recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cornereva** Errumaniako udalerri bat da, Caraș-Severin konderrian. 2.707 biztanle ditu, 400 kilometro koadroko azaleran banatuta.

Herriak
-------

Udalerrian honako herriak daude:

Cornereva (en) Itzuli  
Arsuri (en) Itzuli  
Bogâltin (en) Itzuli  
Bojia (en) Itzuli  
Borugi (en) Itzuli  
Camena (en) Itzuli  
Cireșel (en) Itzuli  
Costiș (en) Itzuli  
Cozia (en) Itzuli  
Cracu Mare (en) Itzuli  
Cracu Teiului (en) Itzuli  
Dobraia (en) Itzuli  
Dolina (en) Itzuli  
Gruni (en) Itzuli  
Hora Mare (en) Itzuli  
Hora Mică (en) Itzuli  
Ineleț (en) Itzuli  
Izvor (en) Itzuli  
Lunca Florii (en) Itzuli  
Lunca Zaicii (en) Itzuli  
Mesteacăn (en) Itzuli  
Negiudin (en) Itzuli  
Obița (en) Itzuli  
Pogara (en) Itzuli  
Pogara de Sus (en) Itzuli  
Poiana Lungă (en) Itzuli  
Prisăcina (en) Itzuli  
Prislop (en) Itzuli  
Ruștin (en) Itzuli  
Scărișoara (en) Itzuli  
Strugasca (en) Itzuli  
Studena (en) Itzuli  
Sub Crâng (en) Itzuli  
Sub Plai (en) Itzuli  
Topla (en) Itzuli  
Țațu (en) Itzuli  
Zănogi (en) Itzuli  
Zbegu (en) Itzuli  
Zmogotin (en) Itzuli  
Zoina (en) Itzuli

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Errumanieraz)**  *Rezultate | Recensamant 2011.*  (Noiz kontsultatua: 2019-10-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16426003
* **Lekuak**
* SIRUTA: 52160

 |

* Wd Datuak: Q16426003
**Christiane Rochefort** (Paris, Frantzia, 1917ko uztailaren 17a - 1998ko apirilaren 24a) frantsesezko eleberrigilea izan zen.

Biografia
---------

Psikologiako ikasketak egin zituen, eta marrazkigileentzako modelo gisa lan egiten zuen, ogibidea ateratzeko. Ondoren, kazetaritzan aritu zen, zinema-kritika egiten. Gerra ondoren, Cannesko prentsa-agregatua izan zen, eta hogei urtez aritu zen postu horretan.

Literaturari 1953an heldu zion, kontakizun-bilduma bat argitaratuz, hain zuzen: *Le Démon des pinceaux* (*Pintzeletako deabrua*). Hala ere, 1958an lortu zuen ospea, *Repos du guerrier* (*Gerrariaren atsedena*) lanarekin. Lan horretan emakume burges bat da protagonista, senarra utzi eta alkoholiko batekin harreman sexual biziak bizitzera joaten dena. Liburua, zenbait kritikariren arabera, pornografikoa zen, eta eskandalu handia sortu zuen; baina Roger Vadimek zinemara eraman zuenean, handitu egin zen haren ospea.

1961ean *Les Petits Enfants du siècle* (*Mendeko haurtxoak*) argitaratu zuen. Lan horretako protagonista neska gazte bat da, Parisko aldirietan bizi dena, eta bertan, bizitzako lehenengo esperientziak dituena. Rochefortek frantses gizartearen izpiritua erakusten zuten gaiak zituen gustuko: *Les Stances à Sophie* (1963, *Sofiaren gelak*), emakumeen zapalkuntzaz; *La Porte du fond* (1988, *Atzeko atea*), haurren kontrako indarkeriaz; *Printemps au parking* (1969, *Udaberria parkingean*), homosexualei buruzkoa. Era horretako gaiak landu zituen, bestalde, bere saiakera-lanetan ere; *Les Enfants d´abord* (1976, *Haurrak lehenbizi*) izan zen horien artean ospetsuena. 1997an *Adieu Andromède* (*Agur Andromeda*) eta *Conversations sans paroles* (*Hitzik gabeko elkarrizketa*) argitaratu zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q435227
* Commonscat Multimedia: Christiane Rochefort

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68935097
* ISNI: 0000 0003 6855 618X
* BNA: 000052390
* BNE: XX1721503
* BNF: 11922313x (data)
* CANTIC: a19246973
* GND: 118790803
* LCCN: n50046604
* NKC: jo2005267873
* NLA: 36540752
* CiNii: DA01302355
* SUDOC: 027104923
* BIBSYS: 90059823
* Open Library: OL192899A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05136/eu\_r\_0735/r0735
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q435227
* Commonscat Multimedia: Christiane Rochefort
**Christian konderria** (ingelesez: *Christian County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hopkinsville da. 2010eko zentsuaren arabera 73.955 biztanle zituen, Christian kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Christian konderriak 1.875,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,94 ura dira. Beste 1.858,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 39,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.955 pertsonetatik 55.250 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.541 dira. 15.445 beltzak edo afroamerikarrak. 331 amerikar natiboak ziren eta 271 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 728 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 79 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.851 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111709
* Commonscat Multimedia: Christian County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152435355
* LCCN: n79132165
* NARA: 10038867
* **Lekuak**
* OSM: 1846511
* TGN: 2000780

 |

* Wd Datuak: Q111709
* Commonscat Multimedia: Christian County, Kentucky
**Ahabi gorri** izenarekin *Vaccinium* generoko ***Oxycoccus*** azpigeneroaren landare batzuei egiten zaie erreferentzia. Botanikari batzuek pentsatzen dute *Oxycoccus* generoa dela bere horretan. Zohikaztegi azidoetan hazten dira, Ipar Hemisferioaren gunerik hotzenetan.

