**Rita Irasema Aragón Álvarez** (Habana, Kuba, 1954ko urtarrilaren 7a) barietate-artista, abeslaria, konpositorea, gidoilaria eta Espainiako telebistako aurkezlea da. 1976an Daniel Montorio saria irabazi zuen Urteko Antzerki musikarik onenarengatik, *Las cuatro cartas* komedia musikalarengatik.

Biografia
---------

Habanan jaio zen 1954an, eta bertan bizi zian zen 1960ra arte. Gero familiarekin Espainiara bizitzera joan zen. Aragoi familiaren sagakoa da, Emilio Aragón Bermúdezen (Miliki) eta Rita Violeta Álvarezen alaba da. Ritaren ama klaneko pertsonarik ezezagunena eta inspiratzaileena izan da. Rita Irasema alaba nagusiena da, Maria Pilar eta Emilio neba-ahizpak Kuban jaio ziren; Maria Amparo, ostera, Espainian.

Emilio Aragón Álvarez aurkezlea eta enpresaburuaren arreba, Fofó eta Gaby pailazoen iloba, eta Fofitoren lehengusina; beraz, Espainiako zirkuko dinastia famatukoa da, Aragoi familiakoa.

Lan ibilbidea
-------------

### Hasiera eta musika ikasketak

Lau urte zituela, telebistan L*a vida en rosa* kontzertinan interpretatuz egin zuen debuta. 1965ean, Rita, Fofó, eta Milikiren *El show de las 5* diskoan parte hartu zuen Pilar ahizparekin eta Maribel eta Mari Carmen lehengusinekin (Gabyren alabak). Handik bi urtera, Gaby, Fofó eta Milikik programa estreinatu zuten, Venezuelan *Show de las 5* saioan parte hartu zuten neskok. Hain ospe handia izan zuten, neska gazteek imitatu egiten baitzituzten haien orrazkerak eta. Arrazoi horrengatik, arreta gehiegi lortzearen ondorioz, ez ateratzea erabaki zuten, fsikoa 'despistatu' egiten baitzuen.

Espainiara itzulita, Madrilgo Errege Musika Kontserbatorioan bukatu zuen musika-karrera, eta Harmoniako Karrera Amaierako Saria eta Pianoko Ohorezko Aipamena jaso zituen. Kantu lirikoko ikasketak ere egin zituen Inés Rivadeneirarekin. TVErako *Amigos y canciones del mundo* saio txikia aurkezten zuen haurrentzako. *Hoy también es fiesta* saioan (1973-1974).

### Barietate artista

1973an, *Las aventuras de Gaby, Fofó y Miliki* saioan agertu zen Emilio nebarekin, Rody eta Fofito lehengusuekin, Gaby eta Fofó osabekin eta Miliki aitaren ondoan *Los fotógrafos* atalean.

1976an hasi zen antzerkian, Manolo Colladoren eskutik *Godspell*-en, Emilio, Pilar eta Amparo neba-ahizpekin batera. *Pepín en el viaje a los planetas* komedia musikala idatzi eta estreinatu zuen, *Alcalá* antzokian Emilio Aragónek zuzendua. Daniel Montorio saria irabazi zuen Urteko Antzerki musikarik onenagatik, *Las cuatro cartas* komedia musikalarengatik, Infanta Isabel antzokian estreinatua.

1981ean LP bat argitaratu zuen: *Lanza perfume*. Hiru urte geroago, telebistara itzuli zen, *Leo contra todos* haurrentzako lehiaketaren buru izateko.

Laurogeiko hamarkadaren bigarren erdian, artistikoki elkartu zitzaion aitari, eta elkarrekin haurrentzako hainbat disko grabatu zituzten. Besteak beste, *La vuelta al mundo en 30 minutos*, *El fantasma de la sopera* eta *El flautista de* *Hamelin*. 

Ritak musika-ikuskizunak idatzi zituen *No sé atar mis zapatos* eta *Estás contento, sí señor*, nazio mailako antzerki-jaialdietan aurkeztuz. Antzerkian *Uno y una son tres* lanarekin amaitu zuen ibilbidea. Bere aitarekin batera aurkeztutako musika-ikuskizuna da, Ritaren Manuel Feijóo semerekin batera.

Telebista pribatuak iristean, Miliki aitarekin batera, kontratatu zuen lehenik Antena 3ek, eta bertan *La merienda* (1990-1991) eta *La guarderí*a (1990-1991) aurkeztu zituzten, geroago Telecincok, *Superguay* (1991-1993) eta, azkenik, Televisión Españolan, *El gran circo de TVE* (1993-1995).

