recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**José Guerrero** (Granada, Espainia, 1914ko urriaren 29a - Bartzelona, Katalunia, 1991ko abenduaren 23a) pintorea izan zen.

Biografia
---------

Arteko ikasketak egin zituen Granadako Arte eta Lanbide Eskolan lehenbizi (1931-1934), eta Madrilgo Arte Ederretako Eskolan gero (1940-1944). Ikasketak amaituta, Parisen izan zen urtebete, eta freskoaren teknika ikasi zuen bertan, figurazioa utzita, pintura abstraktua egiten hasi zenez gero, teknika hura interesatzen baitzitzaion, batez ere. 1949an Roxanne Withier estatubatuar kazetariarekin ezkondu zen, eta New Yorken jarri zen bizitzen. Han espresionismo abstraktuaren aitzindariak ezagutu zituen: Kline, Rothko, Motherwell eta Pollock.

1954an egin zuen bakarkako bere lehen erakusketa, Betti Parsons galerian, New Yorken. Arkitektoekin lan egin zuen, eta marrazki- eta pintura-eskolak eman zituen, New School for Social Researchesen, New Yorken.

Madrilen bizi izan zen 1960ko hamarraldiko azkeneko urteetan, eta bere pintura-moldeak eragin handia izan zuen 1970eko abstrakzio berriaren pintore gazteengan. Bere obrak, New Yorkeko Eskolako pintore batzuek 1950eko hamarraldian bultzatu zuten *color field-painting* ideiari lotua, Mediterraneoko eta Andaluziako argitasunarekin lotutako halako sentiberatasun kolorista bat islatzen du. Margoa, kolorea besterik ez zaio axola, eta oihal zati handiak betetzen ditu kolore distiratsu eta garbiez. 1959an *Art in America* aldizkariko New Talent saria irabazi zuen, eta Frantziako gobernuak Chevalier de l'Odre des Arts et des Lettres gisa saritu zuen. 1984an Espainiako gobernuak Espainiako Arte Ederretako urrezko domina eman zion.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1643179
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32004853
* ISNI: 0000 0001 2126 6455
* BNE: XX1004169
* BNF: 119557690 (data)
* CANTIC: a10737868
* GND: 119210541
* LCCN: n87826042
* Tabakalera ID: 54845
* SUDOC: 027538605
* ULAN: 500030839
* UB: a1033005
* Open Library: OL6712235A
* RKD: 34492
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02584/eu\_g\_3301/g3301
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 57577
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q1643179
Somontanoko kokapena Aragoin.
**Somontano de Barbastro** (*Semontano de Balbastro* aragoieraz) Aragoiko (Espainia) eskualdea da, Huescako probintziaren erdialdean dagoena hain zuzen ere.

2007an ia 24.000 pertsona bizi ziren bertan. Barbastro bera da hiriburua.

Mugakideak
----------

Iparraldean Sobrarbe eta Alto Gallego, hegoaldean Monegros, ekialdean Ribagortza, La Litera eta Cinca Medio eta mendebaldean Hoya de Huesca mugakide ditu.

Udalerriak
----------

Somontanoko kokapena eta udalerriak.
Abiego, Adahuesca, Alquezar, Azara, Azlor, Barbastro, Barbuñales, Berbegal, Bierge, Castejon del Puente, Castillazuelo, Colungo, Estada, Estadilla, El Grado, Hoz y Costean, Ilche, Laluenga, Laperdiguera, Lascellas-Ponzano, Naval, Olvena, Peralta de Alcofea, Peraltilla, Pozan de Vero, Salas Altas, Salas Bajas, Santa Maria de Dulcis eta Torres de Alcanadre.

Inguru naturala
---------------

Aragoiera
---------

Eskualdean hegoaldeko aragoierazko hiztunak (*semontanés*) bizi dira.

Ardoa
-----

Eskualdean, Somontanoko jatorrizko izendapenarekin ardoak egiten dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Somontano eskualdeko gida turistikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1367756
* Commonscat Multimedia: Somontano de Barbastro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* LCCN: n2008058323
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11907
* **Lekuak**
* OSM: 6488354

 |

* Wd Datuak: Q1367756
* Commonscat Multimedia: Somontano de Barbastro
**Santander-Torrelavega metropoli eremua** (gaztelaniaz *Área metropolitana de Santander-Torrelavega*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoan dagoen eta tartean Santander (284.962) eta Torrelavega (114.849) hiriek osatzen duten metropoli eremu bat da. 2012an 399.811 biztanle eta 664,3 km²-ko azalera zuen.

Ardatza bi erdigune artikulatu izateagatik nabarmentzen da. Bata, Santander, autonomia erkidegoko hiriburua, nagusiki administrazio eta zerbitzuen hiria, turismoarekin loturiko sektore ekonomiko garrantzitsua duelarik. Bestalde, Torrelavega hiriak eremuari industriaren osagaia gehitzen du, bai eta hiri honek autonomia erkidegoan duen eraginaren ondorios duen merkataritzaren garrantzia ere.

Bi erdigune hauen inguruan dauden azpierdiguneak ere nabarmentzekoak dira: Santanderren kasuan Muriedas-Maliaño, El Astillero eta Santa Cruz de Bezana, aldiz, Torrelavegaren kasuan Reocín, Suances, Los Corrales de Buelna eta Cabezón de la Sal.

Metropoli eremua osatzen duten udalerriak
-----------------------------------------

Jarraian bi metropoli azpi-eremuak osatzen dituzten udalerriak zerrendatuak daude, *hizki etzanez* erabilitako irizpidearen arabera barnean sartu ohi direnak ala ez:

Kantabrian Santander-Torrelavega metropoli eremua osatzen duten udalerriak.
     Santander
     Santanderko azpi-eremuko udalerriak
     Irizpidearen arabera barnean dauden udalerriak
     Torrelavega
     Torrelavegako azpi-eremuko udalerriak
     Irizpidearen arabera barnean dauden udalerriak
* **Santander**:
	+ Camargo.
	+ Santa Cruz de Bezana.
	+ El Astillero.
	+ Piélagos (ipar-ekialdea).
	+ Marina de Cudeyo.
	+ Villaescusa.
	+ *Medio Cudeyo*.
	+ *Ribamontán al Mar*.
* **Torrelavega**:
	+ Cartes.
	+ Los Corrales de Buelna.
	+ Reocín.
	+ Polanco.
	+ Miengo.
	+ Piélagos (hego-mendebaldea).
	+ Puente Viesgo.
	+ Suances.
	+ Santillana del Mar.
	+ *Castañeda*.
	+ *Alfoz de Lloredo*.
	+ *Cabezón de la Sal*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  2010ko hiri eremuen datuak AUDES5 proiektuaren arabera
2. ↑  Konurbazioak 2008an AUDES5 proiektuaren arabera

Ikus gainera
------------

* Santander.
* Torrelavega
* Santanderko eskualdea.
* Besayako eskualdea.
* Santanderko badia.
* Espainiako metropoli eremuak

Kanpo estekak
-------------

* Santander-Torrelavegako metropoli eremuari buruzko Kantabriako Unibertsitatearen ikerketa, El Diario Montañés egunkariko artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2836306

 |

* Wd Datuak: Q2836306
Perrexila da landare biurterokoaren adibide garbia.
**Landare biurteroko** bat bizitza-ziklo osoa bi urtean osatzen duen landarea da.