Ahabi gorriaren zuhaixka txikia da, 10 cm edo gutxiagoko zurtoinak ditu, zurtoin finak eta hosto txiki iraunkorrak. Espezie monoikoa da, eta loreak arrosa ilun kolorekoak ditu. Hostoak "islatuta" daude, eta karpeloak eta estanbreak agerian uzten dituzte, aurrerantz begira. Fruitua benetako baia bat da, hostoak baino handiagoa. Hasieran zuria da, baina heltzean gorri bizia bihurtzen da. Jangarria da, eta zapore azidoa du, gozotasuna ezkutatzeko modukoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13181
* Commonscat Multimedia: Cranberries

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85033725
* **Datu taxonomikoak**
* W3TROPICOS: 50253531

 |

* Wd Datuak: Q13181
* Commonscat Multimedia: Cranberries
**Christian konderria** (ingelesez: *Christian County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Taylorville da. 2010eko zentsuaren arabera 34.800 biztanle zituen, Christian kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Christian konderriak 1.853,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,22 ura dira. Beste 1.837,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.800 pertsonetatik 33.802 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 471 dira. 492 beltzak edo afroamerikarrak. 41 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 165 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 284 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111686
* Commonscat Multimedia: Christian County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125497774
* LCCN: n81050409
* NARA: 10036600
* **Lekuak**
* OSM: 1800574
* TGN: 1002268

 |

* Wd Datuak: Q111686
* Commonscat Multimedia: Christian County, Illinois
**Alexander Robby Hendrickx**, (Wilrijk, Belgika, 1993ko abuztuaren 6a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Alexander Hendrickx» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Alexander Hendrickx» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26453023
* Commonscat Multimedia: Alexander Hendrickx

---

 |

* Wd Datuak: Q26453023
* Commonscat Multimedia: Alexander Hendrickx
Cummingek 1775eko S-tranpa duen balbula-armairuaren patenteak komun modernoaren oinarriak ezarri zituen.
**Alexander Cumming**, askotan **Cumming** izenez ere ezaguna (Edinburgon, 1733an-Pentonville (Londres), 1814ko martxoaren 8a), erlojugile, organogile eta asmatzaile eskoziarra izan zen. Komunaren diseinu bat patentatu zuen lehen asmatzailea izan zen.

Biografia
---------

Cumming matematikari, mekanikari eta erlojugile bat izan zen. Ordulariei eta haien mekanismoei buruzkoak, gurdi-gurpilek hainbat formatako hagunekin bideetan duten eraginari buruzkoak eta grabitatearen eraginari buruzko liburuak idatzi zituen. 1779an epaile bihurtu zen eta 1783an Edinburgoko Royal Societyko kide egin zen.

Komunaren asmakizuna
--------------------

Gaur egun ere erabiltzen den S itxurako hodien diseinuak U eta J. formako beste aldaketa batzuekin partekatzen du erabilera. S formako kurba Alexander Cumming-ek asmatu zuen 1775ean, zisternetako usain desatseginak isolatzeko eta, horrela, etxebizitzetan ez geratzeko. Bere komunak egiten zituen instalazio batzuk sortu zituen Bond Streeten, Londresen.

Liburuak
--------

* *Elements of Clock and Watch Work Adapted to Practice* (1766).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q322034
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45240693
* ISNI: 0000 0000 3849 035X
* GND: 124652417
* LCCN: n88138985
* SNAC: w64j2m34
* SUDOC: 172771552
* ICCU: BVEV181225
* Open Library: OL5126907A

 |

* Wd Datuak: Q322034
**Claudio de Arciniega** (Artziniega, Araba, 1526 - *Ibidem*, 1592) artziniegar arkitektoa izan zen. Luis Velasco erregeordeak 1559an Nueva Españara (Mexiko) eraman zuen, bertako hargintza lanetako maisu nagusia izendatuz. Hori dela eta, hiriko katedralaren diseinua ere egin zuen. María Rojasekin ezkondu eta 1560-1570 urteen bitartean Mexikoko kabildoaren aholkularia, lanen maisua nahiz akueduktuen ikuskatzailea izan zen. Gainera, erregeordearen jauregiaren eraikitze-lanetan ere parte hartu zuen.

1573an Mexikoko katedralaren oinplanoa diseinatu zuen, herrialde horretako elizarik handiena: 110 m-ko luzera eta 55 m-ko zabalerakoa. Hiru luzera-nabe ditu eta bederatzi zeharkako, gurutzean moztu gabe. Eraikina mardula, trinkoa, bikaina eta gainkargatua da. Dorikoarekin eta jonikoarekin batera, gotiko estiloa agertzen da dorreetan eta aurrealdeetan. Dena dela, barrokoa eta churrigereskoa ere nabariak dira.

Horietaz gain, Mexikon Sorkundearen komentuko edo Markesaren elizak, indiarren errege-ospitalea eta hiriko iturri zein zubiak egin zituen, bai eta lehengo katedrala zaharberritu ere. 1592an hil eta hurrengo urtean, Erregeak "Nueva Españako (México) maisu nagusi" izendatu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5129432
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96392100
* ISNI: 0000 0000 6853 7219
* LCCN: n82222197
* ULAN: 500096548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 3034
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5129432
**Collier konderria** (ingelesez: *Collier County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua East Naples da. 2010eko zentsuaren arabera 321.520 biztanle zituen, Collier kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Collier konderriak 5.969,96 kilometro koadro ditu. Horietatik 794,33 ura dira. Beste 5.175,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,02 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 321.520 pertsonetatik 294.333 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 83.177 dira. 19.898 beltzak edo afroamerikarrak. 609 amerikar natiboak ziren eta 72 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.390 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 431 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.787 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488531
* Commonscat Multimedia: Collier County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125502083
* ISNI: 0000 0004 0631 9813
* LCCN: n81108331
* **Lekuak**
* OSM: 1210705
* TGN: 1002289

 |

* Wd Datuak: Q488531
* Commonscat Multimedia: Collier County, Florida
**Claudio Josué Albizuris Aguilár** (1981eko uztailaren 1a) Guatemalako futbol-erdilari ohia da, azkenekoz Guatemalako Goi Mailako Municipa taldean jokatu zuena.

Klubaren ibilbidea
------------------

Albizurisek Municipalean jokatu zuen bere ibilbide osoa, 2000. urtean klubeko gazteen mailatik profesional bihurtu ondoren, 2010eko ekainean utzi zituen USAC hiriburuko kideekin bat egiteko. eta 2011n urtebete geroago itzuliko da Municipalera.

