recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Julián San Valero Aparisi** (Valentzia, 1913ko abuztuaren 7a - *ib.*, 1997ko martxoaren 30a) espainiar antropologoa eta arkeologoa izan zen.

Biografia
---------

Zuzenbidea eta filosofia eta letrak ikasi zituen Valentzian, eta historiako doktore egin zen Madrilen. Berehala, arkeologiarako bidea hartu zuen. Lehenengo ikerketetan oinarrituta, lan hauek idatzi zituen, besteak beste: *El Neolítico español y sus relaciones* (1946, "Espainiar neolitikoa eta bere harremanak"), *El origen de la agricultura y de la cerámica valencianas* (1954, "Valentziako nekazaritzaren eta zeramikaren sorrera") eta *El neolítico valenciano* ("Valentziako neolitikoa"), J. Aparicio Pérezekin elkarlanean (1977).

Poliki-poliki, etnologiaren eta antropologiaren bidetik egin zuen, eta hori argi ikusten da *Apuntes de historia de la cultura* ( 1970, "Kulturaren historiari buruzko oharrak", P. García eta M. Gonzalorekin elkarlanean) eta *El pueblo del Reino de Valencia* (1988, "Valentziako erresumako herria") lanetan, esaterako. 1948an Granadako Unibertsitateko kulturaren historia katedra eskuratu zuen, eta 1950etik 1983ra bitartean historiaurreko eta antzinako historiako katedradun izan zen Valentziako Unibertsitatean. Horrez gainera, Ikerketa Iberiarren eta Etnologia Valentziarraren Institutua sortu eta zuzendu zuen. Julián San Valero izan zen antropologia kulturalari buruzko ikerketak egiten lehenengoa, eta Valentziako ikerketa etnologiko eta antropologikoen eskola modernoaren sortzailetzat hartzen da, gaur egun.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Diccionario Akal de Historiadores españoles contemporáneos

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261157
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107536700
* ISNI: 0000 0001 1779 0393
* BNE: XX1066304
* GND: 1060696983
* LCCN: n79018523
* SUDOC: 073303070
* UB: a1230542
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05254/eu\_s\_0736/s0736
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 59053

 |

* Wd Datuak: Q12261157
Ensenada, CH-225 errepideak zeharkatua.
**Ensenada** Txileko Los Lagos eskualdeko Llanquihueko probintziako Puerto Varas udalerriko herri bat da. Naturan bertan dago, Llanquihue aintziraren ertzean, Puerto Varasetik 47 kilometrora. Ensenada, praktikan, Puerto Varas hiria eta Todos los Santos aintziraren inguruan dauden herrien arteko lotura gunea da.

Geografia
---------

Ensenada Llanquihue aintzirak, natura berdeak, larreek, jatorrizko basoek, ibaiek etab... inguratzen dute. Gainera, alboetan, bi sumendi handi ditu: Osorno sumendia ekialdean eta Calbuco sumendia hegoaldean, hauen magalak ia herrira bertara iristen direlarik. Handik, Puntiagudo sumendia eta Tronador muinoa ere ikus daitezke.

Aktibitate ekonomikoak
----------------------

Toki honek ia soilik nekazaritzan eta turismoan zentratutako ekonomia bat du. Ospetsuak dira aurki daitezkeen produktu tipikoak, eztia kasu. Honen zapore berezia erleak milaka urte dituzten ulmo basoetatik elikatu izanagatik dator. Puerto Varasen bezala, bertan dasta daitekeen alemaniar gozogintza nabarmentzen da, baita inguruko ibai eta aintziretatik datozen izokinak ere.

### Turismoa

Turismoarekin lotutako aktibitateen artean, toki honetan kirol eta ibilaldi ugari egin daitezke, hondartzak bisitatu eta uretako kirolak praktikatzetik hasi eta Ralúnen terma naturaletan bainatzeraino, natura parkeetatik ibilaldiak egitea, zaldi gaineko ibilaldiak, kirol arrantza, eskia Osorno sumendian, mendi igoera, txirrindularitza eta askoz gehiago.

Ensenadatik erakargarritasun turistiko askotara iris daiteke, Puerto Varasetik datorren CH-225 Errepideak Petrohué ibaiaren haranean zehar barneratzen jarraitzen baitu, izen bereko urjauzia dagoen tokia. Ibilbideak Osorno sumendiaren magalaren ertza zeharkatzen du eta Todos los Santos aintzirara eta Vicente Pérez Rosales Natura Parkera daroa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3054947
* Commonscat Multimedia: Ensenada (Chile)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157432640
* LCCN: no2001011470

 |

* Wd Datuak: Q3054947
* Commonscat Multimedia: Ensenada (Chile)
*Artikulu hau 1880-1918 bitartean argitaratutako aldizkariari euskaltzaleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Euskal Herria (argipena)».*

***Euskal-Erria*** 1880an Jose Manterola gazteak sortutako aldizkari euskaltzale bat izan zen. 1918an argitaratzeari laga zion, denera 79 ale argitaratu zituelarik. Aldizkari honek garrantzi handia izan zuen XIX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasierako mundu euskaltzaleak behar zuen azpiegitura eman eta euskal idazleei hedabidea eskeinez.

Historia
--------

Euskal-Esnalea aldizkariaren 13. zenbakia eta Euskal-Erria aldizkariaren alea ikusgai, Donostiako San Telmo museoa.
Manterola oso gazterik eta gogo biziz euskal literatura eta kultura lantzen hasi eta bere burua Gipuzkoa nahiz gainontzeko Euskal Herriko pentsalari onenez inguratzea lortu zuen.

Euskal-Erria aldizkariak bere aurkezpenean zioenez: *zazpi euskal herrialde hauetako ezaugarriak jaso eta zabaltzeko asmoa dago, herrialde hauei "Heptarkia Euskara" dei geniezaioke"; bere antzinako hizkuntza, jatorrizko abesti eta ohiturak, historia, bere lege eta usadioak ezagutzera eman, euretatik bitxiena den guztia bilduz, gure idazleen argitaratu gabeko, akitutako, ezezagunak diren edota interes handiena duten idazlanak argitaratuz eta gure aldizkaria benetako bilduma bat, herrialdearen bitxikerien eskugida bat gauzatzeko asmoz, gaur egun euskal letrei kultua eta izena ematen dieten horien babesa jaso guraz.*

Euskal-Erria aldizkaria Donostiako Euskal Lore Jokoen Udal Organua izan zen, baita Gipuzkoako Monumentuen Elkartea, Euskal Batzarre, Nafarroako Euskal Elkargoa, Euskal-Nafar Folklore eta Arte Ederretako elkarteen batzorde lanak ere egin zituen.

