recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oswald von Wolkenstein** (Pfalzen, 1377 - Meran, 1445eko abuztuaren 2a) alemaniar olerkari, musikagile eta diplomazialaria izan zen.

Hego Tirolen jaio zen familia noble batean. Hamalau urtez geroztik zaldun alderraiaren bizitza jarraitu zuen eta Kreta, Prusia, Lituania, Krimea, Turkia, Lur Santua, Frantzia, Lombardia eta Espainiara bidaiatu zuen eta Itsaso Beltzean hondoratu zen. Bere bidaiak kontatu zituen "Es fügt sich..." liburuan.

1399an, aita hil ondoren, Tirolera itzuli zen, eta, zenbait urtez, oinordekotza lortzeko lehiatu zen anaia nagusiarekin, akordio batera iritsi arte. Sigismundo enperadorearen zerbitzura diplomatikoa izan zen eta Ingalaterra, Eskozia eta Portugalera bidali zuten, eta Ceutako konkistan parte hartu zuen. Tirolera itzulita, Frederiko IV.a Austriakoaren aurkako aliantza batean parte hartu zuen, bere etsai bihurtu zena. Bizitzaren zati handi bat Frederikoren atzetik eta eskualdeko beste noble batzuen aurka borrokan eman zuen.

Jerusalemgo Hilobi Santuaren Zaldun Ordenako zaldun, Pitxerreko Ordenako kide eta Herensugearen Ordenako kide izan zen.

Musika-lana
-----------

Erdi Aroko Alemaniako konpositore garrantzitsuenetako bat izan zen. Aztertu zituen hiru gai nagusiak bidaia, Jainkoa eta sexua izan ziren.

Haren poemak hiru eskuizkributan gordetzen dira:

* MS A (Viena), 42 abesti, 1425ean osatuta eta beste 66 poema 1427tik 1436ra.
* MS B (Innsbruck): 1432
* MS C (Innsbruck-Trostburg): 1450, B-ren kopia bat.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45105
* Commonscat Multimedia: Oswald von Wolkenstein

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9855604
* ISNI: 0000 0001 0868 4863
* BNE: XX1763013
* BNF: 11943780t (data)
* GND: 118590618
* LCCN: n50013728
* NKC: jo20000075568
* NLA: 35687347
* CiNii: DA02056119
* SNAC: w67m2rnk
* SUDOC: 027384209
* BIBSYS: 90151925
* UB: a1074272
* Open Library: OL860849A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11830

 |

* Wd Datuak: Q45105
* Commonscat Multimedia: Oswald von Wolkenstein
Extremadurako jantzi tradizionalarekin eramaten den faltrikera, patrika edo sakela.
1575-1610eko faltrikera, Madrilgo Traje Museoan gordetzen dena.
**Faltrikera**, patrika edo sakela, oihalezko poltsa txiki bat da, laukizuzena eta zapala, irekidura batekin. Atzetik eta barrutik forroa dauka. Ohikoenak eskuz eginda daude. Emakumeek amantal edo gona azpian eramaten dute, albo batean (ezkerrean edo eskuinean) eta tresna edo objektu txikiak gordetzeko sakel edo poltsiko gisa erabiltzen da.

Etimologia
----------

"Faltrikera" hitza mozarabiar hizkuntzako *ḥaṭrikáyra* hitzetik dator (‘gauza txikientzat edo balore gutxidun gauzentzat tokia’ esan nahi du). Nekazaritza munduan oso erabilitako jantzia eta hitza izan zen Iberiar Penintsulan, Erdi Arotik XX. mendera arte.

Erabilera
---------

Extremaduran, XIX. eta XIX. mende hasierako nekazari munduko emakumeek faltrikeran erabilgarriak ziren gauzak eramaten zituzten: labana, pospolo kutxa bat, garbitzeko zapi bat, titarea, tutu txiki bat orratzekin, haria, txanponentzako diru-zorroa, giltzak, kate-orratzak, etab. Alde guztietara eramaten zuten eta esaera bat zegoen honakoa zioena: «una mujer sin faltriquera era una mujer sin gobierno» (‘faltrikera gabeko emakumea, gobernurik/ganorarik gabeko emakumea da’).

Faltrikera desberdinak erabiltzen ziren egunaren arabera: egunerokoak, inauterietakoak, festetara edota erromerietara eramatekoak (bereziak ziren, esate baterako, Isidro deunaren egunean leku batzuetan erabiltzen zituztenak). Gaur egun jantzi tradizionaletarako egiten jarraitzen dira: kotoi edo artilezko oihalezkoak edota belusezkoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *"Faltriquera" hitza Espainiar Errege Akademiaren hiztegian.* .
2. 1 2   López, Alfred.  (2015-01-15). *«¿De dónde surge la antigua expresión ‘rascarse la faltriquera’?». In Blogs.20minutos.es..* .
3. 1 2   Torres Serrano, Leticia.  (2012-12-10). *«Componentes del traje regional extremeño: faltriquera» In Los Panderos del Ramo elkartearen web orria..* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15846662
* Commonscat Multimedia: Pockets (pouch)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300216739

 |

* Wd Datuak: Q15846662
* Commonscat Multimedia: Pockets (pouch)
Ferreta garraiatzen, ohi bezala buru gainean, burukotea lagungarri. 
 *Suil-katilu* edo *zurubita* ura ateratzeko 
**Ferreta** edo **ur-suila** egurrezko edukiontzi bat da ura gorde garraiatzeko eta gordetzeko erabilia Euskal Herrian eta inguruko eskualdeetan, Pirinioetan zein Iberiar penintsulako oparraldean. Oinarria ahoa baino zabalagoa izan ohi du eta burdinazko edo letoizko uztaiak inguruan.

Erabilpena
----------

Iturritik etxera ura garraiatzeko erabiltzen zen eta tokiaren arabera, beste era batzuetan ere deitzen zitzaion: *suil, usula, perrada, edarra, errada.*.. Errementari edo ferratzaileen lana izan ohi zen ontziari burdinak jartzea, hortik erlazionaturiko etimologiak (ferreta, perrada...).

Gaztainondo zurezkoa izaten zen, hamar-hamabost milimetroko lodierako oholtxoz egina goialdean eta hemezortzikoz behealdean. Hogeita hamabi zentimetroko garaiera izaten zuen, beste hainbesteko diametroa, eta hogeita lau zentimetro izaten zituen ahoan. Burdina galbanizaturiko hiru uztaiez errebortxatua egoten zen eta hiru zerrenda horiei errautsez igurtziz ateratzen zitzaien distira.

Emakumeek buru gainean erabiltzen zuten *burukote* edo *kapetxa* izeneko bigungarri batean ezarrita; hemezortzi bat zentimetroko diametroa izaten zuen eta erdian zuloa.