Lehenego urtean, landarearen hostoak, zurtoinak eta sustraiak hazten dira (egitura begetatiboa), eta orduan sorgorraldian sartzen da garai hotzean. Normalean, zurtoina laburra mantentzen da eta hostoak lurretik hurbil izaten dira, erroseta bat osatuz. Biurteroko ugarik hotzaldi bat behar dute loratu ahal izateko.

Hurrengo udaberri edo udan, hozitu egiten da, hau da, zurtoina edo gara luzatzen da, loreak emateko. Barazkiak hozitzea ez da komeni izaten, jateko ezegokia bihurtzen baita (gogorra eta zaintsua), hala nola uraza, espinaka eta mihiluaren kasuan. Horregatik landare hauek urteroko bezala landatzen dira. Hozitzean, landarea loretu, fruituak garatu eta haziak ematen ditu, hil baino lehen.

Biurteroko askoz gutxiago dago, urteroko edo bizikor baino.

Espezieak
---------

Landare biurterokoen adibide batzuk dira tipularen familiako batzuk, porrua barne, azaren familiako batzuk, apo-belarra, perrexila, mihilua, Judas lorea, zerba, *Dianthus barbatus*, azenarioa eta malba gorriak.

Baratzezainek kultibar urterokoak sortu dituzte biurteroko batzuetatik, ereindako urtean bertan loratzen direnak, hala nola kuku-prakak eta *Matthiola incana*.

Ikus, gainera
-------------

* Landare urteroko
* Landare bizikor

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    *Bolting in vegetables.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189774
* Commonscat Multimedia: Biennials

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85013933
* NKC: ph119658
* AAT: 300132428
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189774
* Commonscat Multimedia: Biennials
Nabar-loreak (*Centaurea cyanus*) galsoro batean.
**Landare segetalak**, halaber **sorotarrak** edo **mesikolak**, batez ere zereal soroetan hazten diren basalandare edo belar txarrak dira. Barreiaketa gaitasun, iraunkortasun eta lehiakortasun handia dute ezaugarri.

Landare segetalak aspalditik izan dira zereal-alorrekin batera, eta horiek bezala, jatorri mediterraneokoak eta Ekialde Hurbilekoak dira, baina halaber Europa Ekialdeko estepetakoak. Bizikorrak edo urterokoak, laborantzari bizirauteko eta nekazarien arduraz baliatzeko egokituta daude. Horien artean daude mitxoletak, beltxatak eta nabar-loreak. Landare segetalak ez dira landare kaltegarriak bakarrik, gizakientzako erabilgarriak ere badira. Hala ere, azken urteotan, nekazaritza intentsiboa eta herbizidak direla-eta, geroz-eta urriagoak dira soroetan. Horregatik, segetal batzuk, landare mehatxatuen zerrenda gorrietan agertzen dira.

Oro har, segetalen erabilerak honakoak izan ahal dira: apaingarria, albaitaritzan, sendagaia, elikadura, koloratzailea, bazka, oleaginosoa, eztigilea edo bizigarria.

Espezieak
---------

Kardabera (*Sonchus oleraceus*), ezkerte zuria, kardua (*Cirsium arvense*), amarantoa, mitxoleta, sabia, txikoria-belarra (*Taraxacum officinale*), zorna-belarra (*Senecio vulgaris*), idi-begia (*Anacyclus clavatus*), garikota (*Silene vulgaris*)...

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm (kontsulta: 2021-5-12)
2. 1 2 3 4 5 6 7   Javier Peralta de Andrés, Mercedes Royuela Hernando.  (2018). *Nafarroako landare sorotarrak.*  NUP ISBN 978-84-9769-317-2..
3. ↑   **(Frantsesez)**  (PDF) *Annexe 2 - caractéristiques biologiques et écologiques de la liste nationale des messicoles.* , 19-32 or. (Noiz kontsultatua: 2021-05-14).

Ikus, gainera
-------------

* Landare inbaditzaile

Kanpo estekak
-------------

* Belar txarrak zainak luze, Jakoba Errekondo, 2004ko abuztuaren 1a, Argia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3902070
* Commonscat Multimedia: Segetal flora

---

 |

* Wd Datuak: Q3902070
* Commonscat Multimedia: Segetal flora
***Laranjadun haurra*** frantsesez: '**L'enfant à l'orange'** Vincent van Goghek 1890ean burutu zuen lana da. Artista hil aurretik azkenetariko bat izan zen.

Historia
--------

Depresioan erori eta hil aurretik van Goghek bolada sortzailea izan zuen: 70 egunetan 80 margolan egin zituen. Honetan artistaren lanetan oso ohikoa ez den gaia aurkitzen dugu: haurren erretratuak. Koadroak Raoul Levert erretratatzen du, Vincent Levert Auvers sur Oise herriko arotzaren bi urteko semea. Arotza bere lagun egin zen bere koadroetarako markoak ematen zizkiolako. Haurraren ustekabeko amaiera tragikoa zela eta, hilkutxa egin zuen ere.

Lana 1916an eskuratu zuen Winterthureko (Suitza) "Villa Flora" arte bildumaren sortzaile Arthur eta Hedy Hahnloser bikote suitzarraren familiak. Margolana 2008ko martxoan jarri zen salgai Maastrichteko (Herbehereak) arte azokan, 30 milioi dolar (19,7 milioi euro) baino gehiagoko prezioan.

