recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**René Huyghe** (Arras, 1906ko maiatzaren 3a - Paris, 1997ko otsailaren 5a) frantses arte-historialaria izan zen.

Artearen historia eta letrak ikasi ondoren, 1930ean kontserbadore gisa hasi zen lanean, Louvreko Museoan. 1937tik 1951ra bitartean, Louvreko pintura-saileko kontserbadore-buru izan zen, eta museoaren ikerketa- eta dokumentazio-zerbitzua sortu zuen. Garai hartan, Louvreko Eskolako irakasle izan zen, erakusketa ugari antolatu zituen, bai Parisen eta bai atzerrian, eta Frantziako museoetako pinturak zaharberritzeko zerbitzua sortzen lagundu zuen. 1950etik aurrera, Collège de Franceko irakasle izan zen, arte plastikoen psikologiako katedran. 1960an Frantziako Akademian sartu zen, Robert Kempen lekuan. 1966an Europako Erasmo saria jaso zuen bere lanagatik. 1974tik aurrera, Frantziako Institutuaren Parisko Jacquemard-André museoaren zuzendari izan zen, eta hamar urtez, Venezia zaintzeko nazioarteko adituen batzordearen lehendakari. Asko idatzi zuen antzinako artearen eta arte modernoaren historiari buruz, pinturari buruz, batik bat, esate baterako, *Histoire de l´art contemporain* (1935, *Gaur egungo artearen historia*, arte modernoari buruzko lehen nazioarteko historia); baina, baita formen bizitza eta artearen funtzioari buruz ere. Azterlan horietan, historia eta estetikaren metodoak erabiltzeaz gainera, soziologia eta psikologia ere kontuan izan zituen. *Dialogue avec le visible* (1955, *Ikusgaiarekin hizketan*) liburuan, esate baterako, mendebaldeko zibilizazioan, irudiaren zibilizazioan, ikusmenak duen lehentasuna nabarmentzen du, eta, hortik abiatuta, artelanaren irakurketa berri bat finkatzen du. Beste lan batzuk: *Formes et forces* (1971, *Forma eta indarra*), *L´Art et l´homme* (1958-1961, *Artea eta gizona*), *L´Art et le monde moderne* (1070, *Artea eta mundu modernoa*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733197
* Commonscat Multimedia: René Huyghe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7391755
* ISNI: 0000 0001 0866 482X
* BNE: XX974914
* BNF: 119081153 (data)
* GND: 119244322
* LCCN: n50030362
* NDL: 00444129
* NKC: kup19940000041679
* NLA: 35216538
* CiNii: DA00430724
* SUDOC: 026929325
* ULAN: 500056057
* BIBSYS: 90205666
* UB: a1009959
* ICCU: RAVV030128
* Open Library: OL119598A
* RKD: 347886
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02922/eu\_h\_3104/h3104

 |

* Wd Datuak: Q733197
* Commonscat Multimedia: René Huyghe
**Ignacio Morgado** Neurozientziaren Institutuko Psikobiologiako katedraduna da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Psikologia Fakultatean, eta fakultate horretako sortzaileetako bat. Gaur egun, psikologia fisiologikoko eskolak ematen ditu psikologia fakultate horretan, eta, besteak beste, garuneko estimulazio elektrikoaren bidez oroimena berreskuratzeko ikerketa esperimentalak egiten ditu. 

Hainbat sari akademiko jaso ditu eta zenbait nazioarteko ikerketa-zentrotan egin ditu ikasketak (Rhur-ren, Alemanian, eta Oxford-en, Erresuma Batuan; *Kaliforniako Institutu Teknologikoa*-n, Caltech, AEB). 

Nazioarteko zenbait zientzia-elkartetakoa da, eta *Ariel i Cosmocaixa Barcelona* argitaletxeko zientzia-aholkularia izan da. Psikobiologiari eta neurozientzia kognitiboari buruzko ehun lan espezializatu baino gehiago argitara eman ditu. 

Bere azken dibulgazio-lanak *Emocions i intel·ligència social: una aliança entre els sentiments i la raó* (Mina, 2006; edició castellana: Ariel 2007 i 2010) i *Cómo percibimos el mundo: una aproximación a la mente y los sentidos* (Ariel, 2012), *Aprender, recordar y olvidar* (Ariel, 2014) i *La fábrica de las emociones* (Ariel, 2015)..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ignacio Morgado» *web* (Centre de Cultura Contemporània de Barcelona (CC-BY-SA via OTRS)).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24042323
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305116120
* ISNI: 0000 0001 1802 9328
* BNE: XX1724629
* BNF: 16725412x (data)
* NKC: pna2016908037
* ORCID: 0000-0002-6008-7449
* UB: a1323204
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 41263

 |

* Wd Datuak: Q24042323


|  |  |
| --- | --- |
|  | Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, katalanezko wikipediako «Ignacio Morgado» artikulutik itzulia izan da, 2020-11-09 data duen 25405872 bertsioa oinarritzat hartuta. Jatorrizko artikulu hori GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentzien pean dago. Egileen zerrenda ikusteko, bisita ezazu jatorrizko artikuluaren historia orria. |
Egungo Lagun liburu-denda.
**Ignacio Latierro** (Donostia, 1943) Donostiako 1968an sortutako Lagun liburu dendaren jabea, Euskadiko Partidu Komunistaren militantea eta PSE-EE alderdiaren legebiltzarkide izan zen.

Biografia
---------

Liburu denda 1968an María Teresa Castells eta Jose Ramon Rekalderekin batera sortu zuen. 70. hamarkadan Partidu Komunistaren militantea izan zen. Urte horietan eskuin muturreko erasoak dendan pairatu zituen. 1983tik aurrera, aldiz, ezker abertzalearen sektore batzue erasoak ezagutuz zituen batez ere ETAren inguruan azaldu zituen iritzien ondorioz. 19911tik 1998ra, ordezko bezala, PSE-EEren alderdiaren legebiltzarkide bezala aritu zen. 2001ean, talde baten diru laguntzaz, liburu denda Alde Zaharretik erdigunera eraman zuten.

