recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Beaufort gaztelua** (frantses: *Château de Beaufort*) XI. mendeko gaztelu baten erorkinak dira. Ondoan, Pizkundeko gaztelua eraiki zen. Beaufort herrian dago, Luxenburgoko ekialdean.

Historia
--------

XI. mendean gotorleku txiki bat izango litzateke. Funtsean arroka baten gainean eraikitako gotorleku karratua izango zen. Babesa moduan lubanarroa izan zuen eta haranaren gaineko bigarren horma bat. Eraikinek jabe desberdinak izan zituzten. XVIII. mendean Pierre de Coumont (1774) eta Jean Théodore Baron de Tornaco-Vervoy (1781) izan ziren haien jabeak. Azkenean gaztelua hutsik gelditu zen eta urte gogorrak izan zituen; XIX. mendearen hasieran harrobi moduan erabili izan zen. 1850ean, ordea, estatuak monumentu nazionala izendatu zuen. 1893an Henri Even-ek erosi eta zaharberritu zuen. 1928an Edmond Linkels-ek bisitariei ireki zien gaztelua. 1981ean estatua erosi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Iruditegia
----------

* 1834ko grabatu erromantikoa.1834ko grabatu erromantikoa.
* Gazteluaren ingurua.Gazteluaren ingurua.
* Gaztelua atzetik.Gaztelua atzetik.
* Gaztelua.Gaztelua.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Gazteluari buruzko informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Beaufort gaztelua (Luxenburgo)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1010933
* Commonscat Multimedia: Beaufort Castle (Luxembourg) / Q1010933

---

 |

* Wd Datuak: Q1010933
* Commonscat Multimedia: Beaufort Castle (Luxembourg) / Q1010933
ADES Espeleologia Elkarteko kideak Iñubija I kobazuloan (Ispaster), galeria fosil baten horma eskalatzen.ADES Espeleologia Elkarteko kideak Iñubija I kobazuloan (Ispaster), galeria fosil baten horma eskalatzen.
**ADES Espeleologia Elkartea** Gernikan (Bizkaia) sortutako espeleologia elkarte bat da.

Sorrera
-------

ADES (gaztelaniazko *Asociación Deportiva Espeleológica Saguzarrak* siglen laburdura) elkartearen eraketa data ofiziala 2014koa da, baina benetako sorrera askoz lehenago izan zen, 1978an hain zuzen ere. Hasiera batean beraien ikerketak, Busturialdeko kobazuloak bisitatu eta aztertu zituzten. Beranduago, Lea-Artibaiko Eskualdeko egitura geologiko horiek aztertzeari ekin zion eta gaur egun leku askotara joaten dira, Kantabriako Miera Ibaiaren Eskualdean ari da lanean besteak beste. Bizirik dirauen 26 urte hauetan ugari eta desberdinak dira garatutako aktibitateak.

Ekintza aipagarrienak
---------------------

* 400 kobazulo katalogatu eta aztertu.
* 150 haitzulo berri aurkitu, haitzulo berrien 30000 metro baino gehiago topografiatuta egonik.
* Sei laburmetraien grabazioa.
* Espeleologiako 5 ikastaro eta 7 erakusketen antolaketa.
* Hitzaldi eta artikulu desberdinak, bai eta maila zientifikoan egindako hainbat eta hainbat lan.

Arte aurkikuntzarik garrantzitsuenak
------------------------------------

* Morgota: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Kortezubi (Bizkaia). 2014.

* Atxurra: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Berriatua (Bizkaia), 2015.

* Armintxe: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Lekeitio (Bizkaia). 2016.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* ADES Espeleologia Elkartearen asteroko kronika.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069515

 |

* Wd Datuak: Q61069515
**Airbus A350 XWB**|  |
| **Mota** | komertziala |
| **Eraikitzailea** | Airbus |
| **Lehenengo hegaldia** | 2013ko ekainaren 14a |
| **Zerbitzu hasiera** | 2015eko urtarrila (Qatar Airways) |
| **Egoera** | Produkzioan |
| **Unitate eraikiak** | 6 |
| **Salneurria** | 260,9 milioi $ (A350-800)295,2 milioi $ (A350-900)340,7 milioi $ (A350-1000) |

**Airbus A350 XWB** Airbus hegazkin konpainiak eraikitako hegazkina da.

Ezaugarriak
-----------

Boeing 787 Dreamliner modelo estatubatuarrari aurre egiteko fuselaje zabalekoa da Airbus A350 XWB erreaktore bikoitza. 350 bidaiari 15.000 kilometroko hegaldietan eramateko gai da modeloa. Airbusen arabera, Boeingen azken modeloa baino %9 eraginkorragoa da kontsumoan.

Trent XWB motorrak kontsumoa %25 gutxitu du, eta mantentze lana merkeagoa da.

Eskaerak
--------

Qatar Airwaysek 80 hegazkin eskatu dizkio Airbusi. Hala ere, tira-birak izan zituzten hegazkin berriaren eraginkortasunaren inguruan kontsumoari zegokionez.

2014ko abenduaren 22an, lehen alea emateko ekitaldia egin zen Colomierseko aireportuan (Frantzia)n. Bestalde, 778 hegazkin egiteko eskaerak dauzka Airbusek.

Euskal enpresak
---------------

Euskal enpresek instalazioetan eta garapen ingeniaritzan 700 milioi euro inbertitu dituzte. Heganeko kideen %75 ari dira lanean. Parte hartu duten euskal enpresak hauek dira: Aciturri, Aernnova, Alestis, ITP, Burdinberri, Aratz, Danobat Group, Novalti, Nuter, Siegel, Industrias Galindo, Metrologia Sariki, Aibe, Altran besteak beste.

Aciturri, Aernnova, Alestis eta ITP enpresek 8.158 milioi euroko fakturazioa izan dute eta beste 28ri Airbusen azken modeloaren salmentek 4.000 enplegu sortu dizkie.

