recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Laurogeita hamahiru***, frantsesez ***Quatre-vingt-treize*** Victor Hugoren azken eleberria izan zen, 1874an plazaratua. Eleberri historikoa da, Frantziako Iraultzan kokatuta. Hugoren asmoa Frantziako Iraultzari buruzko trilogia bat egitea zen eta hau horren hirugarren nobela izan behar zen. Zoritxarrez ezin izan zuen proiektua burutu.

Proiektua
---------

Victor Hugoren trilogia hau eleberri hauek izan behar zituen:

* *L'Homme qui rit* (Barre egiten duen gizona)
* Monarkiari buruzko eleberria izan behar zen baina ez zuen inoiz idatzi.
* *Laurogeita hamahiru*, Izu Garaiari buruzkoa.

Argumentua
----------

*Quatrevingt-Treize* iraultzaren Izu Garaian kokatzen da, Frantziako Iraultzaren une gogorrenean, alegia. Eleberriaren hasieran Lantenac Markesa Vendéen lehorreratzen da errepublikaren aldekoen aurka borrokatzeko baina iraultzaileek preso hartzen dute, tartean Gawain, bere hiloba. Osaba eta hiloba bi mundu kontrajarrien sinboloak dira, tradizioaren eta iraultzarena. Cimourdain hirugarren protagonista izango da. Cimourdain Gawainen irakaslea izan zen, Lantenacek horrela aginduta, berak irakatsi zion gazteari errepublikaren idealak baina orain iraultzaren alde ilunenaren adierazpena da.

Eleberri honetan Hugok iraultzaren inguruko hausnarketa sakona egin zuen, haren legitimitateari buruzko hausnarketa eta, halaber, 1871ko Parisko Komunaren ingurukoa.

Zinemarako moldaketak
---------------------

* 1920 : *Quatre-vingt-treize* André Antoinek egina.
* 1962 : *Quatrevingt-treize* Alain Boudetek telebistarako egina.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**: ABU Testu osoa.
* **(Frantsesez)**: Liburua doako e-book moduan.
* **(Frantsesez)**: *Quatrevingt-treize*, entzuteko bertsioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q199940
* Commonscat Multimedia: Quatrevingt-treize

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 182116339
* BNF: 11946689c (data)
* GND: 4335732-5

 |

* Wd Datuak: Q199940
* Commonscat Multimedia: Quatrevingt-treize
**Phyllopoda** edo **filopodoak** Branchiopoda krustazeo subklase bat dira. Haien artean *Triops* eta cladocerak daude.

Sailkapena
----------

Martin & Davis-en arabera (2001) Phyllopoda azpiklaseak talde hauek ditu:

* **Ordena Notostraca** Sars, 1867

Familia Triopsidae Keilhack, 1909
* **Ordena Diplostraca** Gerstaecker, 1866

Azpiordena Laevicaudata Linder, 1945
Familia Lynceidae Baird, 1845
Azpiordena **Spinicaudata** Linder, 1945
Familia Cyzicidae Stebbing, 1910
Familia Leptestheriidae Daday, 1923
Familia Limnadiidae Baird, 1849
Azpiordena **Cyclestherida** Sars, 1899
Familia Cyclestheriidae Sars, 1899
Azpiordena **Cladocera** Latreille, 1829
Infraordena Ctenopoda Sars, 1865
Familia Holopediidae Sars, 1865
Familia Sididae Baird, 1850
Infraordena Anomopoda Stebbing, 1902
Familia Bosminidae Baird, 1845
Familia Chydoridae Stebbing, 1902
Familia Daphniidae Straus, 1820
Familia Macrothricidae Norman & Brady, 1867
Infraordena Onychopoda Sars, 1865
Familia Cercopagididae Mordukhai-Boltovskoi, 1968
Familia Podonidae Mordukhai-Boltovskoi, 1968
Familia Polyphemidae Baird, 1845
Infraordena Haplopoda Sars, 1865
Familia Leptodoridae Lilljeborg, 1900

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Wikispezieetan** bada informazioa gehiago, gai hau dela eta: ***Phyllopoda*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2739896
* Wikispecies Espezieak: Phyllopoda

---

* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 19406
* Fauna Europaea: 13255
* ITIS: 609936
* NCBI: 116557
* Paleobiology Database: 133204
* WoRMS: 155668

 |

* Wd Datuak: Q2739896
* Wikispecies Espezieak: Phyllopoda
**Lauriñaga** Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da. Ematen zaion beste izen bat, **Auñamendi** da, baina, izen hau dela eta, ez da Euskal Herriko mendirik garaientzat hartzen denarekin nahastu behar. Pirinioen barnean, Lauriñaga mendia, izen bereko mendilerroan dago, Lauriñaga mendilerroa osatzen duten hiru mendietatik garaiena delarik, 1278 metroko garaierarekin. Nafarroa eta Behe Nafarroa arteko mugan dago.

Irispideak
----------

1057 metrora dagoen Ibañetako mendatetik, Lauriñaga mendiranzko biderik errazena abiatzen da. Eskumatik, 1262 metroko garaiera duen Girizu mendia ertzatzen duen errepidetxoa hartu behar da, 1090 metrora dagoen Gararbide lepora iristeko, oso aipatua Luzaideko Usategiak bezala. Mendebalderantz igoz, 1220 metroko garaiera duen tontor bat uzten da eskumatara eta 1166 metroko garaieran dagoen Lindus lepora iristen da, hiru herriren arteko muga dagoen tokia: Luzaide, Aldude eta Auritz. Eskumatik, 1135 metroko garaieran dagoen Mizpiratxar lepora iristen da. Orain, nahikoa da gailurra iparralderantz jarraitzea 1225 metrora dagoen Atxistoiko tontorra, 1210 metrora dagoen Txapelarriko lepoa, 1225 metrora dagoen Txapelarriko tontorra eta Beraiko lepoa edo Berhainetik, 1202 metrora, Lauriñagako tontor harritsuraino. Ibilbide hau da bietatik laburrena, ordu 1 eta erdiko iraupenarekin.

Luzaidetik, 370 metroko garaieran, 662 metrora dagoen Gandiola auzora doan bidea hartu behar da. Azkeneko etxetik, mendebalderantz igo behar da, larreen artean, gorago, Luzaidetik datorren bide zabal batekin lotzeko. Bidea ezkerretik jarraitu behar da, 1090 metrora, jaisten hasten den arte, 1130 metroko garaieran dagoen lepo batera daroan bide bat hartuz, Lauriñagako ekialdeko gailurrean. Hau, hegomendebalderantz igo behar da, tontorrera iritsi arte. Posible izango litzateke, baita ere Elusandiko lepoa edo Tubarro izeneko lepo zabalera igotzea, hemendik, tontorrera, mendiaren iparraldeko aurpegitik igotzeko. Ibilbide hau, aurrekoa baino luzeagoa da, 2 ordu eta erdiko iraupenarekin.

