recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kondentsazio-galdara** 40-60 °C tenperatura baxuan ur beroa sortzen duen artefaktu bat da, errendimendu handikoa eta, beraz, CO2 emisio txikiagoak dituena.

Funtzionamendua
---------------

Izenak adierazten duen bezala, erregai gisa erabili ohi diren hidrokarburoak (gas naturala, PGL, gasolioa) karbonoz eta hidrogenoz osatuak dira, proportzio desberdinetan. Airearen oxigenoarekin konbinatzean, elementu horiek karbono dioxidoa (CO2) eta gas-egoeran dagoen ura (H2O) osatzen dute, hurrenez hurren. Galdararen barruan, errekuntza-gasetatik datorren lurruna kondentsatuz, 2.260 kilojoule (kJ) lortzen dira kondentsatutako ur kilogramo bakoitzeko. Ohiko galdaretan, energia termiko hori atmosferara bidaltzen du ke-hodiak, erretako gasekin.

Erregaiek, likidoek bereziki, ezpurutasun batzuk dituzte, hala nola, atmosferako oxigenoarekin konbinatzean sufre oxidoak sortzen dituen sufrea. Galdara arruntetan, errekuntzatik sortutako gas horiek 150 ° C-tik gorako tenperaturetan kanporatzen dira, tiro termikoa lortzeko eta azido sulfuroso edo sulfurikoak kondentsatu eta sor ez daitezen, sufre-oxidoekin (SO2 + H2O → SO3H2 y SO3 + H2O → SO4H2) konbinatzean. Azido horiek zati metalikoak hondatuko lituzkete.

Hala ere, sufre-eduki txikiagoa edo nulua duten erregaiak erabiltzeak, hala nola gasak (naturala eta PGL), kondentsazio-galdara sortzea ahalbidetu zuen, ur-lurrunaren energia sorra aprobetxatzen duena (aipatutako 2.260 kilojouleak kilogramoko). Hori lortzeko, ura 60-70 °C-ko gehieneko tenperaturan berotu behar du (galdara arrunten 90 °C-ren ordez), eta gasak kondentsaziokoak baino tenperatura baxuagoetan hustu behar ditu (100 °C itsas mailan). Bestalde, gas-hodiaren tiro termikoa murrizten du eta beharrezkoa da haizagailu bat erabiltzea.

Gainera, erretako gasak tenperatura txikiagoan ateratzean, galdara arruntetan erabiliko litzatekeen beroa ere aprobetxatzen da, erretako gasak tirorako behar den tenperaturara irits daitezen, galdara mota hori gaur egun eraginkorrena bihurtuz (errekuntzakoen barruan, aerotermia elektrikoa kontuan hartu gabe), eta ingurumen-inpaktu txikiagoarekin CO2 emisioak murriztean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Iturgintza Hiztegia] [2009]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q383251
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph629404

 |

* Wd Datuak: Q383251
**Arkias** (grekeraz: Ἀρχίας Ἀναξιδότου Πελλαῖος) Korintoko pertsonaia sasimitologikoa zen, Siziliako Sirakusa kolonia fundatu zuena.

Elezaharra
----------

Arkias Melisoren semearekin, Akteonekin maitemindu zen -haren adinako hiriko mutil dotoreena eta apalena- eta gorteatzen hasi zitzaion. Gaztearen ezetzaz nabarituta, erabaki zuen hau bahitzea. Arkiasek bere burua inbitatu zuen Melisoren etxean ospatzen zen jai batera. Arkiasek eta haren gaizkideak mutila hartu zuten baina honen familiak aurre egin zioten. Borroka horretan Akteon triskaturik atera zen.
Melisok korintiarren justizia eskatu zuen baina hauek ez entzunarena egin zioten. Gauzak honela, Poseidon tenpluraino igo zen eta ahuspez arkaitzen gainean, jainkoaren mendekua eskatu zuen. Lehorte eta gosete handiak etorri ziren. Orakuluak kontsultaturik izatean, esan zuen Akteonen heriotzaz mendeku hartu beharko zela. Arkias erbesteratua izan zen eta beste lagunekin Sirakusa kolonia fundatu zuen.
Arkiasek bi alaba izan zituen. Telefok Arkias hil zuen, umea zelarik, hartaz aprobetxatu zelako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ez nahastu beste Akteonekin, Aristeosen semearekin.

Kanpo estekak
-------------

* PLUTARKO: *Moralia*, *Five Tragical Histories of Love* II
* Apolonio Rodaskoa, Argonautika (italieraz).
* Diodoro Sikulo, Biblioteka Historikoa(italieraz).
* Estrabon: Geografia(italieraz).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q633041

 |

* Wd Datuak: Q633041
**La Gazzetta dello Sport** (euskaraz: «Kirolaren Kazeta») kirola jorratzen duen egunkari italiarra da, lehen aldiz 1896ko apirilak 3an argitaratu zena. Eliseo Riveraren *Ciclista* eta Eugenio Camilloren *La Tripletta* argitalpenen arteko elkartzetik sortu zen. Egunkaria, arrosa kolore bereizgarriko paperean inprimatzen da. 2017ko abenduan 225.499 ale argitaratzen zituen egunero. Italian zabalkunde gehien duen hirugarren egunkaria da, lehena kirol egunkarien artean.

2000tik larunbatetan Sportweek izeneko aldizkari bat gehitzen du.

Kirol mota guztiei buruzko berriak ematen dituen arren, futbola eta txirrindularitza dira garrantzitsuenak. Milanen argitaratzen da.

1909tik Italiako Giroaren antolaketako zati aktiboa da. Lasterketa horren bereizgarria den kolore arrosa ematen dio.

Bere egungo zuzendaria Andrea Monti da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q651988
* Commonscat Multimedia: La Gazzetta dello Sport

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1120-5067
* WorldCat
* VIAF: 1023145857070722921628
* ACNP: 65504
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q651988
* Commonscat Multimedia: La Gazzetta dello Sport
**Korzhenevskaya gailurra**, Pamir mendikateko hirugarrebn mendirik garaiena da, Tajikistanen. 7.105 metroko garaiera du.

Evgenia Korzhenevskayaren omenezko izena darama, hain zuzen ere, 1910eko abuztuan mendia topatu zuen Nikolai Korzhenevskiy errusiar geologoaren emaztea zena.

1953an B. Ugarov, A. Dimitriev, A. Goziev, A. Kovyrkov, L. Krasavin, E. Ryspajev, R. Sielidzanov eta P. Skorobogatov zortzi sobietar mendizaleek lehenbizikoz igo zuten.

