recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Santo Stefano Rotondo** edo, ofizialki, **Santo Stefano al Monte Celio** Erromako basilika zahar bat da, hiriko eliza kristay zaharrenetakoa. Zelio muinoan kokatzen da eta bere forma biribilagatik (*rotondo* italieraz) da ezaguna besteak beste.

Simplizio Aita Santuaren agintepean eraiki zen 468 eta 483 urteen artean. San Esteban martiriari eskaini zitzaion. 5. mendean, Palestina edo Lur Santuan Estebanen hondakin edo erlikiak aurkitu eta Erromara ekarri zituztelarik, erlikia haiei tokia emateko eraiki zen eliza hau. Bere forma zirkularra Jerusalemeko Hilobi Santuaren elizan inspiratu omen zen.

Elizako hormak hainbat freskorekin daude apainduta. Hauen artean, Niccolo Circignani *Pomarancio* izenarekin ezaguna zen artistarenak dira aipagarriak. 1580ko hamarkadako hasieran, 24 panel handi margotu zituen hormen zirkunferentzia osoan, hainbat martiriren tortura eta heriotza kontatuz. Azalpen idatziak ere badira freskoetan, pertsonaiak identifikatzeko edo zigorra zein enperadorek agindu zuen argitzeko. Torturaren irudikapen natural, gordin eta harrigarriak dira freskoak: batean Santa Tekla bi zezenen artean zatikatzen dute, bestean San Ignazio protomartiria lehoietara jauritzen dute...

2018-2019 urteen artean, konponketa lanei ekin zaie elizan, besteak beste freskoen egoera berreskuratzeko.

Iruditegia
----------

* Elizaren forma originala 5. mendean.Elizaren forma originala 5. mendean.
* Aldarea, eliza biribilaren erdigune zehatzean.Aldarea, eliza biribilaren erdigune zehatzean.
* Barrualdearen ikuspegia.Barrualdearen ikuspegia.
* Pomarancioren freskoetako bat, bi martiri eskuak sutan dituztela.Pomarancioren freskoetako bat, bi martiri eskuak sutan dituztela.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q919456
* Commonscat Multimedia: Santo Stefano Rotondo (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145573520
* GND: 4302056-2
* LCCN: n94065339

 |

* Wd Datuak: Q919456
* Commonscat Multimedia: Santo Stefano Rotondo (Rome)


1. ↑   Hughes, Robert, 1938-2012..  (). *Rome : a cultural, visual, and personal history.*  Knopf ISBN 9780307700582. PMC 768763892. (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).
2. ↑   «La Linea C e la salvaguardia di un patrimonio unico al mondo tutelato dall’UNESCO» *Metro C* (Noiz kontsultatua: 2019-05-21).
Sor **Miserikordiako Luisa** (XVIII. mendea) gipuzkoar idazlea izan omen zen.

Biografia
---------

*Gavon-sariac* izeneko artzain-opereta bat, hitz neurtuz ondua, eman zuen argitara, 1762an, Eguberriz kantatua izateko Azkoitiko elizan. Azkoitiko Miserikordia etxean inprimatu zen.

Asko idatzi da Luisa de la Misericordiaren nortasunari buruz. Jose Manterolaren iritziz, Telletxea Idigorasek frogak ere agertu ditu Luisa de la Misericordia hori ez da Frantzisko Xabier Munibe, Peñafloridako kondearen ezizen bat besterik. Nola nahi ere, bera da, Barrutiarekin batera, hegoaldeko euskal antzerkilari antzinakoena.

Ikus, gainera
-------------

* Frantzisko Xabier Munibe, Peñafloridako kondea.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 90189

 |

* Wd Datuak: Q12263717
**Morrison konderria** (ingelesez: *Morrison County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Little Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 33.198 biztanle zituen, Morrison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morrison konderriak 2.987,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 73,36 ura dira. Beste 2.913,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.198 pertsonetatik 32.576 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 402 dira. 122 beltzak edo afroamerikarrak. 61 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 101 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 321 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491272
* Commonscat Multimedia: Morrison County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152455631
* LCCN: n81093333
* NARA: 10039702
* **Lekuak**
* OSM: 1795715
* TGN: 2001047

 |

* Wd Datuak: Q491272
* Commonscat Multimedia: Morrison County, Minnesota
**Tximeleta Hegoen Nebulosa**| Tximeleta Hegoen Nebulosa |
| Datuak |
| **Igoera zuzena** | {{{igoera zuzena}}} |
| **Deklinazioa** | {{{deklinazioa}}} |
| **Distantzia** | 2.100 argi-urte |
| **Itxurazko magnitudea** |  |
| Itxurazko tamaina | {{{tamaina}}} |
| **Konstelazioa** | Ophiuchus |
| Izen teknikoaNGC | NGC |
| Izen teknikoaM | M 2-9 |

**Tximeleta Hegoen Nebulosa** (**M2-9** edo **Zurruztada Bikien Nebulosa** bezala ere ezaguna), Ophiuchus konstelazioko nebulosa planetario bat da, Lurretik 2100 argi-urtera dagoena. Erdiko izarrak igorritako bi material lobuludun nebulosa bipolar bat da. Uste denez, kanpoaldeko geruzak 1200 urte ditu.

Nebulosa honek izar bitar baten azken etapak erakusten ditu. Nebulosaren erdian kokatua, osagaiak izar erraldoi bat eta nano zuri bero bat dira, 120 urteko orbita periodoarekin. Uste denez, nano zuria, sekuentzia nagusian zegoenean gure eguzkiaren antzeko izar bat zen, erraldoi gorri fasetik pasa ostean, bere geruzak espaziorantz kanporatu zituen, soilik izar hondarra geratuz. Hedatzen ari den gasaren abiadura 320 km/skoa da.

Nebulosaren azterketak urteetan zehar bere ezaugarri ikusgarrien mendebaldetik ekialderako desplazamendu bat erakusten du. Bere jatorria nebulosa eratzen duen materiala zeharkatzen duen energia izpi birakari bat izan daiteke. Uste denez, izpia sistema bitarraren eguzki haizeen elkarreraginaren bidez kolimatua da.

