recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Grand Forks konderria** (ingelesez: *Grand Forks County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Grand Forks da. 2010eko zentsuaren arabera 66.861 biztanle zituen, Grand Forks kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Grand Forks konderriak 3.728,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,1 ura dira. Beste 3.720,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 17,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 66.861 pertsonetatik 61.222 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.951 dira. 1.322 beltzak edo afroamerikarrak. 1.592 amerikar natiboak ziren eta 35 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.280 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 27 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.383 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q135328
* Commonscat Multimedia: Grand Forks County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140732357
* LCCN: n81118482
* NARA: 10039532
* **Lekuak**
* OSM: 1740282
* TGN: 2001574

 |

* Wd Datuak: Q135328
* Commonscat Multimedia: Grand Forks County, North Dakota
**Glamiseko gaztelua** (ingelesez: *Glamis Castle*) Eskoziako Angus eskualdeko Glamis herriaren ondoan kokatutako gaztelua da. Lyon leinuaren egoitza izan da XIV menetik. Jurgi VI.a Erresuma Batukoaren emazte Elizabeth Bowes-Lyon **Erregina Ama**-k bertan pasa zuen haurtzaroa. Haien alaba Margarita Glamiseko gazteluan jaio zen. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Kokapena
--------

Gaztelua Forfar herritik 8 kilometrotara kokaturik dago Strathmore haranean. Iparraldean Grampianak ditu eta hegoaldean Sidlaw mendiak. 57 km²-ko azalera dauka eta parke eta lorategiez gain baratzak eta abereak ere baditu.

Historia
--------

1376an Roberto II.a Eskoziakoak agindu zuen Glamiseko gaztelua eraikitzea eta Sir John Lyon ezarri zuen bertako jabe. Ordutik Lyon familiarena izan da gaztelua. XV mendean berreraiki egin zuten L itxura emanez. Glamiseko VI Lorda Janet Douglasekin ezkondu zen baina 1528an Koroarekiko traizioaz akusatua izan zen. Bere senarra hil ere egin zuen eta sorginkeria ere egotzi ziotenez Edinburghen erre egin zuten. Orduko erregea zen Jakue V.ak gaztelua beretzat hartu zuen baina 1543an VII Glamiseko Lordari itzuli zion.

1606an Glamiseko IX Lordak gaztelua birdiseinatu zuen. Tradizionalki Iñigo Jones arkitektu ingelesa hartu izan da lanen arduradun baina badirudi William Schaw izan zitekeela gaztelu berria diseinatu zuen arkitektoa. Ingalaterraren Eskoziako konkista garaian (Commonwealth, 1653-1659) soldaduak izan ziren bertan eta Glamiseko gaztelua nahiko hondatua gelditu zen. 1670 eta 1689 artean gaztelua berriztu egin zen eta ordukoak dira gaur egun ikusten diren egitura gehienak. XIX mendean suak hego-mendebaldeko eraikina erre zuen eta berreraiki egin behar izan zen.

Esan bezala Jurgi VI.a Erresuma Batukoaren emazte Elizabeth Bowes-Lyon **Erregina Ama**-k bertan pasa zuen haurtzaroa. Haien alaba Margarita Glamiseko gazteluan jaio zen. Lehen Mundu Gerra garaian ospitale militarra ere izan zen.

Bitxikeriak
-----------

* Eassie Stone harri piktoa aurkitu zen bertako lurretan.
* William Shakespearen antzezlaneko *Macbeth* erregea Glamiseko gazteluan bizi zen, ez ordea benetako Macbeth Eskoziakoa.
* Glamiseko munstroa: batzuek diote haur deforme bat dela, beste batzuek haur-vanpiroa...
* Earl Beardie: Glamiseko II Lorda, Alexander Lyonen arima azaltzen omen da kartetan jokatzen.
* 1987tik aurrera Eskoziako Bankuko 10 liberatako biletetan agertzen da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1529151
* Commonscat Multimedia: Glamis Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q1529151
* Commonscat Multimedia: Glamis Castle
**Harlan konderria** (ingelesez: *Harlan County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alma da. 2010eko zentsuaren arabera 3.423 biztanle zituen, Harlan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harlan konderriak 1.486,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 53,34 ura dira. Beste 1.433,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,3 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.423 pertsonetatik 3.388 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 45 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496086
* Commonscat Multimedia: Harlan County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134875090
* LCCN: n81039808
* **Lekuak**
* OSM: 1425431
* TGN: 2001357

 |

* Wd Datuak: Q496086
* Commonscat Multimedia: Harlan County, Nebraska
Glan Rock azpigeneroko ikur nagusienetakoa zen David Bowie musikaria Ziggy Stardust and the Spiders biran zehar.
**Glam rock** (baita **glitter rock** izenez ere ezaguna) rock musika generoaren barneko azpigeneroa da. 1970eko hamarkadaren hasieran, Erresuma Batuan eta post-hippie garaian sortu zen. Bere izena *glamour* hitzaren laburdura da. Rock psikodelikoan musikariek beren bertute edo dohai musikalak gehiegi erakutsi eta abestiek garapen luzeak izaten hasi ziren garaian jaio zen, guzti hori antzinako rock and rollaren freskura eta sinpletasunaren aurka zihoan. Horregatik, T. Rex taldeko Marc Bolan musikaria eta David Bowie abeslaria galdutako bapatekotasun hori berreskuratzeko ahaleginari ekin zioten.

