recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ezagun den lehendabiziko kedarrezko grabatua, Ludwig von Siegen, 1642
Gazte bat irakurtzen. 27.5 × 21.3 cm
**Kedarrezko grabatua (mezzotint)** intaglio motako grabatu prozesu bat da. Tonuen bitartez erabilitako lehendabiziko metodoa da eta horri esker marrak edo puntuak erabili gabe erdi tonuak sor daitezke. Metodo honekin grisaxka tonalitateak plaka edo xafla latz bateko milaka puntuen bidez lortzen dira; horretarako *rocker* deritzon tresna batekin lagunduz. Inprimatzerakoan, zulo txiki horiek tinta eutsiko dute eta kalitate eta bizitasun handiko inprimaketak lor daitezke.

Historia
--------

Kedarrezko grabatuaren metodoa, alemaniako Ludwig von Siegen-ek (1609-1680) asmatu zuen. Berak egindako lehendabiziko kedarrezko grabatua 1642 urtekoa da eta  Amalie Elisabeth Hanau-Münzenberg kondesaren irudi bat da. Ondoren, badirudi Rhin-eko Rupert Printzeak metodoa hobetu zuela. Sir Peter Lely-k grabatu hauek erabilera arrakastatsua izan zezaketela ikusi zuen, besteak beste erretratuak iragartzeko eta Ingalaterrako inprimagile ugari Holandara joatera bultzatu zituen. Hala bada, metodoa erretratuak eta bestelako irudiak egiteko Ingalaterran erruz erabili izan zen hemezortzigarren mendi erdialdean. Hemeretzigarren mendeaz geroztik erabilera gutxi izan du. Hogeigarren mendeari dagokionez, Robert Kipniss eta Peter Ilsted izan ziren teknika hau erabili zuten artista ezagunenak.

Mezzotint grabatzaile ezagunak
------------------------------

* Ludwig von Siegen – asmatzailea
* Rhin-eko Rupert printzea
* Bernhard Vogel (1683-1737)
* Johann Jacob Ridinger (1736-1784)
* John Dixon (1740-1811)
* John Young (1755-1825)
* Richard Josey (1840-1906), James McNeill Whistler-en *Whistler-en Ama*
* M. C. Escher
* Peter Ilsted
* John Smith Raphael
* Alexander Hay Ritchie
* T. F. Simon
* Toru Iwaya
* John Sartain
* G. H. Rothe (1935-2007)
* Luke Vehorn
* Francisco Souto
* Robert Kipniss
* Julie Niskanen
* Jorge Mateos
* Caroline Koenders

Oharrak
-------

1. ↑

Erreferentziak
--------------

* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "mezzotint". *Encyclopædia Britannica* (11 ed.). Cambridge University Press.  \* Griffiths, Antony (ed), *Mugarri Inprimatu Biltzeko - Connoisseurs eta Emaile British Museum geroztik, 1753*, p. 138, 1996, British Museum-Prentsa, ISBN 0714126098
* Carol Argizaria, *The Mezzotint: Historia eta Teknika* (Harry N. Abrams, Inc. 1990)

Kanpo estekak
-------------

* Metropolitan Museum of Art: Inprimatutako irudia Mendebaldean: Mezzotint
* mezzotint batera Tipo Langevin @YouTube
* National Portrait Gallery, Londres: hasieran historia mezzotint eta grabatuak Richard Tompson eta Alexander Browne
* Grabatuak eta Pertsona: Gizarte-Historia Inprimatutako Argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q731980
* Commonscat Multimedia: Mezzotints

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179272-5
* LCCN: sh85084639
* NKC: ph319019
* AAT: 300053233
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q731980
* Commonscat Multimedia: Mezzotints
Zubia, hiri berriaren ertzetik ikusia. Atzean, Wasserturm dorrea.
**Kapellbrücke**, Suitzako Luzerna hiriko ikur nagusia eta bere atrakzio turistikorik nagusienetako bat da. Matterhorn mendiaren ondoren, uste denez, turistek Suitzan argazki gehien ateratzen dioten tokietako bat da.

Datu orokorrak
--------------

Kapellbrücke, Europako zurezko zubirik zaharrena da, eta bigarren luzeena (204,70 metro ditu). Reuss ibaia zeharkatzen du. Zubia, 1365ean eraiki zen eta Luzernako hiri zaharra eta hiri berria lotzen ditu. Zubia, luzeagoa zen, baina larriki kaltetu zuen sute bat jasan zuen. 1835ean, kaltetutako zati hau, 75 metro ingurukoa, zubitik kendua izan zen. Hau, ibai ertza bete izanak posible egin zuen. Zubiaren sabaian, 111 espazio daude, Luzernako historiaren zati bat erakusten duten margoak dituztenak.

Wasserturm
----------

Zubiaren erdian, Wasserturm deritzona dago, uste denez, 1300 inguruan eraiki zen oktogono formako dorre bat, zubia bera baino lehenago. Bere historian zehar, dorreak erabilera ezberdinak izan ditu: zaintza dorrea, hiriko artxibategia, altxorraren ganbera eta beste batzuk. Gaur egun, dorreak, oroigarriak saltzen dituen denda bat du, Luzernako artileria elkartearen lokalaz gain.

Sutea
-----

1993ko abuztuak 18an, zubiak sute bat jasan zuen, susmoen arabera, zubira botatako zigarro mutxikin batek eragin zuena. Suak, zubiaren zati handi bat suntsitu zuen, 111 margolanetatik 78z gain. Zubia, berreraikia eta zaharberritua izan zen, eta, 1994ko apirilak 14an berriz publikoari irekia izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25225
* Commonscat Multimedia: Kapellbrücke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245387084
* GND: 4366109-9
* LCCN: sh2011004315
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q25225
* Commonscat Multimedia: Kapellbrücke
**Sarabanda** konpas hirutarrean idatzitako dantza motel bat da, eta bigarren eta hirugarren mugimenduak sarri lotuta joateagatik bereizten da, alternatiboki beltz eta zurizko erritmo bereizgarri bat emanez. Zuriak, dantzako pauso tarrasatuak dira.

Zarabandaren lehen ebidentziak Erdialdeko Amerikan daude: 1539an *zarabanda* izeneko dantza bat Panaman Fernando Guzman Mexiak idatzitako olerki batean aipatzen da. Dirudienez dantza hau espainiar kolonietan ospetsu egin zen, Ozeano Atlantikoa zeharkatu eta Espainiara iritsi aurretik. 1583an bere lizunkeriagatik debekatu zen arren, sarri aipatu zen garai hartako literaturan (Miguel de Cervantes eta Felix Lope de Vegaren lanetan esate baterako).