Lauriñaga inguruan aurkitzen diren Pirinioko mugak
--------------------------------------------------

* 156. Mizpiratxar lepoan, baita Granadako lepoan ere
* 157. Atxistoiko gaina inguruan, 1206 metrora. Gertu eta goraxeago, Atxistoi mendia dago, 1229 metroko garaieran
* 158. Atxistoi mendian, 1229 metroko garaieran
* 159. Txapelarriko Kaskoa mendian, 1225 metroko garaieran
* 160. Beraiko lepoan, 1200 metroko garaieran
* 161. Lauriñaga mendiaren tontorrean bertan, 1278 metroko garaieran
* 162. Turrauko lepoan, 1149 metroko garaieran
* 163. Bilurrutzeko kaskoan, 1163 metroko garaieran
* 164. Elusandiko kaskoan, 1182 metroko garaieran
* 165. Elusandiko lepoan, 1173 metroko garaieran
* 166. Izoztegiko Kaskoa izeneko mendian, 1222 metroko garaieran
* 167. Bordako lepoa izeneko lepoan, 1195 metroko garaieran

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262024

 |

* Wd Datuak: Q12262024
ПоліссяPolesia
**Polesia** edo **Polissya** (errusieraz: Поле́сье, *Poliesie*, «baso-herria»; bielorrusieraz: Пале́ссе, *Paleśsie*; polonieraz: Polesie; ukraineraz: Полі́сся, *Polissia*) Ukrainako eta Bielorrusiako padura zabala da, Pripiat ibaiaren arroa (Dnieper ibaiaren adar bat) hartzen duena. Lurralde zingiratsua da, baso trinkoek inguratua. XIV. mendean, Lituaniak konkistatu zuen, eta Poloniar-Lituaniar Batasunako lurralde izan zen 1569tik aurrera. 1795ean, Errusiar Inperioaren mende geratu zen. Gaur egun, zati gehiena Bielorrusia eta Ukraina estatuen artean banatzen da, baina Polonia eta Errusiako eremu batzuk ere hartzen ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Europako eskualde historiko-politiko nagusiak Euskaltzaindia.net

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208987
* Commonscat Multimedia: Polesia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236398909
* GND: 4116022-8
* NKC: ge130470

 |

* Wd Datuak: Q208987
* Commonscat Multimedia: Polesia
{\displaystyle z} eta bere konjugatuaren {\displaystyle {\bar {z}}} irudikapen geometrikoa **plano konplexuan**. *r* Jatorritik *z* punturainoko distantzia lerro urdinaren gainean *modulua* edo *z*-ren *balio absolutua* da. *φ* angelua *z*-ren *argumentua* da.
Matematikan, **plano konplexua** edo ***z*-planoa** zenbaki konplexuak bi dimentsiotan irudikatzeko erabiltzen den irudikapen geometrikoa da. Planoak ardatz kartesiarren sistema bat du; abzisa **ardatz erreala** da eta ordenatua **ardatz irudikaria**, eta z = x + yi zenbaki konplexuari planoko (x,y) koordenatuak ematen zaizkio.

Batzuetan, plano konplexuak **Arganden planoa** izena ere hartzen du **Arganden diagramengatik**. Plano konplexuaren sorrera Jean-Robert Argandi egozten zaio, nahiz eta jatorrian Caspar Wessel norvegiar-daniar inkestatzaileak eta matematikariak deskribatua izan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Argand Diagram" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q328998
* Commonscat Multimedia: Complex plane

---

 |

* Wd Datuak: Q328998
* Commonscat Multimedia: Complex plane
***Pilules bleues*** (euskaraz: «Pilula urdinak») Frederik Peetersek egindako komikia da, kutsu autobiografikoa duena, zuri-beltzez egindakoa eta 2001ean kaleratua Atrabile argitaletxearekin (2003an Astiberrik gazteleraz argitaratu zuen eta 2016ean euskaraz, gehigarriekin).

Laburpena
---------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa egilearen maitasun harreman bati buruzkoa da, Cati aspaldiko lagunarekin edukitakoa. Neskak HIESa dauka, eta 3 urteko umea, gaixorik halaber. Bikoteak hausnartzen du gaixotasunari eta beste sentimendu batzuei buruz, hala nola errukia maitasunaren aurka, heriotzaren aurreko beldurra, aitatasuna eta abar.

Sariak
------

* Jules Töpffer Saria (Geneve, 2001).
* Alph'Art polonais Saria, frantsesezko albumik onena (Angoulême, 2002).
* Atzerriko lanik onenaren Sarirako izendatua (Barcelona, 2005).

Kanpo estekak
-------------

* Komikiari buruz Joanes Apaolazaren blogean.
* "Slideshare" webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3388530
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL17178534M

 |

* Wd Datuak: Q3388530
John Cookek margotutako irudia 1915ean, Piltdowneko gizakiaren aurkikuntza oroituz.
**Piltdowneko gizakia** paleoantropologiaren historiako iruzurrik handiena izan zen, batez ere, berrogeita bost urtez sinetsi izan zelako, 1912tik 1953ra hain zuzen ere.

Historia
--------

1912an, Sussexko Piltdown herrian, harrobi bateko langileak hezur arrastoak aurkitu zituen: garezur zati bat, matrailezurra eta hortz solte bat. Arrastoak Charles Dawson arkeologo amateurrari eman zizkioten eta honek, berehala, Londresko Geologia Elkartean aurkeztu zituen Smith Woodward British Museumeko paleontologo ezagunaren babesarekin. *Eoanthropus dawsonii* izena ipini zioten espezie berriari. Berehala hasi zen hezurren jatorriari buruzko eztabaida, hainbat hamarkada luzatuko zena. Prentsak arrastoak giza eboluzioaren katea osatzeko falta zen elementua zirela zabaldu zuen. Komunitate zientifikoak ez zuen ikerketa sakonegirik behar izan teoria hura onartzeko; halakoxe arbaso baten bila zebiltzan, garun handiko eta primate itxurako izaki baten bila.

Eta orduan ere, gero eta zalantza gehiago sortzen hasi zen arrastoen adina eta jatorriaren inguruan. Azkenean, 1953an A. T. Marston odontologoak bere azterketaren emaitzak eman zituen aditzera: matrailezurra eta hortzak orangutan batenak ziren, hortz soltea tximino batena eta garezurra *homo sapiens* batena.

