recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ziklox Garaialde** 1980ko hamarkadan Alegian (Gipuzkoa) sortutako musika taldea izan zen.

Historia
--------

Ziklox Garaialde 1986an sortu zen, Alegiako Bulebarrean zegoen matadero zaharrean eta beste gazte talde bati eskatutako tresnekin. Ideia gorpuztu, Ciclos Garaialde bizikleta lantegia —taldeari izena emango zion lokala— atondu, eta horrela hasi ziren Paulo Garaialde (baxua eta koroak), Joxe Manual Garmendia "Piti" (ahotsa eta turuta), Iñaki Navarro (gitarra eta koroak) eta Xabi Navarro (bateria eta koroak).

1986ko Alegiako festetan barra bat muntatu zuten herriko Bulebarrean, tresnak erosteko dirua lortzeko asmoz. Festa programazio propioa antolatu zuten. 1987ko festetan ere errepikatu zuten, eta 1988an, taldea "desegin" ta gero, sortu berria zen Alegiako gaztetxearen esku geratu zen Bulebarreko "jaien" antolakuntza. *Festa alternatiboak* esaten diete.

1995ean hil zen Ziklox Garaialde, kide sortzailea zen Paulito joan zenean. Ordutik, zenbait berragerpen izan ditu, betiere une jakin bateko ekitaldi berezitzat, taldea berpizteko inongo asmorik gabe.

2010 eta 2011 urteen artean diskoa grabatu zuten, eta 2011ko ekainean argitaratu. 25 urte eta gero, lehen diskoa kaleratu dute, *Urteak ez dira alferrik pasatzen* izenarekin.

Taldekideak
-----------

### Hasierako formazioa (1986)

* "Piti" Garmendia: ahotsa eta turuta.
* Iñaki Navarro: gitarra
* Xabi Navarro: bateria
* Paulo Garaialde: baxua

### Bigarren formazioa (1995)

* Aitor Irazustabarrena: ahotsa
* Iñaki Navarro: gitarra
* Txarli Gesteira: gitarra
* Xabi Navarro: bateria
* Mikel Navarro: baxua
* Iñigo Balerdi: tronpeta

### Hirugarren formazioa (2010-11)

* Xabi Navarro: ahotsa
* Aitor Irazustabarrena: ahotsa
* Iñaki Navarro: gitarra eta baxua
* Txarli Gesteira: gitarra
* Manex Elola: gitarra
* Gari Zubillaga: bateria
* Julen Goikoetxea: bateria
* Unai Iraola: baxua
* Iñigo Balerdi: tronpeta
* Kolaborazioak (Eñaut Zabala, gitarra; Martzel Navarro, bateria; Ibon Azpilikueta, alboka; eta Iker Iriarte, koplak)

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen argazki eta bideo bilduma.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269343

 |

* Wd Datuak: Q12269343
**Azpirotz** Larraungo lekua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 73 biztanle zituen.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Azpirozko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 78 | 77 | 75 | 69 | 70 | 74 | 72 | 73 | 75 | 72 | 73 | 72 | 64 | 62 | 65 | 62 | 62 |

Klima
-----

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Inguru naturala eta kokapena
----------------------------

Azpirotz, elizako arkupetik dagoen ikuspegia
Izen bereko mendateari ematen dio izena, errepide horrek herria bera zeharkatu ez arren. 1995ean A-15 autobiaren Leitzarango tartea inauguratu arte, trafiko-karga handia igarotzen zen Iruñea (36.5 km-tara) eta Tolosa (26 km-tara) lotzen zituen errepide-tarte bihurri horretatik. Egun, berriz, autobiak herriaren gainetik (iparraldetik) mozten du mendia. Herritik maldan gora zuzenean **Mergelu** gailurra dago (912 m); bertakoek **Goiko Malkorra** ere deitzen diote.

Ipar-mendebaldean Gorriti, ipar-ekialdean Uitzi, hegoaldean Albiasu, ekialdean Lekunberri eta mendebaldean Lezaeta eta Intza mugakide ditu.

Ondarea
-------

Etxeak maldan banatzen dira goialdean dagoen eta bista panoramikoa duen San Esteban elizatik behera. Etxeak zonaldeko besteak bezalakoak dira eta batzuek bailararen armarria dute etxearen aurrealdean. Parrokiak interes berezia du, protogotikoa baita, XIII. mende hasierakoa.

Ikus, gainera
-------------

* Leitzaldea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Instituto Nacional de Estadística. (Spanish Statistical Institute).*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-05).
2. ↑    *Azpirotz - Lezaeta.*  (Noiz kontsultatua: 2017/07/05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* Azpirotz-Lezaeta udal webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2875214
* Commonscat Multimedia: Azpirotz

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00685/eu\_a\_6855/a6855

 |

* Wd Datuak: Q2875214
* Commonscat Multimedia: Azpirotz


| Larraungo kontzejuak |
| --- |
| **Kontzejuak**: Albiasu • Aldatz • Alli • Arruitz • Astitz • Baraibar • Errazkin • Etxarri • Gorriti • Iribas • Madotz • Mugiro • Oderitz • Uitzi
**Lekuak**: Azpirotz • Errazkin • Lezaeta
**Jaurerria**: Eraso |
**Ñuble eskualdea** (gaztelaniaz: *Región de Ñuble*) Txileko lehen ordenako 16 dibisio administratiboetako bat da. Bere hiriburua Chillán da.

2018ko irailaren 6an sortu zen Ñuble probintzia bereizi zenean eskualde berria eta 3 probintzia berriak sortzeko.

Eskualdeak Ñuble ibaiaren izena du.

Geografia
---------

Ñuble eskualdeak 13,178.5 km2 (5,088.2 sq mi) azalera du

Maule eskualdea iparraldean, Argentina ekialdean, Biobío eskualdea hegoaldean eta Ozeano Barea mendebaldean ditu mugak.

Eskualdeko ibai nagusiak:

* Itata ibaia, 140 km (87 mi) luzea da.

* Ñuble ibaia.

Mendirik altuenak Andeetan daude, eskualdeko ekialdean; Mendi hauek Nevados de Chillán dira.

### Klima

Chillán klima mediterranearra da, **Csb** Köppen klima sailkapenean.

Chillángo urteko batez besteko prezipitazio kopurua 696 mm (27.4 in) da. Batez beste prezipitazio gehien duen hilabetea ekaina da 185.4 mm (7.3 in) prezipitazioekin. Batez beste prezipitazio gutxien duen hilabetea otsaila da batez beste 2.5 mm (0.1 in).

Urteko batez besteko tenperatura Chillanen 14.4 °C (57.9 °F) da. Hilabete beroena, batez beste, urtarrila da, batez beste 21.1 °C (70.0 °F) tenperaturarekin. Batez beste hilabete freskoena uztaila da, batez beste 8.3 °C (46.9 °F) tenperaturarekin.

