recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Supermerkatu batean edari energetikoen hainbat marka ikusgai.
**Edari energetikoak** edo **hipertonikoak** alkoholik gabeko edariak dira, substantzia estimulatzaileak dituztenak, eta kontsumitzaileari neke-sentsazioa aldi baterako murrizteko aukera ematen diotenak; horrez gain, kontzentrazio-gaitasuna areagotzen dute eta erresistentzia fisikoa areagotzen dute. Batez ere, kafeina, zenbait bitamina, karbohidrato eta beste substantzia natural organiko batzuk izaten dituzte, hala nola taurina, kontsumitzen dituen pertsonaren agortze-sentsazioa ezabatzen dutenak. 

Ez dira nahastu behar edari isotonikoekin, ez eta beste edari-mota batzuekin ere, hala nola gaseosekin; izan ere, ontzi horietan bertan ez edari hidratatzailetzat hartzen ez direla jartzen baitu. Kafeina-dosi handiak izateagatik, mendekotasuna eta bestelako ondorio kaltegarriak eragin ditzakete. Edari energetikoek sortzen duten ongizate-sentsazioaren parte bat substantzia psikoaktiboen ekintzak eragiten duen energia-efektu batek eragiten du. Substantzia horiek nerbio-sistema zentralean eragiten dute, eta neke- edo lo-sentsazioak transmititzen dituzten neurotransmisoreak inhibitzen dituzte, eta ongizate-sentsazioekin eta kontzentrazioarekin zerikusia dutenak sustatzen dituzte. Kafeinak, adibidez, noradrenalina eta dopamina neurotransmisoreen zelulaz kanpoko mailak handitzea lortzen du garunaren aurrealdeko azalean, eta horrek azaltzen ditu kontzentrazioan dituen ondorio onuragarri gehienak. 

Edari horiek beren konposizioan glukosa eta gorputzari energia ematen dioten beste azukre batzuk (light bertsioak izan ezik) dituzten arren, ez dute muskulu-nekea eta, oro har, akidura ezabatzen, sentsazio horiek aldi baterako inhibitzen ditu soilik, eta, beraz, normala da gainbehera-sentsazioa organismoan duten amaitzen denean. 

Kafeinak eta azukreak dituzten ondorioez gain, horri buruzko ikerketen arabera, osagai gehigarri ugariek inolako eraginik ez duten ebidentzia gutxi dago edo batere ez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   McLellan. *Do energy drinks contain active components other than caffeine?.*  doi:10.1111/j.1753-4887.2012.00525.x. ISSN 1753-4887. PMID 23206286..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215754
* Commonscat Multimedia: Energy drinks

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7844324-6
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D061215

 |

* Wd Datuak: Q215754
* Commonscat Multimedia: Energy drinks
**Menezio** (grezieraz Μενοίτιος, *Menoítios*) greziar mitologiako hainbat pertsonaien izena da.

Menezio, titana
---------------

Menezio, titan bat zen. Japeto eta Klimene edo Asiaren semea zen, eta, beraz, Prometeo, Epimeteo eta Atlasen anaia. Zeusek Titanomakian bota zion tximista batek hil zuen eta Tartaroan giltzaperatua izan zen.

Menezio, Patrokloren aita
-------------------------

Menezio Aktor eta Eginaren semea zen, Eakoren anaiordea eta Polimelaren senarra. Honekin, Patrokloren aita izan zen. Opunten bizi izan zen eta Argonauta taldearen espedizioan joan zen. Bertsio batzuk, bere ama Damokrateia, Eginaren alaba bat zela diote, eta, Polimelaren ordez, bere emazteari Periapis edo Estenela deitzen diote

Patroklok, joko batzuetan, Anfidamanteren semea hil zuenean, Meneziok honekin ihes egin zuen Peleoren Ftiako gorterantz, eta bertan hezia izan zen. Menezio Heraklesen laguna izan zen

Izen bereko beste pertsonaia batzuk
-----------------------------------

Zeutonirao, Plutoren idien zaintzailearen seme bat

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8140979

 |

* Wd Datuak: Q8140979


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
**Eldey** (ˈɛltˌeiː ahoskatua; euskaraz: «su-uhartea») Islandiako hego-mendebaldean dagoen uhartea da, Reykjanes penintsulatik 16 kilometro ingurura dagoena. Suðurnes eskualdean dago, Reykjaviketik mendebaldean.

Ezaugarriak
-----------

Bere labarrak hegazti askoren bizilekuak dira, baita munduko zanga-koloniarik handiena- 16.000 kide ingururekin- ere. Hegazti populazio-dentsitatea hain da handia, ezen, espazio faltagatik, ez baita ugaltzen ez den alerik ikusten. 3 hektarea inguru hartzen ditu eta 77 metroko altueraraino igotzen da.

1830eko martxoan Geirfuglasker uhartea suntsitu zuen sumendi-erupzio baten ondoren, uharte horretara *pinguinus impennis* espezieko pinguinoen azken kolonia garrantzitsua joan zen. Eldeyko kolonia 1835ean aurkitu zutenean, berrogeita hamar ale baino ez ziren geratzen.

Garai haietan espezie oso urria zenez, eta, beraz, museoetarako baliotsua, kopuru oso handiak ale baten truke disekatzeko, edo arrautzak baten truke ordaintzen zituzten. Honek Eldeyn geratzen ziren hegazti bakanen ehiza bultzatu zuen. 1844ko ekainean, Danimarkako bildumagile baten zerbitzura zegoen bertako ehiztari talde batek azken bikotea akabatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Nelson, Bryan.  (2010). *The Gannet.*  in: *Poyser Monographs*. A & C Black, 42–90 or. ISBN 978-1-4081-3858-8..
2. ↑   **(Ingelesez)** «Eldey island» *Eldey island webpage*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Crofford, Emily.  (1989). *Gone Forever: The Great Auk.*  New York: Crestwood House, 43 or. ISBN 978-0-89686-459-7..
4. ↑   **(Ingelesez)** Ellis, Richard.  (2004). *No Turning Back: The Life and Death of Animal Species.*  New York, 160 or. ISBN 0-06-055804-0..
5. ↑   Ley, W..  (1963). *El pez pulmonado, el dodó y el unicornio.*  Madril: Espasa Calpe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q324541
* Commonscat Multimedia: Eldey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2375152139978611100000

 |

* Wd Datuak: Q324541
* Commonscat Multimedia: Eldey
**Jean-Michel Gonzalez**, izengoitiz ***Gonzo*** (Baiona, 1967ko uztailaren 10a) lapurtar errugbilari ohia da, orpokatzaile postuan aritzen zena. Hamahiru sasoi egin zituen Aviron Bayonnaisen, bederatzi Biarritz Olympiquen, bi aldiz izan zen Frantziako Ligako txapeldun, behin Frantziako Kopakoa, eta 35 partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin. 2005etik aitzina, errugbi entrenatzaile ibili da.

