 9788445730515. PMC 868798162. (Noiz kontsultatua: 2019-03-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3101011
* Commonscat Multimedia: Genista scorpius
* Wikispecies Espezieak: Genista scorpius

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 13509
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 146489
* EOL: 703609
* GBIF: 5347727
* GRIN:
* IPNI: 496342-1
* NCBI: 238509
* PlantList: ild-8427

 |

* Wd Datuak: Q3101011
* Commonscat Multimedia: Genista scorpius
* Wikispecies Espezieak: Genista scorpius
**Eremu euskaldunak** legearen arabera ofizialtasun osoa dutenak Euskal Autonomia Erkidegoa osorik eta Nafarroako zonalde euskalduna da.

EAE
---

Lurralde honetan, euskarak gaztelaniarekin koofizialtasuna elkarbanatzen du, hau da, edozein administrazioko bulegotan euskaraz elkarrizketa bat izateko eskubidea duzu, eta kontsultara zoazenean langileria zuri euskaraz erantzuteko ahalmena izan beharko lukete. Gainera, diru laguntzak jasotzen ditu bere erabilera sustatzeko, esaterako: antzerkiak, gazteentzako programak eta abar.

Nafarroa
--------

Foru Erkidegoan, Euskararen Foru Legearen arabera hiru lurralde mota bereiz ditzakegu: Zonalde edo lurralde erdaldunean euskarak ez du inongo ofizialtasunik. Edozein beste lekutan bezain babestuta dago. Lurralde euskalduneko egoerak EAEkoaren antza du, gaztelaniarekin koofiziala izaten eta lurralde mistoan bi aldeen nahasketa dago.

Iparraldea
----------

Ipar Euskal Herrian, Frantziako Estatuak dioenez, frantsesa da herrialdeko hizkuntza bakarra eta ez du euskara ofizialtzat ematen. Euskal ekintzak egin nahi duenak bere kabuz ordaindu beharko ditu, edo alkarte espezifikoei eskatu, eta ez Gobernuari. Bestalde, Euskal Herri frantsesa ez du departamenturik edo "autonomia erkidego"rik, Pirinio Atlantikoak departamentuan baitago. Honek euskal kulturari oraindik garrantzi gutxiago ematea dakar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257006

 |

* Wd Datuak: Q12257006
Gasteizko **Eskola kalea** Alde Zaharrean dago. Hiribilduaren jatorrizko trazatuaren hiru kaleetako bat da, Frai Zacarias Martinez eta Santa Maria kaleekin batera.

Kokapena
--------

Alde Zaharraren goiko aldean dago. Frai Zakarias Martinez kalean hasten da, Goiuri Jauregiaren ondoan, eta Santa Maria plazaraino iristen da.

Luzera
------

310 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 11 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 22raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1864 urteko udan eskolak eraiki ziren kale honetan.

Eraikinak
---------

* Ramon Bajo ikastetxea
* Landatxo kiroldegia
* Erdi Aroko Hiriguneko Enpresa Zentroa

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56598043
* Commonscat Multimedia: Calle de las Escuelas, Vitoria-Gasteiz

---

 |

* Wd Datuak: Q56598043
* Commonscat Multimedia: Calle de las Escuelas, Vitoria-Gasteiz

1. ↑    (pdf) *Gasteizko Toponimia.* .
**Essex konderria** (ingelesez: *Essex County*) Vermontko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Guildhall da. 2010eko zentsuaren arabera 6.306 biztanle zituen, Essex kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Essex konderriak 1.749 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,29 ura dira. Beste 1.718,71 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,61 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.306 pertsonetatik 6.153 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 59 dira. 16 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 78 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509826
* Commonscat Multimedia: Essex County, Vermont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157264318
* NARA: 10036761
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 76617
* TGN: 1002361

 |

* Wd Datuak: Q509826
* Commonscat Multimedia: Essex County, Vermont
**Munsterreko Errepublika**, ingelesez: *Munster Republic*, Irlandako Gerra Zibilan Anglo-irlandar Itunaren aurkako irlandar errepublikarrak Munster probintzian denboraldi batez nagusi izan ziren lurralde eremuak jaso zuen izendapena da, hiriburua Cork zen.

Gerra Zibilaren lehen astea igaro ondoren, 1922ko ekainaren 28tik uztailaren 5era, Anglo-irlandar Itunaren aldekoek eta Irlandako Estatu Askeko Armada sortu berriaren soldaduek Dublin hirian nagusitzea lortu zuten. Hortaz, Anglo-irlandar Itunaren aurkariak Munster probintziako zati handi bat beren gotorleku bilakatu zuten, alegia, usadioz, Irlandako uhartean errepublikazaleena zen eremua, Irlandako hego-mendebaldea. Eremu hau Limerick eta Waterford hirien arteko lerroaren hegoaldean zegoen. Liam Lynch, IRAkidea eremu honetako buruzagi nagusia bilakatu zen, bere asmoa lurralde honetan gotortu eta Irlandako Estatu Askearekin Anglo-irlandar Ituna bernegoziatzea izan zen, azken helburu bezala Irlandako Errepublika bat aldarrikatu eta berrosatzeko asmoz. Ondorioz, Lynchek Anglo-irlandar Itunaren aurka zeuden joera gogorragoko beste errepublikar batzuen kritikak jaso zituen, horien ustez Anglo-irlandar Itunaren aurkariek joera erasokorra izan eta Gerra Zibila lehen bai lehen irabazi beharra baitzegoen.

Halere, Anglo-irlandar Itunaren aurkariek, IRAren gehiengoaren babesa izan arren, Irlandako Estatu Askeak eta bere gudaroste osatu berriak Erresuma Batuaren laguntza militarra, artileria, armak eta hegazkinak jaso zituen, laguntza honek bi aldeen arteko oreka argi eta garbi apurtu zuen, Anglo-irlandar Itunaren aldekoei berebiziko abantaila emanez. 1922ko uztailean Irlandako Estatu Askeko Armadak Munsterreko Errepublikaren aurkako erasoari ekin zion. Limerick eta Waterford erraz bereganatu zituzten, eta Cork konderria Irlandako Estatu Asketik konderri independientea izaten azkena izan zen.

