recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Haurtxo maite*** (jatorrizko alemanaz *Stille Nacht, heilige Nacht*, euskaraz *Bake gaua, maitasun gaua* esan nahi du) gabon kanta ospetsu bat da. Abestiaren jatorrizko alemanezko hitzak Austrian Joseph Mohr aitak idatzi zituen, musika berriz Franz Xaver Gruber konposatzaileak moldatu zuelarik.

Hitzak
------

Euskaraz   
  

Haurtxo maite,  

nola zaude?  

seaskan negarrez.  

Atoz, bai, nire bihotzera.  

Atoz, bai, lo lo egitera.  

Abesti maitalez.  

Abesti maitalez.  
  

Jatorrizko alemanezko hitzak  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Alles schläft; einsam wacht  

Nur das traute heilige Paar.  

Holder Knab im lockigten Haar,  

Schlafe in himmlischer Ruh!  

Schlafe in himmlischer Ruh!  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Gottes Sohn! O wie lacht  

Lieb´ aus deinem göttlichen Mund,  

Da schlägt uns die rettende Stund,  

Jesus in deiner Geburt!  

Jesus in deiner Geburt!  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Die der Welt Heil gebracht,  

Aus des Himmels goldenen Höhn  

Uns der Gnaden Fülle läßt seh´n  

Jesum in Menschengestalt,  

Jesum in Menschengestalt  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Wo sich heut alle Macht  

Väterlicher Liebe ergoß  

Und als Bruder huldvoll umschloß  

Jesus die Völker der Welt,  

Jesus die Völker der Welt.  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Lange schon uns bedacht,  

Als der Herr vom Grimme befreit,  

In der Väter urgrauer Zeit  

Aller Welt Schonung verhieß,  

Aller Welt Schonung verhieß.  
  

Stille Nacht! Heilige Nacht!  

Hirten erst kundgemacht  

Durch den Engel Alleluja.  

Tönt es laut bei Ferne und Nah:  

Jesus, der Retter ist da!  

Jesus, der Retter ist da!

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172152
* Commonscat Multimedia: Silent Night

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185694157
* BNF: 139128001 (data)
* GND: 30063451X
* LCCN: no96038810
* NKC: aun2008484616

 |

* Wd Datuak: Q172152
* Commonscat Multimedia: Silent Night
**Hernán Cullen Ayerza** (Buenos Aires, 1879ko abenduaren 22a – ibid. 1936ko maiatzaren 11) sortzaile plastikoen eraketan lagundu zuen eskultore, abokatu eta diplomatiko argentinarra izan zen eta, besteak beste, Emilio Mitre eta Jorge Newbery ingeniariaren monumentuaren egilea izan zen.

Biografia
---------

 *El aborigen*, Espainia parkean (Buenos Aires) .
Buenos Airesko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean ikasi zuen, eta *Leon XIII.aren Rerum Novarum Entziklikan oinarritutako Sozialismo Katolikoa* tesiarekin  graduatu zen baina bere bokazio handia eskultura izan zen.

Argentinako Erromako enbaxadako idazkari gisa, hiri horretara bidaiatu zuen, eta han eskultura ikasi zuen Ernesto Biondi italiarraren dizipulu gisa, 1912an bere herrialdera itzuli aurretik. Bera izan zen Biondiren obraren kopia, *Saturnalia*, herrialdera iristea kudeatu zuena.

Gobernu Nazionalak bere esku utzi zion, beste batzuekin batera, Arte eta Lanbide Eskolaren sorrera, gaur egun Manuel Belgrano Arte Eskola Nazionala, lehen zuzendaria izan baitzen. Bertan irakaskuntzara dedikatu zen.

"El Templo"-ren (1914) sortzaileetako bat izan zen, eta artista gazteen nahiak bideratzen lagundu zuen.

1915ean Buenos Airesko La Chacarita hilerrian dagoen *Jorge Newberyren monumentua* egiteko lehiaketaren irabazlea izan zen. Obrak izaera sinbolikoko irudikapen batera jotzen du, greziar mitologiari erreferentzia eginez, Ikaro hartuz konposizioaren oinarrizko zentrotzat. Arrazoi ezberdinengatik, ekonomikoak barne, 1936an jarri zuten obra, eta Cullen jada hila zen, igeltsuzko piezen brontzezko galdaketa amaituta ere ikusi gabe, urte hartako uztailean amaitu zena.

Bere lan garrantzitsuetako batzuk izan ziren: *Emilio Mitreren Monumentua*, Buenos Airesko San Martin de Tours plazan kokatua; eta *El aborigen*, Buenos Aires Hiriko alkateak agindutakoa, Italian egin zena eta denbora luzez Erroma hiriko gune hobetsia batean erakutsi zutena. 1961az geroztik Espainia parkean dago, Buenos Airesen, 1912tik 1928ra Plaza Misereren egon ondoren, Garay plazan 1958ra arte, eta udal biltegi batean lantza eta eskua apurtzeagatik 1961era arte. 1930ean, eskultura bat enkargatu zioten Joaquin V. Gonzalez, La Platako Unibertsitate Nazionaleko lehen errektorea omentzeko, gaur egun La Platako Unibertsitate Nazionaleko Errektoregoko sarrerako lorategietan ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cullen Ayerza, Hérnán. Socialismo católico. Tesis. Bs.As. 1902. 71. pag.(citado en www.academiahistoriaba.org.ar)

Kontsultatutako iturriak
------------------------

* María del Cármen Magaz (2007). Escultura y Poder. "Serie Arte" de Acervo Editora Argentina. ISBN 978-987-23100-2-8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5896109
* Commonscat Multimedia: Hernán Cullen Ayerza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1214156811366745390002
* BNA: 000030733

 |

* Wd Datuak: Q5896109
* Commonscat Multimedia: Hernán Cullen Ayerza
**Hohenzollernbrücke** Alemaniako Kolonia hiriko zubia da, 688 metroz Rhin ibaia zeharkatzen duena. Hiriko ospetsuena da, eta baita herrialde osoko ezagunenetakoa ere. Alboan Koloniako katedrala dauka. Köln Hauptbahnhof eta Köln Messe/Deutz tren geltokiak lotzen ditu, eta batez beste 1.220 tren igarotzen dira bertatik egunean.