Xabier Ormazabalek, bestela, ohiko bidetik eta bakarrik igo zuen 2004ko abuztuaren 5ean. Bosgarrena eta azkena zen SESB ohiko bost tontorren artean, eta hari esker Elur-lehoinabar saria lortu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Korgenewskaya "Peakware" webgunean.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q545239
* Commonscat Multimedia: Peak Korzhenevskaya

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239883355
* GND: 4046063-0

 |

* Wd Datuak: Q545239
* Commonscat Multimedia: Peak Korzhenevskaya
**Banda pinttoduna**, *The Adventure of the Speckled Band* ingelesez, Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak argitaratutako Sherlock Holmes detektibe ospetsuari buruzko kontakizun laburra da. 1892ko otsailean kontakizun labur eta solte modura *The Strand Magazine* aldizkarian argitaratu zen. Ondoren, 1892an urte berean, *Sherlock Holmesen Abenturak* liburu bilduman argitaratu zen, aldizkari horretan argitaratutako Sherlock Holmesi buruzko beste hainbat kontakizun laburrekin batera .

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1883ko apirileko goiz batean, Holmesek eta Watsonek Helen Stonerren bisita jaso zuten, tragedia bat kontatu zien gazte beldurtu bat. Bere ahizpa egoera bitxian hil zen, eta zuhurtziak bere aitaordea (Roulotte doktorea) salatzea eragozten zion arren, hori uste zuela aditzera eman zuen, eta beldur handia ziola gehitu zuen.

Roulotte doktore bortitzaren ustekabeko bisitaren ondoren, Holmes eta Watson Helenen egoitzara joan ziren, non bere aitaorde maltzurraren plana aurkitu eta deuseztatu zuten. Izan ere, Roulotte doktore Helen hiltzeko prest zegoen, bere ahizparekin egin zuen bezala. Baina bere bekatuan zigorra aurkitzen du, Holmesek uxatzen duen suge baten agerpenari esker, eta, azkenik, aitaordea erasotu eta hil zuen.

Ikus, gainera
-------------

* *Sherlock Holmesen Abenturak* (1892)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1060471
* Commonscat Multimedia: The Speckled Band

---

 |

* Wd Datuak: Q1060471
* Commonscat Multimedia: The Speckled Band
**Baranduin**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den ibai baten izena da. Eraztunen Jaunaren euskarazko bertsioan, hobbitek Brandiarno deitua (Brandywine ingelesezko jatorrizko bertsioan), Eriadorreko hiru ibai handietako bat zen. Bere iturburua, Nenuial aintziran zegoen, lehenagoko garai batzuetan, Arnor erresumaren sorgunea izan zena, eta hegomendebalderanzko norantzan zihoan, Eskualdea eta Oihan Zaharraren artean, itsasora, Ered Luin mendien hegoaldeko muturrean iritsiz, Minhiriath eta Harlindon eskualdeak banatuz. Bere ibilbide luzean, ibaiadar ugariren urak jasotzen zituen, garrantzitsuenak eta ezagunenak, Eskualdea zeharkatzen zutenak zirelarik: Withywindle, Zepeda Errekaztoa eta Eskualdeko Ibaia.

Muga egiten zuen ibaia izateak, hobbitei, Eskualdea ondo babestua egotea ahalbidetzen zien, ibaia zeharkatzeko toki gutxi baitzeuden: Sarneko ibia, Eskualdearen hegoaldean, Nazgûlen Jaunak zeharkatu zuena, Arbotanteen Zubia, Dunedainek Arnor erresumaren garai oparoan Ekialdeko Laurdenean eraikitakoa, nondik Ekialdeko Bide Handia igarotzen zen, eta Baltsadera izeneko herriko baltsa, Marjala lurraldean, lau hobbitei, Nazgûlen jazarpenetik ihes egitea ahalbidetu ziena.

Izenaren etimologia
-------------------

Ibaia, elfoeraz, Baranduin deitzen zen, "ibai luze marroi-urrexka" esan nahi duena. Baran sindarinezko hitzarekin osatua, "marroi" edo "marroi horixka" esan nahi duena, BARAN errotik, eta *duin* hitzarekin, "ibaia" esan nahi duena (oso luzea den ibai bati erreferentzia egiten dio), DUI errotik, bere uren koloreagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1235499

 |

* Wd Datuak: Q1235499
A, B, C objektuen bilduma eta f, g, g ∘ f adierazitako morfismoen bilduma duen kategoria da hau. Begiztak identitate-morfismoak dira.
Matematikan, **kategoria** bat (batzuetan **kategoria abstraktu** ere deitzen zaio *kategoria konkretu* batetik bereizteko) *morfismoen* bidez loturiko *objektuen* bilduma da. *Morfismoei*, gezi edo aplikazio ere deitzen zaie sarritan. Kategoria batek oinarrizko bi propietate ditu; *morfismoak* konposatzeko elkartze propietatea betetzen du eta *objektu* bakoitzeko *identitate-morfismo* bat izan behar du. Adibide sinple bat multzoen kategoria da, zeinen *objektuak* multzoak baitira eta zeinen *morfismoak* aplikazioak baitira.

Kategorien teoriak, matematika osoa kategorien arabera orokortzea du helburu, beren *objektuek* eta *morfismoek* adierazten dutenaz abstraiturik. Matematika modernoaren ia adar guztiak kategorien arabera deskriba daitezke. Horrela, itxuraz ezberdinak diren matematikaren arloen arteko ikuspegi eta antzekotasun sakonak agertzen dira. Gainera, kategorien teoria matematikaren oinarriak ezartzeko alternatiba bat da multzo teoriaren zein gainontzeko oinarri axiomatiko batzuen aurrean. Oro har, *objektuak* eta *morfismoak* edozein motatako zerizan abstraktuak izan daitezke, eta kategoriaren nozioak zerizan matematikoak eta horien erlazioak deskribatzeko modu oinarrizkoa eta abstraktua eskaintzen du.

Matematika formalizatzeaz gain, kategorien teoria informatikako beste sistema asko formalizatzeko ere erabiltzen da. Adibidez, programazio-lengoaien semantika.

Bi kategoria berdinak dira *objektu* bilduma bera, *morfismo* bilduma bera eta *morfismoak konposatzeko elkartze metodo* bera badute. Baldintza batzuen pean, kategoria ezberdinak kategoria baliokidetzat har daitezke, nahiz eta egitura bera ez izan.

