recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lanaren Konfederakunde Nagusia** edo **CGT** (Hego Euskal Herrian **CGT-LKN** siglak erabiltzen dituzte) Espainiako sindikatu anarkosindikalista da, CNTren banaketa batetik sortua. Ildo honetan, banaketatik izen desberdinak izan ditu gaur egunekora iritsi arte: *CNT Berritua*,*CNT Valentziako Kongresua*...

1980ko hamarkadaren bukaeran Espainiako Auzitegi Gorenak CNT siglak erabiltzea debekatu zion, CNT-AITen eskaera bati men eginez (eszisioaren beste atalak, hain zuzen, CNT-AIT izenarekin jarraitu zuen). Horrela, 1989ko Kongresuan CGT izena hartu zuten, nahiz eta bere burua CNT anarkosindikalista historikoaren jarraitzailetzat ikusten duten.

CGTk hauteskunde sindikaletan eta enpresa komiteetan parte hartzen du (hau da CNT-AITekiko konfrontazioaren arrazoi nagusia). Bere sustrai anarkosindikalistak erreibindikatzen dituen arren, gaur egungo bere jarrera UGT eta CCOO sindikatuen ezkerrera dagoen sindikatu alternatiboa bihurtu dute, anarkismotik haratuago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Sindikatuaren Hego Euskal Herriko adarraren webgunea.

Ikus, gainera
-------------

* Anarkosindikalismoa
* Lanaren Konfederazio Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** CGTren webgunea
* Hego Euskal Herriko CGT-LKNren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1124863
* Commonscat Multimedia: Confederación General del Trabajo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235349019
* BNE: XX136702
* CANTIC: a11103012
* GND: 5025988-X
* LCCN: nr91012624

 |

* Wd Datuak: Q1124863
* Commonscat Multimedia: Confederación General del Trabajo
**Lanak eta egunak** (antzinako grezieraz Ἔργα καὶ Ἡμέραι, batzuetan, bere latinezko izena den *Opera et Dies* izenburuagatik ezaguna), Hesiodok K.a. 700 inguruan idatzitako 800 bertsoko olerki greziar bat da.

Edukia
------

Lan honen abiapuntua Hesiodo eta bere anaia Persesen arteko haserrea dugu, azken honek aitaren ondasun guztiak bereganatu dituelako. Ekintza hau aitzakiatzat hartuz, giza bizitza bideratzen duten indarren arazoa plazaratzen du. Zeus dugu hemen ere antolatzailea, gizakien arteko **dike**-a, justizia, ezarri duena. Justizia eta lanaren goraipamena egiten du. Azken aldera lan ezberdinei buruzko aipamenak egiten ditu eta noiz den sasoirik hoberena haiek aurrera ateratzeko.

***Lanak eta Egunak*** tradizio epikoarekin erabat hausten du. Ez ditu urruneko kontuak aipatzen, hurbilekoak baizik. Ez dute Musek hitz egiten, gaiak era objektibo baten kontatzen saiatzen den gizon anonimo baten ahotik baizik, eta gizon konkretu batek beste pertsona zehatz batzuei hitz egiten die bere bizitza pribatuko adibideak azalduz. Hesiodok kontatzen dituen egi orokor guztiak  bere egoera pertsonaletik abiatzen dira: bere anaiarekin duen liskarretik. Lehendabizi, berak hitz egiten dio Persesi, ondoren auzia erabaki behar duten erregeek hitz egiten dute. Baina gai partikularra berehala bihurtzen da printzipio kontua, eta handik ateratzen diren ondorioak orokorrak izango dira.

Lan honen eskema honako hau litzateke:

a)   Hitzaurrea.

b)  Justizia: bi Erideak, Prometeoren mitoa, aroen mitoa, Belatzaren eta Urretxindorraren fabula, Justiziari gonbidapena, Zeusenganako konfiantza, Persesek  justizian konfia dezan gonbidatzen du.

c)   Lana: aholkuak, nekazariaren egutegia, nabigatzeko egutegia, ondorioak.

d)  Egunak.

Olerkia, bi egi orokorri buruzkoa da: lana da gizakiaren patu unibertsala, baina soilik lan egiteko prest dagoenak ahal izango du horrekin. Adituek, lan hau, greziar kontinenteko nekazal krisialdi baten testuinguruan interpretatu dute, lur berrien bila joateko kolonizazio bat inspiratu zuena.

Lan honek, Gizakiaren bost Aroak erakusten ditu, aholkuak eta jakinduria ere izateaz gain, lan ondratuzko bizi bat aholkatuz eta nagikeria eta epaile bidegabeak erasoz (Persesen alde egin zutenak bezala), baita lukurantzaren praktika ere. Lurretik, noraezean, bidegabekeria eta justizia zaintzen doazen hilezkorrak deskribatzen ditu. Olerkiak, lana, on guztiaren jatorri bezala hartzen du, gizakiek zein jainkoek, nagiak gorroto baitituzte, erlategi batetako erlamandoak diruditenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Martín Sánchez, Adelaida eta María Ángeles.  (1986). *HESIODO, Teogonía, Trabajos y días, Escudo, Certamen.*  Alianza.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q667285
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306070350
* BNE: XX2055465
* BNF: 12258920v (data)
* GND: 4131168-1
* LCCN: n83196743
* NLA: 35148494
* SUDOC: 02798172X
* BIBSYS: 90066764
* Open Library: OL602616W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q667285
**The Kooks** Ingalaterrako musika talde bat da. Taldea Luke Pritchard, Hugh Harris, Peter Denton, Chris Prendergast eta George Manckuso musikariek osatzen dute. Jotzen duten generoa *rock*a da, *indie rock* eta *rock alternatiboa*, hain zuzen ere.

The Kooks Irving Plazan, 2007ko maiatzean.

Historia
--------

Taldea 2004 urtean sortu zen, Brightonen (Ingalaterra). Une hartan, The Kooks-eko partaideetako batzuk Brighton-eko Musika Modernoren Institutuan ikasten ari ziren eta han ezagutu zuten elkar. Taldearen izena David Bowieren "Kook" izeneko kanta batetik hartu zuten. The Kooksek eragin nabaria jaso du beste taldeetatik, besteak beste, The Police, Neil Young, The Rolling Stones eta, nagusiki, The Beatles taldetik. Taldea bezala jo zuten lehenengo abestia "Reptilia" izan zen. Historikoki talde honek beste musikariekin harreman nahiko txarrak izan ditu, besteak beste, Razorlight eta Arctic Monkeys taldeekin.