Historia
--------

1907-1911 bitartean eraiki zen, aurretik leku berean zegoen Dombrücke zubia eraitsi ondoren. Elkarren alboko hiru zatiz osaturik zegoen, eta lau trenbide eta errepide bat hartzen zituen. Bigarren Mundu Gerrako bonbardekek kalte arinak baino eragin ez bazioten ere, 1945eko martxoaren 6an Wehrmachtek suntsitu zuen, aliatuen iritsiera oztopatzeko. Gerra ostean berreraikia izan zen; 1948an ireki zen oinezkoentzat, eta 1959an amaitu ziren lanak. Zubi zaharraren sarbideak eta dorreak, ordea, eraitsiak izan ziren. 1987an zaharberritu zen. Gaur egun, sei trenbide eta oinezkoentzako eta txirrindularientzako igarobideak ditu, baina errepiderik ez.

Zubiaren ikuspegi panoramikoa

Maiteminduen ohitura
--------------------

Erromako Milvio zubian bezala, 2008. urtetik aurrera maitemindu bikoteek zubiaren hesian giltzarrapoak zintzilikatzeko ohitura dute zubi honetan ere; milaka eta milaka giltzarrapo hauek ikusgai daude zubia igarotzen duen edozein oinezkoentzat.

Iruditegia
----------

* Egunez, atzealdean Koloniako katedrala duela.Egunez, atzealdean Koloniako katedrala duela.
* Arratsean.Arratsean.
* Gauez.Gauez.
* Maitemindu bikoteek lagatako giltzarrapoak.Maitemindu bikoteek lagatako giltzarrapoak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Köln droht Bahnchaos, spiegel.de
2. ↑  Hohenzollernbrücke, stadt-koeln.de

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q696762
* Commonscat Multimedia: Hohenzollernbrücke

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239187261
* GND: 4495297-1

 |

* Wd Datuak: Q696762
* Commonscat Multimedia: Hohenzollernbrücke
**"Haurtxo txikia"** euskal lo-kanta herrikoia eta ezaguna da. Abeslari desberdinek abestiaren bertsio ugari sortu dute. Testuaren zein doinuaren egilea ezezaguna da.

Hitzak
------

Bertsio desberdinak daude. Hona hemen luzeenetariko bat:

Haurtxo txikia negarrez dago   

Ama, emaiozu titia   
 
Aita gaiztoa tabernan dago   

Pikaro jokalaria   

Aita jokuan, ama lanian   

Hauxe bai negargarria!  

Eskerrak zuri, lore polita   

Alaitzen dezu etxia   

La ra la…

Ardoa edan, txanponak galdu   

Horlaxe dabil aitatxo   

Jainko maitia, gutaz erruki   

Erruki zazu amatxo   

Inoiz aitatxo txintxotzen bada   

Oi zeinen esker haundia!  

Orduantxe nik bai ekarriko   

Zapata berri txuriak   

La ra la…  

Begiak xabalik ametsetan   

Ari naiz oso polliki   

Aitak eltzian zure papattak   

Txitxi ordez sartu dizkit   

Joku gaizto, txar, zikin, ziztrina   

Nondikan haugu sortua?  

Nere maitetxo kuttun pollita   

Hik dek alperrik galdua   

La ra la…   

Ama gaxoa lanez ta lanez   

Osoro zaigu hondatu   

Halere aitatxok errukirik   

Bat ere ez dio hartu   

Negar ta negar beti nahigabez   

Inontxo ere pozik ez   

Ama zerura joan zanetik   

Inortxok maitasunik ez   

La, la, la…

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 110-112 or.

Kanpo estekak
-------------

* Estrella Morenteren bertsioa Kepa Junkerarekin.
* Mikel Laboaren bertsioa.
Haragia hutsean ontziratuta.
Ontziratzean erabiltzen diren tresnak.
**Hutsean ontziratzea** produktu bat ontziratu ondoren barrutik airea kentzean oinarritzen den ontziratze metodoa da. Hutsean gordetako elikagaiaren iraungitze data luzatu egiten da horrela.

Ezaugarriak
-----------

Ontziratze metodo honetan plastikozko poltsak edo filma erabiltzen dira airea igarotzen uzten ez dutelako. Sistema honek elikagaietan bakterien presentzia asko gutxitzen du. Gehiago gutxitzeko, beste metodo osagarriak erabiltzen dira: hutsean ontziratu eta antioxidatzaileak gehitzea, hutsean ontziratu eta trataera termikoa ezartzea adibidez. Horrela gordetako tratatu gabeko haragiak hamar egun inguru iraun dezake. Haragi onduen kasuetan tratamenduak bakterien zabaltzea mugatu egiten du, produktuaren bizitza luzatuz.

Mugak
-----

Nahiz eta huts ponpen erabilerak oxigeno gehiena kendu, horrek ez du bakteria anaerobioen handitzea mugatzen, aerobioenak bakarrik, anaerobioek ez dute oxigenorik behar eta. Ondorioz elikagaia kutsatu dezakete. Badira ere organismo batzuk, esporak bezalakoak, hutsean latente gelditu eta bilgarria irekitzerakoan berriro ere aktibatzen direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Michael D. Ranken, (2003), *Manual de industrias de la carne*, Madril, 91-92 or.
2. ↑  Benito Moreno García, (2004), *Higiene e inspección de carnes-I*, Bartzelona.

Ikus, gainera
-------------

* Ontziratzea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Etxean hutsean ontziratzeko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Etxean ontziratzeko tresnarik gabe Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q682829
* Commonscat Multimedia: Vacuum packings

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q682829
* Commonscat Multimedia: Vacuum packings
| **Hausjärvi** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Hausjärviko armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Hausjärven kunta |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaJatorrizko Tavastiako esk.Riihimäkiko azpieskualdea |
| Alkatea | Päivi Terävä |
| Sorrera | 1868 |
| 

|  |
| --- |
| Hausjärvi Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 60°47′18″N 25°01′29″E﻿ / ﻿60.78835°N 25.02474°E﻿ / 60.78835; 25.02474 |
| Azalera- Ur-azalera | 398,78 km² 9,47 km² (%2,37) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 8.825 (2014.04.30) 22,67 bizt/km²(2012) % 97,5 (ofiziala)% 0,5% 2 |
| Webgune ofiziala | **(Finlandieraz)** **(Ingelesez)** |

**Hausjärvi** Hegoaldeko Finlandian kokatutako herria da. Azaleraren %2a lakuek osatzen dute, bertako ingurunea ikusgarria bilakatuz. Herria 4 auzoek osatzen dute: **Hikiä, Monni, Oitti** eta **Ryttylä**k. Udaletxea eta zerbitzuak **Oitti**n aurkitzen diren , eta besteengandik urrutirago dagoenez, beste herritarren haserreak ekartzen ditu kontu honek.