### Euskal enpresen zeregina

Euskal enpresek zeregin hauek izan dituzte:

* **PT taldea**. Presio baxuko turbinaren (LPT) diseinuan, ekoizpenean eta muntatzea. 4.900 milioi euroko fakturazioa espero du.
* **Aernnova**. Egonkortze horizontalaren diseinu eta fabrikazioa, lema eta lur hartzeko sekzioa.
* **Alestis**. Hegazkinaren erdialdeko sekzioan eta isatsean. Aernnovak eta Alestisek 3.266 milioi euro fakturazioa espero dute.
* **Aciturri**. Egonkortze bertikala eta 19. sekzioa. 1.300 milioi euroko fakturazioa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6  Xabier Martin, «Heganen sari nagusia», *Berria*, 2014-12-23
2. ↑  «EUSKAL ENPRESAK», *Berria*, 2014-12-23

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6484
* Commonscat Multimedia: Airbus A350 / Q6484

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 145941162 (data)
* SUDOC: 083420940
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6484
* Commonscat Multimedia: Airbus A350 / Q6484


| * i
* e
* a
Airbus hegazkinak |
| --- |
| Zibilak | A300  •  A300 Beluga  •  A310  • A318  •  A319  •  A320  •  A321  •  A330  •  A340  •  A350  •  A380 |
| Militarrak | A310 MRTT  •  A330 MRTT  •  A400M |
| Garapenak | A350  •  A400M  •  NSR  •  KC-45 |
| Besteak | Sud Aviation Caravelle  •  Aérospatiale-BAC Concorde  •  BAC One-Eleven |
Nora Aurrekoetxea 1989an jaio zen, Bilbon, Bizkaian. Arte Ederretan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (2013) eta Eskulturan masterra Londresko Royal College of Art-en (2017-2019). Aldi berean, Sexologiako graduondokoa (2014-2016) eta Sexologia Aurreratuko graduondokoa (2021) egin ditu Ci. Sexu-erakundea, Madril.

Bere lana
---------

Nora Aurrekoetxearen praktika artistikoak giza esperientziaren eta hizkuntzari, sentimenduei eta ekintzari buruzko hausnarketaren arteko loturak ezartzen ditu, materialaren eta materiagabearen arteko erlazioa ezarriz, forma eskultorikotik eta harremanetarako espazio gisa sortutako instalazioen eraikuntzatik abiatuta.

Erdibitua
---------

Aurrekoetxea maitasunaren izaera erradikalaz arduratzen da, Espainiako hizkuntzak ez duen esamoldeaz, "maitemintzea" (tomber amoureux), baina horrek indarkeriaren kontraesana pizten du. Erorketak, kolapsoak, inertziak gure babesa eskatzen dute. Nola babes gaitezke oraindik sufritu ez dugun oinaze batetik?

Lan hauek ikusezina eta ikusezina banatzen dituzten material bigunetan inspiratuta daude: oihal konkretuek, eskuoihalek eta makila indargarriek opakutasun eta gardentasun eszena bat sortzen dute.

Etzanda edo tente, marruskadura bat sortzen dute, pultsazio bat "bitan zatitzen den gorputz baten" artean: jaiotza bat, zabaltzen den irudi bat. Elkarrekin forjatzen diren egitura konkretu hauek, ukipenez bustiak, elkarren mende, elkarren beharra dute eta horrela elkarri eusten diote.

- ------ Galeria Juan Silioren kortesia, Madril.

Erreferentziak
--------------
1979an demokrazia berrezarri zenetik Tuterak honako alkate eta hauteskundeak izan ditu:

Hauteskundeak
-------------

### 2007ko hauteskundeak

Tuterako alkatetzan UPN alderdiko Luis Casadok errepikatu zuen 2007an. Udaleko 21 zinegotzietatik hamabi lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 272 izan ziren (emandako guztien %1,54) eta 256 boto zuri izan ziren (botoen %1,47). Abstentzioa %27,00koa izan zen.

**Tuterako Udala (2007)**| **Alderdia** | **Botoak** | **Zinegotziak** |
| **UPN** | 8.591 | 12 |
| **PSN** | 5.442 | 7 |
| **Nafarroa Bai** | 1.908 | 2 |
| **NEB** | 636 | 0 |
| **CDN** | 507 | 0 |
|

### 2011ko hauteskundeak

2011ko udal hauteskundeetan ere UPN (8 zinegotzi) izan zen bozkatuena, gehiengo absolutua galdu bazuen ere; jaitsiera horretan funtsezkoa izan zen PPk lortutako emaitza (4 hautetsi). PSNk (5) eta I-Ek (4) ere ordezkaritza lortu zuten, ez ordea NaBai 2011k, Bilduk eta DNEk. Boto kopuruetan 2007tik 2011ra izugarrizko gorabeherak egon ziren.

**Tuterako Udala (2011)**| **Alderdia** | **Botoak** | **Zinegotziak** |
| **UPN** | 5.400 | 8 |
| **PSN** | 3.651 | 5 |
| **I-E** | 2.868 | 4 |
| **PP** | 2.595 | 4 |
| **NaBai 2011** | 536 | 0 |
| **Bildu** | 382 | 0 |
| **DNE** | 153 | 0 |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Emaitzak[*Betiko hautsitako esteka*] Berrian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268296

 |

* Wd Datuak: Q12268296
**Artatzako gudua** 1835eko apirilaren 20 eta 22 artean, Ameskoetan, Artatza inguruan hain zuzen ere, gertatu zen gudua izan zen.

Gudua
-----

Espoz y Mina ospetsuak 1835eko apirilean dimisioa aurkeztu zuen, liberalen buruzagitza militarra Valdes generalari utzita. Hark Gerraren Ministerioa ere bere gain zuen. Aurrez Zumalakarregik menperatu bazuen ere, oraingoan tropa handiagoa zuen bere esku.

Euskal Herrira iritsi bezain laster Zumalakarregik gehien maite zuen babeslekua, Ameskoa ibarra, menperatzera jo zuen 20.000 soldadurekin.

Ormaiztegiarrak 5.000 gudari besterik ez zuen Valdesi aurre egiteko, baina aranaren estuak ez zuen tropa handien mugikortasunik laguntzen. Apirilak 21ean sartu ziren liberalak Ameskoan, Eulate herria bereganatuz, Zumalakarregi San Martinera erretiratzen zen bitartean.

Eulaten karlistek zuten bolbora fabrika erre ondoren, ibarrean barrena erasoa jarraitu beharrean, liberalek Urbasarantz jo zuten Eulate eta Aranaratxeko portuetatik. Gaua Urbasako benta inguruan pasa zuten 20.000 liberalek, deseroso, karlisten gerrillen tiroak jasoz, karlistak Ameskoako herrietan banatuak lasai atseden hartzen zuten bitartean.

Biharamunean liberalak Artatzako mendatetik jaisten hasi ziren, Lizarran babesa hartzeko asmoz. Bertan zain zeuden karlistak eta borroka gogorren ondoren, soldadu kopuruen desorekaz baliatuz, bidea ireki zuten. Arrapaladan zuzendu ziren Lizarrara, karlistak atzetik zituztela. Urbasatik Lizarrarainoko bidea latza izan zen liberalentzat, soldadu kopuru handiegia baizen bide estu haietarako. Batzuk gauez iritsi ziren Lizarrara, beste batzuk Abartzuzan hartu zuten babesa. Ilunpetan sortutako nahasketak liberalen arteko tiroketak eragin zituen. Valdesen lerroetan 50 gizon hil ziren, 200 bat zauritu eta 250 galdu edo karlisten eskutan erori.

