**Dolors Vives Jorba**, ezagunagoa **Loles Vives** izenez (Manresa, Bartzelona, Katalunia, 1957ko irailaren 13a) atleta, entrenatzailea, nutrizionista eta biologoa da. 1979an, 100 metroko lasterketan 12 segundo baino gutxiagoan aritu zen lehen emakume espainiarra izan zen. Master kategorian lehiatzen da, 50 domina baino gehiago eta 100 errekor baino gehiago lortu ditu.

Biografia
---------

Kataluniako Bages eskualdean jaio eta hazi zen, kirolarien familia-ingurunean. Baleta praktikatzen hasi zen, gimnasia artistikoa gehiago gustatzen zitzaion arren, baina jaioterrian ez zegoen klubik diziplina horretan hasteko. Hala ere, Club Atlètic Manresa zegoen, eta hantxe hasi zen atletismoan eta entrenatzen hamaika urte zituela.

1968ko Mexikoko Udako Olinpiar Jokoek atletismoko lehen erreferentzia ekarri zioten: Wyomia Tyus iparramerikarra, 100 metro lauetan bi aldiz txapeldun olinpikoa izan zena. Loles Vives neskatoa, bere teknikan arreta jarri zuen: «*Nik ikusten nuen lasterka puntazorroz zebilela eta mundu guztiari esaten zion. Puntetan korrika egin behar dut, horrela egiten du Wyomiak eta*».

Bere entrenamenduak, dedikazioa, nazioarteko lehiaketak eta kirol emaitzak oso onak izan ziren arren, beti argi izan zuen ikasketak jarraitu nahi zituela. Biologian lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Zentralean, Aigües de Manresa laborategietan egin zituen praktikak eta, ondoren, Dietetika eta Nutrizioko masterra egin zuen, kirol-espezialitatean.

Martí Perarnau kazetari eta altuera olinpikoko jauzilariarekin ezkondu zen, eta harekin seme bat eta alaba bat izan zituen. 1985ean, aitaren heriotzarekin, semearen jaiotzarekin eta biologo-lanarekin batera, lehiaketa utzi zuen aldi baterako, baina atletismoari lotuta jarraitu zuen, eta kirol-iruzkingile jardun zuen

Lehen amatasunaren ondoren, oso zaila egin zitzaion berriro entrenatzea, garai hartan ez baitzegoen federazioaren laguntzarik, eta ez baitziren kontuan hartzen adiskidetzea eta familiako zainketak, batez ere emakumeak baitziren. Hala ere, berriro ekin zion atletismoari, atletismoan eta gimnasian aditua zen kirolari eta iruzkingile lanetan.

Familiarekin Madrilera joan zen, eta 1995ean alaba jaio ostean, jarduerak aldatu zituen berriz, kirol-hedabideetan kolaboratzeari utzi zion eta padela egiten hasi zen lagunekin. Kirol horren bidez, entrenamendu pertsonalizatu batzuk eskatzen hasi ziren, eta, hala, Gym Home delakoa martxan jartzea bururatu zitzaion, etxeko entrenamenduak antolatzeko. Jarduera horren ondorioz, berriz ere sasoian jarri zen, eta horregatik itzuli zen berriro lehiaketara, berrogei urterekin.

Kirolari beterano gisa lehiatzen jarraitzen du eta master kategoriako tituluak irabazten.

Ibilbidea
---------

### Atletismoa

Club Atlètic Manresan hasi zen entrenatzen, eta lehen entrenatzailea Joan Carreras izan zen. 1969ko martxoaren 27an, hamaika urterekin, atletismoan debuta egin zuen, Montjuïc-eko estadioan, kluben arteko liga batean, eta 150 metro egin zituen 22.2 metroan, eta 1,15 metroko jauzia egin zuen. 13 urterekin 13.1 marka lortu zuen 100 metroko lasterketan. Elkarte horretan jarraitu zuen Bartzelonara Biologia ikastera joan zen arte.

Unibertsitateko etapan, Luis Encisorekin entrenatu zen, baina utzi egin behar izan zuen ikasketak bukatzeko. Laster itzuli zen, eta orduko horretan , Hans Rulf izan zen bere entrenatzailea, eta harekin lortu zituen emaitzarik onenak sasoi hartan, 1978tik 1980ra.