Azpigenero honetako abeslari eta talde nabarmenenak honakoak dira: Marc Bolan eta T. Rex, Gary Glitter eta Slade. Beste artista ingles eta estatubatuarrak: Elton John, David Bowie, Alice Cooper, Sweet, Wizzard, Roxy Music, Mud, Mott the Hoople, Queen, The Glitter Band, The New York Dolls, Sparks, Kiss, The Tubes eta Suzi Quatro.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q76092
* Commonscat Multimedia: Glam rock

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2010001817
* NKC: ph744666
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q76092
* Commonscat Multimedia: Glam rock
**Otter Tail konderria** (ingelesez: *Otter Tail County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fergus Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 57.303 biztanle zituen, Otter Tail kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Otter Tail konderriak 5.761,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 653,9 ura dira. Beste 5.107,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 57.303 pertsonetatik 55.734 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.490 dira. 422 beltzak edo afroamerikarrak. 261 amerikar natiboak ziren eta 29 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 264 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 580 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180785
* Commonscat Multimedia: Otter Tail County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155947754
* ISNI: 0000 0004 0638 3882
* LCCN: n81050038
* NARA: 10039729
* **Lekuak**
* OSM: 1795716
* TGN: 2001054

 |

* Wd Datuak: Q180785
* Commonscat Multimedia: Otter Tail County, Minnesota
**Harlan konderria** (ingelesez: *Harlan County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harlan da. 2010eko zentsuaren arabera 29.278 biztanle zituen, Harlan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Harlan konderriak 1.212,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,02 ura dira. Beste 1.206,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.278 pertsonetatik 28.240 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 210 dira. 639 beltzak edo afroamerikarrak. 36 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 100 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 258 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500751
* Commonscat Multimedia: Harlan County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130210073
* GND: 4446025-9
* LCCN: n82108596
* NARA: 10047115
* **Lekuak**
* OSM: 1846529
* TGN: 2000797

 |

* Wd Datuak: Q500751
* Commonscat Multimedia: Harlan County, Kentucky
**Magia zuria** gauzak eta egoerak aldatzeko erabiltzen diren liturgiak edo metodoak dira, logikatik kanpo gelditzen direnak, alegia. Askotan, magia zuria izpiritu txarrak uxatzeko erabiltzen da; baita ere etxeak eta pertsonak babesteko. Antzina magiaren erabilera oso zabaldua zegoen munduko kultura guztietan; inguru horietan magia zuria sozialki onartua zegoen eta egunerokotasunean txertatuta zegoen. Adibidez, haur eta seaska kanta askok umeak babesteko erabiltzen dira nahiz eta erabiltzaileek konszienteak ez izan. Magia zuriaren bidez helburu positiboak bilatzen dira, inoiz ez besteentzat txarrak edo kaltegarriak direnak.

Magia zurian oso ohikoak dira naturan edo naturatik hartutako elementuekin egiten diren erritoak.

Euskal Herrian horrelako magia eragiten zuten pertsona asko izan dira, esaterako Maritxu Güller, "Uliako sorgin ona" bezala ezagututa.

Magia beltza zuriaren antonimoa bezala ikus daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Magia beltza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1858206
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1858206
Barruko patioa.
**Ovandoen etxea**, gaztelaniaz **Casa de los Ovando** Cáceres hiriko inguru historiko-monumentalean dagoen pizkunde estiloko XVI. mendeko etxea da.

Historia
--------

Gaur egun ikus daitekeen eraikina 1519an eta XVIII. mendean egin ziren lanen ondorioa da. Jauregia aurreko XIII. mendeko beste baten gainean altxatu zen. Berria egiteko lanak XV. mendean hasi ziren baina 1480an Errege Katolikoek geldiarazteko agindua eman zuten. Oraindik gaur egungo fatxadan jatorrizko dorrearen aztarnak ikus daitezke; dorre hori ez zen erabat eraiki ordenantzen aurka ziholakoa.

1949ko apirilaren 22an Dekretu batek jauregia babestu zuen. 1985an Espainiako Ondare Historikoaren kalifikazioa jaso zuen.

Ezaugarriak
-----------

Pizkundeko estilokoa atarian erdi puntuko arkua arkiboltekin eta zutarriekin ditu. Arkuko angeluetan bi medailoietan Hernando de Ovandoren eta bere emaztea Mencía de Ulloaren erretratuak ikusten dira. Gainean, frisoan, "Aetea iustorum memoria" idazkuna irakurtzen da; alboetan idazkunak bi haurren irudiak ditu. Zentroan, obalo batean, Ovando-Ulloa familiaren armarria dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  16/1985 Legea.
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Cáceres Joven webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5755320

 |

* Wd Datuak: Q5755320


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ovandoen etxea*** |
**Luís Pinto Ferreira** (Recife, Pernambuco, 1918ko urriaren 7a - 2009ko apirilaren 7a) brasildar abokatu eta politikaria izan zen.

Pernambucoko Unibertsitate Federaleko Zuzenbide Fakultateko zuzendaria eta zuzendariordea izan zen, eta eskolak eman zituen Caruaruko Zuzenbide Fakultatean, Agreste Pernambucanon eta Brasilgo ipar-ekialdeko beste zenbait hezkuntza- eta ikerketa-erakundetan. Brasilgo humanista handienetakoa da, eta Brasilgo hezkuntzaren eta kulturaren inguruan erakutsi duen ikuspegi demokratikoagatik nabarmendu da. Politikagintzari dagokionez, senatari izan zen 1963tik 1971ra, eta kargu horretan jardun zuen garaian ikuspegi abertzaletik aritu zen Senatu Federaleko Konstituzio eta Justizia Batzordean, Hezkuntza eta Kultura Batzordean, Zerbitzu Publikoetan eta Ekonomian. Laurogeita hamar lanetik gora argitaratu zituen, Brasilen horietako batzuk eta atzerrian beste zenbait. Argitalpen ezagunena *Soziologiako gidaliburua* du, zeinak soziologiaren ikuspegi sistematiko eta historikoa eskaintzen baitu. Itzulpen-lanak ere egin ditu, ingelesetik, alemanetik eta errusieratik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10320832
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04876/eu\_p\_1930/p1930

 |

* Wd Datuak: Q10320832
**Mariaren eliza** (turkieraz: *Meryem Kilisesi*) egungo Turkian dagoen eraikin historikoa da. Katedrala da eta Selçuk herrian dago, Izmir probintzian, Efeso portutik gertu. Eliza hau ere Kontzilioen eliza bezala ezagutzen da zeren eta leku horretan Kristautasunaren historiako bi kontzilio ospetsuak egin baitziren. Jainkoaren Amari eskainita dago.

Historia
--------

Eliza eraikitzeko faseak.
Eliza V. mende hasieran eraiki zen, Efesoko kontzilioarekin batera, 431. urtean egindakoa. Horregatik, pentsatzekoa da kontzilioa egiteagatik eraiki zela zeren eta bilkura horretan "Jainkoaren Ama" izena erabaki baitzen. Dena dela, aztarnategian aurkitutako zenbait elementuek tokian aurretik erromatar basilika bat zegoela pentsatzeko bidea ematen dute; aurreko eraikin hori III. mendean hustu egin zen. 500 urtearen inguruan eliza handitu egin zen, katedral monumentalaz bihurtuz; horren abside eta zutabe batzuk dira egun ikus daitezkeen aztarnak. Elizak katedral izaera Antzinaro Berantiar osoan mantendu zuen.