Tximeleta Hegoen Nebulosa Rudolph Minkowskik aurkitu zuen 1947an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666732
* Commonscat Multimedia: M2-9

---

* **Astronomia**
* SIMBAD: PN M 2-9

 |

* Wd Datuak: Q666732
* Commonscat Multimedia: M2-9


| * i
* e
* a
Nebulosak |
| --- |
| Aintzira Nebulosa • Armiarma Gorriaren Nebulosa • Arranoaren Nebulosa • Arrautzaren Nebulosa • Eskimalaren Nebulosa • Espirografoaren Nebulosa • Eraztunaren nebulosa • Harea-erlojuaren Nebulosa • Helize Nebulosa • Hontzaren Nebulosa • Inurriaren Nebulosa • Katu-begia Nebulosa • Karramarroaren Nebulosa • Oinatzaren Nebulosa • Omega Nebulosa • Oriongo Nebulosa • Pikuaren Nebulosa • Halteraren nebulosa • Pisu Txikiaren Nebulosa • Karinaren nebulosa • Saturno Nebulosa • Trifida Nebulosa • Zorroztada Bikien Nebulosa |
**Misha** (errusieraz Миша), 1980ko Moskuko Udako Olinpiar Jokoetako maskotaren izena da. Hartz arre bat da, Viktor Txizhikov marrazkilari sobietarrak diseinatua.

Misha, arrakasta komertziala eta mundiala izan zuen kirol ekitaldi bateko lehen maskota izan zen. Bere irudia zuten objektu ugari saldu ziren mundu osoan, eta marrazki bizidunetako sail propio bat ere izan zuen. Misharen arrakastak, maskotak izatearen ohitura orokortu zuen, ez bakarrik Olinpiar Jokoetan, baizik eta baita beste kirol ekitaldi batzuetan ere, Munduko Futbol Txapelketan kasu.

Misha, Mijail izen errusiarraren hipokoristiko bat da. Gainera, Misha, Mishja, Mijail Potapich (hau da, Mikel, Potapen semea) eta Mijail Potapich Toptigin (edo soilik Toptigin), hartzei ematen zaizkien ezizenak dira. Aldi berean, hartza, historikoki, Errusia eta SESBen ikurra izan da.

Ikus, gainera
-------------

* Cheburashka

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1156071
* Commonscat Multimedia: Misha

---

 |

* Wd Datuak: Q1156071
* Commonscat Multimedia: Misha
{\displaystyle x^{6}+y^{6}=x^{2}}
Tximeleta-kurbaren loturaren berezitasuna
Matematikan, **tximeleta-kurba** aljebraikoa seigarren graduko planoko kurba aljebraiko bat da, ekuazio honen bidez adierazia:

{\displaystyle x^{6}+y^{6}=x^{2}.\,\!}
Tximeleta-kurbak singulartasun sinplea du, hiru delta inbariantzarekin, eta horrek esan nahi du zazpigarren genero-kurba dela. Zazpi generoko kurba plano bakarrak bereziak dira, zazpi ez baita zenbaki triangeluarra, eta sei da kurba horretarako gradurik txikiena; beraz, tximeleta-kurba, bere itxuraz gain, interesgarria izan daiteke adibide gisa.

Tximeleta-kurbak bi adar-zenbaki eta multiplikotasun ditu, eta, beraz, loturaren berezitasunak bi osagai ditu, eskuineko argazkian.

Funtzioak ematen du tximeleta-kurba aljebraikoaren azalera (gamma funtzioarekin {\displaystyle \Gamma })

{\displaystyle 4\cdot \int \_{0}^{1}(x^{2}-x^{6})^{\frac {1}{6}}dx={\frac {\Gamma ({\frac {1}{6}})\cdot \Gamma ({\frac {1}{3}})}{3{\sqrt {\pi }}}}\approx 2.804,}
eta *s* arku-luzera,

{\displaystyle s\approx 9.017}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2465157

 |

* Wd Datuak: Q2465157
**Morris konderria** (ingelesez: *Morris County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Morristown da. 2010eko zentsuaren arabera 492.276 biztanle zituen, Morris kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Morris konderriak 1.247,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 55,55 ura dira. Beste 1.191,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 394,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 492.276 pertsonetatik 426.033 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 56.482 dira. 14.134 beltzak edo afroamerikarrak. 369 amerikar natiboak ziren eta 70 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43.862 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 806 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.002 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q498163
* Commonscat Multimedia: Morris County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158260086
* ISNI: 0000 0004 0427 6979
* GND: 4496995-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2560069
* TGN: 1002695

 |

* Wd Datuak: Q498163
* Commonscat Multimedia: Morris County, New Jersey
**Minddurenea dorrea** edota **Mingenea dorrea** Nafarroako Lesaka udalerrian dagoen dorretxe bat da. Herrigunean bertan dago, Zarandia kalean, harrizko gurutze baten alboan. Lesakako eraikin antzinakoena omen da eta Nafarroako kultura ondasuna izendatua dago.

XIV. mendean eraikia izan zen eta orain dela urte gutxi arte dorretxeak baserri itxura zuen. Luzaroan huntzak estalirik egon arren, ezaugarri bereziak gorde ditu eta gaur egun itxura bikaineko eraikina da. Julio Caro Barojak idazlan batean baino gehiagotan marraztu zuen, betiere dorretxearen jatorrizko itxura mantenduz.

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Lesakako ondare zibila. Lesakako Udala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492431
* Commonscat Multimedia: Tower house of Minyurinea

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0010208

 |

* Wd Datuak: Q20492431
* Commonscat Multimedia: Tower house of Minyurinea
**Txernobylgo esklusio eremua**, **Txernobylgo eremua**, **30 kilometroen eremua**, **eremu hila**, **alineazio eremua**, **laugarren eremua** edo soilik **Eremua**, ukraineraz: Зона відчуження Чорнобильської АЕС, *zona vidchuzhennya Chornobyl's'koyi AES*, errusieraz: Зона отчуждения Чернобыльской АЭС, *zona otchuzhdenya Chernobyl'skoy AES*, 1986ko Txernobylgo hondamendiaren kokalekuaren inguruko esklusio eremuak jasotzen duen izendapen ofiziala da. Geografikoki Ukrainako Kieveko oblastako eta Zhytomyrko oblastako iparraldeko lursailak barne hartzen ditu, Bielorrusiako mugan.

1986an hondamendia jazo eta gutxira ezarritako eremua da, bertako biztanlegoa lekualdatu eta erradiazioz kutsatutako guneetan jenderik ez sartzek.

