recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Xakea informazio perfektua duen joko bat da.
Pokerrean informazioa inperfektua da.
Ekonomian, **informazio perfektua** (batzuetan "ezkutuko informaziorik eza" esaten zaio) lehia perfektuaren ezaugarri bat da. Merkatu batean informazio perfektua izanik, kontsumitzaile eta ekoizle guztiek merkatuko prezio guztien, beren erabilgarritasunaren eta beren kostu-funtzioen ezagutza osoa eta berehalakoa dute.

Jokoen teorian, joko sekuentzial batek **informazio perfektua** du, baldin eta jokalari bakoitzak, edozein erabaki hartzean, aldez aurretik gertatutako guztiaren berri badu, jokoaren "hasiera-gertaera" barne (adibidez, jokalari bakoitzak karta-joko batean dituen hasierako eskuak). Honen adibide da xakea, non jokalari bakoitzak besteak mahai gainean duen guztia ezagutzen duen.

Informazio perfektua eta informazio osoa desberdinak dira, hau da, jokalari bakoitzaren erabilgarritasun-funtzioak, ordainketak, estrategiak eta "motak" denek ezagutzea eskatzen du. Informazio perfektua duen joko batek informazio osoa izan dezake edo ez.

Aurkariek jokoaren alderdiren bat ezkutatzen duten jokoak, pokerra edo musa esaterako, informazio inperfektua duten jokoen adibide dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Osborne, Martin J.; Rubinstein, Ariel.  (2006). *A course in game theory.*  (12. print. argitaraldia) MIT Press ISBN 978-0-262-65040-3. (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** Mycielski, Jan.  (1992-01-01). «Chapter 3 Games with perfect information» *Handbook of Game Theory with Economic Applications* (Elsevier) 1: 41–70. doi:10.1016/s1574-0005(05)80006-2. (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
3. ↑   Thomas, L. C..  (2003). *Games, theory and applications.*  Mineola, N.Y. : Dover Publications ISBN 978-0-486-43237-3. (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1074338
* Commonscat Multimedia: Perfect information

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1074338
* Commonscat Multimedia: Perfect information
Ordenagailu eramangarri bat Internetera konektatutaWikipediako informazioa erakusteko; sistema informatikoen artean informazioa partekatzea Informazioaren Aroaren zigilu bereizgarria da.
**Informazioaren Aroa** (**Konputagailuaren Aroa**, **Aro Digitala** edo **Baliabide Berrien Aroa** izenez ere ezagutzen dena) XX. mendearen erdialdean hasi zen garai historikoa da, eta Industria Iraultzak ezarritako industria tradizionalaren garaitik informazioaren teknologian oinarritutako ekonomiara azkar aldatu zen. Informazioaren Aroaren hasiera 1947ko transistorearen eta 1957ko anplifikadore optikoaren garapenarekin lotu da, hura baitzen konputazioaren eta zuntz optikozko komunikazioen oinarria.

Nazio Batuen Administrazio Publikoaren Sarearen arabera , informazioaren aroa mikrominiaturizazio informatikoaren aurrerapenetan kapitalizatuz eratu zen, eta horrek informazioa eta komunikazioa modernizatzea ekarri zuen, gizartearen barruan erabilera zabalago bati buruz, eta gizartearen bilakaeraren eragile bihurtu zen.

Hasieraren ikuspegi orokorra
----------------------------

### Liburutegiaren hedapena eta Mooreren legea

1945ean Fremont Riderrek kalkulatu zuen liburutegien hedapenak 16 urtean behin euren ahalmena bikoiztuko zutela, lekua ematen bazitzaien. Inprimatutako lan handi eta degradagarriak argazki analogiko mikrodokumentu miniaturizatuekin ordeztearen alde egin zuen. Argazki horiek bikoiztu egin daitezke liburutegiko mezenasek eta beste erakunde batzuek eskatuta.

Riderrek ez zuen aurreikusten, ordea, mikrodokumentu analogikoak irudi digitalarekin, biltegiratzearekin eta transmisio-baliabideekin ordezteko hamarkada batzuk geroago jarraituko zuen teknologia digitala. Hori dela eta, teknologia digital automatizatuen bidez (galerarik gabe) informazioaren hazkundearen bizkortasuna asko handituko litzateke. Ondorioz, *Mooreren legeak*, 1965 inguruan formulatuak, kalkulatu zuen zirkuitu integratu trinko bateko transistore kopurua bi urtean behin bikoizten dela gutxi gorabehera.

1980aren hasieran, ahalmen informatikoaren hobekuntzekin batera, ordenagailu pertsonal txikiagoak eta merkeagoak ugaritzeak informazioa berehala eskuratzea eta informazioa partekatzeko eta gordetzeko gaitasuna ahalbidetu zuen. Erakundeen barruan konputagailuen arteko konektibitateari esker, informazio gehiago eskuratu ahal izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zimmerman, Kathy Ann.  (September 7, 2017). «History of Computers: A Brief Timeline» *livescience.com*.
2. 1 2   «The History of Computers» *thought.co*.
3. ↑   «The 4 industrial revolutions» *sentryo.net* February 23, 2017.
4. ↑   Kluver, Randy. «Globalization, Informatization, and Intercultural Communication» *un.org*.
5. ↑    *Moore's Law to roll on for another decade.* .
6. ↑  
Roser, Max, and Hannah Ritchie. 2013. "Technological Progress." *Our World in Data.* Retrieved on 9 June 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q956129
* Commonscat Multimedia: Information Age

---

 |

* Wd Datuak: Q956129
* Commonscat Multimedia: Information Age
**Jacobo Domínguez Iglesias** ostalari-enpresaria eta Galiziako politikaria izan zen, Europako luxuzko hotelen jabe eta kudeatzaile nabarmena izandakoa.

Ibilbide profesionala
---------------------

### Ostalaritza

*Gran Casino*aren inauguraziotik, 1887tik hain zuzen, bertako langileen artean agertzen da eta urte gutxiren buruan zuzendari bihurtu zen. Zuzendari kargua Georges Marquet enpresariarekin partekatu zuen 1905tik aurrera. Bien artean bultzatu zituzten hirirako ekimen esanguratsuak, besteak beste: Maria Cristina hotela, Lasarteko hipodromoa, etab.

Erabateko dedikazioarekin aritu zen, eraikuntzan bertan bizi baitzen.

Aisialdi bakarra hartzen omen zuen Café Europako solasaldian parte hartzeko eta bere gogoko gai bati buruz hitz egiteko: ehiza. 

### Politikoa

Vigoko hiriko alkate izan zen 1881 eta 1884 urteen artean.

.
Bere aurreko alkatea Manuel Barcena Franco izan zen  eta ondorengoa Julio Lafuente.