Iruditegia
----------

* Erorkinen ikuspegia.Erorkinen ikuspegia.
* Bataiotegiren aztarnak.Bataiotegiren aztarnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Stefan Karweise, The Church of Mary and the Temple of Hadrian Olympios. Helmut Koester, ed. Ephesos: Metropolis of Asia (Harvard University Press, 1995), 311-20.
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Youtubeko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Mariaren eliza (Efeso)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2450228
* Commonscat Multimedia: Church of Mary in Ephesus

---

 |

* Wd Datuak: Q2450228
* Commonscat Multimedia: Church of Mary in Ephesus
Denderako mammisia
**Mammisi**, Jean-François Champollion egiptologo frantziarrak XIX. mendean asmatutako hitz arkitektoniko bat da *jaiotza jainkotiarreko etxeak* edo *Per-Mes*ak antzinako egiptoeraz, egiptoar tenpluekin lotutako eraikin bereziak. Adibiderik ospetsuenak, oraindik bisita daitezke, eta ptolomeotar dinastian eta, gehienak, erromatar garaian datatuak daude.

Deskribapena
------------

Bere forma garatu eta ezagunean, mammisirik antzinakoena, XXX. dinastiako faraoia izan zen Nektanebo I.ak Denderan eraiki zuena da. Eredu hau, errepikatu egingo da errege grekoerromatarrek berreraikitako nazioko santutegi handi bakoitzean. Denderakoaz gain, nabarmentzekoak dira, baita ere, Edfu eta Filekoak, Kom Ombon, El Kaben, etab... ere daude. Hauek, historikoki, nahiko berriki eraiki zirenez, nahiko ondo kontserbatuta eta xehe-xehe aztertuta daude.

Ohi, eraikin peripteroak ziren, lotuta zeuden tenplu handiaren ardatzarekiko perpendikular kokatuta zeudenak, Dendera edo Edfukoa bezala, edo tenpluaren ondoan. Debodeko tenplua eta Filekoa bezala. Naosa eratzen zuten arkupeak, kapitel konposatuko zutabez osatuta zeuden, euren artean, edestutako zutabearteen bidez elkartuak: baxuerliebeekin apaindutako harresiak, non, erregea, jainkoei sakrifizioak eta ofrendak egiten irudikatzen zen.

Jainkotiar jaiotzaren zati ezberdinei sagaraturiko zenbait gela zituen. Orokorrean, erditze zerutiarrean laguntzeko betebeharra zuten jainkosen irudikapenak aurkitzen ziren, edo baita ugalkortasunaren bermatzaileak: Tueris, Heket, Rattaui eta erditzearen buru eta bereziki gurtuak ziren Zazpi Hathorrak, Bes eta Jnum ere bazeuden, Osirisez gain, oparotasun eta ugalkortasunaren jainkoak.

Mammisia, jaiotza jainkotiarraren mitoaren eta honen betiereko errepikapenaren bertsio arkitektoniko bat zen. Egiptoko Aro Berantiarraren amaieran, eraikin hauek, herrialdeko santutegi handi bakoitzaren bihotzean dinastia bakoitza, erromatar enperadoreak barne, lekukotzen arituko den errege boterearen berrezarpena berresten dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1478863
* Commonscat Multimedia: Mammisi

---

 |

* Wd Datuak: Q1478863
* Commonscat Multimedia: Mammisi
**Kolonbiar mamut** (*Mammuthus columbi*) Pleistozeno garaian Ameriketan Iparraldeko Estatu Batuetaraino eta Costa Ricaraino hegoalderaino bizi izan zen mamut espezie desagertua da. Mamut-espezie lerro bateko azkenetako bat izan zen, Pliozeno hasieran *Mammuthus subplanifrons*-ekin hasita. DNA ikerketek erakusten dutenez, mamut kolonbiarra artilezko mamut eta estepako mamutetatik ondorengo beste leinu baten arteko espezie hibridoa zen; hibridazioa duela 420.000 urte baino gehiago gertatu zen. Kaliforniako Kanaleko Uharteetako mamut pigmeoak Kolonbiako mamutetatik eboluzionatu zuten. Kolonbiako eta beste mamut batzuen ahaiderik hurbilena Asiako elefantea da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1698713
* Commonscat Multimedia: Mammuthus columbi
* Wikispecies Espezieak: Mammuthus columbi

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 129297
* EOL: 4454743
* GBIF: 4968840
* NCBI: 1027716
* Paleobiology Database: 47873

 |

* Wd Datuak: Q1698713
* Commonscat Multimedia: Mammuthus columbi
* Wikispecies Espezieak: Mammuthus columbi
**Olbersen paradoxa** astrofisikaren eta kosmologia fisikoaren arloko paradoxa bat da, hau argudiatzen duena: unibertsoa mugarik gabea balitz eta argia igortzen duten izarrak espazio horretan modu uniformez banatuak baleude, gauez zeruak argia izan beharko lukeela, izar horiek igortzen duten argiari esker. XVI. mendean Thomas Digges ingeles matematikari eta astronomoak antzeko paradoxa bat aurkeztu zuen arren, Heinrich Wilhelm Olbers astronomoak 1823an plazaratu zuen paradoxa hau, eta harengandik hartu du izena, nahiz eta askoz lehenago ere beste batzuek deskribatua zuten (hala nola Keplerrek, 1610ean).