Zuzendariak
-----------

Euskal-Erria aldizkariak bere ibilbidean zehar honako zuzendari hauek izan zituen:

* Jose Manterola (1880-1884)
* Antonio Arzak (1884-1904)
* Francisco López Alén (1904-1910)
* Adrian Loiarte (1910-1918)

Kolaborazioak
-------------

Aipatutako izenez gain beste pertsona nabarmen hauel aldizkaria bultzatu nahiz bertan ere idatzi zuten: Karmelo Etxegarai, Martzelino Soroa, Biktoriano Iraola, Ramon Artola, Juan Carlos Guerra, Serafin Baroja, Pedro Soraluze, Manuel Antonio Antia eta Gregorio Arrue.

Iruditegia
----------

* Euskal-Erria aldizkariaren azal nagusia.Euskal-Erria aldizkariaren azal nagusia.

Ikus gainera
------------

* Euskal Esnalea aldizkaria
* Euskalerriaren Alde aldizkaria
* Yakintza aldizkaria

Kanpo estekak
-------------

* Euskal-Erria aldizkaria. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Euskal-Erria aldizkariaren ale guztiak Atzoko Prentsa Digitalean irakurgai
* Euskal-Erria aldizkariaren ale guztiak Euskal Memoria Digitalean irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257449
* Commonscat Multimedia: Euskal-Erria

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0213-991X
* BNF: 327713471 (data)
* CCBAE: 7148
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 27211
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q12257449
* Commonscat Multimedia: Euskal-Erria
**José Rafael "Jumbo" Diaz**, (La Romana (Dominikar Errepublika), 1984ko otsailaren 27a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Jumbo Diaz" *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17276315
* Commonscat Multimedia: Jumbo Díaz

---

 |

* Wd Datuak: Q17276315
* Commonscat Multimedia: Jumbo Díaz
**Francisco Javier Torrealdea Folgado** (Bermeo, 1950eko azaroaren 27a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle katedraduna da, Konputazio Zientziak eta Adimen Artifiziala sailean eta Informatika Fakultatean. EHUko Informatika Fakultateko dekanoa izan zen 1983an eta 1985tik 1992ra. Erretiratuta dago 2010etik.

Zientzia Fisikoetan lizentziatu zen Donostian Nafarroako Unibertsitatean 1977an, eta bertan defendatu zuen 1981ean "Polikristalen deformazio plastikoak hotzean" izeneko doktorego-tesia.

Ikerlaria
---------

Informatika Fakultateko Adimen Konputazionala taldeko ikertzailea izan da. Ikertalde honen lan-eremua adimen artifizialeko tekniken aplikazioa da, beti ere pertzepzioarekin eta sistemen kontrolarekin lotuta dauden hainbat arlotan. Ikertaldearen sortzaileetako bat izan zen.

Artikulu zientifiko ugari argitaratu ditu sistemen dinamika eta konputazio-sistemak arloetan.

Liburuak ere argitaratu zituen sistemen dinamikari buruz, baita horren erabileraz hizkuntzen arteko ukipen-egoera aztertzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Donostiako Informatika Fakultatea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Javier Torrealdearen tesia TESEO datu-basea
2. ↑  Adimen Konputazionala ikertaldea
3. ↑   Javier Torrealdearen argitalpenak DBLP datu-basean
4. ↑   Javier Torrealdea Inguma datu-basean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492734
* **Identifikadoreak**
* S2: 2408015

 |

* Wd Datuak: Q20492734
**Juan José Alejandro Landaeta Arévalo** 1780ko martxoaren 10ean jaio zen, Caracasen (Venezuela). José Domingo Díaz historialariaren arabera, Landaeta Caracasen hil zen 1812ko martxoaren 26ko lurrikararen ondorioz, baina beste iturri batzuen arabera, José Tomás Bovesek fusilatu zuen 1814ko abenduaren 10ean Cumanán, El Libertadorekin batera Ekialdeko Emigrazioan zihoala. Venezuelako musikagile ospetsua izan zen. Venezuelako Ereserki Nazionalaren musikaren autoretza formalki ematen zaio, *Gloria al Bravo Pueblo* (1810), Antonio Guzmán Blanco presidenteak 1881ean ezarri zuena.

Biografia
---------

Bere gurasoak, Juan Jose Landaeta eta Maria Candelaria Arevalo, pardos libreak ziren. Juan Manuel Olivaresekin musika ikasi zuen Aita Sojoren eskolan eta hainbat abesti aberkoi konposatu zituen. Lehen letrako eskola bat sortzea proiektatu zuen, pardos irakasteko, eta Udalaren babesa lortu zuen, baina ez da uste egingo zenik.

1808ko urtarrilaren 16an Caracasen ezkondu zen José Franciscoren eta María Josefa Abreuren alaba María de Merced Gallegosekin.

Iraultzaren hasieratik izan zituen kausa independentistaren aldeko begikotasunak. Honela, 1810eko apirilaren 19an konspiratzaileen artean ikusi zuten. Grina iraultzaile horrek berak eraman zuen abesti aberkoi batzuk konposatzera, horietako bat 1811n Venezuelako lehen kongresua ezarri zenean. Letra "Gloria, amerikarrak" esaldiarekin hasten zen.

Lehen Errepublika erori bezain laster, errealistek jazarri eta preso hartu zuten, 1813an ziegatik irtetea lortuz, Bolivar Caracasera iritsi zenean, 1814an Ekialderako emigrazioarekin ihes egin behar izan zuelarik, baina Bovesek urte horretan bertan atxilotu zuen Cumanán, eta, iturri batzuen arabera, honek fusilatu zuen.

Obrak
-----

* Benedictus a duo, 1799.
* Salve a cuatro voces, 1780.
* Pésame a la virgen.
* Ave Maris Stella.
* Canción patriótica "Gloria al Bravo Pueblo" Himno Nacional de Venezuela.

