***Ana Juanixe*** euskal balada tradizional bat da. Beraz, ahozko euskal literaturak utzitako ondare aberatsaren parte da. Bere egilea anonimoa da eta 1935 urtean Kardaberaztarrak izeneko apaizgai-taldeak bildua izan zen. Beraz XIX eta XX. mendeen artean kokatu daiteke. Euskal baladei *euskal kontapoesia* ere deitzen zaie, beren izaera narratiboa dela eta. Izan ere, garai batean gertaturikoak jasotzeko erabili izan ziren. *Ana Juanixe* balada, euskal tradizioan sortua izan arren, erdal tradizioetan ere aurki daiteke.

Balada
------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | 1. Egun batian ni ba'nenguan,
kostela-kostel gaiñian,
ni ba'nenguan kostel-saltzian
ezpabe gari-saltzian.
Iru damatxu etorri ziran
bata bestien atzian
irugarrenak pregunta eustan
gariak zegan zirian.
-Bestientzako dirutan eta
zuretzat laztan-trukian.
-Ez nagizula lotsatu, arren
onelan plaza betian;
onelan plaza betian eta
ainbeste jente artian.
Orrela bere esan bazeustan
leku sekretu batian,
gariak eta zeu ta neu bere
an konponduko giñian.
Ama neuria labarako da
goiz edo arraltsaldian;
paseito bat emoidakezu
ama laban dan artian.
Ama labatik etorri ta
mutil-usaiña etxian...
-Ana Juanixe, Ana Juanixe;
zein da dauana etxian?
-Katalinatxo auzokua da
beroi laban dan artian.

-Eztona ori Katalinatxu;
bizarra dau okotzian...
-Itxagon daizu, mutil, itxagon,
argia piztu artian
argia piztu artian eta
ikusi zeu nor zarian.
-Ama berorrek ez dauela nai
neure osasunik etxian;
biyotz-illunak egiten yataz
argiya datorrenian...
-Urten daik, mutil; urten daik, mutil,
alako bentanarian,
ama neuriak urten dagiyan
kanpora sospetxerian...

2. Egun batian ni ba'nenguan,
Londres'ko Ziudadian,
maitiarentzat joyak erosten,
Tableru baten gaiñian,
dama bateri galdetu neutsan
joya ok zegan zirian.
-Bestientzako dirutan, eta
zeuretzat buru-trukian.
Eskerrik asko, dama galanta,
Ez dot armarik aldian:
neure arma onak itxi nituan
Motriko erri onian,
Motriko erri onian, eta
Ana Juanixe'n etxian.

3. Txalopatxu bat, txalopatxu bi
Santa Klara'ren parian...
Neure anaiya antxe datorke
batian edo bestian...
-Neure anaiya: zer barri diraz
Motriku erri onian?
-Barriak onak diradez, baña
jazo da kalte sobria.
-Oh, neure aniya: ez edo-da il
biyoren aita maitia?
-Biyoren aita ez da il, baña
jazo da kalte sobria.
-Oh traidoria! Ez edo-da il
biyoren ama maitia?
-Biyoren ama ez da il, baña
jazo da kalte sobria.
Ana Juanixe ezkontzen zala
iñuen atzo kalian,
Ana Juanixe ezkontzen zala
aita ta amaren lotsian...
-Ezin izan lei ori egiya,
neuk dot armia aldian;
neuk ditudaz bularrian;
ta neure armak tiretuko dau
bizi diraden artian.
Kapitan jauna: arria bela
txalopa nabegantian,
ainbat ariñen sartu gaitezan
Mutriku erri onian,
Mutriku erri onian, eta
Ana Juanixe'n etxian.

4. Ogetamairu dama lindatxu
Motriku'n molla-gañian,
Ana Juanixe antxe dalarik
arexen danen artian...
Batak "agur" ta bestiak "adios"
Jaunixe negar batian...
-Ana Juanixe: zer pasatu da
Motriku erri onian?
-Zaldun gaztia: neuk bere ez dakit
zeu nundikua zarian.
-Neuk ba'dakit, ba, Ana Juanixe,
zeu nundikua zarian, eta
noren alaba zarian.
Damatxu baten arma-gurutzak
daruadaz bularrian;
Ana Juanixe, ondo dakizu
biok norenak dirian...
Ana Juanixe; ez eixu esan
berbarik banidadian;
despedidako gabian bere
neure besuan ziñian;
zeuk niri laztan, neuk zuri laztan,
an despedidu giñian...
Joya asko bere ba'nakartzuzan
zuretzat izan ustian,
Beste damatxuk gozako dituz
zeuk ezin al dozunian. |  » |

Argumentua
----------

Bizkaiako kostaldean, Mutriku herrian, gertaturiko maitasun istorioa jasotzen duen aldetik, bizkaitarrez idatzirik jaso izan da. Bertako gertakariak jasotzen dira. Balada hau lau sekuentziatan banatuta dago.

