recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eguzki-lore labur** (*Carlina acanthifolia*) landare loredunen espezie botaniko bat da, Asteraceae familiako *Carlina* generoko belarkara. **Astalarra**, **basalarra** edo **kardalora** izenak ere baditu. Eguzki-lorea 5 eta 30 zentimetro arteko altuera har dezake. 5 cm lore zuria izaten du. Abuztua eta urria artean loratzen dena. Mendian (1100 - 2400 m) bizi da.

*Carlina acaulis*ek eguzki-lore luze du izena.

Mitologia
---------

Euskal Herriko mitologian eguzki-loreak ikur gisa garrantzi handia du. Bere itxurak eguzkia irudikatzen zuen, horregatik antzinako sineskeren arabera etxeak, baserriak eta bordak sorgin eta izpiritu edo izaki gaiztoez babesteko asmoz ateetan jartzeko ohitura zegoen, bestalde sorginkeria, aztikeria eta madarikazioen aurkako babeslea ere ba omen zen. Gaur egun oraindik baserri giroko leku askotan jarri ohi da. Sineskera horien arabera, eguzki-lorearen babes ahalmena San Joan eguneko goizaldean urte osoan baino indartsuagoa izan ohi zen.

Sineskera hau orokorrean Mendebaldeko Europako herrialde askotan jasotzen da: adibidez, Pirinio mendietako bi alboetan, Aragoin bai eta Alpeetako eskualdean ere, betiere sorgin eta izaki gaiztoen inguruko babesle gisa. Aragoin *Cardo de bruixas* edo *Cardo machico* deitu ohi zaio, Alpeetako zenbait lekutan *Alpeetako eguzkia* ere deitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q415921
* Commonscat Multimedia: Carlina acanthifolia
* Wikispecies Espezieak: Carlina acanthifolia

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3105419
* GRIN:
* IPNI: 189209-1
* NCBI: 143181
* PlantList: gcc-43850
* W3TROPICOS: 2736891
* WoRMS: 1093311

 |

* Wd Datuak: Q415921
* Commonscat Multimedia: Carlina acanthifolia
* Wikispecies Espezieak: Carlina acanthifolia


|  |  |
| --- | --- |
| Datu-base taxonomikoak | GBIF GRIN IPNI NCBI Plantlist WoRMS  |
**Irlandar diaspora** (irlanderaz *Diaspóra na nGael* eta ingelesez *Irish diaspora*) Irlandatik kanpo bizi diren irlandarrak eta euren ondorengoak osatzen duten komunitatea da.

1700tik aurrera Irlandan jaiotako 9-10 milioi pertsonak emigratu zuten. Kopuru hori gaur egungo Irlandako biztanleria edota 1840ko hamarkadako 8,5 milioi etorkinen kopurua baina handiagoa da. Haien artean txiroenak Britainia Handira zuzendu ziren, bereziki Liverpool hirira; aldiz, ahal zuten gehienak, AEBetara joan ziren.

1840. urtea ondoren, Irlandako emigrazioa masiboa izan zen. 1890ean Irlandan jaiotakoen %40a jada atzerrian bizi zen. XXI. mendean mundu osoan irlandarren ondorengoak direla dioten gizasemeak 80 milioi inguru zenbatzen dira, haien barnean nagusiki irlandar etorkinen ondorengoak direla dioten 36 milioi estatubatuarrak daude.

XIX. mendearen bigarren erdialdekoe irlandar etorkin gehienen hizkuntza irlandera izan zen. Horrek bere ondorioak ekarri zituen, atzerrian irlanderaz idatzi, eta liburuak eta kazeta ere argitaratu baitzen, baina aldi berean, Irlandan bertan, irlanderaren ikaragarrizko hiztun galera suposatu zuen, atzerrira emigratu zuten irlandar etorkin askoren jatorria Gaeltacht edo irlandar hiztunen eramuak izan baitziren, maiz uharte osoko lurralde txiroenak zirenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2574155
* Commonscat Multimedia: Irish diaspora

---

 |

* Wd Datuak: Q2574155
* Commonscat Multimedia: Irish diaspora
*KOrganizer*, *Kontact* programa multzoko egutegi aplikazioa.
**Egutegi elektroniko** bat erabiltzaileei bulego tresna desberdinen bertsio elektronikoak erabiltzen ahalbidetzen dien konputazio programa da, besteren artean egutegia, agenda,direktorio telefonikoa eta kontaktuen zerrenda. Tresna hauek denboraren kudeaketarako programek eskaintzen dituzten ezaugarrien hedapena dira, hala nola idazmahaiarentzako pakete osagarriak eta bulegoetarako sistema zentral automatizatuak.

Gailu hauek egiaztatzen dute, era automatikoan, talde bateko kideen egutegi elektronikoa, denboraren leihoak irekitzen dituzte, bilerentzat ordutegi alternatiboak proposatzen dituzte, juntak programatzen dituzte eta posta elektronikoaren bidez hitzorduak sortu eta partaideei abisatzen/gogorarazten diete.

Moeta honetako programarik sinpleena Unixeko cal komandoa da, soilik urteko edo hilabeteko egutegia aurkezten duena.

Trukaketa
---------

Linean dauden programa ezberdinen arteko egutegi elektronikoen elkar trukaketa Google Calendar edo Windows Live Calendario bezalako programen bidez egiten da.

Programa lokalak (Adibidez Mozilla Thunderbird, Microsoft Outlook edo Vista's Calendar programentzako Lightning hedapena) lehen instantzian berariazko erabiltzaile bati aplikatzen zaizkie, honek bere agenda propioa maneia dezan. Beharrezkoa bada, trukaketa interneteko zerbitzari baten bidez ere egin daiteke.

Erabiltzaile baten profila sareko unitate partekatu batera esportatzea baimentzen duten programentzat,Mozilla Sunbird bezala, bi gertaera aldi berean agendaren fitxategiaren bi data desberdinetan idazteko arazoa *file locking* sistema bat aplikatzean konpontzen da, agendaren fitxategian aldi berean erabiltzaile bakar bat sartuko dela ahalbidetzen duena.

Trukaketak ere erabiltzaileen artean datak sinkronizatzeko balio dezake.