### Kultura

Vigoko alkatea izanik, kutura eta irakaskuntza bultzatu zuen. Francisco Giner de los Ríos espaniar pedagogoarekin kontaktuak ezarri zituen Institución Libre de Enseñanza (ILE) Galizian bultzatu nahian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Blasco Olaetxea, Carlos.  (2016). *Cuadernos Donostiarras, Hipodromo San Sebastián 1916.* , 36 or..
2. ↑    *«FGaliziako Wikipedia: Biografía. Jacobo Domínguez Iglesias».*  (Noiz kontsultatua: 2016/06/30).
3. ↑    *«FGaliziako Wikipedia: Biografía.Manuel Bárcena Franco».*  (Noiz kontsultatua: 2016/06/30).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Delgado Criado, Buenaventura.  (1994). *Historia de la Educación en España y América: Vol.3. La educación en la España Contemoiranea (1789-1975).*  Morata. SM. 482 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20534663

 |

* Wd Datuak: Q20534663
**Homofilia** (literalki "berdinen maitasuna") esaten zaio pertsonek beren homonimoekiko erakarpena izateko duten joerari. Antzekotasuna, adina, sexua, sinesmenak, hezkuntza, klase soziala eta beste hainbat ezaugarriren araberakoa izan daiteke. Terminoa Karl-Günther Heimsoth alemaniar astrologo, egile eta psikoanalistak sortu zuen *Hetero- und Homophilie* doktore hitzaldian, 1924an. Ordutik, soziologian eta beste eremu batzuetan oso erabilia izan den kontzeptua da. 

Sare sozialen analisiaren testuinguruan, asortatibitateari erreferentzia egiteko homofilia hitza ere erabiltzen da, hau da, elkarren artean erlazionatuta dauden sare sozialeko gizabanakoen artean ezaugarri garrantzitsu batean edo gehiagotan dagoen antzekotasunak eragindako fenomenoari erreferentzia egiteko.

Homofilia sexualitatean
-----------------------

"Homofilia" hitza homosexualen termino alternatibo gisa ere erabiltzen da, askok nahiago dutena, sexuari buruzko maitasuna (theιλία greziarraren "*philia* ") nabarmentzen duelako. sexuarekiko azpimarratzean. 1950eko eta 1960ko hamarkadetan erakunde eta argitalpen homosexualek erabili zuten; izan ere, garai honetako taldeak, kolektiboki, mugimendu homofiloa bezala ezagutzen dira.

"Homofilia" terminoa testuinguru horretan desagertzen hasi zen LGBT askapen mugimenduak sortu zirenean 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970eko hamarkadaren hasieran, lesbiana, gay, bisexual eta transgenero hitzak barne hartzen zituen terminologia berri batekin ordezkatua izan zelarik, nahiz eta talde homofilo batzuk 80, 90 eta 2000ko hamarkadara arte iraun zuten.

Bestalde, hitza, batzuetan, lagunartean erabiltzen da LGBT komunitatean heteroaliatu bat deskribatzeko, hau da, heterosexual gisa identifikatzen den eta harreman sozialetan LGBT gizabanakoekin lotuta sentitzen den pertsona bat edo LGTB komunitate eta kulturarekin oso lotuta dagoena deskribatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   McPherson, Miller; Smith-Lovin, Lynn; Cook, James M.  (2001-08-01). «Birds of a Feather: Homophily in Social Networks» *Annual Review of Sociology* 27 (1): 415–444. doi:10.1146/annurev.soc.27.1.415. ISSN 0360-0572. (Noiz kontsultatua: 2020-01-12).
2. ↑   **(Ingelesez)** Lazarsfeld, P.. *«Friendship as a social process: A substantive and methodological analysis».*  Freedom and Control in Modern Society, 18-66 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5891525

 |

* Wd Datuak: Q5891525
**Javier Chércoles Blázquez** (Caracas, Venezuela, 1964) modaren sektoreko zuzendaria, unibertsitateko irakaslea eta hondamendi humanitarioetan krisi aholkularia da.

Ibilbidea
---------

2000 eta 2010 bitartean Galizian egoitza duen Inditex multinazional batean lan egin zuen. Chércoles arduratu zen Zararen *Barne Kode Etikoa* prestatzeaz, Inditexentzat lan egiten duten lantegien funtzionamendua arautzen duen dokumentua. 

### Bangladeshen

Asteazkenean Bangladeshera joan zen Dhakako lantegi baten egoera egiaztatzeko, azpikontratu batean baldintza kaskarrak aurkituz, kontrol neurri zorrotzagoak ezartzea erabaki zuen.. Urte batzuk lehenago Bopaleko hondamendiaren biktimei oraindik kalte-ordainik jaso ez zituztela deskubritu zuen, izan ere, Kofi Annan -i esan zion moduan, "ez dago kalkulatzeko modurik, ezta asmo politikorik (ordaintzeko)". 2010ean kargua utzi zuen 1,57 milioi euro jasoz. 

2013ko apirilean, Dhakan, Rana Plaza eraikina erori zen eta 1.134 langile hil ziren. Primark -ek biktimei 14 milioi euro ordaintzeko kontratatu zuen  kalte-ordainei aurre egin zion lehen multinazionala izanik. 

2013ko ekainetik, Bangladesheko Dhakako Unibertsitatean irakasle gisa dihardu lanean, Hondamendien eta Ahultasunen Kudeaketa Ikasketen Institutuan ( Institute of Disaster & Vulnerability Management Studies).

Argitaratutako lana
-------------------

* *Navigating into the Spider’s Web. Developing Resilience in the Wake of an Industrial Disaster in the Bangladesh Ready Made Garment Sector* (2012). Alfred Vernis i Domènech-ek zuzendutako doktorego tesia. Ramon Llull Unibertsitatea .

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Javier Chércoles | Modaes.es» *www.modaes.es*.
2. ↑    *Javier Chércoles- ISEM Fashion Business School.* .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   Marco, Agustín.  (2011-05-03). «Inditex destituye al 'auditor' de sus fábricas por diferencias con Isla» *elconfidencial.com*.
4. 1 2   Gortázar, Naiara Galarraga.  (2014-04-05). «Calculadora para catástrofes» *El País* ISSN 1134-6582..
5. ↑   «El exdirector de RSC de Inditex fue cesado por diferencias con la Dirección» *Compromiso RSE*.
6. ↑   «Javier Chércoles asciende en la matriz de Primark con un proyecto corporativo para AB Foods» *www.modaes.es*.

Ikus, gainera
-------------

* Jantzi
* Ehungintza
* Laneko istripu
* Lan-zuzenbide

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47548970

 |

* Wd Datuak: Q47548970
**Javier Arzuaga Lasagabaster** (Oñati, Gipuzkoa, Euskal Herria, 1928ko azaroaren 30a - Cumming, Georgia, Ameriketako Estatu Batuak, 2017ko otsailaren 26a) euskal fraide frantziskotar ohia zen.