Deskribapena
------------

Haurra mutila zen baina, hala ere, soineko eta ile luzedun agertzen da lanean; oraindik ere ohikoa zen haurrek bospasei urte bete arte berdin janztea. Haurra zoriontsu eta xalo ageri da belardi loretsu batean eserita, masailetan kolorea errepikatzen zaion laranja batekin jolasean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9248356
* Commonscat Multimedia: Child with Orange (F785)

---

 |

* Wd Datuak: Q9248356
* Commonscat Multimedia: Child with Orange (F785)
**Soltxagako Armagintzako Kaporalgo jauregia** Orbaibar ibarreko Oloritz udalerriko Soltxaga kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

Armagintzako Kaporalgo gisa agertzen da Nafarroako Erresumako nomina ofizialean. Martín Peritz Soltxaga Errege Gorteko alkatea zen 1377an, Karlos II.a Nafarroakoarekin. 1543an Migul Soltxaga eta Ana Garroze jauregiak ziren. Pedro semea eta oinordekoa Magdalena Ximenez Argozekin ezkondu zen 1587an. Beste alaba batek, Xeronimak, Alontso Azkoiengoarekin egin zuen; horregatik bildu ziren jauregian Nafarroako leinurik nobleenetako jendea. Bere seme Agustin Soltxaga izan zen Pedroren oinordekoa jauregian, eta bi aldiz ezkondu zen: Ana Etxalatzekin lehenik, eta Maria Donamariarekin gero. 1635ean ibarreko arma-jendearen kapitaina zen. Bere oinordekoa Antonio semea izan zen, Azkoiengo eta Mauleko Isabelekin ezkondua. 1671n, Kontseiluaren epai batek herriaren jurisdikzio kriminala kendu zion, zeina ez baitzen oso garestia, eta eraiki zituen urkamendia, pikota, zepoak eta kartzelak suntsitzera behartu zuen. Ondoren, Francisco Pedro Soltxaga jauregia heredatu zuen, 1684an Felipa Donamariarekin ezkondu zena. 1723an jabea Juan Antonio Soltxaga Araba zen. 1801ean kuartelei aurre egiteko eskatu zuen Manuel Angel Bidartek.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | SOLTXAGA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Soltxaga
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112675449

 |

* Wd Datuak: Q112675449
**San Alejandro Arte Ederren Akademia Nazionala** (gaztelaniaz: *Academia Nacional de Bellas Artes San Alejandro*) 1818ko urtarrilaren 11an Habanan sortutako akademia da.

Historia
--------

XIX. mendean, 1812tik aurrera, Espainian frantsesekin gertatu ziren gatazken ondorioz sortu zen Akademia. Marrazketa eta Margolaritza Doako Eskola bezala sortu zen, 1818an, lehen zuzendaria Jean Baptiste Vermay (1784-1833) izanik. 1832tik "San Alejandro" izena jarri zitzaion, Alejandro Ramírez pertsonalitatea gogorarazteko, Herriaren Adiskideen Errege Elkarte Ekonomikoaren lehen zuzendaria; Alejandro Ramírezek ez zuen zalantzarik izan bere dirua proiektuaren alde jartzeko. Eskola hasiera batean hiriburuaren San Agustin komentuan kokatu zen. Habanako Unibertsitatearen ondoren Hispanoamerikako horrelako instituzio zaharrena da, hau da, eraikuntzan bertan irakasten duena.
Akademia, urteen poderioz, leku desberdinak ezagutu ditu; gaur egun Marianaon dago, 31. Ibilbidean eta 100. kalean.

Zuzendariak
-----------

Akademia bere historian artista ezagunen zuzendaritza izan du, bai kubatarrak baita kanpotik etorritakoak ere. Horien artean izen hauek aipa daitezke:

* Joseph Leclere, 1848an moldatze klaseak antolatu zituen.
* Federico Mialhe, zientzialari eta paisaia-margolari italiarra, zuzendaria 1850.urtean.
* Miguel Melero, kolorearen erabilera berritu zuen.
* Leopoldo Romañach
* Armando Menocal
* Esteban Valderrama y Peña, erretratugilea
* Enrique Caravia.
* Florencio Gelabert.
* Carmelo González, 1957an Kubako Grabatzaileen Elkartea sortu zuen.

Ikasle ezagunak
---------------

* Pablo Borges Delgado
* Amelia Peláez
* Antonio Gattorno
* Víctor Manuel
* Manuel Rodulfo Tardo
* Manuel Carbonell

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Akademiaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579189
* Commonscat Multimedia: Escuela (Labuerda)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148075575
* BNE: XX5494298
* LCCN: no2001021791

 |

* Wd Datuak: Q579189
* Commonscat Multimedia: Escuela (Labuerda)
**Kursaal kasinoa** (ofizialki, **Donostiako Kursaal Itsas Kasino Handia**) Gipuzkoako Donostia hiriko Gros auzoan 1921etik 1973 arte egon zen eraikin bat zen, hain zuzen ere gaur egun Kursaal jauregia dagoen lekuan. 1882an eraikitako eraikinean egondako kasinoa ordezkatu zuen, gaur egun udaletxea dena.

Eraikin dotore honen barnean kasinoa nahiz antzoki bat ere bazegoen.

Historia
--------

Kursaal kasinoa 1921ean inauguratu zen, bere diseinuak garai hartan Europan modan zeuden kursaal edo kasinoen itxurari jarraitu ziolarik.

Jauregia Groseko hondartza eta Urumea ibaia itsasoratzen den lekuaren aurrean kokatua zegoen, hain zuzen ere itsasoari irabazitako lursailetan. Eraikin honen sustatzaileek eraikina beraz gain Kursaal kasinoa eta Donostiako Erdialdea elkarlotzen zituen zubia ere eraiki zuten, zubi honek ofizialki Zurriola zubia izena zeraman, nahiz eta donostiarrek Kursaaleko zubia deitu. Zubia donostiako postaletako ohiko irudi bilakatu zen, batez ere bere biribil itxurako farolek ematen zioten itxurari esker.

Eraikinak bere 50 urtetako historian zehar gertakari ugari jasan izan zituen, bereziki 1922an jokoa legez debekatu baitzen, ondorioz diru iturri berriak sustatu asmoz hasieran eraikinarentzat pentsatu ez ziren beste jarduera batzuetara ere ireki zen: antzokia, zinema, etab.

Jabetza pribatuko eraikina izanik, jabeek eraikina kokatzen zen lursailari etekina ateratzeko irrika agertu zuten, hortaz, nahiz eta Kursaal jauregia hiriko ikur garrantzitsuenetako bat izan, 1960ko hamarkadan eraikinaren eraisketa lanei ekin zitzaien, lursail horietan beste eraikin bat eraikitzeko asmoz.

Eraikin berriarentzako proiektuen lehiaketa publiko bat ireki eta 1965ean lehenbiziko proiektu bat onartu zen, baina hura eraikitzeko zailtasunak zeudela-eta, bertan behera utzi zen. 1972an beste proiektu bat aurkeztu zen eta 1973an erakina behin betiko itxi eta eraitsi egin zuten.