Suilaren edukierari ere suil esaten zaio, eta baita suiltara. Ontzitik ura ateratzeko, beste tresna bat erabiltzen zen, katilutxo kirtendun bat, esaten zaiona perradako ontzia, suil-katilua edo zurubita. Ur-suila eta bere katilua bistan egon ohi ziren etxeetan, etxera zetorren edonori harrera egiteko ura eskaintzea gizabidezkoa zenez. Ontziaren metal parteak distiratsu zaintzen ziren, apain erakusteko tresna baitzen. *Ur-suilaren* uztaiak distiratsua edukitzea etxekoandrearen izen onari zegokion zerbait zen, ozpinez eta gatzez garbitzen ziren (etxean), edo azeri-buztanez eta harea-harriz errekan, edo iturrian bertan. 

Hernaniko 19. mendeko urketariak, ur-suilekin

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-02).
2. ↑    «suil - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-01).
3. ↑   «Suila, ura garraiatzeko - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-10-02).
4. ↑    «Ur-suila» *Urola Kostako Hitza* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12400236
* Commonscat Multimedia: Sellas

---

 |

* Wd Datuak: Q12400236
* Commonscat Multimedia: Sellas
**Carlos Zubizarreta** (Asunción, 1904 - ibid. 1972ko urtarrilaren 31) paraguaiar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Asunción hiriko San Jose ikastetxean ikasi zuen eta Asunciongo Unibertsitate Nazionalean zuzenbide lizentziatura aukeratu zuen. "Juventud" kultur aldizkari ospetsuaren sortzaile eta zuzendari eta "Alas" aldizkariaren kolaboratzailea, narratzaile eta saiakeragilea izan zen, batzuentzat, Paraguaiko literaturaren historiako lumarik ederrena eta dotoreena.

Ibilbidea
---------

Hugo Rodríguez-Alcalák bere "Historia de la literatura paraguaya"-n ( 1971 ) honako hau aipatzen du: "... 1940an argitaratu zuen bere lehen saiakera liburua, "Acuarelas paraguayas". "Akuarela" hauek margolari trebe batek margotutako kostunbrista-folklorismo biziak dira. Baina begi batekin egungo Paraguaia, eta bestearekin iraganeko Paraguaia, Irala de Montoyarena, López de Aguirrerena eta beste batzuena, ikusten duen margolari-historialari bat. Izan ere, ozta-ozta hasten da Asunción garaikidea margotzen... bere egungo paisaia desagertzen denean eta Konkista eta Koloniaren hiriaren ikuspegia azaleratzen denean.. ". .

Lanak
-----

Bere literatur ekoizpen aberatsaren beste izenburu batzuk hauek dira:

| Urtea | Eraikuntza gunea |
| --- | --- |
| 1957 | "Capitanes de la aventura" Paraguaiko espainiar konkistaren bi izen garrantzitsuren figurei buruz, Domingo Martínez de Irala eta Alvar Núñez Cabeza de Vaca |
| 1965 | "Historias de mi ciudad" |
| 1961 | "Cien vidas paraguayas" |
| 1966 | "Los grillos de la duda" |
| 1969 | ipuin bilduma, eta "Kronika eta saiakera" |
|

Azken urteetan
--------------

Asuncionen hil zen 1972an .

Erreferentziak
--------------

* El Cabildo Errepublikako Kultur Etxea

* Hiztegi Biografikoa "FORJADORES DEL PARAGUAY", 2000ko Urtarrila Lehen Argitalpena. Quevedo argitaletxearen banatzailea. Buenos Aires, Argentina.

Kanpo estekak
-------------

* Anselmo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5042799
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12527632
* ISNI: 0000 0000 8357 6515
* BNE: XX1490172
* BNF: 144561663 (data)
* LCCN: n85236193
* SUDOC: 252733932

 |

* Wd Datuak: Q5042799
**Francisco Javier Iturri** (Santa Fe, 1738ko urriaren 10a - Bartzelona, 1822ko urtarrilaren 9a) egungo argentinaren (Río de la Platako Gobernua) lurraldean jaiotako jesuita izan zen, historia eta literatura lantzen buru-belarri aritu zena.

Bere jardunbide erlijiosoa Córdoba del Tucumán probintziako Jesusen Lagundian hasi zen 1753an. Hiri bereko Unibertsitatean ikasi zuen, non, Nazioaren Artxibo Nagusiko, Gobernu Kolonialeko, Jesusen Lagundiko (1746-1756) eskuizkribu baten arabera, Aita José Cardielek (jesuita brasildarra) "Relación prolija y sólidamente fundada" izenburupean sortua", 21. orrian honakoa dio: "trebea, Paraguaiko gauzen historian ongi ikasia, teologia guztia defendatu zuena Unibertsitateko ekintza publiko batean".

1767ko kanporatze legea iritsi zitzaionean apaiza zen jada, Penintsulara eraman zuten, Esmeralda fragata itsasontzian, Santa María portura. Handik urte batzuetara Italiara joan zen, Faenzan bere erlijio jarduera eginez, 1772ko otsailaren 2an. Konpainia kendu ondoren, Erromara joan zen, non bere literatura ikasketetara eta Amerikan irakasteko metodoetara dedikatzeaz gain, Espainiako enbaxadari atxikitako hainbat gazte latinez irakasteko lana onartu zuen.

Erreferentziak
--------------

Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Bilbao: Espasa Calpe. 1930.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5866198
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22294582
* ISNI: 0000 0000 3519 7377
* BNE: XX1566646
* BNF: 13486581k (data)
* GND: 1027248888
* LCCN: n86026077
* Open Library: OL1101727A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5866198
**Zhang Xun** (txinera tradizionalez: 張勳; pinyinez: *Zhāng Xūn*}}1854ko irailaren 16 - 1923ko irailaren 11) Qing dinastiari leiala zen txinatar jenerala izan zen, 1917ko uztailean Puyi enperadorearen berrezarpen laburraren egilea.

Cixi enperatrizaren alargunaren eskolta militarra izan zen Boxer matxinadan. 1911n iraultzaileen kontra borrokatu zen Nanjingen. Hala ere, 1912an Txinako Errepublika aldarrikatu zenean, Yuan Shikairi babesa eman zion, bai lehendakari gisa eta bai gero enperadore gisa. 1913an Zhangek Nanjing hartzea lortu zuen, Kuomintangen eskuetan zegoena, eta haren tropek hiria modu basatian suntsitu zuten arren, Yuanek landa-mariskal izendatu zuen.