Club Natació Barcelonako atleta izanik, 1979ko uztailaren 15ean, Loles Vives bihurtu zen 12 segundoko langa hautsi zuen lehen emakume espainiarra, kronometraje elektrikoko 100 metro lauetan, eta hamabost urtez eutsi zion marka horri. Serrahima estadioan egin ziren Kataluniako Txapelketak. Olga Martorell gainmarkista nazionala zen, 1978an 12.11ko denboraz. Finalerdietan, Vivesek errekorra kendu zion 12:04 lortuta, eta, amaierara iristean, irabazi egin zion. Haren esanetan, «Faboritoa Olga Martorell zen, 12tik jaitsitako fenomenoa, baina ondo irabazi nion»; izan ere, haren aurkariak 12.35 egin zituen eta berak 12 segundoak lortu zituen.

Handik urte batzuetara, 12 segundoak neurketa okertzat hartu ziren, eta benetan 11.99 izan ziren. Hurrengo urtean, Loles Vivesek berak bere marka jaitsi zuen 1996an, 1980ko urte hartan 11.81rekin amaitu baitzuen errekor pertsonala eta nazionala.

Hasierako 13.1 markako lehiaketan estreinatu zenetik, 11.81era jaitsi zen. Espainiako txapeldun absolutua izan zen, eta 100 metroko Espainiako gainmarkista.

1981eko udan, INEFeko pistetan lehiatu zen Madrilen, abiadura-proba batean. Lau atleta poloniar 100 metroko lasterketan aritu ziren. Loles Vives bosgarren postuan geratu zen, 11.96ko markarekin. Hurrengo lehiaketa-urteetan 11.81 lortu zituen 100 metroetan, 200 metroetan 24.74, 60 metro eta 5,87 luzeran 7.78.

Denbora bat igaro ondoren, lehiara itzuli zen 1998an, 40 urterekin eta modalitate guztiak probatzeko gogoaz. 100 metroan, 40 eta 45 urte bitarteko lehen emakumea izan zen 13:00tik jaisten. 49 urterekin, Europako errekorra gainditu zuen, luzera-jauziko masterraren kategorian, 5m 33 cm

2010ean, haur eta gazte zela trebatu zen Club Atlètic Manresara itzuli zen, beteranoen kategorian lehiatzeko eta Perarnaurekin entrenatzeko. 12 segundoen marka hautsi eta hogeita hamar urtera, 2013. urtean munduko markarik onena lortu zuen 55 urtetik gorakoentzako 60 metroetan 8,62ko denbora egin baitzuen.

Lehen lehiaketatik berrogeita hamar urte betetzean, 2019ko martxoaren 27an, Poloniako Torun hirian, pista estaliko 60 metroko munduko txapelduna izan zen hirurogei urtetik gorakoen artean, 8.99 segundoko denboraz.

2020. urtean adituek esan zuten master kategoria zela Espainiako atletismoko nazioarteko mailarik onena zuena, eta munduko hirugarren potentzia zela, domina ugari jasota. Loles Vivesek master kategorian jarraitzen zuen lehiatzen, eta bederatzigarren postua betetzen zuen lortutako nazioarteko domina-kopuruaren araberako sailkapenean (7 emakume eta 2 gizonen atzetik). Gainera, lortutako nazioarteko errekorrak batuta, seigarren postuan zegoen.

Palmaresa
---------

Loles Vivesen kirol-historiala oso zabala da, 1969an hasi zenetik -jarduerarik gabeko aldia izan ezik (1988-1998)- lehiatzen den master kategoriaraino.

Kategoria nazional absolutuan 50 m, 80 m, 100 m, 200 m eta 4x100 m-ko probetan parte hartu zuen. Hamabost aldiz hartu zuen parte nazioarteko selekzio absolutuarekin.

Master kategorian Espainiako ehun errekor baino gehiago gainditu zituen 100 m, 200 m (aire zabalean) eta 60 m, 4x200 m eta luzera (pista estalian) probetan. Nazioartean, bere curriculuma 40 domina ingurukoa da hainbat lehiaketatan, Europako errekor batzuekin eta munduko errekor batekin, 60 metro lauko proban 2013. urtean lortuta, 8.42 denborarekin pista estalian. Parte hartu zuen master lehiaketa gehienetan errekorra lortu zuen, adin-talde bakoitzean.

Historiaren laburpena| Kategoria/Denboraldia | Txapelketa | Dominak | Errekorrak |
| --- | --- | --- | --- |
| Absolutua (1973-1981) | Nazionala | 6 | 12 |
| Nazioartekoa | 9 |  |
| Masterra (1998-2020) | Nazionala
(aire librea eta pista estalia) | 52 | 125 |
| Nazioartekoa 
(mundialak eta europarrak, aire librea eta pista estalia) | 36 | 8 |

2020ko abenduaren 31n Espainia Masterreko rankingean ageri denez, ekainaren 28tik 30era Sagunton (Valentzia) egin zen aire libreko Espainiako Master Txapelketaren emaitzen arabera, atletarik onena izan zen 100 metroko F60 kategorian, 14,52ko denborarekin, eta 4,45 metroko luzera-jauzian. Atleta onena zen, Espainiako Txapelketa jokatu ondoren pista estalian, Ourensen, martxoaren 8tik 10era.

