recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Luar na lubre** ("Ilargi zuria basoan") folk musikaren talde galiziarrik ezagunenetarikoa da, 1986an sortutakoa. Galiziera erabiltzen dute nagusiki abestiak egiteko, eta aldi berean irekita daude kultura zeltaren beste herrialde batzuetara eta Portugalera. Garai batean abeslaria Lisboakoa izan da.

Urteetan zehar estiloa joan dira aldatzen, sofistikazio handiko mailetara iritsiz. 1996an Mike Oldfield musikariak "O Son do Ar" abestiaren egokitzapena sartu zuen "Voyager" albumean eta taldea gonbidatu zuen birarako, Luar Na Lubre-ri nolabaiteko ospea ekarri zion nazioartean. 2003an "Memoria da noite" abestia konposatu zuten Prestige-ren hondamendia zela-eta.

2009an, taldearen 25. urteurrenagatik, zuzeneko lehendabiziko diskoa grabatu zuten A Coruñako Colón Antzokian, gonbidatutako musikarien aldetik Luz Casal, Pedro Guerra edo Diana Navarro egon zirelarik. 3 urte geroago bigarren diskoa atera zuten zuzenean grabatutakoa, 2012ko uztailaren 31an Santiago de Compostelako Praza da Quintanan, eta euren lan ibilbideko 45 kanta bilduz.

Taldekideak
-----------

* Paula Rey (ahotsa); Rosa Cedrón famatua (1996-2005) ordezkatu zuen Sara Louraço Vidalek 2011 arte.
* Xan Cerqueiro (flautak);
* Xulio Varela (bouzouki, tronpa, tarrañola eta pandeireta);
* Patxi Bermúdez (bodhran, danbor eta djimbek);
* Bieito Romero (gaitak, akordeoi diatoniko eta zarrabetea);
* Eduardo Coma (bibolina);
* Pedro Valero (gitarra akustikoa;
* Xavier Ferreiro (perkusioa eta efektuak).

Diskografia
-----------

1. *O Son do Ar* (1988).
2. *Beira Atlántica* (1990).
3. *Ara Solis*  (1993).
4. *Plenilunio* (1997).
5. *Cabo do Mundo* (1999).
6. *XV Aniversario* (2001).
7. *Espiral* (2002).
8. *Hai un paraiso* (2004).
9. *Saudade* (2005).
10. *Camiños da Fin da Terra* (2007).
11. *Ao vivo* (zuzenean, 2009)
12. *Solsticio* (2010)
13. *Mar Maior* (2012)
14. *Sons da lubre nas noites de luar* (zuzenean, 2012)
15. *Torre de Breoghán* (2014)
16. *Extra Mundi* (2015)

Ikus-entzunezkoak
-----------------

Bideoklipen aldetik, "Tu Gitana" (1997), "Chove en Santiago" (1999), "El derecho a vivir en paz" (2002) eta "Os animais" (2007) egin izan dituzte urte hauetan zehar.

Bestela, "Un bosque de música" dokumental luzemetraia egin zuen Ignacio Vilar-ek "Via Lactea Films" ekoiztetxearekin 2004an.

Ikus, gainera
-------------

* Galiziako musika

Kanpo estekak
-------------

* Luar na Lubreren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q427266
* Commonscat Multimedia: Luar na Lubre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155987652
* ISNI: 0000 0001 0426 5717

 |

* Wd Datuak: Q427266
* Commonscat Multimedia: Luar na Lubre
**Los invasores** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

Istorioa
--------

Estralurtarrek, zehazki *Planeta kamorrista kataleptikoen Elkartea*k (gaztelaniaz *Unión de planetas camorristas catalépticos*) Lurra inbaditu nahi du.

Mortadelo eta Filemon OHEen Harrapaketa Zentruko (gaztelaniaz Centro Interceptor de Ovnis) Von Iatum profesorearen aginduetara jarriko dira estralurtarrekin amaitu beharko dute.

Aipamenak
---------

Komikiaren izenburuak The invaders telesailari erreferentzia egiten dio, hemen ere estralurtar gaiztoak agertuz. 2. orrialdeko 5. biñetan 1971ko Cannon telesaileko protagonista den Frank Cannon detektibea irudikatua agertzen da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**El antídoto** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1974 | Ondorengoa**Los cacharros majaretas** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5854976

 |

* Wd Datuak: Q5854976
**Liberty konderria** (ingelesez: *Liberty County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Liberty da. 2010eko zentsuaren arabera 75.643 biztanle zituen, Liberty kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Liberty konderriak 3.046,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,41 ura dira. Beste 3.000,28 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 24,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 75.643 pertsonetatik 65.923 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 13.602 dira. 8.074 beltzak edo afroamerikarrak. 289 amerikar natiboak ziren eta 23 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 337 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 120 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 877 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26719
* Commonscat Multimedia: Liberty County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140713519
* LCCN: n80013250
* NARA: 10036428
* **Lekuak**
* OSM: 1560411
* TGN: 1002595

 |

* Wd Datuak: Q26719
* Commonscat Multimedia: Liberty County, Texas
**Los guardaespaldas** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen 1977ko abentura bat da.

Istorioa
--------

Mortadelok eta Filemonek Francis Urracson izeneko atso batekin joan beharko dute munduan zehar plazerezko bidaia batean. Atsoak bidaian zehar bere oinordekoetakoren batek hil nahiko duela susmatzen du bere diru guztiarekin geratzeko. Mortadelo eta Filemon bere bizkarzain bihurtuko dira.

Iruzkinak
---------

Mortadelo despistatu egiten da gidatzerakoan eta Poloan amaitzen dute. Antzeko zeozer gertatu zitzaion Filemoni Seul 88n Olinpiar Jokoetara zihoazenean.

Abenturaren amaiera Los mercenarios abenturakoaren antzerakoa da. Misioa arrakastaz betez itzultzen dira, eta, agindu zitzaien bezala, diru kopuru garrantzitsu bat jasotzen dute txanpon batean, trukean sekulako dirutza dena. Alabaina, diru hori jaso eta laster, txanpon horren balioa jaitsi egiten da, eta pezetetarako bere trukek apenas baliorik izatea eragiten du.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**¡Soborno!** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1977 | Ondorengoa**Mundial 78** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3727110

 |

* Wd Datuak: Q3727110
Nidhogg Yggdrasil zuhaitzaren erroak karraskatzen XVII. mendeko eskuizkribu batetako marrazki batean.
**Niðhöggr**, eskandinaviar mitologian, Niflheimen bizi den herensuge bat da, non Yggdrasil munduko zuhaitzaren erroetako bat hazten den, Ragnaröka iritsi eta guztia suntsitua izan arte etengabe karraskatzen duena. Birsortzearen ondoren, Nidhoggek, Niflheimen geratu diren giza arimak torturatuko ditu.