Eraikina
--------

Kursaal kasinoak barnean kasinoa edo jokalekua, jatetxea, zinema aretoak eta hainbat areto gehigarri zituen, baita 859 ikusleentzako edukiera zuen antzoki bat ere.

Bitxikeria
----------

Gaur egun Donostiako Parte Zaharreko Kale Nagusian izen bereko Kursaal kasinoa dago. Kasino hori, garai bateko *Petit Casino*-a (kasino txikia) da, eta Kursaala zenaren *Grand Casino*-aren gerizpean jaio zena. Kasino handia desagertzean kasino txikiak hartu zuen *Kursaal kasino* izena.

Argazki galeria
---------------

* 
* 
* 
* 
*

Errefentziak
------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sada, Javier.  (2011-05-15). «El Petit Casino» *Diario Vasco* (Noiz kontsultatua: 2016-02-04).

Ikus gainera
------------

* 1920ko Hamarkada Zoriontsua

Kanpo estekak
-------------

* Kursaal kasinoa. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261683
* Commonscat Multimedia: Gran Kursaal, Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q12261683
* Commonscat Multimedia: Gran Kursaal, Donostia-San Sebastián
**Kurt Diemberger** (Villach, Austria, 1932ko martxoaren 16a) austriar alpinista, zinemagile, argazkilari eta idazlea da.

1957ko ekainaren 9an Broad Peak mendiaren gailurra lehenbiziko aldiz zapaltzea lortu zuten mendizale taldeko bat izan zen. Talde honetako beste kideak Fritz Wintersteller, Marcus Schmuck eta Hermann Buhl izan ziren.

1960ko maiatzaren 13an suitzar-austriar espedizioko kideak ziren Kurt Diemberger, Peter Diener, Ernst Forrer, Albin Schelbert, Nyima Dorji eta Nawang Dorji-k Dhaulagiri mendira lehenbiziko aldiz igotzea lortu zuten.

Diemberger 1986ko K2 hondamenditik bizirik atera zen bakarrenetariko bat izan zen. 1986ko abuztuaren 4an, Diemberger eta Julie Tullis K2 mendiaren gailurrera iritsi ziren. Bere jaitsiera hasi eta gutxira, Tullis erori egin zen eta Diemberger berarekin eraman zuen. Amildegitik erortzea saihestu zuten, eta gaua 8.000 metrotik gora igaro zuten. Hurrengo egunean IV. kanpamendura iristea lortu zuten, non beste sei eskalatzailerekin bi karpa partekatu behar izan zituzten, euren karpa haizeek suntsitu ondoren. Tullis beranduago hil zen gau horretan, beharbada garuneko edema handi baten ondorioz, eta soilik beste eskalatzaile bat, Willi Bauer austriarra, bizirik irten zen jaitsieratik Diembergerrekin. Bi eskalatzaileek izozte larriak jasan zituzten jaitsieran eta anputazioak egin behar izan zizkieten.

Denera beste mendi askoren artean, 7 zortzimilako igo ditu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78722
* Commonscat Multimedia: Kurt Diemberger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34455723
* ISNI: 0000 0000 8370 8936
* BNE: XX907297
* BNF: 11900164c (data)
* GND: 118877275
* LCCN: n90674268
* NDL: 00847661
* NKC: jn20000700398
* NLA: 35035819
* CiNii: DA1292632X
* SUDOC: 02683183X
* BIBSYS: 3088283
* ICCU: CFIV105164
* Open Library: OL74740A

 |

* Wd Datuak: Q78722
* Commonscat Multimedia: Kurt Diemberger
**San Andres eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Leotz udalerriko Bezkitz lekuan kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Oinplanoak hiru ataleko habearte bakarra du, burualde zuzena eta korua oinaldean. Estalki gisa kanoi-erdiko gangak erabiltzen dira, zirkuluerdiko fajoiz artikulatuak eta biribilkizko modiloietan zurkaizten direnak. Tenplu xume horri barroko garaian, Ebanjelioaren aldean, Arrosarioko Ama Birjinaren kapera atxiki zitzaion, ganga beheratuaz estalia, eta, XVII. mendearen hasieran, Juan de Flamarique herriko harginak egindako sakristia. Kanpoaldeak harlanduzko eta harlangaitzezko hormak ditu, kontrahormek zedarrituta, eta portada erromaniko xumea, zirkuluerdiko arkua eta bi arkibolta lau dituena.

Desagertu egin dira Arrosarioko Ama Birjinaren erretaula, 1200 eta 1206 artean Simon Bengoetxea egin zuena, eta Fernando Sokarro Iruñeko zilarginak XVIII. mendearen hasieran landutako prozesio-gurutzea. XIV. mendeko Ama Birjina gotikoaren irudia Iruñeko Elizbarrutiko Museoan gordetzen da. Erretaula nagusia Francisco Ontzaik egin zuen 1773 eta 1777 artean, eta Jose Perez Eulatek aitortu zuen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BEZKIZ.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Bezkitz
* Leotz
* Orbaibar
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52860598
* **Ondare historikoa**
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q52860598
**San Andres eliza** Oibar ibarreko Ezporogi udalerriko Ageza kontzejuan XVIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Baserri-giroko eliza da, XVIII. mendekoa, eta harriz egina. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzena eta kanpandorrea oinaldean. Alboetan kapera bana atxikitzen dira, kanpoaldetik nabarmenak direnak, bai eta sakristia ere, epistolaren aldeko burualdetik gertu dagoena. Elizara alde horretatik bertatik sartzen da; estalkia kanoi-gangaz eta lunetoz egina dago. Erretaula nagusia modernoa da, eta San Migel Goiaingeruaren tailu bat gordetzen du koroatzean, barroko berantiarreko estilokoa, antzinako erretaula nagusiari dagokiona, desagertua. Estilo eta garai berekoa da XVIII. mendeko epistolaren aldeko kaperan dagoen gurutziltzatuaren tailua duen aldarea. Sakristian, beste objektu batzuen artean, bere kalitateagatik nabarmentzen da Santa Marinaren tailu fin bat (XVI. mendea, Pizkundekoa), Ageza kontzejuan dagoen izen bereko ermitatik datorrena. Zurez egina – baseliza horren titularra, zalantzarik gabe –, bere polikromia eta urre-koloreko originalak egoera onean mantentzen ditu.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | AGEZA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Ageza
* Ezporogi
* Oibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111652979

 |

* Wd Datuak: Q111652979
***Split Metralleta/Diskoira***, Metralleta eta Diskoiraa talde Zarauztarren artean elkarbanaturiko single-a da. EP hau, 2009. urtean kaleratu zuten.