Hala ere, 1916an Yuan hil ondoren, Zhangek gobernu inperiala berrezartzeko helburuei heldu zien, eta 1917ko uztailaren 1ean Beijingen sartu zen Kang Youweiekin batera, eta Puyi enperadorea berrezarri zuten. Enperadoreak lehen ministro izendatu zuen bere ekintzagatik; hala ere, ekintzak arrakasta gutxi izan zuen Txinan eta uztailaren 12an hainbat buruzagi militarren artean berrezarpena ito zuten. Zhang Herbeheretako legazioan babestu zen Pekinen, eta ordutik bizitza politikotik erretiratu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q699600
* Commonscat Multimedia: Zhang Xun

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70274838
* ISNI: 0000 0000 6342 8590
* BNF: 170158749 (data)
* GND: 1058604937
* LCCN: n82075579
* NLA: 36611730
* SUDOC: 171948971
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q699600
* Commonscat Multimedia: Zhang Xun
**Henry James Black** (1858ko abenduaren 22 – 1923ko irailaren 19) Adelaidan (Australia) jaiotako kabuki aktorea izan zen, eta Japoniako lehenengo rakugoka (ipuin-kontalari publiko) atzerritarra. Bere izen artistikoa Kairakutei Black I (初代 快楽亭 ブラック, Shodai Kairakutei Burakku) zen. Batzuetan Black Ishii (石井 貎刺屈, Ishii Buratsuku) izenarekin agertzen zen. Bere familiak kontra egin zion, eta japoniar nazionalitatea eskuratu zuen, familiarekin harremanak moztuz. Hasiera batean emakume paperak egiten zituen, baina Banzuiin Chōbei antzeztu zuen Ichikawa Danjūrō IXren tutoretzapean. 1903ean gramofonoan grabatu zuen bere ipuinetako bat, Japonian egin zen historiako lehen grabazioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4208718
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 62975676
* ISNI: 0000 0000 2542 5989
* GND: 1043276637
* LCCN: n85096347
* NDL: 00483164
* SNAC: w6ns367d

 |

* Wd Datuak: Q4208718
**Pedro Patiño Toledo** (La Puebla de Almoradiel, 1937 - Leganés, 1971ko irailaren 13a) igeltsero sindikalista bat izan zen, Langile Komisioen oinarrizko kidea eta Espainiako Alderdi Komunistako militantea. Guardia Zibilak 33 urte zituela erail zuen, propaganda banatzen ari zenean Leganéseko auzo baten eraikuntza lanetan.

Historia
--------

Gertaerak 1971ko irailaren 13an izan ziren, Madrilen eraikuntza sektoreko greba klandestinoaren lehen egunean; grebak irailaren 19ra arte iraun zuen. Dirudienez, aldez aurretik ohartarazpenik edo istilurik izan gabe, Guardia Zibilaren tiro batek hil zuen.

Getafeko udal hilerrian dago lurperatuta dago. Madrilgo erkideogoko zenbait herritan Pedro Patiñoren izena daramaten kaleak daude, hala nola Getafen edo Leganésen bertan. Baita ere, haren oroimenez lanbide heziketako ikastetxe bat dago Getafen.

Dolores Sancho aktibista eta feministarekin ezkonduta zegoen; hura eta haren abokatua, Jaime Miralles, CCOOren laguntzarekin, etengabe saiatu ziren gertatutakoa salatzen.

Hilketa gertatu eta hurrengo egunean, Gobernu Militarrera joan ziren, hilotza emateko eskatuz, autopsia bat egin nahi baitzioten lurperatu aurretik. Handik egun gutxira, PCEk mila esku-paper banatu zituen Madrilen, irailaren 13ko goiz hartan gertatu zenaren benetako kontakizunaren emanez. Aste batzuk geroago, Miralles espetxeratu egin zuten.

2009ko ekainean, Oroimen Historikoaren Legearen babesean, gobernuak aitortu zuen Pedro Patiño bidegabeki atxilotu eta espetxeratu zuela «*Espioitza eta Komunismoko Epaitegi Berezi ez-legitimoak, behar bezalako bermerik gabe*», eta «*bere* *jarduera politikoaren* *defentsan»* hil zela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Jiménez, Vicente Sánchez.  (2016-09-13). «Pedro Patiño: Las grandes historias siempre son colectivas» *infoLibre.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-13).
2. ↑     *El Asesinato de Pedro Patiño 1971.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-13).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Getafe Gobierno Abierto de Getafe · Gobierto» *gobiernoabierto.getafe.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-13).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Pedro Patiño: Las grandes historias siempre son colectivas» *CSCCOO* (Noiz kontsultatua: 2021-09-13).

Kanpo estekak
-------------

* Ramón Sáez Valcárcel (2010) «El homicidio del militante comunista Pedro Patiño y la actuación del abogado defensor Jaime Miralles. Un episodio de la represión y de la lucha por la justicia*»* in *Jueces para la Democracia*, 67. zk. 20-23. or. ISSN 1133-0627.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6069766

 |

* Wd Datuak: Q6069766
*Artikulu hau nobleziako leinuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gebara (argipena)».*
Gebaratarren dorretxea, Gebara herrian.
Gebaratarren armarria.
Innico de Guevara, Italiako adar nobleen jatorria.
**Gebara leinua** edo **gebaratarrak** Erdi Aroan, Araban eta Gipuzkoan, Oñatin bereziki, nabarmendu zen familia noblea izan zen.

Historia
--------

XII. eta XIII. mendeetan, Gipuzkoako jaun izan ziren etxe horretako aitoren seme batzuk, Nafarroako erregeen zerbitzura.[erreferentzia behar] XIV. mendean, Gaztelako koroarekiko loturak estutu zituzten gebaratarrek eta handik aurrera Oñati, Gebara, Leintz Gatzaga eta beste leku askotako jaun izan ziren. Leinuen arteko gatazketan eta Arrasateko erreketan parte hartu zuten (azken hori 1448. urtean). Oñatiko konderria sortu zuten 1501. urtean.

Atzerriko Guevarak
------------------

Gebara izenaren gaztelerazko forma atzerrian zabaldu zen Guevara forman, zenbait genealogia zabaldu ziren Gaztelan, Aragoiko Erresuman, eta baita Italian ere.

Familiako adar bat Napoliko Erresumara igaro zen 1435. urte inguruan Alfontso V.a Aragoikoari jarraituz, Iñigo Gebara edo Innico de Guevara (Italian idazten zen eran) delakoak. Innico hau Pedro Velez de Gebara Oñatiko 10. jaunaren semea zen, eta titulu asko hartu zituen Italian: Vastoko markesa, eta Ariano, Apici eta Potenzako kondea; eta era berean Napoliko Erresumako Seneskalgo Handiaren kargua hartu zuen; ordura arte zenbait familiaren esku egon zena, baina hurrengo 300 urteetan, kargua desagertu arte, Guevara izena zutenek eraman zutena.

Italian zenbait familia noblek lehen Gebara italiar haren oinordekotza hartu zuten geneaologietan, bereziki Guevara de Guevara izenekoak (Arpaiako markesak) eta Guevara Suardo familia, Bovinoko dukerriko agintari tradizionalak.

