recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Chondrus crispus*** edo Irlandako goroldioa alga gorri bat da (Rhodophyta filuma). Oso ugaria da eta batzuetan gainazal harritsuetan soropilak eratzen ditu. Europako eta Ipar Amerikako kostalde atlantiko guztietan dago. Egoera freskoan, alga hau biguna eta kartilaginotsua da, eta bere kolorea hori berdexkatik gorrira aldatzen da, purpura ilunetik edo marroitik pasatuz.

Balio ekonomikoa duen espezie bat da. Bere muzilagoaren polisakarido konplexuak aprobetxatzen dira, deshidratatu ondoren pisuaren zatirik handiena osatzen dutenak. Medikuntzan laxante eta medikamentu gisa erabiltzen da. Emultsionatzaile gisa erabiltzen dira elikagaien industriarako, bai eta etxeko sukaldaritzan ere.

Ezaugarriak
-----------

*Chondrus crispus* itsas alga txikia da, 20 cm-koa luzera duena. Disko-finkatzaile batetik hazten da eta lau edo bost aldiz adarkatzen da dikotomikoki. Morfologia oso aldakorra du, batez ere taloen zabalerari dagokionez. Bere adar sendoak 2-15 mm-ko zabalera dute eta hainbat kolore izan ditzake. Uraren azalean berde distiratsua izaten da, sakonera handietan, berriz, gorri bizia. Gametofitoek, askotan, iridiszentzia  urdina erakusten dute fronden puntan.

Propietateak
------------

Printzipio aktiboak: muzilago ugari ditu (%80): karrageninak eta gatz mineralak.

Droga gisa erabiltzen da (antiinflamatorioa, mukosen babeslea); lipidoen eta gluzidoen heste-xurgapena murrizten du, libragarria, immunoestimulatzailea. Gripea, hotzeriak, faringitisa, laringitisa, bronkitisa, enfisema, asma, gastritisa, ultzera gastroduodenalak eta idorreria bezalakoak tratatzeko erabiltzen da. Gehiegizko pisuaren eta diabetesaren tratamenduan ere laguntzen du. 

Algak lurraren arrasean mozten dira, ur gezaz garbitzen dira eta aire zabalean lehortzen uzten dira. Goroldioa lehor dagoenean, uretan jarri eta berotzen bada, uretan desagertzen da, eta hoztean, jale batean egosten da.

Bibliografia
------------

* (Ingelesez)
* (Gazteleraz)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4963539
* Commonscat Multimedia: Chondrus crispus
* Wikispecies Espezieak: Chondrus crispus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* AlgaeBase:
* BOLD: 12808
* Catalogue of Life: 123684
* Dyntaxa: 232561
* EOL: 963603
* GBIF: 5279115
* ITIS: 12092
* NCBI: 2769
* WoRMS: 145625
* uBio: 7202190
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: OQS23HUA1X

 |

* Wd Datuak: Q4963539
* Commonscat Multimedia: Chondrus crispus
* Wikispecies Espezieak: Chondrus crispus
Grabaketa estudio profesional baten kontrol-gela. San Isidro (Buenos Aires, Argentina)
**Grabazioa** edo **grabaketa** datuak atzemateko edo informazioa biltegiratze euskarri batean gordetako formatu batera bihurtzeko prozesua da. Prozesuaren emaitzari grabazioa ere esaten zaio.

Milaka urtez gizakiak grabazio historikoak egin ditu era batean edo bestean. Lehenengoen artean labar-pinturak, alfabeto errunikoak eta ideogramak izenda ditzakegu .

Gizakiek zuzenean irakurtzeko moduko testua grabatzeko moduen artean paperezko idazkera dago. Badira beste datuen biltegiratze moduak berreskuratze automatikoa errazten dutenak, baina gizakiak irakurri ahal izateko tresna egokia izan behar du. Ordenagailu batean gordetako testu bat inprimatzeak ordenagailuan kopia bat gordetzeko aukera ematen du eta tresnarik beharrik gabe irakur daitekeen kopia bat ere edukitzea.

Teknologiak gizakiek beren pentsamenduak, sentimenduak eta esperientziak irudikatzeko, erregistratzeko eta adierazteko bideak eskaintzen eta zabaltzen jarraitzen du.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13557414
* Commonscat Multimedia: Recording

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300077610

 |

* Wd Datuak: Q13557414
* Commonscat Multimedia: Recording
**Golden Gate Zubia** AEBetako Kalifornia estatuan dagoen zubi ezaguna da, San Frantziskoko penintsulako iparraldea eta Maringo konderriaren hegoaldea lotzen dituena. "Golden Gate" zubia eraikita dagoen itsasartearen izena ere bada, eta izena Konstantinoplako itsasartetik jasotzen du, horrek ere *Urrezko Atea* izena baitu, Europa eta Asia lotzen baitzituen.

Golden Gate Zubia San Frantziskoko zubirik ospetsuena da, handiena ez den arren, Bay Bridge bide nagusia baita.

Lehen Mundu Gerraren ondorengo lehen hamarkadan, errepidezko trafikoa San Frantziskoko Badia inguruan zazpikoiztu zen, eta beraz, ferry sistema ez zen halako hazkuntzari etrantzuna emateko gai izan. Zubi eseki gisan katalogatua, 1933 eta 1937 bitartean eraikia, 1280 metroko gutxi gorabeherako luzera du eta 227 metroko altuerako bi dorretatik zintzilik dago. Sei bideko galtzada bat du (hiru norantza bakoitzean), eta oinezko eta txirrindularientzako bide babestuak ere bai. Zubiak, kanalaren alde batetik bestera, inguruaren garapenerako behar den energiaren zati handi bat garraiatzen du elektraindar garraio sarean eta erregai garraioetan. Bere egituraren azpian, 67 metroko altuera uzten du itsasontziak badiatik igaro daitezen. Golden Gate Zubia bere garaiko ingeniaritza lanik handiena izan zen. Azkar margotu zen, Ozeano Bareak zubiaren egituran eragindako herdoiltze azkarra eragozteko.

Historia
--------

Zubiaren eraikuntza 1933ko urtarrilak 5ean hasi zen, Franklin Delano Roosevelt presidenteak abiatutako *Works Projects Administration* (WPA) lan publiko programapean, lanpostu funts federalen laguntzaz, Depresio Handiaren eraginak apaltzeko. Egitasmoaren ingeniari nagusia Joseph Strauss izan zen. 1937ko apirilean amaitu zen, eta maiatzaren 27ko goizeko 6etan oinezkoentzako ireki zen (errepide bidezko trafikoari zabaldua izan zenean inauguratu zen, biharamunean). Hasierako lanak garai hartako 35 milioi dolarreko kostua izan zuen.