Michael Collinsek Irlandako Estatu Askeko Armadaren gudarostea itsasoz Cork hiriko udaletxera eta Kerry konderriko Fenit udalerrira bidali zuen, jada Musterreko Errepublikako azken eremuak menperatzeko asmoz. Munsterreko Errepublikako mendebaldeko muturrean erresistentzia handiena jazo zen, Anglo-irlandar Itunaren aurkako gerrilak landa eta baserri eremuetan geldituz, batez ere Mendebaldeko Cork eskualdea eta Kerry konderrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9068168

 |

* Wd Datuak: Q9068168
**Essex konderria** (ingelesez: *Essex County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Bi hiriburu ditu, Salem eta Lawrence. 2010eko zentsuaren arabera 743.159 biztanle zituen, Essex kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Essex konderriak 2.145,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 870 ura dira. Beste 1.275,73 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 346,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 743.159 pertsonetatik 687.780 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 122.745 dira. 19.566 beltzak edo afroamerikarrak. 915 amerikar natiboak ziren eta 161 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 22.864 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.552 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 9.321 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Essex County, Massachusetts age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54076
* Commonscat Multimedia: Essex County, Massachusetts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130173277
* GND: 4458594-9
* LCCN: n79066096
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 90434
* TGN: 1002359

 |

* Wd Datuak: Q54076
* Commonscat Multimedia: Essex County, Massachusetts
**Muntadhar al-Zaidi** (arabieraz: منتظر الزيدي‎; Sadr Hiria, Bagdad, 1979ko urtarrilaren 15a) kazetari irakiarra da. Egipton kokatutako Al-Baghdadia TV telebista irakiarraren Irakeko berriemailea da. Al-Zaidik Irakeko Gerrako alargunen, umezurtzak eta haurrei buruzko erreportajeak egiten zituen.

2007ko azaroaren 16an ezezagun batzuek bahitu zuten Bagdaden. Hori baino lehen, Ameriketako Estatu Batuetako armadak bitan atxilotu zuten. 2008ko abenduaren 14an al-Zaidik bere zapatak jaurti zizkion George W. Bushi Bagdaden prentsaurreko bat ematen ari zenean, baina zapatek ez zuten inor kolpatu. Berehala atxilotua izan zen eta al-Zaidik zauriak jasan zituen. Atxilotzean torturatua izan zela salatu izan da.

2009ko otsailaren 20an epaitu zuten eta hiru urteko espetxe-zigorra ezarri zioten bisita ofizialean zegoen atzerriko estatuburu bat erasotzeagatik. Al-Zaidiren abokatuek epaiaren aurkako helegitea aurkeztu zuten. Azkenik zigorra murriztu egin zioten eta 2009ko irailaren 14an askatu zuten.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Muntadhar al-Zaidi*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q205360
* Commonscat Multimedia: Muntadhar al-Zaidi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 186149844936002960001

 |

* Wd Datuak: Q205360
* Commonscat Multimedia: Muntadhar al-Zaidi
Ukuiluratze askeko esne-behiak baserri batean.
**Estabulazio** edo **ukuiluratzea** barruti baten barruan hazten diren animaliak edukitzean datza, hau da, animalia horiek bizitzako zati handi bat dauden tokian.

Eskualde epel edo hotzek, nagusiki (baina baita abeltzaintzako ustiategien espezializazioak ere), animaliak eraikinen barruan mantentzera behartu dituzte hazleak, eta, horrela, abeltzaintza mota desberdinak garatu behar izan dituzte, abeltzainen eta ganaduaren ongizateari laguntzeko garapen-etapa desberdinetan (hazkundea, haurdunaldia eta ekoizpena).

Ukuiluratze-erregimenaren aurrean, landa-erregimena dago, eta animaliek aire zabalean igarotzen dute egunaren zatirik handiena.

Bi estabulazio mota nagusi daude: estabulazio "tradizionala" eta estabulazio "askea".

Ohiko estabilazioa
------------------

Estabulazioa kaiola edo esparru txikian
Zaldiak, txahalak, txerriak, eta oilo erruleak eraikin baten barruan sartuta daude, eta espazio mugatua edo kaiola dute, lotuta egon gabe mugitu ahal izateko.

Estabulazioa postuan
Animaliak, beraiek baino handixeagoak diren konpartimentuetan daude, postu deituak. Normalean, jaiki eta lurrera botatzeko askatasuna dute, baina ezin dira mugitu. Sistema horri esker, garbitu, jetzi eta eskuz edo modu automatizatuan elikatu daiteke.

Estabulazio askea
-----------------

Hazkuntza sistema honetan, animaliek sarbide librea dute beren postura, baina oraindik eraikin batean edo espazio mugatuan daude.

Animalia batzuek, hala nola bobidoek, hautespen handia izan dutenez bai esne edo haragi ekoizpenagatik bai euren izaeragatik, ukuiluratze askeko hazkuntza sistemek zentzu osoa hartzen dute, animaliei nolabaiteko mugimendu askatasuna ematen baitiete. Esnetarako behien artean, estabulazio libreak animalien elikadura, jeztea eta eraikinen garbiketa gehiago mekanizatzea ekarri du.

Ikus, gainera
-------------

* Abeltzaintza intentsiboa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22741872
* Commonscat Multimedia: Animal stalls

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4325425-1

 |

* Wd Datuak: Q22741872
* Commonscat Multimedia: Animal stalls
**Killarneyko aintzirak** (ingelesez *Lakes of Killarney*, irlanderaz *Loch Léin*) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerryko konderrian dauden aintzira multzo bat dira. Killarney Parke Nazionalaren barnean kokatzen dira, Killarney udalerritik oso hurbil. Hiru aintzira dira guztira, Leane aintzira, Muckross aintzira eta Upper aintzira. Ingurua menditsua da, eta bertan dago Irlandako mendirik garaiena den Carrauntoohil mendia (1.039m).

Leane aintzira
--------------

Hiruretan handiena da, 19 km²-ko azalera dauka. Irlanderazko *Loch Léin* izenak "ikasbidearen aintzira" esan nahi du, ziurrenik Inisfallengo uhartean zegoen monasterioari egingo dio erreferentzia. Aintziratik Laune ibaia ateratzen da Dingle badiarantz.