Ondoren, barroko garaian suiteko mugimendu tradizional bihurtu zen. Zarabanda barrokoa, jatorrizko espainiarra baino motelagoa izaten da dantza latindarren europar gortetar interpretazioa jarraituz. Zarabanda XX. mendean berpiztu zuten Claude Debussy eta Erik Satie bezalako konposatzaileek eta, beste estilo batekin, Vaughan Williamsek (*Job*en) eta Benjamin Brittenek (*Simple Symphony*n).

Beharbada zarabandarik ezagunena egile ezezagunekoa den Folia da, honen melodia zenbait konposatzaileren lanetan agertzen delarik Claudio Monteverdi eta Arcangelo Corelliren garaitik egundaino.

Stanley Kubrickek Georg Friedrich Handelen zarabanda bat erabili zuen Barry Lyndon izeneko bere filmaren soinu bandan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208593
* Commonscat Multimedia: Sarabande

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13185716x (data)
* GND: 4391901-7
* LCCN: sh85117472
* NKC: ph224448
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208593
* Commonscat Multimedia: Sarabande
**San Andres eliza** Artzibarko Hiriberri kontzejuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Nabe angeluzuzeneko oinplano irregularra du, eta zirkuluerdiko burualdea. Kaperak ditu alboetan, eta barrualdean hiru atal desberdin daude. Estalkia arku fajoietan bermatuta dago, eta koruak, egurrezkoa, zeru satsua du. Azken urteetan, antzinako pinturaren aztarnak aurkitu dira hormetan, baina ez da gehiago ikertu, eta apur bat hondatuta daude. Elizak itoginak ditu eta egoera ertainean dago. Sarreraren parean gurutze barroko bat dago, oso berrmargotua izan den monumentu katalogoa adierazten duena. Bataiarriak Erdi Aroko jatorrizko pilareari eusten dio, baina basamentua pulpitu zahar batetik birziklatutako harria da.

XIX. mendearen erdialdean, Iruñeko San Frantzisko komentuko desamortizazioaren ondorioz, kalitateko egurrezko erliebeak ekarri ziren alboko kaperetan jarritako erretaula batetik. XVII. mendeko lehen hereneko buruz buruko berantiarreko estiloari egiten dio erreferentzia. Erliebe bat San Frantziskoren bizitzari buruzkoa da, eta bestea, originalagoa, suzko gurdi baten gainean dagoen santu batena, ustez San Elias dena.

Erretaula nagusia XVII. mendeko lehen erdialdekoa da, erromanista berantiar estilokoa. Mendeetan zehar hainbat lanek aldatu dute, eta jatorrizko egituratik gutxi geratzen da. Beheko aldean lau santu agertzen dira koadro txikietan margotuta: San Saturnino, San Sebastian, Santo Domingo eta San Fermin. Erdiko gorputzean kalitate oneko hiru tailu agertzen dira, Ama Birjina eta haurra erretaularen buru direla, eta Alcalako San Diegorena eta San Buenaventurarena. Burualdearen alboetan, San Andres eta Santa Barbararen bi eskultura barrokok osatzen dute elizaren eskultura.

Eliza alde bakarretik inmatrikulatu zuen Eliza Katolikoak 2003ko otsailaren 3an.

Erreferentziak
--------------

* «Hiriberri» *Artzibarko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Hiriberri
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109768691

 |

* Wd Datuak: Q109768691
**Sarabit al-Khadim** (arabieraz سرابت الخادم) "mirabeen mendia", Sinaiko penintsularen hegomendebaldean dagoen egiptoar hiri bat da, antzinatetik, nagusiki Antzinako Egiptoko biztanleek, turkesak atera zituzten meatzaritza eremu batean.

Flinders Petriek eginiko indusketa arkeologikoek, meatzaritza kanpamendu bat eta tokiko jainkosa zen Hathorren omenezko tenplu bat erakutsi zituzten, basamortuko eskualdeen babeslea. Harrizko esfinge bat aurkitu zen, idazkun bikoitz batekin, hieroglifoetan eta zeinu protosinaitarrez idatziak. Bere itzulpenak, Baalat jainkosarentzako eskaintza bat zela erakutsi du, turkesaren jainkosa. Baalat, Baalen femeninoa da, Biblian, idolo eta jainko jentilei erreferentzia egiteko asko erabiltzen den hitza. Estatuako idazkuna da deszifratu ahal izan den bakarra.

Tokira sarri joate bat adierazten da, Hathor jainkosari eskainitako aldare ugariengatik, tenplu osoan banatuak daudenak. Sarabit al-Khadimetik kilometro gutxira, Uadi al-Mukattabeko haranean, horma harritsuetan grabatutako zeinu mordoa ikus daiteke. Lehen aldiz, Francis Frithek atera zien argazkia, 1857an.

Tenplua
-------

Serabit el-Jadimen, Hathor eta Sopeduri eskainitako tenplu bikoitz bat dago, Antzinako Egiptoko meatz santutegirik handiena delarik.

Inguru guztian nagusi den ordoki harritsu baten gainean eraikia, tenpluak bi hemispeos ditu: ardatz bikoitz bat jarraikako gela batzuekin, gurtzarako beste birekiko paraleloak direnak, zati batean mendian zulatuak. Santutegia, Egiptoko Inperio Ertainaren garaian eraikia, Egiptoko Inperio Berrian hedatu zen, baina soilik Hathor jainkosari eskainitako ardatzean. Jatorrizko tenplua, hegoekialdetik iparrekialderako ardatz batean zehar orientatzen da, baina, espazio falta dela eta, Inperio Berriko erregeek ezin izan zuten beharrezko norantzan handitu, hots, iparmendebalderantz, ondorioz, kurba arin bat egiten duelarik.

