recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hilleryren zaldaina, Everest mendi gailurretik gertu.
**Hillary pasabidea** edo **Hillary zaldaina** Everest mendiaren goialdean zegoen 12 metro inguruko altuerako harrizko aurpegi ia bertikala zen. Itsas mailatik 8790 metrora aurkitzen zen, hego-ekialdeko gailur-lerroan, hego tontor eta tontor nagusiaren bide erdian zegoen. Hego-ekialde bidetik tontorra lortu orduko azken erronka zen. Pasabidearen izena Sir Edmund Hillaryren omenez ipinita dago, Tenzing Norgayrekin batera izan zen tontorrerako bidean eskalatu zuen lehen pertsona.

Pasabidea Everesterako eskaladan zati zailena zelako ezaguna zen. Eskalada garai batzuetan, elurte handiak izan ondoren, arroka izotz eskalada eginez gurutza zitekeen. Hillary pasabidea igotzeak eskumatara 3048 metroko erortze arriskua suposatzen zuen eta ezkerretara 2438 metrokoa. Leku honetan aurkitu zuen Anatoli Bukreyev-ek, sokaz esekita gorpu bat. Horrelaxe kontatu zuen berak idatzitako *The Climb* liburuan. Espedizio batek pasabide hau eskalatzea "nekagarria" zela adierazi zuen. Arroka honi 4. mailako zailtasuna eman zioten teknika handia erabili behar baitzen.

1953ko maiatzaren 29an Edmund Hillaryk eta Tenzing Norgayek pasabide hau lehenengoz igo zutenean, arrakala elurra eta arroken artean igo zuten. Hillaryk pasabideko elurra edozein lekutan baino zailagoa zela adierazi zuen.

Hurrengo urteetan igoera eta pasabidearen aldapa soka finkoen laguntzarekin egiten zen, gehienetan sasoiko eskalatzaileen lehen taldeak ipinita uzten zituelako. Eskalatzaile kopuru handitzearekin pasabidea itxaroteko leku bihurtu zen askotan, eskalatzaileei bere txanda tokatu arte soken artetik pasatzeko denbora luze behar izaten zen, honek arazoak ekartzen zituen menditik zehar erosotasunez ibiltzeko. Bakarrik alpinista batek zeharka zezakeen pasabidea. Eskalatzeko egoera onean, bi ordu behar izaten zuten hegoaldeko tontorretik Hillary pasabideraino, ordu bat edo bi labarra igotzeko eta gero beste 20 minutu Hillary pasabideko tontorretik Everest mendiaren gailurreraino. 2014an sherpek eskailerak ipintzeko aukeraz hitz egin zuten pilaketak ekiditeko baina azkenean ez zen nahi hau bete.

2016an Nepaleko 2015eko lurrikarak Hillary pasabidea aldatu zuela pentsatu zen, baina hainbeste elur zegoenez, ez zen argi ikusten aldatu zen ala ez. 2017ko maiatzean Tim Mosedalek, 6 aldiz Everest eskalatu zuenak, baieztatu zuen. Lurrikarak Hillary pasabidea "kolapsoa" eragin zuen eta arroka handiak mugitu zituen. Aldaketa honek bide errazagoa sortu zuen gailurrera heltzeko.

Hillary pasabide hau Everesten historian eta alpinismo munduan erreferentzia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15114831
* Commonscat Multimedia: Hillary Step

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q15114831
* Commonscat Multimedia: Hillary Step
***Gaspar Melchor de Jovellanos*** 1798an Francisco de Goyak egin zuen olio-pintura da. Lanean Jovellanos politikari, idazle eta ekintzaile ilustratua erakusten du. Lanaren dimentsioak hauek dira: 205x133.

Historia
--------

Gaspar Melchor de Jovellanos, Grazia eta Justiziako Ministroa, bere jatorrizko hirian, Gijónen, deserritua egon zen nekazari erreformak eta askatasun ekonomikoa defenditzeagatik. Erretratu hau Goyak Aranjuezen egin zion, 1798an, Jovellanos Madrilera itzuli eta gutxi. Urte bereko abuztuan Jovellanosek postua utzi behar izan zuen bere erreformek sortutako iskanbilaren ondorioz.

Goya eta Jovellanos arteko harreman
-----------------------------------

1783an, Jovellanos bera Goyak Salamancako Unibertsitatea Inmaculada ikastetxeko elizaren aldare nagusian hiru margolan egiteko enkarguaren bitartekaria izan zen. Margolan horiek Iberiar Penintsulako Gerra txikituak izango ziren. Bitartekaritza hori eskertzeko Goyak Jovellanosi gaur egun Pradoko Museoan dagoen Andre Mariaren sortze garbiaren zirriborroa oparitu zion.

Deskribapena
------------

Erretratuan Jovellanos ministro bezala agertzen da, bere lan-mahaiaren aurreran. Argia idazlearen gainean erortzen da; bitartean gela iluntasunean dago, kontraste handia ezarriz. Jovellanosen arropa oso soila da: ez dauzkak kondekoraziorik ezta ere apaingarririk. Protagonista pentsakor ageri da, burua esku batean gainean jarrita. Jarrera horrek XV. mendetik sarritan malenkonia adierazi du; Jovellanos bere lagunen artean "Malenkoniatsua" bezala ezagutzen zuten. Mahai gainean Minervaren eskultura ikus daiteke, arteen eta jakinduriaren jainkosa; bere keinuak, nolabait, Jovellanos babesten du. Jainkosaren ezkutuan Jovellanosek bultzatu zuen Real Instituto Asturiano de Náutica y Mineralogía erakundearen ikurra ikus daiteke. Jovellanos lanean dago eta, horregatik, mahai gainean paperak eta dokumentuak ikusten dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Gaspar Melchor de Jovellanos* margolanaren fitxa.
2. ↑  *La Inmaculada Concepción* lanaren fitxa. Pradoko Museoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17519475
* Commonscat Multimedia: Gaspar Melchor de Jovellanos (Goya - Museo del Prado)

---

 |

* Wd Datuak: Q17519475
* Commonscat Multimedia: Gaspar Melchor de Jovellanos (Goya - Museo del Prado)
*Artikulu hau kristau kontzeptuari buruzkoa da; inauterietako jaia gaitzat duena beste hau da: «Gizakunde, Emakunde eta Orakunde»*
*Kristo berpiztua*, Matthias Grünewald, XV. mendea.
**Gizakundea** kristautasunaren sinesmen garrantzitsuenetakoa da. Sinesmen honen arabera, Jainko betierekoa osatzen duten hiru pertsonetatik bigarrena (Semea) gizaki egin zen. Doktrinaren arabera, Semearen izate jainkotiarra giza izatearekin elkartu zen pertsona bakarrean (Jesu Kristo). Izate bakoitza, hala ere, bere osotasunean mantendu zen; Jesus, aldi berean, Jainko eta gizaki dela aitortzen dute kristau gehienek (katoliko, anglikano eta ortodoxoek eta protestante gehienek).