Karlistek guztira 100 baja izan zituzten. Baina garaipena batez ere morala izan zen, bere indarrak laukoizten zituzten tropak babes bila ihesean jarri baitzituzten, Ameskoak babesleku izaten jarraitzen zuen bitartean. Gainera liberalen porrota handiagoa izan zitekeen, karlisten munizio eskasiagatik izan ez balitz.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Ameskoak. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755370
* Commonscat Multimedia: Battle of Artaza / Q3755370

---

 |

* Wd Datuak: Q3755370
* Commonscat Multimedia: Battle of Artaza / Q3755370
Berogailu zahar bat.
Jata markako berogailua, Eibarren egina.
**Berokuntza** etxe bat edo lokal bat berotzeko erabiltzen diren aparatuen multzoa da. Berogailua kanpoan hotz egitean, leku itxiak berotzeko tresna bat da. Gasa edo elektrizitatea erabiltzen dute gaur gehienetan etxeetako berogailu gehienek berogailu edo bero iturritzat, garai bateko egurra eta ikatza ia baztertu direnean.

Berogailu sistemak
------------------

### Ohiko sistemak

Elektrizitatea erabiltzen duten berogailuak dira kutsagarrienak eta erabilienak. Gero daude ikatza, diesela eta gas naturala, erabiltzen dituztenak.

### Bestelako sistemak

#### Biomasa

Oso sistemka ekologikoa da. Bi motakoak daude: egurra edo pelleta errez ibiltzen direnak. Berogailu honen bidz, ura berotu eta etxebizitza berotu liteke. Egurra eskuz sartu behar da. Pelletak ez du ordea hainbeste lana, gas galdaran bezala sar baitaitezke.

#### Eguzki plakak

Guztiz ekologikoa da baina bera bakarrik ezinda erabili,. Hotz handiko egunetan eguzki gutxi dagoelako. Horrelako egoeretan beste sistema bat behar da.

#### Geotermia

Sistema nahiko ekologikoa da. Lur azpiko hodien bidez bertako beroa hartzen da (10-15 gradura dago 10 metrora). Elektrizitatea eta lurraren beroa erabiltzen ditu, izan ere, elektrizitate kilowatt ordu bat eta lur azpitik lortutako hiru kilowatt ordu bero bihurtzen ditu. Ura 35 graduan berotzen du baina 50 gradutik gora eraginkortasuna galtzen du.

#### Kogenerazioa

Ez da berriztagarria baina ez da hain kaltegarria ingurumenerako, oso eraginkorra baita. Elektrizitatea sortzeko gasa edo diesela erreta geratzen den beroa erabiltzen du. Beraz, erregaiaren ustiapena handia da.

#### Barruti berokuntza

Elektrizitatea sortzeko fabrikak hirietatik gertu daudenean hauen bero soberakinak hiriaren zati handiak berotzeko baliagarriak dira. Fabrikak eta hiriak hodien bidez lotzen dira beroa erabili egiten denez, ingurumenerako ere hobea da.

Berogailuak Euskal Herrian
--------------------------

Euskal Herrian egurra da gehien erabiltzen dena, beraz, biomasa. Geotermiak geroz eta indar handiagoa Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2011]
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
3. 1 2 3 4 5  «BESTELAKO SISTEMAK», *Berria*, 2014-11-27
4. ↑  Iker Tubia, «Bestela ere berotu daiteke», *Berria*, 2014-11-27

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11880006
* Commonscat Multimedia: Heating / Q11880006

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119825053 (data)
* GND: 4024271-7
* LCCN: sh85059822
* NDL: 00561247
* NKC: ph116650
* NARA: 10640315
* AAT: 300051479
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 016231
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006361

 |

* Wd Datuak: Q11880006
* Commonscat Multimedia: Heating / Q11880006
|  |
| --- |
| **Aizpurua baserria** |
| Aizpurua baserria |
| Aizpurua albo batetik ikusita. |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** | Gipuzkoa |
| **Udalerria** | Donostia |
| **Auzoa** | Zubieta |
| Aizpurua baserria is located in GipuzkoaAizpurua baserriaAizpurua baserriaAizpurua baserria (Gipuzkoa) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVIII. mende |
| **Oinplanoa** | laukizuzena |
| **Katalogatua** |

**Aizpurua baserria** Donostiako eraikuntza zaharrenetarikoa da eta baserria inguruko zaharrena da: testuetan XIII. mendean aipatzen zaio lehen aldiz; Aizpurua etxearen aipamen bat badugu 1379an, bestetik, Zubieta Usurbil eta Donostiaren artean zatitu zenean. Aizpurua baserria ordutik Donostia aldekoa da. Dena dela, gaur egungo eraikuntza XVI. mendearen hasieran egina eta XVIII. mendearen hasieran zabaldu eta handitu egin zuten. Balio historiko handia du baita ere zeren eta 1813an hemen bildu ziren txikizioaren ondoren Donostiatik ihes egindako biztanleak eta hiria berreraikitzea erabaki zuten. Fatxada lapida batek gertaera gogorarazten du. Gaur egun baserria baino jauregia da eta sartzea ez da erraza.

Ezaugarriak
-----------

Gaur egungo baserria eraikuntza handia da (460 metro koadroko azalera dauka, 23 metro zabalean, 20 metro luzeran) eta antzeko eraikinen ezaugarriak erakusten ditu. Planta laukizuzena du eta estalkia hiru alboetara du. Fatxada nagusian egurrezko manposteria erakusten du eta horrek baserri familiarra zela erakusten digu. Harlanduak bakarrik izkinetan eta solairuen artean ikus daitezke. Bi solairu eta ganbara du. Beheko solairuan lau zutabe ikusten dira. Fatxadaren erdian plaka batek gaztelaniaz 1813ko gertaerak gogorarazten ditu: "La guerra asoló a San Sebastián. El patriotismo de sus ediles aquí congregados la levantó de sus ruinas. ¡Benditos los hijos que salvan a su madre! Se colocó esta lápida el XIII de septiembre de MDCCCLXXVII."

Baserria 1964tik dago monumentu bezala katalogatuta (BOE 1964-02-29).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑  Roke Aldabaldetreku: Casas solares de Guipuzcoa. Gipuzkoako Aurrezki Kutxa, 1979, 233-235 or. ISBN: 84-7231-501-0.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Aizpuru baserria Youtuben.
* Zubietako aktak Aizpurua baserrian sinatu ziren.
* Zubietako aktak Youtuben.
* Aizpurua leinuaren inguruko datuak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069313
* Commonscat Multimedia: Aizpuru etxea / Q61069313

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001560

 |

* Wd Datuak: Q61069313
* Commonscat Multimedia: Aizpuru etxea / Q61069313
**Pilar Cuartero Molinero** (Tarazona, 1906 - Zaragoza, 1995) espainiar maistra izan zen, Familia Santuaren Emakume Ikastetxea sortzeagatik nabarmendu zena.

Ibilbidea
---------

Batxilergoa eta Irakasle-ikasketak egin zituen Zaragozan.