50 urte gezurra agerian utzi zutenetik eta ia mende oso bat "aurkikuntza" ezaguna gertatu zenetik ez da jakin nork eta zergatik burutu zuen iruzurra. Dawson da susmagarri nagusia, baina 1916an septizemiak jota hil zen eta ez zuen inoiz akusazioei erantzuteko aukerarik izan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Irazustabarrena, Nagore.  (2007-03-25). «Piltdowneko gizaki gezurtia» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244937
* Commonscat Multimedia: Piltdown Man

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q244937
* Commonscat Multimedia: Piltdown Man
Iterazioa

  

**Serpent** blokeen bidezko zifratze simetrikoko algoritmo bat da. Finalista izatera iritsi zen NIST-en "Advanced Encryption Standard" lehiaketan, Rijndael-en atzetik. Serpent Ross Anderson, Eli Biham eta Lars Knudsenek sortua izan zen.

AESen beste partehartzaileen antzera, Serpentek 128 biteko blokeak erabiltze ditu eta 128, 192 eta 256 biteko luzerako gakoak jasan ditzake. Zifratzea 32 biteko 4 blokeen gainean egiten diren 32 aldaketa-permutazio iterazioen bidez egiten da. Gainera DES algoritmoak bezala, Serpent algoritmoak hasieran eta bukaeran kriptografi esanahirik gabeko permutazioak geitzen dizkio, honela enkriptatu aurreko zifratzea optimizatzen du eta eraginkortasun konputazionala hobetu. Iterazio bakoitzak S-Box beraren 32 kopia erabiltzen ditu bitak launaka hartuz. Serpent eragiketak paraleloki egiteko sortua izan zen, bit bateko 32 desplazamenduak erabiliz.

Serpentek AESko beste partehartzaile batzuk baino ikuskera arduratsuagoa bereganatu zuen, segurtasun marjina handiagoa aukeratuz. Bere diseinatzaileek baieztatu zuten 16 iterazio nahikoak izango liratekeela erasoak sahiesteko baina nahiago izan zuten 32 jartzea, algoritmoaren sendotasuna ziurtatzeko etorkizuneko kriptoanalisietatik babestua geratu ahal izateko.

Segurtasuna
-----------

Eraginkorra suertatzen bada, XSL eraso batek Serpent ahuldu dezake (baina ez AES makalduko lukeen bezala). Hala ere, kriptoanalista askok uste dute, XLS eraso baten inplementazioa Indar gorria baino neketsuagoa izango litzatekeela.

Kanpo estekak
-------------

* Serpenten Web Orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1501904

 |

* Wd Datuak: Q1501904
**Şerif Gören** (Xanthi, Grezia, 1944) turkiar zinema-zuzendaria da.

Biografia
---------

Muntaketa-lanak egiten eta zuzendari-laguntzaile gisa hasi zen zinemaren industrian lanean. Besteak beste, Lütfi Akkad, Atif Yilmaz eta Memduh Ün zinemagileentzat lan egin zuen, baina Yilmaz Güneyrekin urteetan egindako lanak markatu zuen, batez ere, haren geroko ibilbidea. Izan ere, *Endise* (1974) filmaren zuzendaritzan Güneyren lekua hartu behar izan zuenean estreinatu zen zuzendari gisa, hura atxilo hartu zutelako.

Handik urte batzuetara, *Yol* (1981) ospetsua filmatu zuen, Güneyren esanetara, hura espetxean baitzen oraindik (eta Gören bera ere behin-behineko askatasunarekin, sindikalista gisa egindako lanarengatik auziperatua). Film horrekin 1982an Cannesko Jaialdiko Urrezko Palma irabazteak bere lekuan jarri zuen Güney, bigarren mailara zokoratua egon baitzen ordu arte.

Beste lan batzuk: *Almanya Aci Vatan* (1979), Turkiatik emigratutakoek Europan bizi duten egoerari buruzkoa; *Gizli Duygular* (1984) eta *Kurbagalar* (1984), Turkiako emakumezkoen egoerari buruzkoak; *Khan* (1984) eta *Katircilar* (1987), herriko eta hiriko gizarteen arteko talkari buruzkoak; *Polizei* (1988), *Abuk Sabuk Bir Film* (1990); eta *Amerikalı The American* (1993).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q388991
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71096458
* ISNI: 0000 0000 6311 1032
* BNF: 141023068 (data)
* GND: 142827215
* LCCN: no2004018978
* SUDOC: 094552185
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02524/eu\_g\_2704/g2704

 |

* Wd Datuak: Q388991
Taran dagoen ustezko *Lia Fáil* edo Patuaren harria.
**Patuaren harria** edo ***Lia Fáil*** (irlanderaz **Patuaren harria** esan nahi du) Tarako muinoan kokatzen den menhir bat da, Irlandako Meatheko konderrian. Harri hau Irlandako Errege Nagusiak koroatzeko erabili zen, gutxi gorabehera K.o. 500. urterarte, Muirchertach mac Muiredaig erregearen koroaketaraino.

Jatorri mitologikoa
-------------------

Zeltiar mitologiaren arabera, ta]], Tuatha Dé Danann jainkozko arrazak *Lia Fáil* harria Irlandara eraman zuen, hauek "Iparraldeko Uharteetatik" (Geoffrey Keatingen arabera Norvegia) Eskozia zeharkatuz iritsi zirelarik, han Tuatha Dé Danann jendeak Fáilias, Gorias, Murias eta Finias hirietan aztikeriak ikasi zituzten, eurekin bat hiri bakoitzeko altxor handi bat eramanaz: kondairazko Irlandako Lau Altxorrak. *Lia Fáil* harria altxor horietako bat da, jatorriz Fáilias hirikoa, honi bere izena zor diolarik. Beranduago harri hau "Patuaren harria" (latinez, *Saxum fatale*) bezala ezagutuko zen.

Ahalmen mitologikoak
--------------------

Mitologiaren arabera ere, Tarako harriak naturazgaineko ahalmenak omen ditu: kondairak dioenez benetako Irlandako Erregeak bere oinak harri gainean jarri ezkero honek harrotasunez orroe egiten du. Erregeari agintaritza luzatu eta gaztetzeko ahalmena baduela ere aipatzen da. Ulstergo zikloan esaten denez Cúchulainn heroiak bere ezpata kolpe batez harria bitan zartatu zuen, bere babespean zegoen Lugaid Riab nDerg errege-hautagaiak oinak gainean jarri eta orroe ez egitean. Ordudanik harri honek bitan besterik ez du orroe egin, Conn Cétchathach eta Brian Boru erregeekin.