Nazioarteko ibilbidea
---------------------

Albizurisek Guatemalarekin debutatu zuen 2001eko ekaineko UNCAF Nazioen Txapelketako partidan Costa Ricaren aurka eta, 2010eko urtarrilerako, guztira 34 txapel lortu zituen, gol 1 sartuz. Guatemala ordezkatu zuen FIFA Munduko Txapelketako sailkapen partida bakar batean  eta 2002ko CONCACAFeko Urrezko Kopan eta 2007ko CONCACAFeko Urrezko Kopako kanpainan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Record at FIFA Tournaments - FIFA

Kanpo estekak
-------------

* Player profile - CSD Municipal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5129316

 |

* Wd Datuak: Q5129316
**Claudio Antón Luzuriaga** (Soto en Cameros, Soriako probintzia, gaur egun Errioxa, 1792ko urriaren 30a - Miarritze, 1874ko ekainaren 23a) Errioxako legegizon eta politikaria izan zen. Aita Francisco Javier Antón Lasanta errioxarra zuen; ama, berriz, Maria Manuela Luzuriaga Cabriada, izatez Arabako Aguraingoa, leinuaren jatorria zehazki Narbaxakoa bazen ere. Amaren aldeko amona berriz Errioxako Calahorrakoa zen. 13 urte zituela apaiz-ikasketak hasi zituen, baina 1808an haiek utzi eta zuzenbidea ikasi zuen.

1821ean, Donostiako epaile izendatu zuten, eta 1823an Gipuzkoa utzi behar izan zuen, San Luisen Ehun Mila Semeen etorrera zela eta. Urte batzuk geroago, Donostiara itzuli zen, eta Donostiako Merkataritza Batzordeko idazkari egin zuten, eta Donostiako Sociedad Patrióticako kidea zen. Handik aurrera bereziki saiatu zen aduanak kostara eta Bidasora eramaten, eta kritika handiak jaso zituen foruzaleen artean; Donostiako hiriaren eta Gipuzkoako herrialdearen arteko tirabirak guztiz areagotu ziren.

Liberalak Lehen Karlistadan nagusitu ondoren hasi zen Luzuriagaren politika-karrera: Bartzelonako Auzitegi Nagusiko lehendakari eta Elisabet II.aren idazkari, 1840ean; Justiziako ministro, 1843an; senatari, 1845ean; Auzitegi Goreneko lehendakari, 1854an; Justiziako ministro 1856an eta garrantzi handiko beste kargu asko bete zituen, 1868 arte. Dirutza handi baten jabea zen, eta bi fundizio-lantegi antolatu zituen, Arabako Araian eta Gipuzkoako Lasarten.

Juan Ignazio Iztuetak Elias Legarda Donostiako jauntxoaren aurka idatzitako poesian, Collado eta Donostiako beste zenbait oligarken artean, Luzuriaga ere aipatu zuen (*Una docena de banderillas de fuego al compadre Legarda*). Espainiako Alderdi Progresistako kide izan zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑
2. ↑ . 170. orria

Ikus, gainera
-------------

* José Manuel Collado
* Fermin Lasala Urbieta
* Francisco Javier Castaños

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5129318
* Commonscat Multimedia: Claudio Antón de Luzuriaga

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1373938
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 90472
* Lur: 03948/eu\_l\_2919/l2919
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5129318
* Commonscat Multimedia: Claudio Antón de Luzuriaga
Aiurdin mendatea Zigoitia aldetik.
**Aiurdingo tunelaren gertaera** 1984. urtearen inguruan Arabako Aiurdingo mendatean, Gasteizetik hamalu kilometrotan, gertatutako agerpen misteriotsu baten inguruko gorabehera da. Antza denez, urte horretan eta tunel barruan Ertzaintzaren patruila batek, arazo bat izan zuen automobil bat laguntzera zihoanean, itzal harrigarri batekin topo egin zuen. Gertaerak hedabideetan zabalkunde handia izan zuen batez ere testiguen artean EAEko poliziaren goi kargu bat zegoelako.

Historia
--------

Kasu honen elementu harrigarriena testiguen izaera da zeren eta antzeko gertaerak hiri kondairetan eta herri-kondairetan ezagunak baitira. Jose Miguel Ahedok, gaur egun erretreta hartuta dagoena eta 1984ean Ertzaintzaren patruilen burua zena, horrela azaldu zuen gertatutakoa: "negu betean, arazo baten deia jaso eta Aiurdingo tuneletara joan ginen. Tunelean sartzen gara eta irteeran gauza beltz bat ikusten dugu. Argiak jartzen ditugu eta lurreraino ailegatzen den kapa antzeko zerbait ikusten dugu. Ez dugu ezer fisikorik ikusten eta nahasiak gelditzen gara". Geroago esan zuen ere "ahaztu ezinezko gertaera izan zen". Ahedoren arabera, itzalak bi metroko luzera zuen, besoak irekita zituen eta poliziek ikusteko hamabost minutu inguruko aukera izan zuten. Azkenik, polizia, pistola eskuan, automobiletik atera zenean itzala desagertu omen zen.

Istripua izan zuen bikoteak ere itzala ikusi zuen eta horregatik, hain zuzen, izan zuten arazoa, irudia ikusterakoan bolante kolpe bat eman behar izan zutelako autobidearen erdibitzailean sartzen.

Jose Miguel Ahedoren arabera, itzala bertan desagertu zen. Ondoren, ingurua behatu zuen baina dena normal omen zegoen: autobidearen hesia ondo zegoen eta tokiak ez zituen ezkutatzeko aukera handiak eskaintzen. Tunela, bestetik, laburra da.