Biztanleria
-----------

2002az geroztik (azken errolda nazionala), 438.103 biztanle zeuden eskualdean, biztanle dentsitatea 33,2 biztanle/km² emanez. Hiriko biztanleria 285.108 pertsona zen (guztiaren % 65).

Probintziako hiririk handiena, 2002an, Chillán da, bere hiriburua, 146.701 biztanle dituena. Beste hiri batzuk San Carlos (29.359 biztanle) eta Chillán Viejo (18.827 biztanle) dira.

Probintziak eta komunak
-----------------------

Ñuble Eskualdeak 3 probintzia eta 21 komuna ditu:


| Ñuble eskualdeko komunak |
| --- |
| 

| Probintzia | Hiriburua | Komunak |
| --- | --- | --- |
| Itata | Quirihue | **1** Cobquecura |
| **2** Coelemu |
| **3** Ninhue |
| **4** Portezuelo |
| **5** Quirihue |
| **6** Ránquil |
| **7** Treguaco |
| Diguillín | Bulnes | **8** Bulnes |
| **9** Chillán Viejo |
| **10** Chillán |
| **11** El Carmen |
| **12** Pemuco |
| **13 Pinto** |
| **14** Quillón |
| **15** San Ignacio |
| **16** Yungay |
| Punilla | San Carlos | **17** Coihueco |
| **18** Ñiquén |
| **19** San Carlos |
| **20** San Fabián |
| **21** San Nicolás |

 |  |

Lotutako orriak
---------------

* Txileko eskualdeak

| * i
* e
* a
Txileko eskualdeak |
| --- |
| XV Arica eta Parinacota  •  I Tarapacá  •  II Antofagasta  •  III Atacama  •  IV Coquimbo  •  V Valparaíso  •  VI O'Higgins  •  VII Maule  •  Ñuble  •  VIII Biobío  •  IX Araucanía  •  XIV Los Ríos  •  X Los Lagos  •  XI Aisén  •  XII Magallanes  •  RM Santiagoko Metropolitarra | Txileko banderaTxileko bandera |


| * i
* e
* a
< Ñuble eskualdeko komunak > |
| --- |
| Diguillín | 
* Chillán
* Chillán Viejo
* Bulnes
* Quillón
* Pemuco
* San Ignacio
* El Carmen
* Yungay
* Pinto

 |  |
| Itata | 
* Cobquecura
* Treguaco
* Coelemu
* Quirihue
* Ninhue
* Portezuelo
* Ránquil

 |
| Punilla | 
* San Carlos
* San Nicolás
* Ñiquén
* Coihueco
* San Fabián

 |
Ñandutia
**Ñandutia** (guaranieraz: *ñanduti*) Paraguaiko parpaila tradizionala da. Ñanduti hitzak amarauna esan nahi du guaranieraz.

Euskarri bat erabiliz jostorratzez brodatutako parpaila da. Hari zuriz josia, motibo geometriko eta zoomorfiko koloretsuak izan ohi ditu. Ñandutitik sortutako ehuna jantziak, erlijio-apaingarriak, kapelak, haizemaileak eta beste hainbeste apaingarri egiteko erabiltzen da.

Paraguaiko Kongresuak *Ñandutiaren Egun Nazionala* instituzionalizatu zuen 2018ko 6105 zenbakidun legearen bidez, ospakizun-data, urtero, urriko bigarren igandean ezarriz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Ley nº 6105 que institucionaliza el segundo domingo del mes de octubre, de cada año, como el Día Nacional del Ñandutí.*  2018-06-22 (Noiz kontsultatua: 2020-08-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q292834
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q292834
***Ängelholmeko Objektu Hegalari Ezezagunari monumentua*** Suediako Ängelholmeko Kronoskogen auzoan altxatu den monumentua da. Europa osoan antzeko beste bi monumentuak bakarrik daude: *Emilcingo Objektu Hegalari Ezezagunari* (Polonian) eta Eskoziako Livisngstonen Robert Taylorri gertatutakoari eskainitakoa.

Historia
--------

1963an eraiki zen, Kronoskogen inguratzen duten basoetako soilgune batean; garai hartan "eskala handiko proba-hegaldi" ugari ikusi ziren bertan. Ängelholmeko OHEren monumentuak 1946ko maiatzaren 18an OVNI baten lurreratzea gogorarazten du, Gösta Carlsson izotz-hockeyko jokalari suediarrak ikusi zuena. Monumentua zementuz egindako aparatuaren eta lurreratzeak utzitako aztarnen eskalako erreprodukzio bat da.

Clas Svahnek, UFO-Sverigeko presidenteak, kasua ikertu zuen eta liburu bat idatzi zuen, Gösta Carlssonekin batera, gertakariari buruz. Bere ustez, ez dago froga sinesgarririk gertaera hori Carlssonek kontatu zuen moduan gertatu zela esateko.

Iruditegia
----------

* Sarbidea.Sarbidea.
* Monumentua zerutik ikusita.Monumentua zerutik ikusita.
* Gertutik ikusita.Gertutik ikusita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1466589
* Commonscat Multimedia: Ängelholm UFO Monument

---

 |

* Wd Datuak: Q1466589
* Commonscat Multimedia: Ängelholm UFO Monument
**Zirrostratuak** goi mailako hodei mehe eta, gehienean, uniformeak dira, izotz kristal txikiz osatutakoak eta halo izeneko gertaera meteorologikoa sortarazten ahal dutenak.

Motak
-----

### Zirrostratu espezieak

Hodei genero honetan bi espezie daude :

* *Cirrostratus fibratus*
* *Cirrostratus nebulosus*

### Zirrostratu aldaerak

* *Cirrostratus duplicatus*
* *Cirrostratus undulatus*

Sorrera
-------

5.500 eta 10.000 m arteko garaieran sortzen dira. Fronte sistema baten aurrean eratzen hasten dira. Hasieran nebulosus motakoak izaten dira eta ondoren fibratus motara altatzen dira. Zeruko eremu zabalak estaltzen dituzten errezel garden edo esnekarak dira baina askotan, oso finak baldin badira, hautemangaitzak izan daitezke.

Prezipitazioak
--------------

Ez dute prezipitaziorik ekartzen oso altu baitaude eta geruza finak eratzen baitituzte. Hala ere fronte sistema bat datorrela iragartzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pretor-Pinney, Gavin (2006). *Guía del observador de nubes*. Salamandra, ISBN 978-84-9838-130-6

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201564
* Commonscat Multimedia: Cirrostratus clouds

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201564
* Commonscat Multimedia: Cirrostratus clouds


| * i
* e
* a
Hodei motak |
| --- |
| Goi hodeiak | Zirruak (Ci) • Zirrostratuak (Cs) • Zirrokumuluak (Cc) |
| Erdi-mailako hodeiak | Altostratuak (As) • Altokumuluak (Ac) • Ninbostratuak (Nb) |
| Behe hodeiak | Estratuak (St) • Kumuluak (Cu) • Estratokumulu (Sc) • Kumuluninboak (Cb) |
**Odei** **Jainaga Larrea** (Eibar, 1997ko urriaren 14a) atleta gipuzkoarra da, xabalina jaurtiketan espezializatua. Gaur egun, xabalina jaurtitzeko Espainiako errekorra da, 84,80 metroko markarekin. Real Sociedad atletismo-klubekoa da 2020ko denboraldiaz geroztik. Lehenago, Eibarko Klub Deportiboan trebatua zen. Haren ama ere, Cristina Larrea, Espainiako txapelduna izan zen 1992, 1993 eta 1994an.