Inis Fáil
---------

Izen hau oinarritzat hartuaz Dé Danann jendeak Irlandari metonimikoki *Inis Fáil* (irlanderaz *inis* hitzak "uharte" esan nahi baidu) deitu zioten, hortaz *Fáil* hitza Irlandaren bigarren deitura bilakatu zen. Hortik dator *Lia Fáil* izendapena, *Irlandako harria* bezala itzuli daitekelarik, horregatik XIX. eta XX. mende hasierako irlandar olerkigintza erromantiko eta nazionalistan sarritan *Inisfail* hitza *Erin* (Irlanda) hitzaren sinonimo bezala dator.

*Fianna Fáil* izendapena ("Irlandako gudariak", baita "patuaren gudariako" bezala itzulia) Irlandar Bolondresak erakunde abertzalearen izendapen bezala *Amhran na bhFiann* edo Irlandako Ereserkiaren lehen bertsoan agertzen da, gaur egungo Taoiseacha Brian Cowenen Fianna Fáil alderdiaren izena ere bada.

Ikus gainera
------------

* Scone harria, honek ere "Patuaren harria" izena jasotzen du, lehenbizian Eskoziako piedra erregeak eta ondoren Ingalaterra eta Erresuma Batuko erregeak koroatzen ziren harria.
* Morako harria
* Blarneyko harria

Kanpo estekak
-------------

* *Lia Fáil* harriaren irudiak
* *The History of Ireland*, Geoffrey Keating, 205-212. orr. (ingeleraz)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q687578

 |

* Wd Datuak: Q687578
**Londresko zubia** (ingelesez *London Bridge*) Erresuma Batuko Londres hirian dagoen zubi bat da. Tamesis ibaia zeharkatzen du, bestalde ibai honen ipar eta hego ertzetan dauden City of London eta Southwark auzoak lotzen ditu. Cannon Street Railway eta Tower Bridge zubien artean kokatzen da.

Historia
--------

Jada orain dela 2.000 urte leku honetan zubi bat bazegoela. 46. urtean erromatarrek Tamesis ibaia zeharkatzen zuen egurrezko zubi bat eraiki zuten. Ordutik aurrera zenbatu ezinezko hainbat egurrezko zubi eraiki, erre, suntsitu eta berreraiki izan ziren. 1831an granitoz eraikitzako zubi bat inauguratu zen, 1902-1904 bitartean zabaldu eta 1924an bere mendebaldeko zatia urperatzen ari zela konturatu ziren.

Azkenik 1967-1972 bitartean gaur egungo zubia eraiki zuten.

2017ko ekainaren 3an atentatua izan zen bertan. Erasoak 7 hildako eta 48 zauritu eragin zituen, tartean erasotzaileak geldiarazten saiatu ziren armarik gabeko bi polizia ere.

Musika
------

*London Bridge Is Falling Down* ("Londresko Zubia erortzen ari da") sehaska edo haur kanta ezaguna zubi honi buruzkoa da.

Iruditegia
----------

* Londresko zubia 2005an.Londresko zubia 2005an.
* Londresko zubia 2003an.Londresko zubia 2003an.

Kanpo estekak
-------------

* Londresko zubiaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130206
* Commonscat Multimedia: London Bridge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315145763
* GND: 4223804-3
* LCCN: sh87000184
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q130206
* Commonscat Multimedia: London Bridge
**Liana Badr** (Jerusalem, 1950 -) palestinar idazlea da.

Biografia
---------

Familia abertzale batean sortu zen, eta Jerikon hazi zen. Familiarekin batera Jordaniara ihes egin behar izan zuen 1967ko palestinarren kontrako erasoen ondoren, eta handik Beirutera, 1970ean. Jordaniako Unibertsitatean hasi zituen ikasketak, baina bertan behera utzi behar izan zituen. Geroago Filosofiako eta Psikologiako doktoregoak eskuratu zituen Beiruteko Arabiar Unibertsitatean (Beirut Arab University), baina ezin izan zuen bukatu masterra, Libanoko Gerra zela eta. Boluntario gisa jardun zuen Palestinako emakumeen zenbait erakundetan, eta editore izan zen *Al Hurriyya* aldizkariaren kultura sailean. 1982az geroztik, palestinarrek Libanotik ihes egin behar izan zutenez gero, Damaskon, Tunisian eta Ammanen bizi izan zen, harik eta, 1994an, Palestinara itzuli zen arte. Literaturaren alorrean egindako lanaz gainera, Palestinako Kultura ministerioko Zinema eta Ikus-entzunezkoen saileko buru da, besteak beste.

Lehenengo eleberria, *A compass for the sunflower* (*Konpasa eguzki-lorearentzat*), 1979an eman zuen argitara. Harrezkero kontakizun laburren bildumak eta haurrentzako bost liburu eman zituen argitara 1980-1991 bitartean. Bere lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dira. Oro har, emakumearen, gerraren eta erbestearen gaiak erabili ditu bere idazlanetan.

Estiloari dagokionez, oso estilo lirikoa erabiltzen du, eta ordu arteko palestinar eleberrigile errealisten moldeak hautsi zituen lehen eleberriarekin. Lehen aipaturiko eleberriaz gainera, azpimarratzekoak ditu *Maitasun eta jazarpenezko istorioak* (1983) kontakizun-bilduma; *Fakahani gaineko balkoia* (1983), hiru eleberri biltzen dituen obra; *Eguna nahi dut* (1989); *Ispiluaren begia* (1991) eleberri epikoa, emakume palestinar iheslarien ahozko tradizioan oinarritua; *Urrezko infernua* (1991), eta *Fadwa Touquan-ek kontatutako hitzen itzala* (1996), Fadwa Touquan eleberrigilearekin izandako elkarrizketan oinarrituriko oroitzapen-liburua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6539910
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36993851
* ISNI: 0000 0001 2320 4899
* BNF: 12356475f (data)
* GND: 1145642276
* LCCN: n89655844
* SNAC: w6gb5nt4
* SUDOC: 032557639
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00702/eu\_b\_0109/b0109

 |

* Wd Datuak: Q6539910
***Senioritis*** lagunarteko erregistroko nazioarteko hitza da (*Senior* + -*itis*; *Senior =* zaharra, heldua + -gaixotasunak izendatzeko erabiltzen den -*itis* atzizkia). Nolabaiteko gaitz edo 'gaixotasun' hau bigarren hezkuntzako, unibertsitateko eta gradu ondoko ikasketak amaitzetik hurbil dauden hainbat ikaslek sufritzen omen dute. Zenbait ikaslek ikasketetarako motibazioa galtzen dute azken txanpan, edo, oro har, ikasturtearen amaiera aldera. Kontu hori nabariagoa da maila aurreratuko ikasleengan gertatzen denean. *Senioritis* ez da profesionalki onartutako gaixotasun edo nahasdura, lagunarteko termino bat baizik (Ameriketako Estatu Batuetan eta Kanadan), *senior* hitza ohikoa da mundu akademikoan eta *-itis* atzizkia ohikoa da medikuntzan hantura patologikoa adierazteko. Nazioartean hedatua dago -*itis* atzizkia, lagunarteko erregistroan, gaixotasun orokor bati, agian asmatutako bati, erreferentzia egiteko.