Iker Jiménezen saioa
--------------------

Iker Jiménez telebistako kazetariak, hogeita hamar urte geroago, Cuatro telebistako katearen *Cuarto Milenio* saioan kasua azaldu zuen eta, ondorioz, Euskal Herriko prentsan zabalkunde handia izan zuen. Dena dela, gertaeren lehenengo informazioak Enrike Etxazaharra parapsikologia gaietaz ikerlariak zabaldu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Piztia (Domaikia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*El Correon* argitaratutako erreportaia.
* **(Gaztelaniaz)**:Cuarto Milenio telebista saioak prestatutako elkarrizketa eta gertaeren berreraiketa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188204

 |

* Wd Datuak: Q31188204
**Alger Hiss** (Baltimore, Maryland, Ameriketako Estatu Batuak, 1904ko azaroaren 11a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1996ko azaroaren 15a) legelari eta diplomatikoa izan zen. Sobietar Batasuneko espioi izateaz akusatu zuten Bigarren Mundu Gerran, eta zina hausteagatik kondenatu egin zuten 1950ean, mezulari komunista bati Estatu Departamentuko sekretuen berri eman izana ezkutatzeagatik. Auzi hark nazioarteko arreta bereganatu zuen, eta hil zen arte Gerra Hotzaren lekuko adierazgarrienetako bat izan zen Hiss. Bere karrera politikoa eta, batzuen ustez, baita haren espioi-karrera ere, 1936an hasi zen, Estatu Batuetako Estatu Departamentuan lanean hasi zenean. Harvard Unibertsitatean ikasia zen, eta Rossevelten lehendakaritzapean lan egina, nekazaritzako eta justiziako sailetan.

Estatu Departamentuko kide gisa, Yaltako bake konferentzian izan zen aholkulari, 1945ean, nazio aliatuen buruzagiak Europako mapa berrantolatzeko elkartu zirenean. Hurrengo urtean, Nazio Batuen erakundearen sorrera-batzordean aritu zen lanean. Bere akusatzaile nagusi eta komunista izandako Whitaker Chambers editorearen arabera, Alger Hiss Estatu Batuetako Alderdi Komunistako kide izan zen, gobernuarentzat lanean aritu zen urteetan, eta gobernuaren sekretuak igorri zituen Sobietar Batasunera. Garai hartan, Estatu Batuetako gobernuarentzat lanean ari ziren ustezko komunisten aurkako sorgin-ehiza edo esetsaldi luze eta zoroa izan zen, eta Hissi bost urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. 1954an irten zen kartzelatik, eta hil zen arte bere errugabetasuna defendatu zuen beti. Hissen erruaren edo errugabetasunaren kasua berriro plazaratu zen 1990eko hamarraldian, historialariek Sobietar Batasuneko artxiboetara jotzeko aukera izan zutenean. 1992an, errusiar jeneral Dmitri Volkogonovek, KGBko eta artxibo militarretako historialariak, Hiss Sobietar Batasuneko espioi izan zelako inolako frogarik ez zegoela adierazi zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alger Hiss*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549966
* Commonscat Multimedia: Alger Hiss

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41876492
* ISNI: 0000 0000 8120 3133
* BNF: 12142693d (data)
* GND: 118980033
* LCCN: n79059600
* NDL: 00468402
* NKC: mzk2005309071
* NARA: 10581708
* SNAC: w6224xq7
* SUDOC: 083625208
* BIBSYS: 90125131
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02846/eu\_h\_2349/h2349
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q549966
* Commonscat Multimedia: Alger Hiss
**Aixita** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, Biaizpe haitzarteko gailurretako bat, haitzarte horretako Haitz Nagusiaren aldamenean. Mendilerroko mendirik txikienetako bat da, 705 metroko garaierarekin.

Itxuraz, Aizpe toponimoa (Haitz-pe = Haitzen azpian) antzina erabilia izan zen, haitzen azpitik igarotzen den pasabide estua izendatzeko. Batzuek diotenez, Haitzpe eta Ahizpa hitzen arteko antzekotasunak, egungo izenari jatorria eman zion, liburu eta mapetan barra-barra agertzen dena. Dena dela, itxuraz, mendi honen izenik zaharrena, Aixita bera da, Erdi Aroko gaztelu batek jada izan zuen izena; pasabidea, berriz, Aixitarte deitua zen. Izan ere, existitu zen izen horretako errota bat (Axiteko errota).

Edozein kasutan, Larraun ibaiaren albo banatan, bi monolito harritsu handi daude. Eskuineko ertzean dagoena, Ahizpa Nagusia da, eta 705,14 metroko garaiera du, eta, beraz, Larrun ibaiaren ibilguarekiko, 265 metro altxatzen da. Ezkerrekoa Ahizpa Txikia da, eta, bere garaiera 673,48 metrokoa da. Bien arteko garaiera diferentzia, beraz, 30 metro baino zertxobait gehiagokoa da.

Irispideak
----------

Etxeberritik, Asugardiko bidea hartu behar da, larre batean amaitzen dena. Hesi baten ondotik larrearen muga inguruan jarraituz, errekarantz jaisten da, hesia, zurezko pasabide bategatik aldatzeko. Orduan errekari paraleloan doan bide batetik jarraitzen da, dorre metalikoz betea dagoena, eta haizpitarterantz doana. Hona heldu aurretik, ezkerretarantz abiatzen den bidezidor bat begiztatu behar da. Bidezidor hau, zuzenean igotzen da V handiko pitzaduran amaitzen den kanalera. Lurzorua, maldatsua eta soltea da. Pitzaduraren aurretik, lehen zailtasunak hasten dira. Lehen igoera errez batek (II), ezkerretarantz daroa, lehen bateratzea dagoen ezproi harritsu batetara. Hemendik, zuzenean igotzen da lurzoru harritsuago batetik (III), zuhaitz bateraino, non beste bateratze bat dagoen. Eskuinetarantz joan behar da, diedro baten bila, bere oinarrian zuhaitz bat duena. Hau igaro ondoren, lurzoru delikatuz igotzen da, V handiaren bateratzera daroan ertzaren ahotik (II). Toki honetan hilarri bat dago. Orain, ertzetik jarraitzen da, etzandako pitzadura bat igarotzen hasiz, erdialdean duen bloke bati heldurik igarotzen dena, hau, behin betirako, Ahizpa nagusiaren tontorrera igotzeko errenditu aurretik.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252989
* Commonscat Multimedia: Aixita (Biaizpe)

---

 |

* Wd Datuak: Q12252989
* Commonscat Multimedia: Aixita (Biaizpe)
**Alga gorria** (*Rhodophyta*) alga eukarioto mota da. Alga gorriak organismo protistak dira, eta gehienak, zelulanitzak. Forma aldakorra eta biomasa txikia duten landareak dira. 4000 espezie inguru deskribatu dira eta Euskal Herriko kostaldean asko ikus daitezke. Gehienak itsastar bentikoak dira, askotariko substratuetan aurki daitezkeenak eta askotan epifitoak izaten dira, hau da, beste alga batzuei atxikita hazten dira.