Herensugea, zuhaitzaren erroetan bizi den artean, Ratatösk urtxintxa zuhaitzean gora eta behera ari da, Vidofni arranoa eta Veðrfölnir belatzaren arteko irainak eramaten, biak zuhaitzaren tontorrean aurkitzen direnak, Nidhoggengana, bien artean gerra piztea eragin nahian.

Ortografia
----------

Antzinako eskandinavieraren estandarizazioan, izena, ortografikoki, Níðhǫggr edo Niðhǫggr bezala ahoskatzen da, baina ǫ hizkia, sarri, egungo islandierazko ö hizkiagatik ordezkatzen da, konbenientzia teknikoagatik edo ezagunagoa izateagatik.

Sinbologia
----------

-*höggr* atzizkiak, inongo zalantzarik gabe "kolpatzailea" esan nahi duen bitartean, aurrizkiaren esanahia ez dago hain argi. Bereziki, lehen bokalaren luzera, ez dago jatorrizko iturrietan zehaztua. Adituren batzuk, nahiago dute Niðhöggr (gaueko kolpatzailea) bezala irakurtzea.

Eragina gaur egun
-----------------

Nidhogg, berriki, Nintendoren Fire Emblem saileko Fire Emblem VIII.an arkurik boteretsuena bezala agertu da, herensuge baten ezkatetatik egina zegoela argudiatuz. Gainera, Ensembe Studios konpainiaren ordenagailurako Age of Mithology estrategia bideo-jokoaren sekzio batek, eskandinaviar mitologian oinarritutako istorio bat gehitu zuen, bertan, Nidhogg agertzen delarik. Soul Eater animean, Death the Kidek aurre egin behar dion etsaietako bat, Nidhogg izeneko itsasontzi bat da, hiri osoak irensten dituena.

Nidhogg Michael Scotten "Aztia" liburuan aipatzen da Nicolás Flamel harrapatzeko askatu duten izaki mitologikoa bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q214059
* Commonscat Multimedia: Níðhöggr

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q214059
* Commonscat Multimedia: Níðhöggr
Akademia Araotzen bildu zen Lope Agirre omentzeko.
*Lope de Aguirre descuartizado* (Lope Agirre laurdenkatuta) 1963an Akademia Erraria-k plazaratu zuen liburu baten izenburua da. Auñamendi argitaletxearen eskutik, 1961eko urriaren 29an, Oñatiko auzoa den Araotzen Akademiak antolatu zuen jardunaldiaren testuak bildu ziren lan honetan. Urte horretan Lope Agirreren heriotzaren laugarren mendea bete zen eta haren irudia erreibindikatzeko antolatu zuten ekimen hura.

Parte-hartzaileak
-----------------

Liburuan egile hauen lanak jaso ziren:

* Kaletarra
* Angel Cruz Jaka
* Ignacio Zumalde
* Jose Maria Busca Isusi
* Juan Ignacio Uria
* Luis-Pedro Peña Santiago
* Jose Antonio Aiestaran
* Gabriel Zapiain
* Juan Jose Lasa
* Ramon Zulaika
* Elias Amezaga
* Luis Martin-Santos
* Luis Peña Basurto
* Jorge Oteitza
* Federico Zabala

Liburuan ere Lope Agirreren testu batzuekin batera, anonimoak diren egileen lanak biltzen dira.

Oinarrizko ideiak
-----------------

Akademikoek nolabait Espainiako historiografiak Agirreren aurkako ikuspegia salatzen zuten. Haien ustez, Agirre ez zen beste konkistatzaileak baino eroago edo basatiago. Historia garaileek idazten dute eta Agirreren kasuan ere horrela gertatu zen. Akademia Errariak Agirreren errebeldia erreibindikatu nahi zuen. Jakina, frankistentzat hori ez zen ideia egokia eta, horregatik, taldearen sustatzaile nagusia zen Juan Cruz Jakaren aurkako presioak areagotu zituzten.

Bibliografia
------------

* La Academia Errante: *Lope de Aguirre descuartizado*, Anexa bilduma 1-2, Auñamendi, 1963 - 239 or.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109324685

 |

* Wd Datuak: Q109324685
**Nicola "Nikki" Payne**, **Nicola Mills** eta **Nicola Payne-Mills** izenez ere ezaguna (Hong Kong, 1966ko uztailaren 26a) arraunlaria da.

Biografia
---------

Payne Peter Millsekin ezkondu zen, bere Waikato klubeko arraun entrenatzailearekin. Alaba bat izan zuten, baina geroztik banandu egin ziren. Zelanda Berrian mediku gisa trebatu zen, eta 2008an belarri, sudur eta eztarriko kirurgia pediatrikoan beka batekin lanean hasi zen Londresen.

### Ibilbidea

1984ko Suediako Jönköping-eko Junior Arraun Txapelketan, laugarren postua lortu zuen.

Lynley Hannenekin entrenatu zuen Harry Mahon entrenatzaile zutela. Bi aldiz jarraian txapelketa nazionala irabazi bazuen ere, joko olinpikoetan parte hartzeko ez zituzten kontuan hartu. Oraindik 1988an nazioarteko elitean debutatuta, Europara joan zen entrenatzailearekin egoteko. Ondo ibiltzen zen estropadetan, baina dirua lortzeko lanean zegoen. Lucernako Rotsee Arraun Munduko Kopan bigarren geratu zirenean, 1988ko Seulgo Udako Olinpiar Jokoetarako deitu zieten bera eta Hanneri.

Hannen eta Payne asko hobetu ziren denbora gutxian. Lucernan, Ekialdeko Alemaniako taldeak 14 segundoko aldea atera zion. Seulen, Zelanda Berriko bikotea ekialdeko alemaniarren aurka lehiatu ziren kanporaketan, eta oraingoan hiru segundorengatik irabazi zuten Hannen eta Paynek, eta horrela A Finalerako sailkatu ziren. Bertan, hirugarren sailkatu ziren. Zelanda Berriko brontzezko domina guztiz ustekabekoa izan zen, gutxigatik irabazi baitzuten.