Ondorioak
---------

Kasu larria batzetan, ikasleek beren kalifikazioak nabarmen murrizten baitituzte, edo azken txanpan huts egiten badute, unibertsitateek bertan behera utz ditzakete agirien esleitzeak edo onarpen-eskaintzak. Hala ere, ikastetxe gehienek oso gutxitan deuseztatzen dute, eta eliteko eskolek ere oso ikasle gutxi botatzen dituzte atzera.

Proposatutako irtenbideak
-------------------------

James Coleman, Gazte Paneleko idazle eta presidenteak, bigarren hezkuntzako ikasketa-planean aldaketak egiteko eskatu zuen *senioritis* arazoari aurre egiteko. Kezka horien ondorioz, Goi Mailako Seihilekoa ezarri zen herrialde osoko bigarren hezkuntzako eskola askotan, eta horrek aukera eman zien ikasketak amaitzetik gertu zeuden ikasleei eskolatik kanpo denbora pasatzeko edo beren interes espezifikoetan mintegietara joateko.

Unibertsitateko Batzordeak, Gazteriaren Lidergoko Kontseilu Nazionalak-eta gazteei zerbitzua ematen dieten beste erakunde batzuek iradokitzen dute eskolek modu askotan lagun diezaieketela gazteei goi-mailako azken urtea edo edozein ikasturteko azken txanpa ahalik eta gehien aprobetxatzen, graduazioa ziurtatu ondoren erraz egiteko tentazioari men egin beharrean. Gazteei aukera ematea beren lan akademikoa esanguratsuagoa izan dadin, ikaskuntza-zerbitzuaren bidez edo esperientzia-hezkuntzako beste modu batzuen bidez, ikasleen asmo akademikoak areagotu egin ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Schevitz, Tanya.  (October 10, 2006). «Colleges crack down on taking freshmen with 'senioritis'» *The San Francisco Chronicle*.
2. ↑   Mathews, Jay.  (February 4, 2008). «In Praise of Senioritis» *The Washington Post*.
3. ↑   Marks, Julia.  (12 April 2020). «Head-To-Head: Should We Implement Senior Month?» *The Parker Weekly*.

Kanpo estekak
-------------

* The College Board: Zer egin adineko pertsonekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17080043

 |

* Wd Datuak: Q17080043
**Liam Ó Maonlaí** (Monkstown, Dublin, Irlanda, 1964ko azaroaren 7a) irlandar musikaria da, nagusiki Hothouse Flowers taldeko kidea izateagatik ezaguna. 1985an Ó Maonlaí gaztea zelarik bere ikaskidea zen Fiachna Ó Braonáinekin taldea sortu zuen. Colm Ó Maonlaí aktorearen anaia da.

Scoil Lorcáin eta Coláiste Eoin ikastetxetan ikasi zuen, hauek Dublin hegoaldean dauden Gaelscoil direlakoak dira (soilik irlanderaz irakasten diren ikastetxeak), bere aita irlandera hikuntzak beregan eragin handia izan duen arrazoi nagusia izan dela aipatu ohi duelarik. Irlandera hiztuna da. 18 urtez azpikoen Irlanda Osoko Bodhran txapelketa nagusia ere irabazi zuen. 1985an Hothouse Flowers taldearekin Gradam Shlogadh bezala ezagutzen den irlandar musikako saria bereganatu zuen. 2005an bakarka burutu zuen *Rian* bere lehenbiziko diskoa kaleratu zuen, hau gaeldar irlandar doinu eta abestien bilduma bat delarik.

Ó Maonlai musikaria The Complex izeneko taldeko kidea ere bada, hau haurtzaroan bere lagunak diren Kevin Shields eta Colm Ó Cíosóig bateriajolearekin osatu zuelarik. 1984an Liamek Hothouse Flowers taldea laga ostean, Shields eta O'Ciosoig taldekideak Dave Conway abeslaria eta Tina (abizen ezezaguna ) tekladujoleari elkartu zitzaizkien, eta euren taldea My Bloody Valentine izenez berbataiatu zuten, izendapena kostu baxuko beldurrezko My Bloody Valentine filmaren izenburutik hartu zutelarik.

Ó Maonlaí Nuclear Free Future mugimenduko ekintzaile aktiboa ere bada, 2001an Carnsore eta Wexford Town hirietan erakunde honen aldeko emanaldi bana burutu zituelarik. 2004ean Indiako Rajasthaneko ikasleen jaialdietan parte hartu zuen. Indiako bere bidaian zehar Jaipur hiriko unibertsitatean jo zuen, bertako musikari batzuekin batera.

Bideoak
-------

* Liam Ó Maonlaí "Sadhbh Ní Bhruinneallaigh" abestia abestuz **(Gaeleraz)**
* Liam Ó Maonlaí "Sí do mhamo í" abestia abestuz **(Gaeleraz)**
* Liam Ó Maonlaíren 2007ko Belfasteko musika emanaldia **(Gaeleraz)**

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* Liam Ó Maonlaíren webgunea **(Ingelesez)**
* Hothouse Flowers taldearen webgunea **(Ingelesez)**
* Liam Ó Maonlaíri buruzko argibidea[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**
* Liam Ó Maonlaíren biografia **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2132145
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90614573
* ISNI: 0000 0003 7202 2068
* NKC: xx0097489

 |

* Wd Datuak: Q2132145
**Plo Koon**, Star Wars film sagako pertsonaia bat da.

Bere itxura, zalantzarik gabe, oso bitxia da, eta bere oxigenoaren aurkako mozorroagatik, bere organo sentikorrak babesten ditu bere jaiolekua izan zen Dorin planetakoak ez diren atmosferetatik. Dorin, bertako atmosfera, espezie gehienentzat pozoitsua da, baita bertako *kel-dor*rentzat ere, hauentzat hilgarria ere izan daitekeelarik. Dorin planeta, bi zulo beltzen artean dago, eta, beraz, inguruetatik nabigatzea oso zaila da.