1929an hasi zen bere irakaskuntza etxean eskola partikularrak ematen. Lortu zuen arrakastaren eta lortu zuen ikasle kopuru handiaren aurrean, 1932-33an ikastetxe pribatu bat sortzea erabaki zuen, "Familia Santuaren Nesken Ikastetxea", Merkataritza Eskola, Batxilergo, Irakasle Eskola eta Akademia Orokor Militarrerako ikasleak prestatzeko zentro gisa.

Ikastetxean hainbat kokaleku izan ditu Zaragozan, eta azkena Espainiako Infanteen Pasealekua, 4, Kanal Inperialaren ertzean.

Aintzatespenak
--------------

Alfontso X.a Jakitunaren Gurutzea jaso zuen.

2006az geroztik,bide publiko batek haren izena darama Zaragozako Actur auzoan.

Zaragozako Torrero hilerriko "Mujeres Imborrables" ibilbideko emakume bat ere bada, eta Zaragoza hiriarekin lotura estua duten 41 emakumeren ondarea omentzen duen ibilbidea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Conoce a las Mujeres de nuestro Callejero de Zaragoza» *www.zaragoza.es* 2013-07-03.
2. ↑   «Pilar Cuartero» *Letras desde Mocade*.
3. ↑    *Ruta Mujeres Imborrables.* .
4. ↑    *Libro guía - mujeres imborrables.* .

Kanpo estekak
-------------

* Sagrada Familia ikastetxearen webgunea.
**San Roman eliza** Arzotz herriko eliza da, Gesalatzen, Nafarroa Garaian.

Deskribapena
------------

XIII. mendean eraiki zen zistertarren eraginaren pean, eta XVI. mendean eraldatu eta handitu zen, eraikinaren hiru gorpiutz originalei kaperak eta goiburu bat gehitu zitzaizkiolararik. Epistolaren aldetik sakristia bat ere gehitu zitzaion.

16. mende amaierako errataula platereskoa du, Beraskoaingo elizan dagoenarekin antza duena. Ikonografian San Romanen irudia nabarmenzen da, bizar puntadun luzeak dituena. Goiko multzoan Andre Maria, Jesus haurtxoa, Santa Ana eta Santa Elisabet ageri dira, flandriar ukituko egikerarekin, zeinak kontrate egiten duen erretaularen gainerako itxura iraliarrarekin. Sakristian Opakuako Andre Mariaren baselizatik (Arzotzeko kontzejuan bertan dagoena) ekarritako irudi jesarria gordetzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Lebrel Blanco, Fundación. «Valle de Guesálaz» *www.lebrelblanco.com*: Atlas del Patrimonio Histórico-Cultural de los reinos, condados y vizcondados bajo la autoridad de Catalina I de Navarra Foix-Grailly-Béarn. (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).

Kanpo estekak
-------------
***Luchana*** (1899) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko hirugarren saileko laugarren eleberria da. Liburua 1899ko urtarrila-otsailan amaitu zuen eta urte berean plazaratu zuen. Ekintza 1836ko abenduan gertatu zen, Lehen Karlistaldian, Bilboko bigarren setioan eta Lutxanako gudua izenarekin ezagutzen da.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Fernando Calpena pertsonaia erromantikoa da protagonista. Argumentua foiletoi estiloko da; kapitulu honetan maitasun-triangelu bat aurkezten du egileak, Calpena, Aura Negretti eta Zoilo Arratiaren artean, karlistek setiatutako Bilbo batean, harik eta 1836. urtearen amaieran Baldomero Espartero jenerala Bizkaiko hiriari laguntzera joan zen arte, Lutxanako guduaren ondorengo setioa konponduz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Muñoz Marquina, Francisco (1988). *Madrid en Galdós. Galdós en Madrid* (erakusketaren katalogoa). 256-257. or.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Liburua Cervantes Liburutegi Digitalean.
Gasteizko **Aldabe kalea** Koroatze auzoan dago.

Kokapena
--------

  

Aldabe plazatxoan hasten da eta Ziudadela plazan amaitzen da.

Luzera
------

200 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 21 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 34raino.

Historia
--------

Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako "Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I" (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, *aldabe* hitzak aldaparen oinean esan nahi du. Aspalditik hala esan izan zaio Errementari kalean azken zatiaren inguruetan dagoen tokiari.

Trafikoa
--------

Errei bakarreko kalea da.

### TAO gunea

Gasteizko aparkalekuen ordenazioaren arabera kale hau 2B gunean dago eta aparkaleku guztietan "eremuko txartela duten egoiliar eta merkatariek denbora mugarik gabe aparkatu ahalko dute beraietan; beste ibilgailu batzuk ere aparkatu ahal izango du, tiketa eskuratuta".

  

Aldabe kalea (ezkerrean) Aldabe plazatxotik ikusita

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56661085
* Commonscat Multimedia: Calle de Aldabe, Vitoria-Gasteiz / Q56661085

---

 |

* Wd Datuak: Q56661085
* Commonscat Multimedia: Calle de Aldabe, Vitoria-Gasteiz / Q56661085
**Pinguino enperadore**a (*Aptenodytes forsteri*) *Aptenodytes* generoko animalia-espeziea da, hegaztien *Spheniscidae* familiakoa.

Euskaraz, pinguino enperadore du izen arrunta. Pinguino guztien artean handiena da ha: arra eta emea berdintsuak dira ,lumei eta tamainari dagokienez: 120 cm-ko garaiera eta 20-45 kg-ko pisua izan ohi dute.

Gaur egungo *Aptenodytes* generoko bi espezie bizidunetako bat da —bestea pinguino erregea da—, baina bada froga fosilik beste espezie bat, *A. ridgeni*, izan zela baieztatzeko. Espezie haren fosila duela hiru milioi urtekoa da, eta Zeelanda Berrian aurkitu dute.

Pinguino enperadoreak bizkar, hegal eta buru beltzak ditu; aurrealdea (hanketatik bularreraino), berriz, zuria. Bularra argia du, eta belarrien inguruan bi aurikular hori distiratsu ditu.

Pinguino guztiak bezala, ez dezake du hegan egin. Hegal gogorrak ditu, gorputz hidrodinamikoa, eta igerilari bikaina da.

Elikadurari dagokionez, arrainak jaten ditu bereziki, baita krustazeoak (krilla, adibidez) eta zefalopodoak (txipiroia) ere. Ehizan ari dela, 18 min-raino egon daiteke ur azpian, eta 500 m-ko sakoneraraino hel daiteke. Izan ere, urpean igeri egiteko egokituta du gorputza pinguino enperadoreak: oxigeno gutxirekin moldatu ahal izateko hemoglobina-egitura berezia du, hezur sendoak ditu barotraumatismoa ekiditeko eta gaitasuna du metabolismoa atzeratzeko eta ezinbestekoak ez diren organo-funtzioak pausatzeko.

