recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Mari-mutil handi baten bluesa*** (jatorrizko izenburua, ingelesez: *Stone Butch Blues*) Leslie Feinberg aktibistak idatzitako eleberri bat da. 1970eko hamarkadako AEBetan bizitako mari-mutil lesbiana baten bizia kontatzen du.

Nobelan Jess Goldberg pertsonaiaren bizia agertzen da, New Yorkeko estatuaren iparraldean hazi zena 1950. urtea aldera, langileen klaseko auzo batean. Nobelaren zatirik handiena 1970eko hamarkadan gertatzen da. Jess oso goiz ohartzen da ez dela gainerako neskak bezalakoa: gorrotatzen du soinekoak janztea, eta maiz galdetzen diote: "Zer zara zu, mutikoa edo neskatoa?".

Genero identitatea da gai nagusia, eta eleberrian agertzen da garai hartan AEBetan LGBT+ jendearen kontra zegoen errepresio bortitza. Horretaz gain, beste hainbat borroka agertzen eta nahasten dira: feminismoa, arrazismoaren kontrako mugimendua, langileen klase-borroka...

Genderqueer narratibaren zati gisa hartu ohi da *Mari-mutil handi baten bluesa*. Orobat, langile klaseari buruzko eleberritzat ere hartzen da.

Hizkuntza hauetara itzuli da: alemana, esloveniera, euskara, italiera, hebreera, nederlandera, turkiera eta txinera. Hebreerara egindako argitalpenaren irabaziak Palestinako lesbianen ASWAT erakunderako dira.

Kanpo estekak
-------------

* Mari-mutil handi baten bluesa pdf bertsioan, doan jaisteko
* Free e-book download of Stone Butch Blues

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7618885
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7881152502985210800007
* Open Library: OL1868110W

 |

* Wd Datuak: Q7618885
Armeniako mapa topografikoa.
**Mapa topografikoa** lurraren gainazalaren erliebearen errepresentazio bat da, normalean partziala, eskala jakin batean egina. Plano topografikoek ez bezala, mapa topografikoek lurraldearen eremu zabalak islatzen dituzte: probintzia-eremuak, eskualdeak, herrialdeak edo mundua. Bertan, Lurreko gainazalaren forma ezagutzeko aukera ematen duten sestra-kurbak agertzen dira.

Nibel ezberdinetan erabilitako koloreek eta bestelako marra-laguntzaileek aukera ematen dute mendiak, haranak, ibaiak, muinoak eta eremuko bestelako ezaugarriak ezagutzeko. Herriak, errepideak, zubiak, presak, linea elektrikoak, sail landatu ezberdinak eta antzeko giza eraikuntzei buruzko informazioa ere badator.

Plano topografikoan hauek zehaztu behar dira: eskala, Ipar geografikoa eta magnetikoa, GPS-erreferentziak, beste planoekiko erlazioak, egilearen organismoa eta bere egite-urtea.

Planoa zona zehatz baten irudikapen grafikoa da. Kanpoko ekintzetan orientatzen jakiteko erabiltzen diren planoei plano topografiko deritze, eta 1:25.000 edo 1:50.000 eskalan egon ohi dira. Hauek guztiek eremuko elementu bakoitza identifikatzen duten legendaz daude hornituak; elementu hauek ondorengoak izan daitezke: ibaiak, errepideak, zubiak, altuera-kotak, zuhaitzak, eraikinak, aurriak etab. Plano hauek saretez banatuak egon ohi dira, zeinetako bakoitzak gutxi gorabehera eremuko kilometro baten adinako distantzia irudikatzen duen; modu honetan, distantzien neurketa eta orientazioa errazten dute.

Plano bat orientatzeko ondorengoa gomendatzen da. Planoa gainazal lau eta gogor baten gainean jartzea horizontalki, ondoren iparrorratza sareten linea bertikalen (meridianoaren) paralelo, linbo mugikorra 0 gradutara egonik, eta orratz imantatua orientazio- eta norabide-geziarekin bat eginez. Horretarako, iparrorratza planoarekin batera mugitu beharko da, biek bat egin arte. Behin hauek guztiak planoaren meridianoarekiko paralelo daudenean, jarraitu behar dugun bide egokia hartzeko gai izango gara.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216526
* Commonscat Multimedia: Topographic maps

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524642
* BNF: 11958033s (data)
* GND: 4322897-5
* LCCN: sh85136074
* NDL: 00573013
* NARA: 10659123
* AAT: 300028361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q216526
* Commonscat Multimedia: Topographic maps
***It*** (euskaraz *Bera*) Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1986ko irailean Viking Press argitaletxeak argitaratu zuen.

Argumentua
----------

Kontakizuna AEBetako Maine estatuko Derry udalerrian bi aldi ezberdinetan zehar gertatzen da: iraganean (1957-58) eta orainaldian (1984-85). Udalerriaren lurrazpian, ezkutaturik, antzinatik biztanleak izutzen dituen munstro asekaitz eta gupidagabe bat bizi da: beste mundu bateko izakia da, gizakien pentsamenduak irakurtzeko gai da: haien barne beldurrak nahieran erabiliz, izua eragin eta horren bidez elikatzen da. Haurrak nagusiki jaten ditu, errazago beldurtzen baititu. Mozorrorik ohikoena Pennywise izeneko pailazo dantzariarena du, itxura horrekin biktimarik gazteenak erakartzen baititu. Behin gosea asetu ondoren, hiru hamarkada inguruko loaldia egiten du, berriz ere esnatu eta beste biktima batzuez elikatzen hasi arte, etengabeko zikloan.

Nahiz eta munstroa denbora gehiena ezkutuan egon, kontakizun horretako protagonistek (Bill Denbrough, Ben Hanscom, Beverly Marsh, Richie Tozier, Eddie Kaspbrak, Mike Hanlon eta Stan Uris adiskideek) birritan aurre egin diote: iraganean, herriko «Galtzaileak» neska-mutil taldea direnean(lur azpira bidaltzen dute) eta orainaldian, helduak direnean(berarekin bukatzen dutenean).

Zinema
------

* *It* (1990eko filma): 1990an Tommy Lee Wallacek zuzendu eta Tim Curry, Harry Anderson, Dennis Christopher, Richard Masur, Annette O'Toole, Tim Reid, John Ritter, Richard Thomas eta Seth Green aktoreek antzeztu zuten.
* *It* (2017ko filma)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q602288
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184071146
* GND: 7723444-3
* Open Library: OL81613W

 |

* Wd Datuak: Q602288
**Ingurabideko pasealekua** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

Kokalekua
---------

Pasealeku honen ibilbidea Iruñeko harresian barna doa, ingurabidean hain zuzen.

