recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Luzio Emilio Mamerko** (latinez *Lucius Aemilius Mamercus*), erromatar kontsula izan zen hiru alditan. Lehen aldian, K.a. 484an, Zeson Fabio Vibulanorekin, bigarrenean, K.a. 478an, Gaio Servilio Estrukto Ahalarekin, eta, hirugarren eta azkenean, K.a. 473an, Vopisko Julio Iulorekin.

Emilia Gensa
------------

Emilia gensa, jatorrian AIMILIA idatzia, Erromako leinurik antzinakoenetako bat da. Bere jatorria, Numa Ponpilio erregearen garaian aurki daiteke, eta, esaten denez, Mamerkoren ondorengoa izan zen, Emilio izena, bere hitzegiteko modu konbentzitzaileagatik. Mamerko hau, batzuk, Pitagorasen semea bezala irudikatzen dute, eta, beste batzuk, Numa Ponpilioren seme bezala, hirugarren bertsio batek, bere jatorria, Askaniogan ikusten duelarik, Eneas heroi mitikoaren semean, nork bi seme izan zituen: Aemylos eta Julio.

Nahiko argi dago Emiliotarrak sabinar jatorrikoak zirela, eta Festusek, Mamerkus izena, oskoeratik eratortzen du, hizkuntza horretan Mamers dena eta Marte esan nahi duena. Sabinarrek, oskoera hitz egiten zuten. Ordutik, Emilia familia, suposatzen denez, Erromara, Numa Ponpilio erregearen erregealdian iritsi zen.

Lehen kontsulaldia
------------------

Kontsul kargura iritsi zen Emilia genseko lehen kidea, Luzio Emilio Mamerko izan zen, K.a. 484an. Bere lehen kontsulaldian, Tito Livioren arabera, volskoak eta ekuoak garaitu zituen, baina, Dionisio Halikarnasokoak kontatzen duenaren arabera, volskoen hiriburua zen Anzioren aurrean garaitu egin zuten, eta Mamerko, ondorioz, hirira joateaz lotsatu zen hauteskundeak ospatzeko.

Bigarren kontsulaldia
---------------------

Bigarren aldiz, K.a. 478an lortu zuen kontsul kargua, Gaio Servilio Estrukto Ahala kide zuela, eta, elkarrekin, Veiitarrak garaitu zituzten hauen herriaren hormetan, berebiziko sarraskia eginez. Beranduago, veiitarrekin adostasun batetara iritsi zen, baina senatuak, adostasun hau, veiitarrentzat mesedegarriegitzat jo zuen, eta, ondorioz, Mamerko, erromatar garaipenik jaso gabe utzi zuen.

Hirugarren kontsulaldia
-----------------------

Hirugarren eta azken aldiz, K.a. 473an lortu zuen kontsul kargua, oraingo honetan Vopisko Julio Iulorekin. Dionisio Halikarnasokoak kontatzen duenetik, K.a. 470ean nekazaritzari buruzko legearen alde egiten duela ezagutzen da, Senatuari, honek zortzi urte lehenago erromatar garaipena eman ez ziolako zion sumin eta gorrotoagatik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Servio Kornelio Maluginense eta Kinto Fabio Vibulano** | **Erromatar kontsula Zeson Fabio Vibulanorekin**K.a. 484 | Ondorengoa**Marko Fabio Vibulano eta Luzio Valerio Potito** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Zeson Fabio Vibulano eta Tito Verginio Trikosta** | **Erromatar kontsula Gaio Servilio Estrukto Ahala**K.a. 478 | Ondorengoa**Gaio Horazio Pulvilo eta Tito Menenio Lanato** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luzio Furio Medulino eta Aulo Manlio Voluso** | **Erromatar kontsula Vopisko Julio Iulorekin**K.a. 473 | Ondorengoa**Luzio Pinario Mamertzino eta Publio Furio Medulino** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q763048

 |

* Wd Datuak: Q763048
**Luzio Valerio Flako**, K.a. 86an hil zena K.a. I. mendeko militar erromatar bat izan zen, kontsul erromatar kargua bete zuena K.a. 86an.

Edil izendatua K.a. 98an, Asia probintziako pretore eta gobernari izatera iritsi zen. Asiara abiatu aurretik, zor guztien hiru laurdenak baliogabetzen zituen lege bat aldarrikatu zuen.

K.a. 86an kontsul suffecto izendatua izan zen, hildako Gaio Marioren ordez eta Pontoko Erresumako erregea zen Mitridates VI.aren aurkako gerraren agintaritza jaso zuen. Grezian, Epiron lehorreratu zen, Senatuak Silaren aurka bidalia, baina bere tropek borrokatzeari uko egin zioten eta beraz Helespontora erretiratu zen. Urte horretan bertan hil zen, bere legatua zen Gaio Flavio Fimbriak bultzatutako matxinada batean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gneo Oktavio eta Luzio Kornelio Zina** | **Erromatar kontsula Luzio Kornelio Zinarekin**K.a. 86 | Ondorengoa**Luzio Kornelio Zina eta Gneo Papirio Karbon** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q267534

 |

* Wd Datuak: Q267534
**Luzio Vitelio Veteris** (zaharra) (K.a. 5-51), Publio Vitelio kuestorearen lau semeetatik gazteena zen, eta, hauetatik, kontu politikoengatik hil ez zen bakarra. Tiberioren erregealdian, kontsul izan zen 34an, eta Siriako gobernari 35ean. Kaligula jasan behar izan zuen eta Klaudio enperadorearen emaztea eta enperatriza zen Valeria Mesalinaren faboritoa zen. Klaudioren erregealdian, beste bi alditan izan zen kontsul, 43 eta 47an, eta Erroma gobernatu zuen enperadorea Britaniako konkistara joan zen garaian, Klaudio Agripina Minorrekin ezkondu zen garaian, 48 edo 49an, Viteliok, zentsore bezala zerbitzatu zuen.

Eragin handia izan zuen, eta bere izaera nabarmenagatik ezaguna izan zen, erromatar senatari batek, behin, traizioagatik salatu zuen arren. Paralisi baten ondorioz hil zen 51n. Estatu hileta jaso zuen, eta Rostran estatua bat eraiki zuten bere omenez, "Enperadorearekiko leiala" testua zeramana.