Pinguino enperadoreak helduen ugaltze-ziklo bereziagatik dira batez ere ezagunak: urtero bidaia luzea egiten dute (50-120 km), bikotekatzeko eta kumeak elikatzeko. Antarktikako negu gorrian ugaltzen den pinguino-espezie bakarra da. Emeak arrautza bakarra erruten du. Hasieran, arrak txitatzen du arrautza; bitartean, emea itsasora joaten da jatera. Gero, gurasoek txandak egiten dituzte, txitak zaintzeko eta itsasora jatera joateko.

Antarktikako espezie endemikoa da. Habitat naturalean, 20 bat urte inguru bizi da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

*La Marche de l'empereur* film documentala (frantsesez).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161829
* Commonscat Multimedia: Aptenodytes forsteri / Q161829
* Wikispecies Espezieak: Aptenodytes forsteri

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12003432w (data)
* GND: 4349329-4
* LCCN: sh85042831
* NKC: ph325847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Aptenodytes\_forsteri
* BOLD: 52296
* Avibase: 58848B7175EB4B3C
* BioLib: 8347
* BirdLife: 22697752
* eBird: emppen1
* EOL: 45512074
* GBIF: 2481661
* OBIS: 225773
* ITIS: 174449
* UICN: 22697752
* NCBI: 9233
* Paleobiology Database: 372694
* WoRMS: 225773
* Xeno-canto: Aptenodytes-forsteri

 |

* Wd Datuak: Q161829
* Commonscat Multimedia: Aptenodytes forsteri / Q161829
* Wikispecies Espezieak: Aptenodytes forsteri
Vinegar Hillgo gudua.
**1798ko Irlandako matxinada** (ingelesez *Irish Rebellion of 1798* eta irlanderaz *Éirí Amach 1798*) baita **Irlandar Batuen Matxinada** (ingelesez *United Irishmen Rebellion* eta irlanderaz *Éirí Amach na nÉireannach Aontaithe*) 1798. urtean Irlandan Erresuma Batuaren nagusitasunaren aurkako irlandar matxinada nazionalista bat izan zen.

Irlandar Batuen Elkartea edo Society of United Irishmen erakunde errepublikarrak Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra eta Frantzia Iraultzaren eraginez antolatu zuen. Matxinada honen antolatzaile nagusienak Theobald Wolfe Tone, Henry Joy McCracken, Edward FitzGerald, Aita John Murphy irlandarrak eta Jean Humbert frantziara izan ziren.

Matxinada honek porrot egin zuenean 1800eko Batasun Agiria ezarri zen, eta honen ondorioz Britainia Handia eta Irlandak bat egin zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q944941
* Commonscat Multimedia: Irish Rebellion of 1798 / Q944941

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85068014
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q944941
* Commonscat Multimedia: Irish Rebellion of 1798 / Q944941
**Ormaiztegiko txakurra** euskarazko esamolde batean ezaguna den fikziozko edo folkloreko txakurra da. *Ormaiztegiko txakurrarena egitea* da, jazarpen batean, harrapatu eta pasatzea (gaztelera sartuta esamoldean batzuetan: "arrapar y pasar"). Besteak beste ETB1eko txirrindularitzako euskarazko emanaldiek ere zabaldu dute esamoldea, ohikoa baita atzetik datorren txirrindulari batek lehena doana harrapatzean, hori bertan utzi eta pasatzea.

Esamoldearen jatorrirako proposatu den hipotesia da *Ormaiztegiko txakur* delakoa izan daitekeela Tomas Zumalakarregi Lehen Karlistaldiaren jeneral karlista, Ormaiztegikoa izatez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ormaiztegiko txakurra | Bergarako euskara» *euskara.bergara.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
2. ↑    Egoitz.  (2012-05-26). «De Gendt Ormaiztegiko zakurrarena egiten» *Tropela.eus bloga* (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
3. ↑    «Ormaiztegiko txakurra» *Goiberri* 2014-01-24 (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
4. ↑    Gorosabel, Oier.  (2012-04-22). «Zumalakarregi, Ormaiztegiko txakurra?» *Eibar.org - GARAGOITTIKO ORAKULUA* (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q120737299

 |

* Wd Datuak: Q120737299
|  |
| --- |
|  |
| **Aldizkaria** | *Alea* |
| **Sortze urtea** | 2014 bukaera |
| **Mota** | Informazio orokorra |
| **Saltzen den lurraldea** | Araba |
| **Editatzen den hiria** |  |
| **Hizkuntza** | Euskara |
| **Maiztasuna** | Astero |
| **Salneurria** |  |
| **Irakurleak** |  |
| **Argitaratzea** | - |
| **Argitaletxea** |  |
| **Inprimategia** |  |
| **Ekoizpena** | - |
| **Zuzendaria** |  |  |

**Alea** euskarazko astekari orokorra da, Arabako lurralde historikoan banatzen dena.

Historia
--------

Araban, euskarazko tokiko hedabideei zegokionez, zegoen hutsunea edo beharra ikusita, hainbat eragilek elkarlanerako bidea hasi zuten 2012ko udazkenean. Hain zuzen ere, Aiaraldea Komunikazio Leihoa, Goiena, Berria eta GEU Gasteiz Euskalduna elkartea izan ziren elkarlanerako lan horietan hasi zirenak.

2014ko azaroaren 29an, astekariaren zero zenbakia aurkeztu zuten.

2015eko urtarrilaren 16an, 'Alea' astekariak lehen zenbakia argitaratu zuen.

Helburua
--------

Araban euskararen normalkuntzan eragitea da astekari honen helburu orokor eta nagusia. Horretarako tresna bezala hedabideak, eta kasu konkretu honetan, papereko aldizkaria, baliatu dituzte.

Araba bera ere kohesionatu nahi du, tokian tokiko berezitasunak mantenduz eta horien berri emanaz baina hizkuntzari loturiko herrialde mailako kohesio informatiboa lortuz. Errioxaldean, Lautadakoen berri izateko eta Zuian Araian gertatzen dena jakiteko, Trebiñu Araba dela argi utziz baina baita Añana edo Mendialdea ere, denak ere, euskararen inguruan bilduz.

Formatua
--------

Astekari formatuan, 32 orrialde ditu, astero astero koloretan, Arabatik eta Arabaren berri emateko, kuadrillaz kuadrilla eta herriz herri zabalduko dena. Guztien ekarpenak jasotzeko prest dagoen proiektu ireki eta parte hartzailea da.