Ibilbidea
---------

2017an, 20 urte bete aurretik, Espainiako xabalina-jaurtitzailerik onena izan zen, 77,66 m-ko markarekin. 

2018ko otsailaren 11n, 23 urtez azpikoen Espainiako marka ondu zuen 77,95 m-ko jaurtiketarekin. Astebete geroago, otsailaren 18an, 80 m-tik gorako lehen jaurtitzailea izan zen, eta 80,64 m-ko Espainiako marka absolutua lortu zuen. Hala, 2003tik Gustavo Dacalen esku zegoen Espainiako errekorra hautsi zuen. Errekorra Manu Quijerak gainditu zuen 2019an.

2020ko abuztuaren 22an, Espainiako errekorra berreskuratu zuen, Leongo RFEAren kontrol batean 81,90 metroko jaurtiketa eginda. Irailaren 6an errekorra hautsi zuen berriro Madrilen, oraingoan 84,10 m-ko markarekin.

2021eko maiatzaren 29an Espainiako errekorra hautsi zuen berriro, 84,80 metroko jaurtiketa egin baitzuen Nazioen arteko Europako Txapelketan. Hala ere, denboraldi osoan zehar sorbaldarekin arazoak izan zituen eta ezin izan zuen Joko Olinpikoetako kalifikazio txanda gainditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Real Federaci�n Espa�ola de Atletismo» *www.rfea.es* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
2. ↑    Eizmendi, Imanol Magro. «Beste bat 80 metrotik gora bizitzen» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Odei Jainaga recupera el récord de España» *El Diario Vasco* 2020-08-22 (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
4. ↑    Berria. «Odei Jainagak marka berria ezarri du: 84,10 metro» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).
5. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2021-05-29). «Jainagak xabalinako Espainiako marka berria ezarri du, Tokioko minimotik 20 zentimetrora» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2021-08-06).

Kanpo estekak
-------------

* Odei Jainagaren fitxa RFEAren webgunean
* Odei Jainagaren fitxa IAAFen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54823844
* **Kirolariak**
* IAAF: 312172

 |

* Wd Datuak: Q54823844
Krakoviako **Tadeusz Kościuszkoren monumentua** (polonieraz: *Pomnik Tadeusza Kościuszki*), Poloniako brontzezko monumentu ezagunenetakoa da. Artista hauen lana da: Leonard Marconi, Varsovian jaiotako Lviv Unibertsitateko irakaslea, eta haren semea, Antoni Popiel eskultorea. Kościuszko Poloniako eta Amerikako independentziaren heroiaren brontzezko zaldizko estatua Alde Zaharraren Wawelgo Gazteluko mendebaldeko sarreran dago.

Wawelgo arkitektura-gunea, Kościuszko estatua (gorria) Ladislao IV.aren bastioi sendoaren gainean (iparraldean)
Estatua 1900. urtean sortu zen Tadeusz Kościuszko Sozietate berriaren ahaleginari esker, Marconi hil ondoren. Austriako gobernuak Poloniako banaketa inperialaren garaian ez zuen baimenik eman. Hogeita urte geroago, 1920-24 urtean, Poloniar estatuaren independentzia berrezarri zenean, Lehen Mundu Gerraren ondoren. Estatua 1940an alemaniarrek suntsitu zuten Poloniako okupazio naziaren garaian. Gaur egungo erreplika, 1960an eraiki zuten, Dresdengo (Alemania) herritarrek Krakoviari egindako opari bat da. Bere bikoiztua ere sortu zen Detroiten (Michigan) 1978an, Krakoviako herriaren opari gisa, Estatu Batuetako berrehungarren urteurrenaren ospakizunean.

Kościuszko-ren garaian Poloniako estatua bi aldiz banatu zuten ingurukoek: Errusia, Austria-Hungaria eta Prusia 1793. urtearen hasieran. 1794an, Kościuszko-k Krakoviako plaza nagusian matxinadara abiatu zen, Racławice-ko bataila garaile atera arren errusiar armada kopuruz nagusiaren aurka, Poloniako hirugarren eta azken banaketa tragikoa sortu zuen. Krakovia Galitziako probintzia austriarreko zatia bilakatu zen mende bat baino gehiagoan zehar. 1794ko altxamendua zuzendu aurretik, Kościuszko-k Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran borrokatu zuen Armada Kontinentaleko koronel gisa. 1783an, bere zerbitzuak onartzeko Kongresu Kontinentalak brigada-jeneral maila eta Estatu Batuetako herritartasuna eman zizkon. Tadeusz Kościuszko Suitzan hil zen 1817ko urriaren 15ean. Bere gorputza Solothurngo Jesuiten elizako kripta batean ehortzi zuten. Urte bat geroago, Wawelgo katedraleko San Leonardoren kriptara eraman zuten, bere monumentua dagoen gaurko lekuaren ondoan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7674490
* Commonscat Multimedia: Tadeusz Kościuszko Monument in Kraków

---

 |

* Wd Datuak: Q7674490
* Commonscat Multimedia: Tadeusz Kościuszko Monument in Kraków
**Zirkulu polar antartikoa** munduko bost paralelo nagusienetakoa da, zehazki 66º 33' 38" Hego latitudean dagoena. Paralelotik hegoaldera jotzen badugu, Antartikarekin topatuko dugu; aldiz, iparralderantz jotzen badugu, Hegoaldeko ingurune natural epelera helduko gara.

Zirkulu antartikoak eguneko eguzki izpien muga egiten du neguko solstizioan eta udako solstizioan aldiz, gaueko eguzki izpien muga.

Antartika izeneko kontinentea ia zirkulu polar antartikoaren barruan dago. Honek kontinentea mendebaldetik ekialdera zeharkatzen du: Penintsula antartikoaren iparraldetik, Ekialdeko Antartikan Enderby, Wilkes eta Adelia lurraldetatik eta Balleny uharteen artetik.

Ikus, gainera
-------------

* Berotze globala
* Zirkulu polar artikoa
* Hego Polo
* Hego Ozeanoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182657
* Commonscat Multimedia: Antarctic Circle

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182657
* Commonscat Multimedia: Antarctic Circle
**Zorotypus** **Zoraptera** intsektu Pterygota ordenako genero bakarra da, **Zorotypidae** familiaren barruan. 34 espezie bizidun ditu eta 9 espezie fosil ezagutzen dira.