Plo Koon, gaztetan, Tyvokkak entrenatu zuen, wookiee arrazako Jedi maisu handia.

Plo Koon, Jedi Kontseilu Garaiko kidea izan zen Koruskanten, Nabooko guduan eta, hamar urte beranduago, Klon Gerretan. Naboon eta Tatooine planetetan borrokatu zuen, Skywalker txikia babestuz. Geonosis planetan borrokatu zuen eta Separatisten Konfederakuntzak Jedi ugari hil zituen egun hartatik bizirik irten zen. Azkenean, Klon Gerren amaiera aldera hil zen, 66 aginduak, Errepublikari erabat leialak ziren klonek, hauek zerbitzatzen zituzten Jedi zaldunak hiltzea eragin zuenean.

Euren borroka estiloa, gainontzeko jediena baino motelagoa eta zuhurragoa izateagatik bereizten da. Hala ere, boteretsuagoa eta astunagoa da; itxuraz, beste Jedi maisu batzuekin alderatuz, eraso eta erresistentzia handiagoa du, goiko arintasun falta konpentsatzen duena.

Plo Koon, Qui-Gon Jinn eta Micah Gietten oso laguna zela ezagutzen da, azken hau, Ashoka Tano (Anakin Skywalkerren ikaslea) aurkitu eta Koruskanteko Jedi tenplura eraman zuena zena. Biek, oso aspalditik zetorren adiskidetasun bat zuten.

Tragikoki hil zen Kato Neimoidia planetan, bere aireko bizkartzain propioek erailda, behin 66 agindua abian jarri ondoren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q635121

 |

* Wd Datuak: Q635121
| **Lasala plaza** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Ogasunaren eraikuntza izan zena, hotela da gaur egun. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Lasala plaza is located in Euskal HerriaLasala plazaLasala plaza | Lasala plaza is located in GipuzkoaLasala plazaLasala plaza |
| Lasala plaza is located in Donostiako Parte ZaharraLasala plazaLasala plaza |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Lasala plaza**, lehen "Aduana plaza", Donostiako Parte Zaharreko plaza txiki bat da. Alboetan Perujuantxo kalea eta Kanpandegi kalea daude. Plaza honen elementu ezagunena erdian dagoen lehoiaren eskultura da, Parte Zaharreko iturri zaharrenetariko batean apaingarri moduan urtetan egon zena. Plazaren izena Fermin Lasala Urbietari eskainita dago. Plaza berean garai bateko Ogasunaren eraikuntza dago, gaur egun hotela, eta, bestetik, Parte Zaharreko eraikuntza berrienetariko bat, zonaldearen Plan Orokorraren arabera kendu beharko litzatekeena, inguruko estetika puskatzen duelako.

Lehoia Parte Zaharreko iturri zaharrenetarikoaren apaingarria izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474611

 |

* Wd Datuak: Q25474611

  

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
**Pelias** greziar mitologian, Tiro eta Poseidonen semea eta Neleoren anaia bikia. Tiro Kreteosekin ezkonduta zegoen (honekin Aeson izeneko seme bat izan zuelarik), baina Enipeo ibai jainkoaz maiteminduta zegoen. Hau, eskertuta agertu zen arren, ez zegoen Tirogan interesaturik. Poseidon, egoera probestuz, Enipeotaz mozorrotu zen, eta harreman sexualak izan zituen Tirorekin. Elkartze honen ondorioz, Pelias eta Neleo anaia bikiak jaio ziren.

Peliasek botere egarri handia zuen eta Tesalia osoa beretzat hartu nahi izan zuen. Hortaz, Neleo herbestera bidali eta Aeson , nagusiena zena, gartzelaratu egin zuen. Gartzelaratua zegoen bitartean. Aeson ezkondu egin zen, eta hainbat seme-alaba izan zuen. Ospetsuena Jason izan zen, legitimoki, tronurako eskubidea izango zuena. Aesonek, Jason Kiron zentauroarekin bidali zuen, ikasle bezala. Bitartean, Peliasi, paranoiko, sandalia bakarra zeraman bisitari batekin kontuz ibiltzeko profetizatu zitzaion.

Urte asko beranduago, Peliasek, Poseidonen omenez, Olinpiar Joko bat ospatu zuen, Jason sandalia bakarrarekin heldu zenean, bestea erreka bat zeharkatzerakoan galdu baitzuen. Peliasek, bere hondamendiaren erantzulearekin topo eginez gero, zer egingo zuen galdetu zion. Eta Jasonek, profeziaren berri ez zuelarik, urrezko ahari larrua bilatzera bidaliko zuela erantzun zuen. Eta, beraz, Peliasek, aholkuari kasu eginez, Jason bidali zuen lan horretara, argonautekin ekin zuen lana.

Jason, urrezko ahari larruarekin garaile heldu zenean, Medea zuen ondoan. Peliasek, hala eta guztiz ere, ez zion Jasoni erresuma eman nahi izan. Medea, orduan, azpijokoan ibili zen Peliasen alabek (Peliadeek) euren aita hil zezaten. Animalia zahar bat, animalia gazte batean bihur zezakeela kontatu zien, zatituz eta pertz batean irakinez. Erakustaldian, pertzetik ahari gazte batek jauzi egin zuen. Emozionaturik, alabek euren aita zatitu zuten gaztetasuna berreskura zezan, nahigabeko hilketa bat eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182439
* Commonscat Multimedia: Pelias

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 240571398
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182439
* Commonscat Multimedia: Pelias
**Lee konderria** (ingelesez: *Lee County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marianna da. 2010eko zentsuaren arabera 10.424 biztanle zituen, Lee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lee konderriak 1.604,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 43,72 ura dira. Beste 1.560,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,15 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.424 pertsonetatik 4.488 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 168 dira. 5.740 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 113 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61150
* Commonscat Multimedia: Lee County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137181923
* LCCN: n77009268
* NARA: 10038555
* **Lekuak**
* OSM: 1818417
* TGN: 2000143

 |

* Wd Datuak: Q61150
* Commonscat Multimedia: Lee County, Arkansas
**Pornopedia** Internet bidezko pornografia, erotismo eta sexualitatearen inguruko sareko entziklopedia da. Gaia modu zabalean azaltzen da: zuzendariak, artistak, jostailu erotikoak... Euskaraz ez dago artikulurik. Entziklopediak wiki formatua erabiltzen du. Pornopedia Till Kraemer aktore porno eta telebista aurkezle alemanarra sortu zuen eta 2010eko otsailean *Bild* Alemaniako egunkarian ezagutzera eman zen.