Bizitza
-------

Jean-Michel Gonzalez Baionan jaio zen 1967ko uztailaren 10an. Kanboko Izarra futbol taldean zortzi urtez jokatu ondoren, herri bereko errugbi taldean baloi obaloa ezagutu zuen. 1983an, Kanbotik Aviron Bayonnaisera igaro zen, eta 13 urte egin zituen han. Baionako jokalari izarra zelarik, taldea utzi behar izan zuen. Izan ere, bigarren mailara jaitsi ziren baionarrak 1996an eta, urte bat bertan pasa ondotik, Section Paloisera joan zen, lehen mailan berriz aritzeko. Pauen sasoi bat eginik, Biarritz Olympiquen Miarritzen egin zituen ibilbide bukaera artekoak (1998-2005).

1992ko uztailaren 4an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Buenos Airesen, Argentinaren kontra. Denera 35 aldiz jantzi zuen Frantziako elastikoa 1992-1996 bitartean, horietako 12 Bost Nazioen Txapelketan eta beste 5 1995ko Munduko Txapelketan.

Zelaiak utzi ondoren, AS Bayonneko gizonak (2005-2008), Biarritz Olympiqueren lehen taldea (2008-2011), AS Bayonneko emakumeak (2012-2018), Frantziako emakumeen selekzioa (2015-2016) eta Inthalatz Larressore (2019-2021) entrenatu zituen.

Palmaresa
---------

### Jokalari

#### Biarritz Olympique

* Frantziako Kopa
	+ irabazlea: 2000
* Frantziako errugbi txapelketa
	+ irabazlea: 2002 eta 2005

#### Frantziako selekzioa

* 35 test-partida 1992-1996 bitartean
* 5 puntu (entsegu bat)

### Entrenatzaile

#### Frantziako emakumezkoen selekzioa

* Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa
	+ irabazlea: 2016

#### AS Bayonne

* Emakumezkoen Frantziako Txapelketa
	+ irabazlea: 2017

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Etxegarai Urain, Eneko. *Gonzalez hiru bider: arrakasta baten giltzak.*  *Berria*, 2017ko abuztuak 10, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-23).
2. ↑   Zabaleta, Eneritz. *Luxuzko laguntzailea.*  *Berria*, 2013ko urriak 17, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-24).
3. 1 2    *Jean Mixel Gonzalez. Jokalari ohi eta entrenatzailea.*  *Berria*, 2017ko abuztuak 10, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-23).
4. ↑    *Argentina (6) 12 - 27 (14) France (FT).*  en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-9-23).
5. ↑    *Jean-Michel Gonzalez.*  en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2021-9-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3168036
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02512/eu\_g\_2583/g2583

 |

* Wd Datuak: Q3168036
**Meyko gaztelua** (ingelesez: *Castle of Mey*) Eskoziako Highland eskualdearen ipar-ekialdeko muturrean kokatzen den gaztelua da, John o' Groats herritik 10 kilometro eskasera. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

George Sinclair Caithness-eko kondeak eraiki zuen gaztelua 1566 eta 1572 artean, aurretik izan zen beste gotorleku baten gainean, hala dirudi behintzat. Z itxurako eraikina zen, hiru solairu zituena. Gazteluak izena aldatu zuen eta Barrogill bihurtu zen. XVII eta XVIII mendeetan hainbat aldiz handitu zuten eta berriz ere 1821ean, azken hau William Burn eskoziar arkitektuak diseinatu zuen.

1928an Imbert-Terry kapitainak erosi zuen eta Bigarren Mundu Gerra garaian ofizialentzako atseden leku bihurtu zen. 1952an Erresuma Batuko Elizabeth erreginak, Jurgi VI.aren alargunak erosi zuen eta gaztelua berriztu zuen. 1955etik aurrera sarritan bisitatu izan zuen uda sasoian. 1996an publikoarentzako ireki zuten.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049589
* Commonscat Multimedia: Castle of Mey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 452144783065516001542
* LCCN: sh2011003363

 |

* Wd Datuak: Q1049589
* Commonscat Multimedia: Castle of Mey
**Milagros Mengíbar de la Cruz** (Sevilla, 1952ko maiatzaren 30a) flamenko-dantzaria da.

Biografia
---------

Sevillako Triana auzoan jaio zen, eta Adelita Domingoren akademian hasi zen dantzan, eta Matilde Coral-ekin jarraitu zuen. Abeslari gisa hasi zen, baina laster dantzari ekitea erabaki zuen, eta, zehazkiago, 'bata de cola' dantza mota. Andaluziako Patioan lan egin zuen eta 1974an Kordobako Arte Flamenkoko Lehiaketa Nazionaleko lehen saria eta 1995ean Kritikaren Saria irabazi zituen. Sevillako Dantza Eskolari atxikita, adierazkortasun handiko dantzalaritzat hartzen da, eta honako hauek nabarmentzen zaizkio:

> *«besoen eta eskuen mugimenduak zaintzea, haien koreografia-sorkuntzen txukuntasuna eta 'bata de cola' deritzona menderatzea».* 
> 
> 

Birak egin ditu Belgikan, Italian, Herbehereetan eta Japonian, eta bertan bizi izan zen dantza-irakasle urtebetez.

2005ean Compás del Cante saria jaso zuen, Cruz Campo Fundazioak emana.

2015ean *Cristina Heeren* Fundazioan irakasle hasi zen, irakaskuntza noizbehinkako dantza-ikuskizunekin uztartuz.