Santo Domingoko aldapatik gora doazen harrizko eskaileretan hasi, Nafarroako Museoaren atzealdean eta Nafarroako errege-erreginen jauregiaren azpiko aparkalekuaren parean, eta harresian zehar Iruñeko harresietako igogailua, Fraide Karmeldar Oinutsen komentua eta O-ko Andre Maria plazaren albotik igaroz Ate berriaren gainetik igarotzen da, orduan Larraina parkean barneratu, eta betiere harresiaren izkinatik joanez, Erreginaren aldapa kalean amaitzen da.

Arrotxapea auzoa eta Ezkaba mendiaren ikuspegia Ingurubideko pasealekutik.

Pasealekua
----------

Gaur egun bertatik hiriaren iparraldeko auzoen, batez ere Arrotxapea auzoa, Iruñerriko iparraldeko udalerri eta herrien, eta urrutira Ezkaba mendia eta San Kristobal gotorlekuaren ikuspegi bikainaz goza daiteke.

Ondarea
-------

* Iruñeko harresiak
* Nafarroako Museoa
* Fraide Karmeldar Oinutsen komentua
* O-ko Andre Maria plaza
* Agustinar Errekoletoen komentua
* Ate berria
* Larraina parkea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479280

 |

* Wd Datuak: Q25479280


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
*Artikulu hau Lehen Gerra Karlistako guduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Irungo gudua».*

**Irungo gudua** Lehen Karlistaldiko borrokaldia izan zen, 1837ko maiatzaren 17an Irunen gertatu zena.

Gudua
-----

Armada karlistako soldadu gehienak Errege espedizioan joanak zirela aprobetxatuz, Donostiako goarnizio liberaleko tropek, Lacy Evans Britainiar Legio Laguntzaileko komandanteak gidatuta, erasoaldi bati ekin zioten 1837ko maiatzean, hiria eta Frantziako muga lotzen zituen korridorea mendean hartzeko asmoz. Portugaleten ontziratutako soldaduen laguntza iritsi berria zen, eta 20.000 gizon inguru abiatu ziren Donostiatik, hilaren 14an eta 15ean, Lezo, Errenteria, Astigarraga eta Hernani konkistatzeko.

Espartero Hernanin finkatu zen Evansen soldaduek Oiartzun eta Bidasoaren bokale aldera hasitako erasoaldia babesteko. Jauregi "Artzaia"ren dibisioa gerturatzen ikusita, Oiartzundik alde egin zuten karlistek, baina Irunen aurre egitea erabaki zuten.

Goarnizio hark "Parke" gotorlekuan oinarrituta zuen bere defentsa, baita udaletxean bertan ere, gotortuta baitzeukaten propio. 500 bat soldadu eta boluntario karlista elkartu ziren Evansen 12.000 gizonen erasoaldiari aurre egiteko. Haien artean, egun batzuk lehenago Oriamendiko guduan lotsagarri gelditutako 5.000 britainiar zeuden. Maiatzaren 16ko arratsaldean britainiar artilleroen bonbardaketa batekin hasi zen erasoa, baina harresiaz kanpoko etxeak baino ez zituzten konkistatu.

Maiatzaren 17ko egunsentian berriro ekin zioten erasoari, eta egun osoan iraun zuen, karlisten defentsa amorratuaren eraginez. Liberalen kanoiek ez zuten indar handirik, eta horren ondorioz infanteriak etxez etxe eraso zuen herria, hildako ugari utziaz. Azkenean, udaletxean eta gotorlekuan zeudenek ilunabarrean eman zuten amore.

Herri hartzeko izandako nekeen eta jasandako hildako ugarien ondorioz liberalek -britainiarrek bereziki- herria arpilatu zuten. Biharamunean Hondarribia errenditu zen, erresistentziarik jarri gabe. Gipuzkoako muga liberalen esku gelditu zen orduan.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. IRUN. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259786

 |

* Wd Datuak: Q12259786
**Maria Ana Sanz Uharte** (Irañeta, 1868ko apirilaren 29a - Iruñea, 1936ko maiatzaren 25a) nafar irakasle eta pedagogoa izan zen, Nafarroako Maistren Eskolako zuzendaria 1906-1931 bitartean. Emakumeen eta haur baztertuen aldeko ekimen asko sustatu zituen. Haren izena darama Iruñeko ikastetxe publiko batek. Karmele Saint-Martinen eta Jose Maria Nabatzen ama izan zen.

Bizitza
-------

Maria Ana Sanz Uharte Irañetan jaio zen 1868ko apirilaren 29an. Aita, Mariano Sanz, Iruñeko Marrazketa Eskolako irakaslea zen, eta ama, Mercedes Uharte, Kale Nagusian zegoen Huarte Ikastetxeko sortzaileetako bat. Irakasle ikasketak egin zituen Iruñean eta Zaragozan. Madrilen, harremanak izan zituen Institución Libre de Enseñanzarekin. 1890ean, 22 urte zituela, Teodoro Nabatzekin ezkondu zen; hamar seme-alaba izan zituzten.

Oposizioak gainditurik, Iruñeko Eskola Normaleko irakasle postua erdietsi zuen 1901ean. Bere hezibide liberalari jarraiki, aldaketa sakonak ezarri zituen Maistren Eskola Normalean, 1906an zuzendari izendatu zutenetik. Oinarrizko ikastetxea zena goi mailako bihurtu zen haren agintaldian, eta irakasgai berriak sartu ziren, euskara barne. Heziketa eta gizarte-laguntza egitasmo ugari jarri zituen abian, hala nola, eskola-kantinak, udalekuak, udako ikastegia eta eskola-jantzitegia. Emakumeen sustapenaren eta hezkuntzaren aldeko apustua egin zuen, eta *Nafarroako Eskola Normalaren Emakumezko Ikasle Ohien Elkartea* sortu zuen 1920an. Zuzendari kargua 1931n utzi zuen, Iruñeko maisuen eta maistren eskolak batu zirenean.