Dogma hau Joanen Ebanjelioko lehen atalean agertzen da argi: 14. puntuan azaltzen denez, *Hitza gizon egin zen eta gure artean zen bizitzen.* Bere garapena Nizeako (325), Efesoko (431) eta Kaltzedoniako (451) kontzilioetan egin zen. Beraietan zehaztu zenez, Jesu Kristo Jainko Hirutasuneko bigarren pertsona Andre Mariagandik gorputz harturik gizon egin zen, bere jainkozko izatea galdu gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q616175
* Commonscat Multimedia: Incarnation (Christianity)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13162829d (data)
* LCCN: sh85064725
* NDL: 00564133
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q616175
* Commonscat Multimedia: Incarnation (Christianity)
**Hibiya parkea** (japonieraz: 日比谷公園, *Hibiya Kōen*?)
, Tokioko Chiyoda auzoan kokatua dagoen parkea da, Jauregi inperialeko lorategien ekialdean. 160.000 m²-tik gorako azalera dauka eta hainbat Ministerio eta hainbat Banketxeren egoitzak daude bertan.

Historia
--------

Eremu hau Mōri eta Nabeshima leinuek okupatu zuten Edo Aroan, eta ondoren Meiji garaian maniobra militarrak egiteko erabili zen. 1903an azkenik parke publikoa bihurtu zen.

Eraikinak
---------

1929an altxatu zuten parkeko eraikinik ezagunena, adreilu gorrizko *Shisei Kaikan* eraikin gotikoa. Berau zen *Domei Tsushin* Estatuko komunikazio zerbitzuaren egoitza.

Gaur egun hainbat ministerio daude bertan, Ingurugiro Ministerioa, Osasun eta Lan Ministerioa eta Justizia Ministerioa hain zuzen ere. Banku batzuen egoitzak ere badaude bertan.

Kultura
-------

Nissay Antzokiak opera emankizunak egiten ditu, baina parkean aire librean ere izaten dira kontzertuak.

Iruditegia
----------

* Hibiya parkea.Hibiya parkea.
* Shisei Kaikan eraikina.*Shisei Kaikan* eraikina.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1378533
* Commonscat Multimedia: Hibiya Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255882101
* NDL: 00644143

 |

* Wd Datuak: Q1378533
* Commonscat Multimedia: Hibiya Park
**Helio Piñón** (Onda, 1942) espainiar arkitektoa da.

Bartzelonako Arkitekturako Goi Mailako Eskola Teknikoan (E.T.S.A.B.) egin zituen arkitekturako ikasketak, eta 1966an graduatu zen. Ikasle garaian, Albert Viaplana arkitektoarekin (1933) batera lan egin zuen. Urte asko egin dituzte elkarrekin, eta E.T.S.A.B.eko proiektuen katedraren ardura izan dute biek. Zenbait sari eskuratu ditu: adibidez, Ciutat de Barcelona saria (1983), Santseko plazaren ordenazioagatik jasotakoa, edo Arkitekturako FAD saria, 1984an. Lehiaketei dagokienez, lehenengo saria eskuratu zuen Valentziako Arkitektoen Kolegio Ofizialaren egoitzarako lehiaketan, 1977an, eta Bartzelonako Besós parkerako ideien lehiaketan, 1982an. 1984an, Huelvako Rio Tintoko kaia berrerabiltzeko ideien lehiaketako lehen saria eta Esplugas de Llobregateko udalarena irabazi zituen, eta, handik bi urtera, Rotterdameko Zuidpleinen ordenaziokoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)** 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258997
* Commonscat Multimedia: Helio Piñón

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96234471
* ISNI: 0000 0000 7828 4235
* BNE: XX908399
* GND: 132536153
* LCCN: n78042397
* SUDOC: 094239436
* UB: a1001102
* ICCU: VEAV033222
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04877/eu\_p\_1948/p1948

 |

* Wd Datuak: Q12258997
* Commonscat Multimedia: Helio Piñón
**Gwinnett konderria** (ingelesez: *Gwinnett County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lawrenceville da. 2010eko zentsuaren arabera 805.321 biztanle zituen, Gwinnett kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gwinnett konderriak 1.131,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,56 ura dira. Beste 1.114,69 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 805.321 pertsonetatik 516.351 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 162.035 dira. 184.122 beltzak edo afroamerikarrak. 1.535 amerikar natiboak ziren eta 343 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 84.763 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.489 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15.718 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490065
* Commonscat Multimedia: Gwinnett County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136047809
* ISNI: 0000 0004 0418 8995
* LCCN: n81018220
* NARA: 10039195
* **Lekuak**
* OSM: 964803
* TGN: 2000358

 |

* Wd Datuak: Q490065
* Commonscat Multimedia: Gwinnett County, Georgia
***R.U.R.*** Karel Čapek txekiar idazlearen zientzia-fikzio antzezlan bat da. R.U.R. *Rossumovi Univerzální Roboti* (Rossumen Robot Unibertsalak) esaldiaren laburdura da. Euskaraz *Erroboten Lantegia* izenarekin itzuli zuen Xabier Monasteriok. 1920ean idatzi zuen baina 1921eko urtarrilaren 25ean estreinatu zen. Zientzia fikzioan zein beste hizkuntzatan *robot* hitza sartu zuen, txekieraz "lan esklabo, joputza" moduko zerbait esan nahi duena.

