recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Raquel Tasny Kogan** (São Paulo, 1955eko uztailaren 30a) artista brasildarrak diziplina anitzeko lanak egiten ditu, pintura, eskultura eta multimedia nahastuta.

Biografia
---------

Raquel Koganek arkitektura eta hirigintza ikasi zuen Mackenzieko Unibertsitatean, São Paulon, eta 1978an graduatu zen.

Ibilbidea
---------

Bere artista ibilbidea 1990eko hamarkadan hasi zuen, São Pauloko Monica Filgueiras galerian pintura eta eskultura konbinatzen dituzten lanak aurkeztu zituenean. Ordutik, mundu osoko erakusketa indibidual eta kolektiboetan aurkeztu izan dira bere lanak. 

2000ko hamarkadaren hasieran, haren praktika aldatu egin zen, teknologia berriei buruz asko interesatu baitzen. Raquel Koganek, orduan, #Réflexion izeneko murgiltze-instalazio zenbait egin zituen. Ikuslea bere pertzepzioari eta zentzumenei buruz galdetzera gonbidatzen zuen, ikusleak berak artean zuen zeregina aintzat hartuta. Publikoarekiko elkarreraginean oinarritua izanik, instalazio horiek ikuslea behar dute funtzionalak izateko. 

Hainbat erakusketatan parte hartu izan du, hala nola Chapelle Morumbi kultur etxean (São Paulo), Itaú Culturalen, Banco do Nordeste Cultural Centerren (Fortaleza), HI avenir delakoan (Rio de Janeiro), eta Curitibako XX. Nazioarteko Bienalean. 

Hainbat sari jaso zituen: Transmídia Itaú Cultural, Rumos Cibernética (2007), Funarte São Paulo (2011), Rumos Cinema (2013) eta Parisko Centre Pompidoun, 2018an, Artiste et Robots erakusketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *https://www.cnews.fr/idees-sorties/2018-04-20/artistes-robots-la-nouvelle-exposition-du-grand-palais-779015 - Recherche Google.* .
2. ↑    *Au Grand Palais, une expo insolite où les artistes sont des robots.*  2018-04-12.
3. ↑   Bellin, Isabelle.  (2018-04-12). *L'art numérique fait son entrée au musée.* .
4. ↑   Cultural, Instituto Itaú. *Raquel Kogan.* .

Kanpo estekak
-------------

Txantiloi:Liens
**Green Series XCO**, euskadiko mendi bizikletako txapelketa garrantzitsuena da. Txapelketa 2018.ean ospatu en lehenengo aldiz eta, 2024. urtean, UCI C2 maila dauka. Normalean, 8 lasterketa izaten dira eta Bilbo, Erandio, Ortuella, Abadiño, Lezama eta Barakaldoko zirkuituak urtero izaten dira txapelketan.

Txirrindulari on eta ospetsu askok parte hartu dute txapelketa honetan, hala nola, Patxi Cia (Munduko eta Europako Txapelduna Master 40 mailan, Espainiako Txapelduna Master 30 mailan eta Euskal Herriko Txapelduna) Alexander Ordeñana (Euskadiko Open eta BTT Caja Rural Kopako Txapelduna), Unai Elorriaga (Munduko, Europako eta Espainiako Txapelduna pistako zenbait modalitateetan), David Valero (2. Munduko Txapelketan, 3. Tokyoko Joko Olimpikoetan eta Espainiako Txapelduna), David Puente (Green Series XCO, 2. Euskadiko Open), Egoitz Azkueta, Iñaki Carro, Francesc Barber (Espainiako Txapeldina sub-23) edo beste asko.

Palmaresa
---------

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Ela Gandhi** (Phoenix, Hegoafrikar Batasuna, 1940ko uztailaren 1a) Hegoafrikar Batasuneko Durban eskualdeko ashram batean sortu zen. Emakume aktibista bakezalea eta politikaria da, besteak beste, Indiako Kongresu Nazionaleko, Fronte Demokratiko Batuko (UDF) eta Afrikako Kongresu Nazionaleko kidea (1991), 1994tik 2004ra bitartean diputatu izana.

Biografia
---------

Mahatma Gandhiren biloba eta Manilal Gandhiren alaba da Ela Gandhi. 1940an jaio, eta Phoenix herriko ashram batean hazi zen, Durbandik gertu, Natal probintzian.

Natalgo unibertsitatean letretan lizentziatu zen lehenik, eta, gero, Hego Afrikako Unibertsitatean, Gizarte Zientzietan.

### Ibilbidea

Gizarte-langilea izan da 20 urtez, haurtzaroaren eta osasunaren arloetan. 

Apartheidaren aurkakoa, hainbat eskualde-erakundetan aritu zen, besteak beste, Nataleko Emakumeen Kongresuan eta Indiako Nataleko Kongresuan (presidenteordea izan zen), baita Fronte Demokratiko Batuan (UDF) ere. 1975ean, jarduera politiko guztiak debekatu zizkioten, eta bederatzi urteko etxeko atxiloketa ezarri. Hala ere, aldi horretan, klandestinitatean lan egin zuen.

UDFren arduradun gisa, Nelson Mandela ezagutu zuen, Paarlen etxean atxilotuta zirauen bitartean. Ondoren, ANCren negoziazio-taldeko kide izan zen: 1990eko hamarkadaren hasieran, Klerk-en Gobernuarekin eta beste alderdi politiko batzuekin eztabaidatu zuen, Hegoafrikako konstituzio berri bat idazteko eta apartheidaren amaieraren eta arraza anitzeko Hego Afrikaren arteko trantsizioa ziurtatzeko.

Diputatua izan zen hamar urtez, eta, ondoren, karitate- eta erlijio-lanetan aritu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Genealogía de Ela GANDHI» *Geneanet* (Noiz kontsultatua: 2024-04-01).
2. ↑    *A Life Committed to Satyagraha: 2002 International Peace Award Recipient Ela Gandhi.*  Community of Christ..
3. ↑    *Ela Gandhi (July 01, 1940 - ).*  South African History Online..
4. ↑   **(Ingelesez)**  *Hon. Ela Gandhi - Religions for Peace.*  2020-10-13 (Noiz kontsultatua: 2024-04-01).