Tenplua, aldi berean, bi jainkori eskainia dagoen arren, Hathor da nagusi, inongo zalantzarik gabe. Sopeduk, bigarren mailako paper bat du, baina ez garrantzirik gabekoa: Ekialdearekin eta basamortuarekin lotutako jainko gerlaria, Egiptoko ekialdeko muga zaintzen du, eta, gizakiak, ia izaki bizirik bizi ez den eremuetan aurki daitezkeen arriskuetaz babesten ditu. Bi jainko nagusi hauetaz gain, jatorria Niloren deltan duen ahari jainko baten eta Menfiseko Ptah jainkoaren presentzia ere ziurtatzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1462523
* Commonscat Multimedia: Serabit el-Khadim

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241855739

 |

* Wd Datuak: Q1462523
* Commonscat Multimedia: Serabit el-Khadim
**San Andres eliza** Longidako Hiriberri lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

San Andres eliza harriz egindako eraikina da, barroko garaian, zaharragoa zen beste eraikin baten kokalekuan, eta material batzuk berrerabili ziren, erabilitako harri mota ezberdinengatik ikus daitekeenez. Gurutze latindarreko oinplanoa du, burualdea burualde zuzena eta kanpandorre liraina, ebanjelioaren nabeari atxikita, oinaldean. Kanpoko horma-bularrek eraikuntzaren barne-egitura ikusten uzten dute. Dekoraziorik gabeko atea duen erdi-puntuko arku batetik sartzen da. Barrualdean, kapera nagusia, gurutzadura, transeptua eta habeartearen erdiko atala daude, eta luneto-ganga dute; oinaldeko atala, berriz, egurrezko teilatu lauz estalita dago; sakristia burualdeari atxikita dago eskuinaldetik, eta presbiterioarekin komunikatuta dago ate dinteldu batekin. Altzari nagusiak rokoko estiloko hiru erretaula dira (XVIII. mendearen bigarren erdia), presbiterioan eta bi transeptuetan kokatuta daudenak. Erretaula nagusia San Andres apostoluaren martirioaren eszenari eskainita dago, eta eskola barrokoaren mihise gainean (XVII. mendearen 2. erdialdean) pintura ona du, mazoneriaren aurreko joera helenistarekin. Interes gutxiago dute alboko erretaulen mihise titularrek, Sortzez Garbiari (eredu murilleskoetan oinarritua) eta Xabierko San Frantziskori eskainiak, hura baino askoz modernoagoak.

Hala ere, elizaren hainbat kokapenetan, oraindik ere badaude egur polikromatuzko irudi batzuk, joera erromanista eta kalitate onekoak (XVII. mendearen lehengo erdia), gaur egungoak baino lehenagoko erretaula beretik etor daitezkeenak. Horrela, Errosarioko Ama Birjinaren irudia, erretaula nagusian ezkerrean idulki baten gainean jarria, edo San Andresen irudi handia, Inmakuladaren aipatutako erretaularen atikoan dagoena, Ebanjelioaren aldeko transeptuan. Garai eta eskola erromanista berekoa da hiru iltzeko gurutziltzatua, nabearen horman dagoena, ebanjelioaren aldean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | HIRIBERRI LONGIDA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Hiriberri
* Longida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110155901

 |

* Wd Datuak: Q110155901
**San Pedro eliza berria** Untzitibarreko Untziti kontzejuan XVIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

San Pedro eliza zaharra utzita, gaur egungo eliza berriak, berriki eraikiak, antzinako erretaula nagusia eta antzinako altzari liturgikoen beste obra batzuk kontserbatzen ditu. Erretaula barroko estiloko obra da (XVII. mende aurreratua), urre koloreko egurrez egina -erliebe polikromatuz apaindua-, eta, horretarako, aurreko beste erretaula bateko elementu erromanista batzuk baliatu ziren. Bankua, hiru kaleko gorputza eta koroatzea ditu. Aurreko etapa honen aurrean (ca. 1600) sagrarioari dagozkio erliebean dagoen Kristoren irudia, alboetan Pedro eta Andres apostoluak, Pablo eta Santiago Nagusia dituela, San Pedroren irudi titularra eserita dagoen aita santu gisa eta Ama Birjina eta Haurra tente eta sagrarioaren gainean gorputz erdikoa. Hori guztia Zangoza-Irunberriko tailerrari atxiki dakioke eta Untzitik gertu dauden herrietan kontserbatutako obrekin lotu daiteke. Barrokorantz garatuago dagoen beste estilo bati dagokio gainerakoa: erretaularen manieria, gorputzaren eta koroatzearen arteko bilakaera progresiboa eta apaintzeko erabiltzen diren erliebeak, bai bankua, Baratzeko Otoitzaren eta Judasen Muxuaren eszenekin, bai gorputza, San Pablo eta San Andresen Martirio bihurtzearekin batera, baita teilatupea ere, San Frantzisko eta San Ferminen artean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UNTZITI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Untziti
* Untzitibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110606259

 |

* Wd Datuak: Q110606259
**Sara Marsillas Rascado** (Pontevedra, ?) Matia Fundazioko psikologo ikertzailea da, zahartze aktiboaz aditua dena.

Doktoregoa atera zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean lortu zuen doktoregoa 2016n. Bere doktoretza tesian norbanakoaren ikuspegitik zahartze aktiboa neurtzeko tresna balioztatu bat garatu zuen. Zahartze aktiboaren arlo desberdinekin erlazionaturiko proiektuetan parte hartu du, besteak beste, zahartze aktiboaren neurketa, teknologia berrien erabilpena zahartzaroan, bakarrik bizi diren pertsona zaharren jokabidearen monitorizazioa edota telelaguntzako programa pilotuen ebaluazioa. Sorkuntza kolaboratiboaren metodologietan aditua da, Design Thinking delako metodologian esaterako.

Bakardadea oso gai pertsonala bada ere, gizartean izugarrizko eragina duenez, horren aurkako estrategia bateratu bat sortu nahi dute hainbat sektoretako adituk: Adinberri, Gipuzkoako Foru-Aldudiko Gizarte Politika eta Gobernantzako foru departamentua, Osakidetza, Donostiako Udala, Matia Fundazioa eta Itxaropen Telefonoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Marsillas, Sara.  (2016). «DESARROLLO Y VALIDACIÓN DE UN ÍNDICE PERSONAL DE ENVEJECIMIENTO ACTIVO ADAPTADO AL CONTEXTO GALLEGO.» *www.educacion.gob.es* (Teseo, tesis dotorales) (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).
2. ↑    «Sara Marsillas» *Instituto Matia* 2018-04-17 (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).
3. ↑   *www.noticiasdegipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-18).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q89046625
* **Identifikadoreak**
* ORCID: 0000-0001-8932-2476
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3271135

 |

* Wd Datuak: Q89046625
**Kanda Matsuri** (japonieraz: 神田祭?)
 Tokioko jaialdi xintoistarik jendetsuenetakoa da, Sanja Matsuri eta Sannō Matsuri jaialdiekin batera Tokioko hiru jaialdi handiak osatzen ditu. Maiatzaren 15etik gertuen dagoen larunbatean egiten da.