Gorriz Ukraina eta Bielorrusiako esklusio eremuak adieraziak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1050926
* Commonscat Multimedia: Chernobyl Exclusion Zone

---

* **Lekuak**
* OSM: 3311547

 |

* Wd Datuak: Q1050926
* Commonscat Multimedia: Chernobyl Exclusion Zone
**Saurmag I.a Iberiakoa**, Kartliko errege bat izan zen (Antzinaro klasikoko iturrietan Iberia bezala ezagutu zen antzinako georgiar erresuma). K.a. 237tik K.a. 162 arte gobernatu zuen, Tourmanoffek adierazten duenaren arabera. Parnavaziar dinastiakoa zen.

Tronura, bere aita Pharnavaz I.a Iberiakoaren oinordeko bezala iritsi zen, hau hil zenean, K.a. 237an. Fidagarritasun falta handiak daude bere erregealdiko datetan, garairako nahiko luzea dirudiena.

K.a. 190ean, Seleuzidar Inperioak Armenia galdu zuen, Artaxe eta Zariadres gobernarien esku geratu zena, euren burua Armenia eta Armenia Sofenako errege izendatu zutenak. Iberian koroa lortzeagatik gertatu ziren borrokek, erresuma ahuldu zuten, eta armeniarrek, Gogarena eta Khorzena okupatu zituzten. Aldi berean, Egressi erresumak, mendebaldeko lurraldeen zati bat konkistatzeko probestu zuen.

K.a. 162an hil zen, eta, bere oinordekoa, Mirian I.a Iberiakoa izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Pharnavaz I.a Iberiakoa** | **Iberiako erregea**K.a. 237-K.a. 162 | Ondorengoa**Mirian I.a Iberiakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1854466

 |

* Wd Datuak: Q1854466
**Molly Pitcher** Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrako Monmoutheko guduan borrokatu omen zen emakume bati jarritako ezizena da. Uste orokorra da emakume hori **Mary Ludwig Hays McCauley** zela. Molly Pitcherri buruzko kontakizun batzuk haziz joan diren heinean, historialari askok Molly Pitcher jada folkloreko osagaitzat hartzen dute, pertsona historikotzat jo beharrean, eta esaten dute beharbada benetako hainbat emakumeren ekintzak bilduz sortutako iruditegia ordezkatzen duela Molly Pitcherrek. Ezizena bera, gerran zeuden gizonei ura ematen zieten emakumeei ezarritako ezizenetik eratorria izan liteke.

Mary Ludwig Hays
----------------

**Mary Ludwig Hays** Filadelfian jaio zen, Pennsylvanian. Bere jaiotza dataren inguruan eztabaida dago, ehortzirik dagoen hilerrian jartzen duenaren arabera, 1744ko urriaren 13an jaio zen. Maria Margaretha eta Johann George Ludwing ziren bere gurasoak eta bera baino zaharragoa zen neba bat izan zuen, Johann Martin. Aita harakina zen. Ziurrenik ez zen inoiz eskolara joan eta ez zuen irakurtzen ere jakingo, garai hartan neska gazteek hezkuntza jasotzea dirua xahutzea kontsideratzen baitzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Molly Pitcher (1744-1832) - Find A Grave Memorial» *www.findagrave.com* (Noiz kontsultatua: 2018-03-13).
2. ↑   1973-, Koestler-Grack, Rachel A..  (2006). *Molly Pitcher : heroine of the War for Independence.*  Chelsea House ISBN 0791086224. PMC 57965655..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3890710
* Commonscat Multimedia: Molly Pitcher

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3417935
* ISNI: 0000 0000 2588 4405
* GND: 12490713X
* LCCN: n83014271
* SNAC: w6794sj9
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3890710
* Commonscat Multimedia: Molly Pitcher
**Turno** (antzinako grezieraz: Τυρρηνός, *Tyrrhênós*), mitologia grekoerromatarrean, Dauno eta Venilla lamiaren semea eta Juturna lamiaren neba zen. Lazioko herri bat zen rutulotarren erregea zen. Virgilioren Eneidan, bigarren antagonista nagusia da, Juno jainkosaren ondoren. Bere leinu altua zela eta Latino erregearen alaba zen Laviniarekin ezkon hitza emanda zegoen, baina ezin izan zen honekin ezkondu, orakulu batek, Latinori, printzesa, latindarren izenean inperio handi bat sortuko zuen itsasotik heldutako gizon batekin ezkondu beharko zela esan baitzion. Itsasotik heldutako gizon hori, Eneas zen.

Hisituta eta Juno jainkosa eta Alekto Furiaren eraginpean, Turnok, Eneasi gerra adierazi zion. Turnok, Latinoren laguntza ere lortzea espero zuen, baina honek uko egin zion, eta, horregatik, etruriarren errege zen Mezentzioren aliantza bilatu zuen, honek, gorantz eta gorantz zihoan Latindar ligaren boterea batere ongi ikusten ez zuelarik. Troiarrek eta rutulotarrek, denbora askoz borrokatu zuten, bakoitzak euren aliatuekin, eta jainkoek ere parte hartuz.

Gerran zehar, Turnok, Palante hil zuen, Eneasen laguna. Azkenik, Eneasek Turno garaitu zuen, iztarrean zaurituz. Turnok, bere aitaren aurrera itzultzea eskatzen du, Eneasek ia onartzen duena, baina, orduan, bere etsaiak daramatzan armak ikusten ditu, bere lagun Palanterenak direnak, eta hau Turnoren esku nola hil zen gogoratuz, Eneasek iritziz aldatu eta rutulotarra hiltzea erabakitzen du, halaxe gertatu zen bezala, "eta Turnoren arima, duingabe, ilunpeen lurraldera erori zen".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q633549
* Commonscat Multimedia: Turnus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35252317
* BNF: 126991494 (data)
* GND: 118763245
* SUDOC: 166288314
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q633549
* Commonscat Multimedia: Turnus
Turonesen txanponak.
Marroiaz turosenen izan zitezkeen lurrak. Berdez, egungo Indre eta Loira departamendua.
**Turones herria** (latinetik: "Turoni") Zesar garaiko Galiako herria izan zen. Egungo Indre eta Loira departamenduan, Loira hegoladean bizi ziren. Haien historiari buruzko informazio gutxi dago.

Etimologia
----------

Turoni hitzaren interpretazioa ez dago oso garbi. Hipotesi desberdinak daude. Batzuentzat Turo hitz galiarratik dator, hau da, "Indartsuak" edo "Puztuak". Beste batzuk "Aldakorrak" bezala itzultzen dute.
Turoni hitzatik Turena lurraldearen eta Tours hiriaren etonimoak datoz.