Kanpo lotura
------------

* Arabako Alea Komunikazio taldearen albiste atari digitala da. Bertan jasotzen da Arabako gaurkotasunarekin lotutako edukia: albisteak, erreportaiak, elkarrizketak, bideoak, argazki galeriak eta beste asko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Edurne Begiristain, «Lehen hazia jarri du 'Alea'-k», *Berria*, 2014-11-30
2. ↑  Urtzi Urkizu, «Arabako 'Alea' astekariak gaur argitaratuko du lehen zenbakia», *Berria*, 2015-01-16

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492406
* Commonscat Multimedia: Alea (media) / Q20492406

---

 |

* Wd Datuak: Q20492406
* Commonscat Multimedia: Alea (media) / Q20492406
**Centrales Nucleares del Norte, S. A.** (**Nuclenor**) Garoñako zentral nuklearra martxan jartzeko jaio zen enpresa da, Iberdrola eta Endesa elektrikak enpresaren jabe direla.

Garoñako zentral nuklearraren jabea izateaz gain, enpresak 1992etik Trilloko zentral nuklearraren %2a ere badu, eta 1995an Eulen taldearekin batera *Medidas Ambientales S.L.* sozietatea sortu zuen, ingurugiro analisiak egiteko.

Enpresaren egoitza Garoñako zentral nuklearran dago.

Historia
--------

1955ean Ginebran izandako Nazio Batuen Hitzaldi Internazionalaren ondoren, elektrizitatea ekoizteko energia nuklearraren erabilera baimendu zen. Hainbat energia enpresak energia elektrikoa modu horretan ekoizteko aukera ikusi zuen, horien artean garaiko Iberduero (gaur egun Iberdrola) eta Electra de Viesgo (gaur egun Endesa).

Nuclenorren kasuan, *Electra de Viesgo* *Iberduero*rekin harremanetan jarri zen, eta 1957ko martxoaren 2an *Centrales Nucleares del Norte, S. A. NUCLENOR* sortu zuten. Enpresaren helburua zentral nuklear baten eraikuntza zen. 1971ko martxoaren 2an Santa María de Garoñako zentral nuklearra sare elektrikora lotu zen.

1983an *Electra de Viesgo* Banco Santanderrek erosi zuen, eta 1991tik Endesa enpresaren parte da, azken hau Enel talde italiarraren barruan dagoena.

Akziodunak
----------

* Iberdrola (50%)
* Endesa (50%)

Argazki galeria
---------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Nuclenor. «Información general - Nuclenor. La empresa», 5 or. (Noiz kontsultatua: 2013-06-19).
2. ↑   Endesa. «Conoce Endesa - Grupo Enel» (Noiz kontsultatua: 2013-06-19).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Nuclenorren webgunea
* **(Gaztelaniaz)** «Centrales Nucleares En España», Espainiako Industria Ministerioaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9050978
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154205783

 |

* Wd Datuak: Q9050978
*Hau mongoliar izen bat da: lehen izena patronimikoa da, eta bigarrena izen propioa*.
**Davaajantsangiin Sarangerel** (mongolieraz: Даваажанцангийн Сарангэрэл; Ulan Bator, 1963) mongoliar argazkilari, kazetari eta politikaria da.

Bizitza
-------

Ulan Batorren jaio zen 1963an. 1979an eskolan graduatu ondoren, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunera joan zen Omskeko Teknologia Eskolan argazkigintza ikasteko. 1983an graduatu zen eta bi urtez Montsame albiste-agentzian lan egin zuen argazkilari gisa, 1990ean Rostoveko Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatu aurretik.

Kazetaritza-karrera egin zuen eta 1990ean aurkezle izan zen Mongoliako estatuko telebista kate batean. 1995etik 1999ra. bitartean, Mongoliako Albiste Agentzia Nazionaleko zuzendaria izan zen. 2003an TV5en hasi zen lanean eta zuzendari nagusi gisa aritu zen 2005era arte. Bi aldiz Mongoliako Kazetarien Konfederazio Batuko presidente hautatu zuten.

Mongoliako Alderdi Popularreko kidea da. 2012an hautatu zuten lehen aldiz Estatuko Khural Handirako (Mongoliako parlamenturako). Lau urte geroago berriro hautatu ondoren, osasun ministro izendatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** Sanders, Alan J. K.  (2010). *Historical Dictionary of Mongolia.*  (3. argitaraldia) Scarecrow Press, 635-636 or. ISBN 0810874520. (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
2. 1 2 3   **(Mongolieraz)** «Даваажанцангийн Сарангэрэл» *Монгол Улсын Их Хурал* (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
3. ↑   **(Mongolieraz)** «Ч.Содномцэрэн: Автоматжуулсан системийг бүрэн төгс хэрэгжүүлсэн сонгууль болов» *Montsame* 2016-07-05  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-08-16) (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).
4. ↑   **(Alemanez)** Bormann, Renate. «Neues aus der Mongolei» *Mongolei* 2017-10-29 (Noiz kontsultatua: 2024-04-15).

Kanpo estekak
-------------
UARS satelitearen irudia.
**UARS** edo **Upper Atmosphere Research Satellite** (euskaraz *Goi Eguratsako Bilaketa Satelitea*) 1991ko irailaren 12an Ameriketako Estatu Batuetako NASA erakundeak STS-48 misioan Discovery transbordadore espazialaren bidez jaurtiki zuen satelite artifizial bat da.

Helburuak
---------

UARS satelitea eguratseko gain geruzetako (15 eta 100 kilometroko garaiera artean) fisika eta kimika prosezuak ikertzeko diseinatu zen. Sateliteak barne eguratsaren eta beragan eragina duten kanpo eraginen neurketak lortu zituen (eguzki erradiazioa, eremu magnetikoak...). UARS satelitearen helburu zehatza egurats gainaldeko energia sarrera eta irteera, fotokimika, dinamika eta guzti horien arteko elkar erlazioa ikertzea izan zen.

Tresna edo baliabideak
----------------------

UARS satelitea.
* Cryogenic Limb Array Etalon Spectrometer (CLEAS)
* Improved Stratospheric and Mesospheric Sounder (ISAMS)
* Microwave Limb Sounder (MLS)
* Halogen Occultation Experiment (HALOE)
* High Resolution Doppler Imager (HRDI)
* Wind Imaging Interferometer (WINDII)
* Solar-Stellar Irradiance Comparison Experiment (SOLSTICE)
* Solar Ultraviolet Spectral Irradiance Monitor (SUSIM)
* Particle Environment Monitor (PEM)
* Active Cavity Radiometer Irradiance Monitor (ACRIM II)

Misioaren amaiera eta lurrerako itzulera
----------------------------------------

2005. urtean satelitea erregairik gabe gelditu zen. 2011ko irailaren hasieran NASAk satelitea lurrera kontrolik gabe eroriko zela berri eman zuen, azkenean 2011ko irailaren 23 eta 24 artean eroriko zela kalkulatu zutelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Gaur eroriko da lurrera UARS satelitea. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑  Satelite batek lurra joko duela esan du NASAk

Kanpo estekak
-------------

* UARS sateliteari buruzko erreportajearen bideoa ikusgai. eitb.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q534401
* Commonscat Multimedia: Upper Atmosphere Research Satellite / Q534401

---

 |

* Wd Datuak: Q534401
* Commonscat Multimedia: Upper Atmosphere Research Satellite / Q534401
**Ricardo Arrue Valle** (Abando —gaur egun Bilbo—, 1889ko azaroaren 5a - Caracas, 1978ko martxoaren 11) euskal margolaria izan zen.