*Kategoria konkretu* bat estruktura matematiko klase bat duten eta estruktura hori gordetzen duten aplikazioez osatua dagoela esan daiteke. Adibidez **Set** kategoria, multzoez eta hauen arteko aplikazioez osatutakoa; **Grp** kategoria, taldez eta hauen arteko talde homomorfismoz osatutakoa; edo **Top** kategoria, espazio topologikoz eta hauen arteko aplikazio jarraituez osatutakoa. Kategoria konkretu guzti hauek betetzen dituzte kategoria abstraktuaren axioma definitorioak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ezenarro, Enetz.  (2013). *Estrukturalismotik funtzionalismora matematikaren barne oinarrietan.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719395
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11940303j (data)
* GND: 4129930-9
* LCCN: sh85020992
* NDL: 00565160
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q719395
Aulkiaren jolasa Wikimedia Españak antolatutako jardunaldi batean.
**Aulkiaren jokoa** adin guztietako pertsonek parte-hartu dezaketen joko bat da. Animazio soziokulturala edo talde-dinamika eta ezagutza-joko gisa erabiltzen da, non musikak erritmoa eta emozioa markatzen baititu. Jokoaren helburuetako bat erreakzio-abiadura eta erritmoaren zentzua garatzea da.

Deskribapena
------------

Azken bikotea.
Joko hau egiteko, aulki gogorrak behar dira, parte-hartzaile kopurua baino bat gutxiago, eta nahieran hasi eta gelditu daitekeen musika. Aulki guztiak zirkulu bat osatuz jartzen dira, bizkarraldeak barrurantz dituztela. Jokalariak zutik daude haien aurrean, musika kontrolatuko duen pertsona bat izan ezik. Beti jarriko da jolasten edo birak ematen ari diren pertsonen kopurua baino aulki bat gutxiago. Musika jotzen hasten denean, jokalariek aulkien inguruan biratu behar dute, erritmoari jarraituz. Musika gelditzean, pertsona bakoitza aulki batean esertzen saiatuko da. Aulki batean eseri gabe geratzen denak galdu egiten du. Orduan, aulki bat kendu, zirkulua birmoldatu eta musika berriz jotzen du. Jokoa errepikatu egiten da, azken txanda aulki bakar batekin eta bi jokalarirekin egin arte. Azken aulkian eserita geratzen denak irabaziko du.

Bada joko honen aldaera ez-lehiakor bat, jolas moduan, non inor ez den kanporatzen, aulkiak ere txanda bakoitzean kentzen dira, eta guztiek lagundu behar diote elkarri aulkiren batean bilatzen, musika gelditzen denean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Giménez, Antonio Méndez; Giménez, Carlos Méndez.  (2007-01-05). *LOS JUEGOS EN EL CURRÍCULUM DE LA E.F..*  Editorial Paidotribo ISBN 978-84-8019-283-5. (Noiz kontsultatua: 2023-06-17).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El juego de las sillas para niños» *Guiainfantil.com* 2016-12-20 (Noiz kontsultatua: 2023-06-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q656850
* Commonscat Multimedia: Musical chairs

---

 |

* Wd Datuak: Q656850
* Commonscat Multimedia: Musical chairs
**Kondeen ihesaldia** (irlanderaz  *Imeacht na nlarlaí* eta ingelesez *the Flight of the Earls*) Irlanda gaelikoa eta klanen gizarte sistemari behin-betiko amaiera eman eta ingeles edo britainiarren nagusitasunari hasiera eman zion gertakaria da, hain zuzen ere, 1607ko irailaren 14ean Hugh O'Neill Tyroneko dukea eta Rory O'Donnell Tyrconnellgo dukeak euren herrialdetik martxa edo ihes egin zuten uneari deritzo. Aipatzekoa da, gertakari honen ondoren Irlanda, Gales eta Eskozian nagusi izan zen klanetan oinarritutako antzinako gaeldar gizarte sistemak XVIII. mendearen erdialderarte Eskoziako Lur Garaietan bakarrik bizirautea lortu zuela. Irlandar klanen izaera etengabe borrokatzea zen, bai ingelesen aurka nahiz euren artean ere, horrela heziak izan baitziren, honenbestez euren bizilekuen inguruko lurraldeak harpilatu eta etsaien klanei erasotzen jardun ohi zuten. Klan hauetako buruzagiek gerra presoak euren bizi guztirako gatibu izaten zituzten, haietako batzuk ihes egin ez zezaten itsuaraztera ere iritsi zirelarik.

Zinema
------

1966ko *The Fighting Prince of Donegal* ("Donegalgo Printze Borrokalaria") filma gertakari honetan eta Hugh O'Neill Tyroneko dukearen bizitzan oinarritua dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Flight of the Earls and the end of mediaeval Ireland. Eleanor Hull, 2012ko azaroaren 8a. **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1430504
* Commonscat Multimedia: Flight of the Earls

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007008515

 |

* Wd Datuak: Q1430504
* Commonscat Multimedia: Flight of the Earls
**Bandera konderria** (ingelesez: *Bandera County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bandera da. 2010eko zentsuaren arabera 20.485 biztanle zituen, Bandera kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bandera konderriak 2.065,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,29 ura dira. Beste 2.048,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.485 pertsonetatik 19.991 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.415 dira. 90 beltzak edo afroamerikarrak. 121 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 210 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108367
* Commonscat Multimedia: Bandera County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152437267
* ISNI: 0000 0004 0647 1559
* GND: 3064777-0
* LCCN: n80010395
* NARA: 10040177
* **Lekuak**
* OSM: 1651195
* TGN: 2001938

 |

* Wd Datuak: Q108367
* Commonscat Multimedia: Bandera County, Texas
Alemaniako supermerkatu bateko banderolak. 
**Banderola** bandera mota bat da.

Bere jatorria Erdi Aroko zutoihalak dira. Garai hartan gertaera edo ekintza nabarmenak egiten zirenean, esaterako, torneoak, txapelketak, koroatzeak, inaugurazioak edo bestelakoak, apaingarri gisa erabiltzen ziren.

Gaur egun haren erabilera antzekoa da, hots, erakusketak, azokak, kultura-topaketak eta antzekoetan maiz erabiltzen dira.

Kanpoko komunikazio elementua
-----------------------------

 Vancouverreko *Point Grey Villageeko* saltoki-guneko banderolak.
Kanpoko iragarkietan asko erabiltzen da. Olana luzeak izan ohi dira, eta sarri publizitate-mezuak dituzte inprimatuta; jendaurreko lekuetan jartzen dira, eta masta edo kale-argietan erantsita egon ohi dira.

Askotan saltoki-gune baten edo beste saltoki baten sarreran pankartak ikus daitezke urrunetik arreta erakartzeko.