*R.U.R.* oso azkar bilakatu zen influentea bere argitalpenaren ostean. 1932an jada hogeita hamar hizkuntzatan argitaratu zen. Antzezlana pertsona artifizialak (*roboti*) egiten dituen fabrika batean hasten da, materia organiko sintetikoa erabilita. Izaki bizidunak dira, haragi eta odol artifizialarekin eginda, makinaria izan beharrean. Askok pentsatzen dute gizakiak direla eta euren kabuz pentsatzeko gai direla. Hasiera batean ematen du gizakientzat lan egiteak pozten diela, baina roboten matxinada bat gertatzen da eta gizakien desagerpena dakar. Čapekek beranduago beste gerturapen bat egin zion gaiari *Valka s mloky* liburuan (*Arrabioen gerra*, 1936), non ez-gizakiak gizakien zerbitzari klasean bilakatzen diren.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   «euskarari ekarriak» *ekarriak.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1164094
* Commonscat Multimedia: R.U.R.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312332449
* GND: 4572771-5
* LCCN: no2014165645
* NKC: aun2007415079
* Open Library: OL575637W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1164094
* Commonscat Multimedia: R.U.R.
**Helicobacter pylori** Helicobacter generoaren bakterio ezagunena da, giza patogenoa delako. Bakterio honek urdaileko zein duodenoko ultzerak (ultzera peptikoak) eta gastritis kronikoa, batik bat, eragiten ditu. Hala ere, bakterio honen eramaile osasuntsu asko ere badaude, gaixotasun gastrikoen arrastorik ez dutenak.

Frogatu da, halaber, Helicobacter pyloriak eragindako gastritis kronikoak urteen poderioz urdaileko minbizia bihur daitezkeela.

Mikrobio hau gai da urdaileko mukosetan bizitzeko, bertako azidotasun gogorrari (pH=2) aurre eginez. Bakterioak ureasa izeneko entzima ekoizten du, urea deskonposatzen duena, amoniako sortuz eta inguruko pH azidoa alkalino bihurtuz. Bakterioa, beraz, mikroingurugiro alkalino batean bizi da, urdaileko pH azidotik babestuta.

Berezitasun horretan oinarritzen da, hain zuzen ere, ultzera peptikoa duten gaixoengan bakterioa antzemateko teknika: arnasaren testa. *Helicobacter pylori*-ak urea molekula karbono dioxido (CO2) eta amoniako bihurtzen duenez, gaixoak urea markatuta hartu ondoren botatako arnasan CO2 markatuta neurtzen da, ureasa egotearen adierazlea dena.

Gaur egun gastritis kronikoa eta ultzera peptikoaren tratamenduan *Helicobacter pylori*a desagertarazteko antibiotikoak erabiltzen dira, urdaileko mukosaren babeslearekin batera. Hiru antibiotiko batera hartzen dira, amoxizilina, tetraziklina eta metronidazola erabilienak izanik.

XX. mendeko 80ko hamarkadan Robin Warren eta Barry Marshall patalogoek garbi frogatu zuten Helicobacter pyloria ultzera peptiko gehienen eragilea zela, eta gaitz hori estresa edo elikadura ohituren ondorioa ez zela, ordura arte uste zen bezala. Ikerketa horiek 2005eko Medikuntzako Nobel Saria ekarri zieten aipatutako bi zientzilariei

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q180556
* Commonscat Multimedia: Helicobacter pylori
* Wikispecies Espezieak: Helicobacter pylori

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12165059q (data)
* LCCN: sh88002440
* NKC: ph117013
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 972342
* GBIF: 3223395
* ITIS: 962224
* NCBI: 210
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 000229
* MeSH: D016480
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: U09W5JOL3Z

 |

* Wd Datuak: Q180556
* Commonscat Multimedia: Helicobacter pylori
* Wikispecies Espezieak: Helicobacter pylori
**Hanover konderria** (ingelesez: *Hanover County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hanover da. 2010eko zentsuaren arabera 99.863 biztanle zituen, Hanover kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hanover konderriak 1.227,15 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,65 ura dira. Beste 1.213,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 81,38 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 99.863 pertsonetatik 87.507 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.116 dira. 9.202 beltzak edo afroamerikarrak. 319 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.333 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 136 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.335 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q341679
* Commonscat Multimedia: Hanover County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133689834
* ISNI: 0000 0004 0505 7700
* LCCN: n80089544
* NARA: 10036555
* **Lekuak**
* OSM: 2534182
* TGN: 1002451

 |

* Wd Datuak: Q341679
* Commonscat Multimedia: Hanover County, Virginia
**Herri Indarren Batasun Nazionala** (frantsesez: *Union Nationale des Forces Populaires* edo *UNFP*; arabieraz: الاتحاد الوطني للقوات الشعبية‎) Marokoko alderdi politiko ezkertiar bat da, 1959ko irailaren 6an sortua, Istiqlal alderdian gertatu zatiketa baten ondoren.

Alderdiaren sorrera
-------------------

Istiqlal alderdiko ezkertiarrak alderdiaren zuzendaritzaren kontra jarri ziren 1959ko urtarrilaren 25ean. Alderdiko zuzendaritzari leporatzen zioten Abdallah Ibrahim alderdikide eta Marokoko Lehen Ministroaren kontra jardutea. Ibrahim, Abderrahim Bouabid eta Mehdi Ben Barka alderdiaren ezkerreko aldean zeuden. 1959an alderdi barneko giroa txartu zen, eta irailean zatitu zen. Zatiketa hartatik sortu zen UNFP.

Helburuak
---------

Alderdia Casablancako Kawakib zineman sortu zen. Ondoko helburu hauek jarri zituzten:

* Herriaren independentziaren defentsa
* Atzerriko armadak joatea
* Kolonia garaiko arazoak indargabetzea
* Liberazio ekonomiko politikari eustea
* Laborantza erreforma abiatzea
* Industrializazioa hastea
* Oinarrizko ekonomia sektoreak nazionalizatzea
* Demokrazia errealista indarrean jartzea
* Aljeria sostengatzea independentziaren aldeko borrokan

Alderdiaren kontrako jazarpena
------------------------------

1963ko ekainean, alderdiko hainbat kide atxilotu zituzten, Hassan II.a erregearen kontrako konspirazio bat prestatzen ari zirela leporatuta. Ihesean zeuden Mehdi Ben Barka eta beste hamaika arduradun hiltzera kondenatu zituzten.