Historia
--------

Jaialdia XVII mende hasieran sortu zen Tokugawa Ieyasuk Sekigahara guduan lortutako garaipena ospatzeko eta ondoren oparotasuna izateko jaialdia egiten jarraitu zuten Edo Aroan. Gaur egungo jaialdia Kanda santutegiko "kami"aren omenez egiten da.

Jaialdia
--------

Sannō Matsurirekin ez koinziditzeko urte bakoitietan bakarrik ospatzen da. Kanda santutegian eta inguruko barrutietan biltzen da jendea eta 200 mikoshi aterratzen dituzte txirulariz eta dantzariz lagunduta.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Kanda Matsuri jaialdiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218646
* Commonscat Multimedia: Kanda Matsuri

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 001263741

 |

* Wd Datuak: Q218646
* Commonscat Multimedia: Kanda Matsuri
**San Pedro eliza** Artzibarko Imizkotz lekuan XIX. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Monumentuen katalogoak adierazten du XIX. mendeko eraikina izan behar duela, Erdi Aroko aztarnak aprobetxatuz. Nabe bakarrekoa da, eta hilerria du sarreran. Fatxadan, traza xalo eta ederreko erliebe txiki batek, haur bat duen Birjina bat marrazten du. Barrualdean, estalkia egurrez dintelduta dago. Koru txikia ere egurrezkoa da. Ate gainean nobleen armarri handi bat dago, baina oraindik ez dakigu nondik datorren. Bataiarria da, beharbada, elizaren Erdi Aroko aztarna bakarra. Lau irudi desberdin daude. Birjina eseria gotikoa da haur barroko batekin. Gero, Santa Ageda dago, XVI. mendekoa, eta San Pedro bat eta haur barrokoak dituen beste Ama Birjina bat, monumentu-katalogoak kalitate eskasekotzat jotzen dituenak.

Eliza alde bakarretik inmatrikulatu zuen Eliza Katolikoak 2003ko otsailaren 3an.

Erreferentziak
--------------

* «Imizkotz» *Artzibarko Udala* (Noiz kontsultatua: 2021-11-27).

Ikus, gainera
-------------

* Imizkotz
* Artzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109768686

 |

* Wd Datuak: Q109768686
**San Pedro eliza** tenplu katolikoa da. Mezquitan (A Merca) dago eta 1931n Monumentu Nazional izendatu zuten. Jatorri erromanikoa du (1202ko inskripzio du, nahiz eta 986. urtean aipatua izan), eta gotikorako trantsizio-elementuak ditu.

Ezaugarriak
-----------

Oinplanoa luzetarakoa dauka, nabe bakarrekoa, eta eraikin osoa zeharkatzen duen inposta batek mugatzen du; horren azpian modiloiak daude, eta hauek animalia sinbolikoak (otsoa, sugea), irudi antropomorfoak eta erroseta irudikatzen dituzte. Hormapiko baten gainean *Agnus Dei* bat eta gurutze bat daude, arkumea mendebaldera begira dutela. Kasu bakarra Galizian. Kontrahormen azpian otsoak titia ematen die otsokumeei eta beste otso batek arkumea jaten du.

Sarreran bi irudi nagusi daude: San Pedro patroia, giltza eskuineko eskuan duela, eta Ama Birjina. Portadaren eta arrosa-leihoaren artean leiho bat dago. Xake-itxurako zirkuluerdiko arkua da. Arrosa-leihoa lore-motiboekin apainduta dago. 

Hegoaldeko ateak bi lehoi ditu. Absidea zutabe altuek zatitzen dute eta hiru leiho ditu.

Irudi-galeria
-------------

* 
* FatxadaFatxada
* Atari nagusiaAtari nagusia
* Absideko leihoakAbsideko leihoak
* 
* Hegoaldeko ateaHegoaldeko atea

Kanpo estekak
-------------

* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20545475
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro da Mezquita

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000784

 |

* Wd Datuak: Q20545475
* Commonscat Multimedia: Church of San Pedro da Mezquita
**Sara Soto Gabiola** (Gorliz, 1941eko martxoaren 21a - Irun, 1999ko ekainaren 28a) bizkaitar margolari eta musikagilea izan zen, Irunen errotua.

Bizitza
-------

Sara Soto Gabiola 1941eko martxoaren 21ean jaio zen, Gorlizen, nahiz gurasoak Berastegin bizi ziren garai hartan, aita meategietako medikua zelako. Bera txikia zelarik, familia Irunera aldatu zen, aita Irugurutzetako meategietan hasi baitzen lanean. Irungo Pilareko Andre Maria eta Hondarribiko Saint Maur ikastetxeetan ibili zen, Emma eta Isabel ahizpekin batera. Ondoren, Donibane Lohizunen ikasi zuen, moja dominikoen ikastetxean; hantxe zaletu zen musikara eta pinturara.

Hamabi-hamahiru urte zitueneko, bistakoa zen ez zuela oina behar bezala pausatzen. Gurasoak ere ohartu ziren, jakina, eta Jimenez Diaz Fundaziora eraman zuten, Madrilera. Muskulu-distrofia diagnostikatu zioten, eta tratamendua ezarri. Eritasuna mantsoarazi zuten, geldiarazi ez, ordea. Eta Sara ohartu zen bestelako bidea hartu behar zuela. Gaspar Montes Iturriozekin hasi zen marrazten eta pintatzen, Irunen bertan. Eta, hurrena, musikari lotu zitzaion.

Jose Antonio Canoura, Irungo alardearen banda musikaren zuzendaria, izan zuen lehenbiziko musika irakasle, eta posta bidezko ikastaroak ere egin zituen. Eritasunak etxean loturik eduki zuen, ez zuen bidaiatzeko modurik izan, ezta kalera irteteko ere; baina, ordez, etxera joaten zitzaion jendea eta, oroz gain, adiskide zituen. Eta, adiskide eta lagunetan nabarmen, Nestor Basterretxea, haren mentorea eta artearen bide bihurrietan barna zuzendu zuena. Xabier Lete eta Lourdes Iriondorekin ere harreman estua izan zuen eta, besteak beste, Leteren *Bigarren poema liburua* ilustratu zuen.