Deskribapena
------------

Zoraptera izena grezieratik dator, *zor*, puroa eta *aptera*, hegorik gabekoa. Baina izena eman ondoren familia honetan hegoak zituzten hainbat kide aurkitu dituzte, beraz izena ez da oso zuzena.

3 milimetro luze diren intsektu txikiak dira, termiten antzekoak euren jarreran. Hemimetaboloak dira. Ahon barailak dituzte, cercus motzak, askotan segmentu bakarrokoak eta 9 segmentudun antena laburrak. Maxilak bost segmentu ditu, ezpainak 3 eta bietan segmenturik distalena luzatua dago.

Indibiduo gehienak apteroak dira, hegorik, begirik eta pigmentaziorik gabe. Eme batzuek eta batzuetan ar batzuek hegoak dituzte, espezie berdinaren baitan, hegoak dituzte, oso luze eta mintza estilokoak. Hegoak dituztenek begiak dituzte eta pigmentazioa. Polimorfismo hau ninfa direnean ere ikus daiteke. Egoera normaletan itsuak eta hegorik gabeko kideak gehiago dira, baina egoera gaizki jartzen bazaie hegoak eta begiak dituzten kumeak erruten dituzte.

Espezieak
---------

*Zorotypus acanthothorax* Engel & Grimaldi  

*Zorotypus amazonensis* Rafael & Engel  

*Zorotypus barberi* Gurney  

*Zorotypus brasiliensis* Silvestri  

*Zorotypus buxtoni* Karny  

*Zorotypus caudelli* Karny  

*Zorotypus ceylonicus* Silvestri  

*Zorotypus congensis* Ryn-Tournel  

*Zorotypus cramptoni* Gurney  

*Zorotypus cretatus* Engel & Grimaldi  

*Zorotypus delamarei* Paulian  

*Zorotypus goeleti* Engel & Grimaldi  

*Zorotypus guineensis* Silvestri  

*Zorotypus gurneyi* Choe  

*Zorotypus hamiltoni* New  

*Zorotypus hubbardi* Caudell  

*Zorotypus huxleyi* Bolivar & Coronado  

*Zorotypus javanicus* Silvestri  

*Zorotypus juninensis* Engel  

*Zorotypus lawrencei* New  

*Zorotypus leleupi* Weidner  

*Zorotypus longicercatus* Caudell  

*Zorotypus manni* Caudell  

*Zorotypus medoensis* Hwang  

*Zorotypus mexicanus* Bolivar  

*Zorotypus nascimbenei* Engel & Grimaldi  

*Zorotypus neotropicus* Silvestri  

*Zorotypus newi* (Chao & Chen)  

*Zorotypus philippinensis* Gurney  

*Zorotypus shannoni* Gurney  

*Zorotypus silvestrii* Karny  

*Zorotypus sinensis* Hwang  

*Zorotypus snyderi* Caudell  

*Zorotypus swezeyi* Caudell  

*Zorotypus weidneri* New  

*Zorotypus vinsoni* Paulian  

*Zorotypus zimmermani* Gurney

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Zorotypus*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q540502
* Commonscat Multimedia: Zoraptera
* Wikispecies Espezieak: Zoraptera

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300310489
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Zoraptera
* BOLD: 533231
* EOL: 1155
* GBIF: 1229
* ITIS: 103335
* NCBI: 30265
* Paleobiology Database: 183857

 |

* Wd Datuak: Q540502
* Commonscat Multimedia: Zoraptera
* Wikispecies Espezieak: Zoraptera
***Zazpi Haizetara*** munduko hainbat kultura, bizimodu eta paisaia lantzen dituen euskarazko bidaia aldizkaria da. 2008an sortua, euskaraz argitaratzen da eta Donostian du egoitza. Bidaiak lantzen ditu eta euskaldunek ere mundu osoan zehar bidaiatzea defendatzen du. Hilabetekaria den aldetik, hilabete bakoitzeko azken asteburuan argitaratzen da.  

Euren webguneko "Nor gara" sailean azaltzen dutenez, hain urrun ez dauden eta ezkutuko sekretuekin harritzen gaituzten leku horietarako ihesaldiak; abentura-bidaiak, atzera-aurrera turistikoetatik aldendutako toki ezkutuak, betitik amestutako paradisuak; lasaibidea, mendia, itsasoa, hiri handiak eta abar ezagutzeko gonbitez beteriko aldizkaria da.

Hedabidearen lantaldea kolaboratzaile eta fotokazetari zein argazkilari libreek osatzen dute: beste askoren artean, Juanma Costoya *El País*eko «El viajero»n, *7K* aldizkarian eta beste hainbaten idatzi izan duena; Xabier Bañuelos kolaboratzaile finkoa; Lucas Vallecillos fotokazetaria; Oriol Clavera argazkilaria; eta Marian Azkarate kolaboratzailea.

Edukiak
-------

Paperezko edizioari dagokionez hilabetero eduki berrituak argitaratzen dira. Lehen orrian harpidetzeko formularioa eta bigarrenean aurkibidea. Argazkiz hornitutako hainbat bidaia erreportajez gain, beste hainbat sail bereziz dago osatua aldizkaria: Proposamen tematikoa, Hitzorduak, Liburuen txokoa, Gogoan hartu eta Laburrak. Webgunea aldiz berdin mantentzen da. Portadan hileko azala dago eskuragarri PDF formatuan ikusteko baina bestelako eduki digital guztiak finko mantentzen dira.

Negozio eredua
--------------

Aldizkari digitalaren eduki guztiak doakoak dira eta PDF formatuan irakurtzeko eskaintza egiten da. Baina harpidetzeko aukera ere ematen zaie irakurleei. Urteko harpidetza (11 zenbaki urtean) Hego Euskal Herrian 15€koa da, Ipar Euskal Herrian 25€koa, Espainiako Estatuan 18€koa eta Europan 50€koa. Zazpi Haizetara aldizkariaren alde bakarrak 1,5 € balio ditu.