1952ko martxoan apaiztu zen eta handik hilabetera Kubara bidali zuten. 1952ko urrian Habana aldean finkatu zen. Lau urtez egon zen irakasle Santiago de las Vegasko frantziskotarren apaizgaitegian. 1956an Habanako Casablanca auzoko parroko izendatu zuten eta bertan eman zituen ondorengo hiru urteak.

Kubako Iraultzan zehar, La Cabañako presondegira joaten zen presoei laguntzeko asmotan, baina komandante batistazaleak ez zuen sartzen uzten, bertan presorik ez zutela esanez. 1959ko urtarrilean, ordea, presondegia Che Guevara komandante iraultzailearen esku geratu zenean, Javier hango kapilau izendatu zuten. Kapilau egon zen denboran zehar, iraultzaileek fusilatu behar zituzten preso batistazaleak laguntzen aritu zen.

1974an apaizgoa utzi zuen eta Stella Andinorekin ezkondu zen Puerto Ricon.

Bere azken urteak Atlanta aldean igaro zituen.

Liburuak
--------

* *A la medianoche* (2012)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «"Che justizia-egilea ezagutu nuen, edonor hiltzeko gauza zena"» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2017-03-03).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Javi Arzuagaren bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28864719
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 80385778
* GND: 135958482
* LCCN: no2009092592

 |

* Wd Datuak: Q28864719
**Houston, arazo bat daukagu** (ingelesez, **Houston, we have a problem**) 1970eko apirilaren 13an, Apollo 13 ontziko pilotu Fred Haisek Houstonen (Texas, AEB) NASAk duen egoitzara igorri zuen mezua izan zen. Gerora, filmetatik eguneroko hizkuntzara zabaldu da esamolde ezagun hori.

Testuingurua
------------

Bi egun lehenago aireratu zen suziria Ilargira iristeko asmoz, baina bidean leherketa batek ontziko elektrizitate, ur eta oxigeno hornidurari eragin zion. Houstoni laguntza eskatu zioten arren, azkenean, ontziko eskifaiak erabaki zuen Ilargia zapaltzeko erabili behar zuten modulua salbamendu-txalupa gisa erabiltzea.

Hala, modulua apirilaren 17an erori zen itsasoan eta handik bizirik erreskatatu zituzten hiru astronautak.

Mezua
-----

NASAren eta ontziko astronautaren arteko elkarrizketa honelakoa izan zen:

Swigert: "Okay, Houston, we've had a problem here."  

Lousma: "This is Houston. Say again, please."  

Lovell: "Uh, Houston, we've had a problem."  

Lovell: "We've had a MAIN B BUS UNDERVOLT."  

Lousma: "Roger, MAIN B UNDERVOLT."  

Lousma: "Okay, stand by, Thirteen, we're looking at it."

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2018ko uztailaren 01a). «"Houston, arazo bat daukagu!"» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.
2. ↑   *The meaning and origin of the expression: Houston, we have a problem*, 2016ko ekainaren 29a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5408057

 |

* Wd Datuak: Q5408057
**Isabelle Chartrand** (Kanada, 1978ko apirilaren 20a) kanadar izotz hockey defendatzailea da. Kanadako izotz hockey talde nazionaleko kidea izanik, 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrea irabazi zuen eta 2001eko IIHF Women 's World Championship txapelketan urrezko domina lortu zuen.

Kirol ibilbidea
---------------

Chartrand txikitan hasi zen ringettean jokatzen, baina azkenean hockey izoztu egingo zen. 16 urterekin Team Quebeceko kide izan zen. 1995eko Kanadako Neguko Jokoetan, izotz hockeyko brontzezko domina eskatuko zuen.

Bi denboraldi jokatu zituen, 1998-99 eta 1999-2000, National Women 's Hockey Leagueko Laval Le Mistralekin.

NCAA
----

2002ko Olinpiar Jokoak baino lehen, Chartrand St Lawrence Unibertsitatean aritu zen, Canton, New Yorken. ECAC Hockey konferentzian, St. Lawrence Saints emakumezkoen izotz hockey programako kidea zenez, Chartrand Rookie of the Week izendatu zuten 2001eko urtarrilaren 15ean. Saint Lawrence Unibertsitateko hiru atletetako bat baino ez da, besteak Ed Rimkus eta Gina Kingsbury dira.

Nazioarteko lehiaketak
----------------------

2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan Salt Lake Cityn lehiatu zen 24 urte bete baino lehen. Chartrandek bi gol eta laguntza bat izan zituen Team Canadako urrezko domina irabazteko 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan.

Kanadarekin izandako aurreko esperientzia Urrezko domina izan zen 2001eko IIHF Emakumeen Munduko Txapelketan. Kanadako emakumezkoen errugbi talde nazionaleko kide batek ere urrezko domina irabazi zuen 2002ko Inline Hockey World Championships txapelketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Isabelle Chartrand Biography and Olympic Results | Olympics at Sports-Reference.com» *web.archive.org* 2012-12-13 (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).
2. 1 2 3   **(Ingelesez)**  *Andrew Podnieks.*  2021-04-14 (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).
3. ↑   «St. Lawrence University: NetNews» *web.archive.org* 2011-07-18 (Noiz kontsultatua: 2022-01-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6078195
* **Kirolariak**
* COI: isabelle-chartrand

 |

* Wd Datuak: Q6078195
**Idjajávri** (ipar samieraz), **Iijärvi** (finlandieraz), **Iijäuʹrr** (skolt samieraz) edo **Ijjävri** (inariko samieraz) Finlandia eta Lappi iparraldeko Inari udalerrian dagoen aintzira da. Inari herritik 70 km iparraldera dago, Jullamojärvi eta Pautujärvi aintziren artean, eta Inari aintzira erraldoietik hurbil. Guztira, 36,88 km²-ko azalera hartzen du eta, horrenbestez, herrialdeko 99. aintzira handiena da .

Iijärvi natura basatiaren erdian dago, babestuta dagoen Kaldoaivi Eremu Basatiaren hegoaldean. Ur-laster ugari dituen Näätämö ibaia da aintziraren hustubide nagusia, eta 92 km-ko ibilbide luzearen bitartez, urek iparralderantz jotzen dute Varangerko fiordoraino. Bertan itsasoratzen da ibaia, Barents itsasoaren norvegiar ertzean .