Historia
--------

Datuek diotenez, Finlandiako lurralde hau, duela 5.000 urte baino gehiago, bizileku izan da gizakientzako.

1857. urtean Finlandia osoko lehen ikastola publikoa ireki zen herrian bertako herritarra zen, Johan Reinhold Muncken eskutik.

1868. urtean, herri bezala fundatua izan zen urtean, herriak, landa-lur zabalak zituen, izan ere Hyvinkää herriaren erdia eta Riihimäki hiriak, Hausjärvi herriaren parte ziren.

1789. urteko eliza.

Zer ikusi
---------

Herria ez da oso turistikoa, baina gelditzea beharrezkoak zaizkigun hainbat eraikuntza ditu:

### Hausjärviko Eliza

1789. urtean eraikitako elizak, lehenengo egunean bezain ongi kontserbatua dago.

### Hausjärvi Museoa

Elizaren ondoan kokaturik dago. 1949. urtean berreraikia izan zen 1853. urtean eraikitako etxe-bizitza baten gainean.
Museoak ez dauka balio handiko erakusketarik baina eraikuntza oso polita da.

Hiri senidetuak
---------------

* Naie, Japonia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q369720
* Commonscat Multimedia: Hausjärvi

---

 |

* Wd Datuak: Q369720
* Commonscat Multimedia: Hausjärvi

1. ↑  Suomen pinta-ala kunnittain. Maanmittauslaitos. 2014.04.30
2. ↑  Suomen asukasluvut kuukausittain Väestörekisterikeskus. 2014.04.30
3. ↑  Väestorekisterikeskus 2012
***Hero***, txineraz 英雄 (euskaraz *Heroi*), 2002ko Zhang Yimou txinatar zinema zuzendariaren borroka arteetako film bat da. Jet Li, Tony Leung, Maggie Cheung, Chen Daoming, Zhang Ziyi eta Donnie Yen aktoreek antzeztu zuten. K.a 227an Jing Kek burututako Qin Shi Huang erregearen hilketan saiakeran oinarritua dago.

Gaur egun arte Txinako Herri Errepublikan ekoitzitako inoizko film garestiena da eta Ingelesez besteko film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Txina nagusitasuna bereganatzeko beren artean borrokatzen ziren zazpi erresumetan banandua zegoenean, miseria eta heriotza herrialde osoan barna hedatu ziren. Quin erresumako Qin Shi Huang (Chen Daoming) erregea Txinaren batasuna lortu eta lehenbiziko enperadorea bilakatzeko ideiarekin obsesionatua zegoen, horregatik gainontzeko erresumetako monarkak hura hiltzen saiatu ziren. Qin Shi Huang hiltzeko kontratatutako hiltzaile izugarrienen artean Ezpata Hautsi (Tony Leung Chiu-Wai), Elur Hegalari (Maggie Cheung) eta Zeru Luze (Donnie Yen) zeuden. Qin Shi Huang erregeak hiru hiltzaile horiek akatzea lortzeko gai denari boterea, aberastasuna eta audientzia pribatua eskeintzea hitzeman du, baina ia ezinezkoa dirudien betebeharra da. Hortaz, Izen Gabe (Jet Li) enigmatikoa bere kondairazko arma hiltzaileekin batera errege jauregian aurkeztean, erregea haren istorioa entzuteko gogotsu agertuko da.

Aktoreak
--------

* Jet Li: Izen Gabea
* Tony Leung Chiu-Wai: Ezpata Hautsia
* Maggie Cheung: Elur Hegalari
* Chen Daoming: Qin Shi Huang, Qin erresumako erregea
* Donnie Yen: Zeru Luze
* Zhang Ziyi: Ilargi

Kanpo estekak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q260379
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 217950562
* BNF: 16576239b (data)
* GND: 7701932-5
* LCCN: nr2004000799
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q260379
**Herodiano** (**Herodianus** latinez), Siriakoa (170-240) maila txikiko erromatar funtzionario bat izan zen, zortzi liburutan, *Erromatar Historia* izeneko lan bat idatzi zuena. Lan honek, 180tik 238rarteko urteak hartzen ditu. Bere lana, ez da erabat fidagarria, baina, Heliogabalo enperadoreari buruzko bere istorio erlatiboki inpartziala, Dion Kasiorena baino erabilgarriagoa da. Greziarra zen, baina, denbora luze batez, dirudienez, Erroman bizi izan zen. Mantendu den bere lanaren zatiaren arabera, 238an tronura igo zen Gordiano III.aren erregealdian oraindik bizi zela ezagutzen da. Honetaz gain, ez da beste ezer ezagutzen berari buruz.

Bere istorioak, Marko Aurelio enperadorearen 180ko heriotzatik, Gordiano III.aren 238ko erregealdiaren hasieraraino hartzen du, eta, izenburu bezala "Inperioaren historia Markoren heriotzatik aurrera" du. Berak propio adierazten du garai honetako gertakariak bera bizi zela gertatu zirela. Foziok Codex 99an, lanaren edukien eskema bat ematen du eta Herodianoren estiloa laudatzen du, argia, indartsua eta atsegina bezala deskribatzen duena, artearen eta dotoretasunaren arbuiatzea eta atizismo bezala ezagutzen diren edertasunen erabilera ugariaren arteko erdi bide bat mantenduz, baita ausarta eta harranditsuaren artean ere, bere gainetik dauden historialariak oso urriak direla gaineratuz. Neurri bateraino, dirudienez, Tuzidides hartu zuen erreferentzia puntu bezala, estiloarentzako zein bere lanaren konposaketa orokorrerako: Tuzididesek bezala, han eta hemen, neurri batean edo oso-osorik asmatutakoak diren hitzaldiak sartzen ditu. Noiz behinka kronologia eta geografiari buruzko deskuidoak baditu ere, bere narrazioa, orokorrean, egiazkoa eta objektiboa da. Batzuk, Pertinaxganako partzialtasun larregi erakustea leporatzen diote.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313056
* Commonscat Multimedia: Herodianus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87614586
* ISNI: 0000 0003 7420 3460
* BNE: XX823866
* BNF: 12118729d (data)
* CANTIC: a12161627
* GND: 118639587
* LCCN: n50068736
* NKC: jn19990003492
* CiNii: DA01524153
* SNAC: w6x93nh1
* SUDOC: 029594685
* BIBSYS: 90055781
* UB: a1104166
* ICCU: MILV087308
* Open Library: OL270068A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 17920

 |

* Wd Datuak: Q313056
* Commonscat Multimedia: Herodianus
***Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo*"'**, ***ASJU* aldizkaria**, Koldo Mitxelenak eta Manuel Agudek 1954an sortutako hizkuntzalaritza eta filologiako nazioarteko aldizkaria da. "Julio Urkixo"ren izena daraman Euskal Filologia Mintegi-Institutuak (JUMI) argitaratzen du. Filologia eta hizkuntzalaritzako goi mailako artikuluak argitaratzen ditu, euskal filologiakoak eta euskal hizkuntzalaritzakoak batez ere. Aldizkaria 2011n argitaratu zen *on-line* lehen aldiz.

