**Phoebe Waterman Haas**, jaiotzaz **Emma** **Phoebe Waterman** (Ipar Dakota, AEB, 1882ko irailaren 20a - Vilanova, Pensilvania, AEB, 1967) estatubatuar astromoa izan zen. Astronomian doktoretza jaso zuen lehen emakume estatubatuarretako bat izan zen (1913). Karrera profesional formala ezkontzaren ondoren amaitu zuenean, herritar zientifiko gisa, Izar Aldakorreko Behatzaileen Amerikako Elkartean (AAVSO) boluntario gisa lagundu zuen. Phoebe Waterman Haas Behatoki Publikoak bere familiaren dohaintzen laguntza jaso zuen eta bere omenez halaxe izendatu zuten.

Bizitza
-------

Phoebe Waterman Haas Ipar Dakotan jaio zen, Estatu Batuetan, 1882an, Emma Phoebe Waterman bezala. John Charles Waterman zuen aita. Hasieran gurasoek irakasten zioten etxean, eta gero Grand Rapids, Michigan, bigarren hezkuntzako eskolan hasi zen ikasten.

### Hezkuntza eta lan goiztiarra

Star espektroskopioa, Lick behatokia, Brashearrek eraikia, 1898
Phoebe Waterman Ipar Dakotatik New Yorkera joan zen Vassar Collegen, emakumeentzako unibertsitatean, ikastera. 1904an lizentziatura titulua jaso zuen. Bi urte geroago, Matematika eta Astronomiako maisutza lortu zuen, Caroline E. Furnessekin lanean.

Une horretan, emakume batek astronomiaren arloan profesionalki parte hartzeko modu onartua "konputagailu" bat izatea zen, datuak aztertuz eta kalkuluak eginez. Mount Wilson behatokiko konputagailu gisa 1909tik 1911ra, Phoebek astronomo aitzindariekin lan egin zuen, hala nola George Ellery Hale, Walter S. Adams, Jacobus Kapteyn eta Harold D. Babcock. Espektroen sailkapenean eta murrizketan eta laborategiko espektroen neurketan parte hartu zuen. Eguzkiaren errotazioa ere aztertu zuen.

Phoebek ikerketa profesionaleko astronomo osoa izan nahi zuen, bere oharrak eginez eta analisiak eginez. 1911n Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn postulatu zuen doktorego-programa baterako. Onartu egin zuten eta San Joseko Lick Behatokian behaketak egiteko gai izan zen, 36 hazbeteko errefraktorearen Brashear espektrografoa erabiliz. 4Filosofia-doktoretza bat jaso zuen Astronomian 1913ko maiatzaren 14an. Tesiaren izenburua "*Izar distiratsuenen espektroaren ikus-eremua*" izan zen. Berkeley Kaliforniako Unibertsitatean astronomian doktoretza bat irabazi zuen lehen emakumea izan zen. (Watermanen hitzaldia Anna Estelle Glancy lankidearena baino lehenago argitaratu zen, eta egun berean eman zitzaion titulua.)

### Ezkontza

1913an, Argentinako Behatoki Nazionalaren laguntzaile izendatu zuten Phoebe Kordoban (Argentina). Buenos Airesera doan ontzian Otto Haas kimikaria ezagutu zuen. 1914ko otsailaren 22an ezkondu ziren. Bi seme-alaba izan zituzten: Fritz Otto eta John C. Haas.

### AAVSO lana

Urte askoan, Amerikako Izar Behatzaile Aldakorren Elkarteko (AAVSO) behatzaile, boluntario eta ongile izan zen Phoebe. AAVSO 1911n sortu zen, eta zientzialari, herritar eta profesionalen arteko lankidetza sustatu zuen. John Cranek hazbeteko Clark errefraktorea eskatu zuen AAVSOn. 1927an Phoebe Waterman Haas hil ondoren lortu zuten. Izar aldakorren behaketen berri eman zion Izar Aldakorren Behatzaileen Amerikako Elkarteari (AAVSO), eta 338 behaketa aurkeztu zituen 1928tik 1933ra. Bere seme-alabei eta lagunei ere astronomia erakutsi zien.