Diskografia
-----------

* *Inside In/Inside Out* (2006ko urtarrilean): 2 milioi kopia saldu zuten.
* *Konk* (2008ko apirilean)
* *Junk of the Heart* (2011)
* *Listen* (2014)

Kideak
------

### Oraingo kideak

* Luke Pritchard- abeslari nagusia eta gitarra (2004tik orain arte)
* Hugh Harris – gitarra eta koruak (2004tik orain arte)
* Peter Denton – baxua eta koruak (2008tik orain arte)
* Chris Prendergast – bateria jotzailea (2010tik orain arte)
* George Manckuso – teklatu (2011)

Harris eta Pritchard Summercase jaialdian, 2008.
### Lehenengo Kideak

* Paul Garred - bateria jotzaile (2004 – 2010)
* Dan Logan– baxua eta koruak (2008)
* Max Raffert – baxua eta koruak (2004 – 2008)
* Nichols Millard – bateria jotzaile (2008

Beste The Kooks
---------------

Bitxikeria bezala, esan daiteke badagoela 90 hamarkadan osatutako Suediako beste "The Kooks" izeneko talde bat. Suediako taldearen abesti batzuk Youtuben agertzen dira, Ingalaterrako taldeko abestiekin nahasketa sortu delarik. Izan ere, Suediako taldearen abestietan, Ingalaterrako taldearen argazkiak azaltzen dira.

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)**: Webgune ofiziala,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211768
* Commonscat Multimedia: The Kooks

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156195776
* ISNI: 0000 0001 1537 6658
* BNF: 150246675 (data)
* GND: 16044414-7
* LCCN: nb2007014725
* NKC: kn20090505033
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-kooks

 |

* Wd Datuak: Q211768
* Commonscat Multimedia: The Kooks
**Lane konderria** (ingelesez: *Lane County*) Oregonko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eugene da. 2010eko zentsuaren arabera 351.715 biztanle zituen, Lane kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lane konderriak 12.229,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 437,05 ura dira. Beste 11.792,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 351.715 pertsonetatik 323.975 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 26.167 dira. 3.102 beltzak edo afroamerikarrak. 3.418 amerikar natiboak ziren eta 732 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8.169 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 514 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.805 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Lane County, Oregon age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495409
* Commonscat Multimedia: Lane County, Oregon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133686341
* ISNI: 0000 0004 0582 5976
* LCCN: n80037637
* NARA: 10039388
* **Lekuak**
* OSM: 1837121
* TGN: 2001716

 |

* Wd Datuak: Q495409
* Commonscat Multimedia: Lane County, Oregon
**Madison konderria** (ingelesez: *Madison County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Anderson da. 2010eko zentsuaren arabera 131.636 biztanle zituen, Madison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Madison konderriak 1.173,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,56 ura dira. Beste 1.170,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 112,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 131.636 pertsonetatik 117.766 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.189 dira. 10.887 beltzak edo afroamerikarrak. 253 amerikar natiboak ziren eta 41 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 547 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 178 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.964 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506557
* Commonscat Multimedia: Madison County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144232914
* GND: 4392292-2
* LCCN: n79060170
* NARA: 10036500
* **Lekuak**
* OSM: 1812961
* TGN: 1002623

 |

* Wd Datuak: Q506557
* Commonscat Multimedia: Madison County, Indiana
**Lane konderria** (ingelesez: *Lane County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Dighton da. 2010eko zentsuaren arabera 1.750 biztanle zituen, Lane kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lane konderriak 1.858,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,55 ura dira. Beste 1.858,2 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.750 pertsonetatik 1.702 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 74 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376849
* Commonscat Multimedia: Lane County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159463362
* LCCN: n82009740
* **Lekuak**
* OSM: 1070377
* TGN: 2000710

 |

* Wd Datuak: Q376849
* Commonscat Multimedia: Lane County, Kansas
**Lynch gaztelua**, irlanderaz: *Caisleán an Linsigh* eta ingelesez: *Lynch Castle*. Irlandako Galway hiriaren erdigune historikoan dagoen dorretxe bat da, Galway konderrian. Hiriko eraikin historiko nabarmenetako bat da.

Denbora luzez Lynch anglo-irlandar familiaren egoitza izan zen, hiriko "12 tribuak" zeritzoten familia nagusi eta aberatsenetako bat zena, 169 urteko epean familia honetako 84 kide Galwayko alkate izan ziren.

Kondaira
--------

Eraikin hau nagusiki haren inguruko kondaira edo amodio eta tragedia istorioaren ondorioz ezaguna da: 1493an James Lynch FitzStephen hiriko alkateak bere semea dorretxe honetako lehio batetik urkatuarazi omen zuen, aurrez hark emakume baten ondorioz espainiar bat erail izanarengatik zigor gisa. Horregatik, "lintxamendu" hitza gertaera honetatik datorrenaren ustea dago.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25616081
* Commonscat Multimedia: Lynch's Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q25616081
* Commonscat Multimedia: Lynch's Castle
Romeo eta Julieta elkarrenganako **maitemina** bizi zuten alegiazko bikote bat dira.
**Maitemina** pertsona batek beste pertsona batengana sentitzen duen zirrarazko sentimendu multzo bat da. Sentimendu hauen mendean dagoenean, pertsona **maitemindurik** dagoela esaten da. Maiteminak maitasuna, atxikimendua, miresmena eta sexu erakarpena bildu behar ditu, neurri ezberdinetan eta denboran zehar era aldakor batez izan daitekeen arren. Historian zehar eta kultura ezberdinetan, ezaugarri ezberdinak dituen kontzeptua da. Horrela, adibidez, matrimonio barneko senar-emazteen arteko lotura iraunkorra, alde batetik, eta bikote batek egun batzuetan zehar bizi dezakeen harreman laburra, bestetik, maiteminezko bizipenak ote diren aurkako iritziak daude.