Ideologia
---------

Alderdi Komunistaren barruan, Latierrok Ramón Ormazabal, David Morín eta Francisco Martínezekin batera, azken hau Metaleko Langile Komisioak sindikatuaren idazkaria, izenez langileen aldeko ildoaren buru izan zen. Ildo hori PCE-EPK alderdiaren idazkaria zen Roberto Lertxundirekin kritikoa zen eta nazionalismotik urruntzea defenditzen zuen; nahitaez alderdiaren batasun zentralistaren aldekoa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Lagun liburu-denda
* Jose Ramon Rekalde
* Maria Teresa Castells

Kanpo loturak
-------------

* Enekoitz Esnaolaren elkarrizketa Berrian, 2019/11/03.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q73371605

 |

* Wd Datuak: Q73371605
**Huron konderria** (ingelesez: *Huron County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Norwalk da. 2010eko zentsuaren arabera 59.626 biztanle zituen, Huron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Huron konderriak 1.281,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,62 ura dira. Beste 1.272,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 46,53 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 59.626 pertsonetatik 57.982 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.333 dira. 560 beltzak edo afroamerikarrak. 116 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 170 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 766 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q336167
* Commonscat Multimedia: Huron County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148937667
* LCCN: n81129562
* **Lekuak**
* OSM: 911254
* TGN: 1002497

 |

* Wd Datuak: Q336167
* Commonscat Multimedia: Huron County, Ohio
**Hugo I.a** (frantsesez: *Hugues*; grezieraz: Ούγος; 1194/1195 – Tripoli, 1218ko urtarrilaren 10a) Zipreko erregea izan zen 1205etik 1218ra.

Amalariko II.a Jerusalemgoa eta Eschiva Ibelingoaren semea izan zen. 1205ean bere aita hil zenean, Zipreko bigarren errege bihurtu zen. Hugo oraindik adingabea zenez, Walter Montbéliardekoa koinatua arduratu zen erregeordetzaz. Adin nagusitasunera iristean, Hugok erregeordetzaren kontuak eskatu zizkion Walterri eta dirua itzultzeko eskatu zion.

Ospitaleko Zaldune mesede egin zien eta zerga jakin batzuetatik salbuetsi zituen. 1217an Bosgarren Gurutzadan parte hartu zuen Andres II.a Hungariakoarekin batera, Eta lur musulmanei eraso zien Galilean. Itzuli zenean Tripolin gelditu zen bere arreba Melisendaren ezkontzara joateko, baina gaixotu eta han hil zen.

1210ean Alizia Xanpainakoarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten, tartean Henrike I.a Ziprekoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q552405
* Commonscat Multimedia: Hugh I of Cyprus

---

 |

* Wd Datuak: Q552405
* Commonscat Multimedia: Hugh I of Cyprus
**Ignacio 'Nacho' Ugartetxe González de Langarika** (Bilbo, 1961eko ekainaren 23a) euskal enpresaria da, Urazca taldearen buru izateagatik ezaguna, eta baita Bilboko Athletic Clubeko 29. presidentea izandako, 2003 eta 2004 urteen artean.

Athleticeko presidente
----------------------

Athletic Clubeko Zuzendaritza Batzordeak hautatu zuen klubeko presidente 2003ko ekainaren 24an, eta urtebete eta egun bat geroago dimisioa aurkeztu zuen. Klubeko hauteskunde aurreratuak ziren, eta 2004ko irailaren 9an Fernando Lamikizek irabazi zituen, klubeko presidentetza berari pasatu ziolarik Ugartetxek.

Bere agintaldian Ernesto Valverderi gizonezkoen Athletic taldea zuzentzeko aukera ematea erabaki zuen Lehen Mailan. Entrenatzaile gisa Valverdek izandako aukera handiena izan zen, ordura arte Lezamako talde txikiagoetan aritua baitzen, eta Lehen Mailarako hautatua izateko orduan, Bilbao Athletic-eko misterra zen, 2.B mailan zegoelarik (baina igotzeko ligatxoan).

Ugartetxearen agintaldian aurkeztutako zamarra frustratua.
Valverderekin, Ugartetxe presidente izan zela, taldea 2004-05 UEFA lehiaketarako sailkatu zen. Lehiaketa europar horretara begira, Ugartetxek onartu zuen Dario Urzay margolariak diseinatutako zamarra berezia erabiltzea, eta halaxe aurkeztu zen 2004ko ekainean; baina polemika handia eragin zuen elastikoaren diseinuak, behin bakarrik erabili zen lagunarteko batean, eta Lamikizek presidentetza hartzean, ez erabiltzea erabaki zen.

Urazca taldearen buru
---------------------

Grupo Tecnei izeneko enpresa bateko buru zen Ugartetxe 2004an Athletic-eko presidente izendatu zutenean. Ondoren, Urazca izeneko eraikuntzako enpresako buru bihurtu zen. Grupo Urazca delakoarn zuzendari nagusi gisa, ustelkeria kasuetan nahasia agertu izan da Ugartetxeren izean, hala nola Bárcenas kasuan edo De Miguel eskandaluan. Bietan inplikazioa ukatu izan du Ugartetxek eta ez du batean zein bestean inputaziorik jaso.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** Agencias.  (2003-06-24). «Ignacio Ugartetxe y Ernesto Valverde, sustitutos de Javier Uria y Jupp Heynckes» *Cadena SER* (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** D, L..  (2004-06-25). «Ugartetxe dimite con la Junta Directiva, que convoca elecciones para septiembre» *Libertad Digital* (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Fernando Lamikiz, elegido nuevo presidente del Athletic» *El País* 2004-09-10 ISSN 1134-6582. (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Camiseta del Athletic de Darío Urzay | Cómo era y curiosidades | Athletic Club Bilbao.*  2014-03-19 (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Andueza, Iker Rioja.  (2018-07-10). «Tras el 'caso Bárcenas', Ugartetxe (Urazca) niega también vínculos con la trama de De Miguel» *ElDiario.es* (Noiz kontsultatua: 2021-03-30).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q73680194

 |

* Wd Datuak: Q73680194
**Reial Club Marítim Barcelona**, **RCMB**, Bartzelona hiriko itsas klub famatua da. Itsasoari loturiko hainbat atal dauzka, tartean arraunketa olinpikoa.

Historia
--------

1902an sortu zen *Club de Barcelona* izenarekin *Real Club de Regatas* (arraunketa) eta *Real Yacht Club* (bela) bat egitean. 1913an izena aldatu zuen *Real Club Marítimo* bihurtuz.

1920 hamarkadan Espainiako aulki mugikorreko txapelketak abiatu ziren eta hiru talderen arteko lehia estua izan zen, RC Maritim, CM Barcelona eta RCN Tarragona. 1950 artean talde indartsua izan zen kategoria guztietan.

2000 urtean Espainiako lauko txapelketa irabazi zuen eta beste bi etorri ziren jarraian.