Argibide bat baino gehiago proposatu izan da paradoxa horrentzat; hala, lehen aipaturiko unibertsoaren ezaugarri horiek ontzat hartzen badira, esan daiteke urrunen dauden izarrek bizitza laburregia dutela haien argia Lurrera irits dadin; hedatzen ari den unibertsoaren teoria (Big Bang-aren teoria) onartzen dutenek, berriz, antzeko arrazoia ematen dute: unibertsoa gazteegia da izarren argia zenbait aldetatik Lurreraino iristeko.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33558
* Commonscat Multimedia: Olbers' paradox

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85094504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q33558
* Commonscat Multimedia: Olbers' paradox
**Manfredo Tafuri** (Erroma, 1935eko azaroaren 4a - Venezia, 1994ko otsailaren 23a) italiar arkitektoa eta arkitekturaren historialaria izan zen. 1968. urtetik aurrera Veneziako Arkitektura Institutuan jarri zituen abian Tafurik bere ikerketak, eta egitarau pedagogiko berritzailea osatu zuen. 60ko hamarraldiaren hasieran, *Casabella-Continuita* aldizkariko erredakzioan parte hartu zuen. Mugimendu modernoaren historiaren azterketa kritikoa egitea zen aldizkari haren asmoa. Veneziako Institutuan Massimo Cacciari, Francesco Dal Co, Marco de Michelis eta beste hainbat historialari gazte ezagutu zituen, eta ezagutza horren ondorioz, muturrera eraman zuen Tafurik Bruno Zeviren historia operatiboaren kritika. Tafurik egin zuen garrantzizko lehenengo lanean, *Théories et histoire de l´architecture* (*Arkitektura-teoriak eta historia*), 20ko hamarraldiko abangoardiako teoriaren eta proiektuen arteko kontraesanak aztertu zituen, eta nabarmen utzi zuen bere adostasuna arrazionalizazio kapitalistaren lanekin. Gogoeta horietan oinarrituta, Tafurik hamabost urtez lan egin zuen talde bat osatu zuen, 1968. urteaz geroztik Europan indar handiaz aritu zena. Bestalde, talde hura izan zen Roland Barthes, Michel Foucault eta Walter Benjaminen irakurketatik ondorioztatutako metodoak arkitekturara eraman zituen lehena. Bere kide eta laguntzaileekin hainbat eraikuntza kolektibo egin zituen errusiar abangoardiako arte eta arkitekturari buruz, Ameriketako hirigintzari buruz eta Alemaniako gizarte-erreformaren arkitekturari buruz. 80ko hamarraldiaren hasieran, Manfredo Tafurik lekuz aldatu zuen ikerketa-zentroa. *La Sfera e il labirinto* argitalpenaren ondoren, XX. mendeko abangoardiei buruzko lana amaitutzat eman zuen, eta Veneziako Errenazimentuaren azterketari ekin zion. Baina hiriarekiko interesaz gainera, Rafael, Jules Romain edo Andrea Palladiori buruzko azterketak ere egin zituen. Tafuriren liburuek harrera ona izan zuten 70eko hamarraldian, Frantzian, Espainian eta Estatu Batuetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2723428
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44305901
* ISNI: 0000 0001 2130 2794
* BNE: XX911479
* BNF: 11925914n (data)
* CANTIC: a10162070
* GND: 123138434
* LCCN: n80013526
* NDL: 00458257
* NKC: mub2014839632
* Tabakalera ID: 71643
* CiNii: DA00202311
* SNAC: w6xp8zz8
* SUDOC: 027153681
* ULAN: 500240815
* BIBSYS: 90088682
* ICCU: CFIV008426
* RKD: 315132
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05534/eu\_t\_0042/t0042
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 227832
* Dialnet: 337010

 |

* Wd Datuak: Q2723428
**Osvaldo Pedro Pugliese** (Buenos Aires, 1905eko abenduaren 2a - Buenos Aires, 1995eko uztailaren 25a) argentinar piano jotzaile, musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen. Haren musika ideiengatik, teknika aberastasunarengatik, eta emozioen ñabardura ugari eskaintzeko gaitasunagatik, tangoaren estilista handienetakotzat daukate, batez ere piano-jotzaile gisa.

Bizitza
-------

Ángel D'Agostinorekin lehenbizi, eta Vincenzo Scaramuzzarekin gero, egin zituen musika-ikasketak. 1926an Roberto Firpo taldearekin hasi zen jotzen, 1927an Pedro Maffiaren seikotearekin, eta 1929an Elvino Vardarorenarekin, Aníbal Troilo eta Alfredo Dobbirekin batera, besteak beste. 1934, 1935 eta 1936. urteetan Pedro Laurenz, Roberto Firpo eta Miguel Calóren orkestretan jo zuen, hurrenez hurren. Azkenik, 1939an, bere orkestraren buru jarri zen Nacional de Buenos Aires kafetegian.

1943an lehen diskoa grabatu zuen, "El rodeo" eta "Farol" abestiekin. Kontzertu asko eskaini zituen Argentina eta Uruguaiko kafetegi, irrati, zinema, antzoki eta telebistetan, eta bi kontzertu-bira handi egin zituen bere orkestrarekin, bata 1960an, Sobietar Batasunean eta Txinan zehar, eta bestea 1965ean, Japonian.

Musikagile gisa 1940ko hamarkadan egin zituen obrarik biribilenak: *La Yunba* (1943), *Negracha* (1942), *Malandraca* (1948).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q380673
* Commonscat Multimedia: Osvaldo Pugliese

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2500605
* ISNI: 0000 0000 5933 6212
* BNA: 000034551
* BNE: XX1274156
* BNF: 121012728 (data)
* GND: 135435587
* LCCN: n91059828
* SNAC: w6vd7vd3
* SUDOC: 138494576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05036/eu\_p\_3533/p3533

 |

* Wd Datuak: Q380673
* Commonscat Multimedia: Osvaldo Pugliese
**Granite konderria** (ingelesez: *Granite County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Philipsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 3.079 biztanle zituen, Granite kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Granite konderriak 4.488,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,58 ura dira. Beste 4.473,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.079 pertsonetatik 3.012 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 44 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 46 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q496622
* Commonscat Multimedia: Granite County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146604266
* LCCN: n82097442
* **Lekuak**
* OSM: 1740628
* TGN: 2001279

 |

* Wd Datuak: Q496622
* Commonscat Multimedia: Granite County, Montana
**Pabellon Nº6** (laburtuta **P6**) antzerki proiektu, antzerki elkarte eta antzoki bat da (hirurak batera). Euskal eszena independienteari loturik dago.

Proiektua *Zorrotzaurre Art Working Progress* (ZAWP Bilbao) proiektuaren barnean dagoen gune batean kokatzen da. P6 arte eszenikoen erakustokia da. Bertan, dantza eta teatroa eskaintzen dira.