Sextilia izeneko emakume erromatar batekin ezkondu zen, familia garrantzitsu bateko ospe handiko emakumea zena. Honekin, bi seme izan zituen:

* Luzio Vitelio II.a
* Aulo Vitelio (69an, denbora laburrez, enperadore izan zena)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q351491
* Commonscat Multimedia: Lucius Vitellius

---

 |

* Wd Datuak: Q351491
* Commonscat Multimedia: Lucius Vitellius
***Consummatum est***  (euskaraz: «Betea da dena») 1867an Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak margotutako lan polemikoa da. Bertan Ebanjelioen pasarte ezaguna aurkezten du baina oso era originalean: Golgotan Jesus bi lapur gurutzatuak izan ondoren, lurrean haien itzalak besterik ez dugu ikusten. Gaur egun Pariseko Orsay museoan erakusten da.

Izenburua
---------

*Consummatum est* Joanen Ebanjelioan hil aurreko uneetan Jesusen ahoan hitz horiek jartzen dira. Esaldia, berez, latinezko esapide ezaguna da, literalki "dena burutu da", "guztia bete da" esanahiez. Ebanjelioaren arabera hitz horiekin Jesusek Jainkoaren nahia erabat bete dela esan nahi du.

Azterketa
---------

Margolan honetan Jesusen hilaraztea egin zen mendia ikus daiteke, Golgota mendia alegia. Hiru izan ziren hilaraziak, Jesus eta bi lapur, eta haien itzal luzeak eguzkiak erretako lurrean ikus daitezke. Zentzu horretan argi-ilunen garrantzia azpimarratu behar da. Baina lanaren protagonismoa paisaian dago: Jerusalem eta haren gaineko ekaitz beltza; barruan ilargia sumatzen da. Urruntzen soldadu erromatarrak haien erremintaz ikus daitezkeen; azkeneko biek hildakoei begira eta seinalatuz zerbait ari dira esaten. Ikuspuntua, hau da, hiru gurutzatuak eszenatik kanpo egotea, garairako oso originala zen eta horrek egilearen aurkako kritika larriak eragin zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jn 19:30 - BIBLIJA.net - Biblia interneten» *www.biblija.net* (Noiz kontsultatua: 2021-04-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5665712
* Commonscat Multimedia: Jerusalem (Gérôme)

---

 |

* Wd Datuak: Q5665712
* Commonscat Multimedia: Jerusalem (Gérôme)
*Artikulu hau konderriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Cherry».*
**Cherry konderria** (ingelesez: *Cherry County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Valentine da. 2010eko zentsuaren arabera 5.713 biztanle zituen, Cherry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cherry konderriak 15.564,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 126,68 ura dira. Beste 15.437,42 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.713 pertsonetatik 5.236 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 95 dira. 11 beltzak edo afroamerikarrak. 310 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490769
* Commonscat Multimedia: Cherry County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150172617
* GND: 4440774-9
* LCCN: n85336041
* NARA: 10039481
* **Lekuak**
* OSM: 1425403
* TGN: 2001331

 |

* Wd Datuak: Q490769
* Commonscat Multimedia: Cherry County, Nebraska
**Cherokee konderria** (ingelesez: *Cherokee County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tahlequah da. 2010eko zentsuaren arabera 46.987 biztanle zituen, Cherokee kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cherokee konderriak 2.010,58 kilometro koadro ditu. Horietatik 69,63 ura dira. Beste 1.940,96 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,37 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.987 pertsonetatik 26.543 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.952 dira. 582 beltzak edo afroamerikarrak. 15.572 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 250 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.011 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491633
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158300038
* LCCN: n82105517
* **Lekuak**
* OSM: 1822197
* TGN: 2001633

 |

* Wd Datuak: Q491633
* Commonscat Multimedia: Cherokee County, Oklahoma
**Livingstone supongo** 1986ean Opera Soft espainiar bideo-joko konpainiak Sinclair ZX Spectrum, MSX, Amstrad CPC, Amstrad PCW, Commodore 64, Atari ST eta PC ordenagailutzat atera zuen bideo-joko bat da. Bertsio bakoitzean ordenagailuen ahalmenak ezinobeto aprobetxatzen ziren.

Erresuma Batuan Alligata Software konpainiak *Livingstone, I Presume* izenez banatu zuen.

Bideo-jokoa XIX. mendeko Erdialdeko Afrika kolonialean girotua zegon, protagonista Henry Stanley galestar esploratzailea zen eta bere helburua David Livingstone eskoziar esploratzaile eta misiolaria topatzea zen. Horretarako jokalari bakoitzak 3 arma (boomeranga, aiztoa eta granada) eta oztopo handiak jauzi egiteko haga zituen, bai eta bere berezko jauzia ere. Ibilbidean zehar animalia nahiz afrikarrekin topo egiten du, ibai, oihan, herrixka, mehatze, templu madarikatu eta leize ilunetan barna ibiliko delarik.

Jokoa bitan banatua zegoen. Lehenbizikoan, mapan barna tenplura iritsi eta bost harribitxiak topatu arte ibili beharko gara, azken hauek gabe ezin baigaitzke tenpluan sartu, ezta jokoa amaitu ere. Behin tenplua topatu eta gero, afrikar neskatila batek dantza bat dantzatuko digu. Jokoaren bigarren zatiak izaera linealagoa eta zailtasun handiagoa du.

1989an *Livingstone supongo II* izenko bideo-jokoaren jarraipena argitaratu zen.

Egileak
-------

* Programa: José Antonio Morales Ortega
* Grafikoak: Carlos A. Díaz de Castro

Kanpo estekak
-------------

* Bideo-jokoaren berregokitzapena **(Gaztelaniaz)**
* Livingstone, supongo. Computer emuzone **(Gaztelaniaz)**
* Livingstone, supongo, World of Spectrum **(Ingelesez)**
* Livingstone, supongo, MobyGames **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3395615

 |

* Wd Datuak: Q3395615
**Livingston uhartea** (ingelesez Livingston Island) Mendebadeko Antartikako Hego Shetlandak uhartediko bigarren uharte handiena da.
Uharteak 73 km luze eta 34 km zabal da, 974 km²-ko azalera du. Greenwich uhartearen mendebaldean eta Deception uhartearen iparraldean dago. Livingstongo gailurrik garaiena 1700 metroko Friesland mendia da, *Tangra mendilerroan*. Udan tenperaturak ez du ia 3 °C-ak gainditzen, neguan -14 ° C-ra irits daiteke.