Ikus, gainera
-------------

* Apartheidaren ondorioz debekuak jasandako pertsonen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* *Ela Gandhi.*  South African History online.
* «Ela Gandhi : "Avec Mandela, nous parlions souvent de Gandhi"» *Le JDD* 7 décembre 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1324757
* Commonscat Multimedia: Ela Gandhi / Q1324757

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 78040321
* ISNI: 0000000032255914
* LCCN: n96016716

 |

* Wd Datuak: Q1324757
* Commonscat Multimedia: Ela Gandhi / Q1324757
Etilen glikola diol bizinaik laburrena
Kimika organikoan **diol** edo **glikol** esaten zaio bi hidroxilo-talde (−OH) dituen ezein konposatu organikori. C*n*H2*n*(OH)2 formula orokorra dute.

Diol bizinalek hidroxilo-taldeak ondoz ondoko karbono-atomoei lotuta dituzte, adibidez, izotz-kontrako gisa usatzen den etilen glikola.

Diol geminalek bi hidroxilo-taldeak karbono-atomo berari lotuta dituzte, etsenplurako, metanodiola.

Bi hidroxilo-taldeak elkarren urrun dauden karbono-atomoei lotuta egon daitezke, esate baterako, Bisfenol A eta 1,4-butanodiola.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-03-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q421916
* Commonscat Multimedia: Diols / Q421916

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4150017-9
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 23824

 |

* Wd Datuak: Q421916
* Commonscat Multimedia: Diols / Q421916
Jarraian, **Mexikoko demografia** datu batzuk ageri dira:

Biztanleria eta pobrezia
------------------------

2014ko datuen arabera, Mexikon 118.397 milioi pertsona bizi dira eta horietatik 53,3 milioi (%45,5) pobrezia egoeran bizi dira eta 11,5 milioi (%9,8) muturreko pobrezian.

Poliziak eragindako torturak eta tratu txarrak
----------------------------------------------

2013an, 1.500 pertsonek salatu zuten Polizia tratu txarrak emateagatik. 2003az geroztik %600 ugaritu dira tortura salaketak eta horregatik, biztanleriaren %64k beldurra du torturatua izateko arriskuagatik. 2005 eta 2013 bitartean, 123 tortura kasu epaitu
dira baina 7 zigor besterik ez dira jarri.

AEBtara migrazioa
-----------------

Hogei milioi mexikar daude AEBtan, hau da, bertako biztanleriaren %6,5. 2007-2013 bitartean 47.000 migratzaile hil zituzten talde antolatuek AEBetarako bidaia egiten ari zirela. Bestalde, desagertuak gutxienez 70.000 migratzaile Mexikon 2007-2012 bitartean eta 40.000 gorpu daude identifikatu gabe.

Preso kopurua
-------------

Mexikoko 419 kartzeletan 240.000 preso daude, hau da, 206 preso daude 100.000 biztanleko (preso gehien duen munduko zazpigarren herrialdea da). AEBak dira preso gehien duten herrialdea, 2.267.000 preso daude han, hau da, 730 pertsona 100.000 biztanleko.

Narkotrafikoa
-------------

Narkotrafikoak 85.000 hildako eta 22.000 desagertu utzi ditu. 2006an, narkotrafikoaren aurkako gerra Mexikon hasi zen Felipe Calderon presidentearekin.

Emakumeen aurkako indarkeria
----------------------------

15 urte baino gehiago duten emakumeen %47k jasan dute noizbait erasoren bat bikotekidearen eskutik. 2012an, 2.764 emakume hil zituzten eta 2007-2012 bitartean %155 hazi da kopurua.

Bahiketak
---------

2013an, Mexikon 120.000 pertsona bahitu zituzten eta 1.698 (%1,4) bakarrik jarri zuen salaketa.

Hilketak
--------

2013an, 22.732 hilketa salatu ziren, hau da, 21,5 hilketa 100.000 biztanleko. AEBtan hilketa salaketa kopurua baxuagoa da, 4,7 hilketa 100.000 biztanleko eta Hondurasen, berriz munduko tasa handiena, 90,4 hilketa 100.000 biztanleko. Bortxa bidezko hilketa dira gizon gazteen heriotzaren jatorri ohikoena.

Krimenak
--------

2013an, 10,7 milioi mexikarrek jasan zuten krimenen bat eta Mexikoko familien %40tan egon zen horrelako gertaeraren bat. Krimenen %90 salatu gabe gelditu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «DATUAK», *Berria*, 2014-11-30

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q615428
* Commonscat Multimedia: Demographics of Mexico / Q615428

---

 |

* Wd Datuak: Q615428
* Commonscat Multimedia: Demographics of Mexico / Q615428
*Russula nauseosa*

Sinonimoa: *Agaricus nauseosus*

Haragia ez du oso trinkoa, baina haragia gogorragoa duten beste espezie batzuekin nahasita jan daiteke.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Laua eta gero inbutu itxuran irekia. Kolore oso aldakorra: lila, gorri-okrea, horia edo berdea, eta arre-oliba antzeko kolorekoa erdian. Azala bereizgarria, leuna, distiratsua. Ertza ildaskatua.

**Orriak:** Estu samar, hauskorrak, oinean biribilduak. Zurbiletik okrera.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa. Harroa eta gero barnehutsa, leuna, hauskorra, zuria.

**Haragia:** Zurixka, hauskorra. Usain ahula. Zapore gozoa edo pixka bat akrea.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Nauseosa* epitetoa latinetik dator, zapore oso desatsegina, esan nahi duen "nauseosus" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

Identifikatzeko kontuan hartu beharrekoak: Kapelak eta oinak ez du trinkotasunik, ertza ildaskatua du, azala bereizgarria, orri zuzenak eta horiak. *Russula puellaris* delakoa okre kolorez zikintzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian, udan eta udazkenean. Mendiko basoetako belarretan, batez ere izei gorrien basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 62 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 385 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
Txantxetako kandela behin eta berriro pizten da.
**Txantxetako kandelak** umeentzako urtebetetze-jaietan erabili ohi diren txantxak dira. Kandelak berez pizten dira berriro, dinamita-kartutxoen antzeko detonagailu bat erabiliz. Kandelaren metxaren barruan txertatuta dagoen magnesioaren bidez egiten da prozedura; parafinaren lurruna kandela itzaltzen denean igortzen da, eta, putz egiten duenarentzako harriduraz, kandela berriro pizten da.

Kandelari putz egin ondoren, sugarra itzali ondoren, magnesio-hautsak, oxigenoz babestuta eta parafina-olioz hoztuta dagoenak, berriro pizteko behar den beroa sortzen du. Horregatik, pertsona batek txantxetako kandela bat jotzen duenean, segundo gutxi batzuetan pizten da berriro.

Hasieran dinamitaz eginak izan arren, detonagailu horiek ez dira hain arriskutsuak eta erraz itzaltzen dira urarekin. Dinamitaren erabilera mugatua da, lehergai indartsua eta arriskutsua delako.