Metralletaren abestiak, Kobory taldearekin batera kaleraturiko Split Kobory/Metralleta diska berbereko abestietako sesio berdineko kantuak dira, 2007ko Otsailaren 9, 10 eta 11ean, Erdoiztako eskola zaharrean grabatuak.

Diskoirakoek berriz, 2009 urte hasieran, Donostiako Amara auzoko entsegu lokal batzuetan grabatu zuten, Iñigo Etxaberen laguntzaz. Abesti guztiak taldearenak dira, *No te debo nada* abestia izan ezik, Los Crudos talde Estatu Batuarrarena da eta.

Abestien Zerrenda
-----------------

***Metralleta***

1. Sistemak
2. Mass Media
3. ¿Cuanto vale tu voto?
4. Maita nazazu
5. Maldito jodido bastardo (Urdaci)
6. Tabernari lapurra

***Diskoiraa***

1. Alternatiba?
2. ¿Merece la pena?
3. Noche de Conciertos
4. Utzi pakean bizikletak
5. No te debo nada (Los Crudos)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267675

 |

* Wd Datuak: Q12267675
**San Alexandro Nevski katedrala** (serbieraz: Црква Светог Александра Невског) Belgradeko (Serbia) eliza kristau ortodoxoa da.

Historia
--------

1877an eraikia izan zen. 1891an handitzea erabaki zen. Jelisaveta Načić emakume arkitektoak estilo neobizantziar eliza egiteko planoak egin zituen; neurri batean Serbiako Erdi Aroko tenplu serbiarrak ekartzen ditu burura. 1912an zimenduak kontsakratuak izan ziren. Lehen Mundu Gerrarekin lanak gelditu ziren. 1929an bukatu ziren. 1930ean Alexandro I.a Jugoslaviakoak marmolezko ikonostasia eliza apaintzeko eman zion. Urte berean Boris Selyanko margolari errusiarrak ikonoak margotu zituen.

Barrualdea
----------

Elizaren barrualdean monumentu desberdinak ikus daitezke, besteak beste, 1876-1918 askapen gerran eroritako soldaduei eskainitakoa, Nikolas II.a Errusiakoa eta Alexandro I.a Jugoslaviakoari eskainitakoka. Aipamen berezia Naum Andrić margolariak 1970tik 1972ra egin zituen muralek merezi dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167017
* Commonscat Multimedia: Alexander Nevsky Church, Belgrade

---

 |

* Wd Datuak: Q167017
* Commonscat Multimedia: Alexander Nevsky Church, Belgrade
**San Andres eliza** Izarbeibarrako Adios udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu. XVII. mendean zaharberritu zen.

Iruñeko tailerreko eskultore Martin Etxeberriak 1632rako zizelkatu zituen hiru erretauletako bi kontserbatzen ditu, handiena eta Arrosarioko Ama Birjinari eskainitako alboko beste bat. Bien estiloa Erromanismoaren azkenetan kokatzen da; nagusiaren hiru gorputzetan Kristoren Pasioaren, San Andresen eta Ama Birjinaren bizitzaren eszenak kontatzen dira, kaletarteetan santuak eta ebanjelariak dauden bitartean. Asiaingo maisuak arduratu ziren polikromiaz: Joan Ereta, nagusia eta txikia. Arrosarioko erretaula ere estilo berekoa da eta bertan Kristoren Haurtzaroko eta Ama Birjinaren bizitzako pasarteak garatzen dira. Rokoko estiloko beste alboko bat San Pedro izenez ezagutzen da, XVIII. mendearen bigarren erdikoa da eta bere gainazalak arrokailez, plaka adventiziez eta errezelez estalita daude. Albiste dokumental batzuen arabera, Agustin Atarrabia brodatzaileak terno bat egin zuen lehen Pizkundean.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ADIOS.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Adios
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115911980

 |

* Wd Datuak: Q115911980
Shillelagh makilak ikusgai.
***Shillelagh***a (irlanderaz *sail éille*) Irlandako usadiozko irlandar zurezko makila da. Berez, begidun makila lodiz egiten da eta oinez ibiltzeko nahiz arma edo aurkariak jipoitzeko erabiltzen da. Irlandari eta irlandar folkloreari estuki lotuta dago. Euskal makila antzekoa da.

Ekoizpena
---------

*Shillelagh* makilak ohitura legez elorri beltz edo haritz zurez egiten dira. Zura gurinez estali eta tximinia baten gainean ondu dadin ipintzen da, makilen ezaugarriko kolore ilun distiratsua jaso dezan. Mutur batetik barnetik hustu eta astunagoa izan dadin, berunez ere betetzen da, usadiozko bi liberako pisua izan arte: makila mota horri "makil kargatua" ("loaded stick") esaten zaio. Oin bat luze izaten dira (gutxi gorabehera, lurzorutik norberaren eskumuturreraino distantzia, ukalondoa arinki uzkurtuta). Makil gehienek helduleku estua dute, haren bidez aurkaria astintzeko edo. Bestalde, makila gehienek uhal bat ere ute (hortik datorkio irlanderazko izena), makila arrunten antzekoa, jabeak makilari hobeto hel diezaion.

Ikus gainera
------------

* Euskal makila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2006959
* Commonscat Multimedia: Shillelagh

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300201656

 |

* Wd Datuak: Q2006959
* Commonscat Multimedia: Shillelagh
**Shimokita penintsula** (japonieraz: 下北半島, *Shimokita-hantō*?)
, Japoniako Honshu uhartearen iparraldeko muturrean dagoen penintsula ezaguna da. Aomori prefeturari dagokio. Mendebalderantz begira dagoen aizkora baten itxura dauka. Penintsulan dagoen hiri bakarra Mutsu da.

Geografia
---------

Osore mendia da bertako egitura ezagunena, izan ere Japoniako mitologian "infernurako sarrera" baita. Yagen haranean ur-termalezko onsen ugari daude eta ezin aipatu gabe utzi *Hotoke-ga-ura* itsaslabarrak.

Penintsularen mendebaldean Mutsuko Badia dago, ipar-ekialdean Tsugaruko itsasartea eta ekialdean Ozeano Barea.

Iruditegia
----------

* Osore mendia (862m).Osore mendia (862m).
* Mutsu.Mutsu.
* Hotoke-ga-ura itsaslabarrak.Hotoke-ga-ura itsaslabarrak.
* Hotoke-ga-ura itsalabarrak.Hotoke-ga-ura itsalabarrak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1321564
* Commonscat Multimedia: Shimokita Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252981383
* LCCN: sh85121456
* NDL: 00630957

 |

* Wd Datuak: Q1321564
* Commonscat Multimedia: Shimokita Peninsula
**Shimabarako gaztelua** (japonieraz: 島原城, *Shimabara-jō*?)
 Japoniako Kyushu uharteko Shimabara hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

Egitura
-------

Shimabarako gaztelua lautadako gaztelu bat da, Ariake Badia eta Unzen mendiaren artean kokaturik dagoena.