Musikagintzaren alorrean ganbera-musika eta koru-musika landu zituen gehienbat. Haren obrarik ezagunenetakoa Nestor Basterretxearen testu batean oinarritutako *Karraxiz* poema korala izan zen, 1970eko hamarkadaren amaiera aldekoa. Organorako hainbat pieza ere sortu zituen, hala nola, *Cripta* izenekoa, Nestor Basterretxeak Arantzazurako eginiko horma-lanetan inspiratua. María Ostizek, Lourdes Iriondok eta Txomin Artolak, besteak beste, haren kantuak grabatu zituzten.

1999ko ekainaren 28an itzali zen, 59 urte bete berritan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. 1 2 3 4   Elustondo, Miel A.. *Maite-sua, miresmena, urrikia.*  *Berria*, 2021eko apirilak 6, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-25).
2. ↑    *Sara Sotoren hainbat obra gordeko ditu Eresbilek.*  *Berria*, 2011ko martxoak 9, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-12-25).

Kanpo estekak
-------------

* Sara Soto, eresbil.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267073
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168147721
* BNE: XX1127107
* Tabakalera ID: 91542
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 108382
* Lur: 05469/eu\_s\_2888/s2888

 |

* Wd Datuak: Q12267073
| San Andres (Soraluze) | 2003ko datuak |
| --- | --- |
| **Herrian kokapena:** | Iparraldea |
| **Baserri kopurua:** | 27 |
| **Hutsik:** | 9 |
| **Etxebizitza kopurua:** | 28 |
| **Bizilagun kopurua:** | 72 |
| **Bataz-besteko adina:** | 52 urte |
| **Desagertutako baserriak:** | Iriarte-Etxetxo, Aseginolaza-barri, Txitxikua, Arkaitz. |
| **Baseliza:** | San Andres Baseliza (18) |
| **Jaiak:** | Uztaileko lehen asteburuan |

**San Andres auzoa** Soraluzeko mendi auzo bat da, herriak dituen lauetatik baserri eta bizilagun gehien dituena. Ezozi eta Txurrruka auzoen artean dago, eta herritik mendigainera iristeko biderik zuzen eta erosoena igarotzen da bertatik. Horregatik da San Andres jende mugimendu gehien izaten duen auzoa. Foru Aldundiaren jabetzakoa den bide bikaina izan arren, azken urteotan baserri asko hustu dira auzoan eta oraindik bertan bizi diren bizilagunen gehiengoa edadetua da. Auzo aldapatsua da ia bere osotasunean eta abeltzaintzarako egokiagoa, nekazaritzarako baino. Oso gutxi dira baserriari errendimendu ekonomikoa ateratzen saiatzen diren baserriak; Osuma, Osumazpi, Obe, Haritza...

San Andresek baso eta mendi sail handiak ditu mendigainera bitartean, gehienak pinudiak. Oraindik ere, lehengo ohiturari jarraituz, auzoko baserritarrek elkarlanean garbitzen dituzte mendi bideetako asko. Erreka urtsuak ere baditu San Andresek; Keixetako errekastoa esaterako, eta orain urte asko ez dela erori zen Bagozgoitia baserriaren gainekaldean zegoen azken errota. Auzoa zeharkatzen zuen bide zahar edo galtzadaren zati batzuk ere osorik daude oraindik. Bestalde, Izarre baserriaren gainean,inork gutxik ezagutzen duen hogei bat metroko luzeera inguruko mehatze zulo sakon bat dago.

San Andres baseliza
-------------------

XVI. mendearen amaiera aldera San Andres santuaren omenez egindako baseliza da. 200 pertsona ingururendako lekua du barruan eta ataria hamabi metro luze eta hiru metro zabaleko estalpe eroso batek estaltzen du. San Andresen irudia dago aldarearen erdi-erdian eta jendearendako egurrezko bigarren pisu bat ere badu. 1998. urte inguruan erabat berriztu zuten baseliza auzoko baserritarren eta Inazio de Migel arotzaren arteko auzolanean. Oraindik ere, auzokoren bat hiltzen denean, meza egiten dute larunbatean. Auzoko gazte askok ere bertan egiten dituzte ezkontza elizkizunak.

Ikus, gainera
-------------

* Debabarrena

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**San Andrés auzoa udal webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266837

 |

* Wd Datuak: Q12266837



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Soraluzeko auzoak |  |
| Ezozi • Irure • San Andres • Txurruka |
**San Pedro eliza** Mañeruibarreko Girgillao udalerriko Girgillao kontzejuan kokatutako XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Herriaren erdian dago, eta XIII. mende hasierako nabe aurregotiko bat du, zirkulu-formako mentsuletan bermatzen diren arku fajoidun kanoi-erdiko ganga zorrotzeko hiru atalez estalia. Burualde pentagonala XVI. mendekoa da, eta ganga-zati bikoitzeko estalkia, ilargixkak dituena, erreforma barroko baten ondorio da. Eraikitze-fase horiek kanpoaldean ere ikus daitezke, bereziki XIII. mendearen hasierako lehen gorputz baten gainean Otxoa Arribekoa harginak XVI. mendearen amaieran egindako kanpandorrea muntatzen duen dorrean, 1578an Lope Urreta eta Pedro Larreta harginek ere tasatu zutelarik. Kapera nagusitik, Pedro Imberto eskultoreak 1586 inguruan landutako San Pedroren erretaula dago. Une honen ezaugarri bereizgarria lerro garbitasun handiz eskaintzen du, santuak, Kristoren Pasioaren eszenak eta titularraren bizitza agertzen diren erliebe batzuen marko gisa balio duena, hori guztia erromanismoaren berezko indarrarekin tratatua, nahiz eta San Pedroren tailakoa bezalako bururen bat oraindik ere aurreko uneko espresibismoaren zordun izan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GIRGILLAO.*  (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).

Ikus gainera
------------

* Girgillao (kontzejua)
* Girgillao
* Mañeruibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113486763

 |

* Wd Datuak: Q113486763
**Kandalanu**, Babiloniako XI. dinastiako (asiriarra) azken erregea izan zen, eta, bere erregealdia, K.a. 647tik K.a. 627 arte hedatu zen.

Bere erregealdiari buruz, ez da ezer ezagutzen, bere erresuma, Babilonia, Borsippa, Uruk eta Sippar hirietara mugatua zegoela izan ezik, Babiloniaren gainontzeko antzinako lurraldeak, asiriar goarnizioen kontrolpean baitzeuden. Babiloniako errege izendatua izan zen bere aurreko erregea, Shamash-shum-ukin, bere anaia eta Asiriako erregea zen Asurbanipalen aurka matxinatu ondoren.