Pankartak inprimatutako mezuak derrigorrean laburrak dira; beraz, gomendagarria da iragarriko ekitaldia zuzenean aipatzea. Eskuragarri dagoen espazioaren ondorioz, oso gutxitan erreproduzitzen dituzte irudiak, hortaz, zuzenean gertaeraren izena edo marka edo zuzeneko publizitate-leloak inprimatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2882293
* Commonscat Multimedia: Banderole

---

 |

* Wd Datuak: Q2882293
* Commonscat Multimedia: Banderole
**Bañolet** Paxkal Irigoyenek eta Maia Iribarnek idatzi eta zuzendutako filma da, Xofaldia Prodek eta Kanaldudek ekoiztua. Ikus-entzunezkoak Durangoko Azokaren Sormen Beka jaso zuen 2020 urtean. 2023ko martxoan estreinatu zen Euskal Herriko zinematan.

Argumentua
----------

Luixa eta bere lagunak, Bañoleten haunditzen dira, Frantziatik askatu den herrian. Herri berezi huntako haurrek 11 urte betetzen dituztelarik, zeremonia garrantzitsu bat prestatzen dute. Haurtzarotik heldutasunera pasatzeko egun haundia hurbiltzen ari da...

Bañolet kantuz
--------------

Filmaren soinu-banda izateko bokazioz, diskoa ondu zuten Paxkal Irigoyen, Maia Iribarne, Nicolas Armendariz eta Allande Etxeberriak. *Bloñ* izena jarri zioten taldeari, eta *Bañolet Kantuz* diskoari. Laguntzaile izan zituzten ere Elena Haira, biola ("Kikerak", "Erbia"), Amaia Hiriart, biolontxeloa ("Kikerak", "Erbia"), Ximun Garat, tronpeta ("Kikerak"), Ane Garcia, ahotsa ("Han") eta Tara Huellou-Meyler, ahotsa ("Ar Rinier").

### Kantuak

1. 50
2. Kikerak
3. Eihera
4. Erbiak
5. Ar Rinier
6. Zauri
7. Han
8. Munduko hiritar
9. Otsaila

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Umeen begiradatik sortutako "Bañolet" telesailak irabazi du Durangoko Azokako hirugarren sormen beka» *durangokoazoka.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
2. ↑     *BAÑOLET filmaren estreinaldia.*  (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
3. ↑     *‘Bañolet’ filma estreinatuko dute |.*  (Noiz kontsultatua: 2023-03-17).
4. ↑    Berria. «Liburu eta disko berriak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).
5. ↑   «Bañolet kantuz» *www.badok.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-03-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117075251

 |

* Wd Datuak: Q117075251
**Bañez Artazubiaga jauregia** Gipuzkoako Arrasate udalerriko jauregi bat da. Iturriotz kalean dago, Arrasateko Alde Zaharran.

Historia
--------

XVI. mendean Asensio Bañezek harlanduz egina, burdin landuzko eta eskulanezko molde eta erliebeak ditu.

Eraikina
--------

Balkoi nagusian zintzilik dagoen armarria nabarmena da oso, sugarretan dauden bi aizkora dituzten bi esku dorre bati su emanez agertzen baidira. Armarriko idazkia latinez dago: "pro nostri generis libertate combusta", *geure leinuaren askatasunaren alde errea*, Juan Bañezen jokaerari aipamen eginez, Oñatiko Jaunaren nahiei men egin ez, eta Bedoñako bere Artazubiaga dorretxeari su eman baitzion. Ate nagusiko dintelean honako idazkia irakur daiteke: "Solus Labor Parit Virtutem; Sola Virtus Parit Honorem" (*Lana bakarrik da Bertutearen iturburua; Bertuteak bakarrik sor dezake Ohorea*)

Kanpo estekak
-------------

* Bañez Artazubiaga jauregia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492102
* Commonscat Multimedia: Bañez Artazubiaga jauregia

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001525

 |

* Wd Datuak: Q20492102
* Commonscat Multimedia: Bañez Artazubiaga jauregia
**Kortxoenea gaztetxea** (Indianoene kalea 16) 2010eko ekainaren 22an okupatu zuten Groseko gazte talde batek. Ulia mendiaren magalean aurkitzen den eraikin hau kortxo eta txapa fabrika izan zen urteetan zehar, 1983 urtean Zurriola Ikastolak erosi zuen arte. Ondorengo urteetan hainbat erabilera eman zizkion ikastolak gune horri, baina antzerki eskola izan zen nagusi, eta guztira 800 antzezlanetik gora egion ziren. Beranduago, ikastola handitzeko lanak zirela eta, orubea saldu zuen ikastolak, eta urtetan hutsik geratu zen.

Garai horretan sute ezberdinek beheko pisu txikituta utzi zuten, 2010ean Groseko gazte batzuek okupatu eta eraberritze lanak hasi zituzten arte. Gaztetxean gune ezberdinak osatu dituzte gazteek, liburutegia, doako denda, wifi gunea, tailerra, entsegu lokal eta grabaketa areto insonorizatua, sukaldea, baratza, oilotegia...

Horrekin batera proiektu ugari jarri zituzten abian, kale musika trukaketa, bertso eskola, musika talde irekia eta bizikletak konpontzen ikasteko tailerra, besteak beste. Gainera gunea antzerki talde ezberdinek entseatzeko erabiltzen da.

Eraikinaren jabeak bertan etxebizitzak egiteko proiektua aurrera eramateko eraikina eraisteko lanak hasi zituen 2015eko irailean. Hurrengo egun eta asteetan izandako mobilizazioak egin ziren horren aurka, eta gorabehera zenbaiten ondoren, eraispena geldiarazi egin zen. Azaroaren 3an, eraispen lanetarako langileak indarrez sartu, bortxak bertan bildutako pertsonak kanporatu eta eraikina eraisten hasi ziren.

"Kortxoenea, irautea sortzea delako" dokumentala
------------------------------------------------

2015eko Donostiako Zinemaldi Alternatiboan aurkeztu zuten "Kortxoenea, irautea sortzea delako" dokumentala. Markel O. Gaztañaga, Beñat A. Mora eta Joseba P. San Sebastian dira lan honen egileak eta Kontxita Beitiak jarri zion ahotsa eraikinari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Kortxoenea gaztetxea hustu dute Ertzaintzak eta 50 bat langilek» *naiz.info* 2015-11-03.

Kanpo estekak
-------------

* Kortxoenea gaztetxearen webgunea
* dokumentala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261621
* Commonscat Multimedia: Kortxoenea (Gros-Ulia, Donostia)

---

 |

* Wd Datuak: Q12261621
* Commonscat Multimedia: Kortxoenea (Gros-Ulia, Donostia)
**Koruko Aizarna Rementeria** (Donostia, Gipuzkoa, 1954) politikari gipuzkoarra da.

Ibilbidea
---------

Xabier Aizarna, Frankoren diktadura ondorengo Gipuzkoako Lehen diputatu nagusi izan zenaren alaba da. Granadako Unibertsitatean Geografian lizentziatu zen.