Ikus, gainera
-------------

* Maitasuna
* Neskatan-mutiletan

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Singer, Irving: *La naturaleza del amor*, Siglo XXI editores, 4. argitalpena: 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1854755
* Commonscat Multimedia: Love

---

 |

* Wd Datuak: Q1854755
* Commonscat Multimedia: Love
**Manuel Lorenzo de Vidaurre y Encalada** (Lima, 1773ko maiatzaren 19a -ib. 1841eko martxoaren 9a) Peruko legelaria, politikaria eta saiakeragilea izan zen. Peruko independentziaren aitzindari erreformistetako bat izan zen, hau da, kolonien arazoak Espainiako Koroatik ateratako erreformekin eta metropoliaren bereizketara iritsi gabe konpondu zitezkeela uste zutenak, bi liburutan aurkeztu zituen ideiak, *Cartas americanas* eta *Plan del Perú*, 1810eko hamarkadan idatziak eta 1823aren hasieran argitaratuak. Hala ere, Frantzian, Ingalaterran, Espainian eta Estatu Batuetan barrena bidaiatu ondoren, hausnarketa sakonak egin zituen eta, azkenean, bereizketaren beharra onartu zuen (1823). Heroi independentista izatean, jada bere zerbitzu eta lege proposamenekin proiektu errepublikarraren sorkuntzan lagundu zuen. Diktadura bolivartarraren garaian, Bolibar askatzailearen behin eta berriz losintxaria eta aurkakoa izan zen.. Peruko Justizia Auzitegi Goreneko lehen presidentea izan zen (1825), kargu hori hiru aldiz bete zuen. Kongresu Konstituziogilearen presidentea ere izan zen 1827an, eta Gobernu eta Kanpo Harremanetarako ministroa urte berean eta 1832an.

Gizon polifazetikoa eta talentu handikoa zen, izaera ekaiztsua eta kontraesankorra zuen (Bolívarrek "jeinu elektrikoa" deitzen zion). «Legean errepublikarren zoriontasunerako tresna eraginkorrena ikusi zuen; eta hitzean, ahoz edo idatziz, iritzi publikoa osatzeko bitartekoak; beraz, etengabe jo zuen gutun, hitzaldi, artikulu, kodifikazio proiektu eta tratatuetara, eta horien bidez herrialdearen antolaketari buruzko bere ideiak zabaldu nahi zituen. Peruko zuzenbideari egin dion ekarpena baliotsua izan da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9027900
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5279525
* ISNI: 0000 0000 8352 8580
* BNE: XX926975
* LCCN: n85336576
* SUDOC: 124491561
* Open Library: OL1085067A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q9027900
**Thomas William Craig**, (Lane Cove, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1995eko irailaren 3a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Tom Craig» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Tom Craig» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30678500

 |

* Wd Datuak: Q30678500
**Tommaso Landolfi** (Pico, Lazio, 1908ko abuztuaren 9a - Ronciglione, Italia, 1979ko uztailaren 8a) italiar idazlea izan zen.

Biografia
---------

Ama oso gazte zela hil zitzaion, eta Cicognini de Prato barnetegira bidali zuten. Oso irakurzalea zen, eta mirespen handia zien Dante, Giacomo Leopardi eta D´Annunziori, baina baita alemaniar, frantses eta errusiar idazleei ere. Besteak beste, idazle haien itzultzaile aritu zen.

Lehenengo liburua idatzi zuenetik bertatik, nabarmena zen bere idazkeraren originaltasuna: *Dialogo dei massimi sistemi* (1937, "Sistema handiei buruzko elkarrizketa"). Lehenengo urteetan, abangoardiako aldizkariak irakurtzen zituztenen eskura besterik ez ziren iristen bere lanak. Lan horietako pertsonaiak bitxiak ziren, umore beltzaz baliatzen zen, eta animaliak sartzen zituen askotan protagonista gisa. *Pietra lunare* (1939) lanean, esate baterako, mutiko gazte baten eta ahuntz eme baten arteko ezkutuko harremana azaltzen du. 1942an *La Spada* ("Ezpata") lan sadikoa argitaratu zuen, eta ondoren, *Cancroregina* (1950) zientzia-fikzioko kontakizuna. *Le Due Zittelle* (1950, "Bi Neska Zaharrak") lanean, berriz, bi neskazaharrek hazitako tximino baten abenturak eta heriotza azaltzen ditu. 1953an *La Bière du pécheur* ("Arrantzalearen hilkutxa") argitaratu zuen, gogoeta autobiografikoak eta datarik gabeko egunkarietako orrialdeak nahasten dituena. Landolfik idatzi zuen guztia larritasunak eragina da, eta bere lanetan beti agertzen da erruaren ideia, pertsonaien beldurren eta fobien bidez adierazia. Intzestua ere gai arrunta da Landolfiren lanetan, *Un Amore del nostro tempo* (1965, "Gure garaiko amodioa") obrak erakusten duenez.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q560541
* Commonscat Multimedia: Tommaso Landolfi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61548079
* ISNI: 0000 0001 0906 9037
* BNE: XX953349
* BNF: 11910915k (data)
* GND: 118778617
* LCCN: n79124639
* NDL: 00514462
* NKC: jn20000603648
* SUDOC: 02742040X
* ICCU: CFIV018727
* Open Library: OL435061A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03698/eu\_l\_0415/l0415

 |

* Wd Datuak: Q560541
* Commonscat Multimedia: Tommaso Landolfi
Turul hegaztia Budapesteko Budako gazteluan.
Ügyek hungariar printzea XIV. mendeko Chronicon Pictum eskuliburuan.
**Turul** hungariar elezaharretako hegazti mitikoa da. Arrano edo belatz erraldoi bat zen eta herri hauen erlijioarekin oso lotura estua zuen.

Jatorria
--------

Simón Kezair-en, XIII. mendeko *Hungariar Kronika*ren egilearen arabera, *Turul*en irudia Atilaren garaietatik hungariarren armarrien agertu zen. Horrela izan zen Geza Hungariakoaren garaia arte. Izena turkieratik etor daiteke zeren eta hizkuntza horretan arranoari "*togrul edo turgul*" esaten baitzaio.