1990eko Tasmaniako (Australia) Munduko Arraun Txapelketan, Payne bi probatan lehiatu zen. Emakumezkoen zortzigarrenean laugarren geratu zela, eta emakumezkoen laurdenean berriz seigarren.

| Urtea | Lehiaketa | Lekua | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 1984 | Junior Arraun Txapelketa | Suedia | 4 |
| 1988 | Udako Olinpiar Jokoak | Seul | 6 |
| 1988 | Kanporaketa | Seul | 3 |
| 1990 | Munduko Arraun Txapelketa | Australia | 4 |
| 1990 | Munduko Arruan Txapelketa | Australia | 6 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Thailandieraz)** hmong.wiki. «Nikki Payne (remera)» *hmong.es* (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7029092
* **Kirolariak**
* COI: nicola-payne

 |

* Wd Datuak: Q7029092
**Marcilio Florencio "Nino" Mota Filho**, (Recife (Brasil), 1997ko apirilaren 10a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Marcilio Florencio "Nino" Mota Filho» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Marcilio Florencio "Nino" Mota Filho» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63871021

 |

* Wd Datuak: Q63871021
**Luca de Tenaren Glorieta**, Sevillan dago, Maria Luisa Parkean, Espainiako Plazaren parean. Bertan, 1954an Emilio Laiz Camposek eginiko brontzezko soingain bat ikus daiteke. Soingain hau, hasiera batean, Luca de Tena hil zen urtean egitekoa zen, 1929ko Sevillako Iberoamerikar Erakusketa ospatu zen urtean, baina ez zen posible izan 25 urte beranduagora arte.

Bere irudia ohoratzen eta "Sevillak D. Torcuato Luca de Tena y Alvarez Ossoriori (1861-1929)" dioen idazkun bat duen soingainaz gain, aurrean iturri bat du, soingainaren atzean eta glorietaren alboetan, erlaxatzeko erabil daitezkeen sabaidun gune batzuk daude, soingainaren atzean dagoen kaiola erako etxetxoa, hegaztiak eta loreak agertzen diren freskoez margotua dago. Gune hauek, udaberriko eferbeszentzian, aldi berean, olan lana eginez, tokia freskatu eta estaltzen duten landare igokariz apaindutako pergola batzuen bidez elkartuak daude.

Anibal Gonzalezen Glorieta eta Lotoen Glorietaren artean dago.

Irudi galeria
-------------

* "Hegaztien Kaiola"ren barnealdea"Hegaztien Kaiola"ren barnealdea
* "Hegaztien Kaiola"ren barnealdea"Hegaztien Kaiola"ren barnealdea
* "Hegaztien Kaiola"ren barnealdea, datekin"Hegaztien Kaiola"ren barnealdea, datekin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11682116
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Luca de Tena

---

 |

* Wd Datuak: Q11682116
* Commonscat Multimedia: Gloriette of Luca de Tena
Lindon-en mapa Forlond eta Harlond hiriak erakusten ditu.
**Lindon** (elfoeraz *Kantuaren lurraldea*), Ered Luin mendietatik mendebaldera zegoen eskualdearen izena izan zen. Haserrearen Gerraren ondoren, Belegaer edo Itsaso Handiaren uren azpian geratu ez zen Beleriandeko toki bakarra izan zen, eta Ossiriand herrialdeari zegokion. Eguzkiaren Lehen Aroan, ezizen hori, Laiquendiek kantatzeko zuten zaletasunagatik eman zitzaion, eta Eguzkiaren Bigarren Arotik aurrera, izen hori baino ez zuen jaso.

Lindonen gobernatu zuen Gil-galadek Eguzkiaren Bigarren Aro osoan, eta gaizkitik aske zegoen lurralde bat zen, Urte Ilunetan Sauronen iluntasuna sekula iritsi ez zen tokia. Annatar bezala, Sauronek sekula ezin izan zituen Lindoneko Elfoak bereganatu, Eregionekoekin ez bezala. Han bizi izan ziren Zeleborn eta Galadriel aro horretako lehen mendeetan.

Lindoen, Portu Grisak ere aurkitzen ziren, Zirdanek zuzenduak, Itsasontzien arotza Bigarren eta Hirugarren aroan. Han jaso zituen Istariak eta han ontziratzen ziren Mendebalderantz zihoazen elfoak, baita eraztunen eramaleak ere, istorio hauen amaieran.

Eskualdea, Lhûn Golkoak bitan banatzen zuen: Iparraldean, Forlindon deitzen zen, eta, hegoaldean, Harlindon.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q833022

 |

* Wd Datuak: Q833022


| * i
* e
* a
Ardako erresumak (J. R. R. Tolkienen legendariumen Bigarren Aroan) |
| --- |
| Gizakienak | Arnor  •  Gondor  •  Lond Daer  •  Numenor  •  Umbar |
| Elfoenak | Dorwinion  •  Edhellond  •  Eregion  •  Lindon  •  Lorinand  •  Baso berdea  •  Rivendel |
| Nanoenak | Belegost  •  Khazad-dûm |
| Entenak | Fangorn |
| Etsaiarenak | Cirith Ungol  •  Mordor |
Informatikan,  **Lizentzia Publiko Komuna** edo  **LPK** (Ingelesez: **Common Public License** edo  **CPL**) software libreko/kode irekiko softwareko lizentzia bat da IBMk bere softwarearentzat argitaratua. Free Software Foundationek eta Open Source Initiativek CPL-ren lizentziaren terminoak onartu dituzte.

Open Source Initiativek lizentzia publiko komuna zaharkitutzat jotzen du eta EPL lizentzia erabiltzeko hobetsi du lizentzia hau ordezteko.

CPL-ren aitortutako helburua kode irekiko softwarearen elkarlaneko garapena bermatzea eta sustatzea da, aldi berean CPL edukia beste lizentzia batzuen pean, Software jabedun lizentzia pribatibo asko barne hartuz, lizentziatutako softwarean erabiltzeko gaitasuna mantenduz. Eclipse lizentzia (Eclipse Public License, EPL) CPL-ren arinki aldatutako bertsio bat da.

CPL-k Gnu General Public License (GPL) lizentziaren antzekoak diren termino batzuk ditu, baina funtsezko diferentzia batzuk existitzen dira. Antzekotasun bat ordenagailu-programaren bertsio aldatu baten banaketari buruzkoa da: edozein lizentziapean (CPL edo GPL), beharrezkoa da aldatutako programa baten iturburu-kodea besteen eskura egotea.

CPL-k, Gnu Lesser General Public License-k bezala, CPL lizentzia ez duen software lizentziatuari baimentzen dio CPL liburutegi bati lotzea, iturburu-kode lotua lizentziaren jabearen eskura egoteko beharrik gabe.

CPL-k ez dauka GPL-ren bertsio biekin bateragarritasunik, "lege-aukeraren klausula" atal bat duelako 7. atalean, borroka legalak murrizten dituena auzitegi jakin baterako. Bateraezintasun beste iturburu bat copyleft desberdinaren betebeharrak dira.