Urtero bi zenbaki atera izan dira (orotara 600 bat orrialde). ASJUk badu, orobat, ASJUren Gehigarriak izeneko liburu-bilduma bat, non artikulu formatuaz gorako lanak argitaratzen diren, epe jakinik gabe.

Joseba Andoni Lakarra eta Ibon Sarasolaren zuzendaritzapean argitaratzen da.

*ASJU*ren bertsio elektronikoa Creative Commons baimen baten mende argitaratzen da: *Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International* (CC BY-NC-ND 4.0).

Kanpo estekak
-------------

* *ASJU*ren webgunea.
* Julio Urkixo Euskal Filologia Mintegiaren Urtekariaren Gehigarriak.
* *ASJ*U aldizkarian argitaratu duten egileak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188377

 |

* Wd Datuak: Q31188377
**Herrerasauridae** dinosauro Saurischia ordena basal haragijaleen familia da. Ezagutzen diren dinosauro zaharrenen artean daude, duela 233,23 milioi urte inguruko fosilen erregistroan (Triasiko berantiarrean) agertuz, Triasiko aldiaren amaierako desagertzearen aurretik.
Herrerasauridoak nahiko txikiak izan ziren, normalean 4 metroko luzera baino gutxiagokoa. Talde honen ordezkari ezagunenak Hego Amerikako (Brasil, Argentina) dira, 1960ko hamarkadan lehen aldiz aurkitu zituztenak. *Herrerasaurus ischigulastensis* eskeletoa ia osorik aurkitu zuten 1988an, San Juan, Ischigualasto Erakundean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134186
* Commonscat Multimedia: Herrerasauridae
* Wikispecies Espezieak: Herrerasauridae

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 4531439
* GBIF: 3239004
* Paleobiology Database: 38510

 |

* Wd Datuak: Q134186
* Commonscat Multimedia: Herrerasauridae
* Wikispecies Espezieak: Herrerasauridae
Dirua itzultzeko aukera ematen duen gordailu-ziurtagiria
**Gordailu-ziurtagiria** paperezko inprimaki txiki bat da, bankuko bezero batek banku-kontu batean funtsak uzten dituenean sartzen duena. Gordailu-ziurtagiri batek, definizioz, data, gordailugilearen izena, gordailugilearen kontu-zenbakia eta gordailatzen diren kopuruak jasotzen ditu.

Funtzionamendua
---------------

Banku batean sartzean, bezeroak gordailu-ziurtagiri mordo bat aurkitu ohi du, gordailua osatzeko behar den informazioa betetzeko izendatutako espazioekin. Bezeroak gordailuaren ziurtagiria bete behar du bankuko kutxazainera joan aurretik, funtsak gordailuan uzteko.

Bezeroak bankuan gordailu-orpoa erabiltzen badu, kontu-zenbakia idatzi beharko du orpoaren beheko aldean, hau adierazten duen lekuan. Gordailuaren ziurtagiriak kutxazainari jakinarazten dio funtsak zein banku-kontutan egiaztatu behar diren.

Ziurtagiriak banakatu egiten du, halaber, gordailua txekez edo eskudiruz osatuta dagoen, edo gordailugileak txeke baten gordailuaren errenboltso-kopuru espezifiko bat nahi duen. Bankuko langileak gordailuan jasotako funtsak egiaztatu ohi ditu gordailuaren ziurtagirian agertzen diren kopuruekin, bat datozela ziurtatzeko. Kutxazainak gordekina prozesatzen du gordailuko artikuluekin batera, eta bezeroarentzako ziurtagiria inprimatzen du.

Gainera, gordailu-ziurtagiriak txekeen atzealdean sartu ohi dira; txeke-kutxetan bezeroaren kontu-zenbakia eta bankuko ibilbide-zenbakia aurreinprimatuta daude.

Abantailak
----------

Gordailuaren ziurtagiriek babesa eskaintzen diete bankuari eta bezeroari. Bankuek egunean zehar gordailututako funtsen kontu-liburu idatzi bat mantentzen laguntzeko eta lanegunaren amaieran gordailurik kontabilizatu gabe geratzen ez dela ziurtatzeko erabiltzen dituzte.

Bankuko bezeroentzat, gordailu-ziurtagiri batek "de facto" adierazten du bankuak behar bezala kontabilizatu zituela funtsak, eta kopuru egokia eta kontu zuzena gordailutu zituela. Bezeroak geroago egiaztatzen badu kontuaren saldoa eta jakiten badu gordailua ez zela behar bezala kontabilizatu, gordailuaren ziurtagiriak frogatzen du bankuak aitortu zuela bezeroaren funtsak jaso zituela.

Gordailuaren ziurtagiriak gordailua egin zela frogatzen badu ere, ziurtagiriak gordailuaren guztizkoa baino ez du erakusten. Bankuarekin liskarren bat izanez gero, bezeroek gordailuaren kopia eska dezakete, gordailuaren ziurtagiria barne, gordailu osoa osatu zuten kopuru zehatzak erakusteko.

Erreferentziak
--------------

 **(Ingelesez)** Grant, Mitchell. «How a Deposit Slip Can Help Prove You Made a Deposit» *Investopedia* (Noiz kontsultatua: 2020-11-16).

1. ↑    *Deposit Slip.*  doi:10.31096/wua030-280. (Noiz kontsultatua: 2020-11-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200995
* **Identifikadoreak**
* GND: 4182095-2
* LCCN: sh85022167
* NARA: 10633196
* AAT: 300194607
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200995
**501 Legioa** Star Warseko fikziozko unibertsoko talde militar bat da.