Aintziran bizi diren arrainen artean daude, besteak beste, aintzira amurrainak, amuarrain artikoak, azken urteotan sarrarazi diren aintzira amuarrain amerikarrak, gutxi batzuk baino ez diren lutxo arruntak, bertan sortzen diren izokinak, eta arrainzuriak .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Iijärvi Jarviwiki webgunean 2014.03.01
2. ↑  Kaldoaivin reitit Luontoon.fi. 2010.09.09
3. ↑  Saariselkä Kalastus. 2010.09.09
4. ↑  Näätämöjoen lohenkalastus ja retkeilypalvelut 2014.03.20

Ikus, gainera
-------------

* Inari aintzira
* Inariko natura
* Finlandiako aintzirak

Kanpo estekak
-------------

* Iijärvi JärviWiki: Finlandiako aintziren entziklopedia **(Finlandieraz)****(Suedieraz)****(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1525218
* **Lekuak**
* OSM: 301764

 |

* Wd Datuak: Q1525218
Jhelum ibaia
**Jhelum** Kaxmir (India) eta Pakistango ibaia da. 790 km2 luze da, iparretik mendebaldera. Kaxmirreko haranetik, Srinagar eta Wular aintziretatik igarotzen da, eta arroila handiak eratzen ditu Pir Panjälen. Pakistanen sartzen da sortu eta 400 km ingurura. Handik aurrera eta Punjab aranean 320 km egin ondoren, Chenab ibaian isurtzen du ura. Manglan eratzen duen uharrari esker ureztatzen da Jhelum garaia sasoi lehorrean. Alexandro Handiak Jhelum zeharkatu zuen K.a. 326an, eta Poros gainditu zuen ibai bazterrean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121551
* Commonscat Multimedia: Jhelum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234400345
* GND: 7713233-6

 |

* Wd Datuak: Q121551
* Commonscat Multimedia: Jhelum
***Al Alba*** (euskaraz *Egunsentian*) Luis Eduardo Aute kantautore espainiarraren eduki politiko handiko balada ospetsua da. 1975an idatzita lehenengo bertsioa Rosa León abeslariak grabatu zuen. Espainiako Trantsizio Demokratikoaren abesti kritikoa bihurtu zen.

Historia
--------

Luis Eduardo Aute une historiko oso zehatzean konposatu zuen *Al Alba*. 1975eko irailaren 27an, Francisco Franco hil baino aste batzuk lehenago, frankismoak betearazi zituen azken heriotza zigorrak izan ziren. ETA erakunde armatuko Juan Paredes Manot (ezizenez, *Txiki*) eta Angel Otaegi kideak, FRAP erakunde armatuko José Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo eta Ramón García Sanz kideekin batera fusilatu zituzten, guda-kontseilu batean epaitu ondoren. Fusilatzeak gizarte erreakzio eta protesta biziak eragin zituen Euskal Herrian, Espainian eta nazioartean. Egun horietan Autek protesta kanta hau idatzi zuen, maitasunezko balada itxurarekin, zentsuraren oztopoak errezago gainditzeko.

Abeslariaren hitzetan abestia Rosa Leónentzat ari zen prestatzen eta edukia heriotza zigorraren aurkako jarrera adieraztea zen. Denboran, ordea, aipatutako exekuzioekin lotu zen eta hor bere esanahai osoa lortu zuen.

Bertsioak
---------

* Rosa León: berea lehenengo bertsioa izan zen, izenburu bereko disko handian jasota, 1975an.
* Ana Belén: 1976an *¡Abolición! Canciones contra la pena de muerte* disko kolektiboan jasota.
* Luis Eduardo Aute, 1978an grabatu zuen  *Albanta* musika diskoan. 1983an *Entre amigos* zuzeneko diskoan ere grabatu zuen.
* Mecano: 1979an telebistako *talent show* batean interpretatu zuten.
* José Mercé: 2000 urtean flamenko bertsioa *Aire* diskoan jaso zuen. Ondoren ere Auteri eskainiatako omenaldiko diskoan ere jasota, *Mira que eres canalla, Aute*.
* Eco rock taldeak *Réplica* diskoan jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Iksu, gainera
-------------

* Frankismoko azken exekuzioak

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:"Al Alba" zuzeneko bertsioan.
* **(Gaztelaniaz)**:Abestiaren testua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24266061

 |

* Wd Datuak: Q24266061
Ingalaterrako normandiar konkistaren leku eta gudu garrantzitsuak.
**Ingalaterrako normandiar konkista**, XI. mendean, Gilen II.a Normandiakoaren gidaritzapean normandiar, bretainiar eta frantziar gerlariez osatutako gudarosteak burututako Ingalaterrako Erresumaren konkista izan zen. Konista honi esker, historiara Gilen Konkistatzailea ezizenez igaro zen.

Aurrez, Gilen I.a Normandiakoak ingeles tronua bereganatzeko itxaropenaz Eduardo Aitorlea errege anglosaxoiaren senidetza aldarrikatu zuen, eta 1066ko urtarrilaren 5ean hura seme-alabarik gabe hil zenean, Ingalaterrako Erresumaren erregetza. Baina erregetza haren anaiordea Harold II.a Ingalaterrakoaren eskuetara igaro zen.

Dena den, Harold II.ak erregetza jaso eta berehala, Ingalaterrako ipar-ekialdeko kostaldera erresumaz bereganatzeko asmoz iritsi berria zen Harald III.a Norvegiakoaren bikingoen gudarosteari aurre egin beharra izan zion. Horrela, irailaren 25ean, Stamford Bridgeko guduan anglosaxoien gudarosteak bikingoak garaitu eta Ingalaterratik behin-betiko aldentzea lortu zuen.

Une berean eta hegoaldean, irailaren 26an, Gilen I.a Normandiakoaren gudarosteak Mantxako kanala igaro eta Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean lehorreratu zen. Hortaz, Harald III.a Norvegiakoak eta bere gudarosteak mehatxu berri horren berri izan bezain azkar hegoalderantz ahalik eta arinena joan ziren; halere, iparraldean gerlari asko utzi zituen, bikingoen beste eraso bat egon ez zedin.

1066ko urriaren 14an, Hastingseko gudua jazo zen. Hor, militarki ongi antolatuta eta ziurrenik nagusi zen normandiar gudarosteak bertaratzeko denbora laburrean bide luze bat burutu berri zuen anglosaxoi gudarostea garaitu zuen, gainera Harold II.a Ingalaterrakoa bere ere guduan hil zen. Gudu horrek Ingalaterrako Historiako berebiziko garrantzia izan zuen, herrialdearen etorkizuna, kultura, politika, legeak, hizkuntza eta ohiturak behin-betiko aldatu baizituen.

Abenduaren 25ean, Gilen I.a Normandiakoa eta normandiar gudarostea Londres hiriburuan sartu eta Ingalaterrako Erresumako errege koroatua izan zen. Halere, Gilenek bere arerio nagusia hiltzea lortu arren, normandiarrek hurrengo urteetan anglosaxoien matxinada ugariei aurre egin behar izan zieten, horregatik 1072. urterarte Gilen II.a Ingalaterrakoak ezin izan zuen bere koroa guztiz ziurtatu izan. Anglosaxoi erresistentzia horrek anglosaxoi eliteek beren lurjabetzak galdu eta atzerrira ihes egitera derrigortuak egotera ekarri zuen. Ondorioz, Gilenek erresuma hobekiago kontrolatzeko asmoz Ingalaterrako lurjabetzak bere buruzagi leialenen artean banatu zituen, gainera bera eta bere ondorengo Ingalaterrako normandiar erregeek herrialde osoan zehar gaur egun ezagunak diren gaztelu eta gotorleku ugari eraikiarazi zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200485
* Commonscat Multimedia: Norman Conquest of England

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1068154381057830292156
* GND: 4302751-9
* LCCN: sh85056737
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200485
* Commonscat Multimedia: Norman Conquest of England
**Al Araba Company** (arabieraz, *العربة*) (**Al Araba taldea** ere deitzen zaio) ibilgailuen fabrikazio eta muntaketa enpresa arabiarra da, 1980an sortua eta jatorriz kontratazio orokorrean, automobilen pertsonalizazioan eta ibilgailuen salerosketan espezializatua. Mota guztietako autoetan lan egiten dute, hala nola ibilgaiku blindatuetan, pertsonalizatutako autoetan, ezinduentzako autoetan, auto elektrikoetan, autobusetan eta karabanetan.