Palmaresa
---------

* Espainiako zortziko txapelketa (8): 1921, 1923, 1924, 1926, 1928, 1932, 1948, 1950.
* Espainiako lauko txapelketa (15): 1923, 1926, 1927, 1929, 1931, 1932, 1933, 1934, 1944, 1945, 1946, 1949, 2000, 2001, 2002.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4889791
* Commonscat Multimedia: Reial Club Marítim de Barcelona

---

 |

* Wd Datuak: Q4889791
* Commonscat Multimedia: Reial Club Marítim de Barcelona
**Reich** alemanez maiz inperio, erresuma edota nazio bat izendatzeko erabili ohi den hitza da, berez estatu inperial subirano baten esanahia du. Hitz hau historian zehar hainbat erakunde subirano izendatzeko erabilia izan da, tartean Alemaniar Inperioa bera, bai eta hitz-konposatuetan ere, adibidez *Königreich* ("Erresuma") eta herrialde batzuk izendatzeko ere *Frankreich* ("Frantzia"), literalki "frankoen erresuma" edota *Österreich* ("Austria"), "Ekialdeko Erresuma". Erlijioan ere *Reich* izena erabili ohi da, batipat "Zeruetako Erresuma" izendatzekoan.

Herri anglo-saxoietan eta ondorioz, orokorrean mundu mailan hiru Reich aipatzen dira bereziki, hirurak herri germaniarrei lotuak. Lehen Reicha Aro Modernotik XIX. mendera doana. Bigarren Reicha 1870etik Lehen Mundu Gerrara doana eta azkenik, naziek bere buruari deitu zioten Hirugarren Reicha.

Ikus gainera
------------

* Lehen Reicha
* Bigarren Reicha
* Hirugarren Reicha
* Reichstag
* Reichstag (eraikina)
* Reichsführer

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q960541
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2005005678
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q960541
**Heidelbergeko gaztelua** (alemanez: *Heidelberger Schloss*) Baden-Württemberg estatuko hiria den Heidelbergeko gaztelua da, pizkundekoa, gaur egun hondarrak gelditzen badira ere.

Historia
--------

Herriaren lehenengo aipamena 1196koa da, orduan *Heidelberch* izena ematen zaio. Dirudienez gaur egun dakusagunaren lehenengo egiturak 1214 aldera egin ziren, Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak Luis I.a Palatinatukoarik Heidelbergeko gaztelua utzi zioneko idatziak dioenez, hau ondoriztatzen da behintzat *castrum in Heidelberg cum burgo ipsius castri* esalditik. Hala ere, Ruperto III.a Palatinatukoa 1401ean Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore izendatzerakoan, bere gaztelua txiki geratu zen Gorteentzako eta Agustinoen monasterioan sartu behar izan zuten askok.

Hogeita Hamar Urteko Gerran erasotu zuten lehen aldiz gaztelua eta ordutik aurrera suntsiketak eta berreraikuntzak izan zituen, azkenean hondarrak gelditu ziren arte. Frantziarrek (1622 eta 1688) eta suediarrek (1633)an gaztelua erasotu eta berataz jabetu arren kalte handiak eragin zizkioten. 1720an Printze-Hauteslea Mannheimera joan zen eta gaztelua bertan behera gelditu zen. 1764an bi tximistek jo eta gazteluaren zati batzuk erre egin ziren. Konponketa txikiak egin arren gazteluare hondarrak baino ez ziren gelditzen. Hurrengo urteetan bertako harri asko iparralderago dagoen Schwetzingen jauregia eraikitzeko erabili ziren, bai eta herriko etxeak egiteko ere. 1883 eta 1890 urteen artean Alemaniako adituen batzorde batek gaztelua berreraikitzea zaila zela ikusirik gutxienez zegoen egoeran kontserbatu beharra zegoela erabaki zuen. Gaur egun eraikin gutxi batzuk berriztuta daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q327265
* Commonscat Multimedia: Heidelberg Castle

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 173440904
* GND: 4134967-2
* LCCN: sh2013000930
* SUDOC: 085698288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q327265
* Commonscat Multimedia: Heidelberg Castle
***Herkules Nemearen lehoiarekin borrokan*** (gaztelaniaz: *Hércules lucha con el león de Nemea*)  Francisco de Zurbaránen margolana da,  Madrilgo Prado Museoan dagoen. Ohol gaineko olio bat da, eta 151 cm-ko altuera eta 166 cm-ko zabalera du.

Herkulesek hamabi lan egin behar zituen Euristeorentzat nahiz eta Zurbaránek hamar pintura soilik egin Buen Retiro jauregiarentzat, espazio arrazoiak zirela eta. Honako hau, hamarretatik lehena da, horregatik Herkules guztiz biluzik azaltzen da, bere ohiko jantzia hil behar zuen lehoiaren azala baitzen. Ez ohikoak dira guztiz biluzik azaltzen diren irudiak espainiar artean, eta are gehiago gai profanoetan.

Zurbarán seguruenik grabatu batean inspiratu zen lan hau egiterakoan, muskulatura oso lineala baita eta itzala berriz oso markatua. Heroia argi biziari esker nabarmentzen da pinturaren beste elementu guztien gainetik. Lehoiaren iruditik berriz, burua besterik ez da sumatzen, gorputza iluntasunean erdizka azaltzen da. Herkules, lehenik gezi-kolpez akabatzen ahalegintzen da lehoia (geziak, puskatuta bere oinetan agertzen dira) baina ezintasunaren aurrean basapiztiaren gainera botatzen da eta akabatzen du.

Espainiako dinastia tradizionalki heroiaren irudiarekin ezagutua izan da, hori litzateke pintura honen gaiaren arrazoia. Herkulesek lehoiarekin borrokatzen du Nemeako lurraldea bere ikaratik libratzeko: modu berean, Espainiako errege Felipe IV.a bere herriaren babesle eta defendatzaile bere pertsona.

Kanpoko loturak
---------------

* Fitxa *Hércules lucha con el león de Nemea*buruzko Artehistoria gunea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5906548

 |

* Wd Datuak: Q5906548
**Henri-Achille Zo** (Baiona, Lapurdi, 1873ko abenduaren 2a - Onessa e Laharí, Landak, Okzitania, 1933ko irailaren 9a) margolaria izan zen.

Bizitza
-------

Léon Bonnat eta Achille Zo margolarien ikaslea izan zen; aita Achille Zok bezala, «espainiar giroko irudiak» eta zezenketa landu zituen bere artelanetan, Euskal Herriko gaiekin eta besterekin batera.