20 urte zituela EAJ alderdian afiliatu zen. Alderdi honetako militante izan zen 1986ko eszisioa eman zen arte. Ordutik, Eusko Alkartasunako kide izan zen, eta barne mailako karguak bete zituen. Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen.

1995ean, bizitza publikora saltu egin zuen, Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura eta Euskara diputatu izendatu zutenean. Kargu hau bete ondoren, Lan Hidaruliko eta Hirigintza arduradun izan zen, eta baita ere Foru gobernuaren bozeramale Roman Suduperen garaian.

1999 urtean, Karlos Garaikoetxeak EAko lehendakari kargua uzten zuela iragarri zuenean, alderdiko lehendakari izateko hautagaia izan zen EAren V. Batzarrean. Aizarnak, sektore kritikoa ordezkatzen zuen. Aizarnak bozketa galdu zuen eta Begoña Errazti izan zen kargua betetzeko aukeratua.

2003an, ibilbide politikoa utzi eta irakaskuntza arloan lan egiteari ekin zion. Donostiako Larramendi ikastolako zuzendaria da.

Javier Elzo soziologoaren emaztea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «EA elige a Begoña Errazti como sustituta de Garaikoetxea sin el consenso del partido» *Última Hora* 1999-11-22 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Una independiente que se convirtió en presidenta de EA» *El Correo* 2007-11-28 (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ormazabal, Mikel.  (1999-11-20). «Escondida en la geografía» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-05-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95406700
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 20600

 |

* Wd Datuak: Q95406700
Morfismoen diagrama trukakorra.
**Kategorien teoria** egitura matematikoen eta hauen arteko harremanen teoria orokor bat da. Samuel Eilenbergek eta Saunders Mac Lanek sortu zuten teoria hau XX. mendearen erdialdean, topologia aljebraikoari buruz egin zituzten sorrera lanetan. Gaur egun, kategorien teoria matematikaren ia arlo guztietan eta informatikaren arlo batzuetan erabiltzen da. Izan ere, hainbat testuingurutan antzera agertzen diren objektu matematiko berrien eraikuntza asko kategorien arabera adierazten eta bateratzen dira. Adibidez, zatidura espazioak, biderkadura zuzenak, osaketak eta dualtasunak.

Kategoria teoriaren oinarria, kategoria, funktore eta transformazio natural kontzeptuek osatzen dute. Kategoria bat bi motatako objektuek osatzen dute: kategoriaren objektuek eta morfismoek. Morfismoek *domeinu* eta *kodomeinu* deritzen bi objektu erlazionatzen dituzte. Morfismo bat *gezi* bat dela esan ohi da, bere *domeinu* bere *kodomeinuan* *mapatzen* duena. Morfismoak *konposatu* daitezke, baldin eta lehenengo morfismoaren *kodomeinua* bigarrenaren *domeinuaren* berdina bada. Morfismoen konposaketak funtzio konposaketen antzeko propietateak ditu (elkarkortasuna eta identitate-morfismoen existentzia). Morfismoak sarritan izaten dira funtzioak, baina hori ez da beti horrela izaten. Adibidez, monoide bat objektu bakar bat duen kategoriatzat uler daiteke, zeinaren morfismoak monoidearen osagaiak diren.

Funktore batek, {\displaystyle C\_{1}} eta {\displaystyle C\_{2}} bi kategoriaren arteko morfismo baten papera betetzen du. Funktoreak, {\displaystyle C\_{1}}-eko objektuak {\displaystyle C\_{2}}-eko objektuetara bidaltzen ditu; eta {\displaystyle C\_{1}}-eko morfismoak {\displaystyle C\_{2}}-eko morfismoetara bidaltzen ditu morfismoen *domeinu* *domeinuetara* bidaliz eta *kodomeinuak* *kodomeinuetara* bidaliz (edo, alderantzizko funtzionarioaren kasuan, *domeinuak* *kodomeinuetara* eta alderantziz). 

Transformazio naturalak berriz, funktoreen arteko morfismoak bezala uler daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217413
* Commonscat Multimedia: Category theory

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4120552-2
* NKC: ph676925
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217413
* Commonscat Multimedia: Category theory
Bandurria.
**Bandurria** harizko musika tresna da, Espainian erabiltzen dena. Gitarraren antzekoa da, baina askoz ere txikiagoa, eta giderraren eta kaxaren elkargunean hura baino estuagoa. Antzina hiru soka besterik ez zituen eta gider leuna; hari ardatzik gabea zen. Gaur egun 12 hari ditu pareka jarrita; lehenengo seiak hestez eginak dira, eta hari-bilduak beste seiak. Giderrak metalezko 14 hari ardatz finko ditu. Oskol edo bufalo adar punta batez jotzen da; kontzertuetan hiru bandurriako taldeak izaten dira, herri musikan batez ere.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-08-29 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q370534
* Commonscat Multimedia: Bandurria (instrument)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7681584-5
* AAT: 300265867
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 1869
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q370534
* Commonscat Multimedia: Bandurria (instrument)
***Azokako orga*** (ingelesez: *The Market Cart*), Thomas Gainsborough margolari ingelesaren margolan ezagunetariko bat da. Oihal gaineko olio-margolana da eta gaur egun Londresko National Gallery ikus daiteke.

Deskribapena
------------

Gainsborough bere erretratuei esker ospetsua bada, bere paisaiak ere oso ezagunak dira. Margolan honetan ikuspegiarekiko interes hori oso garbi ikus daiteke; zentzu horretan John Constable margolaria baino lehen interes hori adierazi zuen.

*Merkatuko gurdia* Gainsboroughek egin zuen azkenetariko ikuspegia izan zen. Lehenengo aldiz artistak Pall Mallen zuen etxean erakutsi zen, 1786an, margotu zen urte berean. 1787an artistak beste irudi bat gehitu zion margolanari, egurgile batena egurra biltzen, alegia.

Organ produktu fresko asko ikusten dira eta gainean bi emakume. Orgaren ondoan bi haur ikusten dira eta orga eramaten zaldi handi bat. Eszenan ere beste pertsonaiak ikusten dira: beste txakur bat, beste haur pare bat... Baina margolanean elementu nagusia ez dira ez pertsonaiak, ez animaliak, ezta ere orga, zuhaitzak baizik; zuhaitzek eszena osoa menderatzen dute. Lehenengo begiradan zuhaitzak dira gehien ikusten diren elementuak eta ohikoa da pertsonak eta animaliak ikusgaitzago agertzea.

Koloreen artean arrea da nagusia. Berdea difuminatua dago. Ezkerreko aldean zeru urdinaren zati bat ikus daiteke eta atzealdean, oso urruti, mendi bat. Argiak orga eta haren inguruan dauden pertsonaiak argitzen ditu.