Gaztelu itzela da, daymio batentzako oso handia. *Donjon* dorre nagusiak bost solairu ditu eta 33 metrotako altuera. Hiru solairutako beste bi dorreri lotuta dago. Barneko harresiek 3.900 metrotako luzera dute eta 16 *yagura* (dorre). Inguruan 15 metrotako sakonera duen ur putzua dauka.

Historia
--------

Arima leinua izan zen Shimabaran mendeetan agindu zuena eta hauek kristau bihurtu ziren. 1614an Tokugawatarrek kristautasuna debekatu zutenean jazarpenari ekin zioten. Arima naozumi agintetik kendu eta Matsukura Shigemasa ezarri zuten agintari. Honek gogortu egin zuen kristauen jazarpena eta exekuzio masiboak ere egin zituen. Hori gutxi balitz 1618 eta 1624 artean zergak nabarmen handitu zituen Shimabarako gaztelua egiteko.

1637ko kristauen matxinadan gaztelua ez zen kaltetua izan kristauek eskuratu zutenean eta Kōriki leinua bihurtu zen jabe berria harik eta 1668an kristauak garaitu eta berriz ere Matsudaira leinuak eskuratu zuen arte.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1876an dorre nagusia eraitsia izan zen. Gazteluaren lurrei beste erabilpen batzuk eman zitzaizkien, eskola ere izan zen.

1960 eta 1972 artean hainbat berreraikuntza lan egin ziren. 1964an esate baterako dorre nagusia altxatu zuten berriz. Gaur egun kristauen kultura erakusten duen museo bihurtuta dago. 1980an Seibo Kitamuraren omenezko museoa ere inauguratu zen. 2006an japoniako 100 gaztelu ederrenen zerrendan sartu zuten.

Iruditegia
----------

* Donjon-a, dorre nagusia.*Donjon*-a, dorre nagusia.
* Donjon-a.*Donjon*-a.
* Harresiak eta putzuak.Harresiak eta putzuak.
* Harresietako yagurak.Harresietako yagurak.
* Samuraien armadurak.Samuraien armadurak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Japoniako gazteluen webgunean Shimabarako gazteluaren inguruko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322463
* Commonscat Multimedia: Shimabara Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253933796
* NDL: 00954481

 |

* Wd Datuak: Q1322463
* Commonscat Multimedia: Shimabara Castle
Mekanika kuantikoko **spinaren estatiskaren teorema**k partikula mota baten spina eta obeditzen duen estatiskaren arteko erlazioa ezartzen du. Markus Fierzek eta Wolfgang Ernst Paulik frogatu zuten 1940an eta eremu-teoria kuantikoaren formalismoa eskatzen du.

Erlazio enpirikoa eta enuntziatua
---------------------------------

* Spina partikula orok maila kuantikoan duen berezko momentu angeluar bat da (bere mugimendu espazialarekin lotua ez dagoena). Balio osoak (0, 1, 2) edo erdiosoak (1/2, 3/2...) har ditzake Plancken konstantearen unitateetan {\displaystyle \hbar }.

* Partikula mota baten estatistikak bere portaera kolektiboa zehazten du.
	+ Sistemaren egituraketa posible guztietan libreko berbana baldin badaitezke bosoi deritze. Bosoi sistema baten uhin funtzioa simetrikoa da bi partikula edozeinen koordenatuen elkartrukepean. Fotoiak eta alfa partikulak bosoiak dira.
	+ Aldiz, egituraketa hauek mugatzen dituen Pauliren bazterketa printzipioa jarraitzen badute, fermioi deritze. Fermioi sistema baten uhin funtzioa antisimetrikoa da bi partikulen arteko elkartrukepean, zeinuz aldatzen delarik. Protoiak, neutroiak eta elektroiak fermioiak dira.

Bi propietate hauek, itxuraz, erabat deskorrelazionatuak daude. Alabaina, gertaera esperimentala da bosoi guztiek spin osoa dutela, fermioiek erdiosoa duten bitartean. Erlazio hau da teoremaren enuntziatua.

Ondorioak
---------

Bi estatistikak mota hauek ahalbidetutako beste horrenbeste fenomeno interesgarri daude. Bose-Einstein banaketak bosoiak Bose-Einstein kondentsatu baten deskribatzen ditu. Tenperatura zehatz baten eraginpean, bosoi sistema bateko partikula gehienak funtsezko egoeran egongo dira, energía baxuenekoan. Hortik lortzen dira superfluidotasuna bezalako ez ohiko propietateak.

Fermioien portaera deskribatzen duen Fermi-Diracen banaketak ere propietateak interesgarri ematen ditu. Egoera kuantiko baten fermioi bakarra baino egon ezin denez, energiazko funtsezko maila bi fermioik baino ezin dute bete, euren spinak elkarren aurka lerrokatuta. Hala zero absolutismo tenperaturan egonda ere, sistemak zero ez den energia maila bat du. Emaitza bezala, fermioi sistema batek kanpoaldeko presioa egiten du. Zero absolutua ez den tenperaturetan ere, presio hori existitzen da. Presio hau da izar masiboren batzuk (nano zuriak, neutroi izarrak eta zulo beltzak kasu) grabitatearen ondorioz kolapsatzerik ez izatearen erantzulea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q523876
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q523876
**Juanita Gorroño Maiora** (Ibarruri, Muxika, Bizkaia, 1913ko urriaren 20a - Galdakao, Bizkaia, 1991ko martxoaren 12a) panderojolea, dantzaria eta irrintzilaria izan zen.

Biografia
---------

Juanita Gorroño Ibarruriko Astei baserrian jaio zen. Oso gazte zela  ikasi zuen dantzan eta panderoa jotzen. Dantza soltean txapelketa ugari irabazi zuen, gehienetan Basilio Undagoitia, *Basilio Txiki,* bikote zuela. Serafin Aranzeta *Oromiño* eta beste zenbait trikitilarirekin ibili zen gaztetan erromeriz erromeri panderoa jotzen eta irrintziak botatzen.

Ezkondu ondoren  Zornotzako Santa Luzia auzoan jarri zen bizitzen eta zenbait urtez erretiratuta egon zen. 70eko hamarkadaren erditik aurrera ostera, berriro ere erromeriz erromeri ibili zen, Serafin Aranzeta *Oromiño*, Basilio Undagoitia *Basilio Txiki* edota Eduardo Egiarte eta Felisa Arribaltzagarekin.