Kondaira
--------

Kristo aurreko hungariar mitologiraren arabera, Turul hegaztia bizitzaren zuhaitz gainean bizi zen. Zuhaitz horrek unibertsoa zuen barruan. Turulek jaio berrien arimak zaintzen zituen; jaio berri horiek txorien itxura zuten eta zuhaitz adaburuan bizi ziren. Turul jainkoen eta gizakien arteko mezularia zen eta, halaber, unibertsoaren oreka gordetzen zuen.

Ügyek hungariar printzea eta Emese, haren emaztea, haur bat itxaroten ari zirenean, Turul Emeseri ametsetan agertu zitzaion bere semea hungariarren burua izango zela esateko. Halaber, semearen noblezia eta arrakasta iragarri zion. Horregatik, Emesen semea Almos izenarekin ezagutu zitzaion, hau da, hungarieraz, *amets hura*. Almosek bere herria Mendebaldera eraman zuen. Haren semeak, bestetik, Arpad, izen bereko dinastiaren sortzailea izan zen eta Hungariar Printze Handia izan zen. Eztebe I.a Hungariakoa dinastia berekoa izan zen.

Bibliografia
------------

* Szalay, J. eta Baróti, L. (1896). *A Magyar Nemzet Története*. Budapest, Hungaria: Udvari Könyvkereskedés Kiadó
* Hóman, B. eta Szekfű, Gy. (1935). *Magyar Történet*. Budapest, Hungaria: Király Magyar Egyetemi Nyomda.
* Simón Kézai hungariar kronika. XIII. mendea.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q581083
* Commonscat Multimedia: Turul

---

 |

* Wd Datuak: Q581083
* Commonscat Multimedia: Turul
**Lauderdale konderria** (ingelesez: *Lauderdale County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Meridian da. 2010eko zentsuaren arabera 80.261 biztanle zituen, Lauderdale kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lauderdale konderriak 1.852,24 kilometro koadro ditu. Horietatik 29,84 ura dira. Beste 1.822,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 43,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 80.261 pertsonetatik 44.760 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.448 dira. 34.158 beltzak edo afroamerikarrak. 140 amerikar natiboak ziren eta 17 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 569 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 66 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 551 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485388
* Commonscat Multimedia: Lauderdale County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124358959
* LCCN: n82104410
* NARA: 10039556
* **Lekuak**
* OSM: 1833632
* TGN: 2001123

 |

* Wd Datuak: Q485388
* Commonscat Multimedia: Lauderdale County, Mississippi
G030 edo Jingshi Autobideko Zhaoxindian/Changxindiango irteera 2004. urtean.
**Txinako Herri Errepublikako Autobide sarea** munduko luzeenetarikoa da. 2008. urtearen amaieran 60.300 kilometro autobide zeuden herrialdean, Ameriketako Estatu Batuek bakarrik gainditzen duten luzera. 2012. urtean bakarrik 12.409 kilometro autobide amaitu ziren Txina osoan.

Txina eraikitako lehen autobidea Jiangshi Autobidea izan zen, Beijing eta Shijiazhuang hiriak elkartzen dituena. Autobide hau gaur egun Jiangzhu Autobidearen zati da, herrialdean gaur egun dagoen luzeenetarikoa (2.000 kilometrotik gora dauzka).

Ezaugarriak
-----------

Txinako Herri Errepublikako Autobide sarea.

|  |
| --- |
| **Txinako autobideen bilakaera (1988-2010)** |
| 

| Urtea | Kilometroak |
| --- | --- |
| 1988 | 0 |
| 1989 | 147 |
| 1990 | 271 |
| 1991 | 522 |
| 1992 | 574 |
| 1993 | 652 |
| 1994 | 1145 |
| 1995 | 1603 |
| 1996 | 2141 |
| 1997 | 3422 |
| 1998 | 4771 |
| 1999 | 8733 |
| 2000 | 11605 |
| 2001 | 16314 |
| 2002 | 19453 |
| 2003 | 25200 |
| 2004 | 29800 |
| 2005 | 34300 |
| 2006 | 41005 |
| 2007 | 45339 |
| 2008 | 53913 |
| 2009 | 60346 |
| 2010 | 65055 |
| 2011 | 74113 |
| 2012 | 84946 |
| 2013 | 97355 |

 |

Autobideek izen propioa duten arren, gobernuak "G" hizkia erabiltzen du, autobideak desberdintzeko. 2005eko urtarrilaren 13an komunikabide ministro zen Zhang Chunxianek, gobernuak hogei urtean 85.000 kilometro autobide eraiki nahi zituela esan zuen. Egun hartan, bost urterako autobide plangintza berria aurkeztu zuen gobernuak, Txinako Herri Errepublikako probintzia-hiriburu guztiak 200.000 biztanletik gorako hiri guztiekin autobide bidez elkartzeko asmoarekin.

Autobide berrien artean, hiri handienen inguruan eraikitako ingurabide autobideak ere daude (esaterako Beijing hiriko ingurabide autobideak). Gaur egun herrialdean 60.000 kilometro autobide dituen arren, etorkizunean askoz gehiago handituko da kopuru hori, 85.000km 2020an, 120.000km 2030ean, eta 175.000km 2050ean.

### Autobideen bilakaera

Azken urteetan milaka milioi yuan inbertitu dira errepide eta autobide berriak eraikitzen. 1988. urtean herrialde osoan autobide kilometro bakar bat ez zegoen arren, hogei urteren buruan Txinako Herri Errepublika munduan autobide kilometro gehien dituen bigarren herrialdea da gaur egun, Ameriketako Estatu Batuek bakarrik gainditua.

Hurrengo urteetan gainera, milaka kilometro gehiago eraikiko dira, eta horretarako Txinako gobernuak, autobideen plangintza bat kaleratu zuen 1990eko hamarkadaren hasieran. Plangintza bost urtero berritzen da, eta gaur egun bostgarren plangintzan zehaztutako autobideak ari dira eraikitzen.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako autobideen zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑   China Daily egunkariko albistea.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Txinako autobide plangintzaren zehaztapena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q986648
* Commonscat Multimedia: Expressways in China

---

 |

* Wd Datuak: Q986648
* Commonscat Multimedia: Expressways in China
**Malan Alloua** (Ghana, XIX. mendea) Sanwi Erresumako erregina ama.