Inguruan dituen eraikinen artean aipagarriena Ross gaztelua da. Bestalde, hiru aintziren artean beheren dagoena izanik Killarney herria ere bertan dauka.

Ibilbideak markaturik daude oinez edo bizikletaz ibilaldiak egiteko. Txalupak ere aloka daitezke.

Muckross aintzira
-----------------

*Middle lake* ere esaten zaio, beste bi aintziren artean baitago. Muckross izena Muckross abade-etxeak ematen dio. Owengarriff ibaiak 18 metrotako saltoa egiten du aintziran sartu aurretik. Urjauziaren izena "Torc waterfall" da. Dinis uharteak banatzen du Lane aintziratik.

Goiko aintzira
--------------

Ingelesez *Upper lake*, izenak dioen bezala altuen dagoen aintzira da, hiruretan txikiena ere bai. Long Range ibaiak elkartzen du Muckross aintzirarekin.

Iruditegia
----------

* Killarneyko aintzirak Ladies View behatokitik ikusita.Killarneyko aintzirak Ladies View behatokitik ikusita.
* Ladies View behatokitik harturiko beste ikuspegi bat.Ladies View behatokitik harturiko beste ikuspegi bat.
* Muckross aintzira.Muckross aintzira.
* Goiko aintzira.Goiko aintzira.
* Uharteak lotzen dituen zubia.Uharteak lotzen dituen zubia.
* Aintzirak azaroan.Aintzirak azaroan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181613
* Commonscat Multimedia: Lakes of Killarney

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315169252

 |

* Wd Datuak: Q181613
* Commonscat Multimedia: Lakes of Killarney
**Ercoreca Supermerkatuak** 1951. urtean sortu zen Bilbon. Jose Ramón Ercorecak, enpresaren sortzaileak, elikagaien denda bat zabaldu zuen Bilboko Maximo Agirre kalean. Hamarkada bat geroago, denda autozerbitzu bilakatu eta Bizkaiko dendarik aurreratuenetakoa bihurtu zen. 1977. urtean lehen supermerkatua ireki zen Bilboko Atxukarro doktorearen kalean.

Gaur egun Ercoreca Supermerkatuek 50 denda baino gehiago dauzkate Bizkaiko hainbat herritan. Enpresak 700 langile inguru dauzka eta 2005ean 120 milioi euroko salmentak izan zituen. 2006. urterako 125 milioi euroko salmentak aurreikusten dituzte. Gaur egun Ercoreca Supermerkatuen sortzailearen seme den Juan Carlos Ercorecak zuzentzen du enpresa.

2004ean Supermercados Ceal enpresa erosi zuen Ercorecak, guztira 17 denda berri batuz. Horrez gain, enpresaren egoitza Zamudiora aldatu zuten.

2011n Juan Carlos Ercorecak enpresa saldu zion Uvesco gipuzkoar taldeari eta honek BM supermerkatuekin batu zuen marka.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «El Grupo Uvesco compra Supermercados Ercoreca» *Deia* 2011/05/12.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11318670

 |

* Wd Datuak: Q11318670
Iruñeko Italiako Kontsulatua.
**Kontsula** Estatu batek atzerrian Kontsulategi edo Kontsul Bulego batean bere ordezkari izan dadin ipintzen duen funtzionario bat da. Herrialde baten kanpo zerbitzuko funtzionarioa da, ez du izaera politikorik, informazioa eskaini eta administrazio propaganda, aduana, notariotza eta erregistro politikoari buruzko betebeharrak burutzen ditu. Estatu batek beste herrialde batean kontsul bat baino gehiago izan ditzake, denetan maila gorenekoa kontsul nagusia delarik. Kontsulategiak herrialde bakoitzean merkataritza eta ekonomia garrantzia handiena duten hirietan izan ohi dira.

Kanpo Harremanetarako Ministerioak kontsulari jatorrizko hiritarrei atzerrian daudela zenbait beharretan laguntzeko ardura ematen die, tartean hainbat helburuetarako behar dituzten agiriak eskuratzea, zuzenbide defentsarako laguntza ematea, agiri ofizialen legeztatzea (aukera hori ahal denean), herritartetasun ziurtagiriak, pasaporteen ematea eta berriztatzea, herrialdeen nortasun agirien tramitazioa, ekonomia, kultura eta turismo sustapena, eta abar.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207978
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979990r (data)
* GND: 4165110-8
* LCCN: sh85031467
* NDL: 00569873
* AAT: 300025461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4211
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207978
**Kontserbazio-zaharberritzea** —halaber **kontserbazioa eta zaharberritzea** deitua— kultura-ondarea babesteko xedea duen lanbidea edota ekintzen multzoa da. Kontserbazio ariketak honelako ekintzak barne hartzen ditu: azterketa edota miaketa, dokumentazioa, tratamendua, prebentzioa eta zaintza, artelanen ikerketari buruzko euskarri. Horiek guztiak arloak osatzen dituzte lanbide baten baitan.

Historia
--------

Kultur ondarearen zaintzak historia luzea du objektuen konponketa eta kontsolidazio usadioen baitan  eta artelanen zaharberritze bakunetan. Nahiz eta objektuen zaharberritze ekintzak gizakiaren hastapenetara jotzen duten, ekintza publiko edota lanbide bezala, hau XIX mendean agertu zen. Iraganean erritualetan erabilitako objektuak zaharberritzen ziren nagusiki. Mexikon apurtu eta ondoren jostura baten bidez elkartutako murkoak aurkitu izan dira. Pliniok bere "Historia"n horma-irudiak askatzeko teknikak deskribatzen zituen dagoeneko. Ekintza hau erromatarren artean oso erabilia zen, horrela espoliatu zituzten grekoen eraikuntzak. Erdi Aroan eta Errenazimentuan zehar artisauek burutzen zituzten zaharberritze ekintzak, baina artistaren kontzeptuaren etorrerarekin batera, horrelako jarduerak baztertutako artisauengan lerratzen joan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pye, E.  (2001). *Caring for the past: Issues in conservation for archaeology and museums.*  Londres: James and James.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46993143
* Commonscat Multimedia: Conservation-restoration

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11975851m (data)
* GND: 4114279-2
* LCCN: sh99005331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46993143
* Commonscat Multimedia: Conservation-restoration
**Errebote-bonba** (ingelesez *bouncing bombs)* Barnes Wallis ingeniari ingelesak Bigarren Mundu Gerran diseinatutako bonbak ziren, ur azalean errebotatzeko, eta horrek antitorpedoen defentsarako babestutako itsas helburuak lortzea ahalbidetzen zuen. 1943ko maiatzean, Ruhr ibarreko industria-instalazioen aurkako aireko *erasoan,* bertsio aldatua erabili zen ibarreko presak suntsitzeko, eta hori ezinezkoa zen ohiko bonben bidez uraren moteltze efektuaren ondorioz eta egituren tamainarengatik.