Munduko Zazpi Mirari Berriak
----------------------------

Zubia Munduko Zazpi Mirari Berrien aukeraketako hautagaietako bat izan zen. Finalean sartu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Two Bay Area Bridges - The Golden Gate and San Francisco-Oakland Bay Bridge» *Highway History*.
2. ↑   **(Ingelesez)** «Politics and Financing» *UC Berkeley Library*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Webgune ofiziala, zubitik ibilaldi birtualarekin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44440
* Commonscat Multimedia: Golden Gate Bridge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235599832
* GND: 4271721-8
* LCCN: sh85055751
* NARA: 10046595
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 451971

 |

* Wd Datuak: Q44440
* Commonscat Multimedia: Golden Gate Bridge


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Munduko zubi eseki ospetsuenak |  |
| Akashi Kaikyō zubia • Bizkaiko Zubia • Xihoumen zubia • Belt Handiko zubia • Runyang zubia • Humber zubia • Jiangyin zubia • Tsing Ma zubia • Verrazano-Narrows zubia • Golden Gate zubia • Yangluo zubia |
**Adina Emilia De Zavala** (1861eko azaroaren 28a - 1955eko martxoaren 1a) Texasko historiaren irakasle, historialari eta kontserbazionista estatubatuarra izan zen. Bere ahaleginak Alamo Long Barrack Gotorlekua hurrengo belaunaldientzat salbatzea ekarri zuen. Augustine De Zavalaren (jatorriz de Zavala, Lorenzo de Zavalaren semea, Texasko Errepublikako lehen presidenteordea) alaba zen. Adinaren ama Julia Tyrrell De Zavala Irlandan jaio zen. 1994an, 86 zenbakiarekin markatutako Texasko mugarri historikoa Alamo Plazan jarri zuten De Zavala omentzeko.  2008an, Texasko 15124 zenbakidun marka historikoa St. Mary's hilerrian jarri zuten De Zavalak Texas-i egindako ekarpenak omentzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Txantiloi:Handbook of Texas Texas State Historical Association
2. ↑    *Marker Adina De Zavala.* .
3. ↑    *St. Mary's Cemetery historical marker.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15436292
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61122925
* ISNI: 0000 0000 6125 2712
* GND: 140138226
* LCCN: no94031654
* SNAC: w60c5wqp
* Open Library: OL2292051A

 |

* Wd Datuak: Q15436292
**Aberastasuna**, zentzu modernoan, baliabideen eta jabetza baliotsuen ugaritasuna da. Norbanako, komunitate, eskualde edo herrialde batek jabetza asko dituenean, aberatsa dela esaten da.

Aberastasunak ekonomiaren alor guztietan du esangura, eta batez ere hazkunde ekonomikoaz eta garapenaz aritzean. Oro har, ekonomialariek diote "baliozko edozer" dela aberastasunaren osagai. Aberastasunaren definizioak hainbat inplikazio etiko ditu, sarritan aberastasunaren maximizazioa helburutzat hartu eta bere kabuz esanahia duen printzipio gisa hartzen baita.

Nazio Batuen definizioaren arabera, aktibo naturalak, sozialak eta fisikoak barne hartzen dituen neurri bat da, diruaren bidez neurtzen dena. Definizio horren barruan daude lurrak, basoak, erregai fosilak eta mineralak. Giza kapitala biztanleen hezkuntza eta trebeziak dira. Kapital fisikoa makinak, eraikinak, azpiegiturak, etab. dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200535
* Commonscat Multimedia: Wealth

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526042
* BNF: 11977007d (data)
* GND: 4049185-7
* LCCN: sh85145828
* NKC: ph118947
* NARA: 10642346
* AAT: 300055767
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 017471

 |

* Wd Datuak: Q200535
* Commonscat Multimedia: Wealth
**Chen Lili**, (txinera tradizionalez: 陳莉莉; txinera sinplifikatuz: 陈莉莉; pinyinez: *Chén Lìlì*), (Nanchong, Txina, 1980) txinatar emakumezko abeslari, modelo eta aktore transgeneroa da. 2004an nazioartean ezaguna egin zen emakumezkoen hainbat edertasun-lehiaketatan parte hartu zuenean edota lehiatzen saiatu zenean.

Bizitza
-------

1980ko otsailean jaio zen Nanchongen. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Cheng Yongjun izena jarri zioten. Haatik, bere burua emakumetzat zeukanez, 2003ko azaroan sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten Qingdaon. 2004ko otsailaren 11n Nanchongeko Segurtasun Publikoko bulegoak emakumezko sexua islatzen zuen nortasun agiria eman zion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «China's transsexual eyes Miss World crown» *China Daily* 2004-02-26 (Noiz kontsultatua: 2020-06-30).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5090842
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93152864180704822012
* SUDOC: 22695806X

 |

* Wd Datuak: Q5090842
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Clay da. 2010eko zentsuaren arabera 9.386 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 890,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,96 ura dira. Beste 885,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 10,54 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.386 pertsonetatik 9.276 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 73 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847673
* Commonscat Multimedia: Clay County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139539370
* LCCN: n79018568
* **Lekuak**
* OSM: 1913182
* TGN: 2002259

 |

* Wd Datuak: Q847673
* Commonscat Multimedia: Clay County, West Virginia
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Louisville da. 2010eko zentsuaren arabera 13.815 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.216,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,3 ura dira. Beste 1.212,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.815 pertsonetatik 13.580 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 151 dira. 43 beltzak edo afroamerikarrak. 30 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 63 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 99 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110417
* Commonscat Multimedia: Clay County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146592234
* LCCN: n81095825
* NARA: 10036614
* **Lekuak**
* OSM: 1801518
* TGN: 1002277

 |

* Wd Datuak: Q110417
* Commonscat Multimedia: Clay County, Illinois
**Clay konderria** (ingelesez: *Clay County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Liberty da. 2010eko zentsuaren arabera 221.939 biztanle zituen, Clay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clay konderriak 1.058,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,46 ura dira. Beste 1.029 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 209,68 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 221.939 pertsonetatik 199.712 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.101 dira. 11.220 beltzak edo afroamerikarrak. 1.015 amerikar natiboak ziren eta 549 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4.503 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 272 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.668 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484474
* Commonscat Multimedia: Clay County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145440846
* LCCN: n82104426
* **Lekuak**
* OSM: 1180508
* TGN: 2001187