Oso ezagunak dira Euskal Herriko kostaldean, askotan egoten baitira *Gelidium sesquipedale* generoko algak eguzkitan lehortzen. Izan ere, alga hau oso aberatsa da Agar-agar izeneko pektina-motan eta aipatu substantzia oso preziatua baita elikagai, botikagintza eta kosmetika industrian.

Ezaugarriak
-----------

Flageloak: dibisio honetako algek ez dute flagelorik

Ernalketa: gametozistegamia bitartez ematen da alga gorri gehienen arteko ugalketa. Hau da, ernalketa gametoziste mailan ematen da, ugal-zelulei babesa emate aldera.

Zelula horma: pektina ugaridun pektozelulosazko pareta izan ohi dute. Alga talde honetan bi pektina mota aurki daitezke: agarra, *Gelidium* generoan agertzen dena, esaterako; eta korragenoa, *Chondrus* generoan, adibidez. Batzuetan pareta kaltzifikatu egiten da *Lithophyllum* eta *Corallina* generoetan gertatzen den bezala.

Pigmentuak: alga hauetan a- eta b-klorofilak, α- eta β-karotenoak, xantofilak (luteina bereziki) eta fikobilinak agertu ohi dira.

Plastoak: pareta bikoitza dute, tilakoideak isolatuta agertu ohi dira eta fikobilisomak eduki ohi dituzte.

Erreserba: alga gorrien erreserba-substantzia errodamilioia izaten da eta estraplastidialki metatzen da.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat EuskalNatura.eus webgunetik hartu da, copyrightaren jabeak onartu baitu hango testu-edukiak Euskarazko Wikipedian CC BY-SA 3.0 ES Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 Espainia lizentziarekin argitaratzea, baldin eta iturria aipatzen bada (ikusi eztabaida orria).

1. ↑   Butterfield, N. J..  (2000). «*Bangiomorpha pubescens* n. gen. n. sp.: implications for the evolution of sex, multicellularity, and the Mesoproterozoic/Neoproterozoic radiation of eukaryotes» *Paleobiology* 26 (3): 386–404. doi:10.1666/0094-8373(2000)026<0386:BPNGNS>2.0.CO;2. ISSN 0094-8373..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Alga gorri*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Alga gorriak *euskalnatura.net* webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103169
* Commonscat Multimedia: Rhodophyta
* Wikispecies Espezieak: Rhodophyta

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12204256x (data)
* GND: 4178483-2
* LCCN: sh85113776
* NDL: 00575606
* NKC: ph867737
* AAT: 300375658
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* BOLD: 48327
* Dyntaxa: 5000036
* EOL: 2540515
* GBIF: 106
* ITIS: 660046
* NCBI: 2763
* Paleobiology Database: 54808
* W3TROPICOS: 100364594
* WoRMS: 852
* uBio: 7173230
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000461

 |

* Wd Datuak: Q103169
* Commonscat Multimedia: Rhodophyta
* Wikispecies Espezieak: Rhodophyta
**Alger konderria** (ingelesez: *Alger County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Munising da. 2010eko zentsuaren arabera 9.601 biztanle zituen, Alger kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alger konderriak 13.073,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 10.703,55 ura dira. Beste 2.370,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,73 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.601 pertsonetatik 8.327 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 114 dira. 607 beltzak edo afroamerikarrak. 387 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 31 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 249 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486210
* Commonscat Multimedia: Alger County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143109538
* LCCN: n83209799
* **Lekuak**
* OSM: 1898716
* TGN: 2000943

 |

* Wd Datuak: Q486210
* Commonscat Multimedia: Alger County, Michigan
Katalanaren dialektoak
Sardiniako hizkuntza eta dialektoak. Marroi ilunez, algerera
**Algerera** (*alguerès*) Sardiniako Alguer (edo *Alghero*) hirian mintzatzen den katalanaren aldaera da. Algerera gutxiengo baten hizkuntza gisa onartzen du Italiako errepublikak eta Sardiniako Erkidego Autonomoak (sardinierarekin batera).

Egun, algerera katalanaren ekialdeko dialektoen multzoko aldaera da, italieraren, sardinieraren eta gaztelaniaren eragin handia badu ere. Era berean, katalanaren arkaismoak mantzentzen ditu, katalanez mintzatzen diren gainontzeko lurraldeekiko isolaturik egotearen ondorioz.

Erabilera
---------

1990eko hamarkadan Alguerreko biztanleriaren % 30 mintzatzen zen algereraz eta % 65k ulertzen zuen. Biztanleen erdiak, era berean, sardinieraren dialektoak ere (*logudorearra* eta korsikeraren eragina duen *sasarearra*) ulertzen zituen.

2004an Kataluniako Generalitateak bultzatutako ikerketa batek ondoko emaitzak eman zituen:

|   | Jatorriko hizkuntza | Ohiko hizkuntza |
| --- | --- | --- |
| Italiera |  % 59,2 |  % 83 |
| Algerera |  % 22,4 |  % 13,9 |
| Sardiniera |  % 12,3 |  % 2,8 |
| Iturria: Alguerreko hizkuntz ohiturei buruzko inkesta |

Ikus, gainera
-------------

* Katalanaren dialektoak
* Italiako hizkuntzak

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Algereraren egoerari buruzko bideoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q585704

 |

* Wd Datuak: Q585704
**Clontarfeko gudua** 1014ko apirilaren 23an Clontarf izeneko lekuan (gaur egun, Dublingo barrutia) jazo zen gudu bat da. Bertan, alde batetik Brian Boru irlandar erregearen indarrak eta bestaldetik Leinster Erresumako Máel Mórda mac Murchada indarrak borrokatu ziren, azken honen indarrak Dublin eta Orkadak uharteetako bikingoen indarrez osaturik zeuden. Máel Mórda mac Murchada erregea Brian Boru erregearen etsai porrokatua zen.