Edukiak
-------

Entziklopedia honen gaiak pornografiaren mundura begira daude antolatuta. Berez, ez da wiki pornografikoa, ez ditu elementu pornografiko adierazgarriak erakusten; gehiago da pornoaren munduan aritzen diren edukiei buruzkoa.

Bestela, antolaketa, edozein wiki antzekoa da. Dena dela, desberdintasunak badira. Esaterako, honetan ez dago nabarmentasun irizpiderik; ondorioz, edozein aktore, nahiz eta ibildide oparo ez izan, jaso daiteke. Beste desberdintasuna editatzeko garaian ezartzen dituen kontrolak dira zeren eta, bestela, bandalismoa eta spam handia izan liteke.

Ezaugarri teknikoak
-------------------

Pornopedia Ameriketako Estatu Batuetako San Diego dagoen OpenBSD zerbitzarian egiten da. Nginx web zerbitzari erabiltzen du eta MySQL. Software MediaWikirena da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Das größte Porno-Lexikon Coupé magazine, August 29, 2008
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Entziklopediaren ataria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1393730

 |

* Wd Datuak: Q1393730
Poltsikoko erlojua 
 XVI. mendeko poltsikoko erlojua ("Taschenuhr") Peter Henlein-ek egina 
**Poltsikoko erlojua, sakelako erlojua edo montra**, normalean, malgukiko erloju mekaniko mota bat da, bere tamaina txikiagatik, poltsiko batean eraman daitekeena eta, oro har, txaleko edo praketako poltsikoan eusteko katenatxo bat duena.

Poltsikoko erlojuak, Lehen Mundu Gerrara arte erloju mota ohikoena izan zirenak, gaur egun ez dira erabiltzen, eskumuturreko erlojuak ordezkatu baititu.

Europan XV. mendearen erdialdean sortu ziren, erlojuei kiribileko malguki bat aplikatu eta gutxira. Lehenengo aleak zilindro-formakoak ziren, asko aldatzen ziren eta gutizia arraroak zituzten, eta XVI. mendearen hasieratik badakigu Alemanian eta Italian poltsikoko erlojuak erregularki eraikitzen zirela. Adibide berezi bat, Nurembergen egiten zirenak ziren (Peter Henlein maisuak egiten zituenak adibidez), oboide forma zutenak, nondik *Nurembergeko arrautza* izen ospetsua datorren.

Eragina herri kulturan
----------------------

Zineman eta telebistan, pertsonaia baten aurpegiaren aurrean poltsikoko erloju bat kulunkatuz hipnosia eragitea espero da. Iparralde geografikoa aurkitzeko ere erabil daitezke.

Fullmetal alkimista manga eta animean, Edward Elricek zilarrezko poltsikoko erloju bat darama, estatuko alkimista guztiei ematen zaiena. "Never Forget 3.Oct.11" hitzak tapa barruan grabatzen ditu eta alkimiaz zigilatzen du bere jatorrizko gorputza berreskuratzeko promesa gogoratzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Eguzki erlojua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849813
* Commonscat Multimedia: Pocket watches

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11944499n (data)
* GND: 4059095-1
* LCCN: sh85103655
* NKC: ph121439
* AAT: 300200088

 |

* Wd Datuak: Q849813
* Commonscat Multimedia: Pocket watches
**Willemine Elisabeth Edzardine (Lita) de Ranitz** (Haga, Herbehereak, 1876ko martxoaren 4a – Amsterdam, Herbehereak, 1960ko uztailaren 21a) arte bildumagile herbeheretarra izan zen. Bere panpina-etxeen bilduma Hagako Museo Historikoan dago gaur egun.

Bizitza
-------

1876an jaio zen Hagan, Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz eta Hermanne Louise Christine Thomassen à Thuessink van der Hoopen familian. Txikitan hasi zen panpina-etxeen bilduma biltzen, eta helduaroan gehitzen jarraitu zuen bere bidaietan zehar eta eskulangileei elementu bereziak enkargatuz. 

1910ean eta 1911n Lita de Ranitzek erakutsi zuen bere panpina-etxerik landuena, eta Emma erregina izan zen ikuskizunera joandako gonbidatuen artean.

Willem Bastiaan Tholen artistarekin ezkondu zen 1919an, bere bigarren emaztea zelarik. Bere senarrak eta beste artista batzuek margolan txikiak egin zituzten bildumarako. Bere ahizpa Annak alfonbra eta gortina txikiak brodatu zituen ekarpena egiteko.

1931n alargundu zen. 1960an hil zen Amsterdamen. Bilduma Hagako Jantzien Museoari eman zioten, eta 1984aren ondoren Hagako Museo Historikoaren funtsen parte izatera pasa zen, eta 2018ko erakusketa baten ardatza izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Nederlanderaz)** Groot, Marjan.  (2007). *Vrouwen in de vormgeving in Nederland 1880-1940.*  010 Publishers, 522 or. ISBN 978-90-6450-521-8..
2. 1 2   **(Ingelesez)** «The world behind a dolls house» *The Hague Online* 2018/02/21.
3. ↑   **(Ingelesez)** Scholes, Robert.  (2008). «Tholen, Willem Bastiaan (1860-1931)» *Modernist Journals Project*.
4. ↑   **(Nederlanderaz)** Van Lit, Robert.  (2018). *De poppenhuizen van jonkvrouwe Lita de Ranitz.*  Haags Historisch Museum ISBN 978-90-6216-797-5..
5. ↑   **(Nederlanderaz)** «Willem Bastiaan Tholen» *Kunsthandel A.H. Bies*.
6. ↑   **(Ingelesez)** Den, Kate. «The World Behind a Doll's House at the Historisch Museum, The Hague» *ArtsTalk Magazine* 2018/02/21.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1813409
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 291580174
* ISNI: 0000 0003 9662 0142
* GND: 1161907351
* BPN: 33119603
* RKD: 344705

 |

* Wd Datuak: Q1813409
***Sevillako urketaria*** Diego Velázquezen gaztaroko margolana da, Sevillan egina 1618-1622 bitartean.

Koadro horren hiru bertsio daude. Ospetsuena Wellington Museum-en dago (Apsley House), 1813an Espainiako Fernando VII.ak Lord Wellingtoni eman baitzion Frantziaren kontrako gerran jasotako laguntzagatik. Beste biak Uffizi museokoa eta Walters museokoa izanen da.