2012an Presst sortu zen, lehen kiosko digital euskalduna. Euskal Komunikabideen Hedapenerako Elkarteak bultzatutako ekimenak hiru euskal komunikazio talde garrantzitsu bildu zituen sarean. Goizeko 5etatik aurrera, Presst-en Gara-ren aleak egoten dira eskuragarri. Horrez gain, Gaur 8 gehigarria (larunbatetan ateratzen dena), igandeetako "7K" aldizkaria eta "Zazpi haizetara" bidaia aldizkaria izaten dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «ZAZPI HAIZETARA - Bidaiei buruzko zure aldizkaria, euskaraz» *www.zazpihaizetara.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
2. ↑   «ZAZPI HAIZETARA - Bidaiei buruzko zure aldizkaria, euskaraz» *www.zazpihaizetara.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
3. ↑   *elviajero.elpais.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
4. ↑    SLU, Herritar Berri. «7K revista dominical» *7K revista dominical* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
5. ↑   «ZAZPI HAIZETARA - Bidaiei buruzko zure aldizkaria, euskaraz» *www.zazpihaizetara.com* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
6. ↑    SLU, Herritar Berri. «GAUR8» *GAUR8* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331717

 |

* Wd Datuak: Q109331717
**Tadjourako golkoa** (somalieraz: *Badda Tajuura*; arabieraz: خليج تدجورا‎) Adengo golkoan sartzen den golko txiki bat da, Afrikako Adarrean kokatua. Bab el-Mandeben hegoaldean dago, Itsaso Gorriaren sarreran. Bere ur eta ertz gehienak Djibutirenak dira, Somalilandiaren zati den hegoaldeko ertzaren zati txiki batez gain. Guztira 347  km²-ko azalera du.

Golkoaren sarreran hainbat uharte txiki daude, handiena Moucha uhartea delarik. Golkoaren hegoaldean, Ghoubbet-el-Kharab and Assal (54 km²) aintzira daude. Geologikoki, golkoak, antzina, Assal aintziraraino hartzen zuen, gaur egun, itsas mailatik 180 metrora dagoena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q772806
* Commonscat Multimedia: Gulf of Tadjoura

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246960218
* GND: 4580159-9
* LCCN: sh91001518
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1112484

 |

* Wd Datuak: Q772806
* Commonscat Multimedia: Gulf of Tadjoura
**Libertoa**, nolabait, askatasuna eman zaion pertsona bat da, lehen esklaboa izan zena. Libertoak, esklabotza gizarte guztietan aurkitzen daitezkeen pertsonak dira.

Antzinako Erroma
----------------

Libertoek, inperio garaian, erromatar biztanleria guztiaren %5 osatzen zuten. Askatasuna lortzean, lehenago ez zuten abizen bat behar zutenez, euren lehengo jabearen *nomen-*a hartzen zuten. Hori, euren nagusi bihurtzen zen.

Klaudio enperadorearen agintaldian, libertoak erromatar burokraziako funtzionario gisa erabiliak izan ziren. Aipaturiko enperadoreak esklabotzari buruzko legedia onartu zuen. Honela, euren jabeek utzitako esklaboak, liberto bihurtzen ziren. Klaudio oso kritikatua izan zen Inperioko gortean esklaboak erabili zituelako.

Esklaboek, modu ezberdinetan lor zezaketen askatasuna. Jabe batzuek testamentuetan askatasuna ematen zieten bere esklaboei. Beste jabe batzuk bizi zirelarik askatzen zituzten esklaboak, eta, azkenik, esklabo batzuek, askatasuna erosten zieten euren jabeei. Esklabo batek, bere askatasun propioa bere aurrezki edo ondasunekin eros zezakeen. Gainera, libertoek bere lur propioak ere izan zitzaketen.

Emantzipazioarekin (latinez *manumissio*), esklaboa liberto izatera pasatzen zen, baina esklaboa ez zen erabat aske geratzen emantzipatua izan ondoren. *Manumissio* ekimena irudikatzeko hiru modu zeuden: *Manumissio per vindictam*: testiguen aurrean haga batez ukitzen zen esklaboa; *Manumissio censu*: jabeak hiritarren erroldan inskribatzen zuen esklaboa eta *Manumissio testamento*: jabeak askatasuna ematen zion esklaboari bere testamentuan. Askatutako esklaboa liberto-kategoriara igarotzen zen, non ez baitzituen herritar batek zituen eskubide guztiak, baina jada ez zen inoren jabetzakoa, eta are pertsona garrantzitsua ere izan zitekeen gizartean. Hala eta guztiz ere, bere lehengo jabearekin mendekotasun lotura batzuk mantentzen zituen. Lotura hau, aurretik adosturiko 3 zatitan zehazten zen:

* *Obsequium*: Begirunea esan nahi du, eta modu ezberdinetako zerbitzuetan zetzan.
* *Opera*: Libertoak egiten zituen lanegunak ziren, ohi, esklaboa zenean egiten zuen lan berean.
* *Bona*: Bere ondasunei buruzko jaraunsletza eskubidea zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La esclavitud en Roma. La actividad económica.» *Educacyl. Junta de Castilla y León* (Junta de Castilla y León).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841571
* Commonscat Multimedia: Freedmen

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX529665
* BNF: 119411304 (data)
* GND: 4138609-7
* LCCN: sh85051692
* NARA: 10637824
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 7962
* HDS: 008965
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q841571
* Commonscat Multimedia: Freedmen
***Élan vital*** Henri Bergson filosofo frantsesak 1907an *L'évolution créatrice* liburuan idatzitako kontzeptua da. Organismoen eboluzioa eta garapena eragiten duen indar hipotetikoa litzateke, Bergsonek kontzientziarekin lotzen zuena.

*Élan vital*, batzuetan *vital impetus* gisa itzultzen zen, baina aurkakoek *bizi-indar* gisa itzultzen dute. Ralph Waldo Emerson filosofo iparramerikarrak *vital force* kontzeptuarekin esan nahi zuena dela esaten da.

Aitzindariak
------------

Posidonio filosofo estoiko aurrekristauaren lanean, Bergsonen ildoko aitzindari nabarmenak aurki daitezke. Posidoniok "bizi-indar" bat proposatu zuen, Eguzkitik zetorrena, Lurraren azalean bizi ziren izaki guztientzat.Zenon Eleakoak ere antzeko proposamena egin zuen. *Élan-vital* hori Arthur Schopenhauer kontzeptuaren antzekoa da: "bizitzeko borondatea".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  S. Atkinson ed. *The Philosophy Book* (2011) p. 227 (en inglés)
2. ↑  Eric Benre, *A Layman's Guide to Psychiatry and Psychoanalysis* (1976) p. 98-9 (en inglés)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q274574
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q274574
Tripaziza, erlauski (*Morchella umbrina var. macroalveola*)

Toxikoa gordinik, baina jateko ona, ondo eginda badago.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, gaztetan ia erabat biribila, garatzen denean oblongoa edo pixka bat oboidea bihurtzen da. Hasieran, ikatza bezain beltza, ondoren, zahartzaroan, marroi-okre antzekoa hartzen du. Saihetsak, *microalveola* aldaeran baino lodiagoak ditu, nekrosiagatik berehala furfurazeoak. Albeolo biribilduak, karpoforoaren tamainarekin alderatuta oso handiak.

**Hanka:** Leuna, oinarrian lodixeagoa, zahartzean nekrosiagatik okre antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Zurixka, usain eta zapore atseginekoa.

**Etimologia:** *Morchella* terminoa "morchel" hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik.

Jangarritasuna
--------------

Jateko ona, baina toxikoa gordinik.