Sariak
------

* 1974an Kordobako Arte Flamenkoko Lehiaketa Nazionaleko lehen saria
* 1995ean Kritikaren Saria
* 2005ean Compás del Cante saria, Cruz Campo Fundazioak emana

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Milagros Mengíbar de la Cruz.* .
2. ↑    *Milagros Mengíbar.* .
3. 1 2    *Milagros Mengíbar. Baile.* .
4. ↑   «La Cumbre Flamenca de Murcia rinde homenaje al baile de Milagros Mengíbar» *El País* 2 de abril de 2001.
5. 1 2    *Milagros Mengíbar.* .
6. ↑   «Premios Fundación Cruzcampo | Fundación Cruzcampo» *fundacioncruzcampo.com*.

Kanpo estekak
-------------

* Milagros Mengíbar dantzan hainbat bideotan
* Agintaritza-kontrola: Nazioarteko Agintaritza Birtualen Fitxategirako (FAVI/VIAF) 2874323 lotura iraunkorra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21855465
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 282874323
* ISNI: 0000 0003 8947 5450

 |

* Wd Datuak: Q21855465
**Divis Tower**, Ipar Irlandako Belfast hirian dagoen dorre edo eraikin bat da. 20 solairu eta 61 metroko garaiera du, 1966an eraiki zen eta jada erautsitako Divis Flats eraikin multzoko zatia zen, multzoa hainbat etxebizitza blokeez osatua zegoen. Eraikina Falls Road eta Shankill Road hiribideetatik hurbil dago.

1970eko hamarkadan Britainiar Armadak eraikinaren gainaldeko azken bi solairuetan behatokia eraiki zuen, eremu honetan oso aktiboak ziren Behin-behineko IRA eta INLA erakunde armatuen jarduerak kontrolatzeko asmoz. Dena den, Ipar Irlandako gatazka garaian, Britainiar Armada behatoki horretara helikopteroz bakarrik bertaratuko zitekeen.

2005ean Britainiar Armadak behatokia desegin zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1230701
* Commonscat Multimedia: Divis Tower, Belfast

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246638622
* GND: 4265974-7

 |

* Wd Datuak: Q1230701
* Commonscat Multimedia: Divis Tower, Belfast
**Milaka Budaren amildegia** (txinera tradizionalez: 千佛崖; pinyinez: *Qiānfúyá*) Guangyuanen (Sichuan) dagoen Budari omenezko eskultura multzoa da. Jialing ibaiaren ondoan dago, Huangze tenplutik gertu, hiritik bost kilometrotara.

Historia
--------

Eskulturak Tuoba Wei (386-534) dinastiaren garaian hasi ziren egiten eta, gehienak, Tang dinastiakoak dira (618-907). 1961tik babestuak daude Sichuan mailako garrantzi handiko leku historiko eta kulturalen zerrenda barruan.

Ezaugarriak
-----------

Amildegi horretan babestuak 17000 estatuak biltzen dira, zoritxarrez asko eta asko, Sichuan-Shaanxi autobidea egiteko 1936an txikituak. Gaur egun 7000 inguru gelditzen dira, 400 leizetan kokatuta. Amildegia 200 metro ditu, 45ko garaierarekin.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Informazio turistikoa.
* **(Txineraz)**:Milaka Budaren amildegia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11061840
* Commonscat Multimedia: Guangyuan Thousand-Buddha Cliff

---

 |

* Wd Datuak: Q11061840
* Commonscat Multimedia: Guangyuan Thousand-Buddha Cliff
**Dixie** (baita **Dixieland** ere) Ameriketako Estatu Batuetako hegoaldearen ezizen bat da, bereziki Ameriketako Estatu Konfederatuak osatu zituzten estatuena. Jatorriz, terminoa Mason-Dixon lerroaren hegoaldeko estatuei soilik dagokie, baina orain erreferente kultural bat gehiago da, hegoaldetar "sentitzen" diren Estatu Batuetako zatiei erreferentzia eginez. Gainera, terminoa estu lotuta dago estatubatuar askok konfederatuen banderarekin lotzen dituzten sentimenduekin.

Estatu Batuen barneko kokapen geografiko moduan, Dixie, orokorrean, 1860aren amaieran eta 1861aren hasieran Amerikako Estatu Konfederatuak eratzeko banandu ziren hegoaldeko hamaika estatuak dira. Hauek dira (sezesio ordenan): Hego Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana, Texas, Virginia, Arkansas, Ipar Carolina eta Tennessee. Maryland ez zen inoiz Batasunetik banandu, baina bertako herritar askok Konfederazioaren alde egin zuten.

Etimologia
----------

Dixie kontzeptuak lurralde horien kontrola Frantziaren eskuetan zegoen garaietatik dator. Louisianan egindako garaiko bileteek *Ten* hitzaren ordez, *Dix* baitzeramaten (euskaraz, "hamar"). Hortik *Dix land* ideia sortu zen; hortik *Dixie* *Land* eta, azkenik, *Dixieland* sortu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Oh, Soo. «Which states do you think belong in the South?» *Vox*.
2. ↑   Wilson, Charles & William Ferris. *Encyclopedia of Southern Culture.*  Univ. of Pennsylvania Telsur Project ISBN 978-0-8078-1823-7..
3. ↑   Vance, Rupert Bayless.  (1982). *Regionalism and the South.*  Univ. of North Carolina Press, 166 or..
4. ↑   **(Ingelesez)** Williamson, David.  (1999-6-2). *UNC-CH surveys reveal where the ‘real’ South lies.* .
5. ↑   **(Ingelesez)** Encyclopedia Britannica. *Dixie.* .
6. ↑   **(Ingelesez)** «'The Confederate Battle Flag': Clashing Symbols» *New York Times* 2005-4-3.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721983

 |

* Wd Datuak: Q721983
**KS Flamurtari Vlorë** (izen osoa *Klubi Sportiv Flamurtari Vlorë*) Albaniako futbol taldea da, Vlorë hirikoa. Albaniako Liga bat eta 4 Kopa irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea *Shoqeria Sportive Vlorë* izenarekin sortu zen 1923an.

Urrezko garaia ordea ez zen 80. hamarkadararte iritsiko. 1981ean Ligan bigarren egin zuen eta Balkandarren Kopan aritzeko aukera izan zuen. Hurrengo urteetan ligan bikain ibili zen, irabazi ez zuen arren, baina bi Kopa eskuratzea lortu zuen, 1985 eta 1988koak. Urte horietan Europan ohiko taldea bihurtu zen eta 1986an esate baterako FC Barcelonak lanak izan zituen Flamurtari kanporatzeko, Albanian 1-1 eta Bartzelonan 0-0 egin baitzuten.