Kanadan debekatuta daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7841153

 |

* Wd Datuak: Q7841153
**Patxi Aldabaldetrecu** (La población de Yuso, Kantabria, 1930eko abenduaren 17a- 
Deba, 2002ko martxoaren 10a), jaiot izenez Francisco Aldabaldetrecu Saiz, Kantabrian jaiotako enpresari eta historialari debarra da. Roke Aldabaldetrecu idazlearen anai zaharrena da.

Biografia
---------

Eibarko Armeria Eskolan hezi zen eta bere lehenengo lanak Eibarko industrian garatu zituen. Industria-peritu ikasketak Orbea enpresan lanean zebilela amaitu zituen. Elgoibarreko IMH eta Makina erreminta Museoa Fundazioaren bultzatzaile eta suspertzailea izan zen. Bere izaera sortzaileak eskualdeko enpresarik garrantzitsuenetariko batzuen sormen eta garapenean parte hartzera eraman zuen. 1962an Debako Agme enpresa sortzen du, 1969ra arte bertako gerentea izanez. 1980ra arte Soraluze enpresakoa ere izan zen; geroago Debako enpresaren, geroago Danobat izango zena, zuzendari nagusia izan zen. Gainera, Soraluzeko, Ideko eta Makina-Erremintako gerentea izan zen, kargu horretan bere erretiroa iritsi arte izan zela. Makina-Erremintagileen Elkarteko Lehendakaria izan zen 10 urtetan zehar. Beste batzuekin batera *Euskal Kosta Nuklearra* ren (1975) egilea.

Bere jardunaren hein handi bat makina erreminta arloarekin zerikusirik zeukan guztian industriaren jatorriaren aurkikuntza eta garapenean zentratua egon zen. Lan horren emaitza *Historia técnico-económica de la máquina-herramienta*, 1982an Carmelo Urdangarinekin batera argitaratutako lana izan zen eta *Máquinas y hombres* (2000) ere.

Makina-Erreminta Museoa Fundazioak bere oroimenari omenaldia egin zion 2002ko ekainean.

Liburuak
--------

* *Euskal Kosta Nuklearra* (1975) Carmelo Urdangarin eta Jose Ramon Rekalderekin batera
* *Historia técnico-económica de la máquina-herramienta*, (1982) Carmelo Urdangarinekin batera
* *Máquinas y hombres* (2000)
* *Consideraciones sobre el proyecto de construcción de una central nuclear en Deva,* bere ainai Roke Aldabaldetrecurekin batera

Patxi Aldabaldetreku Beka
-------------------------

2002an hildako idazle debarraren omenezko beka honen sustatzailea Ostolaza Kultur Elkartea da. Bere lehen edizioan beka hori Alazne Txurruka eta Josune Urbietarentzako izan zen *Debako Euskara*, izenburudun lana egiteko. Liburu hori 2004ko urtarrilaren hasieran aurkeztu zen.

Bibliografia
------------

Orrialde honetako informazioa Auñamendi eusko entziklopediatik aterata dago.

Kanpo estekak
-------------

* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107736262
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21121969
* BNE: XX1308625

 |

* Wd Datuak: Q107736262
***Diana eta Kalisto*** greziar mitologiako pasarte bat da. Kontakizunak gorputzak biluzirik, paisaiak eta jarrera ezberdinak erakusteko aukera ematen zuenez, gai hau pintura mitologikoan landu zuten artista errenazentistek, manieristek eta barrokoek, Tiziano eta Rubens margolariek, adibidez.

Mitoa
-----

Pasarte mitologikoaren iturri nagusia Ovidio izan zen (*Metamorfosiak, II, 401-532*). Diana jainkosa (Artemisa greziar mitologian) eta Kalisto ninfaren arteko harremana islatzen du. Diana jainkosa, atsekabez, konturatzen da Kalisto haurdun dagoela. Izan ere, Zeusek (Jupiter erromatar mitologian), Kalisto limurtzeko eta engainuz bortxatzeko bere alaba Dianaren itxura hartu zuen. Kalisto, lotsatuta ninfa gisa emandako Dianarenganako leialtasun hitza hautsi duelako, bere gorputza izkutatu nahi du baina Diana konturatzen da. 

Minduta, bere albotik urrundu zuen, Herak ere (Juno erromatar mitologian), bere senarraren desleialtasunagatik haserretu zen eta Kalisto bere seme Arkas erditu eta gero ileetatik hartu eta burua lurraren kontra jo zuen. Bat-batean, Kalisto desitxuratu egin zen. Besoetatik ile beltz zakar bat ateratzen hasi zitzaion, eskuak atzapar bihurtu zitzaizkion eta ahoa zimur ikaragarri; ezin zuen hitz egin, orro burrunba bat baizik... Kalisto hartz bihurtua zen, eta urteetan ibili zen izuturik, ehiztari eta piztien beldurrez, Zeusi laguntza alferrik eskatuz.

Kalistoren semeak, hamabost urte bete zituen. Behin batean, basapiztien atzetik zebilela, bat-batean amarekin topo egin zuen. Nahiz eta zerbait arraro somatu, Arkasek, ikaraturik, hartza erasotu zuen. Une horretan, Zeusek esku hartu zuen. Bata eta bestea hartu eta zerura eraman zituen, bi konstelazio bihurtu zituen, betirako ikusgarri egongo zirenak: Hartz Handia eta Hartz Txikia.

Artelanak
---------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *"Diana y Calisto" ya reside en la National Gallery de Londres.*  (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
2. ↑   «Diana y Calisto | artehistoria.com» *www.artehistoria.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** García, Ángeles.  (2017-06-20). «Venecia, el color renacentista de la ciudad más bella» *El País* ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
4. ↑     (pdf) *Artea eta mitoa. Pradoko jainkoak erakusketa dosierra. Donostia Kultura.* .
5. ↑   «Diana y Calisto - Colección - Museo Nacional del Prado» *www.museodelprado.es* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
6. ↑   «Línea del tiempo - Museo Nacional del Prado» *www.museodelprado.es* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).
7. ↑   «Las metamorfosis: Libro II - Wikisource» *es.wikisource.org* (Noiz kontsultatua: 2020-01-08).

Kanpo estekak
-------------

* "La Calisto", de Cavalli, desembarca en el Real con su "comedia sexy"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28019644
* Commonscat Multimedia: Paintings of Diana and Callisto / Q28019644

---

 |

* Wd Datuak: Q28019644
* Commonscat Multimedia: Paintings of Diana and Callisto / Q28019644
**Emmanuel Faber** (Grenoble, 1964ko urtarrilaren 22a) frantziar enpresaburua da.