Informazio historikoa
---------------------

Turones herria historian, Galiako beste herri guztiak bezala, lehen aldiz Julio Zesarren lanei esker agertzen dira. K.a. 57 urteko kanpainaren ondoren Zesarren ejerzitoak Turonese herriaren lurraldean negua igaro zuen. Geroago, Zesarrek berak aldameneko karnutesekin batera aipatzen ditu. Beste tokitan ere piktonesekin, kadurkosekin, aulerkosekin... Vercingetorixek K.a.52 urteko erreboltan turosenen laguntza jaso zuen: 8.000 soldadu joan ziren haren laguntza.

Ptolomeoren arabera, haien hiriburua Tours edo Cesarodunum zen, Lugdunense probintziaren barruan.

Tiberio garaietan Sacrovirren matxinadak ere turonesen laguntza jaso zuen baina berahala menperatuak izan ziren.

Ezagutzen dira tribu horien txanponak. Zilarrezkoak dira eta alde batean emakume baten buruarekin "Turones" hitza dator. Infrentzuan Cantorix agertzen da, lauhazka doan zaldi baten gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2461576

 |

* Wd Datuak: Q2461576
**Saqqaq kultura** Groenlandian ezagutzen dugun bigarren zibilizazio zaharrena da. Artiar Mikrolitiko Tradizioa-tik etortzen den migrazio handi bat da. Hego Groenladiatik hedatu den zibilizazio hau, J.-K. aintzin 2500 eta 800 urte artean uhartearen mendebaldean kokatzen da.

Saqqaq-ekoek oihanak ezagutzen dituzte, ehizean ibiltzen dira arku eta geziekin. Karibuak eta itsas txakurrak (harpoiekin ehizatuak) jaten dituzte. Txoriak, erbiak, azeriak eta batzuetan mortsak ere harrapatzen dituzte eta sare handien bidez edo harpoiekin arrantzatzen dute.

2400 eta 1300 urte artean, Saqqaq kulturak "Independentzia I" iparraldeko kulturarekin bizi behar izan du. Saqqaq-aren desagerketa ondotik beste bi kulturak hedatu dira: "Independentzia II" Iparrran eta Dorset Mendebaldean.

Kanpo estekak
-------------

* *Saqqaq culture chronology*, Greenland Research Center of National Museum of Denmark
* Katherine Harmon: *Long-Locked Genome of Ancient Man Sequenced*, in Scientific American

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q666758
* Commonscat Multimedia: Saqqaq culture

---

 |

* Wd Datuak: Q666758
* Commonscat Multimedia: Saqqaq culture
*Artikulu hau etniari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sara (argipena)».*
**Sara herria**, Afrika erdialdean kokatzen den etnia bat da, gehienbat Txaden, (bertako biztanleriaren %30) baina Afrika erdiko errepublikan ere aurkitu daitezke (bertako biztanleriaren %10 inguru).

Sara izena frantsesek edo agian arabiarrek ezarri zien, izen honek Logone ibaiaren inguruan bizi diren biztanle guztiak ordezkatzen ditu, Gambaye, Mbaye, Goulaye eta Madjingate klanetako biztanleriarekin batera. 1990. urtean milioi eta erdi sara inguru zenbatu ziren. Sararrak Txadeko zonalde emankorraren %30 inguruan bizi dira.

Kultura
-------

Jatorri nilotikoa duen herri bat da sararra, pentsatzen da XVI. mendean immigratu zutela gaur egun bizi diren tokira, segur asko, Egipton zegoen arabiarren esklabotzarengandik ihesi. Sarar emakumeek beraien ezpainak luzatu ohi zituzten, artifizialki, diskoak ezarriz. XIX. mendean esploratzaile europarrek aurkitu zituztenean, pentsatu zuten, arabiarrengandik itsusitzeko egiten zutela, beste hainbat etnia afrikarrek egiten zuten bezalaxe. Sarar hizkuntza erabiltzen dute euren artean mintzatzeko.

Satelite bidez harturiko irudia, bertan Txaden hego eta iparraldeko lurraldeen ezberdintasuna ikus daiteke.

Txaden duten eremua
-------------------

Sararrek Sao zibilizazio mitikoaren ondorengotzat hartzen dute beraien burua. Erlijioari dagokionez, sararren seiren bat kristaua da eta gainerakoak animistak.

Sararrak Txadeko zonalderik emankorrenean bizi dira eta gehienbat nekazaritzan egiten dute lan. Adibidez, kotoi, arroz, gari edo kakahuete bilketan jarduten dute.

Frantziarren mende egon zirenean, lan gogorrak eta militarrak egitera behartu zituzten. Bigarren mundu gerran aliatuen alde borrokatu ziren afrikar etnietako bat izan ziren, sararren kasuan, parte-hartze handienetako bat eduki zuten. Frantsesek hitzetan, biztanle hauek indartsuak eta altuak izan ohi ziren.

Sararrek kolonizatzailearen kultura ikasi behar izan zuten, gainerako etniekin egin zuten bezala indarkeriaren bidez ezarri eta inposatu zitzaien kolonizatzaileen kultura, kasu honetan frantsesa. Gaur egun, sarar biztanleek administrazioan hainbat postu bereganatu dituzte, adibidez, Txadeko lehen presidentea François Tombalbaye, sararra zen.

Ikus, gainera
-------------

* Kolonialismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Berria. *Estilo Liburua.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q969552
* Commonscat Multimedia: Sara people

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11945862n (data)
* LCCN: sh85117470
* NKC: ph194653
* SUDOC: 027411141
* AAT: 300253476

 |

* Wd Datuak: Q969552
* Commonscat Multimedia: Sara people
*The Black Crook* (1866), historiako lehenbiziko musikala, zenbait adituren arabera
**Musikala** edo **antzerki musikala**, kultura anglosaxoiaren musika genero tipikoa da. Musika, kantua, dantza eta elkarrizketa uztartzen dituen antzerki mota bat da. Antzoki handietan antzeztutakoak izaten dira, Londoneko West End Antzokietan, adibidez. Baita New Yorkeko Broadwayn ere. Aurrekontu txikiagoko ekoizpenak, antzkoki txikiagoetan estreinatzen dira, Off Broadway direlakoetan. Gainera, aurrekontu txikiko musikalak antzezten diren antzokiak biltzeko maila bat sortu da, Off Off Broadway delakoa. Musikalak, euren jatorrizko eremu anglosaxoitik irten dira, beste herrialde batzuetara, Alemania, Austria, Frantzia, Kanada, Australia, Japonia edo Espainia kasu. Azken herrialde honetan, lehendik ere bazegoen antzerki lirikoaren ohitura, zartzuela, opera, opereta eta errebista musikalarekin. Oso berriki, Espainia edo Argentina (Zibrian-Mahler) bezalako herrialdeak, euren musikal propioak sortzen hasi dira, London edo New Yorkekoen egokierarik egin gabe.