Ikus, gainera
-------------

* Gebara (argipena)
* Guevara (argipena)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Italieraz)** «GUEVARA, Iñigo in "Dizionario Biografico"» *www.treccani.it* (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
2. ↑  Rosario Villari, *Note Sulla Rifeudalizzazione Del Regno Di Napoli Alla Vigilia Della Rivoluzione Di Masaniello. II. Congiura Aristocratica e Rivoluzione Popolare*, Studi Storici, vol. 6, n. 2, 1965, pp. 295–328.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97278289

 |

* Wd Datuak: Q97278289
**Lola Rodríguez Aragón** (Logroño, Errioxa, 1910eko irailaren 29a - Iruñea, 1984ko apirilaren 30a) errioxar opera abeslari sopranoa, eta musika-irakaslea izan zen.

Ibilbidea
---------

Elisabeth Schumannen dizipulua izan zen. Oso gazte hasi zen Parisen, Joaquín Turina konpositorearekin batera, haren alaba espiritualtzat baitzuen. Soprano gisa Mozart, Schubert, Manuel de Falla, Joaquín Rodrigo eta beste konpositore handi batzuk interpretatu zituen. Joaquín Rodrigok *Romance del comendador de Ocaña* idatzi zuen abeslariarentzat, Antonio Tovarren testu literarioarekin.

Sentsibilitate handiko abeslaria, sentimendu erromantiko sakona zuena. Liederren interprete handia izan zen eta espainiar musika estreinatu zuen Penintsulan ez ezik, atzerrian ere. 1945ean hasi zen opera-kantari Lisboako San Carlos Antzoki Nazionalean eta Fallaren *La vida breve* edo Mozarten *Las bodas de Fígaro* lanetan. Arrakastak bultzatuta, *Temporadas Oficiales de Ópera* izenekoak antolatu zituen Madrilen. Mozarten musikaren dibulgatzaile handia izan zen Espainian, eta bere bokazio nagusia, irakaskuntza izan zen. 

### Irakasle

1970ean, Buenos Aireseko Colón Antzokiko Arte Institutu Nagusiak bost hilabeteko kantu-ikastaroa emateko egindako gonbita onartu zuen. Itzultzean, urte berean, Kantuko Goi Eskola sortu zuen Madrilen, 1980an erretiroa hartu zuen arte berak zuzendua, eta Eskolako abesbatza, gero Espainiako Koru Nazionala bihurtu zena. Musika-pedagogo gisa lan garrantzitsua egin zuen, eta haren jarraitzaileen artean hauexek daude: Luciana Wolf, Teresa Berganza, Ana Higueras, Jorge Chaminé, María de los Angeles Morales, Ana María Iriarte, Ángeles Chamorro, María Orán, Blanca Seoane, Isabel Penagos, Teresa Tourné... 1984ko apirilaren 30ean hil zen eta Marisa Roesset Velasco margolariaren hilobi berean lurperatu zuten San Isidroko sakramentalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Enrique Franco. «Fallece Lola Rodríguez de Aragón, maestra de grandes cantantes españoles» *El País*.
2. ↑   García, Joaquín Gómara.  (2014). «Lola Rodríguez Aragón: cantante, pedagoga y fundadora» *Belezos: Revista de cultura popular y tradiciones de La Rioja* (24): 72–77. ISSN 1886-4333..
3. ↑    *Marisa Roesset Velasco – Asociación Española de Pintores y Escultores.* .

Ikus gainera
------------

* Emakumeak musikan

Bibliografia
------------

* *Enciclopedia Espasa. Suplemento de los años 1983-84.* , 1000 or. ISBN 84-239-6957-6..

Kanpo estekak
-------------

* Ana Higueras. *Lola Rodríguez Aragón (Logroño 1910 - Pamplona 1984).* .4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926528
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 29716788
* ISNI: 0000 0000 8023 2864
* BNE: XX1113274
* GND: 133632202
* LCCN: no89013837

 |

* Wd Datuak: Q926528
Gebara armarria.
Gebara armarria ostoekin.
**Gebara armarria** Gebara leinuaren blasoi heraldiko tradizionala da, leinuari lotutako jauregietan eta iruditerian ikus daitekeena, Euskal Herrian zein atzerrian.

Deskribapena
------------

Ezkutu laurdenkatuan, 1. eta 4. laukian, zilarrezko oihalak hiru aho-zerrendetan urrezko fobdian; zilarrezko bost hostoko irudiak 2. eta 3, laukietan, bertsio askotan bost bihotz direlarik.

Iruditegia
----------

* Innico de Guevara noble italiarra, atzean leinuaren blasoia duela, baina laukiak ohiko posiziotik aldatuta.Innico de Guevara noble italiarra, atzean leinuaren blasoia duela, baina laukiak ohiko posiziotik aldatuta.
* Gebara armarria Oreitiako Gebara-Lazarraga jauregian.Gebara armarria Oreitiako Gebara-Lazarraga jauregian.
* Gipuzkoako Segurako Gebara etxean, armarri mixtoa, 1. eta 4. laukian Gebaratarren ikurrak dituena.Gipuzkoako Segurako Gebara etxean, armarri mixtoa, 1. eta 4. laukian Gebaratarren ikurrak dituena.

Gebara armarri koroatu monumentala, Lorcako Guevara jauregian, Murtzia, Espainia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** García Caraffa, A..  (1966). *El Solar Vasco-Navarro,.* .
2. ↑    *Libro de armería del Reino de Navarra.*  Gobierno de Navarra [2001?] ISBN 84-235-2166-4. PMC 49688973. (Noiz kontsultatua: 2022-02-09).
**Qu Yuan** (mandarineraz: 屈原, hanyu Pinyinz: Qū Yuán, Wade-Giles: **Ch'ü Yüan**, K.a. 340 – K.a. 278) Chu estatuaren hegoaldeko poeta Erresuma Borrakalarien Garaian. Haren lanak *Churen elegiak* izenburuko antologian jasoak izan ziren. Txinerazko literaturaren lehen olerkari garrantzitsua izan zen.

Biografia
---------

Leinu nobleko familian jaioa, haren ibilbide politikoaren lehenengo urteetan Chu erregearen konfidantzaz gozatu zuen. Ministro eta Ministrordearen edo "zotu" karguak bete zituen. Baina haren zorroztasuna zela eta, erregeak berarenganako konfidantza galdu zuen eta, ondorioz, bi aldiz deserriratua izan zen. Deserrian haren lan gehienak idatzi zituen. K.a. 278an, Quinen tropak erresuma konkistatzeko prestatzen ari zela, ezintasunak jota, Miluo ibaian, Hunan probintzian, bere buruaz beste egin zuen.