Parisen Opera Komikoaren Antzoki Nazionala delakoaren margotze-lanetan esku hartu zuen. Rosa Bonheur saria irabazi zuen 1903an; 1910ean Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten. Euskal Herriarekin lotura handia izan zuen. Pierre Lotiren *Ramuntcho* eta Raymond Roussel paristar idazlearen *Nouvelles Impressions d'Afrique* (Afrikako inpresio berriak, 1932koa) liburuen ilustrazioak egin zituen.

1924ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, arte kategorian lehiatuz.

1933ko irailaren 9an Landetan hil zen, auto-istripuz.

*Un siècle de vie à Bayonne, 1901-2001* (Bizitza-mende bat Baionan, 1901-2001) egitarauaren barruan Léon Bonnat museoan Henri-Achille Zoren *Léon Bonnat bere ikasleen erdian* artelana zaharberritu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  www.sports-reference.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Henri-Achille Zo*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3130327
* Commonscat Multimedia: Henri Achille Zo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 19782911
* ISNI: 0000 0001 1748 5436
* BNF: 124953241 (data)
* GND: 143903373
* Tabakalera ID: 50618
* SUDOC: 034167900
* ULAN: 500104392
* Léonore: 19800035/1323/53174
* RKD: 86474
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 147497

 |

* Wd Datuak: Q3130327
* Commonscat Multimedia: Henri Achille Zo
Esterren hidrolisia
**Hidrolisia** uraren eta beste substantzia kimiko baten artean gertatzen den erreakzio kimikoa da. Erreakzio hau jasan dezaketen substantzien artean, gatzak daude, uretan disolbatzerakoan, gatz horiek osatzen dituzten ioiek, hidronio edo oxonio H3O+ ioiekin konbinatzen dira, edo hidroxilo OH- ioiekin, edo biekin. Ioi horiek, uraren disoziazio edo autoprotolisitik datoz. Honek, uraren disoziazioaren orekaren alderatze bat eragiten du, eta, ondorioz, pHaren balioa aldatzen da.

Azido edo base ahulen gatzak, uraren ondorioz hidrolizatzen dira; erreakzioaren maila, azido edo basearen ahultasunaren araberakoa da. Hau da, azidoa edo basea zenbat eta ahulagoa izan, hainbat eta handiagoa da hidrolisia.

H2O formula duen uraren molekula batek, AB substantzia batekin erreakzionatzen duen erreakzio kimiko mota bat ere bada, non Ak eta Bek, atomoak edo atomo taldeak irudikatzen dituzten. Erreakzioan, uraren molekula H+ eta OH- zatietan banatzen da, eta AB molekula, A+ eta B- zatietan. Jarraian, zati hauek, AOH eta HB amaierako produktuak emanez elkartzen dira. Erreakzio mota hau, sarri, deskonposaketa bikoitza edo elkartrukea deitzen da. Interes berezikoa da disolbaketa azido edo basikoak sortzen dituzten zenbait gatzen hidrolisia.

Hidrolisia geologian
--------------------

Paisaia granitikoetan soilik gertatzen den meteorizazio edo higadura kimiko bat da hidrolisia. Abrasioa era deitua da. Adibide bat orthosen barruan kokatzen den feldespatoarena litzateke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103135
* Commonscat Multimedia: Hydrolyses

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119814852 (data)
* GND: 4160918-9
* LCCN: sh85063464
* NDL: 00565138
* NKC: ph733803
* AAT: 300220360
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006868

 |

* Wd Datuak: Q103135
* Commonscat Multimedia: Hydrolyses
**I'm Your Man** (*Ni zure gizona naiz* euskaraz) Leonard Cohenen zortzigarren disko luzea izan zen, 1988an plazaratuta. Arrakasta dezente lortu zuen eta, modu batez, artistaren itzulera suposatu zuen. Bere disko onenetariko bat bezala onartua izan da.

Historia
--------

Aurreko diskoa 1984an plazaratuta *Various Positions* izan zen eta zuen hainbeste arrakasta izan. **I'm Your Man**, aldiz, Cohenen musika zerrenden aurreko postuetara eraman zuen; zenbait estatuetan, Espainian eta Norvegian, lehen postua lortu zuen.

Diskoaren estiloak aurrekoen estiloarekin ezer ikusi gutxi dauka zeren eta pop sintetikoaren ildoan baitago. Disko honetan Sharon Robinsonekin kolaborazioak hasi ziren; lotura hori ondorengo diskoetan mantendu zen, batez ere *Ten New Songs* grabazioan.

Abesti nagusiak
---------------

Disko honetan "First we take Manhattan" kanta dago eta hori izan zen, alegia, diskoa promozionatzeko aukeratutako abestia. Abesti hau Cohenen benetako klasikoa bihurtu zen eta bertsio ugari ezagutu zituen: R.E.M. Joe Cocker, Enrique Morente eta Lagartija Nick.

Disko berean beste kanta garrantzitsua zetorren, "Take This Waltz", Federico García Lorcaren Pequeño vals vienés" poeman inspiratutakoa. Poema hori Lorcaren *Poeta en Nueva York* liburuan agertu zen. Cohenek sarritan azaldu zuen Granadako poetarenganako mirespena." Enrique Morentek eta Lagartija Nick taldeak *Omega* diskoan moldatu zuten .

Abestien zerrenda
-----------------

Abesti guztiak Leonard Cohenenak dira, beste izen aipatzen den izan ezik.

1. "First We Take Manhattan" – 6:01
2. "Ain't No Cure for Love" – 4:50
3. "Everybody Knows" (Cohen, Sharon Robinson) – 5:36
4. "I'm Your Man" – 4:28
5. "Take This Waltz" (Federico García Lorca, Cohen) – 5:59
6. "Jazz Police" (Cohen, Jeff Fisher) – 3:53
7. "I Can't Forget" – 4:31
8. "Tower of Song" – 5:37

Kanpo estekak
-------------

* Leonard Cohenen webgune ofizial.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q946629
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q946629
**Powhatan konderria** (ingelesez: *Powhatan County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Powhatan da. 2010eko zentsuaren arabera 28.046 biztanle zituen, Powhatan kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Powhatan konderriak 679,47 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,51 ura dira. Beste 673,97 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 41,28 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.046 pertsonetatik 23.733 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 502 dira. 3.798 beltzak edo afroamerikarrak. 75 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 131 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 283 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513792
* Commonscat Multimedia: Powhatan County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146627046
* ISNI: 0000 0004 0391 4289
* LCCN: n84035093
* NARA: 10039989
* **Lekuak**
* OSM: 2534198
* TGN: 2002181

 |

* Wd Datuak: Q513792
* Commonscat Multimedia: Powhatan County, Virginia
Pultsometroa (Polar), zinta eta erlojua
**Pultsometroa**, **taupada neurgailua** edo **bihotz erritmoaren neurgailua** pertsona baten bihotz taupaden maiztasuna denbora errealean neurtzeko gailu elektronikoa da. Pultsometroa ahalegin fisikoa momentuan neurtzeko erabili daiteke, eta beraz gailu hauek erabiltzea kirol jarduerari ahalik eta etekinik handiena ateratzeko baliagarriak dira.