Azken diseinuan, errebote-bonbek zilindro itxura zuten; jaurti aurretik, motor batek bere luzerako ardatzean birarazten zituen; horrela, ura jotzen zutenean, torpedoen aurkako sareetatik errebotatzen zuten. Helburura iristean, hondoratu egiten ziren, eta, espoleta hidrostatikoaren sistema bati esker, helburuaren oinarrian lehertzen ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Torpedoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q583515
* Commonscat Multimedia: Bouncing bombs

---

 |

* Wd Datuak: Q583515
* Commonscat Multimedia: Bouncing bombs
**Kīlauea** (ingelesez ˌkiːlaʊˈeɪə edo ˌkɪləˈweɪə eta hawaiieraz tiːlɐwˈwɛjə ahoskatua) munduko sumendirik handienetako bat da, eta Hawaii uharteak eratzen dituzten bostetako bat, Mauna Kea, Mauna Loa, Hualalai eta Kohalarekin batera.

Mauna Loa uhartearen hegoaldean dago, Hawaiiko Sumendien Parke Nazionalaren barnean. Sumendiak berak, 1111 metroko altuera du, eta, galdarak, 165 metroko sakonera eta 3 eta 5 kilometro arteko zabalera.

Bertakoek, sumendi hau, Pele suaren jainkosaren etxetzat hartzen dute.

Kīlauea, Hawaiko Sumendi Behategitik monitorizatua dago. Sumendi oso aktiboa da, ia etengabe eztanda egin duena. Ez da harritzekoa urte edo hamarkadetan aktibo egotea. Azken eztanda, 1983an hasi zen, eta gaur egun ere hantxe jarraitzen du.

Bere eztandak efusiboak diren arren, laba fluido mordoa botaz, baina eztandagarritasun urriarekin, eta, beraz, pertsonentzako arrisku urriekin, garai historikoetan, zenbait eztanda handi izan ditu, horietatik azkena 1824ean. 1790ean, IEV4ko eztanda batek, 90 eta ehunka biktima artean eragin zuen.

Ikus gainera
------------

* Hawaiiko Sumendien Parke Nazionala
* Sumendi erupzioak hildako pertsona kopuruaren arabera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188698
* Commonscat Multimedia: Kīlauea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242633136
* GND: 4241215-8
* LCCN: sh85072311
* NKC: ge1147256
* NARA: 10038372
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1103323

 |

* Wd Datuak: Q188698
* Commonscat Multimedia: Kīlauea
**Multicast** edo **multidifusioa** edo **komunikazio helburuanitza**, konputagailu-sare batean, aldi berean, igorle bakarretik hainbat hartzailera komunikazioa gauzatzea da, horretarako estrategiarik eraginkorrena erabiliz. Unicast motako komunikazio baten ez bezala kopia bakarra bidaltzen da eta nodo bakoitzean mezua behin bakarrik birbidaltzen da eta kopiak sortzen dira soilik loturak zatitzen direnean.

Helburuaniztasuna lortzeko bideak
---------------------------------

Sareak ez du onartzen helburuaniztasunaHelburuanitzeko bideak kudeatzeko gai ez diren bideratzaileak dituen sareak berez ezin du helburuaniztasuna onartu. Hau lortu daiteke, ordea, unicast konexioak erabiliz, bat igorle eta jasotzaile bikote bakoitzeko. Kasu honetan igorleak mezuaren hartzaile beste kopia bidali beharko ditu, eraginkortasuna ez delarik oso handia izango.

Sareak onartzen du helburuaniztasunaSareko bideratzaileak helburuanitzeko bideak kudeatzeko gai badira (M-bideratzaileak), multicast komunikazioa era arruntean egingo da. Igorleak mezuaren kopia bakarra bidaliko du eta kopiak sortuko dira soilik loturak bide ezberdinetan zatitzen direnean.

Talde helburuanitzak
--------------------

Multicast komunikazioak talde helburuanitzetan gauzatzen dira. Talde hauetan konputagailu bakoitzak bi helbide ditu: bat unicast, eta multicast bestea. Unicast helbidea konputagailuaren beraren IP helbidea da. Multicast helbidea, aldiz, konputagailuak parte hartzen duen talde helburuanitzaren IP helbidea da.

Talde helburuanitzak edozein tamainakoak izan daitezke eta konputagailuak beren kabuz sartu eta irtetzen dira taldetik, horretarako IGMP protokoloa erabiltzen delarik. Igorleak ez daki nork jasotzen duen berak bidalitakoa, ezta ea inork jasotzen duen ere. Ez dago taldekideen zerrendarik, eta igorleek ez dute zertan taldeko partaide izan behar.

Helbide helburuanitzak
----------------------

Talde helburuanitzen helbideak D klaseko IP helbideak dira, 224.0.0.0 eta 239.255.255.255 artekoak. Hau da, lehenengo 4 biten balioak 1110 dituztenak.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1  | 1  | 1  | 0  | helburuanitzeko helbidea  |

Helbide hauek helburuko helbide bezala bakarrik erabili daitezke, eta hauetako helbide bakoitzak talde helburuanitz bat identifikatzen du, helbidearekin bidalitako mezua taldeko kide guztiei ailegatuko zaielarik.