Espainian sorturiko musikalei dagokienez, Dagoll Dagomen Itsasoa eta Zerua nabarmendu behar da. Azken aldian, musikal kutsua duten ikuskizunak barra-barra agertzen dira, talde ospetsuen kantuekin. Hoy no me puedo levantar, Mekano (musika) taldearen kantuekin, Mamma Mia!, ABBA taldearena, eta We will rock you, Freddie Mercury buru zen Queen taldearena. Ikuskizun onak dira, baina ezin daitezke, berez, musikal bezala kontsideratu, kantuak ez baitira istoriorako konposatu, alderantziz baizik.

Musikal ospetsuak
-----------------

* *Mary Poppins*
* *The Sound of Music*
* *Grease*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Broadwayko Nazioarteko Datubasea
* **(Gaztelaniaz)** Musikaletan espezializaturiko aldizkari digitala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2743
* Commonscat Multimedia: Musicals

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4040801-2
* LCCN: sh85089018
* NDL: 00567959
* NKC: ph123057
* NARA: 10643996
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2743
* Commonscat Multimedia: Musicals
**Musketadun olagarroa** (*Eledone moschata*) olagarro espezie bat da. 74 cm luze izateraino hazten da. Mediterraneoko eta aldameneko Atlantikoko itsasertzetako azpietan ibiltzen da.

Ekologia
--------

*E. moschata*k krustazeo, molusku eta arrain asko jaten ditu. *Maja squinado*, *Maja crispata*, *Macropodia rostrata*, *Macropodia longirostris*, *Pisa tetraodon*, *Dorippe lanata*, *Lisa chiragra*, *Lambrus angulifrons*, *Lambrus massena*, *Inachus dorsettensis*, *Carcinus aestuarii*, *Pachygrapsus marmoratus*, *Xantho poressa*, *Pilumnus hirtellus*, *Goneplax rhomboides*, *Pagurus prideaux*, *Ilia nucleus* eta *Squilla mantis* krustazeoak; *Chlamys varia*, *Mytilus galloprovincialis*, *Sepia orbignyana*, *Illex coindetii* eta *Loligo subulata* moluskuak; *Engraulis encrasicolus*, *Sardina pilchardus*, *Mullus barbatus*, *Diplodus annularis*, *Merluccius merluccius*, *Merlangius merlangus*, *Lepidotrigla cavillone*, *Trachurus trachurus* eta *Trisopterus minutus* arrainak ditu gustukoenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Alp Salman, Tuncer Katagan, Ali Cemal Gücü.  (2000). «The distribution and fishing of two Mediterranean *Eledone spp.* (Octopoda: Cephalopoda) in the Aegean Sea» (PDF) *Turkish Journal of Zoology* 24: 165–171..
2. ↑   Halil Şen.  (2007). «Food preference of *Eledone moschata* Lamarck, 1799 (Cephalopoda: Octopodidae) in captive conditions» (PDF) *International Journal of Natural and Engineering Sciences* 1 (2): 29–31..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2296077
* Commonscat Multimedia: Eledone moschata

---

* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Eledone\_moschata
* BOLD: 717662
* EOL: 491494
* GBIF: 2289359
* ITIS: 556275
* UICN: 163360
* NCBI: 6641
* WoRMS: 140601

 |

* Wd Datuak: Q2296077
* Commonscat Multimedia: Eledone moschata
**Urs Jaeggi** (Solothurn, 1931ko ekainaren 23a) suitzar idazle, soziologo eta margolaria da. Ekonomia- eta soziologia-ikasketak egin zituen Genevan, Bernan eta Berlinen. 1959an lortu zuen doktoregoa, eta 1966an soziologiako katedra eskuratu zuen Berlineko Unibertsitate Librean. Bere literatura-lanez gainera, lan zientifiko ugari argitaratu du. 1981ean Ingeborg Bachmann saria jaso zuen. Bere literaturan fikzioa eta gogoeta nahasten dira, eta protagonistak intelektualak izan ohi dira gehienetan. Beren lehen nobelan, *Die Konplizen* (1964, *Konplizeak*) inguru burgesa kritikatu zuen; ondorengoetan, *Brandeis* (1978, *Izotz goria*), *Grundrisse* (1981, *Zirriborroak*), eta *Rimpler* (1987, *Rimpler*) nobeletan, bere garaiko gertaera sozial eta politikoak deskribatu zituen: lehendabizikoan, 60ko hamarkadako ikasleen matxinada, soziologiako irakasle baten ikuspuntutik; bigarrenean Berlingo hiriarekin batera protagonistek jasaten duen krisialdia kontatzen da; eta hirugarrenean, gaixorik dagoen protagonista ohartzen da gizartean ez dagoela biktimentzat tokirik. Beste lan aipagarri batzuk: *Die Wohltaten des Mondes* (1963, *Ilargiaren mesedeak*) kontakizun liburua; *Literatura und Politik* (1972, *Literatura eta Politika*) eta *Was auf den Tisch kommt, wird gegessen* (1981, *Mahaira ateratzen dena jan egin behar da*) saiakerak, eta *Versuch über den Verrat* (1984, *Saldukeriari buruzko saiakera*) autobiografia.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118760
* Commonscat Multimedia: Urs Jaeggi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 108222657
* ISNI: 0000 0001 0930 9248
* BNF: 12025118d (data)
* BNC: 000504597
* GND: 119011905
* LCCN: n84099123
* NKC: mzk2003208496
* NLA: 35841483
* CiNii: DA00339586
* SNAC: w6575zt1
* SUDOC: 028410939
* BIBSYS: 90079443
* Open Library: OL673349A
* SIKART: 4002848
* RKD: 293405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03198/eu\_j\_0069/j0069
* HDS: 028225

 |

* Wd Datuak: Q118760
* Commonscat Multimedia: Urs Jaeggi
**San Quentin Estatu Presondegia** (ingeles *San Quentin State Prison* edota *SQ*) AEBtako Kalifornia estatuko San Quentin hirian dagoen gizonezkoentzako espetxea da, Marin konderrian eta San Frantzisko hiriaren iparraldean. Estatu osoan heriotz korridorea duen espetxe bakarra da, gas ganbera bat ere badu. 1852an ireki zen eta ordudanik bertatik AEBtako gaizkile eta preso arriskutsu asko igaro dira.