Duan Wu festa
-------------

Kondairak dioen arabera, haren heriotza berri izan bezain laster, jendea ibaira joan zen; han, txalupetatik, zara handia sortu zuten arrainek poetaren gorpua jan ez zitezen, eta urtetara zongzi bota zuten, hori jan ondoren, arrainek poeta ez jateko. Hori da Duan Wu festaren jatorria (端午节/端午節) edo "Herensuge itsasontziaren jaialdia". Duan Wu urtero hilargiaren araberako egutegiaren maiatzaren bostean ospatu egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ye, Lang, Fei, Zhengang, Wang, Tianyou, editors (2007). China: Five Thousand Years of History and Civilization. Hong Kong: City University of Hong Kong Press. ISBN 9789629371401
2. ↑  Stephen Owen, ed. (2008). *The Cambridge History of Chinese Literature*, 1 liburuki. Cambridge University Press. 76or. ISBN 9780521855587.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313330
* Commonscat Multimedia: Qu Yuan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 297713307
* ISNI: 0000000109233546
* BNF: 121633999 (data)
* GND: 118991906
* LCCN: n80117265
* NDL: 00622745
* NKC: jn20020722380
* NLA: 36601730
* CiNii: DA08788765
* SUDOC: 030161789
* BIBSYS: 90374379
* ICCU: CUBV086151
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313330
* Commonscat Multimedia: Qu Yuan
**Belarmina González Rodríguez** (Palencia, 1914 - Porreres, Balear Uharteak, 1937ko urtarrilaren 5a) Espainiako Gerra Zibilaren biktimetako bat izan zen Mallorcan, Espainiako Alderdi Komunistarekin zuen loturagatik. *Roges des Molinar* izeneko taldekideekin fusilatu zuten Porreresko hilerrian.

Gertaerak
---------

Palma Mallorcako Soledad auzoko 34. zenbakian bizi zen, Sant Rafel kalean. 1936ko abenduaren 31n Can Salesko espetxean sartu zuten, Hermanitas de los Pobres (Behartsuen Senidetxoek) zuzendutako hospizioan, eta emakumeen espetxe gisa egokitutakoan.1937ko urtarrilaren 5ean fusilatu zuten Porreresko hilerrian, Aurora Picornell, Catalina Flaquer eta Antonia Pascual Flaquer eta Maria Pascual Flaquer alabekin batera 

Zenbait iturrik adierazi dutenez, Belarminak ez zuen loturarik kartzelan egondako gainerakoekin, eta errakuntza izan zelako hipotesia egin da.

Ikus, gainera
-------------

* Roges des Molinar

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Ginard I Féron, David.  (2011). «Entre el castigo y la redención. Las mujeres encarceladas en las Islas Baleares (1936-1943)» *Stud. hist, Hª cont.* 29: 237-266. ISSN 0213-2087..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106451665
* Commonscat Multimedia: Belarmina González Rodríguez

---

 |

* Wd Datuak: Q106451665
* Commonscat Multimedia: Belarmina González Rodríguez
**Marie Fillunger**, ezaguna **Fillu** ezizenez (Viena, Austria, 1850eko urtarrilaren 27a - Interlaken, Suitza 1930eko abenduaren 23a) austriar soprano abeslaria eta ahots-irakaslea izan zen. eta Eugenie Schumannen (Robert eta Clara Schumannen alaba) bikotea denbora luzean.

Bizitza
-------

Fillunger Vienan jaio zen. Vienako Kontserbatorioan ikasi zuen, 1869tik 1873ra, Mathilde Marchesiren babesean. Gero, Johannes Brahmsen gomendioz, Hochschulen ikasi zuen, Berlinen, 1874an, Amalie Joachim-en babesean. Hantxe ezagutu zuen Eugenie Schumann urte berean. Eugenie Clararen eta Robert Schumannen alabetako bat izan zen, eta Clara eta Fillunger maitale bihurtu ziren. Schumann etxea oinarri hartuta hainbat urtez, lehenik Berlinen eta gero 1878ko Frankfurten. Fillunger Ingalaterrara joan zen 1889ko urtarrilean, Eugenieren ahizparekin, Marie Schumannekin, izandako liskarraren ondoren. Eugenie 1892an elkartu zen eta bertan egon zen 1912ra arte, Marierekin Suitzan berriro elkartu zenean. Fillunger Vienara itzuli zen.

Musikari ibilbidea
------------------

1889an Londresen eta Kristalezko Jauregian kantatu zuen Beethovenen Choral Sinfonian. Ingalaterran, Fillunger oso estimatua zen. Lieder abeslari gisa finkatu zen, batez ere Schubert eta Brahmsen errepertorioan, bere obra askoren estreinaldiak eman baitzizkioten. 1891n Australia eta 1895ean Hego Afrika bisitatu zituen Sir Charles Hallérekin, eta, azkenik, Royal Manchester College of Music-eko irakasleekin elkartu zen, Lehen Mundu Gerra hasi aurretik uko egin baitzion. Fillunger eta Eugenie 1919an bildu ziren Mattenen, Suitzako Interlakenetik gertu.

Heriotza eta legatua
--------------------

Fillunger Interlakenen hil zen. Eugenie eta Marie Schumannen ondoan lurperatuta dago, Gsteigeko hilerrian, Wilderswilgo herri hurbilean. Obituario bat The Musical Times, Vol.-en irakur daiteke. 72, Ez. 1056 (1931ko otsailaren 1a), or. 175–176.

Eugenie Schumannekin izan zuen harreman luzea Eva Rieger musika historialari alemaniarraren zenbait artikulutan aipatua da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Marie Fillunger Biography | HowOld.co» *www.howold.co* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
2. ↑   «About: Marie Fillunger» *dbpedia.org* (Noiz kontsultatua: 2022-12-14).
3. ↑  Alexander Waugh, *The House of Wittgenstein: A Family at War*, 2008, ch. 44 'The Death of Mrs Wittgenstein

Kanpo estekak
-------------

* Fillunger eta Eugenie Schumannen arteko gutunak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88147
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32750533
* ISNI: 0000 0000 5296 1904
* GND: 11651387X
* LCCN: nr2003002458
* SNAC: w6ck2n32
* Open Library: OL1511419A

 |

* Wd Datuak: Q88147
**Catalina Flaquer, Na Catalina Torreta** izenez ere ezaguna (Capdepera, Balearrrak, 1876 - Porreras, Balearrak, 1937ko urtarrilaren 5a) aktibista politiko espetxeratua eta torturatua izan zen alabak non zeuden ez esateagatik. *Roges des Molinar* izeneko taldekideekin fusilatu zuten Porrerasko hilerrian.

Biografia
---------

Catalinak saskiak egiten zituen El Molinar auzoko bere etxean. Langile auzoa zen, arrantzaleena, eta lehenengo gas eta larrugintzako beharginena. .