Ikus,gainera
------------

* Azpisare-maskara
* Spanning Tree Protocol

Erreferentziak
--------------

J. Kurose, K.W. Ross, Computer Networks, 3rd ed.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q899288
* Commonscat Multimedia: Multicast

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007256

 |

* Wd Datuak: Q899288
* Commonscat Multimedia: Multicast
Bi multzo, A eta B, **ekipotenteak** izango dira baldin eta bien arteko bijekzio bat existitzen bada, hau da, gutxienez A eta B erlazionatzen dituen funtzio bat existitzen bada aldi berean injetktibo eta supraiektiboa dena. Multzo ekipotenteak kardinal (elementu kopuru) berdina izango dute. A eta B ekipotenteak direla hurrengo eran adierazten da:

{\displaystyle A\approx B} edo {\displaystyle A\thicksim B} edo {\displaystyle \left\vert A\right\vert =\left\vert B\right\vert }

Baliokidetasun erlazioa
-----------------------

A eta B multzoak ekipotenteak izateak erlazio bat definitzen du bi multzo horien gaienan, baliokidetasun erlazioa hain zuzen ere. Beraz, erreflexiboa, simetrikoa eta trantsitiboa izango da.

#### Erreflexiboa

A multzoaren identitate funtzioa funtzio bijektiboa da A-ren gainean. Ondorioz, multzo guztiak ekipotenteak dira bere buruaren gainean: {\displaystyle A\thicksim A}

#### Simetrikoa

A eta B multzoaren arteko bijekzio bat existitzen bada, orduan existitu egingo da alderantzizko funtzioa bat B eta A-ren artean bijektiboa izango dena. Ondorioz: {\displaystyle A\sim B\Rightarrow B\sim A}

#### Trantsitiboa

{\displaystyle A\thicksim B} eta {\displaystyle B\thicksim C} {\displaystyle \Rightarrow A\sim C}. Hau da existitzen badira {\displaystyle f:A\rightarrow B} eta {\displaystyle g:B\rightarrow C} bijektiboak, orduan bi funtzio horien arteko konposizioa ere bijektiboa izango da, {\displaystyle g\circ f:A\rightarrow C}, eta beraz A eta C ere ekipotenteak izango dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Enderton, Herbert B..  (1977). *Elements of set theory.*  ISBN 0-12-238440-7. PMC 2957725. (Noiz kontsultatua: 2021-10-24).
2. ↑   Suppes, Patrick.  (1972). *Axiomatic set theory,.*  Dover Publications ISBN 0-486-61630-4. PMC 570574. (Noiz kontsultatua: 2021-10-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2914225

 |

* Wd Datuak: Q2914225
**Bakerako, desarmerako eta askatasunerako mugimendua** (gaztelaniaz, **Movimiento Para el Desarme y la Libertad**, **MPDL**) Espainiako Gobernuz Kanpoko Erakundea da, Madrilen 1981ean ospatu zen Bakerako, desarmerako eta askatasunerako kontzentrazioaren inguruko jarduera bakezalearen ondorio gisa sortua 1983an.

Bere lan esparru nagusiak giza eskubideak, bakegintza, laguntza humanitarioa eta arrazismoaren eta xenofobiaren kontrako jardunak dira. Bere helburuak lortzeko bakearen, desarmearen, askatasunaren, berdintasunaren, elkartasunaren eta jende eta herrien arteko bizikidetasunaren printzipioak zabaltzen eta babesten ditu.

Lan eremu geografikoari dagokionez, bere historian zehar gero eta gehiago zabaldu da, eta elkarlan, garapen eta laguntza humanitarioko hainbat proiektutan parte hartu du. Atzerrian gatazka armatuen eta txirotasunaren aurrean egiten duen lanaz gainera, gizarte garatuetan garabidean diren herrialdeetako egoeraz ohartarazteko egiten du lan, herritarren parte-hartzea bultzatzeko, batetik, eta arrazismoa eta xenofobia saihesteko, bestetik. Intolerantziaren aurka, bestalde, mintegiak, iheslarien zainketa eta gazteei zuzenduriko kanpainak egiten ditu MPDL erakundeak.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-06-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477200

 |

* Wd Datuak: Q25477200
**Elbert konderria** (ingelesez: *Elbert County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colorado Springs da. 2010eko zentsuaren arabera 23.086 biztanle zituen, Elbert kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Elbert konderriak 4.794,11 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,44 ura dira. Beste 4.793,67 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 23.086 pertsonetatik 22.239 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.234 dira. 159 beltzak edo afroamerikarrak. 126 amerikar natiboak ziren eta 22 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 165 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 358 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115563
* Commonscat Multimedia: Elbert County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132526630
* LCCN: n80153750
* **Lekuak**
* OSM: 1411319
* TGN: 2000211

 |

* Wd Datuak: Q115563
* Commonscat Multimedia: Elbert County, Colorado
**Emaria** denbora jakin batean isurtzen duen likido-kantitatea da. Hidrologian erabiltzen denean ibai edo beste ur-ibilgu bati buruz esaten da sarri. Fluidoen dinamikan erabiltzen denean dukto baten sekziotik (hodia, oleoduktoa, ibaia, kanala...) denbora-unitate batean igarotzen den fluido kopurua da. Normalki fluxu bolumetrikoarekin identifikatzen da, edo denbora-unitate batean azalera batetik igarotzen den bolumenarekin. Gutxiagotan fluxu masikoarekin lotzen da, hau da, denbora-unitate batean azalera batetik igarotzen den masa.

Definizio matematikoa
---------------------

Emaria aztertzen den sekzio edo azalarerakiko normala bada emaria eta batazbesteko abiaduraren artean honako harremana ematen da:

{\displaystyle Q=A\,{\bar {v}}}
non

* {\displaystyle Q} emaria den ([L3T−1]; m3/s)
* {\displaystyle A} azalera den ([L2]; m2)
* {\displaystyle {\bar {v}}} batazbesteko abiadura den. ([LT−1]; m/s)

Emariak *A* azaleraren sekzioaren elkartzutarekiko *θ* angelua osatzen badu, orduan honela kalkulatzen da:

{\displaystyle Q=A\,v\cos \theta .}
Fluxua A azalarekiko elkartzuta bada (eta beraz θ = 0 eta {\displaystyle \cos \theta =1}) orduan fluxuak honako balioa du:

{\displaystyle Q=A\,v.}
Emariaren abiadura ez bada uniformea edo azalera ez bada laua, emaria integral baten bidez kalkulatu behar da:

{\displaystyle Q=\iint \_{S}\mathbf {v} \cdot d\mathbf {S} }
non *d***S** azaleraren bektorea den, hau da:

{\displaystyle d\mathbf {S} =\mathbf {n} \,dS,}
non **n** azalerarekiko bektore unitario normala den eta *dS* azaleraren elementu diferentziala.