Biografia
---------

Angyak Ghanatik joan zirenean Sanwi Erresuma sortu zuten, egun Boli Kostaren hegoaldea. Mallan Alloua emakume boteretsu eta garrantzitsua izan zen herri matrilineal horretan, baita 1843an Boli Kosta Frantziaren protektoratu bihurtu zenean. Orduko erregea, Amon N'Douffou II.a, bere semea zen. Malan Allouak heldu berri ziren zuriei Krindjabo izeneko hiriburura sartzea galarazi zien. Egun, bere dinastiak irauten du eta ondorengoek bere izena berreskuratu dute.

Literaturan
-----------

Gauzen *Camarada Papá* (2021) eleberrian kapitulo oso bat eskaintzen dio Malan Allouari, Mantikora deitua eta Katalina Medicirekin alderatzen du. Sylvia Serbinen *Reinas de África y heroínas de la diáspora negra* (2017) liburuan ordea, Mesalina bezala irudikatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** sfqu.  (2022-01-18). «Dos mujeres para la historia: Reina Ginga y Malan Alloua, recreadas por dos escritores» *Literafricas* (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).
2. ↑   **(Frantsesez)** «Quatre personnages au coeur de l’histoire» *Afrique magazine* (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).
3. ↑   **(Ingelesez)** «From the Roi de Kahel to Camarade Papa: The Itinerary of a Spoiled Colonial» *Politika* (Noiz kontsultatua: 2023-06-25).

Ikus, gainera
-------------

* Nzinga Mbande

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119911218

 |

* Wd Datuak: Q119911218
**Madison konderria** (ingelesez: *Madison County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madison da. 2010eko zentsuaren arabera 19.224 biztanle zituen, Madison kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Madison konderriak 1.853,61 kilometro koadro ditu. Horietatik 51,11 ura dira. Beste 1.802,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 19.224 pertsonetatik 11.481 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 899 dira. 7.423 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 43 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 195 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494463
* Commonscat Multimedia: Madison County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159458610
* LCCN: n81098851
* **Lekuak**
* OSM: 1210685
* TGN: 2000279

 |

* Wd Datuak: Q494463
* Commonscat Multimedia: Madison County, Florida
**Madison parrokia** (ingelesez: *Madison Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tallulah da. 2010eko zentsuaren arabera 12.093 biztanle zituen, Madison Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Madison parrokiak 1.685,82 kilometro koadro ditu. Horietatik 68,54 ura dira. Beste 1.617,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.093 pertsonetatik 4.584 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 188 dira. 7.357 beltzak edo afroamerikarrak. 23 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 26 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 95 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Madison Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507180
* Commonscat Multimedia: Madison Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147770717
* ISNI: 0000 0004 0625 6234
* LCCN: n82104420
* NARA: 10039598
* **Lekuak**
* OSM: 1838154
* TGN: 2000886

 |

* Wd Datuak: Q507180
* Commonscat Multimedia: Madison Parish, Louisiana
**Tone ibaia** (japonieraz: 利根川, *Tone-gawa*?)
 Kantō eskualdeko ibai luzeena eta Japonia guztiko bigarrena da. Bere arroa aldiz japoniako handiena, 16.840 km² hartzen baititu. Ozeano Barean itsasoratzen da, Chōshi hirian.

Historia
--------

Aintzina Tone ibaia Tokioko Badian itsasoratzen zen baina ziklikoki izaten zituen uholdeengatik zen ezaguna. XVII mendean Tokugawa Ieyasuk Edon bere shogunerriaren hiriburutza ezartzean ibaien ibilbideak finkatu zituen, horrela beraz, Tone ibaiaren ibilbidea iparralderantz mugitu zuen eta ordurate ibaiadar izan zuen Arakawa banatu eta hegoalderantz desbideratu zuen. Kantō eskualdeko nekazaritza egonkortu zuen, bereziki arrozaren landaketa bultzatuz, eta Edo eta Ozeano Barearen arteko ibai bidezko garraioa eratu zuen.

Erabilera
---------

Ibaiaren ibildidean hainbat urtegi eraiki dira eskualdeko ur eskaria bete ahal izateko. Industria eremu zabalak finkatu ahal izan dira honi esker.

Ibaiak baliabide naturalak ere baditu, denetan aipagarriana kobrea da, Japoniako ekoizpenaren %40a bertan lortzen baita.

Iturburutik gertu, Minakami inguruan, ur kirolak egin daitezke, *rafting* eta *kayaking* besteak beste.

Iruditegia
----------

* Tone ibaia Minakamin.Tone ibaia Minakamin.
* Tone ibaia Maebashin.Tone ibaia Maebashin.
* Yagisawa urtegia.Yagisawa urtegia.
* Tega aintzira.Tega aintzira.
* Fujiwara urtegia.Fujiwara urtegia.
* Kasumigaura aintzira.Kasumigaura aintzira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177452
* Commonscat Multimedia: Tone River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 260260094
* NDL: 00647734
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2771133

 |

* Wd Datuak: Q177452
* Commonscat Multimedia: Tone River
**Madonna di Campiglio** (alemanez: *Sankt Maria im Pein*) Italia iparraldeko Trentoko probintzian dagoen herri bat da, Pinzolo udalerrian dagoena. 700 biztanle inguru ditu eta Val Rendena gainean dago, 1522 metrotara, Campo Carlo Magnotik gertu, Brenta eta Adamello dolomiten artean.

Leku turistiko nabarmena da, udan, baina batez ere neguan, eta eski alpinoa eta snowboarda praktikatzeko erremonteak ditu. Italiako eski-erreferente handienetako bat da. Strada Statale 239 di Campiglio bidez sar daiteke herrira.

XIX. mendearen amaieran sortu zen, ibiltarientzako babesleku zahar-zahar baten lekuan, bere egoera natural apartak, Brenta mendigunearen eta Pressanellaren arteko arro politaren erdian, izei-baso lodiek inguratua, Madonna di Campigligio gaur egun Italiako turismogune alpetar dotore eta hornituenetako bat izatea eragiten du.