1819ko otsailaren 19an William Smith ingeles nabigatzaileak aurkitu zuen uhartea eta handik gutxira bisitatu zuten itsas txakurren ehiztariek.

Gaur egun, Livingston Antartikako ikerketa-base askoren egoitza da, espainiar Joan Karlos I.a basea eta bulgariar San Klemente Ohridekoa basea barne. Uhartea gurutzaontziek bisitatzeko geltokia ere bada.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q856906
* Commonscat Multimedia: Livingston Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30146635653441982393
* LCCN: sh2015002957
* **Lekuak**
* OSM: 2968188

 |

* Wd Datuak: Q856906
* Commonscat Multimedia: Livingston Island
**Lowndes konderria** (ingelesez: *Lowndes County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Columbus da. 2010eko zentsuaren arabera 59.779 biztanle zituen, Lowndes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lowndes konderriak 1.337,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,37 ura dira. Beste 1.309,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 44,69 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 59.779 pertsonetatik 32.761 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 914 dira. 25.904 beltzak edo afroamerikarrak. 98 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 394 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 34 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 557 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490879
* Commonscat Multimedia: Lowndes County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152444146
* LCCN: n80106900
* NARA: 10039573
* **Lekuak**
* OSM: 1833637
* TGN: 2001129

 |

* Wd Datuak: Q490879
* Commonscat Multimedia: Lowndes County, Mississippi
**Libe Agirre Llona** (Meñaka, Bizkaia, 1961eko ekainaren 5a) kazetaria, irrati esataria eta Euskaltzain urgazlea da.

Ibilbidea
---------

Bere ibilbidea komunikabideetan 1985ean hasi zen Bilboko Herri Irratiak FM-tik emititzen zuen euskerazko programazioan esatari lanak eginez.

1988an eta 1990era arte Euskal Telebistako informatiboetan asteburuetako lan taldean aritu zen, Irratiko lana aste barruan eginez eta telebistan asteburuetan.

1990ean Bizkaia Irratia sortu zen eta urte horretan Telebistako Informatiboetako lana utzi eta SUSTRAIA lehen sektoreari eskainitako saioan albistegietako aurkezle lanak 10 bat urtez egin zituen, Bizkaia Irratiko lanarekin jarraituz, beraz, irratiari eta telebistari, biei batera lotuta 10 urte.

2001ean Eusko Jaurlaritzako Emakunde erakundean Komunikazio arduradun urte bi eman ondoren berriro Bizkaia Irratira bueltatu eta harrezkero irrati lanetan dihardu.

35 urte baino gehigo irratiari eta telebistari lotuta. Urte hauetan guztietan ekitaldi desberdinetako aurkezle lanak eta aldizkari batzuetan ere elkarrizketak eginaz.

Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2021eko azaroaren 26an.

Bilboko Euskararen Aholku Batzordeko kidea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    irudia, Komunikazioa eta. «Agirre Llona, Libe» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-07-25).
2. 1 2    «Libe Agirre: Kazetaria, irrati esataria, Euskaltzain urgazlea» *www.search.com.vn* (Noiz kontsultatua: 2022-09-23).
3. ↑    *Euskararen Aholku Batzordea.* .

Kanpo estekak
-------------

* Libe Agirre eta Iñaki Goioganak gogora ekarri eta kontatu dute euskaldunen lehen lehendakaria faxismoak suntsitutako Gernika eta Euskadi batetik Amerika demokratiko bateraino eraman zuen odisea, armada naziak okupatutako Europa baten bidez, euskaldunek askatasunaren alde egindako borroka irudikatuz. YouTube.

* Libe Agirreri elkarrizketa: Irratian zerbait kontatzen duzuenean, irudimenaren magia martxan jartzen da Berria, 2022.02.07

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113267184

 |

* Wd Datuak: Q113267184
Satelite irudian
Astroland eta *Cyclone*
**Coney Island** penintsula bat da, garai batean uharte izandakoa, New York hiriko Brooklyn auzoaren hegoaldean kokatua, eta Ozeano Atlantikora ematen duen hondartza bat duena.

Toki hau oporleku oso entzutetsua izan zen, bai eta jolas-parke ugariren kokalekua ere, eta bere goreneko unea XX. mendearen hasieran bizi izan zuen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren gainbeheran hasi zen, eta oso utzita egon zen urte askoan. Azkenaldi honetan eremu hau guztia biziberritu egin da, KeySpan Park izeneko beisbol estadioaren inaugurazioarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q628201
* Commonscat Multimedia: Coney Island, Brooklyn

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4611891-3
* LCCN: sh87001319
* NARA: 10046382
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q628201
* Commonscat Multimedia: Coney Island, Brooklyn

40°34′30″N 73°58′57″W﻿ / ﻿40.575°N 73.9825°W﻿ / 40.575; -73.9825
**Luis Malagón**, (Zamora (Mexiko), 1997ko martxoaren 2a), futbolean aritzen den kirolari mexikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen futbolean Mexiko ordezkatuz; Brasilgo taldearen (urrezko domina) eta Espainiako taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Mexikoko taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Mexikoko taldea: Luis Malagón, Jorge Sánchez, César Montes, Jesús Angulo, Johan Vásquez, Vladimir Loroña, Luis Romo, Carlos Rodríguez, Henry Martín, Diego Lainez, Alexis Vega, Adrián Mora, Guillermo Ochoa, Érick Aguirre, Uriel Antuna José Joaquín Esquivel, Sebastián Córdova, Eduardo Aguirre, Ricardo Angulo, Fernando Beltrán, Roberto Alvarado eta Sebastián Juradok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Luis Malagón» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Luis Malagón» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34860677

 |

* Wd Datuak: Q34860677
**Luis Mazzantini Egia** (Elgoibar, 1856ko urriaren 10a – †Madril, 1926ko apirilaren 24a) euskal zezenketaria izan zen.

Biografia
---------

Aita, Giuseppe Mazzantini, ingeniari italiarra zuenez, gaztetan Italian bizi izan zen. Madrilen arte batxiler titulua lortu zuen. Amadeo I.a Espainiakoaren erreinaldian Madrilgo Errege Jauregian hasi zen lanean, zalditegiko buruaren idazkari gisa. Ondoren Extremadurako burdinbide konpainian aritu zen. Ospea eta diruaren bila, zezenketei ekin zien, lehenago banderillero izan gabe. Horrexegatik *señorito loco* ezizena eman zioten. Alternatiba Madrilen hartu zuen, 1884ko maiatzaren 29an, Lagartijo aitabitxia zuela.