International Sustainability Standards Boardko presidente hautatua da.

Karrera
-------

Faberrek haurtzaroaren zati bat Saint-Bonnet-en-Champsaurren igaro zuen. 1980an Gap institutuan graduatu ondoren, HEC Parisen graduatu zen. 1986an lortu zuen lehen lana Bain & Company kudeaketa aholkularitzan, gero Barings Bankera joan zen eta handik Legris Industriesera. Legris Industries-en 1996an CEO izendatu zuten.

Urtebete geroago Danone elikagaien enpresan hasi zen lanean. Muhammad Yunus Bakearen Nobel saridunarekin batera, besteak beste, Bangladeshen Grameen Danone Foods enpresa soziala sortu zuen. Martin Hirsch-ekin batera, aita kaputxino zenaren Abbé Pierrek kudeatutako Emaus proiektuetan jardun zuen. 2014ko urrian Danone-ko zuzendari nagusi bihurtu zen, Franck Ribouden ordez, baina kargu hori galdu zuen 2021eko martxoaren 14an kontrol-kontseiluko bileran asteetan eztabaidatu ondoren, 2021eko martxoaren 1ean kontseiluko presidente izateari utzi behar izan ostean. Bere oinordekoa Gilles Schnepp.

Hiru seme-alaben aita da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Former Danone CEO to chair global climate disclosures body
2. ↑  Emmanuel Faber
3. ↑  Danone eiskalt
4. ↑  Emmanuel Faber, le joker de Danone

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2378292
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Faber / Q2378292

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51247663
* ISNI: 0000000041360820
* BNF: 12249131b (data)
* LCCN: no90007574
* SUDOC: 031236855

 |

* Wd Datuak: Q2378292
* Commonscat Multimedia: Emmanuel Faber / Q2378292
2009ko piloiaren entzierroa.
**Piloneko entzierroa** Faltzesen egiten duten 800 metroko lasterketa bitxia da, eta aldapan beherako ibilbide estu eta malkartsuan egiten da. Alde batean, mendiko horma dago, eta, bestean, sakana. 1920. urtean hasi ziren Faltzesen mendiko entzierroak egiten.

Nievako Ama Birjinaren omenez egiten diren herriko jaiak ospatu bitartean (9 egun abuztuaren azkenaurreko igandetik kontatzen hasita), eta umeentzako egunean izan ezik, antolatzen dute. Entzierroan bigantxak erabiltzen dira. Ekitaldia goizeko bederatzietan hasten da, nahiz eta ordu eta erdi lehenago, entzierrotxoa izaten den (bigantxak entzierroa hasten den tokira eramaten dituztenean).

Bigantxak ibilbidearen hasierara eramatean, jendea isilik egoten da, eta herritarrek muinoaren goialdetik ikusten dute dena. Goizeko bederatzietan, herriko gazteak ibilbidean jarri, eta txupinazoa jaurtitzean, bigantxak aske uzten dituzte eta entzierroa hasten da. Gazteek Leringo antzinako bidean zehar korritzen dute, alde batean mendia, eta beste aldean amildegia dutela. Askotan, bigantxaren bat amildegian behera erori eta aske geratzen da, eta zauritu ugari izaten da urtero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Nafarroako Gobernua. *Piloneko entzierroa.* .
2. ↑   Escudero, Jon.  (2013-08-08). «Entzierro berezien zain» *Berria*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   «Faltzesko entzierroan zauritutakoak» *Berria* 2012-08-19.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20984236
* Commonscat Multimedia: Encierro del Pilón, Falces / Q20984236

---

 |

* Wd Datuak: Q20984236
* Commonscat Multimedia: Encierro del Pilón, Falces / Q20984236
**Mikel Urmeneta Otsoa Errarteko** (Iruñea, 1963ko abenduaren 25a) Kukuxumusuren sortzailea eta zuzendari ohia da. Miguel Javier Urmeneta Iruñeko alkate ohiaren semea, Ramon Urmeneta arkitektoa eta artistaren iloba eta Asisko Urmeneta komikigilearen anaia da, eta New Yorken bizi da. 2009an, Eusko Jaurlaritzaren Euskal Herritar Unibertsala Saria jaso zuen.

Biografia
---------

Australiatik itzuli ondoren, 1989an Gonzalo Domingez de Bidaurreta eta Koldo Aiestaran adiskideekin batera Kukuxumusu enpresa sortu zuen. Sormen eta marrazkilari lana batik bat Kukuxumusun egin duen arren, handik kanpo ere diseinuak egin ditu. 1990ean, esaterako, San Ferminetako jaiak iragartzeko kartela Mikel Urmenetarena izan zen. Urte berean, gainera, Nafarroako Jaialdien kartelaren lehiaketa eta Iruñeko Udalako artista gazteen jaialdian argazkilaritza saila irabazi zituen

Kukuxumusu handitu ahala, Mikel Urmenetaren izena ere handitu da diseinu eta marrazkilaritza arloetan. Baztandarren Biltzarrerako kartela 1991n zein Eusko Jaurlaritzako turismo bulegorako kartela diseinatu zituen. Halaber, 2002ko Munduko Pilota Txapelketaren irudia, 2004ko San Ferminetako kartela edo 2006an Donostiako Musika Hamabostaldiarena egin zituen.

Azken bolada honetan hainbat enpresa edo erakunderentzat egin ditu marrazkiak: Kodak, Espainiako Greenpeace, Amnesty International, Medicus Mundi, Heraclio Fournier edo PETA. Hainbat erakustalditan parte hartu du, bai argazki digitalekin ("Captura.org", 2004) bai marrazkiekin ("Miradas al Universo de Pío Baroja", 2006). Zenbait libururen azalak ere diseinatu ditu (Juan Cruzen *Ojala octubre*) eta Andreu Buenafuente lagunarekin *Hell and Heaven* proiektuan parte hartu izan du.