Ekimen pribatu bat da, sortzaileek eta publikoak batera kudeaturikoa. Bilboko Aste Nagusiaren garaia aprobetxatuz 2011ko abuztuaren 19an inguratu zen eta Marivi Bilbao aktorea izan zen zinta moztuz proiektuari hasiera eman ziona.

"*Asociación de creadores/as de artes escénicas Pabellon Nº 6*" elkarteak bultzatu zuen proiektua.

Bazkideak
---------

Proiektua hasteko bazkideak behar zituzten eta 200 bazkide izatea lortu zuten. Bazkide bakoitzak 150 euro jarri zuen eta horrekin butaka sinboliko bat "erosten" zuen. Bazkide fundatzaile kategoria P6ren jaiotzaren sinbolo bezala betiko ezarri da.

2012-2013 denboraldirako bazkide mota berriak sortu dira. Lau mota daude: bazkide aktiboa, kolaboratzailea, noizbehinkakoa eta mezenas eta babesleak.

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112065464

 |

* Wd Datuak: Q112065464


1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «ASOCIACION DE CREADORES/AS DE ARTES ESCENICAS PABELLON Nº 6» *www.euskadi.eus* 2015-01-21 (Noiz kontsultatua: 2023-01-15).
**Mariano Galván** (Trelew, Argentina, 1980ko martxoaren 17a - Nanga Parbat mendia, Pakistan, 2017ko ekainaren 24a) argentinar eskalatzailea, mendizale eta mendi-gidari profesionala izan zen Coronel Valentín Ugarte Goi mendiko eta trekkingeko gidarien probintzia-eskolan. Batez ere Aconcagua Parke Probintzialean egiten zuen lan. Bertan, espedizio ugari egin zituen, komertzialak eta kiroletakoak, eta ibilbide berriak irekitzen lagundu zuen. Gainera, erreskatatzaileekin elkarlanean aritzen zen borondatez. Bertan, bakarkako eskalada bat egin zuen Aconcaguako hegoaldeko horma arriskutsuan zehar, egun bat pasatxoan.

Argentina, Ekuador, Peru, Nepal, Tibet, Pakistan eta Alaskako mendiak esploratu zituen. Munduko hamalau mendirik altuenetako zazpiren gailurretara iritsi zen. Everest, Lhotse, Gasherbrum I, Gasherbrum II, Broad Peak, Dhaulagiri eta Manaslu, eta Cho Oyu eta K2ren gailurrak saiatuz, beti oxigeno gehigarririk gabe, nagusiki bakarrik eta estilo alpinoan.

Beste abentura eta kirol jarduera batzuk egiten zituen, parapentismoa, paraxutismoa, kayakismoa, urpekaritza librea eta kirolekoa, triatloia, mendi lasterketak, eskia eta atletismoa.

Alpinismoa zabaltzeko hainbat artikuluren egilea da. Idazketaren bidez, mendiarekiko pasioaren dibulgatzaile aktibo bihurtu zen. Aldizkari espezializatuetan idatzi ohi zuen eta goi mendiko eskaladan izandako esperientziei buruzko hitzaldiak eman zituen Argentinan eta Espainian. Eskalada eta erreskate ikastaroak ere eman zituen. Mendirik garaienen maitalea izan zen arren, Antartikan eta basamortuetan sartzearekin ere amets egin zuen, bere mugak sakonago ezagutzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24258687

 |

* Wd Datuak: Q24258687
Marka erregistratuaren ikurra
**Marka erregistratua** (ingelesez: *trademark*; ™, MR edo ® ikurrak dituena) erregistro publikoan inskribatutako marka da. Horrela bermatzen da inskripzioa egin duenak (hau da, jabeak) bakarrik erabili ahal izango duela marka hori. Marka erregistratu baten zeinua hitz bat edo hitzen konbinazio bat izan daiteke, irudi edo diseinu bat, hiru dimentsioko formak, soinuak eta herrialde batzuetan usainak, testurak eta bereizgarritasunaren baldintzak betetzen dituen eta idatziz edo grafikoki irudikatzeko aukera duen beste edozein.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Merkataritza eta Marketina Hiztegia] [2015]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167270
* Commonscat Multimedia: Trademarks

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524679
* BNF: 135052424 (data)
* GND: 4114513-6
* LCCN: sh85136742
* NDL: 00572073
* NKC: ph123671
* NARA: 10641814
* AAT: 300028776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013728
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q167270
* Commonscat Multimedia: Trademarks
**Palazzo dei Normanni** (euskaraz **Normandiarren jauregia**), baita ere **Palazzo Reale** (Errege jauregia), Sizilialp Palermon dagoen eraikina da. Siziliako erregeen eta Siziliar Parlamentuaren egoitza izan zen. Normandiar arkitekturaren monumentu nagusietariko bat da. Gizateriaren ondarea da 2015etatik, Arabo-normandiar Palermo eta Cefalú eta Monrealeko katedralak multzoaren barruan.

Jauregi barruan Kapera Palatinoa dago, arabo-normandiar.bizantziar estiloko gailurretariko bat dago. Estilo hau XII. mendean zehar Sizilian gailendu zen.

Historia
--------

Eraikinen lanak IX. mendean hasi ziren, Siziliako emirerriaren garaian. XII. mendean Roger II.a Siziliakoaren aginduz handitu zen. Dena dela, ondoren, espainiarrek gaztelua aldatu zuten. Izan ere, oraindik Roger IIak egindako lanak ezagutu daitezke. 1947tik jauregi honetan Siziliar Lurraldeko Asanblada biltzen da.

UNESCOk 2015eko uztailaren 3an Gizateriaren ondarea bezala izendatu zuen Sizilia dagoen Arabo-normandiar Palermo eta Cefalú eta Monrealeko katedralak multzo arkitektonikoaren barruan.