Gaur egun, Venezuelan musikari profesionalak trebatzen dituen lehen erakundeetako batek, zaharrenak eta garrantzitsuenetakoak, bere izena darama, Juan José Landaeta Musika Kontserbatorio Nazionalak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1710520
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7810397
* ISNI: 0000 0000 6632 2492
* BNE: XX5231616
* BNF: 165711077 (data)
* GND: 103915052
* LCCN: no93024671
* Open Library: OL4629471A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1710520
Enontekiöko armarriaEnontekiöko armarria
**Eanodateko** edo **Enontekiöko armarria** (finlandieraz, *Enontekiön vaakuna*; ipar samieraz, *Eanodaga vearjogovva*) Finlandia ipar-mendebaldean dagoen Enontekiö udalerriaren ikur nagusia da.

Armarria udalerria sortu ondoren onartu zuen udalbatzak, 1961ko urtarrilaren 17an (Barne Ministerioak apirilaren 21ean). Olof Eriksson margolari helsinkiarrak sortu zuen eta antzinako kulturak eta ohiturak Enontekiön duten eragina irudikatu nahi izan zuen. Atzealde urdinaren gainean, zilarrezko eskandinaviar lagopodo bat dago, eskualde honetan oso ohikoa den eta antzinako gosete garaian enontekiöarrentzat oso lagungarria izan zen hegaztia. Izan ere, negua bertan igarotzen duen hegazti bakarrenetakoa denez, Izotz Aro Txikian herritarren jaki nagusia bilakatu zen, eta, horregatik, "Bizitzaren hegaztia" moduan da ezagunagoa enontekiöarren artean .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Suomen kunnallisvaakunat.*  Suomen Kunnallisliitto, 127 or. ISBN 951-773-085-3..
2. ↑  Riekko Enontekiö vaakuna. 2013.07.13

Ikus, gainera
-------------

* Enontekiö
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2120329

 |

* Wd Datuak: Q2120329


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
**Jidai Matsuri** (japonieraz: 時代祭り?)
 Kyotoko jaialdi xintoista da, hiriko hiru handienen artean dago. Urriaren 22an izaten da. *Jidai Matsuri* izenak "Garaien jaialdia" esan nahi du.

Historia
--------

1868an Japoniako hiriburutza Kyototik Tokiora aldatu zen enperadoreak egoitza aldatu zuelako. Kyotoren loria galduko zenaren beldurrez, udalak Heian-kyō (平安京) hiriaren fundazioaren 1.100 urteurrena ospatzea erabaki zuen.

1895ean izan zen lehenengo ekitaldia eta Heian santutegia (平安神宮 Heian jingū) eraiki zuten Kanmu Enperadorearen izpiritua omentzeko. Honetaz gain desfile koloretsua antolatu zen Kyotoren historiako garai desberdinetako jantziak erakutsiz.

1940an Kanmu enperadoreaz gain Kōmei enperadorea omentzea erabaki zen.

Jaialdia
--------

Desfilea goizean goiz hasten da Kyotoko jauregi inperialean. Bi kilometrotako ibilbidea egiteko bost ordu behar izaten dira eta 2000 pertsona inguruk hartzen dute parte. Esan bezala jendeak garai desberdinetako jantziak eramaten ditu, samurai, militar edo jende arruntaren mozorroak janzten dituzte. Bi mikoshi (santutegi eramangarri) garraiatzen dituzte bakoitza enperadore baten omenez. Desfilea Heian santutegian bukatzen da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Japonieraz)** Turismo Bulego Nazionaleko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q912124
* Commonscat Multimedia: Jidai Matsuri

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q912124
* Commonscat Multimedia: Jidai Matsuri
**Jill Furman** (1969an jaioa) antzerki ekoizle amerikarra da. Furmanen aita, Roy Furman, ekoizlea da. Jill, Richard Willis-ekin ezkondu zen 2008ko maiatzaren 4ean, New York-en.

Karrera
-------

Furmanek *Sly Fox* (2004) eta *Fortune's Fool* (2002) Brodwayko antzerkiak koproduzitu zituen. *On yhe Line* ( Apirila, 2006) ere produzitu zuen. 2006an ere Furmanek *The Drowsy Chaperone* antzerkia ekarri zuen Brodway-ra Marquis Antzerkira, ikuskizun horrek hainbat Tony Sari irabazi zituen eta Musikalik Hoberenera izendatu zuten. Hala ere, 2007ko Abenduaren 30ean itxi zuten, 674 antzezlanekin.

Furmanek ere, *In the Heights* antzelana eta hit musikala ekoiztu zituen. Ikuskizun hori 2008ko otsailaren 14ean Brodway-ra eramatea lortu zuen, baina, ofizialki martxoaren 9an eman zuten Richard Rogers Antzerkian. 2011ko urtarrilaren 9an eman zuen bere azken ikuskizuna. Antzezlan horri esker Furman-ek eta beste ekoizleak , Jeffrey Seller eta Kevin McCollum, Tony Sari bat irabazi zuten. 2009an *West Sise Story-ren* berpizte ikuskizunaren ekoizle exekutiboa izan zen. Furman izan zen *Hamilton* antzezlan arrakastatsuaren ekoizlea.

Sariak
------

* 2006 Tony Saria Musikal Hoberenarentzat: *The Drowsy Chaperone- Izendatua*
* 2006 Drama Desk Saria Musikal Nabarmenenarentzat: *The Drowsy Chaperone- Irabazlea*
* 2007 Drama Desk Saria Musikal Nabarmenenarentzat: *In the Heights- Izandatua*
* 2008 Tony Saria Musikal Hoberenarentzat: *In the Heights- Irabazlea*
* 2009 Tony Saria Musikal baten berpizte Hoberenarentzat: *West Side Story- Izendatua*
* 2016 Hainbat Tony Sari irabazi ditu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6192834
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 232021904
* LCCN: no2012024017

 |

* Wd Datuak: Q6192834
**Eperra ikastola** Zuberoan dauden bi ikastoletatik bat da. Sohüta herrian dago kokatuta.

Ikastetxe pribatua da, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko Ministerioarekin itundua. Haur hezkuntza eta lehen mailetako ikasleak formatzen ditu, murgiltze ereduan. Seaska eta Ikastolen Elkartea federakuntzetako kide da.