2016an kargutik kendu zuten eta Katuki Saguyaki izeneko marka berria abian jarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Urmenetaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3571264
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305883686
* ISNI: 0000000424687441
* BNE: XX1532461
* CANTIC: a11797745
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154371

 |

* Wd Datuak: Q3571264



| * i
* e
* a
Euskaldun unibertsala saridunak |
| --- |
| 
* Jose Sebastian Laboa / Eduardo Txillida (1997)
* Donostiako Orfeoia / Jorge Oteiza (1998)
* Pedro Miguel Etxenike (1999)
* Juanito Oiarzabal / Jon Sobrino (2000)
* Pablo Mandazen (2001)
* Xabier Irala (2002)
* Ainhoa Arteta / Martin Ugalde (2003)
* Joane Somarriba (2004)
* Joaquin Atxukarro (2005)
* Auñamendi argitaletxea (2006)
* Guggenheim Bilbao Museoa (2007)
* Juan Mari Arzak (2008)
* Javier Agirresarobe / Mikel Urmeneta (2009)
* Edurne Pasaban (2010)

 |
**Irma Anneli Kukkasjärvi**, jaiotzez **Hilska**, (Helsinki, 1941eko otsailaren 8a – *ibidem*, 2011ko urriaren 8a) finlandiar ehungintzako artista eta diseinatzailea izan zen.

Bizitza
-------

Eskulanetan eta ehungintzan trebatu ondoren, Industria Arteen Institutuan ikasi zuen (gaur egun Aalto Unibertsitateko Arte, Diseinu eta Arkitektura Eskolako parte dena) eta 1968an graduatu zen.

Graduatu ondoren, diseinatzaile autonomo bilakatu zen. Hurrengo bi hamarkadetan edo gehiagotan, diseinu ugari egin zituen Finlandiako enpresentzat, hala nola Arola eta Marimekko.

Finlandiar *ryijy* tapiz diseinu tradizionalengatik ere ezaguna da. Bere diseinurik ezagunenak kolore batetik besterako gradazioa erabiltzen zuten, edo tonu ilunetik argira.

Erakunde publikoetarako eta goi mailako beste proiektu publiko eta korporatiboetarako diseinuak sortzean zentratu zen bereziki, besteak beste, Finlandiako Parlamentuko eraikinetako eta Finlandiako presidenteen Mäntyniemi egoitzarako.

1975ean Lausanako *VII Biennale Internationale de la Tapisserie*n parte hartu zuen.

1986an bakarkako lehen erakusketa, *Dialogues* izenekoa, eman zuen Helsinkin.

1990eko hamarkadaren erdialdean, ehungintzako artea irakatsi zuen Aalto Unibertsitatean.

Kukkasjärviren lanak museo eta galeria askoren bilduma iraunkorretan daude, Finlandiako Galeria Nazionalean barne.

Sariak
------

1984an, Texo elkarteak urteko ehungintzako artista izendatu zuen.

1985ean, *Pro Finlandia* domina eman zioten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Finlandieraz)** «Irma Kukkasjärvi» *Helsingin Sanomat* 2011-10-30 (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
2. 1 2 3 4 5 6 7 8   **(Suedieraz)** «Kukkasjärvi, Irma» *Uppslagsverket Finland* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
3. ↑   **(Finlandieraz)** «15 Naismuotoilijaa Suomesta» *Design Museum Finland* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Parliament's Buildings & Art» *Parliament of Finland*: 15-17, 22. 2017 (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
5. ↑   **(Ingelesez)** «Suuri Salonki» *President of the Republic of Finland* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
6. ↑   **(Ingelesez)** «Irma Kukkasjärvi» *Finnish National Gallery* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
7. ↑   **(Finlandieraz)** «Vuoden tekstiilitaiteilija» *Texo* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
8. ↑   **(Finlandieraz)** «Suomen Leijonan Pro Finlandia -mitalin saajat» *Ritarikunnat* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).

Kanpo estekak
-------------
| *Aralarko Mikel DeunaD-22* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Pedro Manuel Egaña, Mutriku |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1936 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 36 t. tona |
| **Luzera:** | 16,55 m |
| **Zabalera:** | 4,18 m |
| **Sakonera:** | 1,40 m |
| **Abiadura:** | 8 korapilo |
| **Eskifaia:** | 8-10 marinel |

***Aralarko Mikel Deuna*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Antonio Izagirre ondarrutarrarena. Mutrikun Pedro Manuel Egañak eraikia, Bilbora joan zen Ondarroaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937ko martxoa) eta *D-22* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren agindutara gelditu zen (1937/8/1), minen miaketan esku hartu zuelarik Santander, Gijón eta Avilésen. Azkenik Arcachonen babestu zen (1937/10/24) eta hantxe izan zen gudatea amaitu bitartean. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363220

 |

* Wd Datuak: Q61363220
***PeerTube*** software librea erabilita, interneten bidez bideo digitalak partekatzeko aukera ematen duen plataforma deszentralizatua, federatua da. Peer-to-peer teknologia erabiltzen du zerbitzari pertsonalen erabilera murrizteko. GNU AGPL lizentziarekin argitaratuta dago.

***PeerTube*** zerbitzua eskaintzen duten instantziek beren bideoen argitalpena beste zerbitzu batzuetatik independizatzeko asmoa erakutsi ohi dute; beren zerbitzuetan ez da publizitaterik erakusten, ezta erabiltzaileen datu pribatuen bilketa eta araketa egiten ere.

*Chocobozzz* goitizena erabiltzen zuen garatzaile batek eman zituen lehen urratsak 2015. urtean eta berak hautatu zuen lizentzia mota. Orain PeerTube plataformaren garapena dirua irabazteko asmorik gabeko Framasoft erakundeak lideratzen du. Asmoa alternatiba eraginkor bat eskaintzea plataforma pribatu eta zentralizatuei, YouTube, Vimeo, Dailymotion eta abarrei.

Deskripzioa
-----------

Bideoa - PeerTube deskribatzen duen bideoa (+ azpidazkiak ingelesez).
***PeerTube*** instantzia bakoitzak webguneak arakatu eta ikusteko bideoak eskaintzen ditu eta, berez, besteengandik independentea da itxura, funtzioei eta arauei dagokienez. Instantzia gehienek izena emateko, erregistroa egiteko, eskatzen dute.

Zenbait kasuk eratu dezakete federazioa arau arruntekin (adibidez, antzeko edukia ahalbidetzea eta erregistratzea eskatzen dutenak), non bideoak partekatzen dituzten, nahiz eta bideo hau argitaratu duen instantziak soilik gordetzen duen. Federazioak elkarrengandik independenteak dira.

Bideoak banan-banan banatzen dira. Plataformara konektatuta dauden erabiltzaileek bideo zatiak beste erabiltzaile batzuengana bidaltzen dituzten emisioak dira.

Instantziak
-----------

Software Libre federatuarekin lekuan lekuko instantziak sortu egin behar dira. Euskal Herrian dagoeneko sortzen ari dira, esate baterako: 

* PeerTube.eus,
* Peertube.euskarabildua.eus
* Argia aldizkariarena: bideoak.argia.eus.