### Nahasketa arriskua

*Morchella umbrina f. microalveola* ere badago, honek albeolo txiki asko ditu.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberriaren hasieran, udazkenean gutxitan; hostozabalen basoetako leku heze eta epeletan eta lurzoru hareatsuetan, batez ere lizarren, zumarren eta haritzen azpian, gutxiago arteen azpian.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 721 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**þorn** (*larriz* **Þ**, *xehez* **þ**) antzinako ingelesez, Erdi Aroko ingelesez, islandieraz, gotikoz eta antzinako eskandinavieraz erabiltzen duten latindar hizki ezohikoa da. ᚦ (erraldoi) errunatik hartua, ahoskatzean frikari horzkari ahoskabe ([θ]) edo ahostuna ([ð]) da. Hala ere, egun bizirik dagoen hizkuntza bakarrean, islandieraz hain zuzen ere, frikari hobikari ahoskabe laminala ([θ̠] edo [ð̠]) da.

Informatikan
------------

Unicoden duen eskema hau da:

* **Þ** larria: `U+00DE`
* **þ** xehea: `U+00FE`

QWERTY teklatuan, berriz, *Alt+0222* (Þ , larria) eta *Alt+0254* (þ , xehea) dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pétursson, Magnus.  (1971). «Étude de la réalisation des consonnes islandaises þ, ð, s, dans la prononciation d'un sujet islandais à partir de la radiocinématographie» *Phonetica* **33**: 203–216. doi:10.1159/000259344..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49043
* Commonscat Multimedia: Þ

---

 |

* Wd Datuak: Q49043
* Commonscat Multimedia: Þ
***Zaldun irribarretsua*** (ingelesez: *The Laughing Cavalier*) Frans Hals margolari nederlandarrak 1624an Londresko Wallace Bilduman gordetzen den erretratua da, "Barrokoko pinturarik distiratsuenetako bat" bezala deskribatu izan da.

Deskribapena
------------

Koadroaren protagonista ezezaguna da. Izan ere, ez du barre egiten, baina esan daiteke irribarre enigmatikoa duela, hau biboteak areagotua. Dimentsioak hauek dira: 83 × 67.3 zm. Olio mihise gaineko teknikarekin egina dago. Erretratuaren elementu ugari aberastasuna adierazten dute, bereziki arroparen apaingarriek.

Historia
--------

Pinturaren jatorria Hagan 1770ean egindako salmenta batetik dator. Margolana James-Alexandre de Pourtalès franko-suitzar bildumagileak erosi zuen, 1822an. Ondoren, Richard Seymour-Conwayk erosi zuen margolana bilduma horren enkantean, Parisen, 1865ean; enkante horretan James de Rothschild baroiari sei aldiz baino gehiagotan gainditu zion salmenten estimazioa. Hertforden etxean izan zen, Parisen, 1871n, eta lana "Gizon baten erretratua" gisa aurkeztu zuten. Gero Londresera eraman zuten. Izenburua Viktoriar Aroaren publiko eta prentsaren asmakuntza bat da, Bethnal Green Museum-aren urteko irekieran, 1872-1875ean, Ingalaterrara pintura iritsi ondoren, egin zuen erakusketatik sortua. Ondoren, behin eta berriz erreproduzitu zen eta Britainia Handiko antzinako margolan maisu ezagunenetako bat bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Seymour Slive, *Dutch Painting, 1600–1800*, Yale UP, 1995, ISBN 0-300-07451-4, 38.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Margolanaren fitxa Wallace Bildumaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965124
* Commonscat Multimedia: Portrait of a man, known as 'The laughing cavalier'

---

 |

* Wd Datuak: Q965124
* Commonscat Multimedia: Portrait of a man, known as 'The laughing cavalier'
Franz Adam margolariaren "zaldi-mutila" edo "Zalditegia".
**Zalditegia** barruti itxi bat da, non, funtsean, zaldiak eta, batzuetan, baserriko beste abere batzuk gordetzen diren, bereziki zamariak. Zaldiak babesteko nahiz elikatzeko eta garbitzeko erabiltzen da. Ukuiluen antz handia du, baina ukuiluak baserri baten barruan dagoen edozein animaliarentzat dira.

Historia
--------

Erdi Aroan garapen handia izan zuten Europan, zaldiak erosi eta alokatu ahal izateko lekuak izanik, hirietan zein landa eremuan ezarri ziren.

Arkitektura aldetik ez ziren diseinu osagai nagusi bihurtu XVIII. mendearen erdialdera arte, zerbitzu hori behar zuten jauregi handiak eraiki zirenean Europa osoan.

Ikus, gainera
-------------

* Ezkorta
* Ukuilua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214252
* Commonscat Multimedia: Stables

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph126174
* AAT: 300004908

 |

* Wd Datuak: Q214252
* Commonscat Multimedia: Stables
**Émile Hennequin** (Paris, 1887ko abenduaren 6a-Boulogne-Billancourt, 1977ko urriaren 7a) Parisko udaltzainen zuzendaria zen Vichyko gobernuak, nazien laguntzarekin Neguko Belodromoaren sarekada eragin zuenean, 1942ko uztailaren 16tik 17ra. Ekintzan 9.000 poliziek hartu zuten parte.

Biografia
---------

Émile Hennequin Parisko Polizian 1912an sartu zen. Juduen aurkako sarekadak zuzendu zituen baina baita ere Frantziako Erresintentziaren aurka. 1944ko abuztuaren 19an ezkutatu egin zen baina udaltzainek abuztuaren 27an atxilotu zuten. Neguko Belodromoaren sarekada antolatu izanagatik, 1947ko ekainean 8 urteko bortxazko lanak egitera kondenatu zuten, baina 1948ko ekainaren 28an indultua eman zioten; automatikoki erretiroa hartu zuen egun berean. Urte bakar bateko zigorra bete zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:1942ko uztailaren 13ko zirkulada sarekada antolatzeko. Arduradunak sinatuta dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3588558
* Commonscat Multimedia: Émile Hennequin (policier)

---

 |

* Wd Datuak: Q3588558
* Commonscat Multimedia: Émile Hennequin (policier)
***Zaurietatik dario*** Gontzal Mendibil euskal abeslariaren lehenengo diskoa da, Xabier Castillo Miota *Xeberri*-rekin batera grabatua. Diskoa 1976. urtean IZ diskoetxeak kaleratu zuen. Mendibilekin eta Xeberrirekin batera, Carlos Montero gitarristak, Asier Loroño pianistak, José Oliver flauta jotzaileak eta E. Duarte perkusionistak parte hartu zuten Madrilgo Regson estudioan grabatu zuten disko hartan. Urte eta erdiz Xeberrirekin aritu zen Mendibil, eta 200 kontzertutik gora eskaini zituzten, «Francoren heriotzaren esperoa arinago eginez»; baina 1976. urtea aldera, bakoitzak bere bideari ekin zion.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Kapitalismoak*
2. *Kailean zehar*
3. *Laster laster*
4. *Egungo giropean*
5. *Geu askatzaile*
6. *Bidari*
7. *Gogoa nun dugu*
8. *Gure mutillak*
9. *Bagare*

Eragina
-------

Abestirik ezagunena *Bagare* da, askotan abestu dena kalean, poteo edo herri-bazkarietan. *Kapitalismoak* abestia hainbat greba orokorretan erabili da, eta Amaiur koalizioak zein Euskal Herria Bilduk ekitaldietan erabili dituzte, langile-borrokekin lotutako gaiak aipatzeko.