2003an Saudi Arabian egindako lehen autoa kaleratu zuten: "Al Araba 1" eta autoen fabrikatzaile bihurtu ziren.

Al Araba 1
----------

Al Araba 1 (arabieraz **العربة**) konpainia honek eta DC Design ibilgailu aldatu eta pertsonalizatuen bazkide indiar artean sortutako luxuzko autoa da. Proiektua 2003an amaitu zen eta Genevako Automobil-erakusketan erakutsi zuten. E. Fouzi Ayoub Sabrik  eta Dilip Chhabriak  eraiki zuten, Mitsubishi Lancer-en oinarritu zuten proiektua. Urtean 12 bakarrik ekoizten ziren bere arrarotasun faktorea mantentzeko, eta prezioa 270.000 dolarrekoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Motor Show Joint-Venture partner of Dilip Chhabria is Al-Araba, personalised by Engineer *Fouzy Ayoub Sabri*
2. ↑  dancewithshadows.com - Dilip Chhabria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11482174

 |

* Wd Datuak: Q11482174
Ingalaterrako eskualdeak
**Ingalaterrako eskualdeak** Ingalaterra banaketa administratiboaren maila nagusia dira. Bederatzi eskualdeak dira:

1. Londres Handia, *Greater London*;
2. Hego-ekialdeko Ingalaterra, *South East England*;
3. Hego-mendebaldeko Ingalaterra, *South West England*;
4. Mendebaldeko Midlands, *West Midlands*;
5. Ipar-mendebaldeko Ingalaterra, *North West England*;
6. Ipar-ekialdeko Ingalaterra, *North East England*;
7. Yorkshire eta Humber, *Yorkshire and the Humber*;
8. Ekialdeko Midlands, *East Midlands*;
9. Ekialdeko Ingalaterra, *East of England*.

Historia
--------

Erresuma Batuko deszentralizazio prozesua nagusia izan da Ingalaterrako eskualdeak sortzeko. lehendabiziko pausoa , Bigarren Mundu Gerraren ondoren sortu zen, *Redcliffe-Maud* txostenak zortzi eskualdea proposatu zuenean. 1972ko Edward Heathen Udal Gobernuen Legeak (*Local Government Act 1972*) prozesuari ekin zion.

1994ko apirilean John Majorren gobernuak Ingalaterrako hamar eskualdeetako gobernuak (*Government Office Regions*) sortu zituen. 1998an Merseyside Ingalaterra ipar-mendebaldea eskualdean sartu zen eskualdeak bederatzi bihurtu zirelarik.

Maastrichteko Itunak eskualdeen botereari bultzada eman zion. Horrela, Erresuma Batuko eskualde tradizionalak, hau da, Gales, Eskozia eta Ipar Irlanda oso txikiak ziren Ingalaterra bezalako eskualde baten parean. Hori zela eta, Erresuma Batuko Alderdi Laboristak, 1997ko hauteskundeen garaipena eta gero, Eskualdeko Garapenerako Agentziak sortu zituen. Gordon Brown lehen ministro berriak, berriz 2010 urterako Agentzien desagerpena proposatu du gobernu lokalek botere gehiago eduki dezaten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48091
* Commonscat Multimedia: Regions of England

---

 |

* Wd Datuak: Q48091
* Commonscat Multimedia: Regions of England


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ingalaterra | Ingalaterrako eskualdeak | Ingalaterra |
| Londres Handia • Hego-ekialdea • Hego-mendebaldea • Mendebaldeko Midlands • Ipar-mendebaldea • Ipar-ekialdea • Yorkshire eta Humber • Ekialdeko Midlands • Ekialdea |
Konputagailu-sare batean, bideratzaileetan zein erabiltzaileen konputagailuetan gordetzen diren eta sareko elementuen arteko bideratzea errazten duten taulei **bideratze-taula** deritze. Bideratze-taula baten lerro bakoitzak bide bat adierazten du (*route*). Honako informazio hau izango dugu bide bakoitzerako:

**Helburu-helbideak.** Normalean hemen ez dira IP helbide soilak agertuko, helbide sortak baizik (normalean, sare helbideak). Helbide sortak adierazteko Azpisare-maskarak erabiltzen dira. Datagrama bat bideratzean, konputagailuak bere helburu-helbidea begiratzen du eta taulan bilatzen du. Dagokion helburu sorta aurkitzen duenean, bilaketa eteten da.
**Hurrengo urratsa.** Datagramak bere bidean bisitatu behar duen sarearteko hurrengo bideratzailearen IP helbidea.
**Interfazea.** Makinak aktibo dituen interfazeen artean, nondik transmititu behar den datagrama hurrengo urratsera iristeko.
**Metrika.** Bide hau erabiliz gero, helburura heltzeko kostua. Bideratze-taula batek bide bat baino gehiago izan ditzake helburu berdinera iristeko, baina metrika baliorik hoberena duena hartzea da komenigarriena. Normalean, balio honek helburura iristeko zeharkatu behar diren bideratzaile kopurua adierazten du.
Bideratze-taula
Informazio hau da bideratze-taula guztietan agertzen dena, horrez gain, informazio osagarria ere egoten da.

Irudian ikus daiteke bideratze-taula baten adibidea, zeinean helburu-helbidea adierazten den (*Destination*), hala nola hurrengo urratsa (*Gateway*, kasu honetan IP helbidea ez da ohiko nomenklaturan azaltzen), interfazea (*Interface*) eta metrika (*Metric*).

Horrez gain bi eremu gehiago ere agertzen dira, helbide mota (*Type*) eta bideratze-protokoloa (*Protocol*).

Datagrama bat prozesatzean, datagramaren helburuko-helbidea bideko helburu-helbidearekin bat datorren begiratzen da. Bat datozen bideek balizko bideen multzoa osatzen dute. Hauen artean maskara luzeena dutenak dira gure datagramari gehien dagozkionak. Maskara luzeena bi bide edo gehiago badaude, hauen artean metrika hoberena duena aukeratzen da, baina oraindik ere metrika bereko bi bide edo gehiago badaude, hauen artean ausazkoa da aukeraketa.