Catalinak iritzi politiko sendoak zituen, eta emakumea askatzeko eta bizitza politikoan bete-betean parte hartzeko borrokatu zen. Ideologia komunistakoa, Antonia eta Maria Pascual Flaquer alabekin batera, *Les Roges des Molinar* izenez ezagutzen ziren.

1934an, Emakumearen Nazioarteko Eguna ospatu zen lehen aldiz Mallorcan, martxoaren 8an, beren eskubideak erreklamatzeagatik fabrika batean erre zituzten 129 emakume amerikar oroitzeko. Egun horretan parte hartu zuten Aurora Picornellek eta beste emakume batzuek, bai Antonia Rigo bezalako errepublikanoek, edo sozialistek, hala nola Pilar Sánchezek. Horiek guztiek, Palman egin zituzten lau mitinetan, oinarrizko elikagaiak garestitzea, umezurztegien beharra umeentzat, faxismoaren aurkako borroka eta Elizak gizartean zuen boterea murrizteko beharra izan zituzten ardatz, oztopo baitzen emakumea askatzeko.

Espainiako Gerra Zibilean, emakume horien bizitza zapuztu egin zen. Catalina Flaquer kartzelaratu eta torturatu egin zuten, alabak non zeuden esan zezan. Ez zuen ezer adierazi, baina, azkenean aurkitu egin zituzten alabak eta Ca'n Salas kaleko emakumeen kartzelara eraman zituzten ama-alabak..

1937ko urtarrilaren 5eko gauean, Catalina Flaquer eta bere alabak Porrerasko hilerrian fusilatu zituzten, Aurora Picornell eta Belarmina González Rodríguezekin batera.

Aintzatespenak
--------------

* Palma Mallorcakoan kale batek Catalina Fraquer izena darama

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Diccionari biogràfic de dones» *dbd.vives.org*.
2. 1 2   «La "Pasionaria" de Mallorca y las "Rojas del Molinar", f...» *El Plural*.
3. ↑   «Carrer Catalina Flaquer - Callejero de Palma de Mallorca - Callejero.net» *palma-de-mallorca.callejero.net*.

Bibliografia
------------

* Peñarrubia, I. (2008). Mugimendu feminista eta sufragi (Segle XX). Palma: Edicions Document Balear.
* Escartín, J. M.; Serrano, A. R. (1997). Mallorca Contemporànian eman du.' Palma: Edicions Document Balear.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20876948
* Commonscat Multimedia: Catalina Flaquer

---

 |

* Wd Datuak: Q20876948
* Commonscat Multimedia: Catalina Flaquer
**Julian Arteaga Saenz** (1850, Arbeitza, Allin – 1921eko urtarrilaren 4a, Iruñea) nafar arkitekto bat izan zen. Bere lanbidea nagusiki Iruñean burutu zuen.

Madrilgo Arkitektura Eskolan Arkitektura ikasketak burutu eta amaitu ondoren Tuteran bizitzen egon zen, 1988. urterarte bertako udal arkitekto karguan jardunez, urte horretatik aurrera Iruñean postu berdinean aritu zen. Bestalde, hiriko Arte eta Lanbideen Eskolan irakasle ere aritu zen.

Nafar hiriburuan hainbat proiektu garrantzitsu eta eraikin nabarmenen egilea izan zen, esate baterako Lehen Zabalgunearen (1889) eta Bigarren Zabalgunearen (1909) aurreproiektuak, Sarasate pasealekuan dagoen atari modernista duen eraikina (1908), Justizia Jauregia (1892, gaur egungo Nafarroako Parlamentuaren egoitza edo eraikina) eta Frantzisko Deuna Ikastetxe Publikoa (1902).

Kanpo estekak
-------------

* Julian Arteaga Sanz. Nafarroako Entziklopedia Handia[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25476178
* Commonscat Multimedia: Julián Arteaga Sáenz

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 143370
* GEN: 4246

 |

* Wd Datuak: Q25476178
* Commonscat Multimedia: Julián Arteaga Sáenz
**Rafael Ariztía Lyon** (Valparaíso, 1862 - ibid, 1929ko urtarrilaren 13a) Txileko politikaria eta enpresaburua izan zen. Zinegotzia, diputatua eta errepublikako senataria izan zen.

Biografia
---------

Rafael Ariztía Urmenetaren eta Ana Lyon Santa Mariaren semea zen. Valparaisoko Colegio Episcopal Seminario San Rafael ikastetxean ikasketak egin zituen.

María Teresa Brown Casesekin ezkondu zen eta harekin bi seme izan zituen.

Bizitza publikoa
----------------

Nekazari lan egin zuen Quillotan, Las Palmaseko bere Hacienda-n ( Valparaísoko Unibertsitate Katoliko Pontifikaleko agronomia fakultateko egungo egoitza nagusia), eta bertan Europatik inportatutako garaiko azken aurrerapenak aurkeztu zituen, nekazaritzari dagokionez.

Beste jarduera batzuen artean, meatzaritzako industrialaria ere izan zen, Lirquéneko Karboniferoen Konpainiako zuzendaria eta 1923an Sociedad Fábrica de Cemento Melóneko presidentea eta San Martin de Quillota Ospitaleko administraria.

Quillota hiriko parrokoak, Rubén Castro Rojasek, hala eskatuta, anaia maristeen kongregazioaz arduratzen zen orduan Quillota Institutua deitzen zenaren fundazioa finantzatzen lagundu zuen (ikastolak bere izena Rafael Ariztía Institutua izango zuen hil ondoren), humanitateen irakaskuntzara zuzendua, 300 ikaslerentzako lekua duena.

Bere ekimen handietako beste bat Valparaisoko Unibertsitate Katoliko, Industrial eta Politeknikoaren sorrerarekin lotutako proiektua izan zen, Rubén Castro Rojas presbitero bera izan zen bere lehen errektorea.

Bera izan zen Santiagoko Ariztía Jauregia, Alberto Cruz Montt arkitektoak egindako lana eta Viña del Mar Ariztía Jauregia, Ettore Petri arkitektoaren lana eraikitzeko agindua eman zuena. Viña del Mar-ko Kluba, Valparaísoko Kluba, Santiagoko La Unión Kluba eta Nekazaritzako Sozietate Nazionaleko kide izan zen.

Karrera politikoa
-----------------

Alderdi kontserbadoreko kidea zen.