Mutrikuko herrian, garia saltzen ari den mutil bati hiru damatxo gerturatzen zaizkio, horien artean Ana Juanixe. Azken horrek mutilari garia zenbatean dagoen galdetzen diolarik, laztanen trukean emango diola erantzuten dio. Elkarrizketa bat mantendu ondoren, elkarrekin doaz Ana Juanixeren etxera. Baina, bertan daudela, ama itzuli eta etxean harrapatzen ditu biak. Hala, tentsio momentuak modu umoretsuz azaltzen dira elkarrizketaren baliabidea erabiliz, amaren eta alabaren eskutik.

Bigarren sekuentzian, mutila Londreseko hirian dagoela, Ana Juanixerentzako bitxiak erostera doa. Saltzaileak, orduan, buru-trukean emango dizkiola esaten dio, bi protagonisten hasierako elkarrizketa berbera gogoraraziz, hartzailearen harridura eta dibertsiorako. Baina, berak fideltasuna zor dio Ana Juanixeri.

Hirugarren sekuentzian, Euskal Herrira itzultzean, berri txarra dakarren anaiarekin egiten du topo mutilak. Orduan, paralelismoaz baliatzen den anaien arteko elkarrizketa biziaren bitartez, Ana Juanixe beste gizon batekin ezkonduko denaren berri edukitzen du gazteak.

Laugarren sekuentzian, herrira iristean, kaiako beste nesken artean dago negarrez Ana Juanixe, mutilak zer gertatu den galdetzen diolarik. Ana Juanixek ezezaguna balitz bezala jokatzen du (​neuk be ez dakit zeu nundikoa zarian). Mutilak, ordea, guztion aurrean argi uzten du ezagutzen duela eta elkarrekin egon zirela, despedidaren egunean ere. Gainera, neskarengana zuzenduaz, harentzat erositako bitxiak beste norbaiti emango dizkiola esaten dio, traizioaren suminduraz.

Egitura
-------

Balada honetan narrazioa eta elkarrizketa uztartzen dira. Manuel Lekuonak (1992) jasotzen duenez, baladaren estetikotasunaren zerbitzuan nahasten dira bi mota horietako sintagmak. Proportzioa esanguratsua da. Batetik, mutilak lehen pertsonan egiten duen narrazioaren bitartez heltzen da istorioaren haria. Bestetik, ordea, indar eta presentzia handia ematen zaie esanguratsuak diren elkarrizketei.

Aurretik aipatu bezala, balada hau lau sekuentziatan banatuta dago eta sekuentzia hauetako batzuk zati ezberdinetan banatzen dira. Lehen sekuentzia adibidez, bitan banatzen da: bi gazteen arteko topaketa, batetik, eta Ana Juanixeren etxean daudeneko amaren agerpena, bestetik. Bigarren sekuentzia, berriz, laburragoa da eta ez dago azpisekuentziarik. Hirugarrenean, anaiarekin topatzen denean, bien arteko elkarrizketa ageri da lehenengoan eta kapitainari zuzentzen zaio bigarrenenan. Azkenik, Mutrikuko kaiako sekuentzia ere bitan banatu daiteke: lehenik, egoera edo arazoa aurkezten da eta, bigarren azpisekuentzian, Ana Juanixeri zuzendutako mutilaren hitz suminduek borobiltzen dute balada.

Bitxikeriak
-----------

Resurreccion Maria Azkuek Sunbillan (Nafarroa Garaia) XIX. mendean idatziz jaso zuen *Ana Juanixe* baladaren gai bera duen bertso bat: *Garia saltzen nengoelarik*.

Hiru Trukuk 1994. urtean *Mendebaldeko Euskal Baladak* diska argitaratu zuen. Bertan Bizkaiako balada eta abesti ezberdinak egertzen dira. Haien artean *Ana Juanixe* balada aurki dezakegu.

Erreferentziak
--------------

1. Eusko Ikaskuntza: asmoz ta jakitez (2019). ​Euskal kantutegia: Ana Juanixe. Eusko Ikaskuntza:  Eusko Ikaskuntza: asmoz ta jakitez (2019). ​Euskal kantutegia: Ana Juanixe. Eusko Ikaskuntza
2. Lekuona, J.M.(1992). ​Euskal balada tradiziozkoen estiloaz. Bilbo: Euskaltzaindia,237-258
3. Xenpelar Dokumentazio Zentroa (2007-2019). ​Garia saltzen nengoelarik.
4. Imanol Larzabal (1984). ​Ana Juanixe. Donostia: Elkar.
5. Hiru Truku (1994). Ana Juanixe. Nuevos medios.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97204266

 |

* Wd Datuak: Q97204266