Zubereraren irakaskuntza
------------------------

Adinaren arabera, euskara molde bat edo beste erabiltzen dute. Zubereraz aritzen direla lehen maila osoan, ama eskolatik bosgarren mailara arte, baina euskara batua ere txertatzen dute. Euskara batua gero eta gehiago lantzen dute laugarren ikasturtetik aurrera: "Laugarren eta bosgarren urtean zaharrenekin hasten gara batuan diren testuen lantzen eta ahozko grabaketen behatzen. Gero kolegiora joaten direlarik Larzabalera, han batuaz egiten baitute".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Goikoetxea, G.. «Eperra ikastola: helduago, batuago» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100742117

 |

* Wd Datuak: Q100742117
**Judasen Benta** Nafarroa Garaiko Urraul ibarreko Irunberri udalerriko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Bertan A-21 autobidea eta N-240 errepidearen Irunberriko irteera-sarrera dago. Bertatik Iruñearako norantzan Loitiko mendatera doan aldapa hasten da. Irunberria joateko bertatik, Laidako zubia igaro behar da.

Leku honetan bidegurutzea dago, alde batetik Iruñea eta Zangoza arteko errepidea dago (Nafarroa eta Aragoi elkarlotzen dituena), eta bestetik Oibar eta Irunberri artekoa.

Xabierraldian oinezkoentzako derrigorrezko pasabidea da, bertako biribilgunean, atsedenlekua, anbulantziak eta lehen mailako nahiz larrialdietarako laguntzak egon ohi dira.

Oharrak
-------

1. ↑  /juð̞asén bénta/ ahoskatua (laguntza)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.

Ikus, gainera
-------------

* Irunberri
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476235

 |

* Wd Datuak: Q25476235
**Beortegiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Lizoainibarko Beortegi lekuan Erdi Aroko jauregi bat da.

Eraikina
--------

1513an, Pedro Beortegi bere jabea kuartelak ordaintzetik bidaliriko zaldunen artean zegoen, diruzainaren roldearen arabera, bere etxeko nobleziari begira. 1711n Pedro Angel Alduate jauregiarrak fiskalaren eta ondarearen aurka pleiteatu zuen, kuartelen liskarraren ondorioz. Kontuen Ganberaren 1723. urteko zerrendan Juan María Alduate ageri da jabe gisa. 1745ean Joaquín Alduate bere ondorengoak eta 1760an Narcisa Izura bere alargunak beste errebate bat eskatu zuten. 1767an, Bernardo Antonio Alduatek beste eskaera bat egin zuen, bere ahaldunaren bitartez, interesatua garai hartan Tlaxcalakoa zelako, Espainia Berriko erregeordetzan. Armarriaren Liburuan agertzen denez, XVI. mendean armarria urdinezkoa zen eta urrezko bi otso zituen, bata bestearen gainean jarrita.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | BEORTEGI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Beortegi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109302874

 |

* Wd Datuak: Q109302874
**Judaeko mendiak**, **Judeako muinoak** (hebreeraz: הרי יהודה‎, *Harei Yehuda*) edo **Hebrongo mendiak** (arabieraz: جبال الخليل‎, *Jibal al-Khalil*) Ekialde Hurbileko mendikatea da, Israel eta Zisjordania artean dagoena. Jerusalem eta beste hiri biblikoen kokapena, itsas mailatik 1.026 metroko altuera (Hebron mendia) ere badute.

Iparraldetik hegoaldera, Judeako mendiek ekialdeko eta mendebaldeko Jerusalem, Hebron, Betleem eta Ramallah hartzen dituzte. Mendikateak mendebaldeko Shfelako kostaldeko lautaden eta ekialdeko Jordango haranaren arteko banaketa naturala osatzen du. Antzinaroan Judeako mendiak oso basotsuak izaten ziren. Muinoak kareharri gogorren gainean dauden *terra rossa*z osatuta daude.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Peter N. Peregrine, Melvin Ember, ed. (2003-3-31). *Encyclopedia of Prehistory: South and Southwest Asia.*  8.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2328820
* Commonscat Multimedia: Judaean Mountains

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315528496
* LCCN: sh99003292

 |

* Wd Datuak: Q2328820
* Commonscat Multimedia: Judaean Mountains
**Bizantinismoa** edo **bizantismoa** zientzia politikoan eta filosofia politikoan Bizantziar Inperioaren sistema politikoa eta kultura izendatzeko erabiltzen den terminoa da, eta haren ondorengo espiritualak, Balkanetako herrialdeak, Otomandar Inperioa eta Errusiar Federazioa, bereziki.

Terminoa XIX. mendean sortu zen, eta batez ere konnotazio negatiboak ditu, konplexutasun handiegia eta autokrazia dakartenak. Ospe negatibo hori nabarmena izan zen bere ministerioen antolaketaren konplexutasuna, bere gorteko zeremonia landuak eta ohorezko tituluen ugaritasuna, eta ustezko lidergo falta gerra-gaietan. Era berean, bizantziar sistemak "intriga, konspirazio eta hilketekiko zaletasuna ere iradokitzen du, eta, oro har, egoera politiko ezegonkorra." Inperioaren beste ezaugarri garrantzitsu bat zesaropapismoa zen, edo Eliza Estatuaren mende egotea. 

Terminoa ikerlari modernoek bizantziar aristokraziaren eta burokraziaren errealitatearen adierazgarri ez den orokortze bat dela kritikatu dute.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Angelov.

Bibliografia
------------

* Angelov, Dimiter G..  (2003). *New approaches to Balkan studies.*  Brassey's ISBN 1-57488-724-6. PMC 52694951. (Noiz kontsultatua: 2022-08-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123788
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph462059

 |

* Wd Datuak: Q123788
**Judaismo** **errabinikoa** (hebreeraz: יהדות רבנית‎, *Yahadut Rabanit*) izan da judaismoaren forma nagusia VI. mendetik aurrera, Babiloniako Talmud-aren kodeketaren ondoren. Judaismo errabinikoak judu fariseuetan du jatorria, eta Moisesek Sinai mendian Tora Idatzia eta Ahozko Tora Jainkoarengandik jaso izanaren ustean oinarritzen da. Ahozko Torak, ahoz transmitituak, Tora Idatzia azaltzen du. Hasieran debekatuta zegoen Ahozko Tora idaztea, errabinoak zurrun bihurtuko ote ziren eta malgutasuna galduko ote zuten beldur baitziren, baina Bigarren Tenplua suntsitu ondoren, Talmudean eta beste testu errabiniko batzuetan idaztea erabaki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Shahar, Yael. «Is Rabbinic Judaism authentic? Musings on living Torah» *blogs.timesofisrael.com* (Noiz kontsultatua: 2023-03-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1366914
* Commonscat Multimedia: Judaism

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1366914
* Commonscat Multimedia: Judaism
**Bizar Urdin** (frantsesez: *La Barbe bleu*) europar maitagarri-ipuin tradizionala da, 1695ean Charles Perraultek bildu eta garatu zuena. Ipuinak hainbat aldiz ezkondutako eta alargundutako gizon baten istorioa kontatzen du, emazteak aurreko emazteen gorpuak gela debekatu batean ezkutatzen dituela jakiten duenean. Charles Perraultek Gilles de Rais serieko hiltzailean oinarrituta idatzi zuen.