* Quillotako erregidora 1891an
* Limache eta Quillotako diputatua, 1897 eta 1903 artean (2 aldi). Epe horietan, Hauteskunde, Eskaera eta Elizako Enpresa Batzorde iraunkorretako eta Barne Polizia Batzordeko kide izan zen.
* Viña del Mar-ko alkatea, 1915 eta 1916 artean.
* Llanquihue-ko senataria, 1918 eta 1924 artean. Garai horretan Gerra eta Itsas Armadako eta Nekazaritza, Industria eta Trenbideetako batzorde iraunkorreko kidea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Valparaísoko Unibertsitate Katoliko Pontifikala
* Rafael Ariztía Institutua
* Ariztía Jauregia Viña del Mar-en
* Club Viña del Mar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16624070
* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q16624070
*Ez nahasi Antton Mendizabal* *edo Anton Mendizabalekin.*

  

**Antxon Mendizabal Etxabe ‘Tonino’** (Arrasate, Gipuzkoa, 1946 - Bilbo, Bizkaia, 2016ko apirilaren 11) EHUko irakasle eta militantea izan zen. Kooperatibismoa, autogestioa eta desazkundea ardatz izan zituen.

Biografia
---------

1946an jaio zen Arrasaten, eta han San Viator ikastetxean eta Eskola Politeknikoan ikasi zuen. 1963an ETAn sartu zen, herriko gazte talde batekin batera.

Elgoibarren beste kide batekin goi-tentsioko kable batean ikurrina bat jartzen ari zela, laguna atxilotu eta berak ihes egin zuen. Horren ondorioz, azkenean epailearen aurrean aurkeztu eta denbora laburrez kartzelan izan zen. 1968an ihes egin zuen Ipar Euskal Herrira, gero Parisera eta azkenik Lovainara (Belgika), non ekonomia ikasketak egin zituen.

1977ko amnistiarekin itzuli zen Arrasatera eta, besteak beste, Euskadiko Kutxan jardun zuen lanean lau urtez. 1985ean hasi zen irakasle EHUko Kazetaritza eta Gizarte Zientzien Fakultatean, ekonomia klaseak emanez. Kooperatibismoa, autogestioa, globalizazioa eta desazkundea izan dira bere ikergai nagusietakoak. EHUko Gezki erakundeko kidea ere bazen.

Kezka sozial eta politiko handikoa izen zen, Euskal Herriaren independentzian eta sozialismoan sakonki sinesten zuen pertsona. ETAn jardun ondoren ere ezker abertzalearen inguruan ibili zen beti, baina harekiko lotura organikorik izan gabe.

Lanak
-----

Inguma datu -basean berakeuskaraz emandako 19 hitzaldi, 5 artikulu eta liburu bi hauek jaso dira:

* *Globalizazioa eta autoeraketa : joerak, mugak eta aukerak* Lanki Ikertegia, Mondragon Unibertsitatea [2005] ISBN 84-608-0306-6
* *Ekonomia sozialaren erronkak kapitalismo globalean* Udako Euskal Unibertsitatea 2004 ISBN 84-8438-049-1

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Letona, Xabier.  (2016-04-12). «Antxon Mendizabal EHUko irakasle eta militantea hil da» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.
2. ↑    *Globalizazioa eta autoeraketa : joerak, mugak eta aukerak.*  Lanki Ikertegia, Mondragon Unibertsitatea [2005] ISBN 84-608-0306-6. PMC 433324156. (Noiz kontsultatua: 2020-02-10).
3. ↑    *Ekonomia sozialaren erronkak kapitalismo globalean.*  Udako Euskal Unibertsitatea 2004 ISBN 84-8438-049-1. PMC 433051878. (Noiz kontsultatua: 2020-02-10).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23796594

 |

* Wd Datuak: Q23796594
Intersexualitatearen ikurrak gehitzen dituen bandera, 2021ekoa.
**Harrotasunaren bandera inklusiboa** edo **Progress Pride** bandera LGBT banderaren aldagai bat da, 2018an sortua, zenbait komunitateren inklusioa adierazi nahi duena.

Sorrera eta garapena
--------------------

2018ko ekainean, Daniel Quasar diseinatzaileak sortu zuen Trans harrotasunaren banderako elementuak barne hartuz, inklusioa eta aurrerabidea (*progress*) kontzeptuak azpìmarratzeko. Banderaren diseinua azkar hedatu zen sare sozialetan Progress Pride Flag izenarekin ingelesez. Sei marrako ostadarraren diseinua oinarri gisa mantentzen den bitartean, aurrerabidea adierazten duen hiruki forma bat ageri da ezkerretik aurrerantz, beltz, marroi, urdin, arrosa, eta zuria batuz. Trans pertsonez gain bereziki pertsona beltz edo arrazializatuak ere sartu nahi izan zituen kontzeptuan diseinatzaileak. Egileak aurreranzko seinale gisa bideratu zuen hirukia, baina banderaren ertzean kokatu ere bai, aurrerabide hori egin egin behar delako oraindik.

Bandera honek zenbait aldagai izan ditu harrezkero, ezagunena agian bloke hori bat eta zirkulu morea gehitzen duena: intersexualitatearen banderaren ikurraren gehiketa hau Valentino Vecchiettik sortu zuen 2021ean Erresuma Batuko Intersex Equiality Rights erakundearekin elkarlanean.

Mikel Martin euskal LGTBI ekintzaila, trans eskubideen aldeko 2022ko protesta batean Donostian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Beyond The Rainbow» *www.uclansu.co.uk* (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).
2. ↑    gaztezulo. «HARROTASUNAREN BANDERA BERRITU EGIN DA INKLUSIBOAGOA IZATEKO» *Gaztezulo* (Noiz kontsultatua: 2023-03-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96633914
* Commonscat Multimedia: Progress Pride flags

---

 |

* Wd Datuak: Q96633914
* Commonscat Multimedia: Progress Pride flags
**Lucila Gamero Moncada** (Danlí, 1873ko ekainaren 12a - San Pedro Sula, 1964ko urtarrilaren 23a) mediku, zirujau eta Hondurasko emakume idazle aitzindaria zen. Hondurasko feminismoaren sustatzailetzat ere hartzen da.

Biografia
---------

Manuel de Adalid Gamero Idíaquez doktorea eta Camila Moncada Lazo izan zituen guraso.

Guatemalako Unibertsitatean ikasi nahi bazuen ere, debekatu egin zioten. Hala ere, Hondurasen egin zituen ikasketak, eta 1924an mediku eta zirujau diploma lortu zituen, Hondurasko Unibertsitate Nazional Autonomoan. 1924an, Danliko ospitaleko zuzendaria izan zen, eta osasun-aholkulari gisa ere aritu zen.

Bere obra literarioak eleberri hispanoamerikarraren erromantizismo berantiarra hartzen du; maitasuna eta familia dira bere gai nagusiak. *Blanca Olmedo* (1908) da bere eleberririk ezagunena.