2018ko abenduaren 23an, lasterketa-markak hautsi zituen, bai aire zabalean, bai pista estalian, 4,41 metroko markarekin, baina egun batzuk geroago, M. Rosa Escribano Checa atletak 4,47rekin hobetu zuen aire zabaleko marka.

Marka nabarmenak| Kategoria | Proba | Urtea | Marka |
| --- | --- | --- | --- |
| Erabatekoa | 150 m (eskuzkoa) | 1973 | 18.7 |
| 4x100 m (eskuzkoa) | 1975 | 47.0 |
| 4x100 m | 1980 | 45.93 |
| 100 m | 1980 | 11.81 |
| 100 m (eskuzkoa) | 1980 | 11.7 |
| Masterra | F40 luzera | 2001 | 5,33 m |
| 60 m F40 | 2002 | 8.01 |
| 60 m F45eko hesiak | 2007 | 9,62 |
| 80 m, F50 hesiak | 2010 | 13.73 |
| F50 altuera | 2010 | 1,31 m |
| F50 pentatloia | 2010 | 3.131 p |
| 200 m F50 | 2012 | 29.20 |

Aipatzekoa da bere markak 100 m F60-an izan zuen bilakaera 2019an, Espainiako errekorra gainditu eta hainbat aldiz hobetu baitu.

Espainiako errekorra 100 m F60| Lekua | Data | Marka |
| --- | --- | --- |
| Salamanca | 2019/05/15 | 14.31 |
| Madril | 2019/06/08 | 14.29 |
| Castelló | 2019/07/10 | 14.00 |
| Madril | 2019/07/20 | 14.00 |

Loles Vives Madrilen bizi da, nahiz eta Club Avinent Manresakoa izan, bertara joan eta CAMeko gainerako atletekin lehiatzen da.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2007an Espainiako atleta masterrik onena.
* 2012an Espainiako atleta onenaren saria.
* 2015ean Espainiako atleta masterrik onena.
* 1991n Ferrer Eguizábal Kazetaritza Saria, *El* *Mundo Deportivo* egunkarian argitaratutako *Barcelona-92 ¿Cómo nos ven? 10 periodistas, 10 opiniones* artikuluarengatik.
* Barcelona Promoció de la Cámara de Comercio Fundazioak emandako kazetaritza-lehiaketako bigarren saria, ex aequo, Josep M. Artells kazetariarekin batera *El Mundo Deportivo* egunkarirako egindako erreportajeengatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «AL HABLA CON... Loles Vives, la eterna juvenil del atletismo compite en el IX Criterium Veterano Durango Uria» *Mugalari Kultura* 2016-06-09.
2. ↑   Aitcheson, Connie. «Wyomia Tyus» *Sports Illustrated Vault | SI.com*.
3. 1 2   Lázaro, Por Sofía.  (2019-10-02). «No busques fuera, la verdadera gurú fitness y antiaging es esta atleta española» *Women's Health*.
4. 1 2 3   «Real Federaci�n Espa�ola de Atletismo» *www.rfea.es*.
5. 1 2 3   Sport.  (2019-04-24). «Loles Vives, la velocidad no tiene edad» *sport*.
6. 1 2 3 4 5   «Real Federaci�n Espa�ola de Atletismo» *www.rfea.es*.
7. ↑   «Loles Vives logra un récord contra natura» *www.marca.com*.
8. 1 2 3   Regió7. «Loles Vives, campiona del món màster dels 60 llisos» *www.regio7.cat*.
9. 1 2 3 4    *Loles Vives Jorba.* .
10. ↑   Marquina, Fernando.  (Octubre, 2020). «Grandes atletas máster españoles» *Somos Atletismo. Magazine*.
11. 1 2 3    *Informe actividades master 2019.* .
12. ↑    *Ranking de España master de todos los tiempos en pista cubierta.*  31/12/2020.
13. 1 2 3    *Informe de Actividad Master 2020.* .
14. ↑   «Real Federación Española de Atletismo» *www.rfea.es*.

Kanpo estekak
-------------

* Loles Vivesen webgunea

* link=Wikidata|alt=Wd|20x20px|Wikidata Datos: Q105492197