Historia
--------

Lehenengo pulsometroak bularrari atxikitako kableak behar zituzten. Polar enpresa finlandiarrak izan zen kablerik gabeko lehenengo pultsometroak sortu zituenak 1977an, Seppo Säynäjäkangas-ek asmatuak, finlandiar eski taldeko entrenamendurako laguntza gisa.

Funtzionamendua
---------------

Gailurik ohikoenak bi partez osatuak daude: bularraren inguruan jartzen den zinta igorlea alde batetik eta eskumuturrean jartzen den erloju hartzailea bestetik. Bularreko zintak elektrodoak ditu larruazalarekin kontaktuan bihotz-taupadak detektatzeko. Badira ere erloju tankerako taupada neurgailuak, beste ezeren beharrik ez dutenak.

Ikus, gainera
-------------

* Elektrokardiograma
* Pultsu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q925303
* Commonscat Multimedia: Heart rate monitors

---

 |

* Wd Datuak: Q925303
* Commonscat Multimedia: Heart rate monitors
2005eko azaroaren 1ean, Nazio Batuen Batzar Nagusiak erabaki zuen urtarrilaren 27a izendatzea **Holokaustoaren biktimak oroitzeko Nazioarteko Eguna** ospatzeko.  Urtarrilaren 27an oroitzen da 1945ean sobietar tropek askatu egin zutela nazien Auschwitz-Birkenau kontzentrazio eta sarraski eremua; Nazio Batuen Batzar Nagusiak ofizialki izendatu zuen data hri Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Eguna. Idazkari nagusiak adierazi duenez, "gero eta gehiago ikusten ari gara gutxiengoen, komunitate musulmanen, migratzaileen eta errefuxiatuen aurkako intolerantzia sustraitzen ari dela politikaren normaltasunean, mundu aldakor honetan jende askoren baitan azaleratzen ari den haserrea eta antsietatea aprobetxatuz". Horregatik, orain inoiz baino gehiago bat egin behar dugu Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Egunarekin, balio unibertsalen alde borrokatzeko eta berdintasunean oinarritutako mundu baten eraikitzeko.

Holokaustoa eta Nazio Batuen dibulgazio programa
------------------------------------------------

Batzar Nagusiak aho batez onartutako 60/7 Ebazpenaren bidez sortu zenetik, programa honek nazioarteko kolaboratzaile-sare bat eta alderdi anitzeko programa bat garatuz bete du bere eginkizuna. Holokaustotik bizirik atera direnekin batera lan egin nahi da, haien istorioak ezagutarazteko eta antisemitismoaren eta beste diskriminazio-modu batzuen ondorioez ohartarazteko.

Ospakizuna Israelen
-------------------

Israelen badago Holokaustoaren biktimak oroitzeko egun nazional bat, *Yom HaShoah* izenekoa, baina egutegi hebrearreko Nisanen 27an ospatzen da. Dena dela, nazioarteko eguna ere ospatzen da, gobernuak herrialdeko hainbat tokitara egindako bisita ofizialekin. Urtero, Diasporako Ministerioak antisemitismoaren urteko txostena aurkezten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Día Internacional de Conmemoración en Memoria de las Víctimas del Holocausto.*. Organización de las Naciones Unidas
2. ↑    *Antisemitism 2016.*  Ministry of Diaspora Affairs 10 de enero de 2018.

Kanpo estekak
-------------

* Holokaustoaren Biktimak Oroitzeko Nazioarteko Egunaren gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152960
* Commonscat Multimedia: International Holocaust Remembrance Day

---

 |

* Wd Datuak: Q152960
* Commonscat Multimedia: International Holocaust Remembrance Day
**Hurritar-urartiar hizkuntzak** desagertutako hizkuntza talde bat da, bi hizkuntza baino ez dituena: hurritarra eta urartiarra, biak ala biak Asia Txikian eta Kaukasoan hitz eginak.

Gutxi ezagutzen da hizkuntza eranskari hauei buruz, baina erabat ziurra da, eta frogatua dago, ez direla ez semitar hizkuntzen taldekoak, ezta indoeuropar hizkuntzen taldekoak ere. Ikertzaile batzuek antzekotasunak ikusten dituzte hurritar-urartiar hizkuntzak eta ipar-ekialdeko kaukasiar hizkuntzen artean, alarodiar izeneko hizkuntza taldean batuz. I. M. Diakonoff eta Sergei Starostinek iparraldeko kaukasiar hizkuntzekin lotzen dituzte.

Hurriera, hurriten hizkuntza zen, Mesopotamia iparraldean K.a. 2300ean sartu zen herria eta bere oparotasun garaia Mitanniko erresuman izan zuena (K.a. 1450-K.a. 1270). Hizkuntza, ziuraski K.a. 1000. urtean desagertu zen.

Urartuera, Urartuko hizkuntza zen, Van aintziraren inguruan (gaur egungo Turkia)kokatutako antzinako erresuma bat K.a. 1200 (edo lehenago) eta K.a. 580 artean. Lurraldean, beranduago, armeniarrak bizi izan ziren, indoeuropar jatorriko herria.

Oso litekeena da hititar eta armeniar hizkuntzetako indoeuropar jatorria ez duten hitz batzuk, hurritar-urartiar jatorrikoak izatea

Ikus, gainera
-------------

* Hitita
* Anatolia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1144159

 |

* Wd Datuak: Q1144159
**Hontza museoa** Mañariako udalerri bizkaitarrean kokatutako Durangaldeko natur zientzien museoa da.

Hontza Museoa. Mañaria

Historia
--------

Hontza Museoa 1962an jaio zen ideia bezala, orduan, Hontza Museoko Fundazioaren sortzailea eta presidentea den Enrike Huertak, mundu malakologikoan sartu ondoren eta Euskal Herrian tankera horretako museorik ez zegoela ikusita, mota guztietako aleak biltzeari ekin baitzion, era horretan, etorkizunean, Natura Zientzien Museoa sortzeko asmoz.