Ziurrenik, eta batez ere zinemari esker, Alcatrazeko kartzela eta Sing Sing espetxearekin batera herrialde honetako hiru presondegi ospetsuenak izango dira. Beste askoren artean, 1969an Johnny Cash kantautore ezagunak espetxe honetan zuzeneko kontzertu bat jotzeaz gain, 2003an Metallica heavy metal talde ospetsuak ere *St. Anger* abestiaren bideoklipa hementxe grabatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* San Quentin Estatu Espetxea, Kaliforniako Zuzenketa eta Erreabilitazio Saila **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q912407
* Commonscat Multimedia: San Quentin State Prison

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 149595088
* LCCN: n81013173
* SUDOC: 260556513

 |

* Wd Datuak: Q912407
* Commonscat Multimedia: San Quentin State Prison
Priapo
**San Priaporen Eliza** Ameriketako Estatu Batuetako eta Kanadako erlijioa da. 1980. hamarkadan Montrealen (Quebec) D.F. Cassidy-k sortu zuen. Frantsesez *Église S. Priape* izena du. Priapo zakilaren pertsonifikazioa zen Antzinako Grezian.

Erlijioaren oinarriak
---------------------

Erlijio honen oinarria zakilari eskaintzen zaion kultua dago. Haien ustez, zakilak bizitzaren, edertasunaren, poztasunaren eta alaitasunaren iturria da eta horregatik laudatu egin behar zaio. Jarraitzaile gehienak homosexualak dira. Zakilari eskaintzen dioten gurtzea era askotan eramaten dute aurrera: taldeko masturbazioak, ernal-hazi jan...

Komunitate handiena San Frantzizkon dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  J. Gordon Melton: (1996, 5.ed.). *Encyclopedia of American Religions* (Detroit, Mich.: Gale) ISBN 0-8103-7714-4 p. 952.

Kanpo estekak
-------------

* Temple Priapus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7591571

 |

* Wd Datuak: Q7591571
Europako uren banalerro nagusiak, gorriz, eta bigarren mailakoak horiz.
Urkiolako santutegiaren teilatuak uren banalerro bat osatzen du: argazkian ezkerrean ageri den teilatu-hegalean erortzen diren urak Kantaurira joango dira, eskuin hegalean erortzen direnak Mediterraneora.
**Uren banalerroa** elkarren ondoan dauden bi isurialde hidrografikoren arteko muga da. Banalerroaren alde banatara eroritako euri-urak arro edo isurialde bakoitzeko ibai nagusiek jasotzen dituzte azkenean, eta itsasoratzea toki oso urrunetan gerta daiteke.

Euskal Herrian uren banalerro argi bat dago, Kantauriko eta Mediterraneoko isurialdeak banatzen dituena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Urkiolako Santutegia - Abadiñoko Ondare Arkitektoniko» *sites.google.com* (Noiz kontsultatua: 2021-01-20).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko uren banalerroa
* Kantauriko isurialdea
* Mediterraneoko isurialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152005
* Commonscat Multimedia: Drainage divides

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4189240-9

 |

* Wd Datuak: Q152005
* Commonscat Multimedia: Drainage divides
**Muoi neutrino** edo **neutrino muonikoa** leptoien taldeko funtsezko partikula bat da. ½ko espina du, eta bere masa elektroiarena baino milioi bat aldiz txikiagoa da, baina ez hutsa.

Hain masa txikia duenez, beti argiaren abiaduratik hurbileko abiaduran mugitzen da, horregatik zientzialariek neutrinoak masarik ez zuela pentsatzen zuten, eta ondorioz luxoi bat zela. Beranduago neutrinoen oszilazioaren fenomenoa aurkituko zen, nagusiki, neutrinoen zapore aldaketan datzana. Oszilazioaren ondorioz, neutrinoen masa ezin da hutsa izan.

Ez du karga elektrikorik, eta soilik elkarreragin nuklear ahularen bidez elkarreragiten duenez (partikulei dagokienez grabitate elkarreragina ia hutsa bait da) partikula hau detektatzeko oso zaila da, eta gainera, oszilazioaren ondorioz, partikulen fisikako eredu estandarreko beste bi neutrino motetatik (elektroi neutrinoa eta tau neutrinoa) ez dago ezberdintzerik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q279735

 |

* Wd Datuak: Q279735
**Searcy konderria** (ingelesez: *Searcy County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marshall da. 2010eko zentsuaren arabera 8.195 biztanle zituen, Searcy kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Searcy konderriak 1.731,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,26 ura dira. Beste 1.725,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.195 pertsonetatik 7.921 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 121 dira. 3 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 167 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61379
* Commonscat Multimedia: Searcy County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133684337
* ISNI: 0000 0001 0165 1946
* LCCN: n80007793
* NARA: 10038637
* **Lekuak**
* OSM: 1818430
* TGN: 2000169

 |

* Wd Datuak: Q61379
* Commonscat Multimedia: Searcy County, Arkansas
**Aakheperenra Thutmose**, **Thutmose II.a** edo **Tutmosis II.a**, Egiptoko XVIII. dinastiako laugarren faraoia da. K.a. 1492 eta K.a. 1479 bitartean gobernatu zuen. Thutmosis II.a, Tutmose II.a edo Tutmes II.a bezala ere ezagutzen da, hiru izen hauek, greziera modernoko izenak direlarik. Bere koroaketa eta jaiotza izenak, **Aa-Kheper-en-Ra Dyehut-Mose** izan ziren.

Biografia
---------

Bere aurreko faraoia izan zen Tutmosis I.aren eta honen bigarren mailako emazteetako baten, Mutneferten semea zen. Baldintza normaletan, sekula ez zuen, baina, Tutmosis I.ak, hil zenean, gizonezko oinordeko heldurik ez zuenez, Tutmosis II.ak boterera iristea lortu zuen, beharbada erregearen arkitekto eta chatya zen Inenik lagunduta, faraoiaren ondoren, herrialdeko pertsonarik boteretsuena eta eragin handiena zuena. Hala ere, Tutmosis II.a sekula ez zen faraoi izatera iritsiko bere arrebaorde Hatshepsutekin ezkondu ez bazen, hau, Tutmosis I.aren eta honen Errege Emazte Handiaren alaba nagusia zena.