Ezpata sartzen zuen trebetasunak, eta bere izaera bitxiak, ospe handia eman zioten eta *don Luis* ezizena irabazi zuen. Arerio nagusia Rafael Guerra "Guerrita" izan zuen, orduko toreatzailerik onena. Bere karrera osoan ia 3.000 zezen hil zituen eta 1890eko hamarkadan sei mila pezeta irabazi zuen zezenketa bakarrean. Goi burgesiaren festetara gonbidatua izaten zen eta artearen munduan ere zituen lagunak. Operara eta literatura solasaldietara joan ohi zen.

1905eko otsailean emaztea hil zitzaion eta zezenplazak alde batera utzi zituen. Orduan politikari ekin zion (ideia monarkikoak zituen) eta Madrilgo udaletxean zinegotzi eta alkateordea, eta Guadalajara eta Ávilan gobernadore zibila izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Biografía Luis Mazzantini Club Taurino Mazzantiniren webgunea
2. 1 2  Biografia Portal Taurino

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** William Lyon: Mazzantini, el señorito loco Elpais.com

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Luis Mazzantini*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3266749
* Commonscat Multimedia: Luis Mazzantini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87631715
* BNE: XX829843
* GND: 12309321X
* LCCN: n96005475
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04110/eu\_m\_1552/m1552

 |

* Wd Datuak: Q3266749
* Commonscat Multimedia: Luis Mazzantini
**Luis Maria Arantzabe Goenaga** (Alkiza, 1949ko ekainaren 18a - 2022ko maiatzaren 29a) esku huskako pilotaria. Atzelari moduan jokatzen zuen.

Luis Mari Arana bailarako Albiztegi baserrian jaio zen. Familian tradiziorik ez bazegoen ere, gazte gaztetatik hasi zen pilotan. 13 urterekin Alkizan antolatu zen lehen txapelketa irabazi zuen.

16 urterekin Tolosara egin zuen salto eta Urdiña Txiki elkartearen lizentziarekin hasi zen jokatzen. 19 urterekin afizionatuetara pasa zen.

Profesional moduan Tolosako Beotibar frontoian debutatu zuen 1973ko martxoaren 5ean. Ezkurra zuen aurrelaria eta Galartza I – Saizarren aurka jokatu zuen, partidua 18 - 7 irabaziz. Empresas Unidades enpresarekin hasi zen profesional, baina laster Eskulari enpresara pasatu zen Migel Soroaren eskutik.

Nahiz eta lehen mailako partidu batzuk jokatu, bigarren mailako pilotari moduan aritu zen. Hortaz binakako txapelketa ez zuen inoiz jokatu. Eskuz banakakoa bitan jokatuz zuen ordea. 14 urtez izan zen profesional. 1.000 partidutik gora jokatu zituen bere ibilbidean eta Tolosako Beotibarreko errekorra du: 347 partidu jokatu zituen bertan. Aintzat hartu behar da garai Tolosako Beotibarren larunbatero eta astelehenero jokatzen zirela partiduak eta batzuetan baita igandeetan ere. Arantzabe nahikoa finkoa zen Beotibarreko koadroan.

1987ko ekainaren 24an erretiratu zen Beotibar frontoian San Joan egunez, Tolosako egun nagusian alegia.

Lanbidez nekazaria izan zen.

Alkizako Sakamidra bailarako Basatxabal baserriko Kontxi Saralegi Olarrarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaben aita zen: Urko, Igor eta Alaitz

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elizondo, Eli.  (2006). *Aranzabe Alkizako pilotaria.*  Oilategitik, 26-27 or..
2. ↑    ..
3. ↑   «FUNERARIA ORIA EHORZTETXEA» *www.funerariaoria.com* (Noiz kontsultatua: 2022-05-31).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88673450

 |

* Wd Datuak: Q88673450
**I Garran Na Bhile** edota **I nGaran Na Bhile** (euskaraz *Garran Na Bhile-n*, *Garran Na Bhile* berez leku izen bat da, literalki *Zuhaztia* esan nahi duelarik) irlandar abesti herrikoi bat da. Bere bertsiorik ezagunena The Wolfe Tones irlandar folk musika taldeak moldatu eta abestutakoa da.

Hitzak
------

An raibh tú riamh i nGarán a Bhile?  

Nó an bhfaca tú í i nGarán a Bhile?  

An tsuairc bhean óg ná gcuacha n-oir.  

Sí Cáit mo stóir i nGarán a Bhile.  
  

Is gile í ná eala ar linne  

'S na sneachta ar bharr na craoibhe cruinne.  

Is milse a póg ná drúcht ar rós  

Sí Cáit mo stóir i nGarán a Bhile.  
  

An raibh tú riamh i nGarán a Bhile?  

Nó an bhfaca tú í i nGarán a Bhile?  

An tsuairc bhean óg ná gcuacha n-oir.  

Sí Cáit mo stóir i nGarán a Bhile.  
  

Is binne a ceol ná iondubh 's na smólach  

Agus na philemeol ar chraoibhe na sáile.  

Mar loing faoi sheol ar thoinn gan cheo  

Sea chimse mo stóir i nGarán a Bhile.  
  

An raibh tú riamh i nGarán a Bhile?  

Nó an bhfaca tú í i nGarán a Bhile?  

An tsuairc bhean óg ná gcuacha n-oir.  

Sí Cáit mo stóir i nGarán a Bhile.  
  

Chugatsa a Chríost le fonn mo ghuí.  

Má tá aon brí le ghuí an bhfile.  

Gan cáin, gan cíos, gan prainn ar bith  

Go raibh Cáit 's a buidhean i nGarán na Bhile.

Kanpo estekak
-------------

* *The Wolfetone* musika taldearen *I Garran Na Bhile* abestiaren bertsioa entzungai. Irlanderazko hitzen ingelesezko itzulpenak irakurgai. Youtube.com **(Gaeleraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517573

 |

* Wd Datuak: Q16517573
*Artikulu hau Magnolia lorandiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Magnolia (argipena)».*

**Magnolia lore-handia** edo, gehienetan, **magnolia** soilik (*Magnolia grandiflora*) *Magnolia* generoko zuhaitza da, berez Amerikako Estatu Batuetako hego-ekialdekoa, baina mundu osoko parke eta lorategietan hedatua dagoena.