Erabiltzaileen konputagailuen taulen tamaina txikia izan ohi da eta beraz ez du arazorik ematen, bideratzaileetatik ordea trafiko ugari pasatzen da eta garrantzitsua da bideratze-taula txikiak izatea, datagramen prozesatze-denbora minimoa izan dadin, kongestioak emateko probabilitatea gutxituz. Horretarako, *subnetting* teknika erabiltzen da, hainbat sare-helbide helbide bakar batean elkartzeko, azpisare-maskararen erabileraren bidez.

Ikus,gainera
------------

* Kongestio
* Bideratze-algoritmo
* IP helbide
* Bideratzaile

Kanpo estekak
-------------

* TCP/IP-ri buruzko liburua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q290066

 |

* Wd Datuak: Q290066
Ingalaterrako banderaren irudia.
**Ingalaterrako bandera** (ingelesez *Flag of England*) San Jurgi gurutzedun bandera bat da. Berez, ondo zuriko greziar gurutze gorri batez osatua dago.

Gaur egun Ingalaterrako bandera da. Erdi Aroko jatorria du eta 1191an Ingalaterrako Erresumaren banderatzat onartua izan zen. 1707ko Batasun Agiriaren bitartez Ingalaterrako Erresuma eta Eskoziako Erresumak bat egitean, Ingalaterrako bandera eta Eskoziako banderak ere bategin eta Britainia Handiko Erresumaren bandera sortu zen. Ondoren, 1800eko Batasun Agiriaren bitartez, Britainia Handiko Erresumak eta Irlandako Erresumak bat egitean, Britainia Handiko Erresumaren bandera eta Irlandako Erresumaren banderak ere bategin eta Britainia Handiko eta Irlandako Erresumaren bandera sortu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q171117
* Commonscat Multimedia: Flags of England

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q171117
* Commonscat Multimedia: Flags of England
Amaiurko gazteluaren irudikapena.
***Amaiur gaztelu baltza*** (euskara batuan *Amaiur gaztelu beltza*) Lauaxeta poetaren olerki bat da. Bizkaieraz idatzia dago. Gaitzat Amaiurko gazteluaren setioa du. Gerora abeslari eta musika talde askok agertu dute olerki hau bertsio ugaritan: Antton Valverde, Imanol, Hibai Rekondo, Enboskada...

Hitzak
------

  

Amayur gaztelu baltz ori 

—berreun gudari oro sumin—

zaintzen zattuben zaldun onak 

Naparra-aldez egin dabe zin.

  

Izkillu gorriz zenbat gaste

bildur-bako mendittar lerden.

Eta orreik, Yatsu jaun orreik,

Jabier' eko zaldun guren.

  

Ikurrin bat —kate ta lilli—

torre gottijan zabal dago. 

Bera salduko daun semerik 

mendi onetan ezta jayo.

  

Amayur'ko ate-zain orrek 

zidar turutaz oyu-egik.

Baztan-ibarran zenbat etsai, 

arrotz-gabe eztago mendirik!

  

Esitturik Amayur dauko 

Miranda'ko konde Españarrak. 

Orreik bai burnizko janzkijak, 

ta urrezko ezpata-sagarrak!

  

Berekin dator, bai berekin, 

Lerin'go eto orren semia. 

Txakur txarrak jango al abe 

erri-bako zaldun dongia.

  

Goiko aldetik asten dira, 

asten dira subaga-otsez. 

Orma-kontretan zenbat zurgu, 

eta gezi zorrotzak airez!

  

Baña torrean zabal dabil 

ikurrin bat —kate ta lilli—

Nok zapaldu ete dagikez 

berreun gudari orok zoli?

  

Amayur'ko gaztelu baltza 

—jausi yatzuz torre gottijak—.

Baña, arrotza, etzadi geldu, 

napar-seme dira gustijak.

  

Arresi gorri, zubi ausi, 

—zein gitxi diran zaldun orreik—. 

Erijo, samurño zakije 

aberri-min baitabiltz eureik.

  

Miranda'ko konde gaizto orrek 

jo egixuz zidar-turutak.

Ikurrin bat —kate ta lilli—

eztau laztanduko axeak.

  

Berreun gudari oso sumin 

gaztelu-pian dagoz illik. 

Ordutik ona, —zenbat laño—, 

Naparruan ezta aberririk.

Ikus, gainera
-------------

* Amaiurko gazteluaren setioa
* Amaiurko gaztelua

Kanpo estekak
-------------

* Antto Valverde abeslariaren *Amaiur gaztelu baltza* abestiaren bertsioa entzungai
* Imanol abeslariaren *Amaiur gaztelu baltza* abestiaren bertsioa entzungai
* Enboskada musika taldearen *Amaiur gaztelu baltza* abestiaren bertsioa entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253300

 |

* Wd Datuak: Q12253300
**Zumaiako Alde Zaharra** Gipuzkoako Zumaia udalerriaren herrigunea edo alde zaharra da.

Historia
--------

Antzinako herria Santa Maria elizaren ingurua hedatzen zen, hainbat idazle eta historialarien arabera bertan antzinako eliza hura zegoen lekuan San Pedro eliza eraiki zen, aldiz, beste batzuentzat, jatorrizko herrigunea Arritokietako Andre Maria elizaren inguruan hedatu zen. Antso IV.a Gaztelakoak biztanleak hobeto defendatzearren herria Santa Mariaren inguruan bildu zuen, 1292ko martxoaren 1ean herriaren jabetza Orreagako kolegiatari doaintzan eman ziolarik.

1347ko uztailaren 4an, Alfontso XI.a Gaztelakoak Valladolid hirian Donostiako Foruaren bidez Seaz herriko herritar eta nekazariei (Aizarnazabalgo lurraldean) *Villagrana de Zumaya* izeneko udalerria populatzeko pribilegioa eman zien, alkatea, prebostea, epaileak, eskribauak eta ofizialak izendatzeko gaitasuna ere eman zien, udalerriaren harresitzea baimendu eta bere lursailen jurisdikzio zibil eta kriminalaren jabe egin zituelarik. Era berean, Oikinatik Narrondora doazen lurralde eta mendien jabetza eman zien. Guzti hau ondorengo gaztelar erregeek ere berretsi zuten, tartean Pedro I.a (1373), Henrike II.a (1373), Joanes I.a (1379), Henrike III.a (1391), Joanes II.a, bai eta Errege Katolikoek ere, Joana I.a nahiz Henrike III.ak

Ondarea
-------

* Agirre etxea
* Olazabal jauregia
* San Joango iturria
* San Jose komentua
* San Pedro eliza
* Ubillos jauregia
* Zumaia jauregia
* Zumaiako merkatua
* Zumaiako udaletxea