Zatiketa
--------

Alderdian zatiketa bat gertatu zen 1975ean, eta gehiengoaren babespean, izena aldatu zuen. *Union socialiste des forces populaires* izena hartu zuen. Abderrahim Bouabid hautatu zuten idazkari nagusi. Abdallah Ibrahim, aldiz, alderdi zaharrean gelditu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Les gouvernements marocains depuis l'Indépendance.*  (Noiz kontsultatua: 2020/1/24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q692325
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155636274
* LCCN: no98124587
* SUDOC: 088681645
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q692325
Iritzi publikoa era askotara adierazten da.
**Herri iritzi** edo **iritzi publikoa** gizarteak edo norbanakoak gertakari sozialeekiko duen joera edo lehentasuna da, joera hau benetazkoa edo norbaitek ala zerbaitek bultzatua izan daitekelarik.

Herri iritzia gaur egun politika harremanak deitzen zaienetan kontzeptu nagusi izan da. Azterketa ugariren ondoren iritzi publikoa gauza edo elementu askok batera osatzen dutela ondorioztatu da, baina, era berean, elementu haietako bakar batek ere ez du nagusitasun osoa bereganatzen. etan La opinión pública ha sido el concepto dominante en lo que ahora parece referirse a la comunicación política. Gainera hedabide modernoek gaur egungo gizarte masifikatuan iritzi eremua ikuspegi berri batetik ikustera behartuarazi dute.

Bestalde, iritzi publikoak ikerketa eremu gisa ibilbide luzea duela ere kontutan hartu behar da, nahiz eta iritzi publikoa sarri demokraziarekin lotua izan ohi den, harekiko ezberdindu behar da. Hots, iritzi publikoak politika harremanen saileko sektore askoren arteko bat da.

Herri iritzia azaltzeko moduak
------------------------------

Bide asko daude iritziak kaleratzeko:

* Protestak, zirkulazioa oztopatzea eta, orokorrean, manifestazioak
* Eraikinen eta lokalen okupazioa
* Lan geldialdiak lantegietan
* Piketeak
* Inkestak
* Erreferendum eta galdeketak
* Gutun irekiak eta iritzi artikuluak

Ikus gainera
------------

* Iritzi artikulu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17946
* Commonscat Multimedia: Public opinion

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318767f (data)
* GND: 4043152-6
* LCCN: sh2002006218
* NDL: 00574311
* NKC: ph116571
* NARA: 10644296
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011639

 |

* Wd Datuak: Q17946
* Commonscat Multimedia: Public opinion
**Redingo bastioia** Nafarroako Iruñea defentsa gotorleku bat da. Iruñeko harresien atal edo zati bat da eta honen ipar-ekialdo izkinan dago, Zaldi Zuriaren parean. Bertatik Iruñeko iparraldeko Arrotxapea, Arantzadi eta Txantrea auzoak nahiz Ezkaba mendiaren ikuspegi ezinobeagoak daude.

Kokapena
--------

Carmen kalearen eta Barbazana pasealekuaren artean dago.

Historia
--------

XVI. mendean sortu zen. Izan zen bezala mantentzen den harresien zati bakarra da. Historikoki, harresitutako gune osoan hobekien defendatutako eta sarbide zaileneko gunetzat hartzen zen. Bere izar-formak, kanoiek, tiro angelu guztiak estaltzea ahalbidetzen zuen. Izarraren mutur bakoitzean garita bat dago.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19694639
* Commonscat Multimedia: Baluarte del Redín

---

 |

* Wd Datuak: Q19694639
* Commonscat Multimedia: Baluarte del Redín


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Hipobromito** ioia BrO− formulako ioia da non bromoa +1 oxidazio-egoeran dagoen. Ioiaren gatzei ere esaten zaie hipobromito.

Hipobromitoak hipokloritoaren moduan jokatzen du eta ondorioz desinfektatzaile gisa erabiltzen da.

Prestakuntza
------------

Hipobromitoa prestatzeko hidroxido alkalino baren ur-disoluzioari bromoa eransten zaio. Bromuro eta hipobromito ioiak eratzen dira. Erreakzio azkarra da 20 °C-tan.

Br2 + 2 OH−(aq) → Br− + BrO− + H2O

Erreakzio honetan bromoa dismutatu egiten da (oxidazioa eta erredukzioa gertatzen zaio aldi berean) 0 oxidazio-egoeratik (Br2) -1 oxidazio-egoerara (Br-) eta +1 oxidazio-egoerara (BrO-). Sodio hidroxidoa baliatzen bada, sodio hipobromitoa isola daiteke kolore laranjako solido moduan.

Albo-erreakzio bat gertatzen da, zeinetan hipobromitoa espontaneoki bromurora eta bromatora (+5 oxidazio-egoera) dismutatzen den. 20 °C-tan azkar gertatzen da, baina 0 °C-tan mantsotu egiten da. Hortaz, tenperaturaren bidez kontrola daiteke dismutazioaren neurria.

3 BrO− → 2 Br− + BrO−

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Kneen, W. R..  (1972). *Chemistry: facts, patterns, and principles.*  Addison-Wesley ISBN 0-201-03779-3. PMC 662457. (Noiz kontsultatua: 2021-03-21).