Erreferentziak
--------------

* Olivar, M. *Cien obras maestras de la pintura*, Biblioteca Básica Salvat, 1971. ISBN 84-345-7215-X

Kanpo-estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:National Galleryko webgunean margolanari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5966011

 |

* Wd Datuak: Q5966011
**Basurtotarren etxea** Gipuzkoako Getaria udalerrian zegoen etxe bat zen. Getariako Alde Zaharran zegoen, gaur egun Kale Nagusiaren 22. zenbakiko solairuan zegoen. Campostarren Segura izeneko etxearen alboan zegoen.

Orube honetan XVI. mendearen hasieran arrantzaren garapen kapitalista bultzarazi zuen Basurtoarren etxea zegoen. Eskabetxe eta almadrabak erosiz, eta gazitze-industrian eta 1580 ezkeroztik eskabetxe industrian inbertituz Getariako merkatari eta armadore nagusienetakoak bilakatu ziren. Garai hartan familiako zenbait senide Itsas Armada Garaiezinan (1588) hil ziren.

XVII. mendearen hasiera Juan Ortiz de Basurtok Indietako Itsasbiderako galeoien eta baleontzi handien eraikuntzan inbertitu zuen. Bere seme Juan eta hiloba Cristobal Ortiz de Basurtok haren jarduera eta negozioetan jarraitu zutn, bien artean Ternuarako espedizioak ere antolatu zituztelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25473916

 |

* Wd Datuak: Q25473916
| **Basurtu-Zorrotza (8)** |
| --- |
| Basurtuko Ospitalea. |
|  |
| HerrialdeaProbintziaUdalerria |  Euskal Herria Bizkaia Bilbo |
| Auzoak | Masustegi, Basurtu, Zorrotza, Altamira eta Olabeaga |
| Azalera | 49,511 km² |
| Garaiera | 70,898 m |
| Biztanleria | 34.075 (2006) |
| Bilbo erdigunea

|  |  |
| --- | --- |
| Basurtu-Zorrotza (8) is located in Euskal HerriaBasurtu-Zorrotza (8)Basurtu-Zorrotza (8) | Basurtu-Zorrotza (8) is located in BizkaiaBasurtu-Zorrotza (8)Basurtu-Zorrotza (8) |
| Basurtu-Zorrotza (8) is located in BilboBasurtu-Zorrotza (8)Basurtu-Zorrotza (8) |

 |
| Koordenatuak: | 43°16′05″N 2°57′56″W﻿ / ﻿43.26806°N 2.96556°W﻿ / 43.26806; -2.96556
 |

**Basurtu-Zorrotza** Bilboko 8. barrutia da. Iparraldean Barakaldoko udalerriarekin, mendebaldean Alonsotegiko udalerriarekin, ekialdean Ibaizabal ibaiarekin eta hegoaldean Errekaldeko barrutiarekin egiten du muga. Barrutiak guztira 708,98 hektareako azalera dauka, eta 34.075 biztanle (2005).

Bost auzotan banatzen da, Masustegi, Basurtu, Zorrotza, Altamira eta Olabeaga. Bilboko ospitale nagusia barruti hontan dago Basurtuko Ospitalea, XIX. mendearen bukaeran Bilboko kanpoaldeko lurretan eraikia.

Bilboren azpiegitura handiak biltzen dira barruti hontan, esaterako Bilboko Nazioarteko Erakustazoka edota San Mameseko futbol zelaia.

Barrutiaren eraberritzea
------------------------

Udalak barrutia berriztu eta azpiegiturak hobetzeko egitasmo ugari dauzka. Gaur egun, A-8 Autobideko Sabino Arana etorbideko hirirako sarbidea eraitsi eta Olabeagako auzoaren azpitik eraikiko da lurpeko sarbide berria.

Horrez gain Garellano eta Olabeagan etxebizitza berriak eraikiko dira, 2.500 inguru.

Ikus, gainera
-------------

* San Mames
* Basurtuko Ospitalea
* Bilboren berritzea

| Biztanleria (1987-2005) |
| --- |
| **Erroldaurtea** | **Biztanleria** |  |
| 

---

 |
| 1987 | 34.500 |
| 1988 | 34.683 |
| 1989 | 34.626 |
| 1990 | 34.500 |
| 1991 | 34.000 |
| 1992 | 34.004 |
| 1993 | 34.234 |
| 1994 | 34.304 |
| 1995 | 34.280 |
| 1996 | 33.526 |
| 1997 | 33.735 |
| 1998 | 34.163 |
| 1999 | 33.894 |
| 2000 | 33.788 |
| 2001 | 33.810 |
| 2002 | 33.850 |
| 2003 | 34.059 |
| 2004 | 34.171 |
| 2005 | 34.075 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2720250
* Commonscat Multimedia: Basurtu-Zorrotza

---

 |

* Wd Datuak: Q2720250
* Commonscat Multimedia: Basurtu-Zorrotza


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Bilbo** |
**Recoleta hilerria** Argentinako Buenos Aires hiriko hilerri ospetsua da. Recoleta auzo ospetsuan dago eta herrialdeko pertsonaia ospetsu askoren hilobiak daude. 1822ko azaroaren 17an inauguratu zen, Martín Rodríguez brigadier jeneralaren gobernuan, Bernardino Rivadavia Gobernuko ministro zela. Horrela, hiriko lehen hilerri publikoa bihurtu zen. Prospero Catelin-ek diseinatu zuen, eta gobernuak lursailak gorde zituen estatu nazionalaren eraketan pertsonaia ospetsuentzat. 1880an, Torcuato de Alvear — Buenos Aires hiriko lehen intendentea — Juan Antonio Buschiazzo arkitektoari enkargatu zion hilerria eraberritzea. Adreiluzko hormaz inguratu, bere kaleak zolatu eta sarrera neoklasikoa eraiki zuten.

Hiriko erakargarritasun turistiko ezagunenetakoa da, famatua bere marmolez eta eskulturaz apaindutako mausoleo eta sekulako ganga ugariengatik. Bere balio arkitektonikoa Argentina XIX. mendearen amaieran potentzia ekonomikoa sortzen ari zen garaiko lagina da, eta hiriko familia aberatsenak Recoleta eremura joaten eta hilerrian panteoi bikainak eraikitzen hasi ziren. Bertako mausoleo eta ganga asko arkitekto garrantzitsuen lanak dira eta 90 baino gehiago Monumentu Historiko Nazional izendatu dituzte. Hilerria bera Museo Historiko Nazionaltzat jotzen da 1946az geroztik.