1991ean bere lehenengo liga eskuratzearekin bukatu zen sasoi bikain hura. Izan ere 1991-92 denboraldia 6 puntu gutxiagorekin hasi baitzuen diru arazoen erruz eta gainera jokalari onenek alde egin baitzuten. Hala ere 1994ean bigarren egitea lortu zuen berriz.

XX mendean berpizkunde bat izan du eta 2009 eta 2014ko Kopa irabazi ditu. Honetaz gain 2011an bigarrena izan zen ligan.

Palmaresa
---------

### Albanian: 7

* Albaniako Liga (1): 1991.
* Albaniako Kopa (4): 1985, 1988, 2009, 2014.
* Albaniako Superkopa (2): 1990, 1991.

Kanpo estekak
-------------

* **(Albanieraz)** Webgune ez-ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60495

 |

* Wd Datuak: Q60495
***Johnny Got His Gun*** (euskaraz *Johnnyk bere fusila hartu zuen*) 1971ko Dalton Trumbo estatubatuar zinema zuzendariaren gerra filma bat da. Bertan, Timothy Bottoms, Jason Robards, Donald Sutherland, Diane Varsi eta Kathy Fields aktoreek antzeztu zuten.

Filmak gerraren aurkako joera bakezalea argi du, gerraren laztasuna protagonistaren egoeraren bidez modu oso garratzean erakusten du.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Lehen Mundu Gerran estatubatuar gudari bat leherketa baten ondorioz larriki zaurituta dago. Istripu horretan, Johnnyk hankak, besoak, ikusmena, entzumena, usaimena eta dastamena galdu ditu. Modu latzean esanda, haragi puska bat eginda geratu da: kontzientzia izan arren, errealitatetik eta bere ingurutik erabat isolatuta dago. Halere, bere bizitzako une garrantzitsuenak gogoratzen (jaiotetxea, gurasoak eta neska-laguna...) eta ametsak eta amesgaiztoak ditu, baina ez ditzake errealitatea eta fantasia bereiz.

Hainbat urtez egoera latz horretan egonda, azkenik Morse kodearen bidez mediku eta jeneralekin harremanetan jartzea lortu du, burua aurrera-atzera mugituz. Hil dezaten eskatu die, baina ingurukoak ez diote jaramonik egiten. Haren gorputz ezdeusa biltegi batean zokoratuta, medikuntzaren aurrerapenerako ikerketetan erabiltzeko mantenduko dute bizirik.

Aktoreak
--------

* Timothy Bottoms: Joe Bonham
* Kathy Fields: Kareen, Joeren neska-laguna
* Marsha Hunt: Joeren ama
* Jason Robards: Joeren aita
* Donald Sutherland: Jesukristo
* Diane Varsi: erizaina
* Charles McGraw: Mike Burkeman
* Sandy Brown Wyeth: Lucky
* Don 'Red' Barry: Jody Simmons (Donald Barry gisa)

Bitxikeriak
-----------

Filmaren izenburua George M. Cohan estatubatuar nazionalistaren *Over there* abestiko hitzetan oinarritua dago: kanta hartan, filmean ez bezala, gerraren apologia handia egiten da, *"Johnny, get your gun"* (*Johnny, haz ezak heure fusila*), estatubatuar gazteri abertzaleak bere herrialdea defendatzeko duen eskubidearen alde. Aldiz, Trumboren eleberri nahiz filmean oso bestelako erantzuna ematen zaio: *Johnnyk bere fusila hartu zuen, gerrara joan eta bizi guztirako elbarri itzuli zen*.

Bestalde, Metallica estatubatuar musika taldeak, filmean oinarrituta, *One* abestia ondu zuen, baita haren bideoklipean filmeko irudiak sartu ere.

Ikus, gainera
-------------

* Zainketa aringarriak eta zinema

Kanpo estekak
-------------

* *Johnny Got His Gun* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84220
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316754423
* BNE: XX4099543
* BNF: 16941971m (data)
* CANTIC: a12112513
* GND: 4250267-6
* LCCN: n99019733
* SUDOC: 178595969

 |

* Wd Datuak: Q84220
*Artikulu hau luzera unitateari buruzkoa da; japonieraren idazkera gaitzat duena beste hau da: «Kana (japoniera)»*
**Kana** antzinako luzera unitatea da, leku bakoitzean balio desberdina hartzen duena, eta gaur egun erabilera bakan batzuetara mugaturik dagoena. Antzina Euskal Herrian eta Aragoiko Koroan, Katalunian bereziki, erabiltzen zen. Frantzia hegoaldean eta Italia iparraldean ere erabiltzen zen.

Euskal Herrian
--------------

Euskal Herriko kana metro bat baino zerbait txikiagoa da eta gaur egun aizkora probetako enborrak neurtzeko baino ez da erabiltzen. Ia eskualde bakoitzean neurri ezberdina zuen kanak: Nafarroa Garaian, 0,785 metroko luzera zuen; Gipuzkoan, 0,837 metro hartzen zituen; eta Araban eta Bizkaian, 0,835 metro. Aizkolaritzan, kanako enborrak 0,797 metroko diametroa dauka.

Katalunian
----------

Nazioarteko Unitate Sistema ezarri aurretik luzerako neurrietan garrantzitsuena zen zurezko bastoi moduan gauzatzen zen.

Aragoiko Koroan, bereziki Katalunian Kanarekin erlazionatutako hiztegia sortu zen. Horrela, Kanekin neurtzea *acanar* edo *canar* esaten zen, eta neurketa hauek egiten zituena *acanador* edo *canador* bezala ezagutzen zen.

Antzina kanak (katalanez *cana*) 1,555 metroko balioa zuen Bartzelonan, baina apur bat aldatzen zen lekuaren arabera. 1,555 metro hauek 8 ahurbete, 6 oinbete edo 2 urratsbeteren baliokideak dira. Beste leku batzuetako neurriaren adibide da Tortosa (Katalunia): 1,587 metro.