 |

* Wd Datuak: Q484474
* Commonscat Multimedia: Clay County, Missouri
| **Abuztuaren 31 kalea** |
| --- |
|  Donostia, Parte Zaharra |
| Abuztuaren 31 kalea. |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Abuztuaren 31 kalea is located in Euskal HerriaAbuztuaren 31 kaleaAbuztuaren 31 kalea | Abuztuaren 31 kalea is located in GipuzkoaAbuztuaren 31 kaleaAbuztuaren 31 kalea |
| Abuztuaren 31 kalea is located in Donostiako Parte ZaharraAbuztuaren 31 kaleaAbuztuaren 31 kalea |

 |
| Koordenatuak: | 43°19′26.91″N 1°59′07.82″W﻿ / ﻿43.3241417°N 1.9855056°W﻿ / 43.3241417; -1.9855056
 |

**Abuztuaren 31 kalea** (antzina *Trinitate kalea*) Gipuzkoako Donostia hiriko Parte Zaharrean dagoen kale ospetsu eta herrikoi bat da. Kale honen bi alboetan pintxo ugari eskaintzen dituzten taberna ugari daude.

Egitura
-------

Kale honen mutur batean Santa Maria basilika dago, beste muturrean berriz San Bizente eliza eta San Telmo museoa. Kalearen erdialdera, Urgull mendiaren magalean alderdi zaharreko txoko ezaguna dago: Trinitate plaza ospetsua, non pilota partiduak eta mota askotako ospakizun eta musika emanaldiak eskaini ohi diren.

Historia
--------

Sakontzeko, irakurri: «Donostiako setioa»
1813ko abuztuaren 31n jazotako Donostiako setioan frantsesak hiritik bidaltzeko batailan ingeles eta portugaldar tropek hiria sutan utzi zuten. Hiritik salbatu zen kale bakarra hau izan zen, hortik bere izena: Abuztuaren 31 kalea. Gertakari hura oroitzeko ekitaldi herrikoiak ospatzen dira urtero kale horretan; horietan nabarmenena argien itzalketa eta kandelak piztea da.

Leku interesgarriak
-------------------

* Santa Maria basilika
* Gaztelubide elkartea
* Trinitate plaza
* San Bizente eliza
* San Telmo museoa
* Zozaiaren etxea
* Zurriolako zubia
* Zuloaga plaza

  

* Santa Maria basilika.Santa Maria basilika.
* Gaztelubide elkartea.Gaztelubide elkartea.
* Herri kirolen erakustaldia Trinitate plazan.Herri kirolen erakustaldia Trinitate plazan.
* San Bizente eliza.San Bizente eliza.
* San Telmo museoa.San Telmo museoa.
* Zuloaga plaza.Zuloaga plaza.

  


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Donostia** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20640328
* Commonscat Multimedia: Calle del 31 de Agosto - Abuztuaren 31 Kalea, Donostia-San Sebastián

---

 |

* Wd Datuak: Q20640328
* Commonscat Multimedia: Calle del 31 de Agosto - Abuztuaren 31 Kalea, Donostia-San Sebastián

**Luanda errorea in Modulu:Navbar at line 58:Invalid title Donostiako leku interesgarriak.**
***Alkimista***, ingelesez: *The Alchemist*, H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen kontakizun labur bat da. 1908an idatzia izan zen, Lovecraftek 17-18 urte zituela, eta 1916ko azaroan *The United Amateur* aldizkarian lehenbizikoz argitaratua.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Antoine de C. kondeak Frantzian girotutako istorioa lehen pertsonan kontatzen du.

Duela mende asko, Antoinen arbaso nobleetako bat Michel Mauvais azti gaiztoaren heriotzaren arduradun izan zen. Orduan, Charles le Sorcier, aztiaren semeak, bere aitaren hiltzaileaz gain haren ondorengoez mendakatzea zin egin zuen. Madarikazioa gaur egun ere indarrean da, eta familian 32 urte betetzen dituzten gizonezkoak adin horrekin hiltzen direlakoan datza.

Antoinek, noski, bere gizonezko arbaso guztiak adin horretan zendu direla jabetuko da. Beste garai batean boteretsua zen leinua, gaur egun ahulduz. Familiaren gaztelua kasik hondakinetan da. Haien morroi bakarra, Pierre, Antoinen heziketaz arduratu, inguruko baserritarretatik eta haien esamesetatik urrunduarazi eta 32 urte betetzen dituenerako zentzudun mantendu dadin arduratzen da.

Pierre jada zahartuta hiltzean, Antoine malenkolia egoeran barneratuko da. Gazteluko pasabide sekretuak igaro eta gordeleku sekretu bat topatuko du, bertan, azkenik, azti gaiztoaren madarikazioaren eragin eta nondik norakoak azalduko zaizkiolarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4063196
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312530647

 |

* Wd Datuak: Q4063196
**Golden Valley konderria** (ingelesez: *Golden Valley County*) Montanako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ryegate da. 2010eko zentsuaren arabera 884 biztanle zituen, Golden Valley kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Golden Valley konderriak 3.046,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,59 ura dira. Beste 3.044,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,29 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 884 pertsonetatik 853 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 31 dira. 0 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502554
* Commonscat Multimedia: Golden Valley County, Montana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145440223
* ISNI: 0000 0004 0538 0284
* LCCN: n82097443
* **Lekuak**
* OSM: 1740627
* TGN: 2001278

 |

* Wd Datuak: Q502554
* Commonscat Multimedia: Golden Valley County, Montana
**Alkman** (Ἀλκμάν; gen.: Ἀλκμᾶνος; K.a. VII. mendea) Espartako poeta koral lirikoa zen. Alexandriako kanonaren bederatzi poeta lirikoen ordezkaririk zaharrena da (besteak Safo, Alzeo, Anakreonte, Estesikoro, Ibiko, Pindaro, Simonides eta Bakílides dira). *Mousike*ari buruzko gaiak jorratzen zituen, emakume gazteak partenietako (birjinen abesbatzak) jai erlijioso handi guztietan parte hartzen zuten jarduera artistikoa.

Biografia
---------

Antzinako tradizioaren arabera, agian Aristoteles, Sardesetik etorritako lidiarra zen, Espartara esklabo bezala iritsi zena, non Agesidasen familian (Hagesidamus?) bizi izan zen, eta bere trebetasun onengatik emantzipatu zuena. Hala ere, antzinako autoreen bizitza beren poesiaren irakurketa biografikotik ondorioztatzen zen, eta xehetasunak interpretazioen mende daude.