Historia
--------

Frantziskotar errekoleto oinutsien ordenako fraideak, gaur egun La Recoleta hilerria dagoen lekura iritsi ziren, orduan Buenos Aires kanpoaldean, XVIII. mendearen hasieran. Bertan komentu bat eta eliza bat eraiki zituzten 1732an, Pilarreko Ama Birjinaren izenean. Gaur egun, Pilarreko Andre Mariaren Basilika monumentu historiko nazional bat da. Bertakoek, azkenik, La Recoleta besterik ez zioten deitu errekoletoen elizari, eta izen hori eremu osora hedatu zen.

1822an ordena desegin zenean, urte hartako azaroaren 17an, komentuko lorategia Buenos Aires hiriko lehen hilerrian bihurtu zen. Sortzeaz arduratu zirenak Martín Rodríguez Buenos Aires probintziako orduko gobernadorea (hilerrian daude bere gorpuzkiak) eta Bernardino Rivadavia gobernuko ministroa.

Bere lehenengo bi auzokideak Juan Benito haur beltz libertoa eta María Dolores Maciel gaztea izan ziren.

1870eko hamarkadan, hiria suntsitu zuen sukar horiaren epidemiaren ondorioz, goi mailako buenosairestar askok San Telmo eta Montserrat auzoak utzi eta hiriaren iparraldera joan ziren, Recoletara. Goi mailako auzo bihurtu zenean, hilerria Buenos Airesko familia ospetsu eta boteretsuenen azken atsedenlekua bihurtu zen. Aldi berean, La Chacarita hilerria edo Mendebaldeko hilerria inauguratu zen, Iparraldeko hilerriaren aurka, Recoletak jasotzen duen izen ez hain arrunta.

Hilerriaren sarreran hiru data daude lurrean grabatuta: 1822 (sortu zeneko urtea), 1881 (lehen birmoldaketaren data) eta 2003 (bigarren birmoldaketa).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q831322
* Commonscat Multimedia: Recoleta Cemetery

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130251071
* LCCN: n85150370

 |

* Wd Datuak: Q831322
* Commonscat Multimedia: Recoleta Cemetery
**Baquba** (عقوبه, *Ba'quba* edo *Baqouba* bezala ere transliteratua), Irakeko Diyala probintziako hiriburua da.

Hiria, Bagdadetik 50 kilometro inguru iparrekialdera dago, Diyala ibaiaren ertzean, Hiruki sunita deritzonaren barnean. 2002an, bertako biztanleria, 280.000 pertsonakoa zen.

Tokian, uneoro bizi izan da jendea, Islamaren aurreko garaietatik, eta nekazaritza eta merkataritza gune bat izan da. Uste denez, bere izena, Baya'quba aramaikotik dator, eta "Jakoben etxea" esan nahi du. Bagdad eta Khorasan arteko tarteko puntu bat zen, Erdi Aroko Zetaren Bidean. Bere laranjengatik da ospetsua.

2003an hasitako estatubatuar okupazioan zehar, Baquba, matxinada aktibitate gehieneko tokietako batean bihurtu da, Faluia, Ramadi eta Samarra enklabe sunitarrekin batera. Borrokarik garrantzitsuenak, 2004ko ekainak 24an gertatu ziren. Al-Tawhid Wal-Jihad eta Abu Musab al-Zarqawi egin ziren eraso horien arduradun.

Abu Musab al-Zarqawi bera, bertan hil zen 2006ko ekainak 6an, estatubatuar eraso batean.

2007ko uztailak 2an, estatubatuar armadak, eraso bat egin zuen Baquban, eta 350 pertsona baino gehiago hil zituen, ustez, Al-Qaedaren aurkako eraso batean. Honen ondoren, Irakeko Alderdi Islamiarrak, "sarraskia gelditu eta zibil eta talde armatuen artean bereizteko" eskatu zion estatubatuar gobernuari.

Urte berean, abenduaren 25ean, 2007ko Baqubako Atentatu terrorista gertatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270821
* Commonscat Multimedia: Baqubah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124537297
* LCCN: n2003122054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q270821
* Commonscat Multimedia: Baqubah
**Baphuon** (khmereraz: ប្រាសាទបាពួន), Kanputxeako Angkorreko eraikin multzoko tenplu bat da. Angkor Thomen barnean dago, Errege Jauregia eta Bayonaren artean. 1060an eraiki zen, Udayadityavarman II.aren erregealdian, Shiva jainkoaren omenez. Denbora batez, Estatuko Tenplua izan zen "Urrezko mendia" (*svarnādrī*) bezala ezaguna.

Muino artifizial baten tontorrean altxatzen da, baina ia desagertua egon zen, 1908tik 1918 arteko etapa ezberdinetan garbitu zen arte. Jauste garrantzitsuak gertatu ziren eta, honen ondorioz, berriz sendotu behar izan zen 1950ean. Osorik, brontzezko plakez estali zen, muino artifiziala berriz Meru mendiarekin elkartzeko.

Landaretzak inbaditua, 1995etik aurrera zaharberritze lanetan dago, EFEOk mantendutako egitasmo batekin. Tenplu honek, birmoldatze sakon bat jasan zuen (eraiki eta handik mende askotara, XV. mendean?) bere egituran Buda erraldoi baten estatua eransteko, Mendebaldeko aurpegiko bigarren solairuan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q790118
* Commonscat Multimedia: Baphuon

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300019135
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q790118
* Commonscat Multimedia: Baphuon
**Bandera Negra** edota **Santa Germandat Catalana**, euskaraz: «Bandera Beltza» edota «Kataluniar Anaitasun Santua», Kataluniako Estat Català alderdi politiko independentistaren sekretupeko talde armatu bat izan zen. 1925eko maiatzaren 13an, Bartzelonan sortua izan zen. Izena 1713-1714ko Bartzelonako Setioan kataluniarrek erabilitako Bandera Beltzaren omenez zeraman.

Buruzagitza eta kide arrunten artean dozenaren bat kidez osatua zegoen, buzuzagi nabarmenenak Marcel·lí Perelló i Domingo, eta Jaume Compte i Canelles ziren (azkena baita CADCIko kide ere). Bestelako kide nabarmenak: Miquel Badia i Capell, Daniel Cardona i Civit (kanpo buruzagia), Ramon Xammar, Emili Granier Barrera, Jaume Julià, Joan Bertran i Deu eta Jaume Balius i Mir.