Kandalanuren erregealdirako iturriak, urriak eta oso zatikatuak dira. Egungo dataziokoak, datatze formula ohikoak baino ezin dira aipatu ("Kandalanuren (erregealdiaren) xgarren urtean datatutako dokumentuak), baita kaltetutako idazkun kronologiko bat ere. Beranduago idazkun kronologikoetan, Kandalanu batzuetan aipatzen da eta beste batzuetan ez. Iturrien eskasiak, biziki zail egiten du bere nortasuna zehazteko kontua. Uste denez, Asurbanipalen beste anaia bat izan zitekeen, edo Shamash-shum-ukinen matxinadan zehar Asiriari leial mantendu zen tokiko eliteko partaideren bat. Bere izenak, itxuraz, akats fisikoren bat esan nahi du, ziuraski oin sardankoa. Kasu honetan, ez da ezinezkoa errege izendatu izana, berriki matxinatutako babiloniarrak izorratzeko; gainera, adimen urritasunen bat izango zuela uste da. Modu berean, Kandalanu, Asurbanipalek hartu zuen izen babiloniarra baino ez zela izan iradoki da. Azken hipotesi honen defentsan, ohi, Tiglath-Pileser III.a eta Salmanasar V.a, Babilonian, Pulu eta Ululayu izenekin errege izan zirela aipatzen da. Baina, G. Framek argudiatzen duenaren arabera, asiriar erregeek babiloniar izenak hartu izatearen ustezko adibide hauek, ez dira ebidentzia ofizialetan oinarritzen, eta, ondorioz, baztertu egin beharko lirateke. Gainera, jada aipaturiko Kandalanuren erregealdiaren testu kronologikoak (KAV 182), bera, Babilonian, Asirian, Assur-etil-ilanik errege bezala denbora bat zeramanean errege izan zela dio, hau da, Asurbanipal hil ondoren.

Bere heriotzarekin batera amaitu zen Babiloniako XI. dinastia eta Asiriak Babiloniaren gainean zuen domeinua, honen ondoren, urte beteko erregearte bat etorri zelarik, Nabopolasarrek tronua bereganatu zuen arte, XII. dinastia, neobabilioniarra edo kaldearra ezarriz.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Shamash-shum-ukin** | **Babiloniako erregea**K.a. 647-K.a. 627 | Ondorengoa**erregeartea, eta, ondoren, Nabopolasar** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q516329

 |

* Wd Datuak: Q516329
**Kornubiar Hizkuntzaren Elkartea** (kornubieraz: *Keskowethyans an Taves Kernewek*, kɛskɔˈwɛθjans an ˈtavɛs kɛrˈnɛwɛk, kɛskɔˈwɛθjɐnz ɐn ˈtævɐzs kərˈnuːɐk ahoskatua; ingelesez: *Cornish Language Partnership*) 2005ean Kornubian, Ingalaterran, Erresuma Batuan kornubieraren hizkuntzaren erabilera sustatu eta garatzeko sortu zen erakunde ordezkaria da. Sektore publiko eta borondatezko lankidetza da eta Kornubian kornubierako hizkuntza-sozietate desberdinetako, Kornubiako kultura eta ekonomia-erakundeetako eta tokiko gobernuetako ordezkariek osatzen dute. Erakundea Europar Batasunaren Objective One programak finantzatzen du, Erresuma Batuko gobernuko Komunitateen eta Tokiko Gobernuen Sailak eta Kornubiako Kontseiluak. Elkarteak, Standard Written Form of Cornish liburua argitaratu zuen 2008.urtean, ortografia gatazkatsuak batzeko eta errepideetako seinaleetan, dokumentu ofizialetan eta ikastetxeko azterketetan erabiltzeko asmoarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4617932

 |

* Wd Datuak: Q4617932
**San Andres eliza** Orbiso herriko parrokia-eliza da, Kanpezu udalerrian.

Eraikina
--------

Eraikin errenazentista da (XVI. mendekoa). Errektangulu itxurako oinplanoa du, eta zenbait irudi erlijioso eta lorez apaindutako ganga nerbiodun batez estalita dago.

Kanpandorre barrokoaren azpian kokatzen da elizaren portikoa. Horrek erdi-puntuko bi arku ditu zeinak arku beheratua duen portada errenazentistarako sarrera diren. Elizaren mendebaldean, eta arkupeen azpian, beste portada bat du. Biak XVI. mendekoak dira.

Barrualdea
----------

Erretaula errenazentista du, irudi eta erliebe ederrak dituena. Erretaulan nagusi San Andres, albo batean San Joan eta bestean San Elias dituela. Hirugarren zatian, Andre Mariaren Jasokundearen irudia, aingeruz inguratuta, eta muturretan Santa Luzia eta Santa Marina. Erretaularen goialdean Kalbarioa dago, eta Aita Betikoaren erliebearekin amaitzen da.

Alboetako erretaulak Andre Maria Arrosariokoari, Done Jakueri, San Sebastiani eta San Bartolomeri eskainita daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Orbiso – Ayuntamiento de Campezo · Kanpezuko Udala» *www.kanpezu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108915425
* Commonscat Multimedia: San Andres Church, Orbiso

---

 |

* Wd Datuak: Q108915425
* Commonscat Multimedia: San Andres Church, Orbiso
Kesh Tenpluari eskainitako ereserkiaren taulatxoak

***Kesh tenpluari ereserkia*** Sumeriako literaturaren lan lirikoa da. Historiako testu literario zaharrenetariko bat da. Lana, taulatxoetan jasota, K.a. 2600 urte ingurukoa da.

Aurkikuntza
-----------

Ezagutzen den bertsio zaharrena Abu Salabikhen aurkitu zen. Badira berriago diren kopiak, batzuk zortzi mende geroagokoak, Paleobabiloniako Inperioarenak alegia. Abu Salabikhen aurkitutako testua, hala ere, Dinastia Arkaikoen Garaikoa da. Aurkikuntza arkeologo alemanarren eskutik lortu zen. Kanpaina berean beste buztinezko taulatxoak aurkitu ziren, esaterako *Shurupakeko aginduak*, hau ere gizateriaren liburu zaharrenetariko bat.