Poemak
------

Alkmanen poemak kantatzeko eta dantzatzeko ziren. Koruaren zuzendariak, zitararak lehen doinua ateratzen zuenean, festarako jantzia zeraman korua abesten eta dantzatzen hasten zen musikaren arabera. Kantuen  letrak otoitzak, mitoen narrazioak edo barne sentimenduak izan zitezkeen. Koruaren zuzendaria kantu berriak egiten zituen profesionala izan zitekeen eta koruaren partaideak gaztetatik dantzan eta kantuan ikasitako  herriko jendea ziren.

Gugana heldu diren  zatiak **partenioak** dira eta K.a. VII. mendeko espartar neskatxen jardunetara garamate, kantua eta dantza, berez, erlijio ospakizun baten funtsezko elementuak dira. Neskatxen koru-kantuetan ondorengo egileen lanetan agertuko diren ezaugarriak erakusten dizkigu: adibide mitikoak koreutek eta poetak bizi duten  egoera konkretuaren aipamenekin batera, konparazioak, metaforak….

Alkmanen hitzek gauza handiak eta txikiak laudatzen zituzten: neskatxen korua, ardoa, ilarren purea, bere burua…. eta  irudi poetikoak tarteka. Alkmanek bi jaun izan zituen, poesia eta Esparta.

Alkmanena dugu literatura grekoaren zatirik iradokitzaile eta erakargarrienetako bat;  gaueko bakea deskribatzen da, eta natura guztia lotan aurkezten du, mendiak, haranak, lurreko, aireko eta uretako animaliak…

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q298850
* Commonscat Multimedia: Alcman

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238639815
* ISNI: 0000 0003 6954 7277
* BNE: XX1002282
* BNF: 12256863c (data)
* CANTIC: a11172812
* GND: 118644467
* LCCN: n85148658
* NDL: 00901415
* NKC: mzk2016926137
* NLA: 35861121
* CiNii: DA03337623
* SUDOC: 031333605
* BIBSYS: 90172825
* UB: a1258778
* ICCU: VIAV001060
* Open Library: OL1861220A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q298850
* Commonscat Multimedia: Alcman
**Chusé Inazio Nabarro** (Deustia, Zaragoza, 1962ko azaroaren 30a -) aragoieraz idazten duen idazle eta itzultzailea da. Consello d'a Fabla Aragonesako presidentea da ere.

Bere artikuluen artean ondorengoak nabarmen daitezke: *As rebindicazions lingüísticas en a poesía en aragonés* (1989), *Sobre la sufijación apreciativa en A Lueca, de Juana Coscujuela* (1990), *Construzions y chiros con o verbo "fer"* (1999), *Biello idioma de loiras e paxarelas, de tu que se fayó? (arredol d'a koiné aragonesa)* (2000), *El Aragonés residual de Tauste* (2003), *O rechimen preposizional d'o verbo e altras peculiaridaz sintauticas en a luenga de Acordanzas de San Pelegrín* (2004), *O caso de bels femeninos irregulars u poco frecuens en a onomastica aragonesa* (2005) eta *Encara más afinidaz entre l'aragonés e o gascón: cualques añadienzas feitas á radiz de a leutura d'a obra "Dictionnaire bilingue des proverbes gascons" d'André Hourcade* (2021).

Idatzitako liburuak
-------------------

### Poesia

* *O mirallo de chelo* (1985)
* *En esfensa d'as tabiernas y atros poemas* (1998)
* *Sonetos d'amor e guambra* (2001).
* *O trunfo d’o tiempo* (2018).

### Eleberriak

* *Astí en do l'aire sofla ta sobater as fuellas d'os árbols* (1989)
* *Tiempo de fabas* (1997)
* *Chuan Galé -o cuaderno de tapas royas-* (2003).
* *Reloch de pocha* (2006).
* *Mesaches* (2012)
* *Niedo de barucas* (2014).

Sariak
------

| **Urtea** | **Saria** | **Liburuaren izenburua** |
| --- | --- | --- |
| 2006 | Barbastro Hiria Saria | *Reloch de pocha* |
|

Ikus, gainera
-------------

* Aragoierazko literatura

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321344
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86594248
* ISNI: 0000 0000 6302 9506
* BNE: XX1029543
* GND: 18667838X
* LCCN: n91053115
* SUDOC: 225370514

 |

* Wd Datuak: Q3321344
**Sarrera**
-----------

**Cedar Point**, Erie aintziraren hegoaldeko kostaldeko penintsula batean dagoen 147 hektarea azalera duen jolas-parke bat da, AEBetako Ohio estatuko Sandusky udalerrian.

1870ean irekia izan zen. Gaur egun AEBetan sekulako ospea du, *Amerikako Errusiar Mendien Hiriburua* eta *Munduko Errusiar Mendien Hiriburua* ("America's Roller Coaster" eta "*Roller Coaster Capital of the World*") ezizenak jasoz. *Inoiz Ahaztuko Ez Duzun Lekua* ezizena ere badu.

AEBetako Errusiar Mendien, adrenalina sale eta sentsazio gogorren zaleen helmuga da.

Jolas-parke honetako sei errusiar mendiek 61 metroko garaiera gainditzen dute: Magnum XL-200, Millennium Force, Wicked Twister, Top Thrill Dragster, Valravn eta Steel Vengeance.

Denera 17 errusiar mendiek eta bestelako 72 barraka mota ditu, kopuruz Kaliforniako Six Flags Magic Mountain jolas-parkearen ondoren munduko bigarren jolas-parkea da.

Parkea ireki zituen bere ateak **1870an** eta *Ipar Amerikako* bigarren jolas-parkerik zaharrena da. Ipar Amerikako zaharrena *Lake Compounce* (Connecticut) da, **1846an** inaguratu egin zuten.

2017_Cedar_Point_Logo

Istorioa
--------

Jatorrian, parkea dagoen penintsula zedroz beteta zegoen. Urte askoan, leku horretan piknik asko egiten ziren, eta **1870ra** arte ez zen hasi egungoparkea irekitzen.

Cedar Point pixkanaka handituz joan zen, atrakzio berriak eta errusiar mendiak gehituz. **1929an**, Cyclone, zurezko errusiar mendi ospetsuenetako bat, **Harry Traver** diseinatzaile ospetsuak eraiki zuen.