1925an Garrafeko konplota zeritzonan Alfontso XIII.a Espainiakoa hiltzen saiatzeagatik ezagunak egin ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5817616

 |

* Wd Datuak: Q5817616
**Kate Helen Craig-Wood** (Surrey, Ingalaterra, 1977) informazio teknologietako britainiar enpresarburua da. Memset Dedicated Hosting enpresako sortzaileetako bat eta zuzendari nagusia da. Hainbat sari jaso ditu, besteak beste, Erresuma Batuan IT alorrean lan egiten duten eragin handiko 25 emakume artean 4. postuan zerrendatu zuten 2012an. Craig-Wood emakume transgeneroa da eta ezaguna da hainbat kausa sozialen alde egiteagatik, hala nola, informazio teknologietan eraginkortasun energetikoa, emakumeen presentzia eta pertsona transgeneroen onarpena sustatzea.

Bizitza
-------

Southamptongo Unibertsitatean Biomedikuntza Zientzietan master-ikasketak burutu ondoren *Arthur Andersen Business Consulting* konpainian hasi zen lanean IT aholkulari. Ondoren, Easyspace Ltd enpresako negozio garapen zuzendaria izan zen. Gero, 2002ko amaieran, Memset enpresa sortu zuen Nick anaiarekin batera.

2000n ezkondu zen, baina 2006an dibortziatu zen gizonetik emakumerako trantsizioa egiten hasi eta gutxira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Kate Craig-Wood – Memset» *The Business* 2012-12-05 (Noiz kontsultatua: 2020-12-30).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «The 25 most influential women in UK IT: 4. Kate Craig-Wood, managing director, Memset; Intellect board member» *Computer Weekly* 2012-07-10 (Noiz kontsultatua: 2020-12-30).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11504

 |

* Wd Datuak: Q11504
**Kristau filosofia** kristauek burututako edo kristautasunaren doktrinen barruan dagoen filosofiari deritzo. Filosofia hau zientzia eta fedea adiskidetzeko sortu zen.[erreferentzia behar]

Zientzia eta fedea adiskidetzeko lehen pausuak eman zuena Agustin Hiponakoa izan zen. Patristikoek kristau doktrina azaldu nahi zuten, zientzialariak eta filosofoak erakarri, haren doktrina hoberena izateko.

Etika kristauan zoriontasuna Jainkoaren aurrean duinak izatean datza eta, horrela, betiereko bizitza merezi izatean. Hori lege naturalaren aginduak betez lortzen da. Ordezkari esanguratsuenetakoa Tomas Akinokoa filosofo eskolastikoa da (XIII. mendea). Hari zor zaio «naturaren legea» kontzeptua. Lege hori da gizakiei, Jainkoaren irudira eta antzera sortutako izaki arrazional eta askeei, dagokien betiereko legearen atala (Jainkoak lege horren bidez arautzen du kreazio osoa). Gizakiak berez du naturaren legeari jarraitzeko joera. Legearen oinarrizko agindua ongia egitea eta gaizkia ekiditea da. Funtsezko agindu horren ondoren datoz ongia edukiz janzten duten bigarren mailako beste hiru hauek: 

* Bizitza kontserbatzeko agindua. Ona da bizitza kontserbatzen duena, eta txarra, bizitza eteten duena. Joera naturala da, eta izaki bizidun guztiekin partekatzen dugu.
* Ugaltzeko eta espeziea zaintzeko agindua. Joera hori ere animaliekin partekatzen dugu.
* Egia bilatzeko agindua' Batez ere, egia gorena, Jainkoak ordezkatzen duen hori, bilatzea. Joera hori gizakiena da soilik.

Gorputzak jainkozko garra du, Espiritu Santuaren tenplua baita, eta, hil ostean, arimarekin batera piztuko da. Jainkoa bera egin zen gizon, gizakien bizimoduan parte hartzeko, eta arima platonikoaren kontrako bidea egin du; izan ere, mundu honetara lotzen duen gorputzetik askatzeko nahiak baldintzatzen du arima platonikoaren existentzia.

Historia
--------

Tiago Adão Lara-k kristau filosofia hiru ataletan banatzen du:

* Filosofia goiztiarra: patristika (II. eta VII. mende artean).
* Erdi Aroko filosofia: eskolastika (IX. eta XIII. mendea artean).
* Filosofia pre-modernoa (XIV. eta XV. mendeak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Portugesez)** Lara, Tiago Adão.  (1999). *Curso de história da filosofia: A filosofia nos tempos e contratempos da cristandade ocidental.*  Vozes.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854807
* Commonscat Multimedia: Christian philosophy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 133186199 (data)
* LCCN: sh2006001357
* NKC: ph138449

 |

* Wd Datuak: Q854807
* Commonscat Multimedia: Christian philosophy
John William Waterhouseren *Kristalezko bola* margolana, 1902.
**Kristalezko bola** bat beirazko edo kristalezko bola bat da, klaribidentzia tresna bezala erabiltzen dena. Beste praktika bat, igartzeko ere erabiltzen dena, urez betetako kristalezko kopa garden eta biribil bat erabiltzea da.

Historia
--------

Druidek batera zituzten tribu zeltikoak Britainia Handian bizi ziren K.a. 2. milurtekotik, igarkuntzan kristalak erabili zituzten lehen taldeetako bat izan ziren. Interesgarria da ohartzea erlijio druidikoak antzekotasunak zituela antzinako Britainia Handiko erlijio megalitikoarekin, eta, beraz, litekeena da horietatik etorri izana igarkuntza mota honen erabilera.

Geroago, Erdialdeko Europan, Erdi Aroan (500 - 1500), igarleek, aztiek, sorginek, mediumek, astrologoek eta beste asmatzaile guztiek ere kristalak erabili zituzten iragana, oraina edo etorkizuna "ikusteko".

Beriloa, bere izaera gardena zela eta, sarri erabili izan da igartzeko prozesuetan. Eskoziar menditarrek objektu hauei "energia harriak" deitu zieten. Eta lehen kristalezko bolak beriloz eginak izan ziren arren, material hau, beranduago, harkaitzezko kristalagatik ordezkatua izan zen, are hialinoagoa zen arroka bat.

Historiako hirugarren kristalezko bolarik handiena Penn museoan dago, Qing dinastian Cixi enperatriza txinatarrarena izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Oráculo del Si o del No» *web.archive.org* 2015-01-08 (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
2. ↑   «Artes adivinatorias: Cómo leer la bola de cristal» *web.archive.org* 2013-12-21 (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cómo leer una bola de cristal de forma acertada» *www.ehowenespanol.com* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
4. ↑   «Crystal Sphere - C681A | Collections - Penn Museum» *www.penn.museum* (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cómo utilizar la bola de cristal» *La Bujería Blanca* 2014-03-06 (Noiz kontsultatua: 2021-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1032349
* Commonscat Multimedia: Crystal balls

---

 |

* Wd Datuak: Q1032349
* Commonscat Multimedia: Crystal balls