Papera historian
----------------

501 Legioa klon soldaduen eliteko talde bat da, Jedi Tenpluan Darth Vaderrekin batera sartu zirenak. Euren armajantziko marka urdinek bereizten dituzte. Bere liderrik handienetako bat Rex Kapitain ospetsua izan zen, marka urdin horietaz aparte pertsonalizatutako kasko bat zeramana. Klon soldadu guztiak bezala Kamino planetan jaio ziren giza klonazio prozesuaren bidez, baina ez zuten euren entrenamendua Kaminon amaitu, baizik eta Coruscanten, Palpatinek eta honengandik gertuko talde batek kontrolatuak. Ezagutzen dela hau da bere kideetakoren batzuk 66 agindua betetzea eragotzi ahal izan zuten legio bakarra, Fivesi esker, tumore bat izan zuen legioko soldadu bat, honi esker, Rex eta bi soldadu jedien aurkako agindua betearazten zuen txiparekiko kontziente izan zirelarik.

Geonosiseko guduaren ondoren gerran zuten maltzurkeriagatik ezagunak izan ziren, Klon Gerretako gudu askotan parte hartuz, horietako nabarmenenak Mygeetokoa, non Ki Adi Mundiri behin-behineko laguntza eman zioten lantegi bat erasotzeko, izatez Kantzilerrak superlaser bat (Enperadoreak Heriotzaren Izarra Eklipse Suntsitzailearentzako erabiliko zuena) sortzeko nahi zuena, Feluciakoa, non Acklay beldurgarrien aurka borrokatu zuten eta Aayla Securari lagundu zioten, Kashyyykekoa, non Gree komandanteari Yoda iritsi arte defentsak mantentzen lagundu zioten, eta Utapaukoa, Obi-Wan Kenobi eta Cody komandanteari Grievous jeneralaren aurka borrokatzen lagunduz.

Gerrako azken egunetan konplexura Coruscantera eramanak izan ziren. Jedi Tenpluan 66 Agindua betearazteaz arduratu zirenak izan ziren, "Zaldunaren erorketa" deritzon operazioa. Darth Vaderren aginduetara bete zuten lehen misioa izan zen.

Errepublikaren erorketaren ondoren, Darth Vaderri egokitu zitzaizkion, Jediek jarri zioten segada batetik salbatu zutena. Legio honetako liderra Appo komandantea da, eta, honen heriotzaren ondoren, Bow komandantea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2262277

 |

* Wd Datuak: Q2262277
**Hego Txinako tigrea** edo **Amoy tigrea** (*Panthera tigris amoyensis*) desagertzeko zorian dagoen tigrea da. Gaur egun bizileku naturalean 10-30 ale bizi direla uste da eta 60 ale babestokietan. Bere jatorrizko bizilekua Txinako baso eta zelaiak ziren, baina hortik 1994an desagertu zen. CANTON ZOOak tigre hauen zelulak gordetzen hasi da, behin betiko ez desagertzeko.

Bere ezaugarriak, oso berdintsuak dira lehenago Siberian bizi izan zen beste espezie batena. Espezie nahiko handia da; arrak gehienez 170kg eta emeak 112kg. Luzeran, arrak 2,45 m buztanetik burura eta emeak 2,30m. Ilea laranja kolorekoa dauka eta marra beltzak beste espezieek baino banatuagoak .

1959an 4000 buru zeuden Heibei probintzia eta Hong Kong lurraldeen artean banatuta. Baina 17 urteetan 200 aletara murriztu zen populazioa. 1981an CITES hitzarmenak desagertzeko arriskudun azpiespezietzat hartu zuen eta 1988an gobernu txinatarrak animali babestuen zerrendan sartu zuen.

### Tigre txinatarraren naturara buelta

«Save Chinàs Tigers» erakunde ingeles-hegoafrikarrak eta «Chinese Tigers South Africa» akordio bat sinatu zuten tigre batzuk Hegoafrikako erreserba batera eramateko; naturan irauteko gauza batzuk ikasteko. Proiektu honen azken helburua tigreak naturara bueltatzea zen.

### Gaur egungo egoera

Baserritar batzuen esanetan 2 metrotako tigre bat ikusi zuten pasa den ekainean. Hau egiaztatzeko 30 zoologoko talde bat Zhenping y Pingli lurraldeetan aztarnak jarraitzen ari izan dira. Zoologoak esan dute tigreen aztarnak ikusi dituztela, entzun dituztela eta baieztatu dute tigre basatiak daudela. Baina bakarrik 10 buru daude eta desagertzeko arriskuan dauden animalien zerrendako lehen felinoa da.

Kanpo estekak
-------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200848
* Commonscat Multimedia: Panthera tigris amoyensis
* Wikispecies Espezieak: Panthera tigris amoyensis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1271371
* GBIF: 5219425
* ITIS: 726473
* UICN: 15965
* MSW: 14000262
* NCBI: 253258

 |

* Wd Datuak: Q200848
* Commonscat Multimedia: Panthera tigris amoyensis
* Wikispecies Espezieak: Panthera tigris amoyensis
**5. Sinfonia** Fa nagusian op 76, Antonín Dvořák konposatzaile txekiarrak 1875ean idatzi zuen musika lan bat da. Honako lau mugimendu hauetaz osatua dago.

1. Allegro ma non troppo
2. Andante con moto
3. Scherzo: Allegro scherzando
4. Finale: Allegro molto

Arreta pizten du musikalan honen opus kopuru handia. Azalpena, Dvořáki bere sinfoniak argitaratzea erabakitzen kosta zitzaiola da. Egin zuenean, lehenik seigarrena argitaratu zuen, baina 1 zenbakiarekin, ondoren, zazpigarrena argitaratu zuen, 2 zenbakiarekin; azkenik, aurreko lanek izan zuten arrakasta ikusiz, bosgarren sinfonia argitaratzera bidali zuen, 3 zenbakiarekin eta opus 76a bezala, benetan zegokion zenbakia eman orde, hau da, 24a. Sinfonia honek, Dvořáken heldutasun musikalaren hasiera adierazten duela onartzen da, eta lan garai bizi eta emankor batn aurrekaria da. Hilabete baino gehixeagoan idatzi zuen, eta, urte batzuk beranduago, 1888an argitaratzeko gainbegiratu behar izan zuenean aldaketa arin batzuk baino ez zizkion egin. Hans von Bülow orkestra zuzendari ospetsuari eskaini zion, lana eta egilea bera, laudorioz bete zituena. Sinfonia hau, Pragan estreinatu zen 1879an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**4. Sinfonia** | **Dvořáken sinfonia**1875 | Ondorengoa**6. Sinfonia** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240202
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 293445014
* BNF: 139079291 (data)
* LCCN: no97029598

 |

* Wd Datuak: Q240202
Tirol historikoa. Tiroleko hegoaldea, gaur egungo Trentinoa, italieraz hitz egiten zen, erdialdea, 1919an Italiara pasatu zena, alemanez hitz egiten zuten pertsona gehienak bizi ziren.
**Hego Tirolaren italiartzea** deritzo Lehen Mundu Gerraren ondoren izandako prozesuari, Italiako agintariek inposatua. Prozesu horren ondorioz, italiera Hego Tiroleko hizkuntza ofizial gisa hartu zen, aurrez zegoen Alemaniako toponimia ofiziala erabat italiartu zen (italieraz Alto Adige deitzen zaio eremuari), eta Italiako beste eskualde batzuetatik etorritako barne-immigrazioa iritsi zen, industria-politika batek bultzatuta. Probintzia hori, 1919an, Italiako Erresuman sartu zen ofizialki 1919ko Saint-Germaingo Itunari esker. Probintzia hartan, aleman-hiztun gehienak eta gutxiengo italiarrak ziren (%90k hitz egiten zuen alemana eta %4k italiera).