Biografia
---------

Hiru anaia artista, Alberto, José eta Ramiro Arrue, izan zituen eta Bilbon ikasten hasi zen. Alberto anaia izan zuen irakasle urte askotan, pixkanaka zeramika eta esmaltetan trebatu bitartean. Erakusketa ugari antolatu zuen. Gerra Zibila pil pilean zegoenean, Donibane Lohizunera alde egin zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, Parisetik Venezuelara joan zen eta Caracasko Arte Ederretako Lizeoko esmalte- eta zeramika- irakasle izan zen urtetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Ricardo Arrue Valle.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23382360
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95899864
* Tabakalera ID: 51303
* SUDOC: 233815066
* ULAN: 500035216
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5503

 |

* Wd Datuak: Q23382360
***The Deep Blue Sea*** (euskaraz *Itsaso Urdin Sakona*), 2011ko Terence Davies britainiarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Terence Rattigan antzerkigilearen *1952ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Rachel Weisz, Tom Hiddleston, Simon Russell Beale eta Harry Hadden-Paton aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1950, Londres, garaiko britainiar giro puritanoan, Hester Collyer (Rachel Weisz) emakume gaztea Goi Auzitegiko Sir William Collyer (Simon Russell Beale) epaile adinduaren emaztea da eta bizimodu pribilegiatua du. Baina denen ustekaberako dena aldatuko da, Hesterrek bere senarra abandonatu eta erabat maitemindu berri den Freddie Page (Tom Hiddleston) gizon gazte eta RAFeko pilotu ohi galaiarekin bizitzen jarriko da.

Aktoreak
--------

* Rachel Weisz: Hester Collyer
* Tom Hiddleston: Freddie Page
* Simon Russell Beale: Sir William Collyer
* Harry Hadden-Paton: Jackie Jackson
* Ann Mitchell: Elton andrea
* Sarah Kants: Liz Jackson
* Karl Johnson: Miller jauna
* Barbara Jefford: Collyerren ama
* Oliver Ford Davies: Hesterren aita

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko filmak ikusgai **(Ingelesez)**
BIOGRAFIA
---------

Algortan jaio zen 1990ean. EHUn eta Bartzelonako Unibertsitatean Arte Ederrak ikasi ondoren, egonaldi artistikoak egin zituen Madrilen eta Bruselan. 2015ean Kalostra eskolan parte hartu zuen eta Eusko Jaurlaritzaren ekoizpen beka jaso zuen. Constant (Brusela) eta Fundación BilbaoArte (2016) egoitzak lortu ditu.

Duela gutxi Casablancan (Maroko) Tabakalerak sustatutako Alam Al-Mithal proiektuan parte hartu du, eta 2016an eremuak-en Harriak programan Erromantiko erakusketaren sorkuntzarekin Alegría-Dulantzi Sala Micaela Portilla de Alegría-Dulantzi. 2013az geroztik artistaren laguntzaile eta galeriako laguntzaile gisa lan egiten du eta testuak argitaratu ditu arteari eta hezkuntza proiektuei eskainitako plataforma ezberdinetan.

Gaur egun, doktorego ikasketak egiten ari da EHU Art Research programan. Irakasle, artista laguntzaile eta produkzio laguntzaile gisa lan egin du. Bere lana, besteak beste, "Komunikazio-Inkomunikazio" (Tabakalera), Okela, "Bi/Dos/Two" (Eremuak) bezalako erakusketetan erakutsi da, baita Silviaren "Out and About" katalogoan bezalako argitalpenetan ere. Coppola (Bilbaoarte ), Distirak (Kinu 6), "Getxoarte Eskoletan", etab.

Laura Vallés Vílchez-ek komisariotutako erakusketan ere parte hartu du, emakumezko eskultoreen belaunaldi berri bat aztertzen duena.JAI bezalako artistei zuzendutako ikasketa programetan egon da. Praktika artistikoen Institutua eta baita Ezbaikara Mintegia, eztabaidarako eta kritikarako gunea dena, arrazoimenaren ilusioari aurre egiteko bide bakarra dela ulertzen dena.

ERREFERENTZIAK
--------------

https://bilbaoarte.eus/project/olatz-otalora/

https://eremuak.eus/es/bios/olatz-otalora/

https://www.tabakalera.eus/es/olatz-otalora/
**Ursula Kuczynski** (Schöneberg, Prusia, Alemaniako Inperioa 1907 - Berlin, Alemania, 2000), beste izen batzuekin ere ezagutua (**Ruth Werner,** **Ursula Beurton** eta **Ursula Hamburger**) eta are espioi gisako izenekin ere (**Sonja Schultz, Sonja, Sonya**) Alemaniako aktibista komunista bat izan zen Sobietar Batasunarentzat lan egin zuena espioi gisa 1930 eta 1940eko hamarkadetan.Bere jarduera nagusia espioitzan izan zen Klaus Fuchs zientzialari nuklearraren kudeatzaile izatea.

Biografia
---------

1930eko hamarkadan hasi zen espioitza lanean, bere lehen senar arkitektoa, Rudolf Hamburger, Shanghain (Txina) lanean ari zela. Mendebaldetar komunitate aktibo handia zegoen hiri hartan, eta bertako lagun batek, Agnes Smedley kazetari estatubatuarrak, beste aleman komunista bat aurkeztu zion, Richard Sorge, zeinaren bitartez egin zuen bat Ursulak Sobiet Batasuneko inteligentzia zerbitzuekin.

Txinatik Suitzara mugitu ziren Hambruger senar-emazteak 1938an, eta han nazien kontra jarraitu zuen Ursulak, espia lanetan eta baita Danzig hiri okupatuko erresistentzia talde bat antolatzen. Suitzan dibortziatu egin zen, eta bigarren senarrarekin ezkondu zen. Len Beurtonekin, zeina britainiar bat zen dagoeneko lanean ari zena sobietarrentzako espioitzan. Pasaporte britainiarra lortu zuen horrela Kuczynskik, eta 1940an Erresuma Batura joan ziren senar-emazte berriak

Ingalaterran militar britainiar batzuen informazioa pasatzen hasi zen Sobietar Batasunera, bereziki Royal Air Force taldeko ofizial batek eta itsaspeko radarretan berezitutako beste batek ematen ziotena. baina bere lorpen handiena a Jürgen Kuczynski anaiaren bidez lortu zuen: anaiak lortu zuen Klaus Fuchs zientzialari nuklearra erreklutatzea (1942 amaieran), eta 1943tik Ursulak, *Sonya agenteak*, kudeatu zuen Fuchsen lana eta informazio jarioa. Estatu Batuetako Manhattan proiektutik (arma nuklearrak sortzeko ekimen handia) Sobietar Batasunera iritsi ziren horrela informazio kritiko asko, eta Sobiet Batasunaren arma atomikoen garapenean garrantzi handia izan zuen.