Hurrengo urtean, beti aitarekin batera, *El circo del arte* antzerki-ikuskizuna jarri zuten martxan, Emilio Aragon nebaren eta haren *aitaren* ekimenez, zirkuko ikuskizuna zaharberritzeko. Ikuskizuna 1999 arte mantendu zen.

### Musikagile

Musikagile eta letrista gisa, *Monano eta Su Banda* haur taldearekin grabatu zituen hiru albumak eta aitarekin grabatu zituen 5 albumak ageri dira.

Beste artista batzuentzat konposatu du, eta *telebistako* goiburuak ere interpretatu ditu: *Noeli*, *Sin ir más lejos*, *La guardería*, *Amigos y canciones del mundo*, *El circo de televisión*, *Superguay*, *Tompy, el conejito de trapo*, iragarkian irratian, etab. Eta orkestraziozale gisa, euren telebistako saioetako musika intzidental guztia Ritak konposatu zuen. Era berean, bitxikeria gisa, Ritak *La guardería* programan esan zuen *La Aldea del Arce* animazio-seriearen sintonia ere konposatu zuela, "Nahiz eta Emilio Aragon jarri", esan zuen.

### Abeslari

2003an, helduentzako disko bat grabatu zuen: *Cómo hemos cambiado*, Joaquín Sabina, Santiago Auserón, Manolo Tena edo Antonio Vegaren kantak bolero-erritmoan kantatuz.

Bizitza pertsonala
------------------

Rita Irasema Emilio Aragón "Miliki" pailazoaren eta Rita Violeta Álvarez Fernández kubatarraren alaba da. Ritak hiru neba-arreba ditu: María Pilar, Globomediako enpresaburu eta langilea; Emilio Aragon aktore eta musikaria; eta María Amparo, *El gran juego de la oca* lehiaketako eta *Médico de Familia* serieko eszenografoa. Manuel Feijóo zirkoko enpresaburuarekin ezkonduta dago, eta Manuel Feijóo aktore eta gidoilariaren, Néstor Feijóo kantariaren eta Emilio Feijóo komediantearen ama da. Azken urteetan, basamortu espiritualean zazpi urte eman ondoren, katolizismoa berpiztu eta bere musika eskolan, familian eta Jainkoan bizi dela erakutsi zuen.

Telebista
---------

| Urtea | Izenburua | Katea | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- |
| 1958 | *El Show de Gaby Fofó y Miliki* | CMQ Televisión |  |
| 1965-1968 | *El show de las cinco* | Canal 2 (Puerto Rico), Canal 8 (Venezuela) |  |
| 1971-1972 | *El show de Gaby Fofó y Miliki* | Canal 13 (Argentina) |  |
| 1973 | *Las aventuras de Gaby, Fofó y Miliki* | TVE | *Los fotógrafos* saioan agertu zen.1973.07.26 |
| 1973-1974 | *Hoy también es fiesta* | TVE |  |
| 1979 | *El gran circo de TVE* | TVE | Saioa: 1979.12.27 |
| 1981 | *El gran circo de TVE Especial Navidad* | TVE | 1981.12.25 |
| 1981 | *300 millones* | TVE | 1981.12.29 |
| 1981 | *Esta noche* | TVE | 1981.11.12 |
| 1983 | *El loco mundo de Los Payasos* | TVE | 1983.09.03 |
| 1983-1984 | *Leo contra todos* | TVE |  |
| 1987 | *Cabalgata de los Reyes Magos 1987 (con los Electroduendes)* | TVE-1 | Milikirekin |
| 1987 | *Un, dos, tres... responda otra vez* | TVE-1 | "*Navidad 1987*" saioa |
| 1990-1991 | *La merienda* | Antena 3 |  |
| 1990-1991 | *La guardería* | Antena 3 |  |
| 1991-1993 | *Superguay* | Telecinco |  |
| 1991 | <i id="mwAUE">VIP noche</i> | Telecinco | Gonbidatua |
| 1993 | *TP de Oro 1992* | TVE-1 |  |
| 1993-1995 | *El gran circo de Televisión Española* | TVE-1 |  |
| 1993 | *Comienza la temporada (Presentación de la temporada 1993/1994 de TVE)* | TVE-1 | Milikirekin batera gonbidatua |
| 1994, 1995 y 1999 | *Telepasión española* | TVE-1 |  |
| 1994 | *¿Qué apostamos?* | TVE-1 | 1994.06.24 |
| 1995 | *Un paseo por el tiempo* | TVE-1 | Aragón famialiarekin batera me |
| 1996 | *Médico de familia* | Telecinco | 2. denboraldia, 5. atala: "*Cuando el circo llega al barrio*" |
| 1996 | *Pasa la vida* | TVE-1 | Mezua |
| 1999-2002 | *Trilocos* | La 2 |  |
| 1999 | *Compañeros* | Antena 3 | Atala:"*Se el de antes*" |
| 1999 | *Cine de barrio* | TVE-1 | 1999.12.04 |
| 1999 | *Gala Unicef, A mis niños de 30 años* | TVE-1 |  |
| 2001 | *Gala Unicef, Navidades animadas* | TVE-1 |  |