Hezkuntzari lotutako instantzia bat: *TubEdu.org*, hezkuntzako edukietara bakarrik zuzenduta dagoena. Bertan, klaseen grabaketak, tutorialak, dokumentalak eta antzeko bideoak igo daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «TubEdu» *tubedu.org* (Noiz kontsultatua: 2021-09-02).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Chocobozzz/PeerTube» *GitHub* (Noiz kontsultatua: 2018-12-02).
3. ↑   **(Ingelesez)** «PeerTube 1.0: the free/libre and federated video platform – Framablog» *framablog.org* (Noiz kontsultatua: 2018-12-02).
4. ↑   **(Ingelesez)** «TubEdu, hezkuntzako bideoen webgunea - Lemmy.eus» *lemmy.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-19).

Ikus, gainera
-------------

* Fedibertso.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50938515
* Commonscat Multimedia: PeerTube / Q50938515

---

 |

* Wd Datuak: Q50938515
* Commonscat Multimedia: PeerTube / Q50938515
**Fannie Flagg,** jaiotzaz **Patricia Neal** (Birmingham, Alabama, AEB, 1944ko irailaren 21a) estatubatuar aktorea eta idazlea da, ezaguna egin zen *Tomates berde fritos/ Tomate vberde frijituak* (Jon Avnet-ek zinemara eramana) lanarekin.

Biografia
---------

Fannie Flagg hemeretzi urterekin hasi zen telebistako saioak idazten eta ekoizten. Ondoren, telebistako, zinemako eta antzerkiko aktore eta idazle gisa nabarmendu zen. Bere nobelak, besteak beste, kafetegiko *Whistle Stop-ekoTomate Berde Frijituak* (pantaila handian *Tomate berde frijituak* izenburu laburragoa eman zitzaion), *Mundu honetara ongietorria, txikitxo*, *Daisy Fay eta mirarietako gizona* eta *Desiatzen nago zerura joatea* *The New York Times*-eko libururik salduenen zerrendan agertu dira.

*Tomate berde frijituak* filmerako Flagg-en gidoia Hollywoodeko Akademiaren eta Amerikako Idazleen Gremioaren sarirako hautagaia izan zen, eta gidoilarien sari entzutetsua lortu zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

Flagg-ek publikoki esan zuen dislexikoa zela, eta hori idazle gisa erronka bat izan zen, ezin baitzuen letraka iralurri (oraindik ere ezin du egin), eta lotsagarria irizten zion. Hala ere, bere beldurrak gainditu eta eleberri eta gidoi asko osatu zituen.

Flagg-ek Kalifornia eta Alabama artean bizi da.

Liburuak (egilea)
-----------------

| Urtea | Izenburua | Oharrak |
| --- | --- | --- |
| 1983 | *Daisy Fay and the Miracle Man* | Hasieran *Coming Attractions* izenburua |
| 1987 | *Tomates verdes fritos en el café de Whistle Stop* | *Tomates verdes fritos* (1991) lanaren gidoia |
| 1998 | *Welcome to the World, Baby Girl!* |  |
| 2002 | *Standing in the Rainbow* |  |
| 2004 | *A Redbird Christmas* |  |
| 2006 | *Can't Wait to Get to Heaven* |  |
| 2010 | *I Still Dream About You* |  |
| 2013 | *The All-Girl Filling Station's Last Reunion* |  |
|

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

Oscar sariak

| Urtea | Kategoria | Lan izendatua | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1992 | Gidoi egokitu onena | *Tomates verdees fritos/ Tomate berde frijituak* | Txantiloi:Celda |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fried Green Tomatoes (1991) Awards» *The New York Times* (The New York Times Company).
2. ↑   «Fanny Flagg Official Website»  10 de febrero de 2018.
3. ↑    *Fannie Flagg biography.* .
4. ↑   Kazek, Kelly. «Fannie Flagg's Quirky Alabama: 7 real oddities and attractions that appear in Birmingham native's novels (Odd Travels with photos)» *AL.com*.
5. ↑   Hillard, Gloria.  (12 de enero de 1999). *High hurdles didn't stop Fannie Flagg.* .
6. ↑   «The 64th Academy Awards (1992) Nominees and Winners» *Academy of Motion Picture Arts and Sciences*.

Kanpo estekak
-------------

* *Fannie Flagg*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**
* Profile, tv.com
| *Nazareno Nº 6D-21* |
| --- |
|  Euskal Herria |
| **Ontziola:** | Pedro Manuel Egaña, Mutriku |
| **Mota:** | Lurrunontzi |
| **Uretaratze data:** | 1932 |
| **Zerbitzua:** | Eusko Itsas Gudarostea (1937) |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 40 t. tona |
| **Luzera:** | 16,55 m |
| **Zabalera:** | 4,18 m |
| **Sakonera:** | 1,90 m |
| **Abiadura:** | 9 korapilo |
| **Eskifaia:** | 9-11 marinel |

***Nazareno Nº 6*** lurrunezko eta zurezko oskoldun arrantzu binakakoa izan zen, Antonio Izagirre eta Justo Ibarloza ondarrutarrena. Mutrikun Pedro Manuel Egañak eraikia, Bilbora joan zen Ondarroaren ebakuazioan. Minaketari lanetan jarri zuen Eusko Itsas Gudarosteak (1937ko martxoa) eta *D-21* izena jarri (1937/5/12). Bilbo ebakuatzerakoan Santanderrera pasa zen. BIAren agindutara gelditu zen (1937/8/1), minen miaketan esku hartu zuelarik Santander, Gijón eta Avilésen. Azkenik Arcachonen babestu zen (1937/10/24) eta hantxe izan zen gudatea amaitu bitartean. Bere armadoreei 1939an itzuli zitzaien.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363219

 |

* Wd Datuak: Q61363219
̼

**Erasmus Quellinus I.a** edo **Erasmus Quellinus Zaharra** (ordezko izenak: Erasmus Quellinck, Erasme Quellin (I)) (Sint-Truiden, 1584 – Anberes, 1640ko urtarrilaren 22a) flandriar eskultorea izan zen, Anberesko artisten dinastia bateko burua.

Bizitza
-------

Gaztaroko xehetasunik ez dago. 1606 urtean  Saint Luke elkarteko maisu bihurtu izendatu zuten.  Betje van Udenekin ezkondu zen, Lucas van Uden margolariaren alaba bera. Lau seme-alaba izan zituzten: Erasmus, margolari eta grabatzaile bikaina; Artus, bere aitaren urratsei jarraitu eta eskultore izan zena; Hubertus, grabatzaile eta margolaria; alaba, Cornelia Quellinus, Pieter Verbrugghen Zaharra-rekin ezkondu zen.