1932an alargundurik, nekatzeke eutsi zion lanari: Nafarroako Eskola-Kontseilu Probintzialeko kide, Pedagogia irakasle, Nafarroako Ateneoko Ohorezko Batzordeko kide, hizlari, artikulugile, oposizioetako epaimahaikide... Iruñean hil zen, 1936ko maiatzaren 25ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *María Ana Sanz y Huarte.*  Real Academia de la Historia, dbe.rah.es (Noiz kontsultatua: 2021-7-11).
2. 1 2 3 4   Guibert Navaz, Amelia. *María Ana Sanz (1868-1936).*  Euskonews, 506. zenbakia, euskonews.eus (Noiz kontsultatua: 2021-7-23).
3. ↑   Iriarte Aranaz, Guillermo. *Nafarroako eskolaren historia ilustratua (1828-1970).*  oroimena.bera.eus (Noiz kontsultatua: 2021-7-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80337340
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 106868
* GEN: 18603
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q80337340
**Maria Antonia Eskibel Navarrete** (Gasteiz, 1778ko otsailaren 2a – Gasteiz, 1849) liberal sutsua eta frantsestua izan zen Espainiako Independentzia Gerra garaian. Ospe handia izan zuten berak Gasteizen antolatu ohi zituen tertuliek.

Biografia
---------

Maria Antonia Xabiera Bernarda Simona de Roxas Juana Nepomucena Josefa Eskibel Navarrete Gasteizen jaio zen 1778ko otsailaren 2an. Gasteizko familia noble batean, gurasoak Legardako markesak izan zituen, Ignacio Vicente Eskibel Peralta eta Manuela Isidora Navarrete Lisón de Tejada. Legarda sendiaren jauregia Zapatagile kalean kokatuta zegoen, Santo Domingo plaza izkinean.

Espainiako Independentzia Gerran ezaguna egin zen Miguel Ricardo Alaba Eskibel, Alaba Jenerala, lehengusua zuen.

Maria Antonia 1798ko abenduaren 29an ezkondu zen Antonio Fernández Navarrete eta Ximenez Tejadarekin. 20 urte zituen eta senarrak, berriz, 39. Antonio familia liberal eta ilustratu batetik zetorren eta 1776tik 1793ra bitartean, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen. Bikoteak bi seme-alaba izan zituen: Benito, Dean eta kanonigo Zaragozako Seoan, eta Demetria, 1819an bere lehengusu propio zuen Antonio Gervasio Fernandez Navarreterekin ezkonduko zena.

Senarra Ábalosekoa (Errioxa) bazen ere, Maria Antonia ez zen normalean Gasteiztik urrundu eta bertan jaio ziren bi seme-alabak ere.

Familia liberalismo moderatuan kokatu zen, baina Maria Antonia erredikalago bilakatzen joan zen. 1814ko otsailean, frantsesak joanak ziren, jada, eta atxilo hartu zuten, frantsestua zelakoan. Paradero bera izan zuten beste hainbat gasteiztarrek, Genaro Maria Gamiz, Inozentzio Santa Maria apaiza, Casimiro Javier eta Ramon Maria de Urretxu Díaz del Carpio (aita-semeak), Narrosko markesa zen Joakin Maria Egia Agirre, Valentín González Echávarri eta abarrek.

1830eko apirilaren 30ean, Maria Antonia alargun geratu zen, Antonio Ábalosen hil zenean. Gasteizen bizitzen jarraitu zuen eta ospe handia zuen bere etxean antolatzen zuen tertuliak, hiriko burgesia liberalak gustuko zituenak.

1849an hil zen Gasteizen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoa.  (1778-02-02). *Bataio-agiria Gasteizko Elizbarrutiaren Artxibo Historikoan.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-20).
2. ↑
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21280360

 |

* Wd Datuak: Q21280360
**Lucas Alexandre "Lucão" Galdino de Azevedo**, (Barra Mansa (Brasil), 2001eko otsailaren 26a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Lucas Alexandre "Lucão" Galdino de Azevedo» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Lucas Alexandre "Lucão" Galdino de Azevedo» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84346821

 |

* Wd Datuak: Q84346821
Fitxategi:Kibalchich-lo-v 030 h3.jpgLunar Orbiter 5 zundak Ilargiko krater bati ateratako argazkia
1967ko abuztuaren 1ean jaurti zen eta 1968ko urtarrilaren 31an amaitu zen zunda honen misioa. Kartografiatze-programa amaitutzat eman zen gainazaleko %99,5 ikertuz. Bereizmen ertaineko eta handiko 212 argazki bidali zituen Lurrera. Interes handiko 36 guneen informazioa bildu zuen, horietako 5 Apolo misioetarako, eta ,era berean, Ilargiaren alde ezkutua aztertu zuen. Azkenean, 1968ko urtarrilaren 31an Ilargiaren gainazalaren aurka talka egin zuen 2,79º H, -83º M puntuan. Zunda honen mugimenduak ikertzean, MASCONak aurkitu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250644
* Commonscat Multimedia: Lunar Orbiter program

---

 |

* Wd Datuak: Q250644
* Commonscat Multimedia: Lunar Orbiter program


| * i
* e
* a
Lunar Orbiter programa |
| --- |
| 
* Lunar Orbiter 1
* Lunar Orbiter 2
* Lunar Orbiter 3
* Lunar Orbiter 4
* Lunar Orbiter 5

 |  |
Estatistikan, **Cohenen kappa** κ kappa hizki grekoaz irudikatzen dena, balorazio metodo edo epaile ezberdinen arteko adostasun mailarako neurria da, printzipioz 2 balorazio metodo edo epailetarako, balorazioa aldagai kualitatibo edo kuantitatibo diskretu baten arabera egiten delarik, zoriz itxaron daitekeen adostasun maila ere kontuan hartuz. 2 epaile baino gehiagotarako bertsio bat ere garatu da. Adibidez, froga bat burutu ondoren, bi irakaslek hainbat ikaslek irakasgai bat gainditu duten, gainditu ez duten edo gainditzeko beste aukera bat eman behar zaien erabaki dute modu independentean. Cohenen kappa koefizienteak bi irakasleak euren balorazioetan zenbateraino datozen bat neurtzen saiatuko litzateke adibidean, zoriz itxaron daitekeen adostasun maila baztertuz. Neurketa ezberdinen zehaztasuna aztertzeko ere erabil daiteke.

Formula honen arabera kalkulatzen da:

(1)

{\displaystyle \kappa ={\frac {p\_{o}-p\_{e}}{1-p\_{e}}}}
{\displaystyle p\_{o},\ p\_{e}} izanik, adostasun proportzioa eta zoriz itxarondako adostasun maila hurrenez hurren. Koefiziente honek [-1,1] tarteko balioak hartzen ditu. Negatiboa denean, desadostasuna da nagusi balorazioetan. [0,0.6] tartean adostasuna txikia eta 0.6tik gorako balio baterako adostasuna handia dela esan daiteke, interpretazio egoki bat egiteko antzeko ikerketak eta ikergai den egoera bera ere kontuan hartu direla jakinik betiere.