1985. eta 1990. urteen artean zabalik egon zen, eta, gero, 2014ko azaroan, berriz azaldu zen, eta egoitza berria hartu zuen, Mañarian, hil zen arte Ebaristo Bustinza "Kirikiño" idazle mañariarraren egoitza izan zen Zumelaga eraikinean. Lehenengo fasean, 21 talde desberdinetako 541 ale aurkeztu ziren, Botanika, Fungi, Geologia Paleontologia, Ornogabeak eta Ornodunak barnean hartuta, mundu osoko espezie adierazgarriak, "tamainak, formak, koloreak eta marrazkiak" diskurtso museografikoaren azpian. Gure planetan lurreko, ur gezako eta itsasoko habitaten aldetik dagoen aniztasuna erakusten dute, "Maitatzen ez dena ezin da zaindu, eta ezagutzen ez dena ezin da maitatu" goiburuarekin. Horixe da, izan ere, "gure eginkizuna erakutsiko dizugu".Gaur egun bere bildumean 5 kontinenteetatik bildutako 36.000 espezie baino gehiago daude.

Erakusketa
----------

Eraikina bi zatietan bereizten da nagusiki: erakusketa iraunkorra eta aldi baterako erakusketa. Iraunkorrak nahiz eta izen hori eduki, ikasturteko iraupena du eta ekaina-iiraila artean aldatu egiten da hurrengo ikasturtera begira.

Kanpo lotura
------------

* Hontza museoko ataria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069967

 |

* Wd Datuak: Q61069967
**Gofrearen eguna** (Waffle Day ingelesez, suedieraz: våffeldagen, våffeldagen ahozkatua; norvegieraz: vaffeldagen; danieraz: vaffeldag) Suedia, Norvegia eta Danimarkan, martxoaren 25ean ospatzen den tradizioa da, wafleak jateko ohitura dituzten herrialdeetan. Ospakizun erlijiosoaren txanda Waffle Egunean gertatu zen, suediar Vårfrudagenek, "Amaren eguna" ("eranskinaren jaia") esan nahi duena, våffeldagen ("Waffle eguna") antzekoa ematen duelako, eta, denbora pasa, suediarrek Waffle Day deitzen eta wafpak jaten hasi zirelako.

Waffle Day duela gutxi ospatzen hasi da beste herrialde batzuetan ere, askotan waffletan espezializatutako jatetxe eta kafetegiek bultzaturik, Indian bezala, non Belgikako Waffle Co. elkarteak 2018an National Waffle Day of the Uztailean, edo Norvegian ospatuko zutela iragarri zuen, non Waffle Day dena ezezaguna zen. Batzuek aukera maite dute eta benetako jaialdi bat dela pentsatzen dute, beste batzuei, ordea, ez zaie gustatzen edo ez dute ulertzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Explorations in the sociology of language and religion.*  J. Benjamins 2006 ISBN 90-272-2710-1. PMC 427506747. (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
2. ↑   Fieldhouse, Paul.  (2017). *Food, feasts, and faith : an encyclopedia of food culture in world religions.*  ISBN 978-1-61069-411-7. PMC 959260516. (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
3. ↑   Gulevich, Tanya.  (2002). *Encyclopedia of Easter, Carnival, and Lent.*  ISBN 0-7808-0432-5. PMC 48163449. (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
4. ↑   **(Ingelesez)** «National Waffle Day: Sweet binge on your favourite waffles at just ₹100!» *Mumbai Live* (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
5. ↑   **(Ingelesez)**  *The guardian..*  Guardian News and Media 1990 PMC 1056142271. (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5370499

 |

* Wd Datuak: Q5370499
**Gogo-jardunak** (latinez *Exercitia Spiritualia*) Ignazio Loiolakoak kristau gogoetarako prestatu zituen hainbat otoitz eta ariketa espiritualen bilduma laburra da.

Euskal Herrian garai batean oso ohikoak izan ziren, batez ere sendotza egin behar zuten gazteen artean.

Erabilera
---------

Ariketa espiritual hauek denboraldi batez erretiraturako beste munduko kristau sinesleekin elkarbizitza programa bat izatean datza, honetan egunaren zati gehienean isiltasuna gorde eta kristautasunaren oinarriak ezartzen laguntzen duten testu batzuei buruz gogoeta egiten da. Gogoeta hauek apaiz baten gidaritzapean burutzen dira, honek ariketa espiritual hauetan parte hartzen duen pertsona bakoitzarekin testuetako pasarte bakoitza solasten duelarik.

Ariketa hauek jesuiten apaiz prestakuntzaren zati dira eta elkarbizitza bertsio murritzagoetan ere burutu ohi dira: senar-emazteak, data nabarmenetan elizbarruti taldeak edota sendotza egin behar duten gazteak. 1929tik aurrera Aita Santuak katolikoek ariketa espiritual hau maiz egin dezaten bultzarazi ditu. Bibliako pasarte batzuk hartuz otoitza eta eskariari ematen dion garrantzia dela eta, hainbat komunitate protestantek ere bere egin dute.

Gaia eta egitura
----------------

Ariketa espiritualaren gai nagusiak bekatua eta tentaldiak eta Jesusen bizitzaren adibidea dira. Ariketa espiritual hauek San Inazio Loiolakoak Manresako leizean izandako bizipenaren ondorioz sortu ziren, bertan fedea eta kristauei ekarri nahi zien bizimodu berriaz hausnartu zuelarik.

Liburua lau zatitan egituratua dago, bakoitzari *aste* deritzo, ariketa espiritualak denboraldi honetan burutu baitaitezke:

* Lehenbiziko zatian munduan gaiztakeriaren izateari buruz hausnarketa egiten da eta egindako bekatuengatik barkamena eskatzen amaitzen da.
* Bigarren zatian Jesusen ebanjelioaren berri emateko bidaia gida eta ikur edo sinbolotzat hartzen du (sinestunari Kristori jarraitzeko gonbita egiten zaio).
* Hirugarren zatian Jesusen Pasioa islatzen da, harekin gizonak salbatzeko burutu zuen sakrifizioaz jabetzeko asmoz.
* Azkenik, laugarren zatian Kristoren berpizkundea oinarritzat hartuz, sinestuna bere bizitza Jainkoari sagaratu dezan adoretzen du, Kristoren mezua aldarrikatu eta solidaritate edo elkartasuna praktika dezan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655710
* **Identifikadoreak**
* BNF: 119391796 (data)
* NKC: aun2006372319

 |

* Wd Datuak: Q655710
*Ez nahasi Plutinoekin*.
Eguzki-sistemako planeta nanoak eta gorputz txikiak.**Plutoidea** Neptunotik haratago kokatzen den eguzki-sistemako edozein planeta nano da. Nazioarteko Astronomia Elkartearen Biltzar Orokorrak 2006ko abuztuaren 24an Pragan egin zuen bilkuran definitu zen kontzeptua, 6A ebazpenean dago jasota. Hala ere, ebazpen horrek ez zuen "plutoide" izena erabili terminologian. Jarraian definizioa:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Eguzkiaren inguruan Neptunorako distantzia baino urrunago orbitatzen duten argizagiak, zeintzuen gorputz zurrunaren indarra euren grabitatearen indarrak gainditzen duen, eta horregatik, forma ia esferikoa hartzen dute oreka hidroestatikoa mantenduz. Hala ere, euren orbita ez dute garbitu eta gorputz bizilagunak aurki daitezke bertan. |  » |