Kirol-lehiaketak
----------------

Urtero, otsail inguruan, *Settimana WROOM* ospatzen dute. Bertan, Ferrariko 1 Formulako pilotuak herrian daude eta pistetan eskiatzen dute edo ekitaldietan parte hartzen dute, hala nola Fiaten ibilgailu berriak aurkezten dituzte.

Herriak, normalean, Alpetar Eskiko Munduko Kopako lasterketak hartzen ditu. Bere *3-Tre* pista (izenak «3 gare nel Trentino» esan nahi du, Trentinoko hiru lasterketa) ospetsua da oso. Bertan Munduko Kopako eslalon proba bereziak egiten dituzte. *Spinale direttissima* pista ezaguna ere bada, azken zatian aldapa handia duena; Michael Schumacherri eskaini zaio pistaren azken zatia. Ingemar Stenmarkek 1974an bertan irabazi zuen lehendabizikoz.

Italiako Giroak bitan izan du bertan bere etapa amaiera: 1999an- Marco Pantani irabazlea izanda-, 2015ean- Mikel Landa irabazlea izanda- eta 2020an- Ben O'Connor irabazlea izanda-

Galeria
-------

* IkuspegiaIkuspegia
* HiriguneaHirigunea
* Cima GrostèCima Grostè
* eski-pistaeski-pista
* HiriguneaHirigunea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Suedieraz)** Öhrling, Petter.  (2014-12-17). «Jag trodde inte att jag var en vinnare» *Sportbladet*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Farrand, Stephen.  (2015-5-24). «2015 Giro d'Italia to return to Madonna di Campiglio» *cyclingnews.com*.
3. ↑   **(Ingelesez)** «Giro d'Italia: Alberto Contador extends lead as Mikel Landa wins» *skysports.com* 2015-5-24.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q952929
* Commonscat Multimedia: Madonna di Campiglio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 244659118
* LCCN: n82050616
* NKC: xx0042309

 |

* Wd Datuak: Q952929
* Commonscat Multimedia: Madonna di Campiglio
20. mende amaierako tipometro bat, Euskal Herriko Unibertsitateko kazetaritza ikasketetan erabilitakoa.
**Tipometroa** erregela mota bat da, prentsa idatziaren eta arte grafikoen maketazioan erabili ohi zena. Alde barean normalean zentimetro edo milimetroak markatzen zituen, baina beste luzera batzuetan, puntu edo zizeroen araberako neurri desberdinak adierazten ziren, ohiko neurri tipografikoak, alegia.

Tipometroa erabilita, maketatzaileak edo baita kazetariak ere, kalkulatu zezakeen paperean ematen zitzaion espazioan, tipo jakin batean (10 puntukoa, adibidez), zenbat hitz edo karaktere idatzi beharko zituen, gutxi gora-behera.

Euskal Herriko Unibertsitateko kazetaritza ikasketetan tipometroak erabili ohi ziren 1980ko eta 1990eko hamarkadetan.

20. mendearen amaierako auto-edizio tresnekin eta informatizazioarekin, tipometroen premia desagertu egin da: maketazio edo edizio programa desberdinek espazio jakin batean zenbat karaktere behar diren zuzenean kontatzen dute; edo WYSIWYG interfazeei esker, testua itsatsirik, grafikoki ikusten du maketatzaile edo idazleak, espazioa soberan duen ala falta zaion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1363806
* Commonscat Multimedia: Typometer

---

 |

* Wd Datuak: Q1363806
* Commonscat Multimedia: Typometer
**Trento** (italieraz: *Trento*; alemanez: *Trient*) Italia iparraldeko hiria da, Trentino-Adige Garaia eskualde autonomoko eta izen bereko probintziako hiriburua. Bolzano hiriaren hego-mendebalean, Adige ibaiaren ertzean, kokatzen da, mendiek inguratua. Merkataritza, turismoa eta industria (janari industria, ehungintza, zurgintza, makineria) dira ekonomia jarduera nagusiak.

Mundu osoan ezaguna da bertan Trentoko Kontzilioa (1545-1563) egin zelako, protestantismoari (luteranismoari) aurre egiteko Kontraerreforma hasi zuena, *Trentoko Aginduak* aldarrikatuz.

Mugakideak
----------

Trentok honako udalerri hauekin egiten du muga:

Aldeno  
Cavedine  
Garniga Terme  
Giovo  
Lavis  
Pergine Valsugana  
Villa Lagarina  
Besenello  
Civezzano  
Cimone  
Vallelaghi (en) Itzuli  
Madruzzo (en) Itzuli  
Albiano  
Altopiano della Vigolana (en) Itzuli

Ondarea
-------

San Vigilio katedrala
Monumentu ugari ditu. Aipagarriak dira Teodorikoren garaiko harresiak, XIII. mendeko katedral erromaniko-lombardiarra, Santa Maria Nagusiaren eliza, Buonconsiglioko gaztelua eta Pretorearen jauregia.

Historia
--------

*Tridentum* hiri zaharrari dagokio; K.a. 222. urtean egin zen erromatarra. XI. mendean hiri aske eta inperiala bihurtu zen, Trentoko printze-apezpikuek gobernatzen zutela. Bavariaren mende zegoen 1805ean eta 1809-1814 urteetan Alto-Adigeko hiriburua izan zen. 1918. urtean Italiako hiri bihurtu zen.

### Trentoko kontzilioa

Eliza Katolikoaren XIX. kontzilio ekumenikoa, Kontrarreformaren doktrinaren adierazpen nagusia izan zena. Paulo III.a aita santuak deitu zuen Karlos V.aren eskariz, erreforma protestantearen aurrerapenei aurka egitearren. Kontzilioa hiru alditan bildu zen: 1545-1549, 1551-1552 (Julio III.ak deitua), 1562-1563 (Pio V.arekin). Dotrina katolikoaren oinarrizko puntu guztiak aztertu eta zehaztu zituen: Biblia, sakramentuak, hezkuntza, meza santua, apaizgoa, erlikiak, eliz jaiak, etab. Kontzilioaren ondorioz, halaber, erakunde eklesiastiko gehienak berriztatu ziren.