Adibideak
---------

* **(Ingelesez)** Group-Office
* **(Ingelesez)** Calendarscope
* Contactizer Mac OS X-en
* **(Ingelesez)** ContactOffice
* **(Ingelesez)** The Calendar Planner
* Google Calendar (gazteleraz)
* iCal
* Invue
* Microsoft Exchange (gazteleraz)
* Microsoft Outlook (gazteleraz)
* Mozilla Sunbird
* Netscape Communicator (gazteleraz)
* Now Up-to-date & Contact
* Novell Groupwise
* Peoplecube
* Teamwork ( Softwarea)
* Windows Live Calendario (gazteleraz)
* Windows Live Mail (gazteleraz)

Ikus gainera
------------

* Citadel/UX

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2933820
* Commonscat Multimedia: Calendaring software

---

 |

* Wd Datuak: Q2933820
* Commonscat Multimedia: Calendaring software
Irlandar banjo tenorra.
**Irlandar banjo tenorra**,ingelesez: *irish tenor banjo*, Irlandan sortu eta nagusiki herrialde honetako musika herrikoia jotzeko espreski sortutako banjo mota bat da. Eskozian ere hedapen nabarmena du, bai eta Irlandar Diasporako herrialdeetan ere.

Plektro edo ziaz jotzen da.

Ezaugarriak
-----------

Lau haridun banjoa da, baina banjo tenor orokorrak baina masta laburxeagoa du, banjo tenorrak 19 traste dituen artean irlandar banjo tenorrak 17 ditu, horrek banjo tenorrak baina bi nota gutxiago izatea dakarren arren, nahitan egindako aldaketa praktikoa da, irlandar doinu herrikoi azkarrak egoki jotzeko hatzen gehiegizko luzapena ekidin eta azkar jotzea errazten baitu. Beste banjo mota batzuk bost hari izan eta irlandar banjo tenorrak lau izatea ere jotzeko bizitasun edo arintasun hori lortzeko helburu du.

Irlandar banjo tenorraren afinazioa G-D-A-E da (Sol-Re-La-Mi), aldiz, banjo tenorraren afinazioa C-G-D-A da (Do-Sol-Re-La).

Historia
--------

Jatorriz, banjoa Afrikako mendebaldeko antzeko musika-tresnen ondorengoa da. Afrikar esklaboek Ipar Amerikara eraman eta jada XIX. mendearen lehen hamarkadetan AEBetan agertu zen. Lehenbizi afroamerikarren musika-tresna izan arren, berehala baserri eta landa eremuko baserritar eta menditar txuri txiroen musika-tresna ere bilakatu zen.

Irlandan Gosete Handiaren ondoren irlandar-estatubatuar antzerki konpainiar ibiltarien eskutik sartu zen. Berehalako arrakasta izan zuen, izan ere, ordurarte biolinaz jotzen ziren reel eta giga dantza doinu herrikoiak jotzeko musika-tresna ezinegokia baitzen. Jada, 1880eko hamarkadarako Irlandan aski hedatua zegoen, baina garai hartako banjo tenorra AEBetan jotzen zen bost haridun banjoaren antzekoa zen.

1910eko hamarkadan irlandar banjo tenorra sortu zuten eta 1920ko hamarkadatik aurrera Irlandan banjo tenor orokorrari lehia egiten hasi zitzaion. 1960ko hamarkadatik aurrera irlandar banjo tenorra nagusi bilakatu zen, nagusitasun eta hedapen honen arduradunetako bat The Dubliners folk taldeko Barney McKenna banjo-jotzailea eta bere estilo imitaezinari zor dio.

Gaur egun, Irlandako Musika Herrikoian irlandar banjo tenorra nagusi da, eta banjo tenor orokorrak hedapen mugatua du, irlandar musikari gutxi batzuk bakarrik jotzen dute, tartean The Wolfe Tones eta Ryan's Fancy taldeek.

Ikus gainera
------------

* Banjo

Kanpo estekak
-------------

* Barney McKenna irlandar banjo tenorra joz ikusgai, 1978, Ennis, Clare konderria, Irlanda. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2755228

 |

* Wd Datuak: Q2755228
**Irlandar Aliantza Unionista**, ingelesez: *Irish Unionist Alliance* edo *IUA*, baita **Irlandar Alderdi Unionista**, ingelesez: *Irish Unionist Party*, edo **Unionistak** bezala ezaguna ere, Irlandako alderdi unionista bat izan zen. Eskuineko ideologia kontserbadorea zuen, bere kideen artean Irlanda osoan bizi ziren jauntxo eta merkatari anglo-irlandar protestanteak zeuden.

1891an sortu zen, aurreko Irlandar Batasun Unionista eta Abertzalea (1885-1991) alderdi unionista ordezkatuz. Irlanda osoan hedatzen zen, gaur egungo Ipar Irlandara mugatzen diren alderdi unionistak ez bezala, horregatik haien aitzindaria da. XIX. mendea eta XX. mendearen hasieran Ipar Irlanda unionismoaren gotorleku nagusia izan arren, Dublin hiriburuan eta hegoaldeko beste hainbat hiri eta udalerri handietan ere unionistak baitzeuden, irlandar nazionalista eta errepublikarren aurrean gutxiengoa izan arren. Alderdi honetako buruzagi nagusiak Edward James Saunderson eta Arthur Maxwell anglo-irlandarrak izan ziren.

1921ean desegin zen, Hegoaldeko Irlanda eta Irlandako Estatu Askea hedatzearekin bat, Hegoaldeko Irlandako unionista asko Ipar Irlanda edo Erresuma Batuko beste lurraldeetara lekualdatu baitziren.
*Artikulu hau Indiako airelineari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Indigo (argipena)».*

**InterGlobe Aviation Ltd.** enpresa**,** **IndiGo** markarekin negozioak egiten dituena, kostu txikiko hegazkin konpainia indiarra da. IndiGok IGI aireportuan (Delhi) du operazio zentro nagusia, baina enpresaren egoitza Gurgaon hirian du (Haryana, Indian).

Historia
--------

Hegazkin-konpainia pribatu gisa sortu zuten 2006an Rahul Bhatiak (InterGlobe Enterprises-eko burua) eta Rakesh Gangwalek. Lehen hegazkina 2006ko uztailean eskuratu zuten eta hilabete geroago hasi zen bidaiak egiten. Aire-konpainia Indiako handiena bihurtu zen bidaiarien merkatu kuotan2012an. Enpresa 2015eko azaroan burtsan kotizatzen hasi zen.