Adibidea
--------

Bi irakaslek 71 ikasleri buruz emandako balorazio gurutzatuak azaltzen dira honako kontingentzia taula honetan:


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | gainditu | ez gainditu | beste aukera bat | GUZTIZKO |
| gainditu | 25 | 8 | 5 | 38 |
| ez gainditu | 4 | 16 | 2 | 22 |
| beste aukera bat | 2 | 3 | 6 | 11 |
| GUZTIZKO | 31 | 27 | 13 | 71 |

{\displaystyle p\_{o}} adostasun maila kalkulatzeko, bi irakasleak ados daudeneko ikasleen proportzioa eman behar da:

{\displaystyle p\_{o}={\frac {25+16+6}{71}}=0.66}
Zoriz itxaron daitekeen adostasun maila honela kalkulatzen da:

{\displaystyle p\_{e}={\frac {31}{71}}\times {\frac {38}{71}}+{\frac {27}{71}}\times {\frac {22}{71}}+{\frac {11}{71}}\times {\frac {13}{71}}=0.37}
Eta beraz,

(1)

{\displaystyle \kappa ={\frac {0.66-0.37}{1-0.37}}=0.46}
Adostasun maila ertaina dela esan daiteke.

Epaile anitzetarako bertsioa
----------------------------

2 balorazio edo epaile baino gehiago daudenean, epaileen arteko bikote posible guztiak osatzen dira, ordena kontuan hartu gabe, eta bikote bakoitzeko Cohenen kappa, 2 epaileko bertsioan, kalkulatzen da. Adostasun maila epaile guztietarako, kalkulaturiko kappa koefizienteen batez bestekoaren bitartez neurtu daiteke, 2 epaileko kappa bezala interpretatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1107106
* **Identifikadoreak**
* GND: 7522376-4

 |

* Wd Datuak: Q1107106
Zakur bat ordenagailu baten aurrean.

***Interneten, inork ez daki zakur bat zarela*** (Ingelesez: «*On the Internet, nobody knows you're a dog*») Interneten ematen den anonimotasunari buruzko esaera eta memea da. Esaeraren jatorria *The New Yorker* egunkarian, 1993ko uztailaren 5ean, Peter Steinerk argitaratutako karikatura batean dago.

Deskribapena
------------

Esaldi ezagun horren jatorria karikatura batean oinarrituta dago. Horretan bi zakur agertzen ziren, bata lurrean eserita, bestea aulki batean eserita eta ordenagailu baten aurrean. Bi zakurrak haien artean begira daude eta ematen du komunikatzen ari direla. Esaldia marrazkiaren azpian agertzen da. Marrazkia zuribeltzean dago egina.

2011 arte karikatura hau *The New Yorker* egunkarian gehien errepikatu zena izan zen. Steinerrek horri esker US$50,000 irabazi zituen.

Esanahia
--------

Nahiko zuzena da. Marrazki horrek Interneten inork ez gaituela ezagutzen esan nahi du. Sarearen beste aldean idazten dagoena zakur bat izan daiteke baina guk ezin dugu hori jakin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Karikatura The Cartoon Bank webgunean.
**Internet egitura**ri erreparatuta sare amaraun bat da, ez da konputagailu-sare zentralizatua ez eta erakunde bakar bat araututa.
Egitura deskribatzeko honako ezaugarriak aipatu behar dira: Internet helbideak, Erankundeak, informazioaren fluxua (izen-domeinuak, bezero-zerbitzari komunikazio, informazio paketeak )

Interneteko erakundeak
----------------------

Interneteko baliabideak kudeatzeko eta honen protokoloak garatzeko zenbait elkarte daude:

* IETF: Interneteko protokoloak garatzeko batzorde teknikoa
* ICANN: Interneko domeinu eta IP helbideen esleipenen kudeaketaz arduratzen elkartea da. IANA burutzen zituen lanen kudeaketa hartu du.
* NIC(internet): Interneteko izen domeinuak esleitzeko erakunde. Estatu bakoitzeko NIC erakunde bat dago.

Internet helbideak
------------------

IP zenbakiak erabiltzen ditu makinak, erabiltzaileak edo oro har baliabideak identifikatzeko.
IP helbideak (4.bertsioa) 4 bytez (32 bit) osatzen da. Lau zenbakitan antolatzen dira: a.b.c.d. Letra bakoitzak 0-tik 255-erako zenbakiak hartzen dituela. IP helbideak kode hamaseitarrean ere adierazten dira, 00.00.00.00-tik FF.FF.FF.FF-era edo kode bitarrean 00000000.00000000.00000000.00000000-tik 11111111.11111111.11111111.11111111-era.
IP guztiak ezin dira erabili internet-en, batetik IP publikoak, Interneten erabilgarriak daude, bestetik pribatuak sare lokal pribatuetan erabiltzeko eta azkenik IP bereziak, adibidez: difusio helbidea, sare helbidea… adierazteko balio dute.

URL
---

Baliabideak identifikatzeko URL karaktere sekuentzia estandarizatua da.

Adibidez:

* (web zerbitzaria bat zehazteko )
* erabiltzaile@domeinua.org (posta zerbitzaria bat zehazteko )

Adibidez: jon\_wiki@euskalnet.net

Informazioaren fluxua
---------------------

Bezero-zerbitzari arkitekturan oinarritzen da informazioaren elkar trukea.
Informazio datu-paketetan antolatzen da. Adabegi bateko komunikazio batean datu-paketeen konexio ez da aurrez ezarri behar paketeak bidaltzeko eta paketeek trafikoaren eta matxuren nondik norakoak saihesteko ibilbide desberdinak egin dezakete.

TCP-IP protokoloa
-----------------

Datu-paketeak transmititzeko arauak egon behar dira, horretarako TCP-IP eredua erabiltzen du.

Izen zerbitzariak
-----------------

IP helbide baten eta honi dagokion (balego) izen domeinuarekin lotzen duenari izen zerbitzaria deritzo. Zerbitzu hau ematen duen makina edota programari DNS zerbitzari esaten zaio.