Izen generikoa, *Magnolia*, Montpellierko Lorategi Botanikoaren Pierre Magnol zuzendariaren omenez du zuhaitzak. Izen espezifikoak, *grandiflora*k, loreen tamaina handiari egiten dio erreferentzia.

Ezaugarriak
-----------

Hosto iraunkorreko zuhaitz bikaina da, eta 25 m garai izan daiteke.
Kono eitea du magnoliak, eta adaburua zabala eta hostotsua da. Hazkunde motela du, eta bizia luzea.

### Zurtoina – Azala

Zurtoina motza da. Azala grisa da, eta plaka txikitan zartatua.

### Hostoak

Hostoak bakunak, alternatuak, larrukarak, obalak eta handiak dira; berde ilun distiratsuak gainaldetik, eta argiagoak azpialdetik.

### Loreak

Magnoliak lehenbiziko landare loredunak izan ziren, segur aski; hortaz, lore motarik primitiboena dute, zuhaitzetakoetan primitiboena.

Loreak zuriak, oso handiak eta usaintsuak dira, eta bi-lau egun bakarrik irauten dute.

### Fruituak

Fruitua.
Oboideak (pinaburu formakoak) eta gorrixkak dira fruituak.

Habitata
--------

Magnolia, jatorriz, iparramerikarra da, eta XVIII. mendean ekarri zuten Europara.

Klima epela du berezkoa.

Erabilera
---------

Apaingarri gisa erabiltzen da parke eta lorategietan; izan ere, eite dotorea eta hostotza iraunkorra du, eta udan loratzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.

Ikus, gainera
-------------

* 1060 Magnolia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161116
* Commonscat Multimedia: Magnolia grandiflora
* Wikispecies Espezieak: Magnolia grandiflora

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300375015
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1154991
* Fl. China: 200008470
* GBIF: 3153283
* GRIN:
* IPNI: 554723-1
* ITIS: 18074
* UICN: 193948
* NCBI: 3406
* PlantList: kew-117615
* W3TROPICOS: 19300008
* USDA Plants: MAGR4
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: OON62ADO4M

 |

* Wd Datuak: Q161116
* Commonscat Multimedia: Magnolia grandiflora
* Wikispecies Espezieak: Magnolia grandiflora
**Magnus Saugstrup**,  (Aalborg, Danimarka, 1996ko uztailaren 12a), eskubaloian aritzen den kirolari danimarkarra da..

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen eskubaloian, Danimarka ordezkatuz; Frantziako taldearen (urrezko domina) atzetik eta Espainiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Danimarka.

Tokion, honako hauek osatzen zuten Danimarkako taldea: Lasse Andersson, Mathias Gidsel, Jóhan Hansen, Mikkel Hansen, Jacob Holm, Emil Jakobsen, Niklas Landin Jacobsen, Magnus Landin Jacobsen, Mads Mensah Larsen, Kevin Møller, Henrik Møllgaard, Morten Olsen, Magnus Saugstrup, Lasse Svan eta Henrik Toft Hansenek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Eskubaloia, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Magnus Saugstrup» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  "Magnus Saugstrup" *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65229777

 |

* Wd Datuak: Q65229777
**Libe Asua Zarrabeitia** (Galdakao, Bizkaia, 1916ko urriaren 25a - 2019ko otsailaren 2a) bizkaitar euskaltzalea izan zen.

Biografia
---------

Libe Asua Galdakaon jaio zen 1916an, Elexalde auzoko Aldatze baserrian, Galdakaoko kanposantuaren aurre-aurrean. Bere aita udaleko lurperatzailea zen eta alabak behin baino gehiagotan lagundu egiten zion langintza horretan.

##### Gandasegiko Eskolara

8 urte zituelarik Gandasegiko eskoletara joaten hasi zen,eta ondo grabatuta dauka norekin ikasi zuen: honela kontatzen du "*Doña Pia Arsuaga maistrarekin viuda de Don Francisco Aspiazu*". Pasarte kuriosoak gogoratzen ditu *Galdutako Udabarrirako*, Gandasegiko eskolea barriztatu eta ber-inaguratu zutenean "etorri zen Don Miguel Primo de Rivera eta Don Remigio Gandasegi Galdakaoko semea Amadeo Gandasegiren anaia" Galdakaora etorri zirenekoa adibidez: detaile askorekin gogoratzen du nola jantzita eta zein kondekorazio bitxiak ekarri zituzten agintari guztiek barriztu ziren eskolen *reinaguraziñora*. Eskola horretan urte gutxi batzuk egin ondoren, etxean lagundu behar izaten ebalako, 12 urtegaz neskame lanak egiten hasi zen.

Ahotsak proiektuan Libe Asuarekin grabatutako bideoa
Oroimen oneko emakumea dela esan daiteke, bere bizitzako pasarteak ondo gogoratu eta kontatu egin dituelako zenbait elkarrizketatan: ahotsak.com ekimenean, *Galdutako Udabarria* dokumentalean, Galdakaoko Udaletxeak antolatu dituen hainbat ekimenetan eta aukera eman zioten leku guztietan. Emakume euskaltzalea eta bakezalea zen, zalantzarik gabe, jende guztiarekin tratu ona izaten eta bizipoza zabaltzen saiatzen zena.

### Plazakoetxeko Bonbardaketa

Berebiziko sentipen sakona eragin zion 1937ko maiatzaren 19an Gerra Zibilean zehar, Plazakoetxeko errefugioa bonbardatu zuteneko hildakoen lurperatzea. Bere aitari laguntzen, kanposantuko kapilan ikusi zituen hildakoak banan banan gogoratzen ditu, pertsona ezagunak zirelako denak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eskolara 8 urtegaz eta 12gaz kriada Gandasegiko eskolaren berriztapena
2. ↑   «Asua Zarrabeitia, Libe - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-03-04).
3. ↑  Galduta Udabarria dokumentala Galdakaoko oroimen historikoa berreskuratzeko materiala
4. ↑  Galdakaoko Udaletxean egindako prentsaurrekoa 1937ko bonbardaketei buruz
5. ↑  1937ko udabarrian egon ziren bonbardaketak eta bizimodua gogoratzen dute Jose Larreak eta Libe Asuak
6. ↑  Libe Asuak Plazakoetxeko errefugioan egon ziren hildakoak banan banan gogoratzen ditu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105754098

 |

* Wd Datuak: Q105754098
**Luzio Emilio Lepido Paulo** (latinez: *Lucius Aemilius Lepidus Paullus*) Erromatar Errepublikaren azken garaian bizi izan zen senatari eta kontsul erromatar bat izan zen.