Depresio Handiak eragin negatiboa izan zuen parkean, baina **1950eko** hamarkadan **George Roose** eta **Emile Legros** enpresariek erosi zuten. Hasierako asmoa egungo parkea bota eta bizitegi-gune bihurtzea zen. Hori buruan, kirol-portu bat eraiki zen, bai eta inguru hori eta Sandusky lotzen zituen galtzada bat ere.

**1978an**, Geminik errusiar mendi bikoitz garaienaren eta azkarrenaren errekorra lortu zuen, orain arte eraikitako erorketa malkartsuagoarekin. **1989an**, *Arrow Dynamicsek diseinatutako Magnum XL 200-ek,* beste errusiar mendi batzuek jada lortuak zituzten errekor hauek berreskuratu zituen, eta, gainera, lehen aldiz 60 metroko altuera gainditzea lortu zuen. **1991n**, *Mean Streak* munduko zurezko mendi errusiar altuena bezala kokatu zen, baita azkarrenetako bat ere.

Ondoren, Maverick coasterra sartu zen Errusiako mendien eremuan, eta "**2007ko** parkeko errusiar mendi onenaren" titulua jaso zuen.

Parkeko azken sarrera **2018**. urtean izan zen: *Coaster Steel Vengeance Rocky Mountain Constructionsek* diseinatu zuen.

  

Cedar Point-entrance

Kanpo estekak
-------------

* Webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q859230
* Commonscat Multimedia: Cedar Point

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315149583
* LCCN: sh87007976
* **Lekuak**
* TGN: 1011727

 |

* Wd Datuak: Q859230
* Commonscat Multimedia: Cedar Point
Egungo abenturazaleak muturreko tokietara joaten dira sarritan.
Marga Andurain, Lapurdiko abenturazalea.
**Abenturazalea** abenturak bilatzen dituen pertsona da. Abenturazalea ezagutzen ez dituen beste unibertsoetan edo errealitateetan sartzen den pertsona da. Helburu desberdinak izan ditzake: arriskuei aurre egitea, beste pertsonak ezagutu ez dituzten lekuak ezagutzea, emozioa...

Historian
---------

Historikoki hitzak beste esanahi zuen. Lehen abenturazalea mertzenario antzeko militarra zen, armada batekin lotu gabekoa eta karrera militarra egin gabe, bere borondatez, gerrara joaten zena. Abenturazaleak Katilina, Allectus, Joan Salazar edo Konpainia Librearen kideak izan ziren.

Gaur egun
---------

Erabat aldatu du esanahia eta egun ez dira gerrara joaten den jendea, abenturak eta esperientzia berriak bilatzen dituzten pertsonak baizik. Esaterako, Euskal Herrian, Marga Andurain, Jon Arretxe, Xebe Peña edo Jesus López de Dicastillo adibide egokiak izan daitezke.

Fikzioan
--------

Abenturazaleen irudia asko landu da fizkioan. Zineman, esaterako, Indiana Jones edo Allan Quatermain aipa daitezke. Komien munduan Tintin. Bideo-jokoetan Lara Croft, literaturan Robinson Crusoe, Sandokan...

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Mertzenario
* Abentura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2873500
* Commonscat Multimedia: Adventurers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 150387459 (data)
* GND: 4141017-8
* LCCN: sh85001066
* NKC: ph119523
* AAT: 300236016

 |

* Wd Datuak: Q2873500
* Commonscat Multimedia: Adventurers
Alhambrako Abentzerrajeen Gelako Sabaia.
Alhambran gela honek duen kokapena erakusten duen planoa.
**Abentzerraje** nazariek gobernatutako Granadako Erresumako ipar-afrikar jatorriko noblezia leinu ezagun baten gaztelerazko izena da: Banu Sarrai (arabieraz: بنو السراج‎) (literalki "uhalgilearen semeak").

Abentzerrajeak oso garrantzitsuak izan ziren Granada musulmaneko bizitza politikoan, XV. mendean, garai giltzarri horretan gertatu ziren matxinada sozio-politiko ezberdinetan parte hartuz eta nazari erresuma ahuldu eta Granadako erresuma Granadako gerraren ondoren arabiar domeinutik at geratzea eragin zuen gerra zibila sortzen lagunduz.

Botererik gehien Muhammad IX.a Granadakoa sultanarekin izan zuten, Jusuf ibn Sarrai sultan honen bisirra izan zelarik. Baina Muhammad X.a Granadakoa sultan bihurtu bezain pronto (1445ean) euren protagonismoa desagertzen hasi zen. Zenbait sultanen alde egin zuten, Abu Nars Said kasu, baina jazarpenak ere jasan zituzten. Málagan matxinatuak 1469an, Abu al-Hasan Ali (Muley Hacen) sultanaren garaian, Abentzerrajeak gogorki zapalduak izan ziren, horietako askok 1473tik aurrera Gaztelara ihesean joan behar izan zutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *182. arauaː Dinastien izenak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q318818
* Commonscat Multimedia: Abencerrajes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00019/eu\_a\_0199/a0199

 |

* Wd Datuak: Q318818
* Commonscat Multimedia: Abencerrajes
**Giovanni Paisiello** (Taranto, Italia, 1740ko maiatzaren 9a - Napoli, Italia, 1816ko ekainaren 5a) musikagilea izan zen.

Bizitza
-------

Gaztetan eliza musika idatzi zuen batik bat, baina opera bufoarekin zuen zaletasunaz jabeturik, 1764. urtean lehen opera idatzi zuen Boloniarako, *Il mondo a rovescio* (*Mundua hankaz gora*). Katalina II.a Errusiakoaren kapera-maisu izan zen San Petersburgon (1776-1784), eta han idatzi zuen opera nagusia, *Il Barbiere di Siviglia* (1782, *Sevillako bizargina*), Giuseppe Petroselliniren libretoan oinarrituta.

1784tik 1799ra, Fernando IV.aren musika-zuzendaria izan zen Napolin, hamabost urtez. Aldi hartan idatzi zituen operarik hoberenak. Aipagarriak dira, besteak beste, *La Molinara* (1788) eta *Nina* (1789).

1802. urtean Napoleonek Parisa gonbidatu zuen, eta gorteko musika-zuzendaritzaz arduratu zen. Parisko entzuleek, hala ere, ez zuten ondo hartu 1803. urtean idatzi zuen *Proserpine* opera.