Ikus, gainera
-------------

* Internet
* OSI eredua
* Sare protokolo
* Internet
* TCP/IP eredu
* LAN
* Azpisare-maskara
* Intranet
* Estranet

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5638187

 |

* Wd Datuak: Q5638187
**Internet Movie Database** (IMDb, euskaraz "Filmen datu-basea Interneten") Interneten eskuragarri dagoen datu base bat da, filmei, telebista saioei eta bideojokoei buruzko informazioa biltzen duena. Hor ageri dira, besteak beste, halako lanen zuzendariak, produktoreak, aktoreak eta fikzio pertsonaiak. IMDb 1990eko urriaren 17an inauguratu zuten, eta 1998an Amazon.com konpainiak erosi zuen.

Sorrera
-------

Manchesterren jaiotako Col Needham izeneko 23 urteko gazte batek sortu zuen IMDb, garai hartan Hewlett Packard konpainian ingeniaritza lanetan zebilela.

10000 obren gaineko 23000 daturekin hasi zen IMDb, 1990eko urriaren 17an.

Zenbakiak eta datuak
--------------------

1,5 milioi titulu baino gehiago dauzka webguneak film eta telesailen artean, eta 3,2 milioi sarrera aktore, zuzendari eta profesional anitzei buruz .<ref name=imdb \>

Eduki gehienak zaletuen bitartez iristen dira eta gaur egun erredaktore profesionalek zuzentzen eta iragazten dituzte datu batzuk.

Ordenagailutan erabiliz gain orain moldatu egin berri da webgunea plataforma berrietara: iPhone, iPad, Android eta Phone 7.

Bitxikeriak
-----------

Hilabetero 57 milioi zaletuk kontsultatzen dute Col Needhamek sortutako web-orri hau.<ref name=imdb \>

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «IMDb cumple 20 años de cine», *El País*, 2010-10-24.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** IMDb
* **(Gaztelaniaz)** IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37312
* Commonscat Multimedia: Internet Movie Database

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129442622
* LCCN: no2010169363

 |

* Wd Datuak: Q37312
* Commonscat Multimedia: Internet Movie Database
**Igoroin** Arabako ekialdean dagoen herria da, gaur egun hustuta eta hondarretan aurkitzen dena. Mendialdeko eskualdean eta Arraia-Maeztuko udalerriaren barruan kokaturik dago.

Geografia
---------

Musitu herritik aurrera Ingoroingo sakanaren erdialdean kokaturik dago, Iturrietako mendilerroaz inguraturik. Igoroin ibaiak zeharkatzen du harana eta lau kilometro inguru ditu.

Historia
--------

Antzinako agirietan *Ygoroin* izena ere agertzen da. 

1556. urtean Marin Gil lizentziadunak bixita egin zuen eta bost biztanle zituela zehaztu zuen. San Martin eliza eta irin errota bat zeuden herrian. 1561. urteko agiri batean *Rueda nueba de Ygoroin* aipatzen da ("Igoroingo errota berria"). Pentsa liteke aurretik zaharrago bat izango zela. Badirudi errota izan zela bertan herrixka bat eratzearen arrazoi nagusia.

Herriko azken ezkontza 1735eko martxoaren 14an izan zen eta 1784an dagoeneko elizak utzi zion sakramentua emateari. Elizaren aurrealdea 1880 inguruan erori zen. Aurrealde hori aztertuta pentsa liteke XIII. mendekoa izango zela, eta ondorioz herriaren balizko sorrera 1125. urtearen inguruan koka liteke. XIX. mendearen hasieran bi bizilagun ziren eta mendearen erdialdera gelditzen zen bakarrak, Angel Galdeanok, alde egin zuen. 12 urte zituen. 1962an zutik zirauen etxe bakarra erre egin zen.

Gaur egun elizaren zimenduak zuhaitz artean galdurik eta errota baten hondarrak gelditzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** r01epd0122e4edf39923e0db0b11fff216b637726, r01epd01176818abca9dfe881a5994fb28cb6adf8.  (2014-08-21). «Barranco de Igoroin (3,4 km)» *www.uragentzia.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «IGOROIN - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
3. 1 2 3   «Barrancos de Igoroin - salvatierra-agurain» *www.salvatierra-agurain.es* (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56098541

 |

* Wd Datuak: Q56098541


| Arraia-Maeztuko herriak |
| --- |
| Aletxa • Apilaiz • Areatza • Atauri • Azazeta • Birgarabarren • Birgaragoien • Elortza • Erroeta • Erroitegi • Ibisate • Korres • Maeztu • Musitu • Sabando • Zekuiano |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Ikaskuntzarako ingurune birtualak** Ikaskuntzarako ingurune birtuala atzipen murriztuko espazio bat da, bertara sartzen diren pertsonek jakite eta trebaketa prozesuak garatzeko sortua eta diseinatua sistema telematikoen bidez.

### Ikasgela birtuala

Ikaskuntzarako inguruneko ikasgela birtuala, ordenagailu bidez eta plataforma edo software baten laguntzaz, jarduerak sailkatzea errazten duena, aldi berean hezkuntza on bat jasotzeko beharrezkoak diren ohiko ikaskuntza eta irakaskuntza jarduerak garatzea bermatuz. Turoff-ek (1995) adierazten duen bezala "gela birtuala ordenagailu bidezko komunikazio sisteman txertatutako ikaskuntza eta irakaskuntza metodo bat da. Ingurune horren bitartez, ikasleak irakaskuntza presentzialeko prozesuan ohikoak diren jarduerak atzitu eta garatu ditzake, hala nola hitz egin, dokumentuak irakurri, ariketak egin, irakasleari galderak egin, taldekako lanak burutu, eta abar, guzti hau era simulatuan, irakasle eta ikasleen arteko interakzio fisikorik gabe.
Izateagatik merkatuan gaur egun existitzen dira gela birtualak simulatuz urrutiko ikastaroak sortzeko gaitasuna baimentzen duten aplikazio ugari, adibidez, WebCT, Catedr@, eCollege, Moodle, Dokeos, Claroline, Manhattan Virtual Classroom, Learning Space, e-ducativa, eta abar.

### Campus birtuala

Campus birtual bat sare telematikoen bidez unibertsitate batek eskainitako hezkuntzaren antolaketarako espazioa da.