Augusto eta Marko Antoniorekin triunbiratua osatu zuen Marko Emilio Lepidoren anaia eta Marko Emilio Lepido eta Apuleiaren semea zen, baita Luzio Apuleio Saturnino tribuno ospetsuaren biloba ere.

Zizeronen alde egin zuen Katilinaren konspirazioan, mundu guztiak, hizlari ospetsua, traizio hau, are ospe gehiago lortzeko asmatzen ari zela pentsatzen zuenean. Kuestore bezala aritu zen K.a. 59an, edil bezala K.a. 55ean, pretore bezala K.a. 53an eta kontsul bezala K.a. 50ean.

Bere kontsulaldian, Julio Zesarrek erosi egin zuen, bere leialtasuna lortze aldera. Paulok, Zesarrek emandako diru honen zati bat, Emilia Basilika berreraikitzeko erabili zuen.

Gainera, bigarren triunbiratuaren aurka agertu zen, bere anaia Marko Emilio Lepidok bere erailketa agintzea eraginez, hala ere, soldaduek, exekuzio egunean ihes egiten utzi zioten. Ihes egin ondoren, Bruto eta Kasio senatari errebeldeekin bat egin zuen. Hauek behin Filiposeko guduan garaitu ondoren, Paulok barkamena lortu zuen, eta bere bizitzaren gainontzeko zatia, Mileton erretiratua eman zuen.

Bere emaztea nor zen ezagutzen ez den arren, ezkontza honetatik, bi seme jaio zirela ezagutzen da: Luzio Emilio Lepido Paulo, K.a. 34an kontsula izan zena eta Augusto enperadorearen biloba zen Klaudia Martzela Minorren senarra. Bere beste semea, hau ere Luzio Emilio Lepido Paulo izenekoa, zentsore izan zen, eta Ponpeioren oinordeko bat zen Kornelia Eszipionekin ezkondu zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Servio Sulpizio Rufo eta Marko Klaudio Martzelo** | **Erromako kontsula Gaio Klaudio Martzelorekin**K.a. 50 | Ondorengoa**Gaio Klaudio Martzelo eta Luzio Kornelio Lentulo Krus** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q456950
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3630155566460013380004
* GND: 1183422547

 |

* Wd Datuak: Q456950
**Imanol Rayo Barandiaran** (Arbizu, 1984 -) nafar zinema zuzendari eta gidoilaria da.

Biografia
---------

Andoaingo Zine eta Bideo eskolan ikasi zuen zinema zuzendaritza, eta idazketa zinematografikoa Urnietan, Michel Gaztanbiderekin.

2011n bere opera prima zuzendu zuen: Bernardo Atxagaren eleberrian oinarritutako *Bi anai* film luzea, aurrenekoa, Donostiako Zinemaldian Zinemira saria jaso zuena. 2019an Miren Gorrotxategiren *33 ezkil* eleberrian oinarritutako *Hil Kanpaiak* grabatu zuen. 2020ko Zinemaldian lehian egon zen filma, Zuzendari Berriak sailean.

Filmografia
-----------

* *Bi anai* (2011)
* *Hil Kanpaiak* (2019)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Imanol Rayo revela detalles e imagen de su segundo largometraje, ‘Hil-kanpaiak’» *Naiz* 2019-10-03.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko zinema zuzendarien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* "Autoerretratu bat sekuentziatan".
* "Misterio bat filmatzen".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67819728
* **Identifikadoreak**
* Tabakalera ID: 126168

 |

* Wd Datuak: Q67819728
Finnboda ontziolan itsasartearen aztarna .
**Hästholmssundet** (Suedia) Nacka udalerriko Kvarnholmen uhartea eta Henriksdal auzoa banatzen zituen itsasartea izan zen, 1970eko hamarkadan lurrez bete zen arte. 2005ean eginiko hirigintza planaren arabera, Nacka udalerriak Hästholmssundet kanal batekin ireki eta berriro Kvarnholmen berriro uharte bihurtzeko asmoa du.

Historia
--------

 Hästholmssundet itsasartea eta Kvarnholmsbron zubia 1932 urtean.
Kvarnholmen uhartean, XIX. mendearen amaieratik lurrak industria-eraikinetarako erabiltzen hasi ziren. Uhartea kontinentetik bereizten zuen Hästholmssundetek, Saltsjön eta Svindersviken badiak komunikatzen zituen itsasartea osatuz.

Hästholmssundet zeharreko garraio guztiak gabarraz eta ferryz egiten ziren, 1923an Kvarnholmsbron zubia eraiki zuten arte. 

Itsasartea guztiz bete zen 1970eko hamarkadaren amaieran, uharteko industrien garraioaren beharrak asetzeko. Bete-masa, besteak beste, eraiki berri zen Finnberg tuneletik zetorren. Lur-eremu berri horretan, besteak beste, Finnboda ontziola eta Svindersviken-eko petrolio portuak ezarri ziren. Finnboda ontziolen eremutik ekialdean dagoen badia batean itsasartearen aztarna txiki bat ikus daiteke (gaur egun kirol portua dagoen lekuan).

Hästholmen eta Hästholmssundet, mapa historikoak
------------------------------------------------

* Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1642Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1642
* Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1774Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1774
* Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1897Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1897
* Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1901-1906Svindersviken, Hästholmssundet eta Hästholmen 1901-1906

Etorkizuneko planak
-------------------

Kvarnholmen-en hirigintza planaren baitan, Nacka udalerriak 2005eko maiatzean aurkeztu zuen Kvarnholmen, Hästholmssundet eta Östra Gäddviken-erako programa, non besteak beste Hästholmssundet kanal batekin irekitzea eta berriro ere Kvarnholmen uharte bihurtzea proposatzen den. Sortu berri den itsasartearen gainean bi zubi berri aurreikusten dira, motordun txalupa txikiak igarotzeko altuerarekin. Itsasartearen / kanalaren bi aldeetan oinezkoen eta bizikleten pasealekuak aurreikusten dira, eta Kvarnholmen aldetik, etxebizitza-eraikin berriak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kvarnholmsvägen: Beskrivning av vägens historia och kulturvärden inför breddning, Johan Aspfors, Nacka kommun, januari 2012, s. 3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78185608

 |

* Wd Datuak: Q78185608
**Héctor Miguel Zelada Bertoqui** (1957ko apirilaren 30a) Argentinako futboleko atezain ohia da. Rosario Centralen hasi zuen bere ibilbidea baina Mexikon jokatu zuen gehienbat, Club América taldean. 1986ko FIFA Munduko Kopa irabazi zuen Argentinako taldeko hirugarren aukerako atezaina izan zen, ez zuen minuturik jokatu.  Eta ez zuen sekula minuturik jokatu selekzioan.