Microsoftek argitaratu du bere Windows Installer Xml tresnen multzoa (WIX), Windows Template Library (WTL) eta FlexWiki Flexwiki motorra CPL lizentziapean Sourceforgeko proiektu gisa.

IBMk, mundu akademikoko zenbait pertsonarekin, CPLpean lizentziatutako coin-OR proiektuak hasi zituen, optimizazioarekin eta analisi operazionalarekin erlazionatutako software askea eta kode irekikoa emateko. Ekimenak  coin-or Fundazioaren sorrera eragin zuen.

Kode irekiko lizentzien kopurua murrizteko, IBMk eta Eclipse Fundazioak, etorkizunean soilik Eclipse Public License erabiltzea erabaki dute, urrats bat izanik lizentzien ugaritzearen murriztapenerantz. Open Source Initiative-k, beraz, lizentzia publiko komuna zaharkitutzat jotzen du eta EPLz ordeztua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** [ Various Licenses and Comments about Them - Gnu Project - Free Software Foundation (FSF
2. ↑  Mike Milinkovichen - lizentzien ugaritzearen murriztapenerantz urrats txiki bat **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Preguntas frecuentes (FAQ) sobre CPL
* **(Ingelesez)** Iniciativa de Licencia CPL Open Source
* **(Ingelesez)** Licencia CPL según IBM
* **(Ingelesez)** Página web de coin-OR
Giza hizkera naturalaren lanketa bi eremu desberdinean zatitu daiteke: **Giza hizkeraren ulertzea** eta Giza hizkera naturalaren sorkuntza. Giza hizkera naturalaren ulertzea giza hizkeraren erabilketaren arazoentzat irtenbide batzuk edukitzea esan nahi du, komunikabideak ordenagailuak direnean; eta Giza hizkeraren sorkuntza testu baten errepresentazio semantikoari esker sortu daiteke, datuak azaltzen edo kodigo batekin oinarrizko adieraziak ulertarazten.

Giza hizkera naturalaren ulertzeak hiru aldiak ditu, ahotsaren ikuskapen, azterketa sintaktikoa, eta azterketa bai semantiko, bai pragmatikoa.

INAOE-ren Konputatzional Zientziako taldea giza hizkeraren ulertzeko hurrengo eremueak aztertzen ari da: ikasketa automatikoa, neurgailu ikuskapena, giza hizkera naturalaren lanketa, ordenagailuari esker hartukizun, eta sistemaren ingeniaritza.

Lan honetan helburu nagusienetariko bat ordenagailuen algoritmo, programa eta sistema bereziekin, trebakuntzari esker eta egoera aldagarriak egokitzen, lan jakin batzuk hobetzen garatzea da.

Beste gai interesgarri batzuk izango ziren, alde batetik Datuen meatzaritza eta Datuen meatzaritza datuen bolumen handiak astertzeko diseinatutako jardunbide analitikoa. Bere helburu nagusi (eskuarki negozio eta merkatuaren datuak) neurgailu eta portaeren ereduak aurkitzeko, negozio baten jardunbide oinarrizkoen erabakiak hartzeak hobetzen edo, gutxienez, errazten. Eta beste aldetik, Ingeniaritza hizkuntzalaritzakoa hizkuntza ezagupenari buruz aplikazio bat da. Sistema informatiko garapena lortzeko, giza hizkeraren forma guztien ulertzen, ulertarazten eta sortarazten.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258543

 |

* Wd Datuak: Q12258543
**Francesa Daga** (frantsesez: *Françoise Dague*), okzitaniar kulturaren pertsona ezaguna da, 1960ko eta 1980ko hamarkaden arteko kultura herrikoian lan nabarmena egin zuena.

1962an Tolosako Okzitaniar Balletak sortu zituen, eta 1971ean, Hubert Poiréekin batera, Okzitaniar Kontserbatorioa sortu zuen.. Era berean, kantaria eta etnografoa ere bada, eta jantzi tradizionalen bilduma aparta osatu du. Rosina de Pèirarekin batera kantatu zuen.

Ibilbidea
---------

Limousinarra jatorriz, Francesa Daga baserri giroan hazi zen eta okzitaniar kultura herrikoiarekin lotura estua amari zor dio, Cécile Marie, folkorista ezaguna zena. Zaharrengandik kantu tradizionaleko teknikak ikasi zituen. Okzitaniako Tolosan jarri zen bizitzen eta 14 urtetik antzina tokiko talde folkloristekin bat egin zuen.

Arte Ederrak ikasi zituen. Okzitaniako eskualde desberdinetako jantzi tradizionalak marrazteko ikerketak abiatu zuen eta haren amak egindako ikerketa zabaldu zuen, eta hala, musika eta dantza herrikoien inguruko informazioa jaso zuen.

1962an Okzitaniar Balleta taldea sortu zuen Tolosan. 1971an Tolosako udaletxea konbentzitu zuen Okzitaniar Kontserbatorio sortzeko, Jacques Darré kalean egongo zena, Saint-Cyprien auzoan. 1975an bere amaren lana ilustratu zuen, Cécile Marie: *Anthologie de lana Chanson occitane, chansons populaires des pays de langue d'oc* (París, G. P. Maisonneuve et Larose, 1975).

Diskografia
-----------

* *Ballets occitans de Toulouse* - Philips - 1968.
* *Lees Pyrénées au pays d'Occitanie - Françoise Dague et lees Ballets occitans* - Lee Chant du Monde LDX74413.
* *Gascogne en Occitanie - Françoise Dague et lees Ballets occitans* - Lee Chant du Monde LDX74470.
* *Dague, Pòp occitana* - Pathé Marconi EMI 2C06412703 - 1973.
* *Nadal Encara* - Revolum REV054 (Martina, Clara eta Rosina de Pèirarekin).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Okzitanieraz)**  *Cantem encara ou chantons encore, le conservatoire occitan.*  ina.fr 1976 (Noiz kontsultatua: 2017-2-5).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   **(Frantsesez)**  *Exposition. Belles dames du temps jadis.*  ladepeche.fr 2007-8-6 (Noiz kontsultatua: 2017-2-5).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12948883
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 311838961
* ISNI: 0000 0004 4396 0335
* BNF: 147566649 (data)
* SUDOC: 181540223

 |

* Wd Datuak: Q12948883
**Gantt diagrama**: C lana A lana bukatutakoan bakarrik has daiteke. D lana ere B lana bukatutakoan abiarazi behar da. A eta C lanak batera egin daitezke, baita B eta D lanak ere. Horrela, lan zenbait batera egin eta proiektuaren iraupena murriztu egiten daitekeela erakusten du diagramak.
Proiektuen kudeaketan, **Gantt diagrama** proiektu edo lan-andana bateko bilakaera agertzen duen aurreikuspen bat da, lanen arteko bateragarritasunak eta ondorengotasunak kontuan harturik, azkenean proiektu osoaren iraupen minimoa emateko. Aldi berean, egutegia agertzen duen ardatz batean zehar eta proiektuaren hasiera-data finkaturik, egin beharreko lanak noiz hasi eta bukatu behar diren azaltzen du, lanen denbora-planifikazioa zehaztuz horrela. Henry Gantt estatubatuar ingeniariak asmatu zuen 1910eko hamarkadan, taylorismoaren printzipioak jarraituz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192847
* Commonscat Multimedia: Gantt charts