Gaia
----

Ereserkiak emakume eta gizonaren sorrerari buruzkoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kategoria
---------

* **(Ingelesez)**:Testua ingelesez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195547

 |

* Wd Datuak: Q5195547
**Kanazawako XXI mendeko arte garaikideko museoa** (japonieraz: 金沢21世紀美術館?)
 Kanazawa hiriko museo ezaguna da. 2004ko urriaren 9an ireki zituen ateak eta lehenengo urtean 1.570.000 bisitari izan zituen.

Eraikina
--------

Museoa Kanazawaren erdigunean kokaturik dago, Kenroku-en lorategi famatuen ondoan. Eraikin zirkularra da eta 112`5 metrotako diametroa dauka. Kazuyo Sejima eta Ryue Nishizawa arkitekto japoniarrek diseinatu zuten.

Museoa bera inguratuz hainbat areto komun dauzka, liburutegia, irakurgela, haurren gela besteak beste.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Bildumak
--------

1980tik aurrerako lanak aurkezten ditu, artista berriak ezagutzera eman nahian. Hainbat artistaren lanak daude, honako hauek dira batzuk: Francis Alys, Matthew Barney, Tony Cragg, Olafur Eliasson, Leandro Erlich, Isa Genzken, Kojima Hisaya, Gordon Matta Clark, Peter Newman, Carsten Nicolai, Giuseppe Penone, Gerhard Richter, Murayama Ruriko, Hiraki Sawa, Atsuko Tanaka, James Turrell, Patrick Tuttofuoco, Anne Wilson, Suda Yoshihiro.

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3242206
* Commonscat Multimedia: 21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148744235
* ISNI: 0000 0001 0703 3612
* GND: 5567996-1
* LCCN: nr2005027869
* NDL: 01010332
* CiNii: DA15132027
* SUDOC: 19025727X
* BIBSYS: 10043367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3242206
* Commonscat Multimedia: 21st Century Museum of Contemporary Art, Kanazawa
**Kantabriar** (latinez: *cantăber*; antzinako grezieraz: Καντάβροι; kantabrieraz: *cantabrices*) Erromatarren konkista baino lehenago Hispaniako iparraldean bizi zen herria zen, gaurko Kantabria baino lurralde zabalagoan. Hiriburua *Amaya* zen (egun, Burgosko probintzian).

Zenbait tributan banatuta ziren: *salaeno*ak, *orgenomesco*ak, *avariginio*ak, *blendio*ak eta *conisco*ak kosta partean eta *cadiniense*ak, *concano*ak, *plentusio*ak, *tamarico*ak eta *vadiniense*ak barruan.

Zalantzan dago zeltak ala aurreindoeuroparrak ziren: horren ondorioz, kantabriera beraien hizkuntza aitzineuskara ote zen edo zeltiberieraren adarrekoa. Bi teorien defendatzaileak daude: Julio Zesarrek Akitani iberiarren senideak zirela esaten zuen baina Arkeologiaren aztarnek zeltekin senidetu dituzte.

Basati eta ausartitzat hartuta, bere askatasuna mantentzeko borrokek itzala eman diete Historian. Ez ziren garaituak izan Kantabriar Gerretan, Agripa eta Augustoren kanpainek bere deuseztapen partziala lortu zuten arte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
2. ↑   Bernardo Stempel, Patrizia de.  (2002). «Centro y áreas laterales: formación del celtibérico sobre el fondo del celta peninsular hispano» *Palaeohispánica: Revista sobre lenguas y culturas de la Hispania antigua* (2): 107. ISSN 1578-5386..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q855140
* Commonscat Multimedia: Cantabri

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q855140
* Commonscat Multimedia: Cantabri
**Keruskoak** antzinako germaniar herri bat izan zen. Euren jatorria, itxuraz, oraingo Alemaniako Osnabrück eta Hannover herrien artean zegoen, gutxi gora-behera.

Lehen aipamenak
---------------

Julio Zesar erromatar jenerala izan zen herri honi buruzko lehen aipamena egin zuena, bere, De Bello Gallico liburu ospetsuan. K.a. 53. urtean, Rhin ibaia zeharkatu zuen, suebotarrak zigortzeko, hauek, laguntza tropak bidali baitzizkieten treberistarrei. 41 urte geroago, erromatarrek, herri hau eta beste batzuk domeinatu ahal izan zituzten denbora batez. K.a. 8. urtean, keruskoak Segestes eta Arminio artean banatu ziren. Lehenengoaren alde zeudenak, Erromaren aldekoak ziren, eta bigarrenaren alde zeudenak, Erromaren aurkariak. Azkenik, Arminiok irabazi zuen.

Teutoburgoko oihaneko gudua
---------------------------

Urte batzuk Erromatar inperioaren barnean pasa ondoren, eta Arminioren agindupean, keruskoek, beste herri batzuekin batera (sukanbroak, katoak, marsoak...) Erromaren aurkako lehen erasoa prestatu zuten. Augustok Varori eman zion Germania Magna behin betiko erromatar probintzia bihurtzeko lana. Baina Arminiok berehala engainatu zuen, eta Teutoburg basoan, Varo, bere gudaloste osoarekin batera, txiki-txiki egina geratu zen.

Ondoren, Germaniko saiatu zen lan berean. 15. urtean, keruskoen aurkako kanpaina bat hasi zuen, Segestesen deiadarraren ondorioz, Arminiok setiaturik baitzuen. Gudu honetan, Segestes, Thusnelda eta beste hainbat Erromaren aldeko kerusko askatuak izan ziren. Hurrengo urtean, Idistavisoko gudu ospetsuan, erromatarrek irabazi zuten. Baita bi urte geroago ere, 18an, Angribariar Harresien Guduan. Baina erromatarrek ezin izan zuten Arminio harrapatu. Hurrengo urtean, 19an, Adgandestriok, katoen buruzagi batek, Arminio hiltzeko pozoia eskatu zien erromatarrei, baina hauek uko egin zioten eskariari, Erromak, bere mendekua armen bidez eta ez trikimailuekin hartzen zuela erantzunez.

II. mendean, Hadriano enperadoreak, limes bat eratu zuen Rhin eta Danubio ibaien artean geratzen zen irtenunean, Dekumandar Zelaiak izena hartu zuena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q268307
* **Identifikadoreak**
* GND: 4090358-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q268307
**Juan eta Estanis Azanzaren gorpuak** 2006ko urriaren 30ean aurkitu zituzten ohe banan, etxea garbitzera joaten zitzaien utergarrak abisua emanda.