Gudu honetan bertan Brian Boru nahiz Máel Mórda mac Murchada erregeak hil ziren. Halere, Brian Boruren indarrek garaipena lortu zuten, honenbestez Irlanda erresuma eta eskualdeetan zatikatutako lehengo egoerara itzuli zen, eta bestalde bikingoen nagusitasunari behin betiko amaiera eman zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868027
* Commonscat Multimedia: Battle of Clontarf

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85027124
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q868027
* Commonscat Multimedia: Battle of Clontarf
**Claude de Choiseul-Francières** (1632ko urtarrilaren 1a - 1711ko martxoaren 15a) Choiseulgo kondea, Francièreseko markesa, Yroüerreko jauna eta Frantziako mariskala izan zen 1693an hasita.

Claude de Choiseul-Francières Louis de Francières-en semea zen, baroia eta geroago Francières-eko marquesa, Yroüerre jauna eta Catherine de Nicey-ren jauna.

Agurgarria egin zen Seneffeko guduan, Herbehereetako Errepublikaren aurka.

Brigadierra 1667an izan zen, zelai mariskala 1669. urtean, teniente jenerala 1676an eta, azkenik, Frantziako Mariskala, 1693an.

1558ko maiatzaren 5ean, Catherinekin (1710eko urriaren 17an hil zen) ezkondu zen, Gaston de Renty-ren (Landelleseko baroia) alaba. Picporen Ordenako elizan (57, rue de Picpus) ehortzia izan zen. 1860an gorpua hobitik atera eta berriz ehortzi zuten Père Lachaise hilerrian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2978336
* Commonscat Multimedia: Claude de Choiseul-Francières

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304472650
* ISNI: 0000 0004 1004 2503
* BNF: 14953408w (data)
* GND: 1036477800

 |

* Wd Datuak: Q2978336
* Commonscat Multimedia: Claude de Choiseul-Francières
**Aiumeen Basoa**, Euskal Pagan Folk Metal deritzaion joera musikal honetan aintzindarietako bat da, 1994.urtean sortu zen hurrengo taldekideak zituelarik: Egoitz (baxua eta teklatua), Beleak (gitarra eta ahotsa), Mikelot (gitarra eta ahotsa) eta Belainotz (bateria).

Ibilbidea
---------

Denbora aurrera joan ahala, honako partadideak batu ziren taldera: Paul (haize instrumentuak), Herio (teklatua), Ibone (ahotsa) eta Aitor (bibolina). Hiru abestiz osatutako lan promozionala grabatu ondoren, "Triarchy of Vasconia – Iluntasunaren itzulera" izeneko split batean parte hartzea erabaki zuten, arestian ekoiztutako kantak bertan sartuz. Beste bi euskal talderekin batera, Adhur eta Ilbeltz, argitaratu zuen azkenik 1999an "War Is Inminent" izeneko disketxe espainiarrak lana.

Taldekideen aldaketa ugari dela medio, Aiumeen Basoko ohizko jarduera guztiz moteldu zen, nahiz eta taldearen sortzaile izan ziren taldekideek kantak konposatzen jarraitu zuten. Hori dela eta, azkenik taldekide berriak sartu ziren taldean, Fory (Bateria), Ibai (Teklatua eta Eskusoinua), Oihane (Ahotsak), eta Imanol (Bibolina). Aiumeen Basoko estreineko lanean metal naiz Euskal Folk Kutsuko melodiak, erritmo aldaketa konplexu, instrumentu eta konponketa ugariz osaturiko lan borobila topa dezakegu. Euskal musika tradizionalaren eraginaz batera, Noruegako black metalaren eragina ere bertan da, Ulver edo In the woods bezelako taldeak aipa ditzakegularik.

Gaur egun, taldekideen artean ere izan da aldaketarik. Ibairen ordez Eider Bailador ari da teklatu lanetan eta Ruben Irigoyen baterian. Oraindik taldeak bere horretan jarraitzen du, noizbehinkako kontzertuak ematen eta kanta berri bat edo beste erakusten. Beharbada beste lanen bat argitaratzea legoke Aiumeen Basoaren planetan.

Diskografia
-----------

* *Tryarchy Of Vasconia-Iluntasunaren Itzulera* (1998, War is Imminent), Ilbeltz eta Adhur taldeekin batera.
* *Iraganeko bide malkartsutik* (2010, Erzsebet Records)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252986
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168891813
* ISNI: 0000 0001 1797 4299

 |

* Wd Datuak: Q12252986
**Aixeberri**  |  |
| --- |
| Sorrera: | 1996 |
| Txupinera: | Soni Charcan, 1997Saioa Domínguez, 2018 |
| Egoitza: | Arbolantxa zeharkalea 6 (Otxarkoaga) |
| Leloa: |  |
| Kideak: |  |
| Koloreak: | Mahoizko gona ala frakak, kamiseta urdina logotipoagaz eta gerriko gorria |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: |  |
|

**Aixeberri** Bilboko konpartsa euskalduna da, Otxarkoagako auzoan aktiboki parte hartzen du era dezberdinetan: Maiatzean ospatzen diren umeentzako jardunaldietan, jaietan sukaldaritza leihaketa antolatzen eta auzoan lanean dabiltzan elkarte ezberdinei laguntzen (Tendel, Otxartabe…).

Kirola ere Aixeberriren oinarri garrantzitsu bat izanik, "Club de Baloncesto Amigos de Otxarkoaga" saskibaloi taldea babesten du eta 2012.an Aixemendi mendi taldea sortu zuen.

Historia
--------

Mendira igoteko, afaltzeko, solasean ibiltzeko…elkartzen zen lagun talde bat zen, eta 1996.an aurrerapausu bat ematea erabaki zuen eta elkarte bihurtu, beraien burua ezagutarazteko eta, Aste Nagusian parte hartzeko.

Hainbat lehiaketa gastronomikoetan 40 garaikur baino gehiago lortu ditu, hainbat sari aratusteetan, konpartsa partehartzaileenaren garaikurra eta ur jokoetan bandera urdin bat ere bai.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Bilboko konpartsen webgune ofiziala  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61361191

 |

* Wd Datuak: Q61361191
***Combinatio nova***, laburturik ***comb. nov.***, latinez "konbinazio berria", biologia zientifikoko literaturan erabiltzen den terminoa da, aurrez existitzen zen izen batean oinarritutako izen berria taxonomiarako definitzerakoan. Terminoa ez da nahastu behar *Species nova* delakoarekin, espezie berriarekin, aurretik izenik gabeko espezie baterako erabiltzen dena.