---

 |

* Wd Datuak: Q192847
* Commonscat Multimedia: Gantt charts
**Ljubljanako katedrala** (eslovenieraz: *Ljubljanska stolnica*) edo **San Nikolas katedrala** (eslovenieraz: *Stolnica svetega Nikolaja*) Ljubljanako eliza nagusia da. Ljubljanako merkatu nagusiaren eta udaletxearen artean dago, Ljubljanako gazteluaren azpian.

Historia
--------

Gaur egun katedrala dagoen eremuan hiru habearteko eliza erromanikoa izan zen 1262an. 1361ean sute handi batek suntsitu zuen eta eraiki berria altxatu zen estilo gotikoan. 1461 urtean Ljubljanako diozesia eratu zen eta katedrala bihurtu zen. 1469an berriz erre zen, turkiarrek eragindako sutea izan zela uste da.

1700 urtean Florentianus Ponnensis fraide kaputxinoak eraikin berria diseinatu zuen estilo barrokoan eta 1701 eta 1706 artean eraiki zen. Kupula berriz 1841 urtekoa da. XIX eta XX mendeetan fatxadako nitxoetan eskultura ugari ezarri ziren.

Deskribapena
------------

Kanpoaldetik aipagarriak dira bere kanpandorre bikiak eta kupula. Sarrerako ateetan ere eskulturak agertzen dira. Brontzezko ate hauek 1996an ezarri ziren, Joan Paulo II.aren bisitarako.

Barnealdean Giulio Quaglio-ren fresko barrokoak dira aipatzekoak, katedrala eraiki zen garaikoak. Azkenik katedralaren nitxoetan dauden sei apezpikuren hareharrizko estatuak eta pietà gotikoa ere ikustekoak dira.

Iruditegia
----------

* Kupula eta dorre bikiak.Kupula eta dorre bikiak.
* Katedrala eta merkatua.Katedrala eta merkatua.
* Katedralaren barnealdea.Katedralaren barnealdea.
* Nitxoetako estatuak.Nitxoetako estatuak.
* Alde zaharra.Alde zaharra.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1236564
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Cathedral

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135220843
* GND: 4759120-1
* LCCN: no2004044458
* NKC: ko2010599420

 |

* Wd Datuak: Q1236564
* Commonscat Multimedia: Ljubljana Cathedral
**Egutegi metodoetako bat**: egun gorrietan emakumeari hilerokoa jeisten zaio eta haurdunaldirako aukerak txikiak dira, egun berdeetan (menstruazioaren aurreko 7 egunetan) ere haurdun geratzeko probabilitatea txikia da eta egun urdinetan haurdun geratzeko probabilitatea handia da. Egutegi metodoak hilerokoa erregularra denean (26-32 egun, kasu honetan) dira eraginkorren.
**Ogino-Knausen metodoak** emakumea bere hilerokoan zehar bestelako antisorgailurik gabeko sexu harreman baten ondorioz ernaldu eta haurdun geratzeko probabilitatea kalkulatu eta horretan oinarrituz hilerokoan zehar egun ezberdinak ernalkor/ez ernalkor eran sailkatzen dituen metodoak dira. Metodo antisorgailu moduan erabil daiteke, sexu harremana emakumea ernalkorra ez den egunetan burutzen bada eta hilerokoa erregular samarra bada denboran zehar. Haurdunaldia lortu nahi denean ere erabiltzen da, sexu harremana egun ernalkorretan burutuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Ginekologia Hiztegia] [2015]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q302248
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q302248
**Lida Martinoli** **Montiano** (Rosario, Santa Fe, Argentina, 1914 - Santa Fe, Argentina, 1992) argentinar dantzaria izan zen, eta askoz geroago, antzerki-faranpularen eszentrikotasun pertsonaia ospetsua.

Biografia
---------

Gurasoak artistak ziren, Fanny Montiano eta Carlos Martinoli. Balet-ikasketak egin zituen Milango La Scalan, eta 1932an Buenos Airesera itzuli zen. Han, bertako koliseoko dantza-taldean sartu zen, Colon antzokian, eta 1956ra arte dantzatu zuen.

Lan ibilbidea
-------------

### Dantzari

Lida Martinoli, 1940 inguruanColon Antzokiko baletean lehen dantzari izatera iritsi zen 40ko hamarkadan, eta Vaslav Nijinskyren eta Margarita Wallmannen koreografiak dantzatu zituen. *Cascanueces*-en bertsioaren protagonista izan zen, Michel Borovskirekin eta Maria Ruanovarekin batera.

### Koreografo

Erretiratzean, bere dantzak koreografiatzen hasi zen, eta "kitsch" errealismo ukitua eman zien. Portaeraren ondorioz, pasadizo klasikoak sortu ziren buenosairestar dantzaren historian, batez ere "*La paisanita*", "*La muerte del cisne*" eta "*La Leprosa*" koreografia xelebreak dantzatzen ari zirela. 

Kado Kostzer eta Alfredo Rodríguez Arias gidoilariak inspiratu zituen Frantziako "Famille d'Artistes" antzezlana idazteko. Marilú Mariniren emanaldia izan zen 1989an, eta Buenos Airesen eszenaratu zen, Maipo antzokian, 1991n, Iris Margarekin.

Bere historia Argentinako antzerki-eremuko pasadizo-liburuetan ageri da. Kado Kostzer dramaturgo eta eleberrigile argentinarrak gogoratu zuenez,"Lida izan zen Koloneko lehen dantzaria eta bere erregealdia garai peronistan izan zuen, urte haietan Eva Peronen dantzari gogokoena baitzen.Lida Martinolik "*Muerte del cisne/Zisnearen heriotza*" ospetsua egiten zuen Zuzenbide Fakultateko eskalinatetan, happeningen aurretik.