Hori horrela, planeta nanoen eta Neptunoz haraindiko objektuen definizioarekin bat datorren argizagi oro plutoidetzat har daiteke. 2008an Pluton, Eris, Makemake eta Haumea ziren baldintza hauek betetzen zituzten argizagi bakarrak. Plutoideen sateliteak ez dira plutoidetzat hartzen, nahiz eta haien grabitatea argizagiaren forma baldintzatzeko bezain indartsua izan. Zeres planeta nanoa ez da plutoide bat, Marte eta Jupiterren arteko asteroide gerrikoan kokatzen baita. Orain arteko ikerketa zientifikoen arabera, Zeres da eguzki-sistema honetan bere klaseko objektu bakarra. Hori dela eta, ez du zentzurik Zeres bezalako gorputzekin kategoria desberdin bat sortzeak, momentuz behintzat bere erako argizagi bakarra ezagutzen baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Plutoid chosen as name for Solar System objects like Pluto | Press Releases | IAU» *web.archive.org* 2011-07-02 (Noiz kontsultatua: 2020-12-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131731
* Commonscat Multimedia: Plutoids

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131731
* Commonscat Multimedia: Plutoids
**Glasgowko udaletxea** (Eskoziako gaeleraz: *Seómraichean na Cathrach*, ingelesez: *Glasgow City Chambers*) XIX mendean udalaren egoitza izateko altxatu zen eraikina da.

Historia
--------

Erdi Aroko Tolbooth eraikin zaharra txiki gelditu zen Glasgowko udalaren egoitza izateko eta 1882an eraikin berri bat behar zela ikusita lehiaketa bat diseinu antolatu zuten. William Young arkitekto eskoziarrak irabazi zuen, arkitektura viktoriarra nabarmentzen zen diseinuarekin, eta 1888ko abuztuan Viktoria Erreginak inauguratu zuen. 1889an egin zen bertan lehenengo udal batzarra.

Eraikinak 5.016 metro karratu zituen. 1923an ekialdean gehigarria egin zitzaion eta 1984an Burtsa gehitu zitzaion. Gaur egun 14.000 m²-ko azalera dauka.

Udaletxearen aurrean George Square enparantza dago, Jurgi III.ak ematen dio izena.

Iruditegia
----------

* George Square, atzean udaletxea.George Square, atzean udaletxea.
* George Square, 1900ko argazkia.George Square, 1900ko argazkia.
* Harrera gela.Harrera gela.
* Bilera gela.Bilera gela.
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5566778
* Commonscat Multimedia: Glasgow City Chambers

---

* **Lekuak**
* OSM: 900378

 |

* Wd Datuak: Q5566778
* Commonscat Multimedia: Glasgow City Chambers
**Hontzak**  |  |
| --- |
| Sorrera: | 1978 |
| Txupinera: | Sandra Guzman (1995) |
| Egoitza: | Maria Muñoz, 10 (Zazpikaleak) |
| Leloa: | *"Ez jainko, ez estatu ez patroirik, Athletic txapeldun!"* |
| Kideak: | 130 |
| Koloreak: | Beltz eta gorria |
| Egoera: | Aktiboak |
| Webgunea: | - |
|

**Hontzak** Bilboko konpartsarik beteranoetarikoa da, hauen federakundearen kidea dena eta anarkismoaren alde sortutakoa.

1978ko ekainaren 28an, 24 elkarte politiko, sindikal eta herritarrek sortu zuten lehenengo Jai batzorde Herrikoia. Haien artean zegoen CNT sindikatua, eta hark sortu zuen geroxeago Hontzak konpartsa. Denbora guzti honetan aritu ostean, 1978ko Aste Nagusia sortu eta irauten duten bederatzi konpartsetako bat. Konpartsak aldaketak izan ditu, autonomoa da sindikatutik, eta bere baitan ikuspegi ezberdinak dituzten pertsonak biltzen ditu.

Aratusteetako Kopla Lehiaketan bigarren saria gehien lortu duen konpartsa da. Lau ikurrin irabazi ditu estropadetan, besteak beste *Egin*-en azken ikurrina (1998an) eta *Gara*-ren lehenengoa (1999).

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko Aste Nagusia

Kanpo estekak
-------------

 Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259238

 |

* Wd Datuak: Q12259238
**Glasgowko Arte Modernoaren Galeria** (ingelesez: *The Gallery of Modern Art*, Eskoziako gaeleraz: *Gailearaidh Ealaín Úr-nósach*) Eskoziako Glasgow hiriburuan dagoen museo bat da, **GoMA** izenaz ere ezagutzen da. Bertako eta nazioarteko arte garaikidea erakusten du bi urtetako proiektuen bidez. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Royal Exchange Square enparantzan dagoen eraikin neoklasiko batean kokaturik dago. Eraikin hau 1778an eraiki zuen William Cunninghame tabakoaren magnateak. Hasiera batean udaletxea izan zen baina beste hainbat erabilpen ere izan zituen. 1827 eta 1832 artean berriztatze lanak egin eta hainbat elementu gehitu zizkion David Hamilton arkitektoak, zutabe korintiarrak, kupula eta sarrera areto handia.

1996an Arte Modernoaren Galeriak bertan ireki zituen ateak eta ordutik aurrera milioika bisitari izan ditu. 2012 urtean esate baterako 595.977 izan ziren bertan, Glasgow hiri osoaren biztanleria beste.

Bildumak
--------

David Hockney, Sebastião Salgado eta Andy Warholen lanekin batera eskoziar artista modernoen lanak ere badaude, hala nola John Bellany eta Ken Currierenak.

Wellingtonen estatua
--------------------

Galeriaren aurrean Wellington dukearen estatua dago, 1844an Carlo Marochettik egindakoa. Ohikoa da trafikio konoa buruan duela ikustea. Urte askotan zehar polizia konoa kentzen ibili da baina berriz azaltzen zitzaion buruan. Dagoeneko gida turistikotan ere azaltzen hasia zenez bertan uzteko erabakia hartu zuten.