Karrera
-------

Héctor Miguel Zelada 1976an hasi zuen bere ibilbidea Rosario Central taldean, eta 92 partida egin zituen. 1978an, 20 urteko Zelada Mexiko Hiriko América klubera joan zen. 1979ko martxoaren 4an Guadalajararen aurkako ligako partida batean debuta egingo zuen. Partida 0-0ko berdinketarekin amaitu zen. 1983–84 denboraldian bere lehen ligako titulua irabazi zuen Américarekin, Guadalajararen aurka finalaren bigarren itzulian, 2-2ko emaitzarekin joaneko partidaren ostean. Joaneko partidan 0-0 berdindu zuen Zeladak area barruan falta bat egin zuenean. Ondoren, Eduardo Cisnerosen penalti jaurtiketa salbatu zuen. Américak 3-1 irabaziko zuen finala.

Zelada 1984–85 eta Prode-85 txapelketak irabazi zituen Américarekin eta 250 partida baino gehiago jokatuko zituen klubarekin. Bere azken partida 1-1 berdindu zuen Leonen aurka 1990ean. Urte horretan bertan Atlante FCera joango zen, 58 partida jokatuz, 1992an ofizialki erretiratu aurretik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Hector Zelada.* .

Kanpo estekak
-------------

* Realidad Americanista artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1355097
* Commonscat Multimedia: Héctor Zelada

---

 |

* Wd Datuak: Q1355097
* Commonscat Multimedia: Héctor Zelada
**Héctor Mendoza Franco** (Apaseo el Grande, Guanajuato, 1932ko uztailaren 10a - Mexiko Hiria, 2010eko abenduaren 29a) mexikar antzerki-zuzendari eta antzerkigilea izan zen.

Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan Filosofia eta Letretako fakultatean ikasten ari zela hasi zen antzerkia lantzen. Zuzendari gisa ezagutarazi zuen lana Tirso de Molinaren *Don Gil de las calzas verdes*en egokitzapen abangoardiazko bat izan zen, pop artearen eraginpean. Lan horregatik Mexikoko Kritikari Independenteen Elkartearen saria jaso zuen, 1966an. Urte batzuk lehenago, Juan Ruiz de Alarcón saria jaso zuen, Mexikoko nagusia, *Las cosas simples* lanarengatik. 1970ean *La danza del urogallo múltiple* (1970, *Basoilar anizkoitzaren dantza*) zuzendu zuen, mexikar antzerkigile eta eleberrigile Luisa Josefina Hernándezen lankidetzarekin. Muntaketa horrek auto sakramental baten gisakoa izugarrizko oihartzuna izan zuen, eta bide berrietarako ateak zabaldu zituen Mexikoko eta unibertsitateko antzerkigintzan. Héctor Mendoza bere lanean baliabide berrien bila ibili izan zen beti, testua eta ikuskizuna osotasun harmonikoan elkartuz. Beste lan aipagarri batzuk: *La dama boba,* Lope de Vegarena (1983, *Dama ergela*); *Los asesinos ciegos* (1969, *Hiltzaile itsuak*); *El tobogán* (1952, *Txirrista*); *La camelia* (1959, *Kamelia*); *Suplícame de amor* (1964, *Erregutu nazazu, maite hori*), eta 1986-1990 bitartean, *El día en que murió el señor Bernal dejándonos desamparados* *(Bernal jauna hil zen eguna gu babesgabe utzita)*; *Noche decisiva en la vida sentimental de Eva Iriarte* *(Gau erabakigarria Eva Iriarteren bizitza sentimentalean)*; eta *Secretos de familia (Familia sekretuak)*.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1642825
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 28671762
* ISNI: 0000 0000 3304 3171
* GND: 142059722
* LCCN: n89601013
* NKC: xx0249379
* SUDOC: 116410701
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04146/eu\_m\_1915/m1915

 |

* Wd Datuak: Q1642825
**Lucía Heredia Pablos** (Ceuta, Espainia, 1996) espainiar modeloa da. 2019an Miss Mundu Ceuta edertasun lehiaketa irabazi zuen, lehiaketa irabazi zuen lehenengo emakume transgeneroa bilakatuz.

Bizitza
-------

Jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Juan Luis izena jarri zioten. Bere sexua genero-nortasunarekin bat ez zetorrela ohartu eta jakinaraztearekin batera, amak Lucía izena jarri zion.

2019an Miss Mundu Ceuta edertasun lehiaketa irabazi zuen. Garaipenak 2020ko Miss Mundu Espainia lehiaketarako sailkatu zuen, baina ez zuen lortu finalerdietara igarotzea. Dena dela ere, Miss Mundu Espainia lehiaketan parte hartu zuen lehenengo emakume transgeneroa izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Lucía Heredia, la primera trans que participará en Miss Mundo» *EFE* 2019-09-13 (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Lucía Heredia no pasa a las semifinales del certamen Miss Mundo España» *El Faro de Ceuta* 2020-07-25 (Noiz kontsultatua: 2020-11-26).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q102338336

 |

* Wd Datuak: Q102338336
**Luzio Apuleio Saturnino** (K.a 130- K.a 100ko abendua) Erromako errepublikaren politiko bat zen. Politikari erromatar hau plebearen tribunoa izan zen k.a. 103 eta 100 urteetan, eta Senatuaren kontra gogor borrokatu zuen, Erromako gizarteko sektore txirotuenen egoera hobetzeko eta Senatuak zeukan boterea mugatzeko helburuarekin. Oligarkiaren aurka eta hark bere jarduera politikoan indarkeria era planifikatuan erabiltzearen kontra zuen jarrera zela eta, Saturnino Erromako Senatuaren aginduz hil zuten.