21. mendearen lehen laurdenean, Indiako hegazkin-konpainiarik handiena bilakatu da, garraiatutako bidaiarien eta flotaren tamainaren arabera, eta merkatu-kuota nazionala %53,5ekoa zuen 2021eko urrian. Era berean, kostu txikiko hegazkinetan, Asiako enpresa handiena bilakatu da kategoria honetan, garraiatzen diren hegazkin- eta bidaiari-flotaren tamainari dagokionez. Era guztietako hegazkin konpainien arteabm Asiako seigarren handiena, 2018-19 urteetan 64 milioi bidaiari baino gehiago garraiatuz urtean. Konpainiak 1.500 hegaldi egiten zituen egunero 2019an, 96 helburu hiritara: 71 Indiakoak eta 25 nazioartekoak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, ingelesezko wikipediako «IndiGo» artikulutik itzulia izan da, 2022-03-17 data duen 1077621264 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2022-03-17 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑   Chowdhury, Anirban.  (13 February 2018). «Wolfgang Prock-Schauer's latest assignment: Taking IndiGo on a long haul» *The Economic Times*.
2. ↑   «IndiGo listed on stock exchange, soars 15 per cent» *The Indian Express* 10 November 2015.
3. ↑    *IndiGo Facts and Figures.* .
4. ↑    *IndiGo becomes 1st Indian carrier to operate 1,500 daily flights.*  18 December 2019.
5. ↑   «About IndiGo» *Indigo*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1057110
* Commonscat Multimedia: IndiGo

---

 |

* Wd Datuak: Q1057110
* Commonscat Multimedia: IndiGo
**Irmandade Nazonalista Galega** (euskaraz *Galiziar Anaitasun Nazionalista*) Galiziako alderdi politiko bat izan zen.

1922. urteko IV. Biltzar Nazionalistan Irmandades da Fala alderditik banandu ondoren sortu zen. Vicente Risco kontseilari nagusiak zuzentzen zuen, Antón Losada Diéguez buruzagia izan zen, 1923. urtean Xaime Quintanillak ordezkatu zuelarik. Alderdi hau kultur ekintzen aldekoa eta gallegismoak Espainiako hauteskundeetan parte hartzearen aurkakoa zen.

1923. urterako 16 ordezkaritza osatu zituen, halere gallegismoaren kokaleku nagusia zen La Coruña hiriburuan ez zuen egoki kokatzerik izan, hiri hartan 10 kide baino gehiago inoiz izaterik ez zuelarik lortu. Primo de Riveraren diktadura garaian Ourense hiriko ordezkaritza bakarrik mantentzea ahal izan zuen, azkenean 1929an Irmandades da Fala añderdira berrelkartu zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3306932

 |

* Wd Datuak: Q3306932
**Arriba España** Nafarroako Iruñea hiriburuan argitaratu ohi zen egunkari frankista bat izan zen. 1936ko abuztuaren 1an sortu eta 1975eko ekainaren 30ean bere azken alea kaleratu zuen.

Historia
--------

Espainiako Gerra Zibilaren lehenbiziko egunetan Espainiar Falangeak eraso bidez Eusko Alderdi Jeltzaleari ostutako Iruñeko batzokian eta ordu arte alderdi abertzale horrek bere *La Voz de Navarra* egunkaria argitaratzen zuen inprimategian argitaratzen hasi zen. Eraso horretan falangistek *La Voz de Navarra* egunkari jeltzaleko Jose Agerre zuzendaria ere atxilotu zuten. Gerora, Iruñeko *Arriba España* egunkaria *Arriba* egunkari bilakatu eta Madrilen argitaratzen hasi zen.

Egunkari berria argitaratzearen ardura Fermin Izurdiaga nafar apezari, gerora Frankismoaren Prentsa eta Propaganda Buruzagi Nazionala izendatua izango zena, eta Angel Maria Pascual iruindar kazetari eta idazleari eman zitzaien. Espainiako Gerra Zibila hasi eta berehala, frankistek eremu "nazionala" zeritzoten lurraldean ideologia nazional-sindikalistako kazetaritzaren aitzindaria izan zen.

*¡Arriba España!* oihua ideologia falangistari loturiko lelo politikoa zen, hortik egunkariaren izenburua.

Lehenbiziko aletik hasita bere pentsamoldea argi eta garbi adierazten du:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | ¡Burkide! Judaismoa, masoneria, marxismoa eta separatismoari jazarpena egiteko betebeharra daukak. Suntsitu eta kiskaldu haien egunkariak, liburuak, aldizkariak eta propagandak. Burkide! Jaungoinkoaren eta Aberriaren alde!. |  » |

1936ko azaroan, Iruñea eta Nafarroan falangisten basakerien eta suteen zabalkuntzarekin batera, egunkariak euren irakurleei neurriz jokatzeko eta liburutegi pribatuak bakean uzteko eskatzera derrigortua egon zen.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, egunkariak falangismoaren, frankismoaren eta eurek "buruzagia" (*"caudillo"*) deitzen zuten Franko espainiar diktadorearen leloak zabaltzen jarraitu zuen.

1970eko hamarkadaren hasieran Espainiako egoera politiko-soziala aldatu zenez eta egunkariaren emaitza ekonomiko kaskarrak zituenez, orduko Mugimendu Nazionaleko Prentsa Ordezkaria zen Emilio Romero 1975an egunkariaren itxiera agintzea behartuarazi zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5705410

 |

* Wd Datuak: Q5705410
***Irarrazabalgo hormarteratua*** Deban (Gipuzkoa) kokatzen den kondaira bat da, XV. mendekoa.

Kondaira honen lehen argitalpena Juan Benanzio Arakistainen *Tradiciones vasco-cántabras* liburuan azaldu zen, (1866). Bilduma horretan Euskal Herrian belaunaldiz belaunaldi ahoz kontatutako kondairak biltzen zituen, tradiziozko kontakizun hauek ez galtzeko helburua duelarik.

Kondaira
--------

Debako Bustiñaga dorretxeko lehen semea, Iban izena zuena, Iturtzatarren sarraskiaren ondorioz bizirik irten zen bakarra izan zen, baina maitasuna etsaitasuna baino handiagoa denez, Iturtzatarren alaba zen Domenxarekin ezkondu zen. Egun batean, herri bereko Peru Olano gaztea etxera etorri zitzaien Ibani mairuen kontrako gerrarako jende bila joateko eskatzera, eta beraz, zaldunak Peru eta Domenxa bere etxean utzi zituen nahiz eta haien arteko laguntasunagatik jeloskor egon. Bilaketan zortzi egun eta zortzi gau eman ostean, Irarrazabalera itzultzen zegoela, azti batekin egin zuen topo eta aztiak bere etxeko hormen artean ekaitza eta hodei beltzak zeudela iragarri zion. Hala ere, dorretxera iritsi bezain pronto gerrara joan beharra zeukan, eta Domenxaz agurtu ere egin gabe abiatu zen.