Iruditegia
----------

* Palermoko Normandatarren jauregia.Palermoko Normandatarren jauregia.
* Klaustroa.Klaustroa.
* Kristo Pantokratorren mosaikoa erdiko absidean, Kapera Palatinoan.Kristo Pantokratorren mosaikoa erdiko absidean, Kapera Palatinoan.
* Jauregiaren fatxada nagusia.Jauregiaren fatxada nagusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* **(Frantsesez)**:Normandiar erregeen jauregia.
* **(Ingelesez)**:Kapera Palatinoa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Palazzo dei Normanni*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1473825
* Commonscat Multimedia: Palazzo dei Normanni (Palermo)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129733850
* ISNI: 0000 0001 2156 4516
* GND: 4357528-6
* SUDOC: 092369618

 |

* Wd Datuak: Q1473825
* Commonscat Multimedia: Palazzo dei Normanni (Palermo)
**MFK Košice** (izen osoa *Mestský Futbalový Klub Košice*) Eslovakiako futbol taldea da, Košice hirikoa. 2 aldiz irabazi du Eslovakiako futbol liga eta beste 2 aldiz kopa. Aurrez Txekoslovakiako kopa bat ere irabazi zuen.

2017ko uztailean taldea desegin zen.

Historia
--------

Bigarren Mundu Gerraren aurretik hainbat talde izan ziren Košicen. Denetan lehenengoa *Kassai AC* izan zen, 1903an sortua. 1909an Hungariako liga irabazi zuen Kassaik. 1945ean hiriko hiru taldek bat egin zuten eta *Jednota Košice* eratu zen, Txekoslovakiako ligan aritu zena.

1952an *VSS* (Eslovakia ekialdeko injeniariak) taldea eratu zen eta berehala *Spartak VSS Košice* bihurtu zen. Hau hartzen da *MFK Košice*-ren fundazio data. 70. hamarkada bikaina izan zuen 1971ean ligan bigarren egin eta 1973an UEFA Kopan hartu zuen parte. Košiceko jokalari onenek Txekoslovakiako selekzioan hartzen zuten parte eta Jaroslav Pollák eta Dušan Galis jokalariak 1976ko Eurokopan txapeldun izan ziren.

Hurrengo aro bikaina 90. hamarkadan izan zuen. 1993an Txekoslovakiako azken kopa irabazi zuen eta 1997 eta 1998an Eslovakiako ligak. 1998an gainera Txapeldunen Ligako taldekako fasean aritu zen Manchester United, Juventus eta Feyenoordekin batera.

Azkenengo tituluak 2009 eta 2014ko kopak ditu.

Palmaresa
---------

### Eslovakian: 5

* Liga (2): 1997, 1998.
* Kopa (2): 2009, 2014.
* Eslovakiako Superkopa (1): 1997.

### Txekoslovakian: 1

* Kopa (1): 1993.

### Nazio artean: 0

#### Txapeldunen Liga

* Taldekako fasea 1998an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovakieraz)** webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q693909
* Commonscat Multimedia: FC VSS Košice

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4537147967359784200004

 |

* Wd Datuak: Q693909
* Commonscat Multimedia: FC VSS Košice
**Hamra Parke Nazionala** (suedieraz: *Hamra nationalpark*), Suediako parke nazional bat da, Gävleborgeko konderriaren iparraldean kokaturik dagoena.

Geografia
---------

Svartån ibaiaren inguran zabaltzen den eremu laua da eta inguruan aintzira ugari ditu. Harri Arotik populatua izan da eta ondoren finlandiarrak ezarri ziren bertan. Nekazal teknika berriak ekarri zituzten hauek baso errearen gainean ereiten baitzuten.

XIX mendean ordea basogintzak garrantzia hartu zuen eta meagintzarako erabili zen. Ibaiak garraiorako egokiak ez zirela ikusita, baso hauek ustiatzeari utzi zioten eta bertako taiga eratu ahal izan zen. 1909an Suediako gobernuak parke nazional izendatu zuen baso mota hau babesteko. 2011 urtean parke nazionalaren azalera haunditu egin zuten turismorako egokituz.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Suedieraz)** Parkearen webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q569960
* Commonscat Multimedia: Hamra National Park

---

* **Lekuak**
* TGN: 1101569

 |

* Wd Datuak: Q569960
* Commonscat Multimedia: Hamra National Park


| Suediako parke nazionalak |
| --- |
| Abisko  •  Ängsö  •  Björnlandet  •  Blå Jungfrun  •  Dalby Söderskog  •  Djurö  •  Färnebofjärden  •  Fulufjället  •  Garphyttan  •  Gotska Sandön  •  Hamra  •  Harapanda  •  Kosterhavet  •  Muddus  •  Norra Kvill  •  Padjelanta  •  Pieljekaise  •  Sånfjället  •  Sarek  •  Skuleskogen  •  Söderåsen  •  Stenshuvud  •  Stora Sjöfallet  •  Store Mosse  •  Tiveden  •  Töfsingdalen  •  Tresticklan  •  Tyresta  •  Vadvetjåkka |

61°45′25″N 14°48′29″E﻿ / ﻿61.7569°N 14.808°E﻿ / 61.7569; 14.808
**Pablo de la Higuera** (Morales de Toro, 1931ko irailaren 21a- Biarritz, 2014ko uztailaren 5a) kazetari, idazle eta antzerkigile espainiarra izan zen. Bere ibilbide nagusia Frantzian egin zuen.

Biografía
---------

Santiago de Compostelako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen. 1950eko hamarkadaren erdialdean hasi zuen kazetaritza-ibilbidea *La Noche* arratsaldeko egunkari konpostelarrean, Antonio Machadori buruzko artikulu batekin. Madrilera joan zen eta *Don José* aldizkari satirikorako lan egin zuen. 1960ko hamarkadaren hasieran, Parisera joan zen, eta hainbat komunikabidetan lan egin zuen, hala nola Agence France-Presse albiste-agentziaren gaztelaniazko albiste-zerbitzuan, *Le Monden*, *L'Humanitén* eta Révolutionen. 1960 eta 1986 artean erredaktore eta esatari aritu zen Radio-Parisen; irrati hau frankismoaren aurkako erreferente bat izan zen eta entzuleen artean asko ziren Francoren erregimenarekin kritikoak zirenak. Parisetik, bestetik, *Triunfo* eta La Codorniz astekarietan argitaratzen zuen. 1980ko hamarkadan *El País* egunkari espainiarrean ere argitaratu zuen. 2014ko uztailaren 5ean hil zen, Biarritzen, 82 urte zituela.