Napolira itzuli zen, eta Josef Bonaparte eta Joachim Muratentzat lan egin zuen, 1815. urte arte. Piccinni eta Cimarosa operagileen lehiakide izan zen. Ehun opera baino gehiago idatzi zituen. Aipatuez gainera, ospetsuak dira: *La serva padrona* (1769); *Don Chisciotte* (1769); *Achile in Sciro* (1778), eta *Didone abbandonata* (1794). Intermezzoak ere idatzi zituen, eliza-musika (40 meza, Te Deum bat, pasioak) eta musika tresnetarako lanak (hamabi sinfonia, kontzertuak, kuartetoak eta sonatak).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202303
* Commonscat Multimedia: Giovanni Paisiello

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4979714
* ISNI: 0000 0001 2118 6383
* BNE: XX884569
* BNF: 12209564k (data)
* CANTIC: a10458918
* GND: 119010097
* LCCN: n80028478
* NDL: 01047175
* NKC: jn20000604322
* NLA: 35810278
* CiNii: DA09106099
* SNAC: w6j9692s
* SUDOC: 03073987X
* BIBSYS: 4051247
* UB: a1381195
* ICCU: CFIV005342
* Open Library: OL1385317A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04694/eu\_p\_0112/p0112
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202303
* Commonscat Multimedia: Giovanni Paisiello
**Abenturazaleen Akta** Ingalaterrako Legebiltzarrak onartutako lege edo akta bat da, izen oso bezala "Akta bat azkar eta eraginkorrentzat matxinatuak zanpatuz bere maiestatearen Irlandako Erresuman" duena. Ingalaterrako legebiltzar luzea deritzonak onartu zuen 1642ko martxoak 19an 1641eko Irlandako matxinadaren aurka borrokatzeko dirua gehitzeko asmoz. Legeak publikoko jendea 200 libra inbertitzera gonbidatzen zuen, hauen bidez, trukean, 1000 lur akre (4 kilometro karratu) jasoko zituztelarik Irlandako matxinatuei konfiskatuko zitzaizkienetatik. Gobernu ingelesak 10.000 kilometro karratuko lurra prestatu zuen asmo honetarako.

Abenturazaleen Akta beste hiru aktak zabaldu eta aldatu zuten: Irlandar Abenturazaleen lurren Subskripzio Akta 1640 (c34), Irlandar Abenturazaleen lurren Subskripzio Akta 1640 (c35) eta Irlandar Matxinatuen Akta (c37). Guztiek erregearen konfirmazioa jaso zuten 1642ko udan, hain zuzen Ingalaterrako Iraultza edo Gerra Zibila hasi baino lehenago, baina ohi 1640ko aktak bezala ezagutzen dira, urte horretan Legebiltzar luzeak bere aktibitatea hasi zuelarik. Abenturazaleen legea eta beste hiru legeak (C33tik C35era eta C37) 1950eko Berrikuspen Legegileko Estatutuaren Legeak baliogabetu zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753051

 |

* Wd Datuak: Q3753051
| *Gipuzkoa* |
| --- |
| Gipuzkoa boua berriro ere arrantzarako prestatuta, 1944. |
| Euskal Herria |
| **Mota:** | Bou |
| **Uretaratze data:** | 1929 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 1.252 tona |
| **Luzera:** | 64 m |
| **Zabalera:** | 10,50 m |
| **Sakonera:** | 5,83 m |
| **Abiadura:** | 11 korapilo |
| **Eskifaia:** | 42-55 marinel |
| **Armamentua:** | Brankan 101’6 mm kanoi, popan 101’6 mm kanoi eta zubian metrailadore bi |

***Gipuzkoa*** —hasieran *Mistral* izena zuen— Eusko Itsas Gudarostearen boua zen.

1936ko urrian, Agirre lehendakariak Pasaiako PYSBEren lau bakailao-ontzi hartzeko agindua eman zion, tartean *Mistral* izenekoa. Errepublikako guda-ontziteriak *Mistral*i brankan 101,6 mm-ko kanoia eta zubian metrailadore bi jarri zizkion. 1936ko abenduan, *Mistral* bakailao-ontziari *Gipuzkoa* birbataiatu zuten. Gero, 1937ko urtarril-otsailetan, *Gipuzkoa* bouari popan 101,6 mm-ko kanoia jarri zioten.

Itsasontziak 64 metroko luzera eta 10,50 metroko zabalera zuen eta 11 korapiloko abiadura ere har zezakeen.

*Gipuzkoa* bouak Eusko Itsas Gudarostean zela zenbait kapitain izan zituen:

* Manuel Galdos (1936ko urritik-1937ko ekainera)
* Eugenio Martínez (1937ko ekainan)
* Policarpo Bilbao (1937ko ekainetik-1937ko abuztura)
* Andrés Corsino (1937ko abuztutik-1937ko azarora).

*Gipuzkoak* Eusko Itsas Gudarostearen lehendabiziko borrokan hartu zuen parte: *Euzkal Erria* bouarekin batera 1936ko azaroaren 15ean *Velasco* destruktore frankista eraso zuten. Euskaldunek *Velasco* jo zuten eta zauritu bat eta matxura batzuk izan zituen; frankistek *Mistrali* jo ere egin zion eta zauritu bi izan zituen.

1937 urteko martxoaren 5ean, Matxitxakoko itsas batailan hartu zuen parte: Galea lurmuturrako kanoien irismenera *Canarias* egotea zuen estrategia, ia lortu ere, baina Gipuzkoa su bola bat bezala *Altsumendi* atoi-ontziak lagunduta porturatu zen Bilboko portura.

1937ko maiatzean, *Ciscar* destruktoreak, *Gipuzkoa* bouak eta *Bizkaya* bouak Bermeo bonbardatu zuten, Eusko Gudarosteak herri hura berreskuratzearren egindako saiakera laguntzeko.

Eusko Itsas Gudarostearen zerbitzuan izan ondoren, boua Errepublikako guda-ontzidiaren eskuetan bukatu zuen

Erreferentziak
--------------

1. ↑   II. Errepublikako Eusko Jaurlaritzako Oroagindua. Itsasontziak errekisatu ditzan, Arrantza Zuzendari nagusiari eskubidea emanez[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo Loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Datu teknikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258504

 |

* Wd Datuak: Q12258504
Al Purdyren omenezko estatua Toronton.
**Alfred Wellington Purdy**, edo soilik **Al Purdy** (Wooler, Ontario, Kanada, 1918ko abenduaren 30a - 2000ko apirilaren 21a), kanadar poeta izan zen.