*S* azalera baldin badu *V* bolumen bat barruan ixten duena, orduan dibergentziaren teoremak dio gainazalan zehar igarotzen den fluxua *v* abiaduraren dibergentziaren integrala dela bolumen horretan:

{\displaystyle \iint \_{S}\mathbf {v} \cdot d\mathbf {S} =\iiint \_{V}\left(\nabla \cdot \mathbf {v} \right)dV.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8737769
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q8737769
**Etopeia** pertsona baten moraltasun eta nortasun-bereizgarriak deskribatzen dituen figura erretorikoa da.

Hainbat modu daude pertsona bat deskribatzeko, bere itxura fisikoari erreparatuz, prosopografia, edo bere nortasunari erreparatuz: etopeia.

Etopeia hitza "Ethos" hitzetik dator. Grezierazko hitz bat da eta ohitura esan nahi du. Etikaren eta *porco* hitzaren oinarria da. *Porco* hitz greziarrak zerbait deskribatzea esan nahi du; aitzinean jarduera etikoak deskribatzeko erabiltzen zen.

**Adibidea**:

("Joanes artzaia"; eleberriko protagonistaren deskripzioa)
"Etzan Joanes jakituri andikoa, baña bai asko ikusia, ta asko ikusi duan gizonak beti daki zerbait, eta sarri jakintsu usteko askok baño geiago.
Bazekian non ta noiz jaiotzen ziran gibelurdiñik gozoenak eta zeiñ tokitan zeuden kamamilla, belatšeta, karraskilla ta beste orrelako belar mota gizonarentzat osasungarriak.
Bazekian non idoroko zituan artaldearentzat bear ziran janaririk on ta egokienak.
Bazekian nola sendatu bear ziran beor, bei ta ardien zauri ta gaišotasun ezagutuenak.
Bazekizkian baso guztietako laster bideak eta bost ordu bide inguruko arkaitz zulo ta aterpe denak.
[...]
Kristoren legea zan Joanesen argia ta argi orretan ikusten zituan kupidaz, gizonen argaltasun ta ibilbide okerrak".
Txomin Agirre. Garoa (eleberria).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3591979

 |

* Wd Datuak: Q3591979
**Etnometodologia** soziologiaren adar eta metodo bat da, zeinaren arabera, gizarte ordenua ulertzeko, jendeak beren egunerokotasunean munduari zentzua emateko erabiltzen dituzten kontakizunak eta deskripzioak aztertzen diren. Harold Garfinkel-ek sortu zuen 1960ko hamarkadan Estatu Batuetan, baina ondoren bilakaera propio izan zuen eta jatorrizko programatik aldenduz joan zen.

Ikuskera soziologiko honek, kontuan hartzen ditut gizabanakoek eguneroko bizitzari aurre egiteko erabiltzen dituzten metodoak: esertzeko, lanera joateko, erabakiak hartzeko, besteekin elkarrizketa bat hasteko... Horregatik mikro-soziologien mailan sailkatzen da eta erabateko haustura egiten du Parsons-en ikuskera funtzionalistarekin. Izatez, gizabanakoen jarduerak lehen planoan jartzen dira, arau eta lege orokorrak atzean utzita. Horren arabera, gizabanakoen jarduerak dira legeak aldatzen eta taxutzen dituztenak, eta beraz, gizakia berari gaitasun eraldatzailea aitortzen zaio.

Fenomenologiatik oso gertu dagoen ikuspegia da. Hala ere, fenomenologiak jendeak *pentsatzen* duenaren inguruan atentzioa jartzen duen bitartean, etnometodologiak jendeak *egiten* duen horretan zentratzen da.

Bibliografia
------------

* Garfinkel, Harold*: Studies in ethnomethodology*. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall. 1967.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q852957
* **Identifikadoreak**
* NDL: 01103089
* NKC: ph120022
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q852957

1. ↑  Karamjit S. Gill (1996): *Human machine symbiosis*. Springer. 330.or.
2. ↑  Bergmann, J.R. (2004): *Ethmethodology*. In: Flick U. Von Kardorff E. & Steinke I.(Eds.) *A Companion to Qualitative Research*; 72-81. or.
3. ↑  Ritzer, G. (1993): *Teoría sociológica contemporánea*. McGraw-Hill. Madril. 287 or.
**MPEG** (**M**oving **P**icture **E**xperts **G**roup ) ISO/IECk asmatu zuen audio eta bideozko seinaleak konprimitzeko multimedia aplikazioen estandar multzoa da.

MPEG-1
------

Hiru partetan banatzen da: bideo, audio eta sistema, eta irudiaren handiera osoaren laurden bateko zatiekin lan egiten du.

MPEG-2
------

MPEG2, audio eta mugimenduzko irudiak konprimitzeko estandarra, NTSC, PAL eta HDTV seinaleentzat MPEG2 pantaila osoan lan egiteko gai da, 60 frame segundoko abiaduraz.. Gaur egun, MPEG asko erabiltzen da multimediako CD-ROM-etan, DVD-ko filmetan, telebistarako transmititzen bideoan, satelitezko telebistan....

MPEG2aren audiozko zatiak, hiru konprimitze-maila ditu. Maila bakoitzak, konprimitze-kalitate handiagoa ematen du, baina koste gehiagoren truke kodetze-prozesurako. 3.mailako geruza MP· izenaz ezagutzen da eta erreboluzio bat izan da soinua CD kalitateaz konprimitzen duelarik. (CD ROMen formatuan okupatzen denaren hamabiren bat baino ez du behar).