Obra
----

### Liburuak

* *In, out, off... ¡uf!* (1972)
* *Frantzouskaïa Paranoïa* (1988)

### Antzezlanak

* *Los Papillon*
* *Los tres músicos*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Heriotzaren berri *El País* egunkarian.
2. ↑  Heriotzaren berri *Faro de Vigo* egunkarian.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Pablo de la Higueraren artikuluak *El País* egunkari espainiarrean.
* [**(Gaztelaniaz)**: Pablo de la Higueraren artikuluak *Triunfo* aldizkari espainiarrean.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17355042
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41864127
* ISNI: 0000 0000 2892 9365
* BNE: XX1305732
* BNF: 120755939 (data)
* LCCN: n91119661
* SUDOC: 029048303

 |

* Wd Datuak: Q17355042
**Macoupin konderria** (ingelesez: *Macoupin County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lacon da. 2010eko zentsuaren arabera 47.765 biztanle zituen, Macoupin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Macoupin konderriak 2.247,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,29 ura dira. Beste 2.234,92 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 47.765 pertsonetatik 46.733 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 418 dira. 359 beltzak edo afroamerikarrak. 110 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 129 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 394 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Macoupin County, Illinois age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491447
* Commonscat Multimedia: Macoupin County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130197257
* GND: 4323362-4
* LCCN: n81096308
* NARA: 10036486
* **Lekuak**
* OSM: 1800760
* TGN: 1002620

 |

* Wd Datuak: Q491447
* Commonscat Multimedia: Macoupin County, Illinois
'***Guriako Habanera'*** edo '***Dijo el sabio Salomón'*** Donostian abesten den habanera zaharra da. Hirian ohikoan den eran, gaztelera eta euskara nahasten ditu. Tonu ironikoa du, sexu erreferentziez beteta. Egile anonimoa da. Bertsio desberdinak ezagutzen dira.

Historia
--------

Donostian bazegoen kafetegi oso ezaguna, Guria, eta horrekin lotzen da habanera honen jatorria. Kafetegia Victoria Eugenia Antzokiaren eraikinan zegoen eta garai berekoa zen, XX. mende hasierakoa. Handik abestiak elkarte gastronomikoetara egin zuen saltoa. Beranduago, 1962an, Sara Montielek abestiaren beste bertsioa egin zuen.

Hitzak
------

Horrela dago jasota Auñamendi Entziklopedian:

"Dijo el sabio Salomón,  
 
hay celos que al hombre matan,  
 
celos que al hombre arrebatan  
 
la dicha del corazón.  
 
Sin celos no puede haber  
 
amor firme y verdadero,  
 
al hombre que tú mas quieras  
 
pídele celos, mujer.  
 
Joxe Migel, Migel Joxe
Joxe Migel, Migel Joxeren batela   
 
Joxe Migelen batelan   
 
txitxarroa ta berdela,   
 
Joxe Migelen batelan
txitxarroa ta berdela.

Tengo celos del viento,   
 
celos de la pura brisa,   
 
celos de cualquier sonrisa,   
 
celos de tus pensamientos,   
 
celos del blando sillón,   
 
donde tu cuerpo reposa,   
 
tengo celos de la rosa   
 
que engalana tu balcón.   
 
Joxe Migel, Migel Joxe,...   

Tuvo su fuerza Sansón   
 
en la punta del cabello,  
 
en la joroba el camello,  
 
en las garras el león,  
 
en la cola el tiburón,  
 
el cocodrilo en el rabo,  
 
las mujeres en el coño,  
 
y yo en la punta del nabo.  
 
Joxe Migel, Migel Joxe,...  

Con su primito Ramón,  
 
la planchadora María,  
 
se fueron a merendar  
 
bajo los pinos de Ulía,  
 
y le dio una indigestión  
 
que la tuvo muy malita:  
 
un niño con la carita  
 
muy parecida a Ramón.  

Nunca meriendes mujer,  
 
bajo los pinos de Ulía,  
 
pues te puede suceder  
 
lo mismo qua la María.  
 
Que ya dijo Salomón  
 
que el salchichón y el cariño,  
 
amás de una indigestión  
 
pueden producir un niño.  

Tiene un cabeza muy grande  
 
de hemendikan haraino   
 
arkakusoa korritzen   
 
le tarda todo un año   
 
porlan antzeko gogorra,   
 
ni mailua le hace daño,   
 
y askoz merkego le sale   
 
trajea txapela baino."

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Bibliografia
------------

* Jesus Maria Arozamena-Tomas Garbizu: *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*. Donostiako Aurrezki Kutxa, Donostia, 1971, 194 or.

Kanpo estekak
-------------

* Abestiaren partitura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111997933

 |

* Wd Datuak: Q111997933
**Pablo Zárate Willka**, Willca bezala ezagunagoa, "Willca beldurgarria" ere deitua, Boliviako buruzagi indigena bat izan zen, Boliviako armadan militar bezala trebatu zena, eta Koronel mailara iritsi zena. 1899an gobernu kontserbadorearen aurkako altxamendu indigenaren buruzagia izan zen.

Biografia
---------

Machacamarcako ayllu Collanan jaioa, La Paz departamenduko Sicasica probintziako Aroma kantonamenduko Imilla-Imilla egonaldian jaio zen. Dorotea Mamanirekin ezkonduta egon zen, eta lau seme-alaba izan zituen. Komunero ospetsu bat izan zen, eta gizon argia eta zorrotza izateagatik ospetsua. Gaztelania ikasi zuen eta irakurtzen eta idazten ere ikasi zuen, gero garai hartarako kultura arduratsuko pertsona izatera iristeko.

### Karrera militarra

1870eko abenduaren 28an, Mariano Melgarejo Armadako sarjentu nagusi izendatu zutenean, berarekin elkarrizketatu zen; topaketa honek eragin handia izan zuen Pablo Wilkarengan eta orduko soldadua zen José Manuel Pandorengan.

1898ko gerra federalean, Pandok promesa formal hau egin zion Willka jauntxoari, aimaren burua zenari:

''Willka -le dijo- te doy el grado de Coronel; levanta al indio; destruye al blanco del Sud, (al blanco alonsista). Cuando derrotemos al Ejército Constitucional, yo seré Presidente y tu serás el Segundo Presidente de Bolivia. Y devolveremos la tierra al indio; la tierra que le ha arrebatado el Gral. Melgarejo.''