1953an, AAVSO Harvard College-ko behatokitik banandu zen, eta kokapen fisikoa eta finantziazioaren zati handi bat galdu zituen. Phoebe Waterman Haas boluntario gisa eskaini zen AAVSOko zuzendari Margaret Mayalli laguntzeko. Hurrengo hamaika urteetan, Haasek lagundu zion, hegoaldeko izar aldakorrentzako bospasei eguneko batezbestekoa kalkulatuz. Haren datuak AAVSOk argitaratutako argi-kurben oinarria izan ziren. Berak eta bere familiak ere lagundu zuten diruz AAVSOren alde. 

Phoebe Waterman Haas 1967an hil zen.

Legatua
-------

1945ean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Phoebek eta Otto Haasek Phoebe Waterman Fundazioa sortu zuten aitarik gabeko haurrei laguntzeko eta medikuntza- eta hezkuntza-erakundeei laguntzeko.  Aita hil eta 15 urtera lan egin behar izan zuen Otto Haasek. Fundazioak William Penn Fundazioa izena hartu zuen gerora.

*Rohm y Haas* enpresak urtero sari bat aurkezten du Phoebe Haasen izenean. Phoebe Waterman Haas saria bere kideek izendatutako emakume bati ematen zaio, lidergo nabarmena erakusten duena eta konpainiaren barruan eta kanpoan jarraitu beharreko eredu gisa balio duena. 

### Phoebe Waterman Haas behatoki publikoa

Washingtongo Airearen eta Espazioaren Museo Nazionalaren behatokia, Phoebe Waterman Haas Behatoki Publiko izendatu zuten, Thomas W. Haas Fundazioak (Phoeberen bilobak sortua) 6 milioi USDren dohaintza bat aitortzeko, Museoko Behatoki Publikoaren Programarako zuzkidura ezartzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Phoebe Waterman Haas behatoki publikoa
* Airearen eta Espazioaren Museo Nazionala

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «FamilySearch: Oauth2 Request Error» *ident.familysearch.org* (Noiz kontsultatua: 2022-10-05).
2. 1 2 3   «1991JAVSO..20...18W Page 18» *articles.adsabs.harvard.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-10-05).
3. 1 2 3 4 5    *Williams, Thomas R.. (1991). «Phoebe Haas - An AAVSO Volunteer.* .
4. 1 2 3 4 5   «Nagy, Katie. (16 July 2013). «Introducing the Phoebe Waterman Haas Public Observatory - Bilatu» *www.bing.com* (Noiz kontsultatua: 2022-10-06).
5. ↑   «Personal Matters» *Army-Navy-Air Force Register and Defense Times* 53: 656. May 24, 1913.
6. 1 2   «Doctorates Conferred by American Universities» *Science* 38 (973): 259–267. August 22, 1913 doi:10.1126/science.38.973.259. PMID 17842561. Bibcode: 1913Sci....38..259...
7. ↑   Campbell, W. W..  (June 1913). «Dr. Emma Phoebe Waterman» *Publications of the Astronomical Society of the Pacific* 25 (148): 166–169. doi:10.1086/122225. Bibcode: 1913PASP...25..166C..
8. 1 2   **(Ingelesez)** «About Us» *William Penn Foundation* 2015-01-07 (Noiz kontsultatua: 2022-10-06).
9. 1 2   «Rohm and Haas Kankakee plant receives EPA award» *Pigment & Resin Technology* 38 (1) 2009-01-09 doi:10.1108/prt.2009.12938aab.004. ISSN 0369-9420. (Noiz kontsultatua: 2022-10-06).
10. ↑    *Burial Records – Church of the Redeemer.*  Lower Merion Historical Society.
11. ↑    *The William Penn Foundation.*  Foundation Directory Online.
12. ↑    *About Our Founders.*  William Penn Foundation.
13. ↑    *The Rohm and Haas Phoebe Waterman Haas Award Honors Women.* .
14. ↑   «The Rohm and Haas Phoebe Waterman Haas Award Recognizes Outstanding Woman Leaders» *BusinessWire* December 12, 2007.
15. ↑   Nagy, Katie.  (16 July 2013). «Introducing the Phoebe Waterman Haas Public Observatory» *The National Air and Space Museum*.
16. ↑    *Phoebe Waterman Haas Public Observatory.*  Thomas W. Haas Foundation.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16864214

 |

* Wd Datuak: Q16864214