Fuchsen espioitza rola argitara irten zenean, Ekialdeko Alemaniara ihes egin zuen Sonya agenteak 1950ean. Ekialdeko Alemanian bizi izan zelarik zenbait liburu idatzi zituen, tartean bere espioitza bizitza kontatzen zuen autobiografia, *Sonjas Rapport* .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** Mieder, Eckhard.  (2001-02-03). «Wenn die Sonja Russisch tanzt Der letzte Rapport der Ruth Werner. Orte eines geheimen Lebens: SCHANGHAI. DAS HOTEL» *Berliner Zeitung* (Noiz kontsultatua: 2019-08-21).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑    *Werner, Ruth (eigtl.: Ursula Maria Beurton).*  (Noiz kontsultatua: 2019-08-21).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «RED SONYA: The spy who lived in Kidlington» *Oxford Mail* (Noiz kontsultatua: 2019-08-21).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75151
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3850798
* ISNI: 0000000083518892
* GND: 118631500
* LCCN: n50002504
* NKC: jn20000701958
* SUDOC: 13851089X

 |

* Wd Datuak: Q75151
**Aimé-Jules Dalou** (Paris, 1838ko abenduaren 31 – *ibidem, 1902ko apirilaren 15a) frantziar eskultorea izan zen.*

  

Higanot langile-familia batean jaio zen, eta sekularismo eta sozialismo errepublikarraren giroan hezi zen. Jean-Baptiste Carpeauxen ikaslea izan zen, Dekorazio Arteen Eskolan sartzen lagundu zion eta han Alphonse Legros eta Henri Fantin-Latourren lagun egin zen.

1854an Parisko Arte Ederren Eskolan sartu zen eta François-Joseph Dureten eskoletara joan zen. 1861ean izan zuen bere lanen lehen erakusketa Parisko Aretoan, baina bere ideologia politiko ezkertiarra zela eta, Frantziako Bigarren Inperioan bere ibilbidea geldirik ikusi zuen. Orduan eskultura apaingarrian hasi zen lanean eta Auguste Rodinekin adiskidetu zen. 

Parisko komunan parte hartu zuenez, 1871n Londresera erbesteratu behar izan zuen. Bere lagun Legrosen laguntzarekin, lan egin ahal izan zuen, eta irakaskuntzan ere jardun ahal izan zuen erbestealdiko zortzi urteetan. 1879an amnistia jaso zuen eta Parisera itzuli ahal izan zen.
**Arrainketariak**  Euskal kostaldeko herrietan arrain freskoa saltzen ibiltzen ziren emakumeak dira.

Historia
--------

Ohikoa zen  kostaldea eta ingurunea lotzen zituzten bideetatik, askotan  oinutsik hasieran,  eta buruan otarra zeraman emakume baten irudia ikustea, *Arrain freskue!!!* deiadarka.  

Arrain saltzaile ibiltaria edo arrainketarien lana, familiako emakumezkoen lana zen iragan mende arte,  amengandik alabengana pasatuz, neskatxak oso gaztetatik hasten ziren amei laguntzen eta 12-13 urterekin jada beren kabuz salmentan. 

Familiako gizonak gau osoan arrantzan aritu ondoren, egunsentian itzultzen ziren harrapatutako uztarekin.  Goiz-goizetik, arrainketariak  zain egoten ziren itsasertzean, txalupak merkantziaz beteak noiz iritsiko zain, gero inguruko herrietan saltzeko edo  merkantzia trukatzeko. 

Ontziak iritsi ondoren, arrainketariek arraina jasotzen zuten, saskietan sartu, iratzez estali hobeto kontserba zedin eta oihal batez estaltzen zuten. 

Arrainak saltzeko unean aurkezpen hobea ukan zezan txirikordatua ere aurkezten zen. Buruan  zama astuna zutela eta oinetako bakarrak hondatu ez zitezen oinutsik ibiltzen ziren  bideetan barrena. Eta askotan, herrien sarreran, ezkutuan zeuzkaten  olanak janzten zituzten, bezeroen aurrean itxura hobea emateko. 

*Arrain freskoa!!!* oihua entzun orduko, bizilagunak beren etxeetatik ateratzen ziren, arrainketariek saldu edo trukatzeko  zituzten salgaiak, hots, patata, barazki, arrautza, haragi edo bestelako derrigorrezko produktuekin aldatzeko. Arraina saskian garraiatzen zuten,  bertan, bi plater eta nylonezko hariz egindako pisuak zeramatzaten, batez ere, salmenta unean kilo laurden eta kilo bat artean pisatzen zuten pisutxoak erabiltzen zituztenak. Beraien artean salmenta orduak errespetatzen zituzten.

1. ↑    lezokoportua.  (2016-06-07). «"Arraiketayak", kale kantoiko salmenta» *Lezoko Portua* (Noiz kontsultatua: 2024-04-17).
**Josip Manolić** (Kalinovac, 1920ko [[martxoaren 22]a – 2024ko apirilaren 15a) kroaziar politikaria izan zen. Kroaziako lehen ministroa izan zen 1990etik 1991ra.

18 urterekin Jugoslaviako Gazteria Komunistaren Ligan sartu zen eta 19rekin Kroaziako Alderdi Komunistan. Bigarren Mundu Gerran, Ustaxatarrek atxilotu zuten, eta askatu ondoren, partisano jugoslaviarrekin batera jardun zuen.

Jugoslaviako gobernu komunistaren garaian epai kriminalen betearazpenaz arduratu zen eta Aloysius Stepinac kardinalaren espetxeratzean parte hartu zuen. 1960an zuzenbidean graduatu zen Zagrebeko Unibertsitatean eta 1965ean Kroaziako Errepublika Sozialistako parlamentuko kide hautatu zuten.

1990eko hamarkadaren hasieran, Kroaziar Batasun Demokratikoaren sortzaileetako bat izan zen, baita Franjo Tuđmanen gertuko aliatu bat ere. 1990eko abuztuaren 24tik 1991ko uztailaren 17ra Kroaziako lehen ministro izan zen. 1991ko ekainaren 25ean Kroaziako parlamentuak herrialdearen independentzia aldarrikatu zuen eta uztailean Manolic herrialdeko segurtasun zerbitzu guztien koordinazioaz arduratu zen. Ondoren, Kroaziako Demokrata Independenteak izeneko alderdi bat sortu zuen eta Tuđmani aurre egin zion.