Bitartean, dorretxean Iturtzatarren sarraskian Ibanekin batera bizirik atera zen neskameak, Teresak, familia honen kontrako mendekua prestatu zuen. Dorretxeko morroiei pare bat gezur kontatu eta Iban gorrotoz beterik Peruren bila joatea eragin zuen. Debara iristean, Ibanek Peru Domenxaren gelan ikusi eta labankadaz hil zuen emaztea harekin desleial izan zela uste zuelako eta emaztearentzat zigor gogorragoa ezartzea erabaki zuen: dorretxearen gela batean horma bat eraikitzea eta emakumea bertan sartzea, jateko soilik zulo bat utziz. Horrela bizi izan zen Domenxa hil artean, egun hartan bertan dorretxeari su eman zioten arte.

Azkenean, dorretxeko morroia zena Teresak egin zuenaz ohartu eta neskamea harrapatzen saiatu zen, bera ere dorretxeko sugarretara botatzeko. Baina ezustean ihes egin zuen Teresak, hain zorigaiztoko, non ihesean zebilen bitartean irrist egin eta Deba ibaira erori baitzen, bertan itoz.

Argitalpenak
------------

Historian zehar, jatorriz ahozkoa izan zen kondaira hau idatzizko formatura pasatzeko hainbat saiakera egin dira, bai euskaraz eta baita gaztelaniaz ere.

### Bertsioak

Juan Benanzio Arakistainen *Tradiciones vasco-cántabras* liburua, 1866an argitaratua (ikus 54-138 orrialdeak).

Fernando Márquez de la Plata Echeniquek eta Ricardo Irarrazabal Rojasek diruztatutako *Una Tradición Vasca: La emparedada de Irarrazabal* liburua, 1918an Madrilen argitaratua.

Goizane Aizpuruaren hitzak eta J. Ignacio Trekuren ilustrazioak dituen haurrentzako bertsioa *Irarrazabalgo Hormarteratua*, Debako Udalaren argitalpena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Goizane Aizpurua & J. Ignacio Treku *Irarrazabalgo hormarteratua*
2. ↑  Juan V. Araquistain *Tradiciones vasco-cántabras*
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97206816

 |

* Wd Datuak: Q97206816
**Dietarik Gabeko Nazioarteko Eguna** (ingelesez *International No Diet Day*, edo INDD jatorriz) giza gorputzaren eta bere formen aniztasunaren onarpenaren urteroko ospakizuna da. Gainera, arreta deitzeko eta jendeari gehiegizko dieta erregimen batzuen arriskuak gogorarazten ditu.  "Dietarik gabeko" eguna maiatzaren 6an ospatzen da eta bere ikurra zinta urdin argi bat da, gorriz, HIESaren aurkako egunean erabiltzen denaren antzekoa.

Jatorria
--------

Kontzeptua 1992an sortu zen, Mary Evans Young feminista britainiarrak dietetika industriaren aurka borrokatzea eta mundua anorexia nerbiosoaren eta beste elikadura-desordenen arriskuez ohartaraztea erabaki zuenean.  Horretarako, tokiko hedabideen arreta bereganatu zuen "Emakume lodiak hozkada itzultzen du" (*Fat Woman Bites Back*) esaldiarekin. 

Telebistako elkarrizketa batean, entzuleekin "adostu" zuen maiatzaren 6an "Dietarik Gabeko Nazioarteko Eguna" ospatzea  eta egun hori elkarrizketaren datatik gertu zegoelako bakarrik aukeratu zuen.

Elkarrizketa horren ostean, Erresuma Batuko talde feministek INDD ospatu zuten, eta urteak pasa ahala, hainbat herrialdetako beste talde batzuk ere egun hau ospatzen hasi ziren, besteak beste, Estatu Batuak, Kanada, Australia, Zelanda Berria, India eta Israel.

Dietarik Gabeko Nazioarteko Egunaren helburuak
----------------------------------------------

* Gorputzaren forma "zuzen" baten ideia zalantzan jartzea (edertasun kanona)
* Pisuaren araberako diskriminazioaren kontzientzia sortu eta lodifobia desagerrarazi.
* Gorputzaren pisuari buruzko dieta eta obsesiorik gabeko eguna aldarrikatu.
* Argaltzeko industriari buruzko gertakariak nabarmendu, dieta komertzialen eraginkortasunik ezari (medikuarekin kontsultatu gabe) arreta jarriz.
* Gogoratu elikadura-desordenen eta pisua galtzeko ebakuntzen biktimak: liposukzioa, abdominoplastia eta kirurgia bariatrikoa (hildakoak edo gaixoak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Colin MacLean.  (). *Doing without diets.*  The Telegram.
2. 1 2   Camila González.  (mayo de 2012). *Día internacional sin dietas.*  Letra media.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1656887

 |

* Wd Datuak: Q1656887
**Imida** kimika organikoan esaten zaio bi karbonilo talde nitrogeno-atomo bati lotuta duen funtzio-taldeari. [(R−CO)2NH)] formula orokorra dute eta amoniakoaren deribatutzat jo daitezke.

Poliimidak sintetizatzeko monomero moduan usatzen dira imidak, kaptona esaterako.

Imida funtzio-taldea
Kimika ez-organikoan imida baliatzen da NH2− ioia izendatzeko, zein oso base sendoa den.

Nomenklatura
------------

Imida gehienak konposatu ziklikoak dira azido dikarboxilikoetatik eratorritakoak eta beren izenek hori islatzen dute. Adibidez, sukzinimida azido sukzinikotik eratortzen da eta ftalimida azido ftalikotik. Aminetatik eratortzen diren imiden kasuan aurrizki baten bidez adierazten da N-ordekatzailea; etsenplurako, *N-etilsukzinimida* azido sukzinikoa eta etilamina erreakzionaraziz lortzen da. 

Bestalde, karbodiimida izeneko konposatu organikoak, RN=C=NR formula dutenek, ez dute harremanik amidekin.

Sukzinimida

Ezaugarriak
-----------

Oso polarrak dira eta disolbatzaile polarretan disolbagarritasun ona izaten dute.

N—H lotura duten imidek hidrogeno-zubiak era ditzakete Gune hori azido ahula denez metal alkalinoekin gatzak era ditzake. Esaterako ftalimida potasio hidroxidoz tratatzen denean, potasio ftalamida erdiesten da. Gatz horiek alkila daitezke N-alkilimidak eratzeko.