Ikus, gainera
-------------

* Bromuro
* Bromito
* Bromato
* Perbromato

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q419413
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 14380-62-2
* ChEBI: 29250
* ChemSpider: 4574121
* PubChem: 5460626
* SMILES: [O-Br&zoom=2.0&annotate=none ID]
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 14380-62-2

 |

* Wd Datuak: Q419413
**Prusiera zaharra** hizkuntza baltikoen taldeko hizkuntza hil bat da, behinola antzinako prusiarrek hitz egiten zutena, hau da, Prusiako bertako biztanleek, alemanek eta poloniarrek XIII. mendean kolonizatu baino lehenago. Aspaldiko Prusia hura gerora Ekialdeko Prusia deitu zen eskualdea da, egungo Poloniako ipar-ekialdean, Lituanian eta Errusiako Kaliningradeko oblastean kokatua. Beraz, ez da nahasi behar izen bereko geroko Prusia estatu alemaniarrarekin. Halaber, prusiera zaharra deitzen zaio, behe-prusiera eta goi-prusiera alemanaren dialektoekin ez nahasteko. Prusiera zaharra XIII. mendearen inguruan hasi zen idazten latindar alfabetoan, eta orduko testu zenbait gorde dira. Bestalde, Klaipėdan, talde bat hizkuntza horren bertsio berreraikia berpizten ahalegintzen ari da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | ***Bisita ezazu Prusiera zahar*** Wikimedia Incubator proiektuan |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35501
* Commonscat Multimedia: Prussian language

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4120129-2
* NKC: ph587013
* AAT: 300395461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35501
* Commonscat Multimedia: Prussian language
**Hans-Jürgen Heise**, jaiotza-izenez **Hans-Jürgen Scheller** (Bobolice, Pomerania, gaur egun Polonia, 1930eko uztailaren 6a - Kiel, Alemania, 2013ko azaroaren 13a) alemaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Hogei urte zituela Berlingo mendebaldera joan zen ihesi. 1958tik aurrera Kieleko Mundu Ekonomiako Institutuko artxiboko zuzendari gisa lan egin zuen, gaztelaniazko eta ingelesezko poemak alemana itzultzeaz gainera. Sari asko irabazitakoa da, eta horien artean aipagarriak dira Pomeraniako Kulturaren saria (1993) eta Andreas Gryphius saria (1994).

Arthur Rimbaud eta Federico García Lorcaren testuen bidez poesia egiteko molde propioa aurkitu zuen; barneko eta kanpoko naturaren arteko tirabirek markatzen dute bere obra. Bere lehenengo poema bilduman *Vorboten einer neuen Steppe* (1962, "Estepa berri baten aitzindariak") ekologiaz hitz egiten du ironia handiz. Hurrengo lanak sinbolistagoak dira: *Worte aus der Zentrifuge* (1966, "Hitzak zentrifugadoratik"), *Besitzungen im Untersee* (1973, "Ondasunak itsas hondoan"), edo *Vom Landurlaub zurück* (1975, "Landako oporretatik bueltan").

Espainiako eta Latinoamerikako poesiaz zuen ezagutzari esker, tonu eta eduki berriez hornitu zuen naturaren lirika. Beste lan batzuk: *Wegloser Traum* (1964, "Biderik gabeko ametsa"), *Beschlagener Rückspiegel* (1965, "Atzerako ispilu gandutua"), *Der Zug nach Gramenz* (1985, "Gramenzera doan trena") eta *Der Aufstand der Requisiten* (1992, "Betebeharren matxinada").

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124729
* Commonscat Multimedia: Hans-Jürgen Heise

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85774267
* ISNI: 0000 0001 0921 8776
* BNE: XX1301085
* BNF: 120591525 (data)
* GND: 118773798
* LCCN: n50028518
* NKC: xx0072775
* SUDOC: 074577557
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02740/eu\_h\_1289/h1289

 |

* Wd Datuak: Q124729
* Commonscat Multimedia: Hans-Jürgen Heise
*Artikulu hau Piritooren emazteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hipodamia (argipena)».*

Zentauro bat Hipodamia bahitzen saiatzen da; Piritoo eta Teseo aurka egiten diote. Apuliar estiloko kratera, K. a. 350-K. a. 340 aldean, British Museum
**Hipodamia** (antzinako grezieraz: Ἱπποδάμεια, *Hippodámeia*) edo **Deidamia** (antzinako grezieraz: Δηιδάμεια), greziar mitologian, Butesen edo Adrasto, Argosko erregearen, alaba eta Piritoo, lapitarren erregearen, emaztea zen. Belaunaldiko emakumerik ederrenetako bat zen. Haren ezkontzako zeremonian gertatu zen zentauroen eta lapitarren arteko borroka.

Ezkontza egunean, Piritook oturuntza handi batera gonbidatu zituen lurraldeko biztanle guztiak, zentauroak barne. Baina hauek, ardoa sekula probatu gabeak, mozkortu egin ziren eta Hipodamia bahitu zuten, gainontzeko emakumeak eta oturuntzara joan ziren gizon gazte batzuekin batera. Hau izan zen zentauroen eta lapitarren arteko gerra ospetsuaren hasiera; gerran lapitarrak nagusitu ziren, Piritooren lagun leiala zen Teseoren laguntzarekin.

Piritoo eta Hipodamiak Polipetes izeneko seme bat izan zuten, Troiako Gerra ospetsuan parte hartu zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2468258
* Commonscat Multimedia: Hippodamia (wife of Pirithous)

---

 |

* Wd Datuak: Q2468258
* Commonscat Multimedia: Hippodamia (wife of Pirithous)
**"Qué he sacado con quererte"** (euskaraz "Zer atera dut zu maitatzearekin") Violeta Parra abeslari txiletarraren abesti ospetsua da. Abestia *Recordando a Chile (una chilena en París)* (1965) albumean jaso zen. Abestia auen maputxe batean oinarrituta dago.

Gaia
----

Abesti hau maitasun ezaren eta atsekabearen oda bat da, Gilbert Favre suitzarrarekin, Violeta Parrak izandako harreman sentimental ekaiztsu batek sortua. Abestia erritmo sinplea da, maputxe aiene batean inspiratua.

Hitzak
------

Abestiak horrela dio:

¿Qué he sacado con la luna,  

¡Ay, ay, ay!  

Que los dos miramos juntos?  

¡Ay, ay, ay!  

¿Qué he sacado con los nombres  

¡Ay, ay, ay!  

Estampados en el muro?  

¡Ay, ay, ay!  

Como cambia el calendario,  

¡Ay, ay, ay!  

Cambia todo en este mundo.  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay! ¡Ay!  

¿Qué he sacado con el lirio  

¡Ay, ay, ay!  

Que plantamos en el patio?  

¡Ay, ay, ay!  

No era uno el que plantaba;  

¡Ay, ay, ay!  

Eran dos enamorados.  

¡Ay, ay, ay!  

Hortelano, tu plantío  

¡Ay, ay, ay!  

Con el tiempo no ha cambiado.  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay! ¡Ay!! Ay!  

¿Qué he sacado con la sombra  

¡Ay, ay, ay!  