Bizar Urdina hainbat ediziotan berrargitaratu zuten 1950eko hamarkadara arte, gutxi gorabehera; orduan, ospea galdu zuen, haurrentzako irakurketa desegokia zela iritzita. Istorioaren elementu nagusia emazteen gorpuen aurkikuntza denez, Bizar Urdina oso zaila da umeentzako «apaltzen». Faktore horrek, zalantzarik gabe, ohiko «maitagarrien ipuin» gisa duen hedapena murrizten lagundu du; hala ere, Bizar Urdina pertsonaia gaur egungo kulturaren beste esparru batzuetan ere agertzen da, operatik hasi eta bideo-jokoetaraino.

Ipuin honen eragina hain handia izan da, non «Bizar Urdin» deitzen zaion gizon bati, emakumeak liluratu eta abandonatu egiten dituenari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2012ko azaroaren 18a). «Bizar urdindun serieko hiltzailea» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Words We're Watching: 'Bluebeard,' the Verb.*  in: *Merriam-Webster*..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161138
* Commonscat Multimedia: Barbebleue

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 215269055
* GND: 4267421-9
* LCCN: no2018125448
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q161138
* Commonscat Multimedia: Barbebleue
**Judasen belarria** (*Auricularia auricula-judae*), basidiomizeto jangarria da, Auriculariaceae familiaren barruan. *Auricula-judae* berariazko epitetoak, latinez, "Judasen belarria" esan nahi du.

Deskribapena
------------

Kolore arre iluneko maskor baten forma du, kanpoaldea barnekoa baino zertxobait zurixkagoa, eta, hazten doan heinean, ertz zimurtua duen belarri baten forma hartzen du. Esporokarpoa, edo gorputz fruktiferoa, gelatinaren antzekoa da, giro lehorrean deshidratatzen da eta hezetasunarekin elastikotasuna berreskuratzen du.

Goialdetik behealdetik baino argiagoa da, eta tolestura irregularrak ditu.

Habitata
--------

Taldeka hazi ohi da, alkornoke, albo, intsusa, pinu, lizar, astigar, lizar-astigarretan eta bestelako konifero eta latifoliatuen adar hilen gainean.

Fruitu-gorputza udazkenean agertzen da leku hezeetan, euriteen ondoren, baina batzuetan udaberrian eta udan ere aurki daiteke.

### Gastronomia

Jangarria da eta oso preziatua ekialdeko sukaldaritzan (Txinako jatetxeetako "onddo beltza" da, Txinan enbor hilen gainean hazten dira).

Gordinik jan daiteke, baina ez du zapore nabarmenik, baina, duen itxura bereziagatik, entsaladak apaintzeko erabiltzen da. Frijituta edo zopetan ere jan daiteke.

Lehor gorde daiteke, eta erabili aurretik beratzen bada, trinkotasun gelatinakara berreskuratzen du.

Galeria
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Phillips, Roger (2006), Mushrooms. Pub. McMilan, ISBN 0-330-44237-6. P. 317.
2. ↑  Pascual, Ramon: *Els bolets (on surten, com es coneixen, com es cuinen)*. Editorial Pòrtic, S.A. Barcelona, octubre del 1997. Col·lecció Els manuals de Pòrtic, núm. 1. ISBN 84-7306-965-X, planes 58-59.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321342
* Commonscat Multimedia: Auricularia auricula-judae
* Wikispecies Espezieak: Auricularia auricula-judae

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85009548
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 59817
* Catalogue of Life: 424467
* Dyntaxa: 3085
* EOL: 152249
* GBIF: 5249271
* Index Fungorum: 102281
* MycoBank: 102281
* NCBI: 29892
* W3TROPICOS: 100435623
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: PLK62N06D8

 |

* Wd Datuak: Q321342
* Commonscat Multimedia: Auricularia auricula-judae
* Wikispecies Espezieak: Auricularia auricula-judae
**Bizak SA** Bilbon (Bizkaia) dagoen haurrentzako jostailuen konpainia da. Enpresa Gabriel Guerra San Martinek sortu zuen, 1946an. Hego Euskal Herrian eta Espainia mailan sektoreko garrantzitsuenetariko bat da. Ezaguna da batez ere nazioarteko marken jostailuak merkataritzatzeagatik, esaterako Disney, Pixar, Cartoon Network edo Nickelodeon. Dituen lizentzia ospetsuen artean hauek aipa daitezk: PAW Patrol, Mickey Mouse Clubhouse, Pokémon, Minions, Toy Story, Los Lunnis edo The Powerpuff Girls.

Historia
--------

Bizak 1946an Gabriel Guerra San Martínek sortu zuen. Hasiera batean Bilboko jostailu denda izan zen. Poliki-poliki, eskaintzen zituen produktuei esker, merkatuan zabaltzen joan zen. Dena dela, benetako aldaketa garrantzitsua mundu osoan zabaltzen diren lizentziak erosten, batez ere marrazki bizidunekin lotutakoak. Halaber, arrakasta handia izan zuten jostailu telegidatuekin lortu zuen. Gaur egun, enpresak Guerra familiaren esku jarraitzen du. Administratzailea Santiago Guerra Blasco da, familiaren hirugarren belaunaldia lantegi horretan.

Jostailu ezagunenak
-------------------

### Ezagunenak

* *Skip It*
* Bola Buuum
* Meccano
* Tricky Salta Pirata
* Splash Atom
* *Bakugan Battle Brawlers* saila
* *DreamWorks Dragones* saila

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)****(Gaztelaniaz)**:Bizaken webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65160330

 |

* Wd Datuak: Q65160330
Gortazar jauregia, Bilboko Zazpikaleetako Posta kalean, **Bilbo Zaharra euskaltegia**ren egoitza.**Bilbo Zaharra euskaltegia** kooperatiba mugatua da, eta euskalduntze-alfabetatze zereginetan 1973. urtetik dihardu, frankismo garaian hasi zen martxan.