Bere erregealdiaren iraupena, hiru urtetan estimatzen da, erregealdiaren iraupen zehatza ezagutzen ez den arren. Errege honi buruz, ez dago gertaera esanguratsurik, erregealdi laburra izan zuela suposarazten duena. Idazkun bat aurkitu da, erregeak Nubiaren aurka eginiko espedizio bat aipatzen duena (Sethe: 1906:137-141), eta Elefantinan eta Koptosen hasitako balizko eraikinen hondakinak daude.

Uste denez, Erregeen Haranean lurperatua izan zen, DB320 ezkutalekuan aurkitutako momiaren identifikazioa egiaztatzeko dagoen arren; faraoi honenak izan litezkeen zenbait hilobi daude.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Tutmosis II.aren izena, honako toki hauetan idatzia agertzen da:

**Eraikin hondakinak**

* Elefantinan aurkitutako harri blokeak (Junge 1987:24)
* Koptoseko tenpluko harri blokea (Petrie Museoa UC14328)
* Tutmosis I.aren eraikin batetako ateburuak, Karnaken (Jacquet-Gordon 1999:281-283)

**Estatuak, hilarriak eta idazkunak**

* Karnaken aurkitutako estatua (Sethe 1906:154)
* Beharbada Heliopolisetik heldutako estatua (Sethe 1906:143-144)
* Nubiaren aurkako espedizio bat aipatzen duen idazkuna (Sethe 1906:137-141)
* Idazkuna harkaitz batean, Seheletik gertu (de Morgan 1894:91.103; 102.228)
* Idazkuna pilastra batean Hatshepsuten tenpluaren ondoan, Deir el-Baharin.

Errege hau, zenbait pertsonairen biografietan aipatzen da:

* Ahmose Paennekheben biografian, El Kaben (Sethe 1906:34)
* Ineniren biografian Tebasen (Sethe 1906:58)
* Neb-Amonen biografian, Tebasen (Sethe 1906:151)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tutmosis I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XVIII. dinastia | Ondorengoa**Tutmosis III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tutmosis II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Moffat konderria** (ingelesez: *Moffat County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Craig da. 2010eko zentsuaren arabera 13.795 biztanle zituen, Moffat kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Moffat konderriak 12.304,81 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,74 ura dira. Beste 12.285,06 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.795 pertsonetatik 13.397 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.985 dira. 32 beltzak edo afroamerikarrak. 98 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 174 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63729
* Commonscat Multimedia: Moffat County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143109333
* LCCN: n83205441
* **Lekuak**
* OSM: 1411315
* TGN: 2000232

 |

* Wd Datuak: Q63729
* Commonscat Multimedia: Moffat County, Colorado
Estatistikan, **sendotasuna** edo **jasankortasuna** zenbatesle, eta zabalago, estatistika-prozedura edo tresnei buruz bilatzen den propietate bat da. Zenbatesle bat edo bestelako estatistika-tresna bat **sendoa** edo **jasankorra** dela esango da, horien garapen eta kalkuluan ezarritako eredu, suposizio eta hipotesiak guztiz bete ez arren, zenbatesle eta tresna horiek baliozkoak izaten eta bere propietateak atxikitzen jarraitzen dutenean.

Adibidez, batez besteko aritmetiko sinplea zenbatesle sendoa ez dela esaten da, aurretik espero ez baina azal daitezkeen *outlier* edo muturreko datuen eraginaren pean geratzen delako neurri handi batean. Honako datu hauetarako zentroa edo batez bestekoa 10 izatea espero bada ere

```
10- 10 - 10 - 10 - 10 - 100
```

batez besteko aritmetikoak 150/6=25 emaitza erakusten du, 100 balioa duen muturreko datuaren mendean geratu delako. Kasu hauetarako, mediana zenbatesle sendoa dela esaten da, 100 datua barneratura ere, Me=10 emaitza lortzen delako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1665389
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph126875

 |

* Wd Datuak: Q1665389
**Senedi**, **Senedy** edo **Sened**, Egiptoko II. dinastiako bosgarren faraoia izan zen. Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2735etik K.a. 2724 arte gobernatu zuen.

Abidoseko Errege Zerrendak, **Senedi** deitzen du, eta, Saqqarakoak, **Senedy**.

Turineko Errege Kanonak, faraoi honi, 54 urteko erregealdia ematen dio. Manetonek aipatzen duen **Setenes** baldin bada, 41 urteko erregealdia izan zuela adierazi zuen.

Berlineko Papiro Medikoak, **Sened** Denen oinordeko bezala aipatzen du.

Bere izena, **Senedi**, eta Peribsenena, Kairoko Egiptoar Museoan kontserbatzen den "ate faltsu" batean dago.

Senedi hil ondoren, Egiptok, faraoi bakarraren gobernupean egoteari utzi zion.

Titulatura
----------

Senedi, bere izena adierazteko kartutxo egiptoar bat erabili zuen lehen faraoia izan zen.

Beste hipotesi batzuk
---------------------

* Uneg, Peribsen edo Sekhemibekin identifikatua izan da (Peribsen eta Sekhemib bi pertsona ezberdin izatekotan)
* W. Helcken arabera: Sened, Peribsenen oinordekoa izan zen.
* N. Grimalen arabera: Sened eta Peribsen garaikideak ziren.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Uneg** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko II. dinastia | Ondorengoa**Neferkara** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q297704
* Commonscat Multimedia: Senedj

---

 |

* Wd Datuak: Q297704
* Commonscat Multimedia: Senedj
**Senegal** Mendebaldeko Afrikako ibaia da, Ginea eta Mali zeharkatu, eta Mauritania eta Senegalen arteko muga egiten duena 1.790 kilometro luze da, eta 337.000 kilometro koadroko arroa hartzen du.