Sintesia
--------

Imida ohikoenak sintizatzen dira azido dikarboxilikoak berotuz edo beren anhidridoak eta amoniakoa edo amina primarioekin berotuz. Kondentsazio-erreakzioa gertatzen da:

(RCO)2O + R′NH2 → (RCO)2NR′ + H2O
Amidak oxidatuz ere sintetiza daitezke imidak, bereziki laktametatik abiatzean.
R(CO)NHCH2R' + 2 [O] → R(CO)N(CO)R' + H2O

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
2. ↑   **(Ingelesez)** Gold, Victor, ed. (2019). *The IUPAC Compendium of Chemical Terminology: The Gold Book.*  (4. argitaraldia) International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) doi:10.1351/goldbook.i02948. (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
3. ↑   **(Ingelesez)** Wright, Walter W.; Hallden-Abberton, Michael.  (2000). «Polyimides» *Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry* (American Cancer Society) doi:10.1002/14356007.a21\_253. ISBN 978-3-527-30673-2. (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).
4. ↑   **(Ingelesez)** Sperry, Jonathan.  (2011-11). «The Oxidation of Amides to Imides: A Powerful Synthetic Transformation» *Synthesis* 2011 (22): 3569–3580. doi:10.1055/s-0030-1260237. ISSN 0039-7881. (Noiz kontsultatua: 2021-11-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q407944
* Commonscat Multimedia: Imides

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4149447-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007094
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 24782

 |

* Wd Datuak: Q407944
* Commonscat Multimedia: Imides
***Artista gazte bat zirriborro bati begira ispilu batean*** (danieraz: *En ung kunstner (Ditlev Blunck) betragter en skitse i et spejl*) margolana Wilhelm Bendz Danimarkako margolariak 1826an egin zuen. Erabili zuen teknika oihal gaineko olioa izan zen. Lanean agertzen den protagonista Ditlev Blunck da, margolaria bera ere. Margolana Danimarkako Urrezko Aroan kokatzen da.

Jatorria
--------

Margolana 1826an egin zen. Une hartan Wilhelm Bendz margolarien eginkizunen gaineko hausnarketa sakonean murgiltzen ari zen. Haren ustez margolariak ez ziren eskulangileak, artistak egungo zentzuan, intelektualak. 1820. hamarkadan margolari batzuen erretratuak haien estudioan lan egiten egin zituen; kasu honetan Ditlev Blunck da, Bendzen estudiokidea, Blunk George Sonne margolariaren erretratua margotzeko prozesuan agertzen da.

Deskribapena
------------

Gogoratu behar da Benz eta Blunck margolan-estudio berean lan egiten zutela. Margolanak artista gazte bat erakusten du, Ditlev Blunck, bere lanean atsedena hartu duena. Bendzek Carl Edward Sonne irarlearen anaia den George Valtin Sonneen erretratua prestatzen ari da, eta Blunckek margoaren zirriborroa aztertzen ari da. Horretarako, ispilu baten aurrean jarri da, horrela, konposizioa hobeto ikusi ahal izateko.

Eszenak margolaritzak eskatzen duen seriotasuna azaltzen du. Ditlev Blunck tresnaz inguraturik dago: lanabesaz, margo-kutxaz, paletaz, astoz, burezur batez, marrazki-liburuxka. Atzealdean zirriborro bat ikus daiteke, margolana egin aurretik beharrezko lana.

Teknika aldetik, ispiluak artistaren abileziak erakusteko aukera eskaintzen du, konplexutasuna sortuz. Halaber, eszenari asetasun-sentipena ematen dio, lanaren zailtasuna adieraziz.

Benzen beste erretratuak
------------------------

|  |
| --- |
| *Eskultoreak (Christen Christensen) zuzeneko ereduetatik lan egiten bere estudioan*, 1827, Danimarkako Arte Museoa. | *Niels Peter Holbech margolariaren erretratua*, 1830 inguruan, Fuglsang Art Museum. |

Bibliografia
------------

Berman, Patricia G. (2007). *Nyt lys over 1800-tallets maleri*. Oslo: Aschehoug. ISBN 978-87-1123245-3.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   103-113 or,. Meddelelser fra Thorvaldsens Museum, 1994.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20278308
* Commonscat Multimedia: En ung kunstner (Ditlev Blunck) betragter en skitse i et spejl

---

 |

* Wd Datuak: Q20278308
* Commonscat Multimedia: En ung kunstner (Ditlev Blunck) betragter en skitse i et spejl
*Ez nahasi arto-irinarekin*.
**Arto-fekula** arto-aleetatik ateratako almidoia da.

Ogia, pastak, bizkotxoa, pizza baseak eta abar egiteko erabiltzen dute; zopa lodigarritzat, txokolate beroa, krema, izozkiak eta abar egiteko ere bai.

Gurean izen herrikoia **maizena** da. Maizena 1856an erregistratu zen marka komertzial bezala eta Corn Products Refining Co.k lortu zuen 1900. urtean. Gaur egun, mundu guztian zehar saltzen da.

Erabilera glutenik gabeko sukaldaritzan
---------------------------------------

Maizena oinarrizko osagaia da masa eta postreen elaborazioan, pertsona zeliako edo glutenarekiko sentsibilitatea dutenentzat.

Maizena markak, glutenik gabeko errezeta liburu bat kaleratu du, dohainik erosleentzat.

Erabilera sukaldaritzatik kanpo
-------------------------------

Esperimentuetan erabiltzen da, fluido ez newtoniano bat bezala jokatzen duelako.

Horrez gain, alkandoren lepoei gogortasuna emateko ere erabiltzen da.

Azaleko urratuentzako erremedio bikaina da.

Farmazeutikan ere erabiltzen da, pastillatan aurkitzen da normalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3393961
* Commonscat Multimedia: Corn starch

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300386593
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q3393961
* Commonscat Multimedia: Corn starch
**Imina** talde funtzionala edo konposatu kimikoa da zeinetan karbono eta nitrogeno atomo bana lotura bikoitzez lotuta dauden. Nitrogenoa hidrogeno bati edo talde organiko bati lotuta egon daiteke. Karbonoa bi lotura bakun ditu. Imina terminoa Albert Ladenburg kimikari alemanak sortu zuen 1833an

Iminen egitura orokorra
Iminak amoniakoak edo amina primario batek zetona batekin edo aldehido batekin erreakzionatzean sortzen dira.

Sintesia
--------

Imina eratzeko aldehidoaren edo zetonaren karbonilo elektroizaleari aminaren adizio nukleozalea gertatzen zaio. Hala, hemiaminal bat eratzen da bitarteko gisa, eta, ondoren, ur-molekula bat galtzen du imina sortzeko.

Erreakzioak katalisi azidoa eskatzen du normalean. Gainera, oreka-erreakzioa denez produktua lortzeko, ura ezabatu egin behar da erreakzio-ingurunetik, azeotropikoki edo agente deshidratatzaileen bidez.

Iminak errazago sortzen dira karbono-nitrogeno lotura bikoitzaren eta ordezkatzaile baten (normalean, arilo taldeak) arteko konjokaketa dagoenean. Kasu horietan, imina nahikoa egonkorra da.