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Zumaia. Historia, herria. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Zumaia: Udalerriaren sorrera eta foru ematea», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23001478

 |

* Wd Datuak: Q23001478


| * i
* e
* a
 Euskal Herriko alde zaharrak |
| --- |
| Agoitz • Agurain • Areatza • Arrasate • Artziniega • Azkoitia • Azpeitia • Baiona • Balmaseda • Bastida • Bergara • Bermeo • Biana • Bilbo • Doneztebe • Donibane GaraziDonostia • Dulantzi • Durango • Elorrio • Errenteria • Erriberri • Eskoriatza • Gares • Gasteiz • Gatzaga Buradon • Getaria • Getxo • Guardia • Hendaia • HernaniHondarribia • Iruña • Larrabetzu • Lekeitio • Leintz Gatzaga • Lesaka • Lizarra • Markina-Xemein • Mutriku • Oñati • Ordizia • Orio • Otxandio • Pasaia • PlentziaPortugalete • Segura • Tolosa • Tutera • Zangoza • Zarautz • Urduña • Zumaia |
**Intsusburu**, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Itsusburu Nafarroa eta Gipuzkoaren arteko mugan dago, Etxegarate eta Lizarrusti mendateak lotzen dituen gandor luzearen erdialdean.
Bi mendate horien arteko ibilbidea nahikoa ezaguna da mendizaleen artean eta ondo markatuta dago, marka zurigorriz.
Ibilbide horretan bertan marka hori eta zuri ugari ere bada, hegoaldeko herrietatik datozen ibilbideenak.
Gandor horretan bertan historiaurreko aztarna ugari dago (trikuharriak eta tumuluak), besteak beste Itsusbururen tontorrean bertan (eta baita Txagadigorrirenean ere, Ekialderago).
Iparraldetik igotzeko biderik dotoreena Bernoako galtzadari jarraitzea da, Ataungo Ergoien auzotik datorrena ekialdeko leporaino.
Txagadigorrirainoko gandorra ere ibiltzeko atsegina da, gora-behera handirik gabea eta etengabeko pagadiaz estalia.
Tartean Irumugeta izeneko tontorra, buzoiduna baina katalogotik kanpo gelditu dena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Intsusburu, .
***Amaiur bat urtero*** liburua 2022.urtean kaleratu zuen Jon Alonsok. Egitura aldetik nobela beltzarena du baina umore beltz dosi handiarekin. Eleberria (H)ilbeltzak eta Amaiur 1522-2022 elkarteak plazaratu zuten. Amaiurko gazteluko guduaren 500. urteurrenaren harira antolatutako ekitaldien baitan kokatzen da liburu hau, urtea horretan zehar egindako bertze ekimenekin batera. Azala eta barneko ilustrazioak Joseba Larretxe Berazadik egin zituen.

Argumentua
----------

Maitaleen desira eta ustekabeko heriotza bat dira Jon Alonsoren nobela berri hau azkartzen dutenak. Film handi bat egiten ari dira Baztanen. Amodiozko istorio gartsu bat da, orain dela 500 urte setiatua izandako Amaiurko gazteluan, Nafarroako erresuma menderatzeko gerran. Maitaleen desira eta ustekabeko heriotza bat dira Jon Alonsoren nobela berri hau azkartzen dutenak. Zinema giroaren xarma beti erakargarria gertatzen da kontakizun literarioan: fikzioaren ondoko errealitatea intrigaz pizten da, aktoreak bi bider bihurtzen dira protagonistak, arazo bitxiez konplikatzen da produkzioa. 

Lan taldeko pertsonaia desberdinek egiten dute kontakizuna, bakoitzak hilketaren ingurukoak azalduz eta grabatzen ari diren filmaren bidez 500 urteko gertakariak nolakoak izanen liratekeen kontatuz. Nolabait, perspektibismoa erabiliz eraiki da eleberria.

Pertsonaia nagusiak
-------------------

* Fernando Sos edo "Pernan Zotz" uhinaren puntan dagoen aktore ezaguna. Bere aurreko filman, *Botijoa erdi beterik dago*, goardia zibil baten papera egin zuen.
* Leon Urkiaga: maldan behera dagoen aktorea. Garai batean, arazo politikoen ondorioz, preso egon zen.
* Eba Goiena: oso modan dagoen aktore euskalduna.
* Johanes Goñi "Ozpinki": gidoilaria eta euskara aditua, beti zehaztasunen bila. Garai batean, arazo politikoen ondorioz, preso egon zen.
* Nere Azpiazu: Filmearen hariak benetan erabiltzen dituen zuzendari-ondokoa.
* Naroa Iturri, filmaren zuzendaria.
* Ramon Ezkai: enpresari usteldua, filmaren ekoizle nagusia.
* Manzanares inspektorea: frankismoaren nostaldikoa den polizia.

Eleberri kritikoa
-----------------

Umorearen erabileraz Alonsok gizartearen elementu ugari kritikatzen du: zinema-munduaren faltsukeria eta divismoa, enpresarien ustelkeria, sinboloen erabilera interesatua, Nafarroako egoera politikoa... Azken hau oso adierazten da izenburuarekin eta Manzares inspektoreak dionarekin: "Baldomero Esparterok esan zuen ezen, Espainaren onurarako, Bartzelona berrogeita hamar urtean behin bonbardatu behar dela; ber arrazoiengatik, hemen beharrezko da Amaiur bat urtero". Aipuak, nolabait, Altsasu auzia burura dakarkigu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  135. or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116235607

 |

* Wd Datuak: Q116235607
**Intxorta** mendiak Gipuzkoako tontorrak dira, Elgeta eta Elorrio (Bizkaia) artean kokatutakoak, muga horretatik eta Udalaitz menditik hurbil.

Bi gainek osatzen dute: *Intxorta* bera (737 m), *Intxorta txiki* edo *Mendratxu* (711 m) eta *Gaztelumendi* (713 m).

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Intxortetako gudua»
Euren baliorik handiena historikoa da. Izan ere, Espainiako Gerra Zibilean inguru hau gotorleku bihurtu zuten gudariek, Francoren ejerzitoaren aurrean 7 hilabetez eutsiz, 1936ko irailaren amaieratik 1937ko apirilaren bukaera arte.

Musika
------

Joseba Tapia trikitilariak *"Agur Intxorta Maite. 1936-37 gudako kantuak"* izeneko diskoan bildu ditu orduko 24 abesti.

Literatura
----------

Ramon Saizarbitoriak *"Gudari zaharraren gerra galdua"* argitaratu zuen 2000an, Intxorta inguru hau protagonista dela.