Kana karratua azalera unitate bezala erabiltzen zen, eta 2,438 metro koadroko balioa zuen Bartzelonan, Gironan 2,4304 metro koadro; Lleidan, 2,4211 metro koadro; Tarragonan, 2,4336 metro koadro; eta Mallorcan, 2,4461 metro koadro.

Frantzian
---------

Hainbat balio zuen *canne* delakoak:

* Tolosa: 1,60 metro
* Bourg-de-Visa: 1,732 metro
* Carcasona: 1,785 metro

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lasa, Irune.  (2009-11-18). «Neurriari neurri bila» *Berria*.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Kanako.*  Orotariko Euskal Hiztegia, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2022-10-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2936398

 |

* Wd Datuak: Q2936398


| Euskal Herriko neurri zaharrak |
| --- |
| **Masa**: arroa • libra • ontza • kilate • kintal • erralde
**Edukiera**: arroa • pitxer • kahiz • erregu • txopin • anega • anerdia • gaitzerua • lakari • lakari-laurdena 
**Azalera**: gizalur • golde lurra • erregu-lurra
**Luzera**: legoa • itsas legoa • itsas milia • besaldia • kana • arra • oina • hazbetea • gizabetea • korapiloa |
**Milam konderria** (ingelesez: *Milam County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cameron da. 2010eko zentsuaren arabera 24.757 biztanle zituen, Milam kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Milam konderriak 2.646,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,54 ura dira. Beste 2.633,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 24.757 pertsonetatik 21.996 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.780 dira. 2.380 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 95 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 200 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26716
* Commonscat Multimedia: Milam County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146589924
* ISNI: 0000 0004 0382 5112
* LCCN: n81066290
* NARA: 10036374
* **Lekuak**
* OSM: 1837641
* TGN: 1002670

 |

* Wd Datuak: Q26716
* Commonscat Multimedia: Milam County, Texas
Eugene Fama nobel sariduna, hipotesi honen sortzailea.
**Merkatu efizientearen hipotesiak** burtsako eragile guztiek duten informazioa eta etorkizunari buruz dituzten itxaropenak merkatuko prezioetan islaturik daudela baieztatzen du; horrela, inbertitzaileek ezingo lukete besteek baino errentagarritasun handiagoa eskuratu, akzio eta titulu guztiak dagokien prezioan, hau da, eskura daitekeen informazio guztiarekin, baloratuta daudelako.

Eugene Fama ekonomilariak 1970eko hamarkadan garatu zuen ideia hau. Fama finantza merkatuen efizientzia ari zen aztertzen eta, garatu zuen hipotesi honen arabera, finantza aktiboen prezioek finantza merkatuetako informazio eskuragarri guztia islatzen dute. Hots, finantza merkatuak ez dira inoiz erratzen, bertako saltzaileek zein erosleek batzuetan jokabide okerrak hautatu arren. Famaren unibertso teorikoan ez dago burbuilentzako edota espekulatzaileentzako tokirik.

*Merkatu efizienteen* hipotesia *Igurikapen edo espektatiba arrazionalen* teoriatik oso gertu dago, baita finantza aktibo eratorrien prezioak ezartzeko ereduetatik ere. Teoria hauek guztiek 1990eko hamarkadatik aurrera garatutako finantza merkatuen garapenerako oinarri teorikoa eskaini dute, eta batzuen ustez, 2008ko Atzeraldi Handiaren iturburua horixe izan da, teoria hauetan oinarritutako garapen ero eta kontrolik gabekoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «http://www.argia.eus/argia-astekaria/2390/saria-gora-saria-behe» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2018-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q724931
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12387112k (data)
* LCCN: sh85041197
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q724931
**Merkataritza-bankua** edo **banku komertziala** finantza-erakundea da, jendearen gordailuak onartzen dituena eta kontsumorako eta inbertsiorako maileguak ematen dituena etekinak lortzeko. 

Banku bati edo banku handi baten dibisioari ere erreferentzia egin diezaioke, korporazioekin edo enpresa handi/ertain batekin jorratzen duena txikizkako banku batetik eta inbertsio banku batetik bereizteko. Banku komertzialen artean sektore pribatuko bankuak eta sektore publikoko bankuak daude.

Historia
--------

Banku izena *banco* italiar hitzetik dator, "idazmahai/eserleku" hitzetik, zeina Errenazimentu italiarrean Florentziako bankariek erabiltzen baitzuten, mahaigain berde batez estalitako idazmahai batean egiten baitzituzten transakzioak. Hala ere, banku-jardueraren aztarnak aurki daitezke, baita antzinatean ere.

Estatu Batuetan, banku komertziala terminoa inbertsio-banku batetik bereizteko erabili zen maiz, banku-erregulazioan desberdintasunak zeudelako. Depresio Handiaren ondoren, Glass–Steagall Legearen bidez, Estatu Batuetako Kongresuak banku komertzialek banku-jardueretan bakarrik parte har zezaten eskatu zuen; inbertsio-bankuak, berriz, kapitalen merkatuko jardueretara mugatu ziren. Bereizketa hori batez ere 1999an indargabetu zuen Gramm–Leach–Bliley Legeak.

Eginkizuna
----------

Merkataritza-bankuen zeregin orokorra da finantza-zerbitzuak ematea jendeari oro har eta enpresei, ekonomiaren eta gizartearen egonkortasuna eta ekonomiaren hazkunde iraunkorra bermatuz.

Horri dagokionez, kreditua sortzea da banku komertzialen funtzio garrantzitsuena. Bezero bati mailegu bat zehatzen dioten bitartean, mailegu-hartzaileari ez diote eskudirurik ematen. Aldiz, gordailu-kontu bat irekitzen dute, eta mailegu-hartzaileak kontu horretatik atera dezake. Bestela esanda, mailegu bat zigortzen duten bitartean, gordailuak sortzen dituzte automatikoki.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q848507
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q848507
**Kane konderria** (ingelesez: *Kane County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Geneva da. 2010eko zentsuaren arabera 515.269 biztanle zituen, Kane kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kane konderriak 1.357,67 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,73 ura dira. Beste 1.346,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 379,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 515.269 pertsonetatik 462.441 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 158.390 dira. 27.819 beltzak edo afroamerikarrak. 591 amerikar natiboak ziren eta 130 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17.505 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 522 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 6.261 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486112
* Commonscat Multimedia: Kane County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127850404
* ISNI: 0000 0004 0591 504X
* LCCN: n81050418
* NARA: 10036511
* **Lekuak**
* OSM: 1383784
* TGN: 1002531