2020ko Eusko Legebiltzarreko hauteskundetan EAJk *Gogoa nun dugu* erabili zuen spotean, eta Iñigo Urkulluk emaitzak jasotzeko ekitaldian ere kantatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2020-06-27). ««Gogoa nun dugu»» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2020-07-13).

Kanpo estekak
-------------

* Badok Gontzal Mendibil abeslariaren biografia, diskoak, hitzak eta kantak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492784

 |

* Wd Datuak: Q20492784
Limes Germanicus eta Dekumaniar Zelaien eremua.
**Zelai Dekumateak** (latinez: *Agri Decumates* edo *Decumates Agri*) Erromatar Inperioko eskualde bat zen, Oihan Beltza eta Main ibaiaren artean hedatzen zen, Rhin eta Danubio ibaien iturburuen artean. Rhetia eta Germania Garaia probintziekin mugatzen zuen.

100. urtean Rhetia probintzian sartu zuten. Gainera erromatarrek Lorch eta Ratisbona artean harresi bat eraiki zuten: Limes Germanicus delakoa.

Ondoren erromatarrek Main inguruko eremua galdu zuten, ziurrenik 270. urtera aldera, eta geroago Probo enperadorearen garaian (283) alamanek eremu horretako hegoaldea bereganatu zuten.

Eskualde honetako hiriak beste askoren artean honako hauek izan ziren: Ambiatinus Vicus, Alisum , Divitia, Gesonia, Victoria, Biberna, Aquae Mattiacae, Munimentum Trajani, Artaunum, Triburium, Bragodurum o Bragodunum, Budoris eta Carithni.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q396547
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q396547
zientzia azoka proiektuaren erakustaldia 
**Zientzia azoka** mundu osoko ikastetxeek antolatutako lehiaketa bat da. Zientzia azoka baten bereizgarria da proiektuaren sarrerek metodo zientifikoa erabiltzen dutela hipotesi bat probatzeko.  Zientzia azokak ez dira erakusketak edo proiektuen erakusle soilak. Ikasleek beren zientzia proiektuaren emaitzak aurkezten dituzte sortu dituzten txosten, erakusle eta / edo eredu gisa. Zientzia azokek aukera ematen dute oinarrizko, erdi eta batxilergoko ikasleek zientzia eta / edo teknologia jardueretan lehiatzeko.  Zientzia azoka baten helburua da ikasleek hipotesi batean oinarritutako galdera bati erantzutea. Ikasleek maiz zientzia azokako proiektuetan lan egiten dute, eskola-lanaz gain. Hori dela eta, zientzia azokako sarrera gehienak lehendik egindako esperimentuen bertsio aldatuak izan ohi dira.

Zientzia azokek ere mekanismo bat eskaintzen diete zientziarekiko interes bizia duten inguruko ikastetxe eta unibertsitateetako tutoreekin lotu ahal izateko, tokiko ikastetxeek eskura ditzaketen instrukzio eta ekipamenduetara sar ditzaten.

Historia
--------

Zientzia azokak 1942koak dira, William Emerson Ritterrek eta Edward W. Scripps- ek "The Science Talent Search "batxilergoko ikasleentzat sortu zutenean. 18 urte zituela irabazi zuen Amerikako Zientzia Azoka Nazionalak **Alan J. Fletcherrek**; mugimenduaren legeei buruzko erakustaldi batekin irabazi zuen. Estatu Batuetan zientzia azokak ezagunak egin ziren 1950eko hamarkadaren hasieran. Zientzien gaineko interesa beste garai batean zegoen, munduak lehen bi arma atomikoak eta telebistaren egunsentiaren erabilera ikusi ondoren. Hamarkada aurrera joan ahala, albisteetako zientzia-istorioek, hala nola Jonas Salkek polioaren aurkako txertoa eta Sputnik merkaturatzea, zientzia fikzioa errealitatera eraman zuten eta ikasle kopurua gero eta gehiago handitu zen azoketan.

Zientzia azoka lehiaketak
-------------------------

Herrialde gehienek eskualdeko zientzia azokak dituzte, ikasle interesatuak askatasunez parte har dezaten. Eskualdeko azoka hauetako irabazleek ISEF  eta CWSF bezalako azoka nazionaletara bidaltzen dituzte ikasleak. Zientzia azoka nazionalek normalean irabazleak bidaltzen dituzte nazioarteko azoketara, esaterako ISEF (hau da, nazioarteko eta nazioarteko zientzia azoka) eta EUCYS .

Euskal Herrian antolatzen diren zientzia azoken artean, Elhuyar fundazioak antolatzen duena aipa daiteke. Bertan 90 proiektu inguruk parte hartzen dute eta Bilboko Plaza Barrian ospatzen da maiatzaren bigarren larunbatean.

Erreferentziak
--------------

1. Fredericks, Anthony D. (2000). "What is a science fair project?". *Science Fair Handbook*.
2. Cox, Jimmy. "A History of Science Fairs" Streetdirectory
3. "Student Science - Find a Fair" *findafair.societyforscience.org*.

1. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpoko estekak
---------------

* Zientzia Lehiaketak
* WWW Liburutegi Birtuala: Zientzia Azokak
* Elhuyar Zientzia azoka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q692913

 |

* Wd Datuak: Q692913
**Vera Rodzsa** edo **Vera Rozsa-Nordell** (Budapest, Hungaria, 1917ko maiatzaren 16a – Londres, 2010eko urriaren 15a) kantu-maistra eta abeslari ospetsua izan zen. Bigarren Mundu Gerran jasandako gabezien ondorioz arnasketa-teknika berezia garatzea lortu zuen. 1954az geroztik Ingalaterran bizi izan zen kantu-maistra hungariar ospetsua izan zen.

Biografia
---------

### Gerra eta ondorioak

Zoltán Kodály konpositorearen ikaslea izan zen, eta naziek Hungarian juduak jazartzen lagundu zion. Lehen senarra Holokaustoan hil zen.

Bakarlaria izan zen Budapesteko Hungariako Opera Nazionalean eta, ondoren, Vienako Estatuko Operan, eta birika bat galdu zuen Bigarren Mundu Gerran pasatutako gabeziengatik. Horri esker, oso ospetsu egin zuen arnasketa-teknika bat garatu zuen.