Iruditegia
----------

* Oroitarria.Oroitarria.
* Lubakia.Lubakia.
* Babeslekua.Babeslekua.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako mendien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Intxorta 1937 Kultur Elkartea
* "Agur Intxorta maite" diskoaren letrak
* Intxorta "Luberri *webgunean*
* "Mendikat" webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3153743
* Commonscat Multimedia: Intxorta

---

 |

* Wd Datuak: Q3153743
* Commonscat Multimedia: Intxorta


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Negeveko hiriak; intsentsuaren bideak zeharkatuak.
**Intsentsuaren Bidea** edo **Intsentsuaren Ibilbidea**, Sortaldeko eta Egiptoko portu mediterraneoak eta India biltzen zituzten eta ipar-ekialdeko Afrikan eta Arabian zehar zihoazen garrantzi handiko antzinako merkataritza ibilbide batzuei ematen zaien izena da. Intsentsu merkataritza hegoaldeko Arabiatik Mediterraneo itsasora zihoan, eta k.a. VII. mende eta k.o II. mende artean loratu zen. Intsentsuaren ibilbidea arabiar olibano eta mirra bezalako ondasunen merkataritzarako kanal bezala erabili zuten; baina indiar espezieak, ebano, zeta eta ehun finak, Afrikako Adarreko artile arraroak, lumak, animalien larruak eta ekialdeko Afrikako urrea garraiatzeko ere erabili zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Killion, Ulric.  (2006). *A Modern Chinese Journey to the West: Economic Globalisation And Dualism.*  Nova Science Publishers, 66 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754999
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235531808
* BNF: 15605635d (data)
* GND: 4127534-2
* SUDOC: 17924258X

 |

* Wd Datuak: Q754999
**Hormona antidiuretiko** (ADH) edo **basopresina** oxitozinarekin batera neurohipofisiak jariatutako hormona da. Hipotalamoko gorputz neuronaletan ekoizten da eta besikuletan sartuta neuronaren axoiaren bukaeraraino garraiatzen da. Axoiaren bukaera hau neurohipofisiraino heltzen da eta bertan exozitosiz askatzen da.

Hormona antidiuretikoak giltzurrunetako hodixka biltzaileetako eta hodixka distaletako zelulen mintzak urarekiko iragazkor bihurtzen ditu. Normalean zelula horiek urarekiko iragaztezinak izaten dira, beraz, ur birxurgapena areagotzen du hormona honek.

Giltzurrunetan uraren birxurgapena erraztuz basopresinak gehiegizko ur galera eragozten du.

Hormona hau bederatzi aminoazidoz osatua dago, honako hau izanik bere egitura: NH2-Cys-Tyr-Phe-Gln-ASN-Cys-Pro-Arg-Gly-NH2.

Bere jariaketaren erregulazioa bi faktoreren menpe dago:

* Gorputzeko likidoen osmolaritatearen igoera. Osmolaritatearen aldaketak hipotalamoan kokatzen diren osmohartzaileek hautematen dituzte. Igoera hau sodio kontzentrazio igoera batek edo ur bolumen jaitsiera batek sortutakoa da. Osmolaritatearen igoera honek ADH-ren jariaketa aktibatzen du, estimulu zuzena eta erantzun bizkorrekoa da hau.
* Gorputzeko likidoen bolumen igoera. Likido bolumena areagotzen denean, bihotzeko aurikulen zabalkuntza ematen da eta zabalkuntza hori hautematen duten hartzaileak aktibatzean ADH-ren jariaketa inhibitzen da.

Giltzurrunetan odola garbitzen da, daramatzan molekula toxikoak (katabolismoaren ondorioz sortutakoak: urea, azido urikoa, NH3...) gernuarekin kanporatzen direlako. Molekula toxiko hauek xurgatzeaz gain, ura ere xurgatzen da giltzurrunetan, geroago basopresinaren aurrean birxurgatzen dena giltzurrunetako hodi biltzaileetan.

Alkoholaren kontsumoak hormona honen inhibizioa eragiten du, ondorioz ez da ura birxurgatuko eta gernuaren bidez iraiztuko da.

Basopresinaren gabeziak diabetes geza izeneko gaitza sortzen du: gaixoak ur asko galtzen du gernuaren bidez (eguneko 10 litro), honek dauzkan ondorio kaltegarriak jasoz (egarri handia, deshidratazioa...)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21124841
* Commonscat Multimedia: Vasopressin

---

 |

* Wd Datuak: Q21124841
* Commonscat Multimedia: Vasopressin
**Muhamad Ali Sadpara** (1976) Pakistango mendizalea da. 2016an Nanga Parbateko neguko lehen igoera arrakastatsua burutu zuen. Alex Txikon eta Simone Moro taldekideek adierazi dute Sadpararen distirarik gabe ezingo zutela igoera burutu. Lau zortzimilako igo ditu urte bakarrean, eta zortzi bere ibilbidean.

Ali Sadpara eta bere semea, Sajid Sadpara, 2019an K2a igo zuena, John Snorri mendizale islandiarrarekin eta Juan Pablo Mohr Prieto mendizale txiletarrarekin elkartu ziren 2021eko otsailaren 5ean K-2 Winter 2021 misio bateratu baterako. Sajidek itzuli egin behar izan zuen arazo tekniko baten ondorioz besteak botila-lepoan utzita, gailurretik gertu. Bere aita Ali, Snorri eta Mohr igotzen jarraitu zuten, baina ez ziren gauez itzuli, aurreikusita zegoen bezala. Otsailaren 6an erreskate misio bat antolatu zen armadaren bi helikopterorekin. Zoritxarrez, hiru eskalatzaileek desagertuta jarraitzen dute.

Kanpoko estekak
---------------

Inoizko erreskate hedatze ikusgarrienean, arrakastarik ez - Naiz - 2021/02/15

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24575984
* Commonscat Multimedia: Ali Sadpara

---

 |

* Wd Datuak: Q24575984
* Commonscat Multimedia: Ali Sadpara
**Amerikako Plaza**, Sevillan kokatua, hiri honetako Maria Luisa Parkean dago, albo batean estilo mudejarreko Arte eta Ohitura Herrikoien Museoa eta bestean estilo pizkundetarreko Arkeologia Museoa duelarik. Errege Pabilioia (estilo gotikokoa eta jabe bezala, Sevillako Udaletxea duena, bulego bezala erabiltzen duena), beste alde baten zati da, eta, azkenik, eta, bisitatuena, beste aldea da, tokikoek, heldu zein gazteek, "usoen parkea" ezizenarekin ezagutzen duten Maria Luisa Parkea, ezizen hori, inguruko kiosko ibiltarietan erositako janari poltsatxoetako janariaz edo bertara, euren seme-alabekin aisialdi uneetan, ohi igandetan, jaieguna izateagatik, joaten direnek euren etxetik dakarten janariaz elikatzera jaisten diren uso ugariengatik jasotzen duelarik.

Plazako aipaturiko hiru eraikinak, Anibal Gonzalezek eraiki zituen 1913 eta 1916 bitartean 1929ko Iberoamerikar Erakusketarako, horietako bakoitzak, arkitektura estilo ezberdina du. Gainera, bertan dago Cervantesen Glorieta, zeramikekin apaindua, idazle honen lanik ospetsuenak gogoratuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2429567
* Commonscat Multimedia: Plaza de América, Seville

---

 |

* Wd Datuak: Q2429567
* Commonscat Multimedia: Plaza de América, Seville