Hiri eta herri senidetuak
-------------------------

* Berlin (Alemania) - 1966
* Kempten (Alemania) - 1987
* Donostia (Gipuzkoa) - 1987
* Praga (Txekia) - 2002

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia. *157. araua: Europako hiriak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3376
* Commonscat Multimedia: Trento

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147071560
* BNF: 11957722t (data)
* GND: 4078405-8
* LCCN: n79100752
* NKC: ge134547
* NARA: 10044696
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 006645
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 46663

 |

* Wd Datuak: Q3376
* Commonscat Multimedia: Trento
Gaeliko tipografiako hizki motak.
**Tipografia gaelikoa** edo **gaelerazko tipografia** (irlanderaz *Cló Gaelach*) XVI. eta XX. mendearen artean irlanderaz erabili izan zen idazkera mota edo tipografia bat da. Gutxi gorabehera usadioz 1571. urtetik 1960. urterarte erabilia izan zen.

Gaur egun apaindura helburuekin besterik ez da erabiltzen: adibidez, irlandar egunkari jakin batzuk beren azal nagusiko izenburua kaligrafia honetan argitaratu ohi dute, Irlandako taberna edo pub ugarien kanpoaldeko izenak hizki mota honetan margotu ohi dira, zoriontzeko txartelak edota iragarki kartelak ere hizki hauekin idazten dira... gutxi gorabehera Euskal Herrian euskal tipografiarekin gertatu ohi den antzera.

**Chuaigh bé mhórshách le dlúthspád fíorfhinn trí hata mo dhea-phorcáin bhig.**  
"Erabat kontent laia zuri trinko bat zeraman emakume bat nire ongi gizendutako txerritxoaren kapelan zehar zihoan."  
**Duibhlinn an cló a úsáidtear anseo**  
"Hemen Duibhlinn tipografia erabili da."
**Chuaigh bé mhórshách le dlúthspád fíorfhinn trí hata mo dhea-phorcáin bhig.**  
"Erabat kontent laia zuri trinko bat zeraman emakume bat nire ongi gizendutako txerritxoaren kapelan zehar zihoan."  
**Ceanannas an cló a úsáidtear anseo**  
"Hemen Ceannanas tipografia erabili da."

Iruditegia
----------

* Cork edo Corcaigh izena gaeliko tipografiaz.Cork edo Corcaigh izena gaeliko tipografiaz.
* Gaeliko tipografiaren adibidea.Gaeliko tipografiaren adibidea.
* Gaeliko tipografiaz idatzitako plaka Dublingo udaletxean, Dublingo gaztelutik hurbil.Gaeliko tipografiaz idatzitako plaka Dublingo udaletxean, Dublingo gaztelutik hurbil.
* Michael Collinsen hilarria.Michael Collinsen hilarria.

Ikus gainera
------------

* Euskal tipografia

Kanpo estekak
-------------

* Gaeliko tipografiaren historia eta sailkapena **(Ingelesez)**
* Irlandar hizki motak lau mendeetan zehar inprimatuak **(Ingelesez)**
* Irlandar alfabetoa **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1432616

 |

* Wd Datuak: Q1432616
**Lítla Dímun** (danieraz: *Lille Dimon*) Faroe uhartetako hemezortzi uharteetatik txikiena da. Norvegiako itsasoan dago. Artxipelagoko biztanle egonkorrak ez dituen uharte bakarra da.

Etimologia
----------

Lítla Dímun izenak jatorri zeltiarra du. Dímun "Bi muino" esan nahi du. Izenak uharte honi eta aldamenekoari, Stóra Dímun, erreferentzia egiten dio.

Ezaugarriak
-----------

Oso uharte txikia da, 0,8 km² besterik ez ditu. Bere puntu garaiena *Slættirnir* da, 413 metroko muinoa. Haren zabaleraren ia herena itsas labarrak dira eta horrek iritsiezina bihurtu du. Ondoan Stóra Dímun uhartea dago eta biek nahiko lotura izan dute betidanik; administratiboki, Suðuroy uhartean dagoen *Hvalba* herritik menpe dago. Lítla Dímunen ez dago biztanleri iraunkorra. Bakarrik ardiak eta Fratercula hegaztiak bizi dira. Zuhaitzak ere ez daude. Begetazio guztia belarra eta sasiak da.

Ohiturak
--------

Udetan uhartean dauden artaldeen jabeak *Lítla Dímun*era joaten dira, haien egoera ikusteko. Horretarako soken bidez igo behar dute eta ez egunero, bakarrik metereologia egokia denean zeren eta lainoak oso ugariak izaten baitira.

Historia
--------

Nahiz eta bere tamainua eta egoera, Faroe uhartetako historian bere garrantzia izan du batez ere XIII. mendean. Urte haietan, gudu-zelaia bihurtu baitzen. Gertaera horiek *Færeyinga Saga*n (Faroeen Saga) daude jasota.

Iruditegia
----------

* 
* Lítla Dímun zigilu batean.Lítla Dímun zigilu batean.
* 
* Lítla Dímun eta Stóra Dímun uharteak.Lítla Dímun eta Stóra Dímun uharteak.
* Mapa topografikoa.Mapa topografikoa.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q206928
* Commonscat Multimedia: Lítla Dímun

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2018002292

 |

* Wd Datuak: Q206928
* Commonscat Multimedia: Lítla Dímun


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Lítla Dímun*** Aldatu lotura Wikidatan |
Tipografoa, tipoen kaxaren gainean, jatorrizkoa eta konposatzailea ezkerreko eskuan dituela.
**Tipografoa** Inprimatzeko testuak konposatu edota zuzentzen zituen langilea zen.

Tipografo ofizioa inprentaren hastapenetan hasi zen. Tipografoek, sermoi-transkribatzaile gisa, jaiegunetan lan egin zezaketen, inprimatzaileentzat erreserbatuta ez zegoen zerbait. Tipografoak pertsona kultutzat hartu izan ziren beti, formazio gramatikal eta tekniko ona eskatzen baitzuten. Zenbait politikari eta sindikalista entzutetsu, hala nola Pablo Iglesias espainiarra, inprimategietako kutxa tailerretan trebatu ziren.