Alarguna zela, Ralph Nordell ingelesarekin ezkondu zen, eta 1954az geroztik Londresen bizi izan zen.

### Kantu-irakasle

Musika-akademia handietan eskola magistralak eta konposizioak ematera gonbidatu zuten; besteak beste, Londresko Royal Manchester College of Music eta Guildhall School of Music and Drama.

Ikasle famatuenen artean Sarah Walker, Kiri Te Kanawa, Ileana Cotrubacoa, Karita Mattila, Jyrki Niskanen, Teresa Stratas, Dorothea Röschmann, Tom Krause, Anne Sofie von Otter, Anne Howells, Anthony Rolfe-Johnson, Ildikó Komlósi, François Le Roux eta abar. Maria Callasek harekin lan egin nahi izan zuen hil baino lehentxeago.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1991n Britainiar Inperioaren Ordenako ofizial izendatu zuten.
* 1997an, Tiina Maija Lehtonen zinemagile finlandiarrak bere bizitzari buruzko dokumentala egin zuen: *Vera Rozsa, izarren ama*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Vera Rózsa, quien murió a los 93 años, fue una inspiración para muchos de los cantantes de ópera del mundo (en inglés)

Kanpo estekak
-------------

* Vera Rodza kantatzen hainbat bideotan

* Dokumentala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q668978

 |

* Wd Datuak: Q668978
**Ziriako Andonegi Andonegi**, ezizenez ***Kuireka*** (Mutriku, Gipuzkoa, 1912ko martxoaren 16a - 1982), jostuna eta euskal idazlea zen. *Aitorren hizkuntza zaharra* abestiaren letra da haren lanik ezagunena. Bertsotzat idatzi zuen, 1956ko otsailean.

Kolaboratzaile izan zen *Euzkadi* eta *El Día* egunkarietan; *Argia*, *Zeruko Argia* eta *Euzko Deya* astekarietan; eta *Euzko-Gogoa*, *Olerti* eta *Redención* aldizkarietan. Abertzalea zen, eta hogei urte zituela, Mutrikuko batzokiko lehendakari zelarik, herriko hormetan Espainiaren aurkako idatzi batzuk agertu ziren goiz batean. Orduan, Gipuzkoako gobernadoreak 500 pezetako diru zigorra ezarri zion.

Espainiako Gerra Zibilean gudari ibili zen, eta 1937an, Santandertik Frantziara ihesi zihoala, frankistek preso hartu zuten. Gorriak ikusi zituen; jipoitu eta, «escritor vasco separatista» zela eta, heriotza zigorra ezarri zioten. Kendu zioten zigor hura, baina urte mordoxka eman zuen preso, Ondarretako espetxean, Miranda Ebroko kontzentrazio eremuan, Guadalajaran, Segovian...

Haren adiskide Santiago Onaindiak eman zuen horren guztiaren berri, bai eta Ziriakok bere burua deskribatzeko egindako bertso hau plazaratu ere:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Motriku'n jaio nintzan,
Motriku'n naiz bizi, 
Arno-mendi oiñean 
ur-ertzean azi. 
Jainko ta euskeraren 
babesean ezi, 
gure oitura zaarrak 
maitatuaz beti. 
Nere azken-asnasa... 
emen izan bedi!...  |  » |

2012. urtetik, bere omenez, izen bereko ipuin lehiaketa antolatzen da urtero Mutrikun.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Santiago Onaindia: *Euskal literatura*, 6. liburukia. Bilbo, Etor (1971-1977).

Kanpo estekak
-------------

* «Ziriako Andonegi», *bertso eta olerkien hemeroteka*.
* Ziriako Andonegi ipuin lehiaketa, Mutrikuko udalaren web-gunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269363
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 788

 |

* Wd Datuak: Q12269363
**The Eldorado** New Yorkeko eraikin bat da, luxuzko etxebizitzena, Central Park West hiribideko 300. zenbakian kokatua, West 90. eta West 91. kaleen artean, eta Central Parkeko *Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir* lakuaren gaineko ikuspegia dauka.

Hogeita hamar solairuko eraikin hau Art Déco estilokoa da, eta 1929tik 1931ra bitartean eraiki zen.

Central Parken ertzean kokaturiko beste zenbait etxebizitza-eraikin bezalaxe, hau ere, bere altueraren erdialdetik gora, bi dorretan erdibitzen da, eta horrek itxura bereizgarria ematen dio. Dorreen goialdeko apaingarriak Emery Roth arkitektoak diseinatuak dira.

Etxebizitzen jabetza-araubideari dagokionez, adierazi behar da eraikin hau *housing cooperative* (alegia, etxebizitza-kooperatiba bat) deritzenetakoa dela. Horrek esan nahi du elkarte edo korporazio bat dela eraikinaren jabea, eta ez bertako biztanleak. Azken horiek elkarte horren akzio-kopuru baten jabe dira, eta, akordio bat tarteko, eraikineko etxebizitza zehatz batean bizitzeko eskubidea daukate.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q850377
* Commonscat Multimedia: The El Dorado

---

 |

* Wd Datuak: Q850377
* Commonscat Multimedia: The El Dorado
**Orkingo haritza** Nafarroa Garaiko Ultzamako Arraitz-Orkin kontzejuko Orkin auzotik gertu dagoen milaka urteko haritza da. Zuhaitza Monumentu Natural izendatu zuten 2009an. Zuhaitz eder hau Oianako larrean dago. Haritz honek eta bere inguruneak edertasun handiko paisaia osatzen dute.

Kokapena
--------

N-121-A errepidetik, NA-4230 errepidea hartu Larraintzarrera. Lehenengo desbideratzeak, ezkerrean, Arraitz-Orkin adierazten du. Herria zeharkatu eta zelai batzuetara doan bide batetik jarraitu behar da. Ondoz ondoko bidegurutzeetan, ezkerra, eskuina, ezkerra eta ezkerra hartu behar dira. Gurutzatu ondoren
ate batzuk, muinoa igotzen da eta zuhaitza zelai erdian ikusten da, herritik 1,4 kilometrora.

Deskribapena
------------

Haritz ederra, motza, kopa zabal eta borobilarekin eta oinarri handi batekin. Baoak osatzen dituzten sakonerako sustraiak ugariak dira bertan; animalia batzuek gordelekuak osatzeko aprobetxatzen dituzte. Enbor lodian garatxoak irteten dira eta, bost bat metrora, altuera, metro bateko diametroko zulo bat irekitzen da. Alea 2009an izendatu zuten Monumentu Natural, bere tamaina, itxura eta adina zirela eta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *677. Arraitz-roble milenario de Orkin (Ultzama).*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-04).
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Haritza ikusteko mapa eta argazkiak.
* **(Gaztelaniaz)**:Arraitz-Orkin webgune ofizialaren informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121149716

 |

* Wd Datuak: Q121149716