Egoitza Bilboko Zazpikaleetako Posta kalean dauka, Gortazatarren jauregian.

Bilbo Zaharra euskaltegiaren jarduera nagusia helduen euskalduntze eta alfabetatzea da, eta HABEk homologatu egin du urtetan.

Euskalduntze eta alfabetatzea jarduera akademiko nagusiarekin batera, hitzaldiak, aldizkari bat eta beste hainbat kultura ekimen sustatzen ditu kooperatibak.

Kooperatibak sustatzen duen "Bilbo Zaharra Forum" elkartearen bidez hainbat eta hainbat kultura ekitaldi antolatzen ditu bilbotarrentzat euskal kultura sustatu eta bultzatzeko asmoz.

Historia
--------

Euskaltegi honetan euskal kulturan geroago nahiko ezagun bihurtuko ziren hainbat pertsona ibili ziren euskara irakasle, esate baterako: Pott bandako batzuk, *Euskal hiztegi modernoa* (1977) eta 
*Hiztegia 80 (1980)* sortu zuten egile batzuk, Koldo Zuazo, Iñaki Irazu, Pedro Alberdi...

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

*
**Bixente Atxa Uribe** (Oñati, Gipuzkoa, 1965eko urriaren 14a) Mondragon Unibertsitateko Ingeniaritza irakaslea da, eta 2015eko urtarrila ezkero, Mondragon Unibertsitateko errektorea.

Ikasketak
---------

Elektronikako Ingeniaritza Teknikoa egin zuen Arrasateko Goi Eskola Politeknikoan, eta Goi Mailako Ingeniaritza Elektronikoa Lull Unibertsitateko La Salle Ingniaritza Eskolan, Bartzelonan. Halaber, Elektronika eta Komunikazioa doktore titulua atera zuen Staffordshire-ko Unibertsitatean, Erresuma Batuan, eta MBA Executive Masterra Mondragon Unibertsitatean.

Lana
----

1987 eta 1989 bitartean I+G teknikari lanetan aritu zen Ulma Packaging kooperatiban, Oñatin. 1989an Robin Sinar Laser enpresan (Hanburgo, Alemania) ere I+G teknikari gisa egin zuen lan. Ondoren, Staffordshire Unibertsitatean Komunikazioetako irakasle laguntzaile lanetan jardun zuen, Erresuma Batuan.

1993an irakasle lanean hasi zen Mondragon Unibertsitatearen Goi Eskola Politeknikoko Elektronika Departamentuan, eta bertan bi ardatzetan garatu zuen bere ibilbide profesionala: irakaskuntzan, eta seinale eta komunikazioen teoriari lotutako teknologia-ikerkuntza eta berrikuntzako proiektuak.

2007an, Mondragon Unibertsitateko Goi Eskola Politeknikoko zuzendari nagusi izendatu zuten 2015eko urtarrilera arte; data hartatik aurrera, Mondragon Unibertsitateko errektorea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Bixente Atxa izango da Mondragon Unibertsitateko errektore berria urtarriletik aurrera - Mondraberri» *www.mondraberri.com* (Noiz kontsultatua: 2018-07-03).

Kanpo loturak
-------------

* Mondragon Unibertsitatearen webgunea.
* "Ikasleen heren batek lana aurkitzen du praktikak egin dituen enpresan". Audio elkarrizketa. Faktoria saioa, Euskadi Irratia.
* "Talentu eta jakintza onena garatu behar dugu egungo demografia kontuan izanda". Bideo elkarrizketa, Goiena Telebista.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55109436

 |

* Wd Datuak: Q55109436
**Bizar-aitzur elektrikoa** bizarra mozteko erabiltzen den etxetresna elektriko txiki bat da.

Bizar-aitzur elektrikoaren asmatzailea Jacob Schick estatubatuarra izan zen. Schickek bizarra urik edo xaboirik ez zegoenean xaflaz mozteak zekarren deserosotasuna antzeman zuen, eta, beraz, bizarra lehorrean mozteko aparatu bat asmatzea erabaki zuen. 1931n atera zuen bere lehen makina, baina arrakasta gutxirekin. Hala ere, bere gogoak ez zuen behera egin eta 1937an ia bi milioi aparatu saltzea lortu zuen Estatu Batuetan, Ingalaterran eta Kanadan.

1940ko hamarkadan Remington Randek bi burudun lehen bizar-aitzur elektrikoa aurkeztu zuen, buru anizkoitzeko makinatxoen aurreratua. Remingtonek ere atera zuen emakumeen ilea depilatzeko diseinatutako lehen aparatua.

Beste asmatzaile garrantzitsu bat Alexandre Horowitz irakaslea izan zen, Holandako Philips enpresetakoa, bizar-aitzur kulunkariaren kontzeptu oso ezaguna asmatu zuena.

Bizar-aitzur elektrikoari motor txiki batek eragiten dio, eta buru bat du, ilea ebakitzen duten hortzekin, larruazalaren parean dauden zulo batzuetatik sartzen dena. Sare elektrikora konekta daiteke edo erabili eta pilak erabil ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Norbere Irudia, Ile-apaindegiak eta Estetika Hiztegia] [2009]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17457835
* Commonscat Multimedia: Electric shavers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17457835
* Commonscat Multimedia: Electric shavers
**Erkiaga Erdikoa** Ispasterko Soloaran auzoan dagoen baserri gotikoa da, barrokoan itxura aldatua.

Izena
-----

Erkiaga izeneko baserriak (*Erkixa*, herri hizkeran) hiru dira (Goikoa, Erdikoa eta Behekoa), eta Ispasterko Udalaren katalogoan argi bereizirik ageri badira ere, hainbat leku eta argitalpenetan Erkiaga Erdikoa eta Erkiaga Behekoa baserriak nahasiak aurkitzen ditugu, batenak diren ezaugarri edo irudiak besteari esleituz, etabar.