Argitalpenak
------------

Besteak obra batzuen artean hurrengo eleberri hauek idatzi zituen:

* *Amelia Montiel* (1892)
* *Adriana y Margarita* (1893)
* *Páginas del corazón* (1897)
* *Blanca Olmedo* (1908)
* *Betina* (1941)
* *Aída*, novela regional (1948)
* *Amor exótico* (1954)
* *La secretaria* (1954)
* *El dolor de amar* (1955)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lucila Gamero de Medina» *www.loqueleo.com*.
2. ↑   «Lucila Gamero de Medina y su presencia en la comunidad universitaria» *Diario La Tribuna* 2019-03-31.
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6697201
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7512041
* ISNI: 0000 0000 6650 9775
* BNF: 12706396s (data)
* GND: 1089612745
* LCCN: n86813327
* SUDOC: 086109529

 |

* Wd Datuak: Q6697201
**Jorge Sepúlveda**, jaiotze izenez **Luis Sancho Monleón** (Valentzia, 1917 - Palma Mallorcakoa, 1983ko ekainaren 16a) espainiar bolero eta pasodoble abeslaria izan zen.

Biografia
---------

Gerra Zibilean sarjentu errepublikanoa izana, Albaterako kontzentrazio-esparrutik igaro ostean, 1941ean kontulari bezala lan egin zuen, baina Zaragozara abeslari gisa lan egiteko asmoz joan eta handik Madril hiriburura zuzendu zen, bertan 1942an Casablanca aretoan abeslari ibilbideari ekin zion. Diskoak grabatzen hasi eta bere abestiak irratiaren bidez ospetsu bihurtu ziren, bereziki garai hartan oso entzunak ziren eskainitako abestien irratsaioei esker hedatu ziren, hauetan modako orkestra eta abeslariek zuzenean jotzen zuten.

Bere ibilbidearen gailurra 1940ko hamarkada eta 1950eko hamarkadan boleroekin bizi izan zuen: *Limosna de amor*, *Monísima* (txotisa), *El mar y tú*, *María Dolores*, *Bajo el cielo de Palma*, *Dos cruces*, *A escondidas*, *Campanitas de la aldea*, *Mi casita de papel*, *Malvarrosa*, *Qué bonita es Barcelona*, *Quiero llevarme tu amor*, *La noche que te conocí*, *Tres veces guapa* (pasodoble), *Monasterio de Santa Clara*, *Santa Cruz* edo *Sombra de Rebeca* eta bereziki bere bi abesti entzutetsu edo ezagunenak diren *Mirando al mar* eta *Santander*.

1960ko hamarkadan jada boleroak ez ziren espainiarren musika gogokoena, italiar baladen eta anglosaxoi musikaren etorrerarekin batera bere izarraren gainbehera iritsi zen. Halere, 1970eko hamarkadan TVE telebista kateak Mundo Camp saioa martxan jarri eta bere antzinako abesti arrakastatsuenen berpizkundea sorraraztearekin batera, Sepúlveda eszenatikoetara itzuli eta bere diskoak berrargitaratu egin ziren.

Kanpo estekak
-------------

* *Mirando al mar* abestiaren Jose Sepúlvedaren bertsioa entzungai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**
* *Santander* abestiaren Jorge Sepúlvedaren bertsioa entzungai. Youtube.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11685414
* Commonscat Multimedia: Jorge Sepúlveda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130844104
* ISNI: 0000 0000 8974 2625
* BNE: XX869089
* LCCN: no2012092112
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11685414
* Commonscat Multimedia: Jorge Sepúlveda
Lupe Serrano, 2022
**Lupe Serrano**, jaiotzaz **Guadalupe Martínez Desfassiaux** (Santiago, Txile, 1930eko abenduaren 7a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2023ko urtarrilaren 16a), txiletar balleteko dantzaria eta dantza-irakaslea izan zen. Mexikon egin zuen bere karrera, eta ondoren Estatu Batuetan, non American Ballet Theatre konpainiako kide izan zen.

Biografia
---------

Txileko Santiagon jaio zen, Luis Martínez Serrano orkestra zuzendari espainiarraren eta Luciana Desfassiaux mexikarraren alaba. Gurasoak Mexikon ezkondu ziren arren, bikotea Hego Amerikan zehar bidaiatzen ari zen Martinezen bira musikal baten ondorioz. Lupe jaio ondoren, aita gaixotu egin zen eta familia Txilen egon zen urte batzuetan. Serranok txikitatik erakutsi zuen dantzarekiko interesa, eta lehen klaseak herrialde hartan jaso zituen.

2023ko urtarrilaren 16an hil zen New Yorken 92 urte zituela.

Lan ibilbidea
-------------

### Dantzari

12 urte zituela Mexikora joan zen familiarekin eta Nelsy Dambré dantzariaren irakaskuntzapean ikasi zuen. Dambré dantza-konpainiako eta Mexiko Hiriko Balleteko kide izan zen. Jose Limonen dantza modernoko eskolak ere jaso zituen Mexikoko Dantza Akademian. 18 urte zituela, Alicia Alonso dantzari kubatarrarekin bira batean parte hartu zuen Ertamerika eta Kolonbian zehar.

1951n, Mexikotik New Yorkera joan zen Serrano, eta han Monte-Carloko Ballets Russes konpainiarekin bat egin zuen. Estatu Batuetan, Kanadan eta Venezuelan birak egin ondoren, American Ballet Theatre konpainian hasi zen 1953an. Han George Balanchine, William Dollar, Antony Tudor eta Jerome Robbins koreografoekin lan egin zuen. Lehen dantzaria edo 'prima ballerina' izatera iritsi zen eta eszenatokiak ez zituen utzi 1971ra arte.

### Dantza-irakasle

Dantzari-ibilbideaz gain, dantza-eskolak eman zituen. 1968an hasi zen unibertsitatean eta Milwaukeeko kontserbatorioan. Illinoiseko Arte Akademia Nazionalean eta Pensilvaniako Balet Eskolan ere irakatsi zuen.

Familia
-------

1957an Kenneth Schermerhorn orkestra-zuzendariarekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Erica.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Luis Martínez Serrano» *Sociedad de Autores y Compositores de México*.
2. ↑   **(Ingelesez)** «Lupe Serrano, Ballerina of Power and Fire, Is Dead at 92» *DNyuz* 2023-01-17 (Noiz kontsultatua: 2023-01-18).
3. ↑   «Serrano, Lupe (1930-VVVV). » MCNBiografias.com» *www.mcnbiografias.com*.
4. 1 2 3   «Lupe Serrano» *American Ballet Theatre*.
5. ↑   **(Ingelesez)** Bauer, Claudia.  (2023-01-17). «Lupe Serrano, Ballerina of Power and Fire, Is Dead at 92» *The New York Times* (Noiz kontsultatua: 2023-01-18).
6. ↑   Michel, Manuel.  (octubre de 1955). *Lupe Serrano.*  X, 24-25 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20638929
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315554431
* ISNI: 0000 0004 4793 7802
* GND: 1199286087
* LCCN: no2007066985
* BIBSYS: 6086436

 |

* Wd Datuak: Q20638929