Biografia
---------

Belaunaldi gazteen bide-erakusle nagusietako bat. Ikasketak bukatuta, Vancouverrera joan zen bizitzera. Han lantegi batean lan egin zuen denboraldi batez. Bigarren Mundu Gerran aire-armadan aritu zen. Kanada, Kuba, Mexiko, Grezia, Turkia, Italia, Frantzia, Japonia eta Afrikan zehar bidaiatu zen.

*Cariboo Horses* (1965) lanarengatik Gouverneur Général saria irabazi zuen. Poesia-lanez gainera, irrati eta telebistarako idatzi zuen, eta bere bidaiei buruzko saiakerak *Maclean's* eta *Weekend Magazine* aldizkarietan argitaratu zituen. Gero, *No other country* (1977) liburuan jaso zituen guztiak. Milton Acornen *I´ve tasted my blood* (1969) eta Andrey Suknaskiren *Wood Mountain poems* (1976) poesia-liburuak argitaratu zituen, eta *Fifteen winds* (1969), *Storm warning* (1971) eta *Storm warning II* (1976) antologiak atondu zituen. Umore eta ironia handiz idatzi zuen beti, eta 60ko hamarraldian esperimentalismo formala saiatu zuen.

Lanik aipagarrienak: *The enchanted echo* (1944), *Pressed on sand* (1955), *Emu, remember* (1955), *Poems for all the* *Annettes* (1962), *North of summer: poems from Baffin Island* (1967), *Wild grape wine* (1968), *In* *search of Owen Roblin* (1974), *Being Alive. Poems 1958-1978* (1978) eta *The stone bird* (1981).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Al Purdy*** Aldatu lotura Wikidatan |

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4704621
* Commonscat Multimedia: Al Purdy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7398775
* ISNI: 0000 0001 1467 0804
* BNF: 119299018 (data)
* GND: 118932195
* LCCN: n84094580
* NKC: mub2015880664
* SNAC: w6q824t8
* SUDOC: 027206874
* BIBSYS: 90116600
* Open Library: OL261992A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05042/eu\_p\_3594/p3594
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4704621
* Commonscat Multimedia: Al Purdy
**Alamosa konderria** (ingelesez: *Alamosa County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Alamosa da. 2010eko zentsuaren arabera 15.445 biztanle zituen, Alamosa kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Alamosa konderriak 1.873,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,81 ura dira. Beste 1.871,64 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,12 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.445 pertsonetatik 14.777 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.110 dira. 138 beltzak edo afroamerikarrak. 134 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 130 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 33 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 227 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311901
* Commonscat Multimedia: Alamosa County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147762247
* LCCN: n81149507
* NARA: 10038519
* **Lekuak**
* OSM: 1411350
* TGN: 2000193

 |

* Wd Datuak: Q311901
* Commonscat Multimedia: Alamosa County, Colorado
Alamanen kokalekua eta hedapena.
**Alamanak** (latinez: *alamanni*) germaniar tribuen batasun bat izan zen, Main ibaiaren goiko aldean kokatua. Batasun honen nondik norakoa eta tribuen aurreko jatorria ez dira ezagutzen. Lehen aipamena Karakala enperadorearen goitizena da, *Alamannicus*, tribuen batasun hau garaitu zuela aldarrikatzen baitzuen.

Frankoen antzera (beste tribu batzuen batasuna), erromatar inperioari eraso egiten zioten aukera zeukaten aldiro, alamanek Germania Garaia probintzian eta frankoak Germania Beherean. Batzuetan alamanak frankoen menpean geratzen ziren. Izan ere, Strasbourg eta Augsburg artean zeuden alemaniarrak Klovis I.ak garaitu zituen 496an Tolbiaceko guduan. Merovingiar garaietan kristautuko ziren alamanak.

V. mendetik aurrera Alsazian finkatu ziren alamanak eta Suitzako goi ordokirantz zabaldu ziren, baita egun Bavaria eta Austria diren tokietara. Alpeetako haranetara VIII. mendean iritsi ziren. Alamanen eskualdeak barruti andana izan zuen Erdi Aroan: Strassburgeko diozesia (614an sortua), Augsburgeko lurraldea (736), Mainzgo diozesia (745) eta Basileakoa (805). Gaur egun, toki horretako alemaniera hiztunek dialekto bereizgarriak dituzte.

746an frankoek noble alamanak erail zituzten eta orduz geroztik duke franko batek gobernatu zituen. Verdungo Hitzarmenaren ondoren (843), alamanen lurraldea ekialdeko erresuman sartu zen. Dukerri gisa 1268ra arte jarraitu zuen Germaniako Erromatar Inperio Sainduan.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132990
* Commonscat Multimedia: Alamanni

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4001111-2
* NKC: ph116922
* AAT: 300019546
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 2617
* HDS: 008027
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q132990
* Commonscat Multimedia: Alamanni

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
**Gnumeric** kalkulu-orriak eskaintzen dituen programa bat da, GNOME software librearen mahaigaineko proiektuetako bat da. Gnumeric 1.0 bertsioa 2001eko abenduaren 31n argitaratu zen. Gnumeric software librea bezala banatzen da GNU GPL lizentziapean; Microsoft Excel bezalako kalkulu-orri jabedunak ordezkatzeko asmoa egon da hasiera-hasieratik, OpenOffice eta LibreOffice bulegoko paketeetako kalkulu-orriekin bezala. Gnumeric Miguel de Icazak sortu eta garatu zuen, baina gero sortzaile nagusia beste proiektu batzuetara joan da. Proiektuaren arduradun nagusia, 2002. urtetik aurrera, Jody Goldberg izan da.

Ezaugarriak
-----------

Gnumeric-ek datuak hainbat fitxategi formatutan inportatu eta esportatzeko gaitasuna du: CSV, Microsoft Excel (.xls, `.xlsx` ), Microsoft Works-eko kalkulu orriak (`.wks` ), HTML, LaTeX, Lotus 1-2-3, OpenDocument eta Quattro Pro ; bertako formatua *Gnumeric file formatua* ( `.gnm` edo `.gnumeric` ) da, gzip- ekin konprimitutako XML fitxategia. Microsoft Excel-en kalkulu-funtzio guztiak biltzen ditu  eta Gnumeric-en propio diren beste hainbat funtzio.