 |

* Wd Datuak: Q486112
* Commonscat Multimedia: Kane County, Illinois
League of Legends World Championship urtero antolatzen duten *League of Legends* bideo-jokoaren txapelketa.
**E-kirolak** (**kirol elektronikoak**, **e-sports** edo **eSports** bezala ere ezagunak) bideo-jokoak erabiltzen dituen kirol lehiaketa bat da. Esportsek jokalari anitzeko bideo-jokoen lehiaketa antolatu baten forma hartzen dute, batez ere jokalari profesionalen artean, banaka edo talde moduan. Lehiaketa antolatuak bideo-jokoen kulturaren parte izan diren arren, hauek, neurri handi batean, amateurren artean egon ziren 2000ko hamarkadaren azken aldera arte, gertaera horietan jokalari profesionalek eta ikusleek streaming bidez zuzenean parte hartu zuten arte. 2010eko hamarkadan, esportak bideo-jokoen industriaren osagai esanguratsu bat bilakatu ziren, joko garatzaile askok lehiaketa eta beste ekitaldi batzuetarako finantziazioa aktiboki diseinatzen eta ematen zutelarik.

Bideojokoen generik ohikoenak jokalari anitzeko online battle arena (MOBA), lehen pertsonako tiratzailea (FPS), borrokak, karta-jokoak, battle royaleak eta denbora errealeko estrategia (RTS) dira. Esport frankizia ospetsuenak *League of Legends*, *Dota*, *Counter-Strike*, *Overwatch*, *Super Smash Bros.* eta *StarCraft* dira, beste askoren artean. Nahiz eta benetako kirol-lehiaketa izateko legitimitatea zalantzan egon, kirol tradizionalen ondoan egon dira Asiako nazioarteko lehiaketa batzuetan eta Nazioarteko Batzorde Olinpikoak etorkizuneko olinpiar lehiaketarako duten joeraz ere hitz egin du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hamari, Juho; Sjöblom, Max.  (2016). «What is eSports and why do people watch it?» *Internet Research* 27 (2): 211–232. doi:10.1108/IntR-04-2016-0085..
2. ↑   **(Ingelesez)** Tassi, Paul.  (2012-1-20). «2012: The Year of eSports» *Forbes*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q300920
* Commonscat Multimedia: Esports

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 1024265765
* LCCN: sh2019102850
* NDL: 001355532
* NKC: ph1090176

 |

* Wd Datuak: Q300920
* Commonscat Multimedia: Esports
**Mineral konderria** (ingelesez: *Mineral County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Superior da. 2010eko zentsuaren arabera 4.223 biztanle zituen, Mineral kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mineral konderriak 3.168,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,9 ura dira. Beste 3.158,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.223 pertsonetatik 4.032 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 80 dira. 9 beltzak edo afroamerikarrak. 60 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 92 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370329
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155945335
* LCCN: n81020385
* **Lekuak**
* OSM: 555127
* TGN: 2001290

 |

* Wd Datuak: Q370329
* Commonscat Multimedia: Mineral County, Montana
Dōtonbori auzoa, Osakaren oparotasun ekonomikoaren erakusgarri.
**Dōtonbori** (japonieraz: 道頓堀?)
 Osakan dagoen barrutirik turistikoena da, Chūō auzoan dagoena. Dōtonbori ubidearen ondoan dago eta honek ematen dio izena.

Historia
--------

Aintzinatik izan da aisialdirako eremua. 1612an Yasui Dōton enpresariak Umezu ibaia luzatu zuen merkatal eremu berri bat sortzeko. Osakako setioan hil egin zen baina egitasmoa aurrera eraman zuten bere lehengusuek eta ubidea 1615ean bukatu zuten. Osakako gazteluko jaun berriak ontzat hartu eta enpresariaren izena eman zion, *Dōtonbori* ("Dōton-en ubidea"). 1621ean Osakako aisiladirako auzo finkatu zuten. 1662rako sei Kabuki antzoki eta bost Bunraku antzoki ezarri ziren bertan.

Bigarren Mundu Gerran auzoa erabat sntsituta gelditu zen eta erreraiki beharra izan zen. Gaur egun jatetxe ugari daude, osakako gastronomia aberatsaren erakusgarri, eta gazte eta gau giro itzela dago.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Dōtonbori 1930 hamarkadan.Dōtonbori 1930 hamarkadan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964876
* Commonscat Multimedia: Dōtonbori

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 251800376
* NDL: 00643524
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q964876
* Commonscat Multimedia: Dōtonbori

34°40′07″N 135°30′05″E﻿ / ﻿34.6686°N 135.5014°E﻿ / 34.6686; 135.5014
**Karlos Saldise Korta** Pasai Donibanen 1947ko martxoaren 21ean jaioa, 1976az geroztik Lezon bizi zen. Amnistiaren Aldeko Batzordetako kidea zen Lezoko komitean. 1980ko urtarrilaren 16an, hogeita hamairu urte zituela, talde parapolizialek tiroz hil zuten bere Lezoko etxeko atarian. Gerra zikinaren biktima izan zen.

Biografia
---------

Hil aurretik Saldisek hainbat heriotz mehatxu jaso izan zituen. Gutunazaletan, bere altzari dendan ate azpitik sartuak, jende txikitua azaltzen zuten argazkiak topatzen zituen. Haien aldamenean mehatxua, berak ere hala bukatuko zuela. Beste batean, bere kotxeko antena apurtu eta kapotaren gainean utzi zioten ohar bat. Bera ez zegoela etxea arakatu zioten zenbaitetan. Soriara (herriko presoak bisitatzea joana) egindako bidaia batetik etorrita etxeko atea indarrez irekia topatu zuen.

Karlosen hilketaren erreibindikazioa bi egunkarietan jaso zen talde parapolizial ezberdinen izenean. *Egin* egunkarira "Batallón Vasco Español" (BVE) izenean deitu zuten. *Diario Vasco*ra deitu zutenek aldiz, "Grupos Armados Españoles" (GAE) izenean hitz egin zuten eta Karlosen heriotzaz gain biolazioak ere bereak zirela azaldu zuten. GAEkoen mehatxua, Karlosen hilketa erreibindikatzerakoan Amnistiaren alde lan egiten zuten guztiei lotzen zitzaion.