Hiru egoeratan erabiltzen da, taxona beste genero batera mugitzen da, taxon infraespezifikoa espezie desberdin batera eramaten da edo taxonaren maila aldatu egiten da. Adibidez, aurretik izendatutako espezie bat beste genero bati esleitzen zaionean, generoaren izen berria espezie horrekin konbinatzen da, adibidez, *Calymmatobacterium granulomatis* *Klebsiella granulomatis* izenera aldatu zenean*, Klebsiella granulomatis comb. nov.* izenarekin iragarri zen, konbinazio berria zela adieraziz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Turland, N. J..  (2013). *The code decoded : a user's guide to the international code of nomenclature for algae, fungi, and plants.*  Koeltz Scientific Books ISBN 978-3-87429-433-1. PMC 841389218. (Noiz kontsultatua: 2021-03-15).
2. ↑    doi:10.1136/sti.78.6.452. OCLC .1758360 PMID 12473810..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14594740

 |

* Wd Datuak: Q14594740
**Amalur Alvarez Ortiz** (Donostia, Gipuzkoa, 1988) zientzia juridiko eta politikoen arloko ikerlaria da, baita abokatua ere. 2019ko martxoaren 31z geroztik Gure Esku Dago erabakitzeko eskubidearen aldeko plataformaren bozeramailea da, Angel Oiarbide eta Zelai Nikolas ordezkatuz, Josu Etxabururekin batera.

Bizitza
-------

Zuzenbidea ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, eta abokatu lanetan hasi ondoren Gipuzkoako Abokatuen Elkargoko Euskara Batzordeko kide egitea erabaki zuen, arlo juridikoan euskararen presentzia bultzatzeko beharra ikusi baitzuen. Honetaz gain, Eusko Ikaskuntzako kidea eta Gazteak Together erabakitze eskubidearen aldeko taldeko kide ere bada bada.

Alor teorikoari dagokionez zientzia juridiko eta politikoen arloko ikerlaria da, eta erabakitzeko eskubideari buruzko doktorego tesia lantzen dabil. Nazioarteko adibide batzuk aztertu ditu bertan, lurralde gatazka bat bideratzeko eredurik egokiena gisa Eskoziaren adibidea hartuta.

Gure Esku Dago
--------------

Hasieratik Gure Esku Dago plataformako kidea da, eta azken urteetan zuzendaritzako kidea ere izan da. Zelai Nikolas eta Angel Oiarbidek bozeramaile kargua utzi zutenean bera izan zen lan horretan jarraitzeko hautatua, Josu Etxabururekin batera. 2019ko martxoaren 31n Bilboko Euskalduna Jauregian egindako ekitaldian hasi zen bozeramaile lanetan.

Kanpo Loturak
-------------

* Amalur Alvarezen lanak Inguma datu-basean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   epaiBi Auzia Euskaraz.  (2014-03-26). *Amalur Alvarez: euskara eta abokatuak.*  (Noiz kontsultatua: 2019-03-30).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Dos generaciones en un mismo espíritu. Noticias de Gipuzkoa» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2019-03-30).
3. ↑    Berria.eus. «Teoria eta praktika» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-03-30).
4. ↑    Berria.eus. «Ate asko eta etxe bakarra» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-03-30).
5. ↑    «Amalur Alvarez eta Josu Etxaburu izango dira Gure Esku Dagoren bozeramaile berriak» *www.eitb.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-03-30).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62579433
* Commonscat Multimedia: Amalur Alvarez

---

 |

* Wd Datuak: Q62579433
* Commonscat Multimedia: Amalur Alvarez
Christian Geisslerren hilobia, Ditzumerverlaat (Rheiderland).
**Christian Geissler** (Hanburgo, Alemania, 1928ko abenduaren 25a - 2008ko abuztuaren 26a) alemaniar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Teologia- eta psikologia-ikasketak egin zituen. 1953an katolizismora bihurtu zen, baina 1962an uko egin zion.

1965-1968 bitartean, *Kürbiskern* literatura aldizkariko editore kide izan zen. 1960ko hamarraldian, militante gisa, armak desagertzeko kanpainetan eta manifestazioetan parte hartu zuen. 1973an, Errepublika Federaleko presoen gorputz zigorraren aurkako batzordea sortu zuen.

Bere lehenengo eleberrian bertan *Anfrage* (1960, *Galdera*), Geisslerrek bere literatura produkzioan etengabe agertu den gai bati heldu zion: banakoaren jokabidea injustiziez betetako garai batean. Bere hurrengo eleberrian, *Das Brot mit der Feile* (1973, *Ogia limarekin*), aginpidea dutenen harrotasuna deskribatu zuen. Hurrengoan, *Wird Zeit, dass wir leben* (1976, *Bizi gaitezen ordua da*), jatorri desberdineko pertsonek elkartasun ekintza bat egiten dute nazionalsozialisten preso bat askatzeko.

1980ko hamarraldiaren hasieran, bere lehenengo poemak hermetikoak eta idorrak argitaratu zituen, gai berari baina bide estetiko desberdinetatik heldu nahi ziola erakutsiz. Beste lan batzuk: *Kalte Zeiten* (1965, *Garai hotzak*), *Ende der Anfrage* (1967, *Galderaren amaia*), *Kamalatta* (1988).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106613
* Commonscat Multimedia: Christian Geissler

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64067278
* ISNI: 0000 0001 0908 8924
* BNF: 12279604f (data)
* GND: 11869023X
* LCCN: n84194764
* NKC: jn20000601736
* NLA: 35745445
* CiNii: DA12812819
* SUDOC: 031615007
* BIBSYS: 90166456
* Open Library: OL145766A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02392/eu\_g\_1388/g1388

 |

* Wd Datuak: Q106613
* Commonscat Multimedia: Christian Geissler
**Albert Bierstadt** (Solingen, Alemania, 1830eko urtarrilaren 7a - New York, AEB, 1902ko otsailaren 18a) alemaniar jatorriko estatubatuar margolaria izan zen, AEBetako Mendebaldeko berebiziko irudiengatik ospetsua.