Historia eta ezaugarriak
------------------------

Erkiaga Erdikoa berez 1500. urte ingurukoa da, fatxada zaharren ezaugarriek erakusten dutenez. Baina 1788an aurrealdea gehitu zitzaionean itxura erabat aldatu zioten: orain aurrealdea barrokoa da, pegora batera ematen duen arku eskartzanoarekin; horren barruan ageri da antzinako fatxada gotikoa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  HIRITEK HIRIGINTZA TEKNIKARIAK SL. 2016. Ispasterko Udala. Ondare Katalogoa. Hiria Antolatzeko Plan Orokorra.
2. ↑
3. ↑   «pegora | Eibarko euskara» *www.eibarko-euskara.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111465329

 |

* Wd Datuak: Q111465329
Haurrak eskolako **jolasaldian**.
**Jolasaldia** edo **jolas ordua** ikasleek ikasteko jarduera utzi eta jolaserako eskolan bertan hartzen duten atsedenaldia da. Pedagogoek garrantzi handia ematen diote jolasari eta ildo horretatik ez da gutxietsi behar jolasaldiak duen garrantzia, ikasleak jolastu eta beste ikasleekin harremanetan jartzeko. Jolasaldia lehen eta bigarren hezkuntzan egiten da, batez ere. Haur hezkuntzan, berriz, hezkuntza-denboraren antolaketa ez da hain zorrotza eta maizago jolasten dira, adin horietan jolasak duen garrantzi nabarmena dela eta. Unibertsitate eta goi mailako ikasketetan ez da jolasordurik izaten eta eskola batetik bestera 10-15 minutuko atsedenaldiak izaten dira.

Jolasaldiaren iraupena aldakorra ikastetxe batetik bestera baina 15 minututik 30 minutura bitartekoa eta goizaren erdialdean izaten da, ikastetxe bertako jolastoki eta kirol instalakuntzetan. Sarri, txirrin batez iragartzen da jolasaldiaren hasiera eta bukaera. Erregela orokor moduan, debekaturik dago haurrak eta gazteak jolastokian zehar ikastetxetik ateratzea, eskola denboran eskolako langileak baitira haur eta gazteak zaintzearen ardura dutenak. Aldi berean, jolasaldian gerta daitezkeen istripu edo ez usteak direla eta, ohikoa da jolasaldian zehar begirale bat izatea haur eta gazteen zelatan.

Denetariko jolas eta kiroletan aritzen dira haurrak jolasaldian, batzuetan irakasleekin batera: kirol, jolas zein berriketan izan daitezke. Ikasleak elkarrekin jolasteaz gainera, ikasleek hamaiketakoa hartzeko aprobetxatzen dute. Orobat, ohikoa da jolasordua kentzea zigor moduan erabiltzea, ikasle batek behar bezala lan egin ez edota eskoletan jokabide desegokia izan badu, batzuek jolasaldia beste edozein eskola edo klase bezain garrantzitsutzat jotzen badute ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176274
* Commonscat Multimedia: Breaks (time)

---

 |

* Wd Datuak: Q176274
* Commonscat Multimedia: Breaks (time)
**Biolin elektrikoa** irteera elektroniko bat duen biolina da. Transduktore elektromagnetiko edo pastilla bidezko biolin akustiko bat izan daitekeen arren, normalean, osoki elektronikoa den instrumentuari ematen dio izena.

Historia
--------

Elektrikoki anplifikatutako biolinak 1920ko hamarkadatik erabili izan dira modu batera edo bestera. Stuff Smith, Jazz eta Blues motatako musika egiten zuen artistari egozten zaizkio, biolinean anplifikagailu eta pastillak txertatu izanaren meritua. Electro Stringed Instrument Corporation, National String Instrument Corporation eta Vega company konpainiek, biolin elektrikoak saldu zituzten 1930 eta 1940ko hamarkadetan. 1958an berriz, Fenderrek biolin elektriko bat aurkeztu zuen baina instrumentua erretiratu beharrean suertatu ziren produkzio garaian.

Barcus Berry enpresa 1960ko hamarkadatik egon da biolin elektrikoak sortzen eta 1970eko hamarkadaren hasieran Max Mathews biolin elektriko bat garatzen hasi zen 1984an amaitu zuena. 1980ko hamarkadan zehar haien biolin elektriko propioak sortzen zituzten enpresak sortu ziren, RAAD, The Amazing Electric Violin edo ZETA besteak beste. 1990eko hamarkadatik ona, askoz ere arrakasta komertzial gehiago izan dute biolin elektrikoak sortzen dituzten konpainiek.

Desberdintasuna
---------------

Instrumentu askok, gorputz solidoa dute eta honek, gorputz huts baten erresonantzien atzeraeragina saihesteko balio du anplifikazio handia duen eszenatoki batean. Haatik, biolin akustiko baten tinbrea, erresonantzia hauetatik sortzen da zuzenean eta honegatik biolin elektrikoak askoz ere soinu "gordinagoa" du akustikoak baino, seinalea hartzen duen moduaren arabera. Normalean, biolin elektrikoek, minimalista eta oso tradizionalista ez den diseinua dute, ahalik eta pisu baxuena izan dezaten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The History of the Electric Violin» *Sahara* 2018-02-08 (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
2. ↑   Stone, Diana.  (2014). «Electric VS Acoustic Violins | Normans Music Blog» *Normans News* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q685663
* Commonscat Multimedia: Electric violins

---

 |

* Wd Datuak: Q685663
* Commonscat Multimedia: Electric violins
**Joko gaelikoak** (irlanderaz *Na Cluichí Gaelacha* eta ingelesez *Gaelic games*) Elkarte Atletiko Gaelikoak antolaturik eta bere itzalpean Irlandan jokatu ohi diren kirolak dira. Joko gaelikoetako kirol nagusiak futbol gaelikoa eta hurling-a dira. Halere, Elkarte Atletiko Gaelikoak bertako beste kirol batzuk ere bultzatzen ditu, esate baterako irlandar pilota eta rounders delakoa.

Bestalde, gizonezkoen bertsioez gain emakumezkoena ere baude: camogie eta emakumezko futbol gaelikoa. Elkarte Atletiko Gaelikoak ez ditu emakumezkoen txapelketak antolatzen, baina erakunde honi estuki lotuak daude.

Gaur egun joko gaelikoak Irlandan jarraitzaile eta zaletu gehien dituzten kirolak dira. Horren adibide garbiena, urtero Dublin hiriburuan jokatu ohi den All-Ireland Senior Football Championship deritzon finalak Irlanda osoan pizten duen jakinmin eta zalego ikaragarria.