Erabilerak
----------

Erabilera asko dituzten iminek kimika organikoan, hala nola:

* Bitarteko produktu bezala heterozikloen sintesian.
* Azido-base erreakzioetan basikotasun txikia dutelako eta erraz protonatzen direlako iminio-gatz moduan
* Estekatzaile moduan koordinazio-konposatuetan

Naturan ere arruntak dira. Adibidez, B6 bitaminak aminoazidoen desaminazioa eragiten du iminak sortuaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *.* .
2. ↑   March, Jerry, 1929-1997..  (1985). *Advanced organic chemistry : reactions, mechanisms, and structure.*  (3rd ed. argitaraldia) Wiley ISBN 0-471-88841-9. PMC 10998226. (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).
3. ↑   **(Ingelesez)** Ladenburg, A..  (1883). «Ueber die Imine» *Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft* 16 (1): 1149–1152. doi:10.1002/cber.188301601259. ISSN 1099-0682. (Noiz kontsultatua: 2020-11-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q408057
* Commonscat Multimedia: Imines

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4161324-7
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007097
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 24783
* SMILES: [\*\C([\*])=N\[\*]&zoom=2.0&annotate=none ID]

 |

* Wd Datuak: Q408057
* Commonscat Multimedia: Imines
***Artillero, dale fuego*** donostiar abesti herrikoi baten izenburua da, abestiaren lehenengo hitzak ere osatuz. XX. mendearen amaieratik Donostiako Aste Nagusiari hasiera ematen dion kanoikadaren ekitaldian abesteko ohitura zabaldu da. Urko abeslariak abestutako bertsioa ere ezaguna da eta berak plazaratutako album zenbaitetan agertzen da.

Abestiaren hitzak
-----------------

*Artillero dale fuego*
*ezkontzen zaigula pastelero. (bis)*
*Eta zeinekin? eta norekin?*
*Praxku mozkorraren alabakin.* 
  

*Artillero dale fuego* 
*ezkontzen zaigula pastelero.* 
*Eta zeinekin? eta norekin?* 
*Orpo zikinaren alabakin.* 
  

*Orpo zikin, gona luze* 
*atzeko-aldeko erregidore.* 
*Jotzen zioten tarrapatatan,* 
*zergatik neskatxa zatarra zan.* 
  

*Orpo zikin, gona luze* 
*kaleko loiaren erregidore.* 
*Deitzen zioten zarran zan zan zan,* 
*zergatik neskatxa zatarra zan.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254225

 |

* Wd Datuak: Q12254225
Grabaketa saioa Danimarkan.
Musika-industrian, **disko-ekoizle** edo **musika-ekoizle** batek hainbat eginkizun betetzen ditu, hala nola, grabaketa saioak kontrolatzea, musikan hasiberriei laguntzea, musika-interpretatzaileei grabatzeko prozesuan irakastea eta gidatzea, proiektuen ideiak kritikatzea, sormena zuzentzea, grabazioa gainbegiratzea, nahasketak eta masterizazio-prozesua egitea. Horiek izan dira ekoizleen eginkizun nagusietako batzuk soinu-grabazioa sortu zenetik, baina XX.mendearen bigarren erdian, ekoizleek enpresa-rol handiagoa hartu dute. 

Musikaren industrian bi ekoizle mota daude: ekoizle exekutiboa eta musika-ekoizlea. Rol desberdinak dituzte; ekoizle exekutiboa proiektuaren finantza-kudeatzailea den bitartean, musika-ekoizlea publikoarentzako musikaz arduratzen dena da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Los productores ejecutivos, figuras clave para el éxito de los musicales.* .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Zer egiten du Musika-ekoizle batek? Musika industria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183945
* Commonscat Multimedia: Record producers

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph508986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183945
* Commonscat Multimedia: Record producers
**Djennéko Meskita Handia** (arabieraz: الجامع الكبير في جينيه‎) buztinez egindako munduko erlijio-eraikin handiena da, baita pieza bakarreko material honen egiturarik handiena ere. 75 × 75 metroko azalerarekin (5.625 m²), sudan-saheliar arkitekturaren gailurtzat jotzen dute. Meskita Djenné hiri txikiko erdigunean dago, Malin, Niger ibaiaren barneko deltan. Afrikako monumenturik ezagunenetako bat da eta 1988az geroztik UNESCOren Gizateriaren Ondare den Djennéko Alde Zaharraren parte.

Historia
--------

Djennéko lehen meskita 1180 eta 1330 artean eraiki zutela ziurra da. 1620an Es-Sadi meskitako imanak 1180an Koi Konboro sultana islamera bihurtu zela idatzi zuen. Gero bere jauregia eman eta fededunentzat Djennéko lehen meskita eraikiarazi zuen. Ondoren, dorrea eta horma gehigarri bat eraiki zituzten, eta, gaur egun, 1240. urtekotzat hartzen dugu.

Amadu Hammadi Bubuk (Seku Amadu ere deitua), Massinako Inperioaren sortzaileak, 1834an meskita zaharra, 600 urtekoa, eraisten utzi zuen, etengabeko euri baten ondorioz denbora gutxian gertatu zena. Orduan meskita hori, jauregi batetik sortua, oparoegia eta luxuzkoegia zela pentsatu zuen. Jatorrizko eraikinetik geratu zen zati bakarra tokiko liderren hilobiak dituen esparrua da. Bigarren meskita 1896 inguruan eraiki zuten berriz, plano zaharretan oinarrituta, oraingoan itxura apalagokoa. Berriro eraitsi zuten, gaur egun dagoen meskita eraikitzeko. Meskita, itxura eta tamaina aldetik, lehenengoaren antzekoa izan zen. Gaur egungo Meskita Handiaren eraikuntza 1906an hasi eta 1907 eta 1909 artean amaitu zuten. Ismaila Traoré, igeltseroen gremioko presidenteak bere eraikuntza zuzendu eta gainbegiratu zuen. Garai hartan, Djenné Mendebaldeko Afrika Frantsesaren parte zen, eta frantziarrek meskita eta inguruko madrasa eraikitzeko laguntza ekonomiko eta politikoa eskaini ahal izan zuten.

Maliko meskita askok instalazio elektrikoak eta sanitarioak dituzte. Kasu batzuetan, fatxada azulejoz estaltzen dute, eta horrek eraikinaren itxura historikoa hondatu du eta eraikinaren egitura-osotasuna kolokan jarri du. Djennéko Meskita Handiak megafonia-sistema bat izan badu ere, Djennéko herritarrek eraikinaren beste modernizazio batzuei aurre egin diete.