Martinoli hamahiru neba-arreben ama Fannyk (Lida, Héctor, Pepita, Felipe, Elsa, Sara, Esther, Regina, Yolanda, Armando, Luis, Roberto eta Carlos) osatutako *El clan Martinoli* 1970ean aurkeztu zuen Kado Kostzerrek Primera *Plana Plana* aldizkarian, eta antzerki-pieza sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  [*Esteka hautsia*]
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Santa Fe probintziako artxiboak
* Artisten familia
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5975211
* Commonscat Multimedia: Lida Martinoli

---

 |

* Wd Datuak: Q5975211
* Commonscat Multimedia: Lida Martinoli
***Neisseria meningitidis***, **meningokoko** izenez ere ezaguna, diplokoko motako bakterio bat da. Meningokokoek sorrarazten dituzten gaixotasunen artean meningitis dago.

Neisseria guztien antzera, Neisseria meningitidisek ostalari baten barruan bizi behar du beti, ezin du aske bizi. Eskakizun nutritibo oso zorrotzak ditu, ez baita hazkuntza-inguru arruntetan hazten: hazkuntza-inguru aberasgarriak erabiltzen dira (odol-agarra eta txokolate-agarra, esaterako) laborategian hazteko.

Mikrobio honek meningitisa eragiten du. Meningitisa meningeen infekzioa da, hots, garuna eta bizkarrezur-muina estaltzen duten mintzen infekzioa. Meningokokoa ez ezik, beste bakterio, birus eta onddo batzuek ere meningitisa eragin dezakete, meningitis bakteriarren artean ohikoena meningokokoak sortzen badu ere.

Mikrobio honek gizakia besterik ez du infektatzen. Airetik transmititzen da, eztula edo doministiku egiterakoan, eta baita kontaktu zuzenaren bidez (txistuarekin, esaterako). Noizean behin agerraldiak sortzen ditu, jende asko toki itxi batean pilatzean, batik bat (eskoletan, kuarteletan, kontzentrazio-eremu handietan...)

Burdina behar du, eta transferrina eta laktoferrina molekuletatik lortzen du.

Oso mikrobio birulentoa da, endotoxina indartsua edukitzeaz gain zelula hormaren gainetik kapsula bat ere baduelako (bere fagozitosia galarazten duena). Horretaz gain defentsa mukoziliarrak ekiditeko adhesinak dituzten finbriak garatu ditu. Horregatik guztiarengatik meningokokok sorturiko meningitisa gaixotasun larria da, tratatu ezean %100 hilgarritasuna duena (eta ondo tratatuta ere %15era irits daiteke)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154625
* Commonscat Multimedia: Neisseria meningitidis
* Wikispecies Espezieak: Neisseria meningitidis

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX543151
* BNF: 12304270n (data)
* GND: 4310320-0
* LCCN: sh85090675
* NDL: 00575810
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 996566
* GBIF: 3220226
* ITIS: 964013
* NCBI: 487
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D009345
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: V3TP2MD7F3

 |

* Wd Datuak: Q154625
* Commonscat Multimedia: Neisseria meningitidis
* Wikispecies Espezieak: Neisseria meningitidis
**Ofikleidoa** edo **figlea** (frantsesetik *bugle*, *ophicléide*ek eragina; grezieratik *hophis*, sugea eta *kleis*, giltza) metalezko haize musika tresna bat da, letoizko hodi luze batez eratua, erditik tolestua, diametroa gehitzen doana bere ahokaduratik kanpairaino, eta airearen igarotzea itxi eta ireki egiten duten giltzekin.

Musika tresna hau jotzen duen pertsonari ere figle esaten zaio.

Funtzionamendua
---------------

Ofikleidoa, giltzadun kornetak eta *quinticlave* deituriko ofikleido altua bezala (bere familiako beste bi partaideak), beste haizezko musika tresnek ez duten moduko digitazio sistema bat du. Giltza guztiak, bat izan ezik, ohi itxita egoten dira eta jotzaileak giltzari dagokion palanka zapaltzen duenean bakarrik irekitzen dira. Justu kanpaiaren azpian dago tonu zuloen estalkirik handiena, baina ohi irekita egoten da eta palanka zapaltzen denean bakarrik ixten da.

Historia
--------

Badaude ofikleido edo figlea 1817an asmatua eta 1821ean Jean Hilaire Asté musika tresna egileak patentatua izan zela dioten berriak. Orkestra erromantikoan, metalen sekzioko egiturako muina da, Pizkundeko serpentoiaren ordez. Bere inguruan tolesten den hodi luze batez eratua dago, eta ahoko batekin interpretatzen da, metalezko gainontzeko haize musika tresnetan bezala. Hasiera batean, bederatzi giltza zituen, eta, ondoren, beste hiru gehitu zitzaizkion, hamabira heldu arte. Ofikleidoaren familiaren musika tresna ezberdinak Si bemol, Do, Mi bemol edo Fan afinatuak egon daitezke. Familia honetako musika tresnarik ohikoena, Si bemol edo Doan afinaturiko figle baxua da.

Ofikleidoa, tuba eta eufonio edo bonbardinoagatik ordeztua izan zen, Italia aldean XX. mende hasierara arte ezaguna izaten jarraitu zuen arren, eta oraindik gaur egun, profesionalki joa da. Azken figle handienetako bat Sam Hughes izan zen.

Musika lanak eta konposatzaile nabarmenak
-----------------------------------------

Musika tresna honentzat idatzitako lehen partitura, Gaspare Spontinik 1819an idatzitako *Olimpie* operakoa izan zen. Ofikleidoa erabiltzen duten beste musika lan ospetsu batzuk *Elias* eta *Uda gau bateko ametsa* lanaren obertura dira, Felix Mendelssohnenak; bai eta Hector Berliozen *Sinfonia fantastikoa* ere, geroagoko orkestazio batean tuba batek ordeztu duen arren. Giuseppe Verdik eta Richard Wagnerrek ere musika tresna honentzat konposatu zuten.

Ikus, gainera
-------------

* Eufonio
* Tuba

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Ophicleide

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200823
* Commonscat Multimedia: Ophicleides

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4831780-9
* AAT: 300042293
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200823
* Commonscat Multimedia: Ophicleides
*ALmagro*, Gerardo Rueda, 1987
**Gerardo Rueda** (Madril, 1926ko maiatzaren 23a - *ib.*, 1996ko maiatzaren 25a) espainiar eskultorea izan zen.