### Ikaskuntzarako Ingurune Birtualen Adibideak

 Play Learning trebakuntza sistema bat da, 2008an IFOk (Instituto De Formación Online) garatua, e-learning-aren erosotasuna eta efikazia bideo-jokoen karaktere ludikoarekin konbinatzen dituena, erabiltzailearentzat ikasketa prozesua atsegin eta eraginkorragoa egiteko helburuarekin. Metodologia honekin, erabiltzailea ikasketetan aurreratzen doa bideo-joko modular baten itxuran, ikasgaiak jokoaren faseak balira bezala. Lehia bakoitzean, erabiltzaileak trebezia bakoitzean puntuak irabaztea ahalbidetzen duten erronka desberdinak gainditu behar ditu eta coach birtualak edo tutore birtualak markatutako erronkak gainditu. Metodologikoki sistemak beste forma batera ezinezkoak izango liratekeen inguruneak simulatzea baimentzen du, bai lokalizazio aldetik (zentral nuklear bat, adibidez) bai egoera aldetik (adibidez, portaera gatazkatsuak eta trebetasunen bitarteko berauen konponbidea)
 Virtual Classroom CAE-k ( Computer Aided Elearning) garatutako tresna bat da, bideokonferentzia sistema bat eta urrutiko ikaskuntzarako tutore eta ikaslearen arteko komunikazio perfektua baimentzen duten tresnak konbinatzen dituena.

Kanpo-estekak
-------------

1. Hezkuntza-software motak
2. By Rewards Punished ( Ingelesez).
3. Irakurketa eta idazketarako software askea
4. IP Learning e-ducativa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861531

 |

* Wd Datuak: Q861531
***Ikastoletako ereserkia*** euskararen eta ikastolen alde Telesforo Monzónek sortutako ereserkia da. Bertsio ezagunena Pantxoa eta Peiok abesturikoa da, baina beste hainbat bertsio ere badira.

Abestiaren hitzak
-----------------

Zatirik ospetsuenetariko bat besterik ez dugu aipatuko, Monzónek sorturiko hitzak oraindik egile eskubideen pean daudelako: Frantzian sortu zituen, Frantziako legean egile eskubideak egilea hiltzen denetik 70 urteko indarraldia du, eta Monzón 1981ean hil zen.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Plazara, euskara plazara
euskaldun irakasle eta ikasleok
dantzara, plazara, dantzara,
geure herriaren geroa bait gara. |  » |
| Telesforo Monzón |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Wikipediagileak: «Législation française sur le droit d'auteur», *Wikipedia, l´encyclopédie libre*. 2010-10-21ean eskuratua.

Ikus, gainera
-------------

* Pantxoa eta Peio

Kanpo estekak
-------------

* Pantxoa eta Peioren "Ikastoletako ereserkia" abestiaren bertsioa entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259499

 |

* Wd Datuak: Q12259499
Ikatz-paper orria.
**Ikatz-papera** idazmakinak, talkazko inprimagailuak edo, besterik gabe, eskuz idazteko orduan kopiak aldi berean egiteko aukera ematen duen orria da.

Kopiatzeko metodo hau tintaz, argizariaz edo ikatzaz (hortik *ikatz-papera* deitzen zaio) bustitzen da alde batetik, idazmakinak edo arkatzak egindako presiopean orri berri batera pasatzen dena, ikatz-papera jatorrizko orriaren eta kopia egingo den orriaren artean jartzean. Presiopean egiten denez, ez da erabilgarria kopia gehiegi egiteko.

Ingelesez, sortutako kopiari carbon *copy* (ikatz-kopia) deitzen zaio. Gaur egun, izendapen hau posta elektronikoko sistemetan erabiltzen jarraitzen du, "*CC*" inizialekin jatorrizko baten kopia dela adieraziz.

1801ean Pellegrino Turri, asmatzaile italiarrak, ikatz-papera  asmatu zuen bere idazmakina mekanikoari, lehenetariko bati, tinta emateko,  Ralph Wedgwood-ek ikatz-paperaren lehen patentea lortu zuen 1806an

Erreferentziak
--------------

1. ↑  italian inventors: Pellegrino Turri.
2. ↑    *Italian Inventors and their Inventions.*  YourGuideToItaly.com.
3. ↑    *Ralph Wedgwood: Pioneer of Office Copying.* .

Kanpo estekak
-------------

* Ikatz-paperaren historia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1748670
* Commonscat Multimedia: Carbon paper

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300014156

 |

* Wd Datuak: Q1748670
* Commonscat Multimedia: Carbon paper
**Eskola marjinalista** edo **marjinalismoa** XIX. mendean zehar garatzen joan zen eskola ekonomiko bat izan zen, harik eta 1870 hamarkadan *Iraultza Marjinalista* izenekoa gertatu zen arte, William Stanley Jevons, Lausanako eskolako Léon Walras eta austriar eskolako Carl Menger ekonomialarien eskutik, non marjinalismoaren kontzeptu nagusia, utilitate marjinala alegia, teoria ekonomiko nagusien baitan sartu zen. Eskola marjinalistaren arabera, teoria ekonomikoak eratzeko oinarrizko kontzeptuak era marjinalean definitu behar dira, kontsumitu edo ekoiztutako azken unitateari buruz. Horrela, ondasun baten balioa homogenoa baizik eta subjetiboa eta aldakorra dela baieztatzen dute eta kontsumitu den azken unitateak ematen duen utilitateak (asea, gozamena edo plazerra) irudikatzen duela ondasunaren balioa. Adibidez, uraren balioa aldakorra izango da egoera zein den: pertsona bat oso egarri badago, uraren balioa edo utilitatea oso handia izango da; bere egarria asetu ahala, uraren utilitate marjinala murrizten doa; bere egarria guztiz asetu duenean, berriz, uraren utilitatea oso txikia izango da eta pertsona horrek urari ematen dion balioan islatuko da utilitate eskas hori.

Aurrekariak
-----------

### Balioaren paradoxa

Adam Smithek balioaren paradoxa, ur eta diamanteen paradoxa izenez ere ezaguna, plazaratu zuen XVIII. mendean idatzi zuen *Nazioen aberastasuna* izenburuko liburuan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ezer ez da ura baino erabilgarriagoa, baina honekin ez da deus ere erosiko, baliozko ezer ezin da erosi uraren trukean. Diamanteak, ordea, erabilgarritasun eskasa dauka, baina ondasun ugari truka daitezke berarekin. |  » |
| —Adam Smith.*An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations*. I.4.13. |

Adam Smithek balioa ondasuna eskuratzeko behar zen lanaren bitartez neurtu behar dela irizten zuen. Horrela, ura lortzeko ahalegin txikia egin behar zela eta, bere balioa eskasa da. Diamantea eskuratzeko egin beharreko lana handia denez, bere balioa ere handia da.