Del aromo por testigo,  

¡Ay, ay, ay!  

Y los cuatro pies marcados  

¡Ay, ay, ay!  

En la orilla del camino?  

¡Ay, ay, ay!  

¿Qué he sacado con quererte,  

¡Ay, ay, ay!  

Clavelito florecido?  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay, ay, ay!  

¡Ay! ¡Ay!  

Aquí está la misma luna,  

¡Ay, ay, ay!  

Y en el patio el blanco lirio,  

¡Ay, ay, ay!  

Los dos nombres en el muro,  

¡Ay, ay, ay!  

Y tu rastro en el camino.  

¡Ay, ay, ay!  

Pero tú, palomo ingrato,  

¡Ay, ay, ay!  

Ya no arrullas en mi nido.  

¡Ay, ay, ay!

Bertsioak
---------

Abesti hau Latinoamerikan oso ezaguna da, eta, ondorioz, bertsio ugari ezagutu ditu. Hona hemen bertsionatu duten abeslari batzuek: Natalia Lafourcade, Raphael, Guadalupe Plata, Mercedes Sosa, Ángel Parra, Isabel Parra...

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jatorrizko abestia You Tuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111698053

 |

* Wd Datuak: Q111698053
**Haruka Agatsuma**, jponieraz 我妻 悠香, Kawaguchi, Honshu (Japonia), 1994ko abenduaren 18a) sofbolean aritzen den jokalari japoniarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Japonia ordezkatuz, AEBren (zilarrezkoa) eta Kanadako taldeen aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatuko zuten Japoniako taldea: Haruka Agatsuma, Mana Atsumi, Yamato Fujita, Miu Goto Nodoka Harada, Yuka Ichiguchi, Hitomi Kawabata, Nayu Kiyohara, Yukiyo Mine, Sayaka Mori, Minori Naito, Yukiko Ueno Saki Yamazaki, Eri Yamada eta Yu Yamamoto-k.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Softbolaemakumezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Haruka Agatsuma» *olympedia.org* 2021-12-27an begiratua**(Ingelesez)**
2. ↑  «Haruka Agatsuma» Olympics.com 2021-12-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  "Softbola, emakumezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107598244

 |

* Wd Datuak: Q107598244
**Pyrenaica** Euskal Herrian Euskal Mendizale Federazioak argitaratzen duen aldizkaria da.

Mendizaletasunaren mundua eta bere inguruko gai ezberdinei buruzko hiru hilabetero argitaratzen den aldizkaria da, betiere etekin edo onura ateratzeko asmorik gabe. Aldizkari hau 1926an sortu zen.

Aldizkaria Euskal Mendizaletasunaren bilakaera eta garapena jarraitzeko erreferente ezinhobea bilakatu da, bertan**"Euskal mendizaletasunaren testigantzazko historia"** (*"Historia testimonial del montañismo vasco"*) izenburupeko idazlan interesgarri bat kaleratu zelarik, Antxon Iturrizak idatziriko hiru liburuz osatutako bilduma.

Pyrenaica aldizkariak bere egoitza Bilbon du, 2022. urtearen hasieratik bere zuzendaria Iván Ruiz Rotaeche delarik.

Kanpo estekak
-------------

* Pyrenaicaren webgunea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9064968
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153225495
* LCCN: n87817668

 |

* Wd Datuak: Q9064968
***Pyrgulopsis avernalis*** Hydrobiidae familiako gastropodo urtar txiki bat da, ur-gezan bizi dena. Bere bizigunea ibaien jaiolekuak dira, eta habitat oso txikiak galzorian daude. Nevadako Moapa Bailaran baino ez da aurkitzen, Ameriketako Estatu Batuetan, eta horregatik ingelesez **Moapako errekarrietako barraskilo** izena ematen zaio.

Deskribapena
------------

2,4 eta 4.3 milimeto artean neurtzen dute eta oskol koniko obalatua dute. Beste *Pyrgulopsis* batzuengandik bereizten da zakilaren filamentuak lobulu txiki bat duelako eta filamentu luzea, zakilaren ornamentua glandula terminal bat baino ez delarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hershler, Robert.  (1994). *A review of the North American freshwater snail genus Pyrgulopsis (Hydrobiidae).*  Washington, D.C. : Smithsonian Institution Press (Noiz kontsultatua: 2020-11-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308302
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 396387
* GBIF: 5192430
* ITIS: 70788
* UICN: 8621
* WoRMS: 991518

 |

* Wd Datuak: Q308302
***Pyronia tithonus*** Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan bizi da eta espezie migratzailea denez XX. mendean hadadura aldaketa handiak izan ditu, bizi eremua aldika handituz eta txikituz.

Lineok deskribatu zuen 1758. urtean.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko tximeleta da, 36-40 mm-tako hegal-zabalera du. Hegalak laranja kolorekoak dira, alboetan marroiak eta ertzetan marra zuri fin bat dute. Aipagarria da aurreko hegaletan duten ozelo beltz bana, barruan bi puntutxo zuri dituena. Azpialdean aurreko hegalak antzekoak dira baina atzekoetan marrazkiak desitxuraturik daude, gainezarritako orban zuri eta marroiak tartekatuz. Emearen hegaletan orban gehiago agertzen dira arrenetan baino.

Beldarra marroi-berdexka da, bizkarrean marra ilun bat du eta alboetan marra zuri bana. Oso iletsua da.

Bizi zikloa
-----------

Urtero belaunaldi bakarra izaten du. Emeak gramineotan jartzen ditu arrautzak, 100-200 artean, hegan ari dela arrautzak eroriaraziz. 14 egunetara beldarrak jaiotzen dira. Hauek hibernatu egiten dute eta udaberrian esnatu egiten dira. Ondoren pupa sortu eta uztailean jaiotzen dira tximeletak. Abuztua izaten da tximeleta gehien ikusten den hilabetea.

Habitata
--------

Bide ertzetako zelaietan eta basoetako argigunetan ikusten da, itsas mailatik hasi eta 1.500 metrotako altuera artean.