2002an UEFAko Txapeldunen Ligako finala Glasgowen jokatzekoa zenez futbol baloiaren diseinua zeukan konoa ezarri zioten eta 2012ko Olinpiar Jokoetan urre koloreko konoa ezarri zioten.

Iruditegia
----------

* 
* Wellingtongo kondearen estatua, trafiko kono bat buruan duela.Wellingtongo kondearen estatua, trafiko kono bat buruan duela.
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Glasgowlife.org webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3094799
* Commonscat Multimedia: Glasgow Gallery of Modern Art

---

 |

* Wd Datuak: Q3094799
* Commonscat Multimedia: Glasgow Gallery of Modern Art
**Henri Fargues** (Donibane Garazi, 1757ko martxoaren 13a - Auteuil, 1804ko irailaren 24a) euskal herritar politikaria izan zen. Frantziako Iraultzaren garaietan kargu politiko batzuk okupatu zituen.

Biografia
---------

Donibane Garaziko alkate eta bake-epailea bihurtu baino lehen, Pirinioz bestaldearekin artile-salerosteak egiteari ekin zion. 1793an Espainiaren aurkako guda aldarrikatu eta gero, armadan sartu eta euskal ehiztariak izeneko milizia sortu zuen. Izuaren garaian atxilotua, Behe Pirinioetako Direktorioaren presidente izendatu zuten. Bostehunen Biltzarrean diputatua, VII. urteko sapadunean Agureen Biltzarrean sartu eta Bonaparteren lainotearen 18ko estatu-kolpe aurrera ateratzen lagundu zuen.

Hurrengo urtean senatu kontserbadorean sartu zen. 1802an Ipar Euskal Herri osoan ijitoen kontra burutu zen sarekada masiboren bultzatzaileetakoa izan zen. 1803an Senatuko diruzain izendatu zuten. Ohorezko Legioa lortu zuen 1804an bat-batean hil baino lehen.

Bere semea Espainiako intendente, Autungo azpi-prefektu eta Marne Garaiko prefektua bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Okzitaniera arautuan **Fargas**. Miquèu Grosclaude, *Dictionnaire étymologique des noms de famille gascons*, *Radio País*, 1992, Paue; "burdinola" esan nahi du.
2. ↑  Adolphe Robert eta Gaston Cougny, *"Dictionnaire des parlementaires français de 1789 à 1889"*, Paris, Bourloton, 1889, 2. Liburukia, Online.
3. ↑  Nicole Lougarot, *Bohémiens*, Gatuzain, Larresoro, 2009; ikus 30.or.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3131069
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL7360913A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 64967

 |

* Wd Datuak: Q3131069
**Huron konderria** (ingelesez: *Huron County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bad Axe da. 2010eko zentsuaren arabera 33.118 biztanle zituen, Huron kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Huron konderriak 5.534,29 kilometro koadro ditu. Horietatik 3.369,82 ura dira. Beste 2.164,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 33.118 pertsonetatik 32.487 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 657 dira. 121 beltzak edo afroamerikarrak. 100 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 148 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 253 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q74633
* Commonscat Multimedia: Huron County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158276067
* LCCN: n80098569
* NARA: 10039624
* **Lekuak**
* OSM: 572689
* TGN: 2000964

 |

* Wd Datuak: Q74633
* Commonscat Multimedia: Huron County, Michigan
**Hugo II.a Ziprekoa** (edo **Hugo II.a Lusignangoa**) (Nikosia, 1252 - *ibidem*, 1267ko azaroa edo abenduaren 5a) Zipreko erregea izan zen. Jerusalemgo erresumako erregeordea ere izan zen.

Henrike I.a Ziprekoaren eta Plaisance Antiokiakoaren semea izan zen. 1253ko urtarrilaren 18an, bi hilabeteko adinarekin, Zipreko errege bihurtu zen bere aita hil ondoren. Nikosiako Santa Sofian koroatu zuten, eta haren ama izan zen erregeorde. 1258an Joan Ibelingoak eta Bohemundo VI.a Antiokiakoak Hugh eta Plaisance Akrera eraman zituzten eta Hugo Jerusalemgo erregeorde izendatu zuten Konradino Hohenstaufengoaren izenean. Hugo adingabea zen bitartean, ama izango zen erregeordea.

Plaisance 1261ean hil zen eta Zipreko erregeordetza erregearen lehengusua zen Hugo Antiokia-Lusignangoaren esku geratu zen. Hugo II.a hamalau urterekin hil zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q878554
* Commonscat Multimedia: Hugh II of Cyprus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q878554
* Commonscat Multimedia: Hugh II of Cyprus
«**Resistiré**» Dúo Dinámicok ezagutaraziriko abestia da, 1988ko *En forma* diskoan agertu zena.

Denborarekin, taldearen abesti ezagunenetako bat bihurtu da, eta zalantzarik gabe, bere azken etapako esanguratsuena, bereziki Pedro Almodóvarren *¡Átame!* filmeko soinu bandan sartu ondoren. Espainiako ereserki herrikoi bezala ere bilakatu zen 2020ko COVID-19 pandemiaren berrogeialdian.

Abestia Duo Dinámico taldeko kidea den Manuel de la Calvak konposatu zuen, Camilo José Celaren "el que resiste gana" esaldian inspiratuta; Hitzak Carlos Toro Montoro espainiar kazetariak moldatu zituen.

Egileek abestiaren eskubideak, alarma-egoeran dirauen bitartean kanpaina instituzionaletan erabiltzeko, Madrilgo Erkidegoari eman zizkioten. Spotifyko erreprodukzioak %435 baino gehiago igo ziren 2020ko martxoaren 15etik aurrera, sare sozialetan jendea bere balkoietan abesten hasi zenetik.

Honi esker, bere euskarazko bertsioak ere izan ditu: Bizkaian Yaiza Arrizabalaga 25 urteko Radio Nervión kateko irrati-esatariak 'Eutsiko dut' bertsioa sortu zuen. Nafarroa Garaian ere, Antsoaingo Orquesta Nueva Era taldeak ere bere bertsioa egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aquilino, José Mata.  (2020-4-3). «"Resistiré" nació para hacer historia» *El Universal*.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lanos Martínez, Héctor.  (2020-04-01). «Los autores de ’Resistiré’ y ‘Pero a tu lado’ ceden sus derechos a la Comunidad de Madrid» *El País*.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «'Eutsiko dut', la versión en euskera de 'Resistiré'» *El Correo* 2020-04-14.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Eutsiko dut, resistiré!» *Noticias de Navarra* 2020-04-17.