Marjinalistek, ordea, ez zuten onartu Adam Smithen azalpen hau eta uraren balio eskasa egoera zein den ezberdina dela baieztatzen zuten. Pertsona bat oso egarri egongo balitz, urak balio handia izango luke. Horrela, ondasun baten balioa kontsumitu beharreko *azken* unitatearen edo zatikiaren erabilgarritasun, gozamen, plazer edo aseari buruzkoa dela defendatu zuten, utilitate marjinalaren kontzeptua sortuz horrela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910816
* **Identifikadoreak**
* GND: 4193526-3
* NKC: ph824651

 |

* Wd Datuak: Q910816
**Marián Flores**, jaiotzaz **María de los Ángeles Flores Caballero** (Madril, 1957ko urtarrilaren 18a) madrildar idazkaria eta telebistako aurkezlea da eta 1970eko hamarkadaren amaieran ospe handia lortu zuen. Mar Flores modelo eta aktorea ahizpa du.

Lan ibilbidea
-------------

### *Un, dos, tres ...responda otra vez* saioa

1970eko hamarkadaren erdialdean hasi zen Televisión españolan idazkaritza-lanetan. 1976an Chicho Ibáñez Serradorrek aurkitu zuen han, *Un, dos, tres ...responda otra vez* telebista-lehiaketa ezagunean sartzeko casting batera aurkeztu ondoren. Saio horretan azafata lanak egiten zituen beste aurpegi ezagun batzuekin, hala nola Victoria Abril, María Casal, María Durán eta Beatriz Escudero. 

#### Saioa eta eszena publikoa utzi

Programan jarraitu zuen 1978ko urtarrilean bigarren etapan bertan behera utzi arte. Garai hartan lortu zuen ospe handiena, eta gizarte-kronikako aldizkarien azaletan agertu ohi zen haren aurpegia.

Ospe handia lortu arren, eszena publikotik alde egin zuen.

1990eko hamarkadaren amaieran, Telemadrid telebista-kate autonomikoan hasi zen, erredakzio-lanetan.

Bizitza pribatua
----------------

1977an José Javier Ortegarekin ezkondu zen. 1979an banandu ziren. 1984an, bigarren aldiz ezkondu zen Kiko Matamoros merkataritza-agentearekin, eta 1998an banandu zen. Lau seme-alaba ditu: Lucía (1985), Diego (1986), Laura (1993) eta Irene (1998).

2016. urtean, gaurkotasun mediatikora itzuli zen, orduko horretan, Diego eta Laura semeek *reality* showetan lortutako garrantziaren ondorioz, non agerian utzi baitituzte familia-desadostasunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑    *Marián Flores, la mujer más buscada y por fin encontrada.*  20 de enero de 2016.
3. ↑    *Al Descubierto Marian Flores, Primera Mujer de Kiko Matamoros y Madre de Laura Matamoros de GH VIP.*  13 de enero de 2016.
4. ↑    *El gran contraste entre las vidas Marian y Makoke, las dos mujeres de Kiko Matamoros.*  19 de enero de 2016.
5. 1 2    *Desarchivamos las bodas de ayer: Marian Flores y su primer marido.*  28 de enero de 2016.
6. ↑    *La soledad de Marian Flores, la ex de Kiko Matamoros, sale a la luz en la prensa.*  20 de enero de 2016.
7. ↑    *Del 'Un, dos, tres' a comer arroz blanco en Nochebuena: la triste historia de Marián, la hermana de Mar Flores.*  18 de enero de 2016.
8. ↑    *Así ha cambiado Marian Flores, ex de Kiko Matamoros.*  14 de enero de 2016.
9. ↑    *¿Quién es Marian Flores, primera mujer de Kiko Matamoros?.*  13 de enero de 2016.

Kanpo estekak
-------------

* Fitxa IMDb-n

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22132471

 |

* Wd Datuak: Q22132471
**Marianne Ihalainen** (Tampere, Finlandia. 1967ko otsailaren 22a) Finlandiako izotz hockey jokalari bat da. 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen finlandiar talde nazionaleko kapitain bezala, baita sei IIHF World Women 's Championship brontzezko domina ere, lau IIHF Europako Emakume txapeldunak urrezko dominak eta bat brontzezkoa Finlandia ordezkatuz, eta zortzi aldiz SM-sarja Finlandiako txapeldun izan zen Ilves taldearekin. Ihalainen Finlandiako emakumezkoen izotz hockeyaren aitzindarietako bat da, eta Finlandiako Hockey Hallen sartu zen lehen emakumeetako bat izan zen, Riikka Sallinen trailblazerraren ondoan.

2001ean jokotik erretiratu ondoren, Ihalainen Ilves emakumezkoen taldea entrenatu zuen 2002-2006 denboraldian eta taldea 2006ko SM-sarja Finnish Txapelketan garaipenera eraman zuen. 2006an finlandiar talde nazionaleko entrenatzaile eta talde kudeatzaile bihurtu zen. Ihalainen entrenamenduz, talde nazional finlandiarrak brontzezko dominak irabazi zituen IIHF Emakumeen Munduko Txapelketan 2008 eta 2009 urteetan, eta brontzezko domina 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan.

2019ko IIHF Women 's World Championship Espoo ekitaldian ospatu zen zeremonia batean, Ice Hockey elkarte finlandiarrak bere karrera formalki ohoratu zuen lehen emakumea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Marianne Ihalainen.*  2021-03-18 (Noiz kontsultatua: 2022-02-14).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q534759

 |

* Wd Datuak: Q534759
**Istab** antzinako maia zibilizazioaren jainkosa oso berezia zen, harrigarria guretzat. Istab "sokaren" jainkosa zen, urkamendiaren edo urkatutakoen jainkosa. Dresdengo Kodexan soka batez lepoan irudikatzen zaion, esaterako. Orokorrean usteltzen ari zen gorpua bezala aurkezten zitzaion, begiak itxita eta zuhaitz batez zintzilik. Bere senarra, normala denez, heriotzaren jainkoa zen, Chamer.