Teilatuan eta otoitz-eremua *Vogue* aldizkariko moda-irudien saio baterako erabili zutenez, Meskita Handia musulmanak ez zirenentzat itxi egin zuten. Emakume erdi biluzizko argazkiak hartzea aldizkariak tokiko liderrekin egindako akordioaren urraketatzat hartu zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Mudand infidels: Djenné, Mali» *San Diego Reader* 2015-4-7.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683632
* Commonscat Multimedia: Great Mosque of Djenné

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q683632
* Commonscat Multimedia: Great Mosque of Djenné
Klitemnestra bere emaztea eta honen maitalea zen Egisto Agamenon hiltzerakoan. Pierre-Narcisse Guérinen margolana, 1819.
**Egisto** (antzinako grezieraz: Αίγισθος, *Aigisthos*) greziar mitologiako pertsonaia bat da, Tiestes eta honen alaba Pelopiaren arteko intzestuko maitasunaren fruitua.

Jaiotza
-------

Atreok, bere anaia Tiestes erbesteratu zuen. Atreo Tiestesen seme-alaben hiltzailea zen. Mendeku gosez, orakuluari galdetu zion, eta honek, mendekatzailea, bere alaba propioarekin izango zuen semean aurkituko zuela esan zion.

Gau batean, ixilpeka bortxatu zuen, eta desagertu egin zen, bortxaldian zehar, bere alabak bere ezpata kendu ziola konturatu gabe. Egisto jaio zenean, bere amak, lotsatuta zelaian bertan behera utzi zuen.

Beranduago, Atreo, Pelopiarekin ezkondu zen, nor zen jakin gabe, eta umearen bila hasteko agindu zuen. Azkenean, artzain batzuen etxean aurkitu zuten.

Mendekua
--------

Atreok, berarekin eraman zuen umea eta bere semea balitz bezala hezi zuen. Delfosera Tiestesen bila bidali zuen hazi zenean, Atreoren ideia, Tiestes hiltzea baitzen. Egistok esandakoa bete zuen eta Tiestes ekarriz itzuli zen. Atreok, Tiestes hiltzeko agindua eman zuen. Baina Tiestesek, Egistok zeraman ezpata ikusi zuenean, ezpataren jatorriagatik galdetu zion, eta Egistok, bere amak eman ziola erantzun zuen. Tiestesek, Pelopia ekartzeko erregutu zuen, eta Egistoren jaiotzaren sekretua kontatu zion. Pelopiak, ezpata hartu eta bere burua hil zuen. Berriz ezpata hartuz, Egistok Atreo bilatu eta hil egin zuen. Ondoren, Egistok eta Tiestesek elkarrekin izan ziren Mizenasko errege.

Erregea
-------

Troiako Gerran zehar, Egisto, Grezian geratu zena, Klitemnestra, Agamemnonen emaztea, liluratzen saiatu zen, hasieran, nahi zuen emaitzarik lortu gabe. Beranduago, Klitemnestrak baiezkoa eman zion, eta elkarrekin bizi izan ziren Agamenon itzuli zen arte. Hau itzuli zenean, gerra bukatu ondoren, modu adeikorrean hartu zuen eta oturuntza bat eskaini zion. Oturuntza honetan zehar, Klitemnestrak eta Egistok Agamemnon hil zuten.

Hilketa honen ondoren, beste zazpi urtez izan zen Mizenasko errege, Orestes, Agamemnonen semearen esku hil aurretik. Agamemnonen seme Orestek aitaren heriotzaren mendekua hartzeko hil egin zuen Egisto.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 82. araua: Grezia eta Erromako pertsonaia mitologikoak
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212091
* Commonscat Multimedia: Aegisthus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316449884
* BNF: 16549759f (data)
* SUDOC: 238339297
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q212091
* Commonscat Multimedia: Aegisthus
**Avoyelles parrokia** (ingelesez: *Avoyelles Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marksville da. 2010eko zentsuaren arabera 42.073 biztanle zituen, Avoyelles Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Avoyelles parrokiak 2.242,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 86,27 ura dira. Beste 2.155,99 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.073 pertsonetatik 28.483 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 606 dira. 12.318 beltzak edo afroamerikarrak. 471 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 140 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 622 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Avoyelles Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504435
* Commonscat Multimedia: Avoyelles Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136056204
* LCCN: n81131716
* NARA: 10038886
* **Lekuak**
* OSM: 1837801
* TGN: 2000858

 |

* Wd Datuak: Q504435
* Commonscat Multimedia: Avoyelles Parish, Louisiana
***Egiptoko ihesa*** (italieraz *Fuga in Egitto*) Giotto di Bondone margolari italiarrak (Colle di Vespignano bezala ere ezagutua, 1267 ??? - Florentzia, 1337ko urtarrilak 8) sortutako margolan Gotikoa da, Scrovegni kaperan (Padua, Italia) dagoena. 1305 eta 1306 urteetan margotu zen. 2 metroko luzera eta 185cm-ko zabalera ditu eszena honek.

Pintura mota freskoa da, hau da, entokatu berri den paretaren gainean uretan disolbatutako pinturak aplikatzearen teknikaz egindakoa. Haren euskarria lehen aipatutako Scrovegni kaperaren ezkerraldeko horma da. Margolan hau "Paduako ziklo" izenez ezagutzen den fresko multzo handi baten zati ezagunena da.

Eszena hau Seudo Mateoren ebanjelio apokrifoak kontatzen duenaren arabera dago irudikatuta: Josef, Maria eta Jesus haurtxoa irudikatzen ditu Egiptora ihes egiten, Herodesek familia hiltzea agindu baitzuen. Horren berri aingeru batek eman zien ametsetan, zeinek bidea erakusten dien. Josefek astoa gidatzen du, eta honen gainean Maria doa haurtxoa eskuetan duela. Joseferen alboan gazte bat ageri da buruan huntzezko koroa batekin eta gerrian kantinplora batekin. Horien atzetik, berriz, beste hiru gazte doaz. Ziurrenik, jantzi gorria duen neskatoa Mariaren laguntzailea da.

Fresko honek argi uzten du Giottoren ekarpen bizantziarra: aurrez aurreko eta perfilezko pertsonaiak kontrajartzen dizkigu, eta horiek urre-koloreko atzealdean margotu ordez paisaia menditsu errealistago batean kokatzen ditu. Paisaia hori basamortu lehor eta zabal bat da, desertua ia; horrek haur txikiarekin bidaiatzen duen bikotearentzat arriskua dakar. Monotonia hausteko zenbait zuhaitz daude mendien magaletan, zuhaitz meheak eta xehetasunez eginiko hostoak. Ukitu bizantziarretik urrun, margolanak natura eta bizia irudikatzen ditu, ihespuntu zeiharra erabiliz. Konposizioari dagokionez, erdiko mendiak eta Mariaren irudiak triangelu itxura osatzen dute, simetria apur bat emanez. Mugimendua nabari da astoaren aurreko hankan eta aingeruaren jarreran.