Irudi kubistak kopiatuz eta paisaia soilak margotuz hasi zen margolaritzan lanean. 1955. urteaz gero abstrakzioari heldu zion, eta Europako diskurtsu espazialistari jarraituz, bolumena hartzen duten orbanez zipriztinduriko pintura monokromoak egin zituen. 1960an *Before Picasso, after Miró* erakusketan parte hartzeko aukeratu zuten (Guggenheim Museum, New York). 1963an Gustavo Tornerrekin batera Cuencako Arte Abstraktuaren Espainiar Museoaren sorreran parte hartu zuen. 1965etik aurrera, bere bidea eta estilo propioa nabarmenduz joan zen, bai bere koadroetan (markoak leiho modura agertzen dira) eta bai pospolo-kutxez egindako collageetan ere. 1960ko hamarraldian, burdina kromatuzko eskulturak osatu zituen, erliebe modura, bere horretan agertzen diren gauzakiak bertan txertatuz. Oro har, molde abstraktu eta arrazionalak erabili zituen, eta batzuetan Minimal Art edo Zero mugimenduaren kutsua antzematen zaio. Azken urteetan, izadi hilak eta collageak egin zituen, batez ere. Gerra ondoko espainiar margolaritzan garrantzi handiko lana egin zuen, Cuencako Museoa sortu eta aurrera atera zuten egileekin batera, hau da, informalismo larri eta gatazkatsuaren aurrean irtenbide lirikoa, joera klasizistakoa, baina aldi berean modernotasunari jarraitzen ziona, bultzatuz. Bere obrak munduko hainbat museotan barreiaturik daude.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Gerardo Rueda*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q435086
* Commonscat Multimedia: Gerardo Rueda

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51867350
* ISNI: 0000 0000 6639 3450
* BNE: XX821321
* BNF: 13631024g (data)
* CANTIC: a10150493
* GND: 119234629
* LCCN: no92017859
* NKC: jn20020910001
* Tabakalera ID: 47909
* SUDOC: 033941238
* ULAN: 500056272
* UB: a1246861
* RKD: 68777
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05169/eu\_r\_1069/r1069
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11769
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q435086
* Commonscat Multimedia: Gerardo Rueda
Fagot-jotzailea
 Ikasle nekatua, (Belgikako bilduma)
**Gerard Jozef Portielje** (1856ko otsailaren 6a - 1929ko maiatzaren 18a) genero paisaietako margolaria izan zen.

Biografia
---------

Anberesen jaio zen, Jan Portielje margolariaren semea. Bere anaia txikia, Edward, margolaria ere izan zen. Merkataritza-eskola batean ibili zen 1870 arte, gero Arte Ederren Errege Akademian sartu zen. Bere irakasleak Polydore Beaufaux, Jozef Van Lerius eta Edward Dujardin izan ziren. 

1887an, ikasketa bidaia bat egin zuen Vosges eta Alsaziara. 1898an, Ingalaterra bisitatu zuen eta Lowestoften denboraldi bat eman zuen. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Ingalaterrara itzuli zen, Ostenden zehar, eta gerra urteak Worcester Park-en eman zituen, Surrey-n, non landa-etxeen paisaia eta erretratu ugari egin zituen.

Arrazoi ezezagun batengatik, ez zuen parte hartu 1915ean Kingston upon Thames eta Oxforden erbesteko Belgikako artisten erakusketetan. Bera eta bere familia 1919an itzuli ziren Belgikara.

1898tik 1914ra arte irakaslea izan zen Anberesko Lange Leemstraat-eko eliza eskolan. 1919an berriro hartu zuen kargu hori eta 1925era arte egon zen. Anberesko Akademian Marrazketa irakaslea ere izan zen.  1929an hil zen Remichen .

Lana
----

 Txantxa
Portielje gizarte-esparru ezberdinetako genero-paisaietan espezializatu zen, oro har "pertsonaia" gisa deskriba daitezkeen jendez beteta. Askotan umoretsuak dira (noizbehinka iradokitzaileak), eta normalean zerbait gertatzear dagoela ematen du. Jantziek eta osagarriek XIX. mende hasierakoak dira, bere garaia baino lehengokoak. Bereziki nabarmentzen da xehetasun finen arretagatik. Bere margolanek eduki zuten jende kopuruaren araberako prezioa izaten zuten.

New Yorkeko eta Londresko arte-merkatari ezagun askorekin lankidetza estuan lan egin zuen. Saltzaile horietako bat, Albert D'Huyvetter [nl], askotan margolanak ekoizten zituen beste artistekin elkarlanean.

Anthony van Dyck-en jaiotzaren 300. urteurreneko kartelak eta liburuxkak sortzeko enkargua jaso zuen eta "Elixir d'Anvers"-en iragarkiak diseinatu zituen, ustez sendagarriak dituen likore bat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Peter Pappot Art Gallery
2. ↑  MacConnal-Mason Gallery

Bibliografia
------------

* I. Bruynooghe, *Het oeuvre van Jan, Gerard en Edward Portielje*, autoedizioa, Roeselare, 2001.
* Berko, P. & V.: *Dictionnaire des peintres belges nées entre 1750 et 1875*, Editions Laconti, Bruxelles, 1981

Kanpo estekak
-------------

* Portieljek egindako lan gehiago @ ArtNet-n
* "Elixir d'Anvers"-en iragarkia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2326773
* Commonscat Multimedia: Gerard Portielje

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96379807
* ULAN: 500095087
* RKD: 64375

 |

* Wd Datuak: Q2326773
* Commonscat Multimedia: Gerard Portielje
Marcelo Bielsa estadioa.
**Newell's Old Boys**, Argentinako futbol taldea da, Rosario hirikoa. Argentinako 7 Liga irabazi ditu.

Historia
--------

Taldea 1903ko azaroaren 3an sortu zuen Claudio Newell-ek. "Old Boys" izenak eskolako graduatuak esan nahi du. *Colegio Comercial Anglicano Argentino*-ko kolreak hartu zituen, ingelesen gorria eta alemaniarren beltza. 1920an hiriko legenardunen alde jokaturiko partida irabazi zuen Rosario Central taldearen aurka, honek eman zion "La Lepra" ezizena.

1939an egin zuen debuta Argentinako maila gorenean eta rdutik sei liga irabazi ditu eta birritan izan da Libertadores Kopako finalista, baina ez du titulu hori eskuratu.

Marcelo Bielsak Newell'sekin egin zuen debuta jokalari (1977) eta entrenatzaile (1990) lanetan eta 1992ko Liga garaipenaren ondoren ikono bat bihurtu zen taldearentzat. 2009an *El Coloso del Parque* estadioari izena aldatu zioten "Marcelo Bielsa estadioa" izena emanez.

Palmaresa
---------

### Argentinan: 10

* Argentinako futbol liga (7): 1974(M), 1988, 1990(A), 1991, 1992(C), 2004(A), 2013(A)
	+ *Metropolitarra (M)*, *Clausura (C)*, *Apertura (A)*
* Copa de Honor Municipalidad de Buenos Aires (1): 1911.
* Ibarguren Kopa (1): 1921.
* Adrián C. Escobar Kopa (1): 1949.