MPEG-4
------

ISO komitearen MPEG-4 bertsioak 1998. urtetik aurrera normalizatzen ari direnak, hiru ataletara dago zuzenduta:

* Telebista digitala
* Grafikozko aplikazio interaktiboak
* Multimedia interaktiboa ( World Wide Web)

Beraz, egile, komunikazio operadore eta azken erabiltzaileei dago zuzenduta.

Ikus,Gainera
------------

* AVI

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11273
* Commonscat Multimedia: MPEG

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 190078066
* LCCN: sh99000015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q11273
* Commonscat Multimedia: MPEG
**Etolia** (antzinako grezieraz: Αἰτωλία, *Aitōlia*; grezieraz: Αιτωλία, *Etolia*; latinez: *Ætolia*) Greziako eskualde menditsua da, Korintoko golkoaren iparraldeko kostaldean dagoena. 2011ra arte, herrialdeko prefekturetako bat bazen ere, egun Etolia-Akarnaniaren gehiengoa osatzen du. Hiriburua Messolonghi izan arren, hiri nagusia Agrinion du.

Mendebaldean Akeloo ibaiak Akarnaniarekin muga egiten du; iparraldean Epiro eta Tesalia, ekialdean Lokrida eta hegoaldean Korintoko golkoa ditu.

Ikus, gainera
-------------

* Etoliar Liga

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26857
* Commonscat Multimedia: Aetolia-Acarnania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248499626
* GND: 4000647-5
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q26857
* Commonscat Multimedia: Aetolia-Acarnania
Erakusketa Paolo Montiren argazki batean 
**Museografia** museoetako bildumak kontserbatze, sailkatze eta aurkezteari buruzko jakintzen multzoa, baita jakintza horien ikasketak.  Erakusketa baten sorkuntza eta burutze teknikak biltzen ditu, izan aldi baterako edo behin betiko erakesketan. Erakusketa baten egituraketa fisikoak objektuaren kontserbazio prebentiboa, antolamendua edo aurkezpena izan behar ditu kontuan.

Museografia ezagutzen arlo integral eta integratzailea bezala hartu behar da, honen helburuak museologiarekin partekatzen direlarik. Ogibide tekniko edo zientifikoa (arkitektura, artelanen zaharberritzea) eta artistikoak (eszenografia, argiztapena) biltzen ditu. Elementu museografikoak beraz, beira arasak, lanak ipintzen diren hormak, grafika atalak, ikus-entzunezkoak eta interaktiboak, argiztapen sistemak, eta erakusketaren diskurtso museologikoa ahalbideratzen duten errekurtso guztiak osatzen dute.

Egileetako batzuk nahiago dieten erakusketa teknikak deitu, zentzu kulturaletik harago doan ikuspuntu zabalago baten garrantzia azpimarratu nahian. Erakusketa teknikek funtzio bat dute eta ekintza kultural eta komertzialen  testuinguru anitzen barnean garatzen doaz.

Expografia hitzak, anglosaxoi jatorrikoa, esanahi mugatua du eta obrak espazioarekin duen museoaren oinarrizko funtzioa adierazi nahi du, hau da,  erakustea.

Espazio museografikoa museoko aldi baterako erakusketaren kontserbadore edo komisarioaren egitarau zientifikoa modu sentikorrean adierazten duen esparru komunikatibo gisa definitu daiteke. Gauza ezberdinak erakutsiz, hala nola, margoak, garai bateko istorioak, jendeak lanak eta landutako ikusteko erakusteko, baita margo teknika ezberdinen desberdintasunak ikusteko, adibidez freskoa, akuarela, akrilikoa, olioa, arkatza, etab. Margolariak erakutsi dezaten hau museora eraman dezake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euuskaltzaindiaren *museografía* definizioa

Ikus, gainera
-------------

* Museologia
* Museo
* Arte galeria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054701
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300387576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1054701
**Klima aldaketa arintzea** ingurumenari kalte egiten dioten eta klima aldaketa dakarten elementuen gutxitzean datza. Beroketa globalaren efektuak arintzeko intentzioarekin egiten da. Hau lortzeko, aldaketa klimatikoa sortzen duten gasen kontzentrazioa gutxitzen saiatu ohi da, hala ere gas horien gordeketa areagotzen saiatzen da.

Arintzeko erak
--------------

Espero den tenperaturaren igoera, °C-tan.
Zientifikoen arteko kontsentsuak, prebentzioaren printzipioak eta bat bateko aldaketa bat egoteko beldurrak teknologia berriak sortzera eraman du. Zoritxarrez, sortu diren teknologia ia guztiek ez dute jada egindako kutsadura kentzeko, bakarrik gehiago ez sortzeko. Hau da, beroketa ez handitzea lortu dezakegu, jada egun den beroketa, ordea, ez. Europar Batasuneko ingurumen politikak ezarri du 2°C ko igoera maximoa onargarria dela garai industriaurrekoarekin konparatuz. Jada, 0.8 °C igo dira eta beste 0.5 °C igotzeko prozesuan gaude. 2 °C-tako igoera 400-500 ppm karbono dioxidoko kontzentrazioko egoera bati dagokio. 2007-ko urtarrileko maila 383 ppm-koa zen: kontuan hartu behar da, urtero 2 ppm igotzen dela.

2°C ko helburua ez urratzeko, CO2 maila oso bizkor orekatu beharko dira eta egungo munduko herrialde askoren intentzioak ikusita ingurumenari dagokionez. Hala ere, energia iturri berriztagarrien hobekuntza barne produktu gordinaren igoera baino bi aldiz motelago igotzen da.

Askotan proposatzen da hau lortzeko energiaren kontserbazioa. Adibidez: auto hibrido edo elektrikoak erabiltzea, bizimodua aldatzea, enpresen jardunbideak aldatzea, eta CO2 igortzen ez duten indarretxeak ezartzea, direla energia iturri berriztagarrienak (energia eolikoa, eguzkiarena, itsasaldiena...), edo direla, eztabaidatuagoak izan arren, zentral nuklearrak.

Badira, hala ere, muturreko proposamenak: CO2-a xurgatzea algak edo geoingenieritza erabiltzea, esaterako. Biztanleriaren igoera prozesu hau moteltzen du.