Lanbide hau denboran zehar eboluzionatu zen, teknika tipografikoak egin zuen moduan. Lehenengo tipografoak egunkarietarako eta liburuetarako testu lerroak osatzera dedikatzen ziren funtsean. Ondoren, inprimatzeko artean espezializatu ziren, konposizio konplexuko lanak (hau da, lan komertzialak eta fantasiazko lanak) burutzean zetzana. Azkenik, bere funtzio nagusia doitzailearena edo orrikatzailearena izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4108101
* Commonscat Multimedia: Typesetters

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4180006-0

 |

* Wd Datuak: Q4108101
* Commonscat Multimedia: Typesetters
**The Yellow Kid** edo "Mutil horia" 1893an igandeetako eranskin moduan lehen aldiz agertu zen komikiaren izena da. Richard F. Outcaultek sorturiko txinatar mutiko honek alkandoran zeuzkan idatzita komikiko hizketak. Sekuentzia moduan aurkeztu ziren bineta batzuk, testu batzuekin, pertsonaia haren anekdota bat kontatzeko.

Hasieran, Outcaultek sortu zuen pertsonaia hura, orri beteko irudi handiak betetzen zituen. 1896an ordea, lehiakideen egunkari batentzat lanean hasi zelarik, komiki baten itxura hartu zuten pertsonaia haren irudiek, lehen aldiz azaldu baitzen "Yellow Kid" irudi sekuentzia baten bidezko istorio bateko pertsonaia gisa.

Jakina denez, komiki hura ez zen umeentzat soilik eta berak egindako kritiken ondorioz sortu zen kazetaritza horia delako esakera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q892228
* Commonscat Multimedia: Yellow Kid

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 178798905
* LCCN: n2010025679
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q892228
* Commonscat Multimedia: Yellow Kid
*Artikulu hau landareari buruzkoa da; aminoazidoa gaitzat duena beste hau da: «Glikokola»*

**Txinako glizina** (*Wisteria sinensis*) *Wisteria* generoko landare zurkara, hosto-erorkorra eta igokaria da, jatorriz Txinakoa (Guangxi, Guizhou, Hebei, Henan, Hubei, Shaanxi eta Yunnan probintzietakoa). Nahiz eta igokaria izan, zuhaitz itxurarekin haz daiteke, enbor kizkur eta gainalde zapalarekin.

20-30 m luze hazi daiteke zuhaitz bati lotua, zurtoina erloju-orratzen kontrako norabidean kiribilduz. Hostoak berdeak eta distiratsuak dira, 1 -30 cm luze, eta 9-13 hostoxka luzangekin, bakoitza 2-6 cm luze. Loreak zuriak, moreak edo urdinak izan daitezke, 15-20 cm luzeko mordo zintzilikarietan eratuak. Udaberrian loratzen da, sarriena maiatz erdialdean. Nahiz eta mordoak Japoniako glizinarenak baino laburragoak izan, kopurua handiagoa izaten da. Fruitua zapala, arrea, belusatua eta leka itxurakoa da, 10-15 cm luze dena.

Irudiak
-------

* Wisteria sinensis*Wisteria sinensis*
* 160 urteko glizina, zirkinferentzia 1m20, Côtes d'Armor departamenduan "zuhaitz aipagarri" sailkatua.160 urteko glizina, zirkinferentzia 1m20, Côtes d'Armor departamenduan "zuhaitz aipagarri" sailkatua.
* Wisteria sinensis 'Alba'*Wisteria sinensis* 'Alba'
* Wisteria sinensis 'Alba', loreak*Wisteria sinensis* 'Alba', loreak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q159116
* Commonscat Multimedia: Wisteria sinensis
* Wikispecies Espezieak: Wisteria sinensis

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 240820
* BioLib: 39906
* Catalogue of Life: 433470
* Dyntaxa: 267010
* EOL: 704193
* Fl. China: 200012368
* GBIF: 2977331
* GlobalSpecies: 771347
* GRIN:
* IPNI: 60459148-2
* ITIS: 27023
* NCBI: 20997
* PlantList: ild-9128
* W3TROPICOS: 13052768
* USDA Plants: WISI
* uBio: 4956089

 |

* Wd Datuak: Q159116
* Commonscat Multimedia: Wisteria sinensis
* Wikispecies Espezieak: Wisteria sinensis
*Artikulu hau Erromako jauregiari buruzkoa da; Turingo jauregia gaitzat duena beste hau da: «Madama jauregia (Turin)»*

**Madama jauregia** (italieraz: *Palazzo Madama*) Erroma hiriburuko Navona enparantzatik gertu kokatua dagoen jauregi bat da, Sant'Eustachio *rionean*. Gaur egun Italiako Errepublikako Senatuaren egoitza da.

Historia
--------

Neronen Termen hondarren gainean eraiki zen Medici familiarentzako. Eraikuntza lanak XV. mendearen amaieran hasi eta 1505 urtean bukatu zituzten. Medici familiako bi kardinal bizi izan ziren bertan, gerora Leon X.a eta Klemente VII.a Aita Santuak izango zirenak.

Gaur egun ikus daitekeen aurrealdea 1650 hamarkadan egina da. Cigoli eta Paolo Maruccellik eraiki zuten.

1743an Medici familia amaitzerakoan Lorrena etxeak eskuratu zuen eta beranduago Benedikto XIV.a Aita Santuak. Honek Aita Santuen Lurraldearen Gobernuaren egoitza bihurtu zuen. 1849an Pio IX.a finantza eta zor publikoaren ministerioak ezarri zituen bertan. 1871 urtean Italia Bateratuak Erroma konkistatu zuen eta Italiako Erresumako Senatuaren egoitza bihurtu zen. Gaur egun Italiako Errepublikako Senatuaren egoitza da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755046
* Commonscat Multimedia: Palazzo Madama (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240864729
* GND: 4199097-3
* LCCN: sh94005734

 |

* Wd Datuak: Q1755046
* Commonscat Multimedia: Palazzo Madama (Rome)