### Nazio artean: 0

* Libertadores Kopa (0): bigarren 1988 eta 1992an.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Newell's Old Boys taldearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221882
* Commonscat Multimedia: Club Atlético Newell's Old Boys

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125679107
* LCCN: n2001102695

 |

* Wd Datuak: Q221882
* Commonscat Multimedia: Club Atlético Newell's Old Boys
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Gaixotasun mitokondrialak** mitokondrioen funtzionamendu okerraren ondorioz agertzen diren patologiak dira. Mitokondrioetan dauden proteina eta entzima batzuek aldaketa esanguratsuak jasaten dituzte, mitokondrioen DNAn edo zelula nukleoaren DNAn mutazioak gertatzen direlako. Mutazio horiek dira, azken finean, gaixotasun mitokondrialak sortzen dituztenak.

Jakina denez, mitokondrioetan lortzen dute gure zelulek zuzen funtzionatzeko behar duten energia kimiko guztia (ATP). Gaixotasun mitokondrialak agertzen direnean energia sortzeko mekanismoek huts egiten dute eta gorputzeko giharrek eta neuronek ez dute jasotzen behar duten guztia, asaldura larriak azalduz.

Gehien kaltetzen diren organoak burmuina, bihotza, gibela eta giltzurrunak dira, eta baita arnas aparatua eta sistema endokrinoa ere.

Gaitzaren jatorria mitokondrioen DNAn dagoenean (bertako mutazio batean) gaixotasun mitokondrialak amarengandik heredatzen dira, mitokondrioen DNA guztia amaren obulutik datorrelako.

Maila zelularrean gaixotasun mitokondrialek, energia kimikoa ez sortzeaz gain, katabolismoaren metabolito batzuen pilaketa eragiten dute, zelula kaltetzen dutenak.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q935710
* Commonscat Multimedia: Mitochondrial diseases

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph893660
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* CIE-10: E88.4
* DiseasesDB: 28840
* MeSH: D028361
* Orphanet: 68380
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01427

 |

* Wd Datuak: Q935710
* Commonscat Multimedia: Mitochondrial diseases
Ekimen honen oinarri eta ezaugarri nagusia garai bateko bizimodua erakustea da. Garai batean Euskal Herrian baserria zen zutabe. Bere inguruan antolatzen zen bizitza, eta bera zen lantoki nagusia. Elkarren arteko harremana estua zen, ahozkotasunean oinarritzen zen transmisioa, ohiturak, zoria (onerako eta txarrerako), fedea, … zientziaren ezagutza oraingoa ez zenez, kezka eta erantzunik gabeko galdera askori irtenbidea, sineskeria eta legendetan topatzen zieten.

Belarra baserrietara menditik kablez jeisten zen.
Euskal Herrian eta batez ere herri txikietan, Ataunen, kasu, gizartean aldaketa nabarmenak eman dira. Garai bateko baserri eta abeltzaintza giroko bizimodua galdu da erabat. Garai haiek bukatu ziren eta gaurko bizimodua errotik aldatu da. Egun inor ez da ikusten laian, goldan, segan, behiak eskuz jaisten, … eta, era berean, egun ez da ardatzean egiten, lixiba jotzen, artoa zuritzen, … eta oharkabean gure ondare ez materialaren ezaugarri nagusietako bat desagertzear dagoela konturatu gara.

Helburua ez da hori berreskuratzea, ezinezkoa baita, baina gure esku dago ondare hori, ezagutza hori, ondorengoei pasatzea. Gaurko belaunaldiek oro har, ez dio kasurik egiten, adibidez, ilargiari, ez ditu zuhaitzak ezagutzen, ez ditu txoriak ezagutzen, ez ditu garai bateko lanbideak, zereginak ezagutzen, ezin ditu garai bateko baserriak irudikatu, eta Elkartearentzat, berebiziko garrantzia du, hori bere horretan erakustea, azaltzea.

Ohitura Zaharren Egunaren bitartez, Ataungo baserri, artzain eta garai bateko bizimodu, usadio eta lanbideen ingurua, gaurko belaunaldiengana gerturatu eta ezagutarazi nahi da.

Ohitura Zaharren Egunak edizio hauek izan ditu:

2005ean. GARAI BATEKO LANBIDEAK.

2008an. GARIA eta ARTOA.

Idiak Ohitura Zaharren Egunean
2010ean. HAIEK BAI IKAZKINAK!

2014an. BASERRIA, GUREA!

2018an. URA!

2022an. 1950-1970 hamarkadetako ATAUN

Edizio hauetan ikusleek aukera izan dute garai batean baserrian egiten ziren lanbideak ikusteko: sega pikatzen, txerria hiltzen, odolkiak egiten, garai hartako sukalde zaharra eta sukaldeko lanak, lixiba jotzen, zumezko saskiak egiten, ardiei ilea mozten, artilezko galtzerdiak egiten, ferratzailea ferratzen, laian, goldan, sorta-belarrak menditik baserrira kablez nola ekartzen zen, belar-zugatza egiten, garai bateko ezkontza antzeztua, txondorra egiten, …

Egun horretarako, herritarrei garai bateko arropak jantzita parte hartzeko eskatzen zaie..

1. ↑     *Jentilen Etorrera.* .

Jentilbaratza Kultur Elkarteak antolatzen du
**Feniar Anaitasuna** (ingelesez *Fenian Brotherhood* eta irlanderaz *Bráithreachas na bhFíníní*) irlandar erakunde errepublikar bat izan zen. 1858an John O'Mahony eta Michael Doheny irlandar etorkinek AEBetan sortu zuten. Erakundeko kideei *feniarrak* deitu ohi zitzaien (ingelesez, *fenian* edo *fenians).*

O'Mahony irlandar mitologiaren zaletua zenez, erakundeari izena ipintzeko Feniar zikloan agertzen den kondairazko Fionn mac Cumhaill buru zuten Fianna gerlari taldean oinarritu zen.

Irlandar errepublikanismoan garrantzi historiko handia izan zuen erakundea izan zen, ondorengo Clan na Gael eta Irlandar Anaitasun Errepublikarraren antzindaria izan baitzen. Era berean, erakunde horren jatorri edo sustraiak askorentzat irlandar errepublikanismoaren lehenbiziko erakunde antolatua izan zen 1798an Theobald Wolfe Tone iraultzaileak sortutako Irlandar Batuen Elkartean topa daitezke.

1867an Feniar matxinada antolatu eta egin zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2097602
* Commonscat Multimedia: Fenian Brotherhood

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133621954
* LCCN: n81078235

 |

* Wd Datuak: Q2097602
* Commonscat Multimedia: Fenian Brotherhood