Karlosen hilketari buruzko ikerketarik ez da izan eta zigorrik gabe geratu da hilketa hau, talde parapolizialek egindako gehienak bezala.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Gerra zikina
* Estatu terrorismoa
* GAL
* BVE
* Kontrainsurjentziaren kronologia Euskal Herrian (1980)

Kanpo estekak
-------------

* «Utzi zuen arrastoari aitortza», Lezoko hitza, 2020-01-10
* «Bizi balitz, gaur Karlos gure ondoan izango zen, egungo borroketan buru-belarri», Lezoko Hitza, 2010-01-11.
* «Omenaldia eskaini diote Karlos Saldiseri haren hilketaren 40. urteurrenean», Lezoko hitza, 2020-01-18

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261312

 |

* Wd Datuak: Q12261312
Kaitena Yūshūkan Museoan ikusgai.Kaitena Yūshūkan Museoan ikusgai.
**Kaiten** (japonieraz 回天; literalki "Zerurako Itzulera") Bigarren Mundu Gerraren amaiera aldera Pazifikoko Gerran Japoniar Itsas Armada Inperialak erabilitako giza torpedo suiziden saila izan ziren.

Garapena
--------

Kaitenak bi itsas ofizial gazteen ekimenez sortuak izan ziren, biak ere minitsaspekoen pilotuak, 1942. urtean zehar jada zerbitzuan zegoen 93 Motako torpedo bikaina oinarritzat hartuz gauzatu zuten.

1943ko urtarrilerako diseinua prest zegoen, eta pilotuarentzat ihesbide sistema bat eskatu zitzaienean, 1944ko otsailean eredu baten ekoizpena baimendu zen. Urte hartako ekainean, Japoniako Itsas Armadaren galeren ondorioz, proiektuari lehentasuna eman zitzaion. Bere izate sekretua areagotu asmoz, Kaitenen kode izena Maru 6.2. izan zen, alegia, jada lanabes metaliko batek jasotzen zuen izena.

Zerbitzua
---------

Kaitenek espero baino arrakasta gutxiago izan zuten, beren lorpenik handiena destruktore eskoltaren hondoratzea izan zen. Galera gutxi eragiteaz gain, kaitenak ureratzen zituzten japoniar itsaspekoek beren erruz dezente kalteak jasan zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q277621
* Commonscat Multimedia: Kaiten

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85071307
* NDL: 01198162

 |

* Wd Datuak: Q277621
* Commonscat Multimedia: Kaiten
**Eddingtonen muga** (edo **Eddingtonen argitasuna** bezala ere ezagutzen dena) oreka hidrostatikoan dagoen gas batetik igaro daitekeen argitasun mailarik handiena da, simetria esferikoa, hidrogeno puruzko konposaketa, newtondar grabitatea eta soilik Thomson dispertsio bidezko materia eta erradiazio arteko elkarreragina suposatuz.

Eddingtonen muga objektuaren masaren funtzio bat da, eta honela adieraz daiteke:

{\displaystyle L\_{\text{Eddington}}=33.000{\frac {M}{M\_{\odot }}}L\_{\odot }}
non

* {\displaystyle L\_{\text{Eddington}}} gehienezko argitasuna den
* {\displaystyle M} objektuaren masa den
* {\displaystyle M\_{\odot }} eguzkiaren masa den
* {\displaystyle L\_{\odot }} eguzkiaren masa den

Masa-argitasun erlazioa erabiliz, izar baten gehienezko masaren kalkuluari aplika dakioke. Kasu horretan beharrezkoa da konposaketa kimiko errealistago bat erabiltzea, benetako izarren atmosferetan erradiazioa eta materiaren arteko elkarreragina hidrogenoa ez den beste elementu batzuen lerroen bidez gertatzen bait da. Arrazoi hori dela eta, izar baten gehienezko masa bere metaltasunaren araberakoa da, beste zenbait ezaugarriren artean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q853005
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q853005
**Dixon konderria** (ingelesez: *Dixon County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ponca da. 2010eko zentsuaren arabera 6.000 biztanle zituen, Dixon kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dixon konderriak 1.250,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,27 ura dira. Beste 1.233,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,8 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.000 pertsonetatik 5.915 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 622 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 32 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490710
* Commonscat Multimedia: Dixon County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147754216
* LCCN: n81039806
* NARA: 10039496
* **Lekuak**
* OSM: 1425465
* TGN: 2001341

 |

* Wd Datuak: Q490710
* Commonscat Multimedia: Dixon County, Nebraska
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Edema** gune interstizial edo barrunbeetan likido pilaketa da. Normalean likido interstizialaren kantitatea likidoen homeostasiaren orekaren menpe dago. Interstiziora likidoen jariapenaren igoerak edo likido honen eliminazioaren asaldurak eragiten dute edema.

Edemak izen desberdina hartzen du likido pilaketa gertatu den organo edo barrunbearen arabera.

* Hidrotorax. Likido metaketa pleura barrunbean.
* Aszitisa. Sabel edo peritoneoan.
* Anaxarka. Organismo osoan gertatzean.
* Hidrozefalia. Likido zefalorrakideoaren pilaketa.
* Linfedema. Linfa metaketa.

Patogenia
---------

Interstizioan aurkitzen den likido kantitatea Starlingen indarren menpe dago. Indar hauek kapilarren mutur arteriolarrean odol hoditik interstiziora eta mutur benularrean interstiziotik odol hodira pasatzen den likidoa kontrolatzen dute. Soberako likidoaren drainatzez sistema linfatikoa arduratzen delarik.

Edema indar balantze honen desorekari zor zaio. Indar batzuk likidoa kapilarraren barruan mantentzeko joera dute, hauek kapilarreko presio koloidosmotikoa eta interstizioko presio hidrostatikoa dira. Beste indar batzuk, likidoa kapilarretik aterarazten dute, kapilarreko presio hidrostatikoak eta interstizioko presio koloidosmotikoak hain zuzen ere.