Izan ere, goizeko 10:00 aldera, atea itxita kausituta eta telefonoz deitu ostean erantzunik jaso gabe, pertsona horrek hainbat auzolaguni ohartarazi zien. Horietako bat, foruzaina, eskailera bat lagunduta, Juan Azanzaren gelako leihotik sartu zen. Hilda zegoen jada, bortizkeria-zeinurik gabe. Beheko solairuan egoera berean aurkitu zuen arreba.

Herriko familia aberatsenetakoa izateak zein ahaide hurbilik ez edukitzeak mota guztietako piztu zituen herrian. Heriotzen kausa, gainera, ez dago argi. Hasiera batean egoera txarrean egon zitekeen janaria jan izanak, botulismoa ere aipatu zen, azalpenik egokiena eta agerikoena zirudien. Izan ere, heriotzaren bezperan, Juan Azanzak berak arrebak eta biek gora egin zutela adierazi zien hainbat auzolagunari.

Hala eta guztiz ere, 2006ko abenduaren 23an Diario de Noticias egunkariak jakinarazi zuen poliziak intoxikazioa baztertu zuela anai-arreben heriotzen kausarako. Foruzaintzak Bartzelonara bidalitako zenbait organoen laginek hala frogatzen baitzuten. Hori dela eta, aukera guztiak zabaldu zituen poliziak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Hallados muertos dos hermanos mayores en Uterga* Gara egunkariko albistea.

* Albistea Diario de Navarra egunkarian[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Uterga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261083

 |

* Wd Datuak: Q12261083
**ISO 639-2** hizkuntza eta hizkuntza familia bakoitzari hiru hizkiko kodea (**Alfa-3 kode**a) esleitzen dion ISO 639 arauaren bigarren zatia da. 565 hizkuntza-kode jasotzen ditu azken bertsioak.

Adibidez, euskararen **Alfa-2 kode**a **eu** da, eta **Alfa-3 kode**a **eus**.

Zenbait hizkuntzek bi kode dituzte, bata bibliografikoa (**ISO 639-2/B**), hizkuntzaren ingelesezko izenetik eratorria eta bestea terminologikoa (**ISO 639-2/T**), hizkuntzaren jatorrizko izenetik, autoglotonimotik eratorria. Hau liburuak sailkatzeko MARC 21 arauarekin nolabaiteko bateragarritasuna lortzeko da.

Gainera, badaude zenbait kode berezi, hizkuntza ugaridun kasuetarako, zehaztu gabeko hizkuntzentzat, etab.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** ISO 639-2/RAren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721667

 |

* Wd Datuak: Q721667

Ikus gainera
------------

* ISO 639
* ISO 639-1
* ISO 639-3
* ISO 639-4
* ISO 639-5
* ISO 639-6

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  (php) *ISO - 639-2 munduko hizkuntzen izenak ingelesez eta frantsesez + Alfa-3 kodeak.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-21).
**Karaindash** Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen. K.a. XIV. mendean gobernatu zuen.

Idazkun batean, bere buruari, "Babiloniako erregea", "Sumer eta Akadeko erregea", "kasitarren erregea" eta "Karduniasheko erregea" bezala erreferentzia egiten dio. Karduniash aipatzen den lehen aldia da, kasitarrek Babiloniari ematen zioten izena zena, baita egiptoar eta hititar dokumentuetan aipatzen zen bezala ere.

Bere erregealdian, bere aurreko erregea izan zen Burna-Buriash I.aren garaian Asiriarekin hasitako mugako etsaitasunek jarraitu zuten. Etsaitasun hori, denbora batez amaitu zen asiriar errege zen Ashshurbelniseshurekin muga ezartze bat adostuz eta bien zin egite solemne batekin euren estatuen mugetan. Egiptorekin ere adiskidetasun harremanak izan zituen, Tutmosis III.arekin enbaxadak trukatuz.

Dokumentuek, tenplu eraikitzaile bezala eta Uruk hiriko babesle bezala izan zuen aktibitatea lekukotzen dute.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa' | **Babiloniako erregea**K.a. XIV. mendea | Ondorengoa**Kadashman-Harbe I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q643302
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q643302
**San Pedro eliza** Lizoainibarko Mendiorotz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroaren amaieran harriz egindako eraikina, hainbat aldiz birmoldatu dena. Habearte bakarra du, gurutze-gangaz estalia, giltzarriak dituena, eta burualdea burualde zuzena du, estalki-sistema berarekin. Habeartearen alde banatan tamaina desberdineko kaperak daude, eta garai desberdinetan jaso zuten ganga, nerbioen diseinu desberdinagatik ikus daitekeenez.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, zirkuluerdiko arkua eta taulamendu bati eusten dioten alboko pilastrak dituen traza errenazentistako portada baten bidez.

Epistolaren aldeko kaperan erretaula bat dago (XVII. mendekoa). Erretaula horren teilatupean Ama Birjinaren eta Haurraren tailu eseria ageri da, eta, berriz margotu arren, data goiztiarra adierazten du XVI. mendearen barruan.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | MENDIOROTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-23).

Ikus, gainera
-------------

* Mendiorotz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109301593

 |

* Wd Datuak: Q109301593
**San Pedro eliza** Urraulgoitiko Elkoatz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikuntza da, estilo erromaniko aurreratukoa, harriz egina, geroagoko eranskinek aldatua, eta duela gutxiko zaharberritzea, bere egiturari eta dekorazioari eragin ziena. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzena, berreraikia, eta oinplano karratuaren oinaldean kanpandorrea. Kapera nagusiaren aurreko zatian, alboetako bi kapera gehitu ziren, kanoi-gangaz estaliak. Sarrera epistolaren aldeko hormatik egiten da, apaingarririk gabeko pilastren gainean txaranbeldutako erdi-puntuko arkudun atea duena. Eliza kanoi-ganga zorrotzez estalita dago, harrizko mentsuletan zurkaizten diren fajoiekin, koruak hartzen duen oinaldeko zatia izan ezik. Korua dinteldua da eta dorrearen behealdearekin bat dator. Dekorazio-ikuspegitik, gai figuratuko albo-hormetan teilatutxoari eusten dioten modiloi zizelkatuak dira interesgarrienak, espresibitate nabarmeneko gizakiak eta animaliak. 1957an, kapera nagusiaren aurrealdea apaintzen duen horma-pintura egin zen, tenpluaren titularra zen San Pedro apostoluaren bizitzako eszenekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ELKOATZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Elkoatz
* Urraulgoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110253927

 |

* Wd Datuak: Q110253927