Iruditegia
----------

* Tximeleta goitik begiratuta.Tximeleta goitik begiratuta.
* Tximeletaren azpialdea.Tximeletaren azpialdea.
* Emea lore gainean.Emea lore gainean.
* Beldarra.Beldarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A-Z of butterflies - Butterfly Conservation» *web.archive.org* 2012-05-11 (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Lobito agreste. Pyronia tithonus» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).
3. ↑   «UK Butterflies - Gatekeeper - Pyronia tithonus» *www.ukbutterflies.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2022-09-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1668437
* Commonscat Multimedia: Pyronia tithonus

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 29381
* BioLib: 51675
* Dyntaxa: 201106
* EOL: 135902
* Fauna Europaea: 441312
* GBIF: 5137458
* NCBI: 111938

 |

* Wd Datuak: Q1668437
* Commonscat Multimedia: Pyronia tithonus
**Hibernian Football Club** Eskoziako futbol talde bat da, Edinburgh hiriburuko Leith auzokoa. Eskoziako lehen mailan jokatzen du. Eskoziako 4 Liga eta 8 Kopa eskuratu ditu. Etxeko partiduak Easter Road estadioan jokatzen ditu.

Historia
--------

Taldea 1875ean eratu zuten Cowgate kalean bizi ziren inmigrante irlandarrek. Hortik bere izena, *Hibernia* baita Irlandaren izen klasikoa. Hasieratik bertatik lortu zituen tituluak, liga bat eta bi kopa.

Bigarren aro bikaina Bigarren Mundu Gerraren ondoren iritsi zen hiru Liga berri irabazi baitzituen. 1956an Europako Kopako final erdietara iritsi zen eta Stade de Reimsek kanporatu zuen. 1961ean Hirietako Ferien Kopan ere final erdietara iritsi zen eta oraingoan AS Roma izan zen borreroa.

XXI mendean Eskoziako talde onenetakoa izan den arren 2014an maila galdu zuen. Bigarren mailan egonik ere 2016an Kopa irabaztea lortu zuen eta Ligako Kopako finala ere jokatu zuen.

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Eskozian: 10

* Eskoziako Liga (4): 1903, 1948, 1951, 1952.
* Eskoziako Kopa (3): 1887, 1902, 2016.
* Eskoziako Ligako Kopa (3): 1972, 1991, 2007.

### Nazio artean: 0

* Europako Kopa (0): finalerdiak 1956an.
* Hirietako Ferien Kopa (0): finalerdiak 1961ean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192597
* Commonscat Multimedia: Hibernian F.C.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129082228
* LCCN: n85341485

 |

* Wd Datuak: Q192597
* Commonscat Multimedia: Hibernian F.C.
**Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna** hegazti migratzaileak eta haien habitatak kontserbatzeko beharraz sentzibilizatzeko eguna da. Hegaztiek migratzeko unean dituzten mehatxuak, hegaztien garrantzi ekologikoa eta bizitza basatia zaintzeko nazioarteko lankidetzaren beharra azpimarratzen ditu.

Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna
---------------------------------

2006tik eta UN Environment erakundeak koordinatua, Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna (ingelesez,WMBD) urtero ospatzen da..Mundu osoko hegazti migratzaileen eta haien habitaten kontserbazioa inspiratzea da helburua.

2018az geroztik, hegaztiei buruzko sentsibilizaziorako eta hezkuntzarako munduko kanpaina handienetako bi, Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna eta Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Eguna elkartu ziren. Lehenengoa Environment for the Americas (EFTA) erakundeak zuzendu zuen, eta bigarrena Hegazti Basatien Kontserbazioari buruzko Hitzarmena (ingelesez, AEWA). Beraz, 2018tik ekintza bateratua da **Hegazti Migratzaileen Mundu Eguna.**

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «12 de Mayo: Día mundial de las Aves Migratorias.» *Hotel Río Lagartos* 8 de mayo de 2019.

Ikus, gainera
-------------

* Nazio Batuen Ingurumen Programa

Kanpo estekak
-------------

* Hegazti Migratzaileen Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «Bird Day» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16558581

 |

* Wd Datuak: Q16558581
**Hickman konderria** (ingelesez: *Hickman County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clinton da. 2010eko zentsuaren arabera 4.902 biztanle zituen, Hickman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hickman konderriak 655,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,88 ura dira. Beste 627,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,48 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.902 pertsonetatik 4.355 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 57 dira. 451 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 66 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500680
* Commonscat Multimedia: Hickman County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759561
* ISNI: 0000 0004 0617 9523
* LCCN: n81112510
* NARA: 10038929
* **Lekuak**
* OSM: 1846534
* TGN: 2000800

 |

* Wd Datuak: Q500680
* Commonscat Multimedia: Hickman County, Kentucky
***Gizon zaharra biluzik eguzkitan***, (katalanez: *Vell nu al sol*), Marià Fortuny margolari katalanak 1871an, olioaz egindako margolan ezaguna da. Gai honen inguruko obra desberdinak egin zituen baina ezagunena, ziur aski, Pradoko Museoan erakusten dena da.

Deskribapena
------------

Margolanean gizon bat ikusten dugu, biluzik gerritik gora. Hondo ilun baten aurrean dago eguzkitan. Eguzkiaren eraginak atzeko hondo gainean garrantzi handia du lan honetan. Oihalean zehaztasun maila desberdinak azter daitezkeen; esaterako, zaharraren aurpegian zehaztasuna handiak nabaritzen dira. Gizonak begiak itxita ditu eta besoak zabalik, eguzkiaren eragina hobeto jasotzeko.

Estiloa
-------

Margolan honek, errealismoarekin lotua, badu aldiz, inpresionismoaren eragin nabariak. Naturalismoa ere, hau da, errealitatearen alde gordinena, presente dago. Konposizioan ere Jusepe de Ribera margolariaren eragina nabaria da.

Jusepe de Riberaren margolana, Fortuny nolabait horrelako lanetan inspiratu zen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Pradoko Museoaren online galeria.
* **(Gaztelaniaz)**:ArteHistoria orrialdearen komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9093618

 |

* Wd Datuak: Q9093618
Antzinako Siziliako hiriak
**Hibla Handia** edo **Hibla Magna** (antzinako grezieraz: Ὕβλα Μεγάλη = *Hibla Megale*) erabili da identifikatzeko Siziliako hiririk handiena, Hibla izena dutenen artean.