1923ko uztailaren 18an denbora-lerroa onartu zuen Italiak. Urriaren 24an, prefekturaren dekretu batek amaiera eman zion alemanaren irakaskuntzari probintzian, 1923ko urriaren 1eko Erregearen Dekretuaren (21852 zk.) xedapen nazionalak aplikatuz. Horri erantzunez, Michael Gamper eta Josef Noldinen *Katakombenschulen* ("eskolak metakonbetan") ikastetxeak sortu ziren, klandestinoki alemana irakasteko haurrei.

1939an, Hego Tiroleko Aukeren Hitzarmenarekin, Adolf Hitlerrek eta Benito Mussolinik erabaki zuten probintzia horretan bizi ziren alemaniar hizkuntzako herritarrek erabaki zezaketela Alemaniara edo Krimeara emigratu (Sobietar Batasuna inbaditu ondoren Alemaniako Reich Handiari atxikia), edo Italian geratu eta italiera erabat onartzen ote zuten. Geratu zirenei *Dableiber* (hitzez hitz "geratu zirenak") deitu zitzaien, eta traidoretzat hartu zituzten aleman hiztunek; alde egitea erabaki zutenei (*Optanten*), berriz, nazismoaren aldekoak zirela egotzi zitzaien. Hauta zezaketen 246.036etatik, 211.799k alemaniar herritartasuna eta emigrazioa aukeratu zuten, eta 34.237k, berriz, geratzea erabaki zuten: Bigarren Mundu Gerrarekin, akordioa ez zen inoiz guztiz aplikatu, eta benetako emigranteak 75.000 inguru izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** SPA, Südtiroler Informatik AG | Informatica Alto Adige. «Landesinstitut für Statistik | Autonome Provinz Bozen - Südtirol» *Landesinstitut für Statistik* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
2. ↑   Clementi, Siglinde, ed. (2000). *Tirol: eine Begriffsgeschichte: semantica di un concetto = Trentino.*  Folio ISBN 978-3-85256-149-3. (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
3. ↑   Romeo, Carlo.  (2003). *Alto Adige-Südtirol: XX secolo cent'anni e piu in parole e immagini.*  Ed. Raetia ISBN 978-88-7283-197-7. (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).
4. ↑   **(Alemanez)** «https://www.consiglio-bz.org/it/banche-dati-raccolte/archivio-storico.asp» *www.consiglio-bz.org* (Noiz kontsultatua: 2023-07-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3804314
* Commonscat Multimedia: Italianization of South Tyrol

---

 |

* Wd Datuak: Q3804314
* Commonscat Multimedia: Italianization of South Tyrol
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Pleasant da. 2010eko zentsuaren arabera 20.145 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 1.130,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,78 ura dira. Beste 1.124,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,82 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.145 pertsonetatik 18.905 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 764 dira. 435 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 450 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 281 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q178281
* Commonscat Multimedia: Henry County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 542149489078493810003
* LCCN: n81022692
* NARA: 10038920
* **Lekuak**
* OSM: 1790071
* TGN: 2000604

 |

* Wd Datuak: Q178281
* Commonscat Multimedia: Henry County, Iowa
**Hego Sandwichetako itsas hobia**, batzuetan **Meteorreko fosa** ere deitua, Ozeano Atlantikoaren hegoaldeko zatian dagoen arku formako itsas hobi bat da. Gutxi gora-behera, Hego Sandwich uharteetatik 100 kilometro hegoaldera dago, uharte hauek, iparraldetik eta hego-ekialdetik inguratzen dituelarik, eta Scotiako itsasoaren muga abisala adierazten du. Fosa, Scotia Plaka txikia, Hego Amerikar Plakaren hegoaldeko zatian eta Antarktikako Plakan subduzitzean eratutakoa da. Hego Sandwich uharteak, Scotiako dortsaletik urazalera irtendako uharte arku bolkaniko bat da, subdukzio aktibo honetatik, lurrikara aktibitate handia eratzen delarik. Belinda mendia, Jurgi uhartean, sumendi aktibo bat da.

Ozeano Atlantikoaren hegoaldeko fosarik sakonena da, eta Ozeano Atlantiko osoko bigarren sakonena, Puerto Ricoko fosaren ondoren.

Fosak, 965 kilometroko luzera eta 8428 metroko gehienezko sakonera du, Meteor osinean, 55º40'H eta 25º55' M koordenatuetan dagoena, Zavodovski uhartetik 122 kilometro ipar-mendebaldera.

Fosa honetako hegoaldereneko zatia, 60º Hegoaldean dago, eta, beraz, Hego Ozeanoan dago, honen sakonerarik handiena delarik, 60º 00' H eta 24º M koordenatuetan dagoena, 7.235 metroko sakonerarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118518
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q118518

55°25′44″S 26°11′29″W﻿ / ﻿55.42889°S 26.19139°W﻿ / -55.42889; -26.19139
***2010: Odyssey Two*** (euskaraz *2010:Odisea Bi*), 1982ko Arthur C. Clarke britainiar idazlearen zientzia fikziozko eleberri bat da. *2010: 2001: A Space Odyssey* (1968) eleberri ospetsuaren jarraipena da.

*2010: The Year We Make Contact* (*2010: Kontaktua Egin Genuen Urtea*) filmean zinemaratua izan zen.