Urketaria da margolanaren gaia. Bi bezero ditu: mutiko bat, agian *Bazkaria* eta *Arrautzak frijitzen dituen atsoa* koadroetarako hartutako modelo bera, eta gazte bat, hura atzealdeko itzalpean (argiago agertzen da Uffiziko bertsioan).

Aurrealdean, ur pitxerrak daude, bodegoi baten antzera. Dir-dir ari dira haien gaineko ura dela eta. Urketariak ur baso bat luzatu dio mutikoari. Eszena lasaia da, Velazquezen lan ugari bezalakoa.
Urketaria gauzatzeko era da lan honen ezaugarririk nabarmenena. Aurpegia pentsakorra da, eguzkiak higatua eta adinak zimurtua. Velazquezen txiroenganako begirunea antzematen da, duintasuna ematen baitio urketari zaharrari. Baina hura idealizatzea ez du helburu, errealitatearen isla fidela egin gogo du. Pitxerren matxurak eta pertsonaien aurpegiera errealistak dira horren adibide.

Velazquezen garapen artistikoaren aldetik, mugarri bat da *Sevillako urketaria*. Gaztea izanagatik ere, hurrengo lanen teknikak ageri dira hemen. Izan ere, urketariaren nortasuna agerian uzteko gaitasuna hurrengo erretratu handietan agertuko da berriz, bai eta xehetasun txikienak islatzeko abilezia ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2627810
* Commonscat Multimedia: El aguador de Sevilla (Velázquez)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2627810
* Commonscat Multimedia: El aguador de Sevilla (Velázquez)
**Pratt konderria** (ingelesez: *Pratt County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pratt da. 2010eko zentsuaren arabera 9.656 biztanle zituen, Pratt kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pratt konderriak 1.905,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,75 ura dira. Beste 1.903,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.656 pertsonetatik 9.337 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 525 dira. 100 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 147 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374604
* Commonscat Multimedia: Pratt County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155955523
* LCCN: n82010701
* NARA: 10038999
* **Lekuak**
* OSM: 1070388
* TGN: 2000735

 |

* Wd Datuak: Q374604
* Commonscat Multimedia: Pratt County, Kansas
***Pravda*** (errusieraz: Правда, «Egia») Errusiako egunkari bat da, ofizialki 1912ko maiatzaren 5ean sortua (lehenago ere bazen). Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren argitalpen ofiziala izan zen; garai hartan, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko hedabide nagusietako bat izan zen, *Pravda* egunkariaren 11 milioi ale banatzen baitziren. Egun, Errusiar Federakundeko Alderdi Komunistarena da papereko egunkaria; *Pravda.ru* online egunkaria, berriz, *Pravda* egunkarian ziharduten kazetari batzuen esku geratu zen 1996an, eta geroztik ez du loturarik Alderdi Komunistarekin.

Gerra Hotzaren garaian, Mendebaldeko herrietan famatua egin zen *Pravda*, Sobietar Batasunaren ikuspegiaren berri ematen zuelako. Sobietar Batasuna desagertu zenetik, egunkariak ez du lehengo nabarmentasuna.

Ikus gainera
------------

* Izvestia

Kanpo estekak
-------------

* *Pravda* egunkaria
* **(Ingelesez)** *Pravda.ru* online egunkariaren ingelesezko bertsioa
* **(Errusieraz)** *Pravda.ru* online egunkariaren errusierazko bertsioa


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183644
* Commonscat Multimedia: Pravda

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0233-4275
* ACNP: 33515
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183644
* Commonscat Multimedia: Pravda
Dado bakar bateko puntuazioaren probabilite banaketa uniformea da, alde guztiek probabilitate berdina baitute. Dado batzuk bota eta puntuazioak gehitzen direnean, puntuazio totalak banaketa normalerarako joera du. Dado kopurua zenbat eta handiagoa, joera orduan eta garbiagoa da.
Probabilitate-teorian eta estatistika, **limitearen teorema zentrala** zorizko aldagai kopuru handi baten batura eta batezbestekoa banaketa normalari jarraiki, batezbestekoa batezbestekoen batura eta bariantza bariantzen batura izanik, banatzen dela ezartzen duen teorema da. Teoremak bertsio zenbait ditu, gehitzen diren zorizko aldagaiek banaketa berdina duten edo ez, besteak beste.

### Propietateak:

-Limitearen teorema zentralak banaketa gutxi gorabehera normala bermatzen du n nahikoa handia denean. 

-Teoremaren bertsio desberdinak daude, konbergentzia bermatzeko erabiltzen diren baldintzen arabera. Errazenetako batek dio nahikoa dela gehitutako aldagaiak independenteak izatea, berdin banatuta, espero den balio eta bariantza finituarekin. 

-Bi banaketaren arteko hurbilketa, oro har, handiagoa da haien erdigunean haien muturretan edo isatsetan baino, horregatik "muga zentrala teorema" izena hobesten da ("zentralak" muga kalifikatzen du, teorema baino).

- Probabilitatearen teoriari dagokion teorema honek erlazionatutako hainbat esparrutan du aplikazioa, hala nola inferentzia estatistikoan edo berritzearen teorian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190391
* Commonscat Multimedia: Central limit theorem

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122653738 (data)
* GND: 4067618-3
* LCCN: sh85021905
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q190391
* Commonscat Multimedia: Central limit theorem

Txantiloi:Matematika zirriborro
**Valentziako podenkoa** edo **txakur** **xarnego valentziarra** Valentziako Erkidegoko ehiza-txakurra da, podenko mota bat.

Arrazak hiru ile mota ditu, leuna, gogorra eta zetazkoa. Zetaren ukitua duen zuen hirugarren ilaje luzexka hori, katalanez "polserut" esaten zaiona, bereziki apreziatua da txakur-arrazen zaletuen artean, podenko iberiarren artean mota horretako ilajea duen bakarra baita.

Bere eginkizun nagusia untxia ehizatzea zen tradizionalki. Mediterraneoko arroko eta, bereziki, Espainiako Levanteko eta Ebroko haraneko ekosistemetara egokituta dago. Ikusmen eta entzumen onak ditu, eta usaimena indartsua baita ere. Arrazak ez du nazioarteko ezagupenik, baina bai Espainiakoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Amigos del Xarnego Valenciano» *Facebook* (Noiz kontsultatua: 2022-10-31).
2. ↑   «Real Sociedad Canina de España - Real Sociedad Canina de España» *www.rsce.es* (Noiz kontsultatua: 2022-10-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59540
* Commonscat Multimedia: Xarnego Valenciano

---

 |

* Wd Datuak: Q59540
* Commonscat Multimedia: Xarnego Valenciano