Bere ikasleen artean aipagarrienak hauek dira: Pieter Verbrugghen Zaharra, Melchior Charles, Wallerant Vaillant, Joos Sterck (1607); Rombout Claes (1609an), Melchior van der Lanen (1612), Hans Franscoys (1614), Hans Bernaert (edo Beernart) (1615) eta Christoffel de la Fontaine (1633-34).

Lana
----

Bere lanak gutxi iraun du gaur egunera arte. Batez ere antzinako eskulturak oinarritzat hartuta aritzen zen . Pizkunde bukaerako estiloan lan egin zuen eta bere azken lanek, lehen barrokoko antzuak zituen. Dekorazio lanez gain, banakako estatuak egiteagatik ere ezaguna izan zen baina gaur egunera ez dat bat bera ere heldu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Hans Vlieghe eta iris Kockelbergh.
2. ↑  Biografiko xehetasunak[*Betiko hautsitako esteka*] at Herbehereak Institutua Artearen Historia **(Nederlanderaz)**
3. ↑  Helena Bussers, *De baroksculptuur en het barok* at Openbaar Kunstbezit Vlaanderen **(Nederlanderaz)**

Iturriak
--------

* Hans Vlieghe, "Erasmus Quellinus Dut," *Grove Artea Konektatuta*. Oxford University Press, [Azaroa 9, 2007].
* Hans Vlieghe (1998). *Flandesko Artea eta Arkitektura, 1585-1700*. Pelican Artearen Historia. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-07038-1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708603
* Commonscat Multimedia: Erasmus Quellinus (I) / Q708603

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96529295
* GND: 1190483270
* ULAN: 500112833
* BPN: 76559290
* RKD: 321997

 |

* Wd Datuak: Q708603
* Commonscat Multimedia: Erasmus Quellinus (I) / Q708603
**Majestic hotelaren ituna** 1996ko hauteskunde orokorren ondoren Alderdi Popularrak eta Convergencia i Uniok sinatutako ituna izan zen. Itunaren arabera, Jordi Pujolen alderdiak babesa eman zion José María Aznar Espainiako presidente izendatzeko inbestiduran, Kataluniari eskumen gehiago ematearen eta PPk CiUri Katalunian babesa ematearen truke. Legegintzaldiak 2000. urtera arte legez ezarritako 4 urteak iraungo luke.

Majesticen afaria
-----------------

1996ko apirilaren 28an Bartzelonako Gràcia pasealekuko Majestic hotelean egindako afari batek funtsezko papera izan zuen bi hilabeteko negoziazioen emaitza zen ituna. Itun horren ondorioz, CiUk Aznar presidente izendatzea babesteko konpromisoa hartu zuen, eta finantzaketa autonomikoa garatzea adostu zen, garai sozialistan hasita zegoena, eta Kataluniari trafiko-poliziaren arloko eskumen berriak eskualdatzea.

Ondorioak
---------

Itun horren ondorioz, 1996ko maiatzaren 4an Aznar Gobernuko presidente izendatu zuten gehiengo osoz lehen bozketan, CiUren, Eusko Alderdi Jeltzalearen eta Coalicion Canariaren botoei esker.

|  |
| --- |
| **José María Aznar inbestidurarako bozketa** (PP)Erabateko gehiengoa: 176/350 |
| **Botoak** | **Alderdiak** | **Botoak** |
| Bai | PP (156), CiU (16), Eusko Alderdi Jeltzalea (5), CC (4) | **181** |
| Ez | PSOE (141), IU (21), BNG (2), ERC (1), EA (1) | 166 |
| Abstentzioak | UV (1) | 1 |
| HBk bozketan ez zuen parte hartu. |

Itun horrek Kataluniako ordaina izan zuen, bestetik; izan ere, 1999ko hauteskundeen ostean, CiUk ez zuen gehiengo osoa lortu Kataluniako Parlamentuan, eta PPren babesa behar izan zuen. Itun horrek ondorio garrantzitsuak izan zituen Kataluniako Alderdi Popularraren (PPC) ildo politikoan; Alejo Vidal-Quadras PPCko burua kargutik kendu zuten, eta Jordi Pujolek Kataluniako bizitza politikotik aldentzeko zuen nahia bete zen.

Ondoren, «Majesticen ituna» esamoldea erabili da, bai maila politikoan, bai komunikabideen mailan, CiUren eta PPren arteko itun berri baten aukera aipatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------
*Russula paludosa*

Jangarria.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 8 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, nahiko irekia, batzuetan titi nabarmen samarrarekin, batez ere ale gazteetan, baita erdian hondoratuta ere. Gorri-odol kolore eder batekoa, erdian ilunagoa, batzuetan gorri-gerezi kolorekoa, krema koloreko edo krema-okre antzeko koloreko orban handiekin. Azala bereizgarria, likatsua, distiratsua, batzuetan zimurrekin. Ertz kamutsa, leuna, ale helduetan zertxobait ildaskatua.

**Orriak:** Hasieran nahikoa estu, eta gero zabalago, biribildu-itsatsiak, orritxo ugarirekin eta adarkatze batzuekin. Krema edo krema argi kolorekoak, ertz osokoak.

**Hanka:** 5,5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 3,7 cm bitarteko lodierakoa. Haragitsua, betea, solidoa, zilindrikoa, eta pixka bat mehetua goiko aldean, batzuetan borra formakoa, baina baita sabelduna ere. Azala zimurtsua eta, azkenik pruinaduna. Zuria edo zatietan arrosaz edo gorri-arrosaz koloreztatua.

**Haragia:** Zuria, grisez koloreztatzeko joerarekin, lodia eta solidoa. Usain arina du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Paludosa* epitetoa ere latinetik dator, zingiratsu, esan nahi duen "paludosus" hitzetik. Leku hezeetan hazten delako.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Russula turci* eta *Russula violeipes* jangarriekin nahas daiteke; okerragoa da pozoitsua den *Russula emetica* delakoarekin nahastea.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Koniferoen basoetan, ia beti ahabiari lotua.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 68 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 389 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Ghislaine Noelle Marion Maxwell** (Maisons-Laffitte, Frantzia, 1961eko abenduaren 25a) exsocialite eta delinkuente sexual konbiktua da, hiru herritartasunekoa: britainiarra, frantsesa eta estatubatuarra. Robert Maxwell aberatsaren alaba Amerietako Estatu Batuetan bizi izan zen 1991n aita hil ondoren. Orduan, Jeffrey Epstein estatubatuar finantzariarekin harremanak izan zituen, adingabeen sexu-esplotazioko gaietan inplikatuta baitzegoen, berak bezala, topaketa horiek errazten baitzituen.