Ibilbidea
---------

Iturburua Gineako Fouta Djalon mendigunean dauka, non Bafing izena duen. Bafing eta Bakoye ibaien bilgunean hartzen du Senegal izena. Mali alderik alde igaro ondoren ipar-mendebaldera egiten du, eta Bakel hiritik aurrera Senegal eta Mauritaniaren arteko muga eratzen du. Bakel eta Dagana hirien artean hasten da ibaiaren delta zabala. Bokalea Ozeano Atlantikoan dago, Saint Louisen ondoan. Irailetik urria arte uholdeak izaten dira delta inguruko lurraldeetan. Ura jaistean artoa, arroza eta artatxikia aldatzen dituzte.

Ibaiadarrak
-----------

Ibaiadar nagusiak Faleme, Karakoro eta Gorgol ibaiak dira.

Hidrometria
-----------

Senegal ibaiaren emaria 71 urtez, 1903tik 1974ra, neurtua izan da Daganan. Ikertutako eremuak 268.000 km² ditu, arro osoaren %80a. Urteko batez besteko emaria 687 m³ segundokoa da, baina gorabehera handiekin. 71 urte horietan neurtutako emaririk txikiena 4 m³ segundokoa izan zen eta handiena 3.260 m³ segundokoa.

**Senegal ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Daganan neurtuak**  
**Datuak: 1903 eta 1974 artean**

Ikus, gainera
-------------

* Afrikako geografia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia.* .
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. 1 2  GRDC - Le Sénégal à Dagana Grdc.sr.unh.edu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3569
* Commonscat Multimedia: Senegal River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 936144783132976607469
* GND: 4054530-1
* NKC: ge134405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2708775

 |

* Wd Datuak: Q3569
* Commonscat Multimedia: Senegal River
**Muskulu omohioideoa** —**omoplatohioideoa** edo **eskapulohioideoa** ere deitua— eskapularen goiko ertzetik hioide hezurrera luzatzen den muskulu edo gihar zapal, luze eta mehe bat da. Muskulu digastrikoa da eta bere erdialdean tendoi zilindriko bat dago bi sabelak bereiziz. Goiko sabela muskulu infrahioideoetatik albokoena da, esternotiroideo eta tiroihioideo muskuluren alboan dagoelako.

Lotuneak
--------

Beheko sabela eskapularen goiko ertzeko muxarradura korakoideoaren barnealdera lotzen da. Ondoren barrurantz eta aurrerantz jarraitzen du lepoko pakete baskulonerbiotsuaren azalaldetik igaroko delarik eta zain jugularraren gainean tarteko tendoia osatzen du. Tarteko tendoiaren ondoren goiko sabela agertuko da eta honek goranzko norabidea hartuko du. Goiko sabela hioide hezurraren kanpoko aldera eta honen adar handira lotuko da, esternokleidohioideoaren kanpoaldean.

Erlazioak
---------

Gihar honen eskapulako lotunea trapezio muskuluak estaltzen du. Eskapularen gaineko eremutik pasatzean, omohioideoaren aurreko aurpegia lepauztaiarekin eta muskulu subklabioarekin erlazionatzen da eta ondoren bere gainetik soilik aponeurosia eta azala egongo dira. Ondoren, aurreko aurpegi hori esternokleidomastoideoaren sakonaldetik igarotzen da eta gurutzatu ondoren berriz azalekoa bihurtzen da.

Muskulu omohioideoaren atal sakona muskulu zerradun nagusiarekin erlazionatzen da bere jatorrian. Ondoren eskaleno muskuluarekin, plexu brakialarekin eta lepoko pakete baskulonerbiotsuarekin (barneko jugular, karotida komun eta nerbio bagoz osatua) erlazionatuko da. Azkenik, muskuluaren atal bertikala tirohioideo eta esternotiroideo muskuluek banatuko dute tiroide guruinetik eta faringetik.

Muskulu omohioideoaren beheko sabelak lepoko atzeko hirukia banatzen du garondo hirukian (goiko hirukia ere deitua) eta lepauztaipeko hirukian (beheko hirukia ere deitua). Muskuluaren goiko sabelak berriz, lepoko aurreko hirukia banatzen du karotida-hirukian (goiko hirukia) eta muskulu-hirukian (beheko hirukia).

Ekintza
-------

Hioide hezurra jaitsarazteaz gain, inspirazioan lepoko zain zirkulazioa errazten du lepoko erdiko aponeurosia tinkatuz.

Inerbazioa
----------

Muskulu omohioideoa hipoglosoaren euskarriak inerbatzen du; C1, C2 eta C3 nerbioek osatzen dutena. Hala ere, goiko sabela hipoglosoaren euskarriaren goiko erroak bakarrik inerbatzen du, C1 nerbioaren zuntzak bakarrik dituenak.

Irrigazioa
----------

Irrigazio arteriala jasotzen du goiko tiroide arteriaren arteria infrahioideotik, lepoko zeharreko arteriaren lepoko azaleko arteriatik, mihi arteriaren adar suprahoideotik eta enbor tirozerbikaleko beheko tiroide arteriatik.

Irudiak
-------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Jacob, Sam.  (2008). *Human anatomy.*  Elsevier, 189 or. ISBN 978-0-443-10373-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049279
* Commonscat Multimedia: Omohyoid muscles

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A04.2.04.003
* FMA: 13342

 |

* Wd Datuak: Q1049279
* Commonscat Multimedia: Omohyoid muscles
**Mussenden tenplua** Ipar Irlandan dagoen Derryko konderriko Castlerock herritik gertu dago, Ozeano Atlantikoaren ertzean dauden labarren gainean. Bertatik ikuspegi itzelak daude.

Bristolgo laugarren kondea eta Derryko apezpikua zen Frederick Augustus Herveyren lurretan eraiki zen 1735ean. Liburutegia izateko egin zen eta Erromako Vestaren tenpluaren antzirudiko eraiki nahi izan zen. Higadura dela eta itsas labarretatik gero eta gertuago gelditu da Mussenden Temple eta 1997an lurra egonkortzeko lanak burutu ziren.

Eraikina inguratuz ondorengo esaldia irakur daiteke:

*Suave, mari magno turbantibus aequora ventis e terra magnum alterius spectare laborem* (Toki eder hau, marinel arduratuak ertzetik lasai begira dezan ekaitzaren orroa.)
Ondoan Downhill gazteluaren aztarnak ere ikusgai daude.

* 
* 
* Downhill gazteluaren aztarnakDownhill gazteluaren aztarnak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1287859
* Commonscat Multimedia: Mussenden Temple

---

 |

* Wd Datuak: Q1287859
* Commonscat Multimedia: Mussenden Temple