Bizitza
-------

Bi urte zituela, 1833an, gurasoak eta anaiak New Bedford, Massachusettsa joan ziren, garai hartan bale ehizaren inguruko industriagatik hiri garrantzitsua. Bierstadt autodidakta modura hasi zen marrazten eta margotzen. Dagerrotipoan eta hastapenetan zegoen argazkigintzan ere interesa izan zuen; izan ere bere anaia lanbidez argazkilaria zen.

1853an Alemaniara itzuli zen Johann Peter Hasenclever margolari ospetsuaren ikasle izateko asmotan, izatez urruneko ahaidea. Düsseldorfa heldu eta zuela gutxi zendu zela jakin zuen. Hasenclever-en lagunek Bierstadt-en kargu egin ziren eta 1853tik 1857 urte bitartera, Düsseldorfeko Kunstakademie-n paisaia pintura ikastea lortu zuten, bertan besteak beste Carl Friedrich Lessing eta Andreas Achenbach irakasle izan zituen. Geroago Emanuel Leutze eta beste bi estatu batuetar margolariekin batera, Alemania, Suitza eta Italian barrena paisaia margoak egiten aritu izan ziren. Bidai hauetan Bierstadt-ek marrazki asko egin zituen eta ondoren bere estudioan olioz egindako lan handiak egiteko erabili zituen. Berak eginiko margo-oihal erraldoiak bere lanaren ezagugarri bihurtu ziren.

1859an AEBetako Mendebaldera bidaiatu zuen, eta han Mendi Harritsuen ikuspegi ikusgarrien lanak egiteko baliatu zen.

"Yosemite Aranean", 1872an
Bere bizitzako azken urteetan, estatubatuetarrek inpresionismoa goresten hasi eta bere lana zaharra eta modaz iragana zela iritzi zuten eta horrela bere lana erabat alde batera utzi zuten. 

Bere lanik ezagunenak *Rocky Mountains* (1863) eta *La Merced ibaia, Yosemite harana* (1866) dira, biak New York-eko Metropolitan Museum of Art-en ikusgai.

Iruditegia
----------

* Grizzly hartzak*Grizzly hartzak*
* Neguko paisaia*Neguko paisaia*
* Txlupa indiarra*Txlupa indiarra*
* Sioux herria Fort Laramietik gertu *Sioux herria Fort Laramietik gertu*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Albert Bierstadt*** |

* White Mountain paintings by Albert Bierstadt
* Albert Bierstadt Biography and Images: Hollis Taggart Galleries
* Museum of Nebraska Art MONA Moment

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77132
* Commonscat Multimedia: Albert Bierstadt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27338209
* ISNI: 0000 0000 8366 9412
* BNF: 149697745 (data)
* GND: 118960520
* LCCN: n50011230
* NKC: ola2003167548
* NLA: 35018582
* SNAC: w6fn17xs
* SUDOC: 027421864
* ULAN: 500001248
* Open Library: OL1109328A
* SIKART: 9705319
* RKD: 8201
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q77132
* Commonscat Multimedia: Albert Bierstadt
**Christian Goldbach** (1690eko martxoak 18-1764ko azaroak 20) Königsbergen, Prusian (gaur egun Kaliningrado, Errusia) jaiotako prusiar matematikari bat izan zen, artzai baten semea. Legeak eta matematika ikasi zituen. Zenbait bidaia egin zituen Europan zehar, eta zenbait matematikari ospetsu ezagutu zituen, Gottfried Leibniz, Leonhard Euler eta Daniel Bernoulli horien artean.

1725ean historialari eta matematika irakasle bihurtu zen San Petersburgon. Hiru urte beranduago Moskura joan zen Petri II.a Errusiakoa tsarrarentzat lan egitera. Europa osoan zehar bidaiatu zuen matematikari askorekin harremanetan jarriz, Euler horien artean, nortzuekin beranduago kontaktuan jarraitu zuen.

Goldbachen konjetura indartsua
------------------------------

Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura

Lan garrantzitsuak egin zituen matematikaren esparruan. Baina gaur egun bere omenez Goldbachen konjetura edo Goldbachen konjetura indartsua deritzonagatik da ezaguna, 2 baino handiagoa den zenbaki bikoiti oro bi zenbaki lehenen arteko batuketa bezala adieraz daitekeela dioena. Gaur egun, afirmazio hau 1018 baino txikiagoak diren zenbaki bikoiti guztientzat egia dela ezagutzen da. Konjetura hau Goldbachek Eulerri 1742an bidali zion gutun batean aurkitu zen. Goldbachek potentzia perfektuei buruzko zenbait teorema ere ikertu eta frogatu zituen.

Goldbachen konjetura ahula
--------------------------

Artikulu nagusia: Goldbachen konjetura ahula

Leonhard Euler suitzar matematikari handiak ez zuen teorema honen emaitza frogatzerik edo gezurtatzerik lortu, eta gaur egun, ia 300 urte beranduago, inork ez du eman emaitzaren benetakotasunari buruzko erabat sendoa den demostrazio formalik, eta kontradibiderik ere ez da eman (hau da, hiru zenbaki lehenen batuketa bezala idatzi ezin den zenbaki bikoiti bat).

Badago Goldbachen beste konjetura bat, ahula deritzona eta honakoa dioena:

7 baino handiago den zenbaki bakoiti oro 3 zenbaki lehen bakoitiren batuketa bezala idaz daiteke.

Konjetura hau ere oraindik argitu gabe dago, bere demostrazioan aurrera egin den arren. Gaur egun, 101346 baino handiagoa den zenbaki bakoiti ororentzat konjetura egia dela frogatu da. Beraz, zenbakiz zenbaki, 101346 baino txikiagoak diren zenbaki bakoitien kasuan ere hala dela begiratu baino ez da egin behar. Baina muga hori oraindik gure teknologiarentzat handiegia da. Teknologiaren aurrerapenen bat egon edo muga hori jeitsi arte itxoin beharko da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Christian Goldbach*** Aldatu lotura Wikidatan |