Beraz, presio oreka honetan asaldura orok likidoen mugimendua eragingo du. Likidoa gune interstizialera atera dadin baldintza hauek bete behar dira:

* Kapilarreko presio hidrostatikoaren igoera.
* Kapilarreko presio koloidosmotikoaren jaitsiera.
* Kapilar hormen asaldurak, honek interstizioko presio koloidosmotikoa areagotuko duten substantziei pasatzen utziko baitie.
* Drainatze linfatikoaren zailtasunak.

Etiologia
---------

Edemen jatorria hainbat patologiatan egon daiteke:

* Bihotz gutxiegitasun kongestiboa
* Zirrosi hepatikoa
* Sidrome nefrotikoa
* Giltzurrun gutxiegitasuna
* Glomerulonefritis akutua
* Haurdunaldiko edema
* Farmakoek eragindakoa
* Hantura
* Erredura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152234
* Commonscat Multimedia: Edema

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11952094j (data)
* GND: 4043127-7
* LCCN: sh85040948
* NDL: 00563796
* NKC: ph297120
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 9148
* MedlinePlus: 003103
* MeSH: D004487

 |

* Wd Datuak: Q152234
* Commonscat Multimedia: Edema
Lanaren zati bat.
***Izuaren eta Tragediaren Zikloa*** (ingelesez: *The Cycle of Terror and Tragedy*) Graydon Parrishen margolana da. Gaia 2001eko irailaren 11ko atentatuak dira, modu alegorikoz azalduta.

Historia
--------

2002an, Douglas Hyland, Britainia Handiko Arte Amerikako Museoaren zuzendaria, Graydon Parrish hurbildu zen irailak 11ko atentatuen biktimen omenaldi alegorikoa sortzeko eskatuz. Margolanak, *The Cycle of Terror and Tragedy*, hemezortzi metro baino gehiagoko luzera du; Ameriketako Estatu Batuetan inoiz sortutako lan errealista handienetakoa da. Gaur egun New Britain Museum of American Artean ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Margoak paisaia desolatua irudikatzen du, amesgaiztokoa. Atzean, laino zikinen artean, New Yorkeko silueta ikus daiteke. Lehen planoan, aldiz, giza irudiak daude: bi zutik, erdian, Jesus Kristoren itxurarekin, garraxika eta begiak estalita; beste batzuk hondakinen artean lurrean eroriak daude. Ezkerreko aldean hiru haur, horiek ere begiak estalita, zutik, eszena aldera begira daude. Margolana bi hegazkinekin osatzen da, bat haur batek eskuan du, besteak lurraren kontra jo du.

Estiloa
-------

Pintura estilo akademikoagatik nabarmendu da, Jacques-Louis David eta William Bouguereauren eragin zuzena jaso baitu. Ezaugarri nagusia bere eduki sinboliko handia da. Ikuspuntu horretatik beste margolan handiekin konparatua izan da: Pablo Picassoren *Guernica*, eta Théodore Géricaulten *The Raft of the Medusa*. Jasotako eszenak ikusgarriak eta gogaikarriak dira, melodramatikoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:"The Tragedy of 9/11, on a Long Sheet of Canvas", Benjamin Genocchio-ren artikulua, *The New York Times*, 2007/02/18.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7728546

 |

* Wd Datuak: Q7728546
**María Collazo** ( Montevideo, Uruguai, 1884ko martxoaren 6a - *Ibid* . 1942ko martxoaren 22a ) Uruguaiko hezitzaile eta kazetaria, feminista, sindikalista eta anarkista izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak galiziar etorkin katolikoak ziren eta zortzi anai-arreba izan zituen. Uruguaiko hiriburuko La Aguada auzoan hazi zen eta mojen eskola batean ikasi zuen. Nerabea zela, Luisek, bere neba nagusiak, ideia anarkistak ezagutarazi zizkion Buenos Airesen. 

1902an, Pedreirarekin ezkondu zen, eta harekin lau seme-alaba izan zituen. Montevideon bizi izan ondoren, Buenos Airesen finkatu ziren. Han berehala jarri zen harremanetan zentro anarkosindikalistekin.

1908an, laugarren alaba jaio eta gutxira, Pedreira hil zen. Urte batzuk geroago, Maríak bosgarren alaba izango zuen. Seme-alaba guztiek izen mitologikoak zituzten: Themis, Spartacus, Hebe, Leda eta Venus.

Militantzia
-----------

1907an, Juana Rouco Buela, Virginia Bolten eta Teresa Caporalettirekin batera, besteak beste, Emakumeen Zentro Anarkista sortu zuen, emakumez osatutako Argentinako lehen erakunde libertarioa. Egoitza Buenos Aireseko Gurdi Gidarien Erresistentzia Elkartean zegoen.

Urte berean, Collazok eta Juana Roucok parte hartu zuten hizlari gisa zenbait ekintzatan Maizterren Greban, hau da, Buenos Airesen eta Argentinako beste hirietan, errenten gorakada eta etxegabetzeengatik egindako protesta mugimenduan. Greba amaitu ondoren, Argentinako gobernuak hainbat etorkin sindikalista kanporatu zituen Egoitza Legeaz baliatuz. Collazo deportatuetako bat izan zenez, Uruguaira itzuli behar izan zuen bere familiarekin. 

Francisco Ferrer Guardia pedagogo anarkista espainiarraren heriotza zigorraren eta ondorengo exekuzioaren aurkako protestetan parte hartu zuen.

Kazetaritza
-----------

1909an, kolaboratzailea izan zen Juana Rouco Buelak zuzendutako *La Nueva Senda* egunkari anarkofeministan (1909-1910).

1915ean, *La Batalla* sortu eta zuzendu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Mujeres Pioneras del Bicentenario*. 2013. .
2. ↑  «María Collazo: periodista y anarquista de Uruguay». 2017ko irailaren 4an jatorrizkotik artxibatua. .
3. ↑  Sapriza, Graciela (1988). *Memorias de rebeldía: 7 historias de vidas*. Montevideo: GREMCU; Puntosur .

Bibliografia
------------

* Prentsa emakumea da / Adda Laguardia. Montevideo: MEC. Dirección Nacional de Cultura, 2013.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29514500
* Commonscat Multimedia: María Collazo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41695682
* ISNI: 0000 0000 5147 6608
* LCCN: nr91021561
* autores.uy: 5352

 |

* Wd Datuak: Q29514500
* Commonscat Multimedia: María Collazo