Eztabaida
---------

Asko eztabaidatu da zein hiriri ezarri behar zaion izena (Hibla Gereatis edo Megara Hiblea) eta ia Hibla Handia izena, beti erabili den aipatutakoen hiri berarekin. Hasieran, Megara Hiblea garrantzitsuena izan zen: K.a. 728 fundatu zen eta K.a. 481ean suntsitu. Hibla Gereatis, berriz, nabarmendu zen Bigarren Gerra Punikoan, K.a. III. mendean.

Balizko azalpen bat da izena aldatu zela grezierazko *rho* hitzetik (Μέγαρα "Megara") *lambda* batera, (Μέγαλα "Megala") sortuz, handia esan nahi zuena. Hibla Handiaren txanponek "HYBLA MEGALAS" inskripzioa daramate.

Kanpo estekak
-------------

* Artikulo honek jabari publikoko informazioa du: Smith, William (1854-1857): *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mithology* (1870). London: John Murray.
* T. Dunbabin, *The Western Greeks*, (ISBN 0585278059), (1968), 19, 44 or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11925576

 |

* Wd Datuak: Q11925576
**Gizon Ikusezina** (jatorrizko ingelesezko izenburua *The Invisible Man*) Herbert George Wells ingeles idazleak idatzitako zientzia-fikziozko eta beldurrezko eleberri bat da. 1897an *Pearson's Weekly* astekarian atalka argitaratua izan zen.

Argumentua
----------

Griffin zientzia aurkikuntza garrantzitsu bat lortuz dirua irabazi duen ingeles mediku buruargi bat da, horretarako izaki bizidunak nahiz objektuak ikusezin bilakatzeko modua topatzea otu zaio.

Esperimentuak burutzeko West Sussex konderriko Iping udalerrira joango da, bertako *The Coach and Horses* ostatuan bizitzen jarriz. Laisterrera, kanpotarraren itxura bitxi eta jokaera ezohikoak herritarrengan esamesak eta beldurra piztuko ditu. Harrotzak beroki lodi eta luzea eta eskularruak jantzi eta bere aurpegia guztiz estaltzen duten benda, betaurreko eta hegal zabaleko kapela daramatza, gainera, bakar-bakarrik egon nahi du, ia egun osoz bere gelan sartuta eta laborategiko gailu eta substantzia kimikoen artean igaroz, kanpora soilik gauez ateratzen delarik.

Itzulpena
---------

1997an Miren Arratibelek euskaratu zuen.

Zinema
------

* *The Invisible Man* (1933)

Kanpo estekak
-------------

* *Gizon Ikusezina* eleberria euskaraz irakurgai. Miren Arratibel. Armiarma.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1539509
* Commonscat Multimedia: The Invisible Man

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX2036580
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1539509
* Commonscat Multimedia: The Invisible Man
**Hegazkinerako bidalketa-agiri** hegazkin batek garraiatutako zama guztia islatuta agertu behar duen dokumentua da eta inportatzen den herrialdeko aduana-agintariei entregatu behar zaie (zama aireportura iritsi ondoren), bidalketa igaro aurretik,

Erabilerak
----------

Informazio dokumentu honek, nazioarteko aireko garraioaren kontratua jasotzen du, eta merkantzia hegazkinean entregatu izanaren ziurtagiri gisa balio du. Bidaltzeko orduan duen homologoa B / L edo Landing Bill da.

Bidalketa-agiri motak
---------------------

Manifestu aereoak:

garraio hegazkinak eramandako zama guztia zerrendatuta aurkitzen dugun dokumentua da. IATA-ko agenteek entregatu beharko dute inportazioko herrialdeko aduana-agintariei, hegazkina aireportura iritsi ondoren, salgaiak inportatzeko baimenaren aurreko urrats gisa.

Charter kontratua:

hegazkin oso baten aldi baterako alokairu kontratuaren forma juridikoa da. Dokumentu honetan, bai hegazkinaren jabeak -- fletatzaile izenarekin ezagutzen dena, bai kargaren jabeak -- fletatzaileak - dagozkion betebeharrak eta erantzukizunak ezartzen ditu fletatzaileak hegazkin osoa garraio zehatz bat egiteko erabiltzeari dagokionez.

Split charterra:

kontratazio-kontratu mota hau zertxobait desberdina da, alokairuak edo garraiatzaileak txandakatutako hegazkinaren zama-gunearen zati jakin bat alokatzeko aukera izaten dute beste kontratatzaile batzuei. Azpierrentan emateko hitzarmen mota hau dagoenean, seguruenik pletatzaileak intuizioa duenean biltegia ez du bere salgaiekin beteko.

AWB ( Air Waybill ) :

informazio dokumentu honek nazioarteko aireko garraioaren kontratua jasotzen du eta merkantzia hegazkinean entregatu izanaren egiaztagiri gisa balio du. Bidalkidetzan duen homologoa B / L edo Landing Bill da. Ezagutza-agirian, oro har, kontratatutako alderdiak, garraiatzen diren salgaiak, ibilbidea, erabilitako garraiobidea eta merkantzia daude.

AWB house:

IATA sendotzeko agente batek igorritakoa eta merkantzia bateratuaren garraiatzaile bakoitzari (esportatzaileei) zuzenduta dagoena (zama unitate batean bilduta). HAWB ondasun bateratuen garraiatzaile bakoitzarekin kontratuarekin lotura duen dokumentua da.

MAWB:

azkenenik, IATA agente bateratu batek emandako, baina hegazkin konpainiari zuzendutako ezaguera-faktura edo AWB aurkitzen dugu. AWB dokumentu honetan, banakako bidalketak kargatzeko unitate batean biltzen dira (taldekatzea). Taldeketan, MAWB izango da kontratua erlazionatzen duen dokumentua, bai aireko konpainiarekin, bai IATA agente finkatzailearekin.

Erreferentziak
--------------

* Brokerage, Maitsa Customs. «Documentos necesarios para el Transporte Aéreo» *MAITSA Customs Brokerage* (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).[*Betiko hautsitako esteka*]
* **(Gaztelaniaz)** «Documentación de envío [Lo Que Necesitas Saber»] *Transporteca* 2018-02-21 (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q509684

 |

* Wd Datuak: Q509684