Parte hartu zuen eta jasota geratu den saio bat aipatzearren, 1975eko maiatzaren 4an, Zeberion ospatu zen Albokari Eguna edo "Euskal Erriko Albokarien Laugarren Agerpena" (kartelaren izena). Orduko hartan Juanita Gorroñok bere panderoa astinduz parte hartu zuen, Kepa Urraza albokariaren bikote .Bertan izan ziren Leon Bilbao eta Maurizia Aldaiturriaga; "Txilibrin" eta Gillermo Etxebarria; Alberto Zabala eta Eduardo Egiarte ere.

Juanita Gorroño irrintzilari agertzen da, Felisa Arribaltzagarekin batera, Pedro Oleak 1984an egin zuen *Akelarre* filmean.

Omenaldiak
----------

* 1986. urteko urriaren 5ean omenaldia jaso zuen Iurretan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gorroño, Juanita. *Emakumeak.*  .
2. ↑   «Albokaren alde batzuk - PDF Free Download» *docplayer.es* (Noiz kontsultatua: 2020-10-22).
3. ↑     *Akelarre (1984ko filma).*  2020-09-27 (Noiz kontsultatua: 2020-10-22).
4. ↑   «Soinuaren hotsa - Omenaldiak» *trikitixa.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-10-22).

Kanpo estekak
-------------

* Juanita Gorroño. Argazkia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100733665

 |

* Wd Datuak: Q100733665
Optimizazio matematikoan **Lagrangeren biderkatzaileen metodoa** erabil daiteke murrizketak dituzten funtzioen maximoak edo minimoak bilatzeko. Metodo horretan funtzioak berak ez dauzkan aldagai berezi batzuk erabiltzen dira, murrizketa bakoitzeko bat, eta aldagai horiek **Lagrangeren biderkatzaile** izena hartzen dute. {\displaystyle \lambda \,} ikurraz adierazten dira. Izena Joseph-Louis Lagrange XVIII. mendeko matematikariarengandik datorkio.

Lagrangeren biderkatzaileen metodoa funtzioen minimoak edo maximoak bilatzeko erabiltzen da, baina funtzioak hainbat murrizketa bete behar dituenean erabiltzen da metodo hau. Funtzioak *n* aldagai izanik *k* murrizketa bete behar baditu, funtzioaren minimoa (edo maximoa) bilatzeko problema eraldatu eta *n*+*k* ekuazio eta beste hainbeste aldagaiko sistema batean bihurtzen du. Problema berri hori ebatziz jatorrizko funtzioaren minimoa edo maximoa lortuko da.

Izan bedi optimizazio problema:

{\displaystyle f(x)} funtzioaren minimoa lortu
{\displaystyle g\_{i}(x)=0} murrizketak kontuan hartuz ({\displaystyle i=1,\ldots k})
non

{\displaystyle x=(x\_{1},\ldots ,x\_{n})},
{\displaystyle f:R^{n}\Rightarrow R} eta
{\displaystyle g\_{i}:R^{n}\Rightarrow R,\qquad i=1,2,\ldots ,k}.
Problema horretan oinarrituz Lagrangeren funtzioa defini dezakegu, horretarako, {\displaystyle g\_{i}(x)} murrizketa bakoitzari {\displaystyle \lambda \_{i}} aldagaia biderkatuko diogu:

{\displaystyle {\mathcal {L}}(x,\lambda )=f(x)-\sum \_{i=1}^{k}\lambda \_{i}\cdot g\_{i}(x),}
Hasierako minimizazio problema ebaztearen parekoa da Lagrangeren funtzioaren puntu kritikoak bilatzea, hau da, honako sistema ebaztea:

{\displaystyle \nabla \_{x,\lambda }{\mathcal {L}}(x,\lambda )=0.}
Kontuan izan Lagrangeren funtzioaren deribatu partzialak kalkulatu behar direla, hau da, aldagai bakoitzarekiko deribatu partziala zerorekin berdindu behar da eta horrela lortzen den sistema ebatzi behar da, beraz, *n* + *k* ekuazio izango ditugu eta beste horrenbeste ezezagun:

{\displaystyle {\frac {\partial {\mathcal {L}}}{\partial x\_{i}}}=0,\qquad i=1,2,\ldots n}
{\displaystyle {\frac {\partial {\mathcal {L}}}{\partial \lambda \_{j}}}=0,\qquad j=1,2,\ldots k}
Lagrangeren funtzioaren puntu kritikoak jatorrizko funtzioaren minimo edo maximo (edo inflexio puntu) izan daitezke, beraz, sistema ebatzi ondoren lortutako soluzioak jatorrizko probleman balioztatu beharko dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q598870
* Commonscat Multimedia: Lagrange multiplier

---

 |

* Wd Datuak: Q598870
* Commonscat Multimedia: Lagrange multiplier
**Spin Master** Kanadako jostailu eta entretenimendu-enpresa multinazional bat da, haurrentzako kontsumo produktuak merkaturatzen dituena. Bere marken artean *Bakugan*, Gund, Etch A Sketch, Meccano/Erector, Air Hogs, *PAW Patrol*, Aquadoodle, Tech Deck, Hatchimals, Rubiken kuboa, Zoomer eta LoliMix daude.  Spin Master-ek 1.600 pertsona baino gehiago enplegatzen ditu mundu osoan Australia, Kanada, Txina, Frantzia, Alemania, Hong Kong, India, Italia, Japonia, Mexiko, Herbehereak, Polonia, Eslovakia, Suedia, Erresuma Batua, Estatu Batuak eta Vietnam herrialdeetan bulegoekin. 