Argumentua
----------

2001eko *Discovery* espaziontziaren Jupiterrerako zorigaiztoko misioa eta bederatzi urtetara, galdutako espaziontzia topatu eta harekin nahiz Bowman komandantearekin jazo zenaz azaldu dezakeen HAL 9000 konputagailuaren datu-basea topatzeko asmoz estatubatuar eta errusiarrez osatutako espedizio bidali da. Baina bere kaxaz, txinatar espedizio bat ere helburu berdinarekin atera da, beraz erreskate misioa izan beharko lukeena informazioa preziatua lortzeko lehia ero batean bilakatu da, gainera Lurreraren orditan den monolito enigmatikoari buruzko azalpena ematen ere lagundu dezakeen informazioa litzateke.

Bitartean, monolito misteriotsuari buruz zeozer jakin eta behinola Dave Bowman ­gizakia izan zen izakia Lurrera doa berebiziko misio batean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1751752
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL10684231M

 |

* Wd Datuak: Q1751752
**Greyhound** 2020ko gerra-film estatubatuarra da, Aaron Schneiderrek zuzendu zuen eta Tom Hanks du protagonista eta gidoilari. C. C.S. Foresterren 1955eko *The Good Shepherd* eleberrian oinarritzen da filma. Aktore nagusien artean daude baita ere Stephen Graham, Rob Morgan eta Elisabeth Shue. 

*Greyhound*, hasiera batean, Estatu Batuetan zine-aretoen bidez ikusteko programatu zen, 2020ko ekainaren 12an Sony Pictures Releasing-ek estreinatu behar zuen, baina Covid pandemiaren ondorioz, mugagabe atzeratu ondoren, banaketa-eskubideak Apple TV+-i saldu zitzaizkioren, eta streaming plataforma honen bidezko estreinaldia izan zuen filmak 2020ko uztailaren 10ean. Kritikarien kritika positiboak jaso zituen, ekintza-sekuentziengatik eta 90 minutuko exekuzio-denboraren erabilera eraginkorragatik gorespenak eginez. Efektu digital berezien erabilpen bikaina ere azpimarratzekoa.

Argumentua
----------

Atlantikoko batailan, II. Mundu Gerrako kontestuan, 37 ontzi aliatuk osatutako HX-25 konboia Liverpoolera iristeko irtengo da AEBetako kostatik. Ontzi militar batzuen eskoltarekin, konboi hauek Atlantikoa igarotzea Europarantz funtsezkoa bihurtu zen 1942 urtearen inguruan, filmaren kokapenean, eta ontziak hondoratzea izaten zen itsaspeko aleman nazien helburua. Gudu orokorrean, urpekontzi taldeen eta konboien arteko talka indibidualak latzak eta ugariak izan ziren, eta horietako baten berregipen fikziozkoa da filmak kontatzen duena.

Filmeko kontakizunean konboiko eskolta edo gerrauntzi nagusia *Keeling* DD 548 klaseko suntsitzailea da, eta "Greyhound" da irrati-deietan duen kode-izena, hortik filmaren izenburua. Armadako Ernest Krause komandanteak (Tom Hanksen pertsonaia) darama Keeling untzia, eta konboi osoaren ardura. Komandantearen esku egongo da urpekari alemanen hurbilpen eta erasoen aurrean konboia salbu gordetzeko ahalegina.

Erreferentziak
--------------


1. ↑   Wentling, Nikki.  (December 3, 2018). «Tom Hanks thinks Hollywood isn't best suited to tell stories of Iraq, Afghanistan wars» *Stars and Stripes*.
**Henry konderria** (ingelesez: *Henry County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Castle da. 2010eko zentsuaren arabera 15.416 biztanle zituen, Henry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Henry konderriak 754 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,55 ura dira. Beste 741,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,45 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.416 pertsonetatik 14.719 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 447 dira. 410 beltzak edo afroamerikarrak. 35 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 29 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 209 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500734
* Commonscat Multimedia: Henry County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151302312
* LCCN: n82257672
* NARA: 10036365
* **Lekuak**
* OSM: 1846533
* TGN: 1002469

 |

* Wd Datuak: Q500734
* Commonscat Multimedia: Henry County, Kentucky
**Harju konderria** (estonieraz: *Harju maakond*) Estoniako hamabost konderrietariko bat da. Finlandiako golkoaren hegoaldera dago Harju konderria. Ekialdera Lääne-Viru konderria (Mendebaldeko Viru) dago, Järva konderria hego-ekialdera, Rapla konderria hegoaldera eta Lääne konderria hego-mendebaldera. Egun, Estoniako biztanleetatik, herena baino gehiago Harju konderrian bizi dira.

Oraingoz, Estoniako Errepublikako hiriburu den Tallinn da konderriko hiriburua ere.

Historia
--------

Harju inguruko lehenengo giza kokaguneak orain dela 5.000 urte inguru izan ziren, Brontze Aroko hilobi-aztarnek adierazten dutenez.

IX. mendean oraingo Harju konderriko eremuan Revalia konderria eratu zen: hiriburua Reval zen (gaurko izenez, *Tallinn*). Hainbat herrialderen agintepean egon ostean (besteak beste, suediarrak, livoniarrak, errusiarrak), 1917. urtean Harjuko konderria eratu zen, eta estoniera izendatu zuten hizkuntz ofizial gisa. Gaur egungo Harju konderriko gobernua 1990. urtean berrezarri zuten, lehenengo alemaniarren (1941-1944) eta gero sobietarren (1950-1990) menpe egon ostean.

Biztanleria
-----------

Harju konderrian dago Estoniako metropoli-area bakarra, Tallinn inguruan.

Estoniak 1990. urtean independentzia lortu zuenetik Harju konderria (eta Estonia herrialde osoa) biztanleak galtzen hasi zen, baina hamarkada horretan bertan biztanleria handitzen hasi zen, batez ere nekazaritza-eremuetatik hiribururantz bizi izatera joan ziren biztanleengatik.

Antolaketa
----------

Harju konderriko udalerriak
Harju konderrian hogeita lau udalerri daude: sei hiri (estonieraz, *linn*) eta hemezortzi landa-herri (estonieraz, *vald*).

### Hiriak

* Keila
* Loksa
* Maardu
* Paldiski
* Saue
* Tallin

### Landa-herriak

* Aegviidu
* Anija
* Harku
* Jõelähtme
* Keila
* Kernu
* Kiili
* Kose
* Kuusalu
* Kõue
* Nissi
* Padise
* Raasiku
* Rae
* Saku
* Saue
* Vasalemma
* Viimsi

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180200
* Commonscat Multimedia: Harju County

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4798258-5
* **Lekuak**
* OSM: 350585

 |

* Wd Datuak: Q180200
* Commonscat Multimedia: Harju County
***Historiak*** (grezieraz: Ἱστορίαι, *Historíai*) Herodoto greziar historialariaren idazlana da. Antzinako grezieraz idatzia, K.a. 440 aldean, Mendebaldeko lehen historia liburua da.