Diskografia
-----------

* *Gaby, Fofó y Miliki y familia en el Show de las 5* (1965)
* *La familia unida* (1976)
* *Lanza perfume* (1981)
* *Lanza perfume / Impresiones* (singlea) (1981)
* *La vuelta al mundo en 30 minutos* (1986)
* *Super disco fiesta / mundo de papel* (singlea) (1987)
* *La fiesta* (1987)
* *El cocodrilo dormidito / Vaya caras, vaya jetas* (singlea) (1987)
* *El flautista de Hamelín* (1988)
* *El flautista de Hamelín* (singlea) (1988)
* *La orquesta eres tú / En la escuela* (singlea) (1988)
* *Vamos a marcarnos una canción* (1991)
* *Navidad / Este coche está gafao* (singlea) (1991)
* *No sé atar mis zapatos / Mi abuela* (singlea) (1991)
* *Superdiscoguay* (1992)
* *¿Estas contento? ¡Si señor!* (1994)
* *Miliki y Rita Irasema* (1994)
* *Miliki y Rita Irasema y Los payasos de la Tele* (1995)
* *A mis niños de 30 años* (1999)
* *El desván mágico de Miliki* (2003)
* *Cómo hemos cambiado (boleros del siglo XXI)* (2003)

Filmografía
-----------

* 2002: *Miliki presenta... Había Una Vez*. (voz)
* 2003: *El desván mágico de Miliki*.

Ikuskizunak
-----------

* *Pepín en el viaje a los planetas* (1984)
* *La vuelta al mundo en 80 minutos* (1986)
* *El flautista de Hamelín* (1987)
* *Pon la cara feliz* (1989)
* *Una sonrisa y una flor* (1991)
* *Mimus* (1996)
* *Máscaras* (1997)
* *Sueños en la pista* (1998)

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1976an Daniel Montorio saria irabazi zuen Urteko Antzerki musikarik onenarengatik, *Las cuatro cartas* komedia musikalarengatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La madre cubana de Emilio Aragón, la figura más desconocida y la más inspiradora del clan» *ELMUNDO* 2021-11-30 (Noiz kontsultatua: 2022-11-12).
2. 1 2
3. ↑   «'Miliki no tenía enemigos porque era coherente con sus actos' :: Noticias Jóvenes :: Desde 1995» *noticiasjovenes.com*.
4. ↑   «Los hijos de Miliki reponen "Godspell"» *Garbo* 7 de enero de 1976.
5. ↑   «Cartelera» *ABC* 23-021984.
6. ↑   «Base de datos todoMUSICALES: LAS CUATRO CARTAS» *www.todomusicales.com*.
7. ↑   «¿Qué fue de... Rita Irasema, la hermana de Emilio Aragón?» *Almería - Ideal*.
8. ↑   País, Ediciones El.  (19 de febrero de 1991). «Miliki Rita Irasema se incorporarán a Tele 5 en marzo» *EL PAÍS*.
9. ↑   «datos.bne.es» *datos.bne.es*.
10. ↑   «Rita, la hija de Miliki, quiere ser directora de orquestra» *Revista lecturas* 1974.
11. ↑   «Amparo Aragón» *IMDb*.
12. ↑   «Boda de Rita, la hija de Miliki» *Diez Minutos* 1976.
13. ↑   «Rita Irasema» *Discogs*.
14. ↑   «ABC (Madrid) - 23/02/1984, p. 99 - ABC.es Hemeroteca» *hemeroteca.abc.es*.
15. ↑   «ABC (Madrid) - 07/03/1984, p. 99 - ABC.es Hemeroteca» *hemeroteca.abc.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6109129
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86517902
* ISNI: 0000 0000 6036 6195
* BNE: XX1000225
* LCCN: no2013091176

 |

* Wd Datuak: Q6109129