2002az geroztik, Spin Master-ek 92 "Urteko Jostailua" (TOTY) izendapen jaso ditu produktu-kategoria ezberdinetan 28 garaipen lortuz, "Urteko Jostailu Berritzaile"rako 13 TOTY izendapen barne, beste edozein jostailu konpainiak baino gehiago.  2022an, Spin Master-ek film luzerako Golden Screen saria irabazi zuen, Kanadako Zinema eta Telebistako Akademiak aurkeztutako PAW Patrol: The Movie filmagatik.  Golden Screen sariak 2021eko urtarrilaren 1etik 2022ko otsailaren 24ra Kanadako txarteldegirik altuena bildu zuen film kanadarra saritzen du. 2021etik aurrera, Chase poliziaren kumea eta Marshall suhiltzaileen kumea, *PAW Patrol*-eko bi pertsonaiak, konpainiaren maskotak dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *2021 Toy of the Year (TOTY) Awards.* .
2. ↑
3. ↑   **(Ingelesez)** eG, Spielwarenmesse. «Spin Master Entertainment brings home The Golden Screen Award for PAW Patrol: The Movie» *www.spielwarenmesse.de*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7577375
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306412995
* LCCN: no2006037980

 |

* Wd Datuak: Q7577375
**Labette konderria** (ingelesez: *Labette County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Oswego da. 2010eko zentsuaren arabera 21.607 biztanle zituen, Labette kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Labette konderriak 1.691,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,26 ura dira. Beste 1.671,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.607 pertsonetatik 19.342 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 875 dira. 987 beltzak edo afroamerikarrak. 401 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 76 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 785 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181325
* Commonscat Multimedia: Labette County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159464279
* LCCN: n82020675
* **Lekuak**
* OSM: 1070383
* TGN: 2000709

 |

* Wd Datuak: Q181325
* Commonscat Multimedia: Labette County, Kansas
Rosetta Harriaren kopia erraldoia, Joseph Kosuthek Figeacen, Jean-François Champollionen jaioterrian (Frantzia), egindako artelana.
**Joseph Kosuth** (Toledo, Ohio, AEB, 1945eko urtarrilaren 31) estatubatuar artista da. Arte kontzeptualaren sortzaile eta teorialarietako bat da.

Biografia
---------

1964tik 1966ra, arte-ikasketak egin zituen Clevelanden eta New Yorken, eta, 1970-1971n, filosofia- eta antropologia-ikasketak, New Yorken.

Kosuthek bere ondorio logikoetara eraman zuen artea minimalismoaren ondoren, objektuaz haratago, hizkuntzaren, ezagutzaren eta ideiaren alorrean. Artearen forma tradizionalak ukatu zituen, eta idatzizko hitzetan oinarritu zituen bere esperientziak. 1965ean, *One and Three Chairs* aurkeztu zuen: aulki bat, haren argazkia eta aulkiaren definizioa (hiztegi batetik aterea), halako progresio logikoa eginez errealetik idealera edo kontzeptualera. 1969ko *Art after Philosophy* du manifestu nagusia, bere obraren oinarri teorikoa azaltzen duena. Kosuth esanahiaren mekanikez kezkatu zen, eta horrek, objektuen kasuan, adimeneko kontzeptuari ikusmenekoa lotzea zekarren. Prozesu horretako hurrengo urratsa irudiak (benetakoak edo horien argazkiak) kentzea izan zen, soilik hiztegiko definizioa ager zedin.

Bakarkako lehen erakusketa Pasadena Art Museumen egin zuen 1969an, eta Leo Castelli galerian gero, 1971n. Eskolak eman ditu New Yorkeko School of Visual Artsen eta Stuttugarteko Akademie del Bildenden Kunsten, eta hainbat sari jaso ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313113
* Commonscat Multimedia: Joseph Kosuth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64018299
* ISNI: 0000 0000 8142 9343
* BNF: 12020183n (data)
* CANTIC: a11585316
* GND: 118565737
* LCCN: n82050748
* NDL: 00801629
* NKC: jn20020717230
* NLA: 35280762
* Tabakalera ID: 71854
* SNAC: w6bh07wn
* SUDOC: 028348079
* ULAN: 500115645
* BIBSYS: 90565583
* UB: a1308194
* KulturNav: id
* RKD: 46090
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03598/eu\_k\_2853/k2853
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 21524
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q313113
* Commonscat Multimedia: Joseph Kosuth
*Ez nahasi laizismorekin*.
**Laikotasuna** edo **sekulartasuna** erlijioen mende ez dagoenaren nolakotasuna da. XIV. mendean aita santuen eta teokraziaren hegemoniari amaiera eman zioten borroketan du jatorria laikotasunak. Berpizkundea eta Erreforma bitartean hasieran, eta galikanismoaren eraginez gero, zabaldu zen laikotasuna, aita santuen gaitzespena izan zuen arren. Frantzian indar handia izan zuen: Frantziako Iraultzan apaizen konstituzio zibila ezarri zen, estatua laikotu egin zen, eta baita egutegia ere; III. errepublika bitartean iritsi zuen laikotasunak goren maila.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2019-4-26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15303501

 |

* Wd Datuak: Q15303501
**Soiuz 1** (errusieraz **Союз 1**, euskaraz *Batasuna 1*) Sobietar Batasunaren Soiuz programaren lehenbiziko eskifaidun proba heladia izan zen. 1967ko apirilaren 23an Soiuz suziriarekin batera Baikonurreko kosmodromoan jaurtikia izan zen, bere bidaiari bakarra Vladimir Komarov komandantea izan zen.

Tragedia
--------

Misioaren helburua oso konplexua zen, hegaldi guztia akats etengabe ugariz betea egon baitzen, azkenean amaiera esplorazio espazialaren atal dramatikoenatko batean amaituz. Kapsularen itzulerako jaitsieran paraxutak gaizki ireki eta 200 kilometro orduko abiaduran atmosferak eragindako marruskaduraren ondorioz sunsitu eta Lurran aurka talka egin zuen. Hori gutxi balitz, jada kapsula guztiz suntsitua lurgainalzalean zegoela, aurrez kapsula gediarazteko piztu ez ziren retrosuziriak piztu eta kapsulak su hartu zuen. Egoera dramatikoena, jada Komarev kapsula Lurraren aurka abiadura bizian talka egitera eta inongo itxaropen edo aukerarik gabe hiltzera zihoala ohartu eta irrati bidez azken emazteari ezken agurra eman zioenekoa da. Esamesen arabera, bere egoera etsigarriaren ondorioz sobietar agintarien aurkako biraoak ere aipatu omen zituen.

Komavoven gorpuaren hondakin zatiak erraustu eta Kremlingo mausoleoan heroi nazional gisa ehortziak izan ziren. Sobietar Batasuneko agintaritzak istripuaren inguruko xehetasunak ezkutatu nahi izan arren, polemika piztu zuen hegaldi eta heriotza izan zen. Gainera, gertakari hau sekretupean gordetzea ezinezkoa egin zitzaien, Turkian zeuden AEBetako irrati kontrolatzaileek Komarov eta sobietar irrati kontrolatzaileen arteko azken solasaldiak zur eta lur entzun baizituzten.

Kanpo estekak
-------------

* Soiuz 1 hegaldiaren analisia, Sven Grahn **(Ingelesez)**
* Soiuz 1, Encyclopedia Astronautica **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211254
* Commonscat Multimedia: Soyuz 1

---

 |

* Wd Datuak: Q211254
* Commonscat Multimedia: Soyuz 1