Eszena honetan errealismoa nabari da drapeatu arinetan, pertsonaien keinu eta adierazpenetan, baita haurraren jantziaren zein zumez bildutako ontziaren irudikapen xehean ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q549172
* Commonscat Multimedia: 20. Flight into Egypt

---

 |

* Wd Datuak: Q549172
* Commonscat Multimedia: 20. Flight into Egypt
43°19′36″N 3°01′04″W﻿ / ﻿43.32667°N 3.01778°W﻿ / 43.32667; -3.01778
Hondartza 2007ko maiatzean
**Areeta** Bizkaiko hondartza da, Getxoko udalerrian kokatua. Hiri-hondartza da eta Getxoko izen bereko auzoaren aurrean dago. Hondartza txikia da eta kirol portu zaharraren ondoan kokatuta da. Algortaraino doan pasealeku bat dago, hondartza inguratzen duena.

Bilboko itsasadarreko eskuinaldeko lehen hondartza da, eta itsasadarrean barneago sartua dagoena. Urteetan zehar bainatzea galerazita egon ostean, Bilboko itsasadarreko uren kalitatea hobetu eta kutsadura gutxitu denez, bainatzea posible da berriro ere. Hiri hondartza da, Areetako auzoaren ondoan kokaturik egoteagatik. Hondartzatik Algortaraino doan pasealeku bat dago.

Ikus, gainera
-------------

* Areeta

Kanpo estekak
-------------

* Hondartzari buruzko informazioa Bizkaiko Foru Aldundiaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11699738

 |

* Wd Datuak: Q11699738


| Bizkaiko hondartzak |
| --- |
| Antzoras • Areeta • Aritzatxu • Armintzakale • Arriboleta • Arrietara • Arrigorri • Arrigunaga • Astondo • Atxabiribil • Azkorri • Bakio • Barinatxe • Ea • Ereaga • Gorliz • Isuntza • Kanala • Kanalape • Karraspio • La Arena • Laga • Laida • Laidatxu • Lapatza • Meñakoz • Muriola • Ogella • Ondartzape • Plentzia • San Antonio • Toña |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Txita jaioberriak beren amari jarraituz

  

Etologian **inpronta** (**imprinting**, ingelesez) hegaztiek eta ugaztunek jaio bezain laster duten ikasketa-prozesu bati deritzo, etapa labur bati dagokiona, lehenengo aldiz eta ezustekoan Konrad Lorenz-ek antzarengan ikusi zuena. Lorenz ohartu zen antzarakume batek, jaio eta segituan, bere amatzat hartzen zuela mugitzen zen eta soinuak emititzen zizkion lehenengo izakia (edo objektua). Ikerlari austriarrak ahate edo antzaren jatorrizko ama beste izaki batez trukatu zuen txitak jaiotzerakoan, eta txitak ordezko amari jarraitzen zitzaizkiola antzeman zuen.

Hegaztiengan, ikusitako eta entzundako lehenengo izaki horrek, amatzat hartzen denak, erakarpen oso handia izango du beti jaioberriarentzat. *Inpronta* edo eragin sakona utziko du betiko.

K. Lorenz-ek agerian utzi zuen inprontak funtsezko zeregina betetzen duela kumeen eta gurasoen arteko lotura afektiboak ezartzeko orduan. Fenomeno horretan, bestalde, senak eta ikaskuntzak, biek ala biek, parte hartzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q624349
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007173

 |

* Wd Datuak: Q624349
**Aranburu jauregia** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen jauregi bat da.

Kokalekua
---------

Tolosako Alde Zaharreko Andre Maria plazan dagoen XVII. mendeko barroko estiloko eraikina da, Santa Maria eliza, Errota eta Oria ibaiaren artean. Zaharberritua dago eta gaur egun, bertan, udal liburutegia, udal artxibategia eta bi erakusketa areto daude.

Eraikina
--------

Beheko solairua eta beste bi ditu, eta solairu nagusiko hormak harri landuz eginak ditu; gainerakoak, harlanduz eginak dauzka. Alde nagusian bao angeluzuzenak ditu, simetrikoki banatuak, eta solairutik solairurako tarteetan, alderik alde, platabandak ageri dira. Izkinak, berriz, kuxinduraz apainduak ditu.

* Eraikinaren ikuspegi orokorra.Eraikinaren ikuspegi orokorra.
* Aranburu jauregia, Errota, Santa Maria eliza eta Oria ibaiaren ikuspegia.Aranburu jauregia, Errota, Santa Maria eliza eta Oria ibaiaren ikuspegia.

Ertzetako leihoak hesiz estaliak daude beheko solairuan; goiko solairuetan, berriz, balkoiak ditu ertzetan, jabaloiekin eta boladun barandekin. Elementurik deigarrienak erdiko ardatzean daude: sarbide handi bat du beheko solairuan, eta haren gainean, balkoi bat (zorua harrizkoa du, eta baranda, burdin forjatuz egina). Balkoiaren gainean, Migel Aranbururen armarria ageri da. 1696an Aranburuk Gipuzkoako Foruak bildu eta argitaratu zituen (inprimatgia etxean bertan jarri zuen).

Bigarren solairuko balkoia irtenagoa da lehenengokoa baino, eta lau jabaloi ditu bi beharrean. Goi-goian, alderik alde, harriko erlaitza du, eta haren gainean, teilatua dago, harburu ongi landuekin.

Eskuineko aldea guztiz berritua dago, eta ezkerrekoan solairu bat gehiago du, maldan egina baitago. Alde horretan, harri handiak ditu beherengo aldean, eta txikiagoak gora egin ahala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16615179
* Commonscat Multimedia: Aranburu jauregia

---

 |

* Wd Datuak: Q16615179
* Commonscat Multimedia: Aranburu jauregia


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |
**Baker konderria** (ingelesez: *Baker County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Newton da. 2010eko zentsuaren arabera 3.451 biztanle zituen, Baker kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baker konderriak 904,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,63 ura dira. Beste 885,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,26 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.451 pertsonetatik 1.787 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 145 dira. 1.600 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 28 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376990
* Commonscat Multimedia: Baker County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138386456
* LCCN: n81097994
* NARA: 10039193
* **Lekuak**
* OSM: 1020676
* TGN: 2000295

 |

* Wd Datuak: Q376990
* Commonscat Multimedia: Baker County, Georgia