2020ko uztailaren 2an, FBIk Maxwell atxilotu egin zuen Nuevo Hampshiren, adingabeen trafikoarekin lotutako delituengatik, eta Jeffrey Epstein ere bai. 2021eko abenduaren 29an errudun deklaratu zen leporatzen zitzaizkion 6 karguetatik 5etan, haurren prostituzioa eta giza trafikoa barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Twohey, Megan; Bernstein, Jacob.  (15 de julio de 2019). «The 'Lady of the House' Who Was Long Entangled With Jeffrey Epstein» *The New York Times*.
2. ↑    *El FBI detiene a Ghislaine Maxwell, la supuesta "conseguidora" del pedófilo Jeffrey Epstein.*  2 de julio de 2021.
3. ↑    *Ghislaine Maxwell, condenada por tráfico sexual de menores para que Jeffrey Epstein abusara de ellas.*  29 de diciembre de 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5556756
* Commonscat Multimedia: Ghislaine Maxwell / Q5556756

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6732160062456335790006
* GND: 126889284X

 |

* Wd Datuak: Q5556756
* Commonscat Multimedia: Ghislaine Maxwell / Q5556756

[[Kategoria:1961} jaiotzak]]
**Ogulsapar Muradova** (Asgabat, 1948 – *ibidem*, 2006ko irailaren 14a) turkmenistandar kazetaria izan zen.

Bizitza
-------

Asgabaten jaio zen 1948an. 2004tik Radio Free Europe/Radio Libertyn lan egin zuen.

2006ko azaroaren 18an Turkmenistango Segurtasun Nazionaleko Ministerioko langileek atxilotu zuten Asgabaten kargurik gabe, beste bi kazetarirekin batera. Deutsche Welleren arabera, atxiloketaren arrazoia Muradovak Frantziako kazetariei laguntza ematea izan zen, ezkutuko kamera batekin baimenik gabeko grabaketak egitean Turkmenistani buruzko erreportaje independente baterako.

Giza eskubideen aldeko ekintzaileen arabera, atxilotu ostean, droga psikotropikoak erabili zituzten Muradovak Saparmurat Nijazov Turkmenistango presidente ohiaren aurkako konspirazio batean parte hartu zuela aitortzera behartzeko. 2006ko abuztuaren 25ean, epaiketan, armak edukitzea egotzi zioten. Epaiketak bi ordu baino gutxiago iraun omen zuen eta defentsako abokatuei ez zietela salaketarik eman epaiketa hasi aurretik. Ez zuen errurik aitortu, eta 6 urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. Espetxean korrespondentziarik eta abokatuaren laguntzarik gabe zegoen.

2006ko uztailaren 13an, Ameriketako Estatu Batuetako Emisioen Gobernu Batzordeak Muradova berehala askatzeko eskatzen zuen ebazpena onartu zuen. Uztailaren 17an, Radio Free Europe/Radio Libertyk Turkmenistango Atzerri Gaietako ministroari gutun bat bidali zion Muradova aske uzteko eskatuz.

2006ko irailaren 14an hil zen espetxean, ondorio ofizialaren arabera, bihotzekoak jota. Deutsche Wellek jakinarazi duenez, Muradovaren gorpuak torturen zantzuak zituen. Giza eskubideen aldeko ekintzaileen arabera, haren heriotza ez zen naturala izan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Ogulsapar Muradova» *UNESCO* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
2. 1 2 3 4   **(Errusieraz)** «Еженедельный обзор по правам человека и демократии» *Государственный департамент США* 2006-07-27  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2016-03-04) (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
3. 1 2 3   **(Errusieraz)** Бердыева, Айша. «Туркменистан: Два года со дня смерти Огульсапар Мурадовой» *Deutsche Welle* 2008-09-14  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2018-04-10) (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Government condemned over jailing of two journalists and a rights activist» *The New Humanitarian* 2006-08-28 (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).
5. ↑   **(Ingelesez)** «A. Amanklychev and S. Khadzhiev» *Amnesty International USA* (Noiz kontsultatua: 2024-04-04).

Kanpo estekak
-------------
**Irma Rutkauskaité-Egiluz** (1974) lituaniar jatorriko bizkaitar abesbatza zuzendari eta abeslaria da.

Bizitza
-------

Lituanian jaio zen 1974an eta *Musika Akademia Nazionalean*, Kaunasko Fakultatean, *Musika eta Abesbatza Zuzendaritzan* lizentziatua da eta fakultate berean *Abesbatza Zuzendaritzan eta Pedagogian* egin zituen espezializazioko ikasketak. Horrez gain, Siauliaiko Musika Profesional Eskolan Abesbatza Zuzendaritza eta Musika eta Solfeo Irakasle diplomatua da. Lituaniako abesbatza batzuek zuzentzeaz gain, Alcalá de Henaresko Unibertsitateko abesbatzaren zuzendari laguntzailea eta Ugao-Miraballesko abesbatzako zuzendaria izan da.. 

Ikasketa osagarriak egin ditu *Euskal Herriko* eta *Zaragozako* musika erakundeetan, besteak beste *Euskal Herriko Abesbatzen Elkartean*, *Naomi Faran*, *Lourdes Sánchez* eta *Ana González* irakasleekin. 2011n masterra egin zuen Musikoterapia Zentro Integralean. 

Orain Sopelan bizi da. *Vocalia Taldeko* kidea da eta Euskal Herriko hainbat abesbatza zuzendu ditu: *Basauri Koral Elkartea*, *Zozoak Abesbatza*, *Emitenia* ganbera abesbatza, *BBKantuz* korua eta Basauri Koral Txiki.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Rutkauskaite, Irma» *Auñamendi Eusko Entziklopedia* (Eusko Ikaskuntza) ISSN 2444-5487. (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Irma Rutkauskaité-Egiluz» *Academia Artística Patricia Sesar* (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Tesis del Postgrado y Master de Musicoterapia - 2015» *Música, Terapia y Comunicación* (Bilbao: Centro Integral de Musicoterapia) 35: 84. 2015 ISSN 0214-7572..
4. ↑    «Vocalia Taldea. Emakume abesbatza» *vocaliataldea.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-29).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mujica, Jon. «Medicinas para las curas del corazón» *Deia* 2014-06-10 (Noiz kontsultatua: 2023-12-18).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123909860
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154616

 |

* Wd Datuak: Q123909860