Lanaren ezaugarriak
-------------------

Mediar Gerrak eta haien aitzinekoak dira Herodotoren obra luzearen gunea. Herrialde askoren ohiturak, sinesmenak, erakundeak, geografia, eguneroko bizitza, elezaharrak, ipuinak, monumentuen deskripzioa eta abar tartekatzen dira greziarren eta barbaroen arteko gatazkaren aitzingibelen arian. Herodotoren historian, *Iliada*-n ez bezala, jainkoek ez dute jadanik noiznahi esku hartzen. Kontakizuna ez da buruzagi ospetsuen goraipamenetan galtzen, ez eta haien konkisten laudorioetan ere. Nolanahi ere, aurreko logografoen elezahar-historiaren eta Tuzididesen historia metodikoaren artean geratzen da Herodotoren historia.

Ikerketa (grezieraz: ἵστωρ, *histôr*) zentzua ematen dio bere obrari, eta betiere bere iturriak aipatzen ditu: artxibo sakratuak, idazkiak, ahozko lekukotasunak. Antzinako grezieraren Joniako dialektoan idatzia da, estilo bizi eta erakargarriz. Alexandriarrek bederatzi liburutan banatu zuten Herodotoren obra, eta atal bakoitzari musa baten izena jarri zion. Antzinatean begi kritikoz hartu zuten Herodotoren lana (Tuzidides, Aristoteles, Luziano Samosatakoa, Plutarko); haren idazkera, berriz, oso aintzat hartu zuten. Pizkundean harenganako estimua zabaldu zen (Lorenzo Valla, Henri Estienne, Philipp Melanchthon). Edward Gibbonek ere azpimarratu zuen Herodotoren balioa, eta geroztik historia sozial eta antropologia alorreko adituek aho batez berretsi dute iritzi hori.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2017/2/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Herodoto, *Historiak I*, itzultzailea: Iñaki Usabiaga Sukia, Pentsamenduaren klasikoak, 1997
* Herodoto, *Historiak II*, itzultzailea: Josu Naberan, Pentsamenduaren klasikoak, 1997

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746583
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307170009
* BNE: XX2032237
* BNF: 120083602 (data)
* GND: 4135052-2
* LCCN: n79092672
* NLA: 35434025
* SUDOC: 102988862
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q746583
Hong Kong-eko Gobernuko Hegazkin Zerbitzuko AS332 helikoptero bat ur bonbaren erakustaldia egiten. 
**Hego birakariko aireontzia** hegaz egiten duen airea baino astunagoa den makina bat da, ardatz edo masta baten inguruko hego birakariak edo errotore palak erabiliz aireratzen dena. Hainbat errotore-pala masta bakar batean muntatuta errotorea deitzen da. Nazioarteko Abiazio Zibilaren Erakundeak (ICAO) hego birakariko aireontzia "aireak errotore batean edo gehiagotan dituen erreakzioek hegaz lagunduta" bezala definitzen du. 

Hego birakariko aireontziek, oro har, errotore bat edo gehiago hegaldi osoan gora egiteko aukera ematen duten hegazkinak barne hartzen dituzte, esaterako, helikopteroak, autogiroak eta girodinoak. Hego birakariko aireontzi konposatuak errotorea handitzen du bultzada-motor gehigarriekin, helizeekin edo goratze-gainazal estatikoekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "ICAO Annex 7." Retrieved on 30 September 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q949801
* Commonscat Multimedia: Rotorcraft

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4012928-7
* AAT: 300220418
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q949801
* Commonscat Multimedia: Rotorcraft
***Hego haizea, zeru garbia*** (japonieraz: 凱風快晴 *Gaifū kaisei*), baita *Fuji gorria* izenburuaz ere ezaguna, Katsushika Hokusai japoniar margolari eta grabatzailearen xilografia bat da, 1829-1833 artean egina, Edo Aroan. *Fuji mendiaren hogeita hamasei ikuspegi* sailaren partea da. Fuji mendian oinarritutako lan hau Hokusairen Ukiyo-e estanpa onenetako bat da.

Deskribapena
------------

Udazkenaren hasieran haizea hegoaldetik dator eta zerua oskarbi dago. Beraz, sortzen ari den eguzkia gorri bihur daiteke Fuji mendia. Hokusaik konposizio-abstrakzioz baina meteorologia-espezifikotasunez hartzen du une hau, batez ere obra hau osatzen duen gainerako sailarekin alderatuta. Zeruko hiru tonu urdin sakonek mendiaren hiru tonuak islatzen dituzte. Mendi tontorreko elur arrasto iraunkorrek eta basoa bere oinarrian inguratzen duten itzal ilunek zehaztasun handiz kokatzen dute denboran.

Lanak 25,72 zm × 38 zm-ko tamaina du, eta egile batzuek 1826 eta 1831 inguruan datatuta dago, Hokusairen heldutasun profesionaleko garaiarekin bat etorriz.

Historia
--------

Pieza hau *Fuji mendiaren hogeita hamasei ikuspegi* saileko beste maisulana da, agian Japoniako artearen lanik ezagunenetako bat izanik. Ukiyo-e liburuek irudika dezakeen arren, Hokusairen koadernoek erakusten dute bere interesek ere sorta zabal samarra hartu zutela, eta, hain zuzen ere. Horrelako paisaiek eman zioten ospea. Grabatu horien kolore aseak eta forma estilizatuak inspirazio iturri izan ziren ondorengo hamarkadetan mugimendu inpresionistak Postinpresionistak. Gaur egun, Katsushika Hokusairen lan osoko piezarik bikainenetako bat bezala onartuta dago.

Grabatuak mundu osoko museoetan aurki daitezke, baita Londresko British Museumen, New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten eta Indianapolisko Arte Museoan ere.

2019ko martxoan, *Hego haizea, zeru garbia* 507.000 dolarretan saldu zen New Yorkeko enkante batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Frederick Harris (2010). *Ukiyo-e: The Art of the Japanese Print*, Tuttle Publishig, 105-106 or.
2. ↑  Frederick Harris (2010). *Ukiyo-e: The Art of the Japanese Print*, Tuttle Publishig, 105.or.
3. ↑  Richard Lane (1989). *Hokusai: life and work*, Barrie & Jenkins, 192. or.
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3565037
* Commonscat Multimedia: South Wind, Clear Sky

---

 |

* Wd Datuak: Q3565037
* Commonscat Multimedia: South Wind, Clear Sky