Estadio nagusiak
----------------

| Dublin, Dublin konderria | Thurles, Tipperary konderria | Cork, Cork konderria | Killarney, Kerry konderria | Clones, Monaghan konderria |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Croke Park | Semple Stadium | Páirc Uí Chaoimh | Fitzgerald Stadium | St Tiernach's Park |
| Edukiera: 82.300 | Edukiera: 53.500 | Edukiera: 32.550 | Edukiera: 43.180 | Edukiera: 36.000 |
|  |  |  |  |  |  |

Joko gaelikoak is located in Irlandako ErrepublikaCroke ParkCroke ParkSemple StadiumSemple StadiumGaelic GroundsGaelic GroundsPáirc Uí ChaoimhPáirc Uí ChaoimhFitzgerald StadiumFitzgerald StadiumMacHale ParkMacHale ParkSt Tiernach's ParkSt Tiernach's ParkPearse StadiumPearse StadiumCasement ParkCasement ParkBreffni ParkBreffni ParkIrlandan edukiera gehien duten joko gaelikoetako 10 estadioak.

Ikus gainera
------------

* Elkarte Atletiko Gaeliko

Kanpo estekak
-------------

* Elkarte Atletiko Gaelikoaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2447366
* Commonscat Multimedia: Gaelic games

---

 |

* Wd Datuak: Q2447366
* Commonscat Multimedia: Gaelic games
Alexandriako faroa, Jansson Jansoniusen atlasean.
**Faros** (antzinako grezieraz: φάρος *Fáros*; arabieraz: منارة) Antzinako Egiptoko uhartea zen, Alexandriatik hurbil zegoena. K. a. 285. urtean, Ptolomeo II.a Filadelfok 1.300 metroko kai luze batez lotu zituen uhartea eta Alexandriako hiria. Ondoren, Knidoko Sostratoren zuzendaritzapean, 135 metroko marmolezko dorre bat eraiki zen, hiru mailatan banatua, eta goialdean sua gauero piztu zedila agindu zuten, itsasontziek porturako bidea aurki zezaten. Antzinakoek Munduko Zazpi Mirarien artekotzat zuten dorre hura. Lurrikara batek amildu zuen 1302an.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2696558
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2696558

31°12′51″N 29°53′06″E﻿ / ﻿31.2142°N 29.885°E﻿ / 31.2142; 29.885
**Espazio euklidearra** matematikan espazio geometriko bat da, zeinetan Euklidesen axiomak bete ahal diren. zuzena, planoa eta espazio tridimentsionala euklidear espazioaren kasu bereziak dira, 1, 2 eta 3 dimentsiokoak hurrenez hurren. Euklidear espazioan kontzeptu abstraktu hori dimentsio gehigarrietara eraman daiteke.

**Euklidear** hitza erabiltzen da beste espazio mota batzuetatik bereizteko, adibidez espazio kurbatuak ez-euklidear geometrian eta Einsteinen erlatibitatearen teorian. Euklidear espazio batek *n* dimentsio izan ditzakeenez *euklidear espazio n-dimentsional* deitu ohi zaio ({\displaystyle \scriptstyle \mathbb {E} ^{n},E^{n}}, edo {\displaystyle \scriptstyle \mathbb {R} ^{n}} idatzia).

Ikus, gainera
-------------

* Geometria euklidearra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17295
* **Identifikadoreak**
* BNF: 122864798 (data)
* GND: 4309127-1
* NDL: 00562065
* NKC: ph120032
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q17295
Estreleira
**Estreleira** Galiziaren independentziaren aldeko mugimendu sozialistak eta komunistak erabiltzen duten bandera da.

Galiziako bandera ofizialaren berdina da, baina erdian izar gorri bat dago, eta ezkerreko galiziar nazionalista gehienek onartzen dute. Dirudienez, izar gorria IPGko militanteek sartuko zuten 60etako hamarkadan, Kubak Espainiatiko independentzia lortzean banderan sartu zuen izarrean oinarrituz.

Dena den, "10 de marzo" fundazioko (CCOO eta PCGtik gertukoa) ikertzaileen arabera, bandera hau erabili zuten lehenak PCEko sekzio gerrileroko kideiak izango ziren 40etako hamarkadan, honen buru Antonio Seoane eta Galizako PCEko burua José Gómez Gayoso zirelarik (PCG ez zen sortuko 60etako hamarkadara arte). Ordura arte, nazionalistek Partido Galeguista sortu zenetik antzeko bandera erabiltzen zuten, izar hori batekin.

Gaur egun ezkerreko alderdi nazionalista guztiek (BNG, FPG, Nós-UP...) erabiltzen dute. Herri manfestazioetan ere erreibindikazio bezala erabiltzen da.

Galiziako bandera ofizialak ez bezala, ez dauka diseiniu zehatzik, ezpada izar gorriak erdian izan behar duela lerro urdinarekin bat eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2369480
* Commonscat Multimedia: Estreleira

---

 |

* Wd Datuak: Q2369480
* Commonscat Multimedia: Estreleira
Eukaristian ogiaren zatiketa egiten da.
**Eukaristia** (grezierazko εὐχαριστία, *eukaristia* hitzetik) edo **aldareko sakramentua** kristau-erlijioan, ogia eta ardoa Jesukristoren gorputz eta odol bihurtzen diren sakramentu nagusia da.

Kristau liturgian ospatzen den sakramentu hau Azken Afariaren berregitetzat hartu ohi dute kristauek. Orduko hartan, atxilotua eta gurutziltzatua izan baino lehen, Jesukristok bere dizipuluei ogia eta ardoa eman omen zizkien, "Hau nire Gorputza da" eta "Hau nire Odola da" esaten ziela.

Eliza Katolikoan eta Eliza Ortodoxoan, eukaristia bizitza kristauaren iturri eta gailurra da, batasunaren ikurra eta karitatearen lokarria.

Ikus, gainera
-------------

* Lehenengo jaunartzea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Eukaristia.* .
2. ↑  Ignazio Silone, *Bread and Wine* (1937)
3. ↑  Eliza Katolikoaren kristau-jakinbidea, 271. zenbakia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66086
* Commonscat Multimedia: Communion

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525436
* BNF: 11955293g (data)
* GND: 4015644-8
* LCCN: sh85078354
* NDL: 00570372
* NKC: ph120027
* AAT: 300264326
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q66086
* Commonscat Multimedia: Communion


| Sakramentuak |
| --- |
| Bataioa • Sendotza • Eukaristia • Penitentzia • Gaixoen oliadura • Ordenazioa • Ezkontza |