Gnumeric-ek beste kalkulu-orri batzuetatik bestelako den grafikoak sortzeko eta editatzeko interfazea du. Grafikoak editatzeko, Gnumeric-ek leihoa bistaratzen du eta grafikoko elementu guztiak zerrendatzen dira. Beste Kalkulu-orriko programa batzuek normalean erabiltzaileak grafikoko elementu jakin batzuk hautatu behar ditu editatu ahal izateko.

Erreferentziak
--------------
*Artikulu hau Bilboko barrutiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Abando».*

| **Abando (6)** |
| --- |
| Plaza Biribila. |
|  |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Auzoak | Abando, Indautxu, Abandoibarra eta Uribitarte |
| Azalera | 23 km² |
| Garaiera | 1,17 m |
| Biztanleria | 51.696 (2006) |
|  |

**Abando** Bilboko 6. barrutia da. Ibaizabal ibaiaren mendebaldean kokatuta dago. Iparraldean Basurtu-Zorrotzako barrutiarekin, ekialdean Ibaizabal ibaiarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin eta hegoaldean Ibaiondoko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 213,90 hektareako azalera dauka, eta 51.696 biztanle (2005).

Barrutia auzo hauetan banatua dago: Abandoko eta Indautxu. Abandoko barrutia Bilboko erdigunetzat har dezakegu, ingelesez esaten den "Central Business District CBD". Banku eta bestelako finantza enpresek bertan dute egoitza. Horrez gain, dozenaka denda eta merkataritza gune aurki ditzakegu Abandon.

Hiriaren erdigunea beti ari da eraberritze prozesuan. Horren adibide dira, Abandoibarra eta Uribitarteko gune berriak. Azken urteetan luxuzko etxebizitza berrien eraikuntza zabaldu da On Diego Lopez Harokoa Kale Nagusiaren inguruan, eta lurpeko aparkaleku berrien eraikuntza, Jado plaza eta Campuzano plazan esaterako.

Auzoak
------

* Abando
* Abandoibarra
* Indautxu
* Uribitarte

Kultura
-------

* Guggenheim Bilbao Museoa
* Bilboko Arte Eder Museoa
* Campos Eliseos Antzokia
* Kafe Antzokia

Zerbitzuak
----------

* Abandoko Indalecio Prieto geltokia
* Bilboko Burtsa
* BBVAren Dorrea
* Isozaki Atea

Biztanleria
-----------

| Biztanleria (1987-2005) |
| --- |
| **Erroldaurtea** | **Biztanleria** |  |
| 

---

 |
| 1987 | 57.006 |
| 1988 | 58.127 |
| 1989 | 58.255 |
| 1990 | 58.504 |
| 1991 | 55.243 |
| 1992 | 55.285 |
| 1993 | 56.203 |
| 1994 | 55.969 |
| 1995 | 55.658 |
| 1996 | 52.828 |
| 1997 | 52.795 |
| 1998 | 53.307 |
| 1999 | 53.010 |
| 2000 | 52.818 |
| 2001 | 52.648 |
| 2002 | 52.403 |
| 2003 | 52.218 |
| 2004 | 51.794 |
| 2005 | 51.696 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Bilboko kaletegia, Bilboko Udalaren webgunean

Ikus, gainera
-------------

* Abandoko Elizatea
* Abando (auzoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1750189
* Commonscat Multimedia: Abando

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00006/eu\_a\_0066/a0066
* **Lekuak**
* OSM: 8671676

 |

* Wd Datuak: Q1750189
* Commonscat Multimedia: Abando


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |
Errealaren aurkako partida, 1967an.
**Club Deportivo Puertollano** futbol talde gaztela-mantxarra da. 11 denboraldi bigarren mailan egin zituen. 2015ean desegin zen taldea eta Calvo Sotelo Puertollano CF sortu zen.

Historia
--------

1948an sortun zen **Club de Fútbol Calvo Sotelo** izenarekin eta 1964an bigarren mailara igo zen. 1967ko apirilaren 23an Errealak bertan lortu zuen Lehen Mailarako igoera, Andoni Elizondo entrenatzailea zela, *Puertollanoko igoera* bezala ezagutzen dena. 1968an Calvo Sotelok bigarren postua eskuratu zuen eta lehen mailarako igoera play-offa jokatu zuen, baina Córdobarekin galdu eta ez zen mailaz igo. 1971 urtean hirugarren mailara jeitsi zen.

1980 hamarkadan diru arazo larriak izan zituen. Gainbehera horretan taldeak izena aldatu zuen, **Puertollano Industrial** bihurtuz, herritarren laguntza lortu nahian. Hirugarren mailan aritu zen eta Federazioaren Kopa bat eskuratuz.

1999an berriz ere izena aldatu zuen eta **Unión Deportiva Puertollano** bihurtu zen. 2010 urtean bigarren B mailara igo eta azkenik gaur egungo izena eskuratu zuen. Diru arazoak larritu egin ziren ordea eta 2015ean taldea desegin zen.

Datuak
------

1948-2015

* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 11
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 13
* **Denboraldiak 3. mailan**: 40
* **Ligako posturik onena**: 2.a Bigarren mailan (1967-68)

### Azken urteetako ibilbidea

| Urtea | Maila | Postua | Errege Kopa |
| --- | --- | --- | --- |
| 2005-06 | Hirugarren maila | 1.a |  |
| 2006-07 | Bigarren B maila | 7.a | 3. itzulia |
| 2007-08 | Bigarren B maila | 13.a | 3. itzulia |
| 2008-09 | Bigarren B maila | 5.a | - |
| 2009-10 | Bigarren B maila | 6.a | 1/32 |
| 2010-11 | Bigarren B maila | 12.a | 1. itzulia |
| 2011-12 | Bigarren B maila | 11.a (jeitsiarazia) | - |
| 2012-13 | Hirugarren maila | 8.a | - |
| **2013-14** | **Hirugarren maila** | **1.a** | - |
| 2014-15 | Hirugarren maila | 10.a (jeitsiarazia) | 1/32 |

Irabazitako txapelketak
-----------------------

### Espainiako txapelketak: 12

* **Bigarren maila: 0**

bigarren 1968an.

* **Bigarren B maila: 0**

bigarren 1984an.

* **Hirugarren maila: 9**

1959, 1961, 1962, 1963, 1964, 1975, 2000, 2006, 2014.

* Federazioaren Kopa (3): 1994, 2006, 2011.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q856148
* Commonscat Multimedia: Club Deportivo Puertollano

---

 |

* Wd Datuak: Q856148
* Commonscat Multimedia: Club Deportivo Puertollano