Suizidioa maia zibilizazioan
----------------------------

Maia herriarentzak suizidio ez zen gertaera okerra eta urkatzea hiltzeko era onena zen. Gauza bera gertatzen zen eta antzeko kategoria zuten giza-sakrifizioetan, borrokan edo erditzeko unean hildakoekin. Haientzat urkatuak zuzenean zerura joaten ziren, plazerrez eta gozotasunez betetako zerura, kapok edo "ceiba" (Ceiba pentandra) erraldoi baten itzalpean disfrutatzeko. Urkamendian hiltzen zirenak, beraz, saria jaso behar zuten eta haiei laguntzeko Ixtab jainkosa zegoen, paradisu berezira joateko bidean urkamendian hildakoei laguntzeko, alegia. Mitologian lan hori egiten duten izakiek psicopompo edo "animen gida" izena dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Dresden Codex
2. ↑  *Los dioses mayas*, 59.or.

Bibliografia
------------

* D.R.: *Los dioses mayas*, Mérida (Yucatán): Dante, 2004.
* Eric S. Thompson: *Maya History and Religion*. 1970.
* Diego de Landa: "Relación de las cosas de Yucatán". Mérida: Dante (2003) ISBN 84-492-0363-5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1417974

 |

* Wd Datuak: Q1417974
**Margarita Lecuona** (Habana, 1910ko apirilaren 18a - New Jersey, 1981eko martxoaren 19a) kantari eta konpositore kubatarra izan zen, eta Babalú eta Tabú bezalako afro-kubar kantak konposatu zituen.

Biografia
---------

Familian musika zaletasuna hedatua zen, eta musikagile kubatar ezagunak ziren senideakk, Ernestina eta Ernesto Lecuona anai-arrebak. Eugenio Lecuona New Yorkeko kontsul kubatarra zen Margaritaren aita.

Habanako Nuestra Señora de las Mercedes ikastetxera eta Sepúlveda ikastetxera joan zen, La Habanako Institutuan bigarren hezkuntza hasi baino lehen. Julia Lucignanirekin kantua eta Eulalia Santanarekin pianoa ikasi zituen, Clara Romero de Nicolaren gitarra ikastei aurretik. Dantza ere ikasi zuen Habanako Balet Eskolan, Nikolai Yavorsky balet-maisuarekin, eta azken honen zenbait lanetan aritu zen.

1930ean, ikasten ari zela, "Soñadora" idatzi zuen, gitarra jotzen kantatzen zuena. Hainbat ekoizpen eszeniko egin ondoren, 1942an, bikote bat sortu zuen Olga Luquerekin, eta gero Lecuona Cuban Girls izeneko talde bat (Alicia Yanes y Coralia Burguetekin), eszenatokietan eta irratian aritu zena. 1940ko hamarkadan idatzi zituen bere abesti ezagunenak Tabú eta Babalú. *Tabúk* arrakasta izan zuen Arthur Lyman eta Les Baxterrek kantatu zutenean; *Babalúk*, berriz, arrakasta izan zuen Desi Arnaz kantariarekin (eta Miguelito Valdésekin).

Pepe Armil aktore argentinarrarekin ezkondu zen 1947an, eta Buenos Airesera joan zen bizitzera, 1957an. Handik, Txile, Uruguai, Bolivia, Peru, Brasil eta Mexikora mugitu izan zen biretan, irratian zein eszenatokietan aritzeko.

1969an, familiarekin mugitu zen Estatu Batuetara. New Jerseyn hil zen 1981ean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Fajardo, Ramón.  (18 August 2017). *Margarita Lecuona.*  Habana Radio.
2. 1 2 3 4    *Margarita Lecuona.*  Ecured.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  com & Manuel Desdin. «La prima lejana de los Lecuona» *www.cubaencuentro.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Mujeres que hacen ruido: Margarita Lecuona» *Somos Ruidosa* (Noiz kontsultatua: 2022-01-10).

Kanpo estekak
-------------

* *Babalú* kanrtuaren bertsio bat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1306750
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46441386
* ISNI: 0000 0001 1862 2455
* BNA: 000038490
* BNE: XX895378
* GND: 134969170
* LCCN: no2002114115
* NKC: mzk2010593532
* CiNii: DA13121256
* BIBSYS: 3032152

 |

* Wd Datuak: Q1306750
**Margarita Tutulani** (Berat, Albania, 1925 – Gosë, Albania, 1943) Bigarren Mundu Gerran italiar okupazioaren aurka borrokatu zen albaniar ekintzaile komunista bat izan zen. 19 urte zituela, Ardatzeko potentziek preso hartu eta exekutatu zuten. Gerra ondoren Albaniako Heroi Nazional (albanieraz: *Hero i Popullit*) izendatu zuten.

Bizitza
-------

Margarita Tutulani 1925ean Berat herriko Goricë auzoan jaio zen. Dhimitër Tutulani politikari nazionalista albaniarraren biloba eta Miltiadh Tutulani finantza ministroaren alaba zen. Tirana hiriburuko Ama Erregina Pedagogia Institutuan (*Instituti Femëror Nëna Mbretëreshë*) egin zituen ikasketak. Hala ere, 1939an, Italiak Albania inbaditu zuenean, bere jaioterrira itzuli zen. Urte haietan Margarita Tutulani italiarren okupazioaren aurkako manifestazioen antolaketetan parte hartzen hasi zen. Bere familiak faxismoaren aurkako jarrera sendoa erakutsi zuen.
1942an Albaniako Alderdi Komunistako kide bihurtu zen eta polizia bere bila hasi zen. Klandestinitatean ekintza antifaxistekin jarraitu zuen baina 1943an, poliziak Kristiaq Tutulani (1919-1943) bere anaiarekin batera preso hartu zuen. Hainbat egunez torturak jaso ondoren, Tirana bidean zeramatzatela, Kavaja ondoko, Gosë herrian tiroz hil zituzten biak. Margarita Tutulaniren gorpu mutilatuaren irudiak sekulako oihartzuna izan zuen Albania osoan, eta inspirazio iturri bihurtu zen erresistentzia komunistarekin bat egin zuten lagunentzat, bereziki emakumezkoentzat.

Margarita Tutulani Albaniako Herri Errepublika Sozialistaren herriaren heroi izendatu zuten. Albaniako emakumeentzat eredu iraultzailean bilakatu zuen estatuak, eta herrialde osoan bere estatuak altxa ziren eta kale ugariri bere izena jarri zitzaien.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Elsie, Robert.  (2012-12-24). *A Biographical Dictionary of Albanian History.*  I.B.Tauris, 451–452 or. ISBN 978-1-78076-431-3..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16363710
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 48617524
* ISNI: 0000 0000 4927 6682
* LCCN: n2004041020

 |

* Wd Datuak: Q16363710