Energia iturri alternatiboak
----------------------------

**Energia berriztagarriak**

Sakontzeko, irakurri: «energia berriztagarri»
haize errota, haize energia
Ezein kutsadurarik gabeko iturri bakarrak dira. Ez dute jaulkipenik egiten, eta ez dira arriskutsuak. Zientzialariek plan bat sortu dute 2030. urterako Lurreko energia eskari osoa energia berriztagarriekin asetzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898653
* Commonscat Multimedia: Climate change mitigation

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7547705-1
* LCCN: sh2006006266

 |

* Wd Datuak: Q898653
* Commonscat Multimedia: Climate change mitigation
*Artikulu hau Bilboko barrutiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errekalde».*

| **Errekalde (7)** |
| --- |
| Ametzolako kale berria. |
|  |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Auzoak | Ametzola, Iralabarri, Errekaldeberri, Uretamendi eta Iturrigorri |
| Azalera | 69,629 km² |
| Biztanleria | 45.583 (2006) |
| Bilbo erdigunea

|  |  |
| --- | --- |
| Errekalde (7) is located in Euskal HerriaErrekalde (7)Errekalde (7) | Errekalde (7) is located in BizkaiaErrekalde (7)Errekalde (7) |
| Errekalde (7) is located in BilboErrekalde (7)Errekalde (7) |

 |
| Koordenatuak: | 43°15′07″N 2°56′46″W﻿ / ﻿43.25194°N 2.94611°W﻿ / 43.25194; -2.94611
 |

**Errekalde** Bilboko 7. barrutia da. Iparraldean Basurtu-Zorrotzako barrutiarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin, ekialdean Abandoko barrutiarekin eta hegoaldean Ibaiondoko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 696,29 hektareako azalera dauka, eta 47.583 biztanle (2005).

Bost auzotan banatzen da, Ametzola, Iralabarri, Errekaldeberri, Uretamendi eta Iturrigorri. Bilboko langileri eta Espainiatik lan bila etorritako hainbat pertsonaren jomuga izan zen Errekalde XX. mendean. Barrutia Pagasarri mendiaren lehen maldetan zehar hedatzen da, zenbat eta mendebalderago, orduan eta garaiera gehiago dagoela.

Barrutia A-8 Autobideak bitan banatzen du, Errekaldeberri auzoaren parean. Autobidea auzoa eraiki eta gero eraiki zen eta betidanik izan da arazo handia auzoaren eguneroko bizitzan.

Barrutiaren eraberritzea
------------------------

Azken urteetako obra handiek barrutia eraberritu dute. Batetik, Renfek Trenbidearen etorbidean zeuzkan trenbideak lurperatu dira, eta haien tokian etorbide berria eraiki da.

Bestetik, Ametzola auzoan, parke berri bat eta ehunka etxebizitza berri eraiki dira. Oraindik amaitzeke dagoen prozesuan. Errekaldeberritik Basurturako tartean FEVE konpainiaren trenbideak lurperatzeko lanak 2006. urtearen hasieran hasi ziren. Eta horrez gain, laster Iralabarri auzoko trenbidea ere lurperatzeko proiektua dago.

| Biztanleria (1987-2005) |
| --- |
| **Erroldaurtea** | **Biztanleria** |  |
| 

---

 |
| 1987 | 51.643 |
| 1988 | 51.721 |
| 1989 | 51.499 |
| 1990 | 51.176 |
| 1991 | 48.819 |
| 1992 | 48.895 |
| 1993 | 48.935 |
| 1994 | 48.617 |
| 1995 | 48.414 |
| 1996 | 46.398 |
| 1997 | 46.234 |
| 1998 | 46.214 |
| 1999 | 45.846 |
| 2000 | 45.616 |
| 2001 | 45.690 |
| 2002 | 46.188 |
| 2003 | 46.511 |
| 2004 | 47.297 |
| 2005 | 47.583 |

Demografia
----------

2016an 47.245 pertsona erroldatuta zeuden, modu honetan banatuta:

* Errekaldeberri - 16.221 p.
* Ametzola - 12.200 p.
* Iralabarri - 11.534 p.
* Larraskitu - 2.766 p.
* Uretamendi - 2.561 p.
* Betolaza (ofizialki: Betolatza) - 300 p.
* Iturrigorri-Peñascal - 1.963 p.

Kanpo estekak
-------------

* Zazpigarren barrutia udal webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620662
* Commonscat Multimedia: Errekalde

---

 |

* Wd Datuak: Q2620662
* Commonscat Multimedia: Errekalde


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |
**Labe** bat Millet-en margo baten

*Artikulu hau tresnari buruzkoa da; Gineako hiria gaitzat duena beste hau da: «Labé»*
**Labe** bat berotzeko, egosteko edo lehortzeko erabiltzen den konpartimentu bat da. Sukaldean eta zeramikagintzan erabiltzea ohikoa da. Labea berotzeko erabilitako bero energia erregai baten konbustioak zuzenean eman dezake edo elektrizitatearen bidez beroa sor daiteke.

Sukaldea
--------

Sukaldean, ohiko labea etxetresna elektriko bat da eta janaria egosi, berotu edo erretzeko erabiltzen da. Era honetan prestatzen diren elikagaien artean haragia, arraina, ogia eta postreak topa daitezke. Herrialde batzuetako gastronomian oso ohikoa da jakiak bertan prestatzea, adibidez indiar gastronomian plater bereziak prestatzen dituzte *tandoori erara* (labean egina).

Bestelako erabilerak
--------------------

Industrian eta artisautzan buztina egosteko, lehortzeko eta gogortzeko erabiltzen dira.

Beste mota batzuetako labeak erabiltzen dira material hezeak lehortzeko, adibidez egurra, metalen gaineko margoa eta abar.

Beste mota desberdin bateko labeak gorpu-erreketarako erabiltzen dira.

* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Labe elektriko
* Labe garai
* Zubiate buztindegiko labea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)****(Portugesez)**
* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)****(Italieraz)****(Frantsesez)****(Errusieraz)**
* **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36539
* Commonscat Multimedia: Ovens

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527574
* GND: 4004148-7
* LCCN: sh85052511
* NKC: ph270308
* AAT: 300003650
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36539
* Commonscat Multimedia: Ovens