### Caracolloko aldarria

### Espetxeratzea eta heriotza

Erreferentziak
--------------

Bibliografia
------------

* Condarco Morales, Ramiro (1966). Zárate, el temible Willka: historia de la rebelión indígena de 1899. La Paz: Talleres Gráficos Bolivianos.  |fechaacceso= requiere |url= (ayuda)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8022167

 |

* Wd Datuak: Q8022167
Gimnasia artistiko maskulinoa (GAM) kirol olimpiko bat da, karakterizatua dago mugimendu oso kordinatuak eta prezizio handikoak direlako. Partaideak (gimnastak) 6 aparatutan parte artzen dute eta indarra, malgutasuna, oreka, abiadura eta arintasun gehiena demostratzen saiatzen dira. "Salto", "lurra", "zaldia arkuekin", "eraztunak", "barra paraleloak" eta "barra fijoa"

### Lurra

Lurra aparatuan gimnastak aparatu guztiaren lurrazala kubritu behar du. Partaidea 3 - 5 diagonal (serie akrobatikoak) ditu direkzio ezberdinetan. Ariketan gutxienez elementu bat aurreraka egin behar da eta beste bat atzeraka. 50 eta 70 s artean iraun behar du

### Eraztunak

Aparatua 5 metrokoa da. Bi eraztun zintzilik daude 2,75 metrotara. Eraztunak 50 zentrimetotara daude haien artean eta zurezkoak edo burdinezkoak dira normalean. Eraztunak 9 zentimetroko erradioa dute eta aparatu honetan egin behar den proban indarra eta oreka lantzen da nagusiki. Zenbat eta kontrol gehiago izan aparatuan ariketa egin bitartean epaileak puntuazio gehiago jarriko diote.

### Barra

2.40 metroko luzeera duen barra bat da metalezko estruktura batekin eutsita, lurrekiko paraleloa da. 2.80 metalezko egitura batez dago osatua. Proba egiteko indarra eta oreka oso beharrezkoak dira. Partaideak mugimendu errutina akrobatikoan egin behar dituzte gelditu gabe. Elementu batek beste bati lotuta egon behar du hasierako mugimenduaren jarraitasuna eta norabidea mantenduz.

### Jauzia

Jauzia bai maskulinoan bai femeninoan konpetitzen den kategoria da. Tranpolin baten laguntzarekin motxal batik pasa behar zara akrobaziak eginez. Motxalaren altuera kategoria bakoitzan desberdina izan daiteke eta luzeera 1'2m dira. Tranpolinera iristeko 25 metroko luzeera eta metro bat zabalera duen tapete batetatik karrerila hartzen dute gimnastek.

### Zaldia arkuekin

### Barra paraleloak

Balanzean ohinarritzen da aparatu hau. Elemento akrobatikoak egiteko 1'5 metroko bi barren artean balanzeatu behar zara. Bien barrak lurretik 1,92 metrotara daude eta berahien artean 42-52 zentimetro daude. Elementu batzutan gimnasta barra bakarran apoiatzen da, eta elementu zahienetan barrak ikuspegitik galtzen ditu (mortalentean adibidez). Aparatu hau bakarrik mutilen kategorietan ikus daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216856

 |

* Wd Datuak: Q65216856
***Mahai bazter bat*** (Frantsesez, ***Un coin de table***) 1872an Henri Fantin-Latourk margolari frantsesak egin zuen margolan ezaguna da. Margolari honek giza-taldeak margotzeagatik ezagun egin zen, *Un coin de table* da sail baten hirugarrena, eta hau da egin zituen artekoen aipatuenetariko bat, batez ere bertan Rimbaud, Verlaine eta Baudelaire poeta madarikatuak agertzen direlako. Obraren gaia da poeta ezagun talde bat bazkaldu ondoren mahai inguruan bilduta. Lana Parisko Saloian aurkeztu zen 1872an. Émile Blémontek erosi zuen eta 1910ean Louvre museoari eman zion. Azkenik, Parisko Orsay museoan geratu zen eta han ikus daiteke gaur egun.

Protagonistak
-------------

Eserita, ezkerretik hasita: Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Léon Valade, Ernest d'Hervilly eta Camille Pelletan. Zutik, ezkerretik hasita: Pierre Elzéar, Émile Blémont eta Jean Aicard. Erdian Émile Blémont dago, margolana erosi zuena.

Hasierako proiektua
-------------------

Henri Fantin-Latourren hasierako asmoa oso handizalea zen. Jatorrizko ideia Baudelaireri bere berrogeita hamar urtebetzeaz omenaldi egitea zen eta horretarako margolanean ospe handiko idazleak bildu nahi zituen, besteak beste, Victor Hugo, Leconte de Lisle eta Théodore de Banville
Hirurek ezetz esan zioten eta beste batzuk bilatu behar izan zituen. Baina hauek ez ziren azken baxak izan: Albert Mérat eskuineko aldean ikusten den lore-sorta horren ordez agertu behar zen baina Rimbaudekin ez zuen ezer ikusi nahi, haien arteko harremana oso hotza baitzen batez ere poetak Étienne Carjat margolariari makil batez 1872ko martxoaren 2an jo egin zuenetik.

Beste taldeko erretratuak
-------------------------

Sail osoak lau margolan ditu. Hauek dira beste hirurak:

* Hommage à Delacroix, 1864,Paris, Orsay museoa*Hommage à Delacroix*, 1864,  
Paris, Orsay museoa
* Un atelier aux Batignolles, 1870,Paris, Orsay museoa.*Un atelier aux Batignolles*, 1870,  
Paris, Orsay museoa.
* Autour du piano, 1885,Paris, Orsay museoa.*Autour du piano*, 1885,  
Paris, Orsay museoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Margolanen sailak lau obra ditu. Beste hirurak hauek dira: *Delacroixi omenaldia* (1864), *Bagtinollesen tailer bat* (1870) eta, laugarrena, *Pianoaren inguruan* (1885 ingurukoa).

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q428985
* Commonscat Multimedia: The Corner of the Table by Henri Fantin-Latour

---

 |

* Wd Datuak: Q428985
* Commonscat Multimedia: The Corner of the Table by Henri Fantin-Latour