Kuestorea
---------

K.a. 104. urtean kuestorea izan zen Ostian, han alearen horniduraren arduraduna zen baina Senatuak bere kargutik bota zuen.

Lehen tribunatua
----------------

K.a. 103. urtean pleberaren tribunotzat hautatua zen eta bere kargutik politika oso antioligarkikoa egin zuen Gaio Mariorekin aliatuta. Lehen tribunatu honetan Erromako historian lehen *lege de maiestatis* atera zuen plebearen tribunoen botereak indartzeko asmoz.

Bigarren tribunatua eta heriotza
--------------------------------

K.a. 100. urtean Saturnino plebearen tribunatua zen eta, urte honetan, Gaio Marioren gudako beteranoei lurrak emateko lege bat atera zuen. Urtearen amaieran berriro pleberaren tribunotzat hautatua zen, baina hauteskundeetan beste hautagai Saturninoren aginduz hil zenez, Senatuak bere heriotza eskatu zien bi konsulei. Horregatik, Mario konsuleak bere aliatua alde batera utzi zuen eta Saturninoren kontra borroka egin zuen. Azken borroka hori dela eta, Saturnino eta haren jarraitzaile asko hil ziren.
Antennapedia
**Homeobox** DNA sekuentzia bat da, 180 base-pare ingurukoa, animalietan, onddoetan, landareetan eta eukarioto zelulabakar ugaritan garapen anatomikoaren (morfogenesia) ereduen erregulazioan parte hartzen duten geneen barruan dagoena. Homeobox geneek **homeodomeinuzko** proteina-produktuak kodetzen dituzte. Produktu horiek transkripzio-faktoreak dira, eta DNAri lotzen zaion proteina-tolesturaren egitura bereizgarri bat dute, xede-geneen adierazpena arautzeko. Homeodomeinu proteinek gene-adierazpena eta zelula-bereizketa erregulatzen dituzte enbrioi-garapen goiztiarrean, eta, beraz, homeobox geneetako mutazioek garapen-nahasmenduak eragin ditzakete.

Homeosis William Batesonek sortutako termino bat da, gorputzaren zati diskretu baten erabateko ordezkapena gorputzaren beste zati batekin deskribatzeko, adibidez, antennapedia: frutaren euliaren buruaren antena hankekin ordezkatzea. Homeo- aurrizkia, "Homeobox" eta "homeodomeinu" hitzetan, mutazio-fenotipo horretatik dator, gene horietako batzuk animalietan mutatzen direnean ikusten dena. Homeobox domeinua lehen aldiz identifikatu zen *Drosophila* proteina homeotiko eta segmentazio serie batean, baina orain badakigu aurki daitekeela beste animalia askotan, ornodunetan barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bürglin, Thomas R.; Affolter, Markus.  (2016). «Homeodomain proteins: an update» *Chromosoma* **125**: 497–521. doi:10.1007/s00412-015-0543-8. ISSN 0009-5915. PMID 26464018. PMC 4901127. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
2. ↑   Gehring, W. J..  (1992-08). «The homeobox in perspective» *Trends in Biochemical Sciences* **17** (8): 277–280. doi:10.1016/0968-0004(92)90434-b. ISSN 0968-0004. PMID 1357790. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
3. ↑   **(Ingelesez)** Gehring, Walter J..  (1993-12-15). «Exploring the homeobox» *Gene* **135** (1): 215–221. doi:10.1016/0378-1119(93)90068-E. ISSN 0378-1119. (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
4. ↑   **(Ingelesez)** «MedlinePlus: Genetics» *medlineplus.gov* (Noiz kontsultatua: 2022-02-10).
**Cochabambako Uraren Gerra** Cochabamban, Bolivian, eman ziren protestaldiei eman zitzaien izena da. Gertaerak 2000. urtean izan ziren, urtarriletik apirila arte. Gatazkaren eragilea hiriaren edateko uraren udal zerbitzua pribatizatzeko asmoa izan zen. Cochabamba hiria handia da, milioi erdi bat biztanle ditu, eta tradizionalki uraren eskasia arazoa izan da. Gatazkan armadak gutxienez pertsona bat hil zuen, hamazazpi urte zituen Víctor Hugo Daza, eta beste 121 zauritu zituen; 12 pertsona atxilotuak izan ziren.

Dokumentalak
------------

Ugari izan dira erreportajeak eta dokumentalak. Hauek dira, agian, ezagunenak:

* *The Corporation*, Jennifer Abbott, Mark Achbar eta Joel Bakan zuzendariak. Kanadako dokumentala.
* Icíar Bollaínek zuzendutako *También la lluvia*, Espainiako dokumentala (2010).
* Carmen Castillok zuzendutako *On est vivants*, Frantziako dokumentala (2015).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Gatazkari buruzko bideoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2742934

 |

* Wd Datuak: Q2742934
**Iharteko Andre Maria monasterioa** Nafarroa Garaiko monasterio erromanikoa da, Itza udalerriko Lete kontzejuan dagoena, Iruñetik 20 kilometro mendebaldera. 2002an Nafarroako kultura ondasun izendatua izan zen; egun jabetza pribatukoa da.

Historia
--------

1024ean, Antso III.a Nagusiak eta haren emazte Muniak Albeldako abade Leoariori eman zizkioten monasterioa eta Lete herria. 1045ean, Gartzia III.a Santxitzek Iratxeko monasterioari eman zizkion jabetza horiek, Deioko gazteluaren truke. 1837ko desamortizaziora arte egon zen Iratxeko monasterioaren mende. Mojak ziren Iharte bizitoki izan zutenak.

Eraikina
--------

Bi ataleko nabe bakarra dauka elizak. Absidea zirkuluerdi formakoa da, labe-gangaz estalia, eta erdi puntuko hiru leihoren bidez argiztatua. Lehenbiziko atala kanoi-gangaz estalirik dago, eta esfera zati formako kupula batez bigarrena; lanterna txiki batetik eta epistolaren aldeko leiho handitik sartzen zaio argia. XIV. mendeko pintura gotikoak daude gurutzaduran. Erdi puntuko bao bat duen kanpai-horma nabarmentzen da kanpoaldean.

2002-2006 bitartean, eliza zaharberritua izan zen. Monasterioko gainerako eraikinak, ordea, erabat hondaturik daude. Hurbileko harrobi baten lanek larriki kaltetu dute eraikin multzoa.

Irispidea
---------

Iruñetik abiatuz gero, Arazuri pasa eta Ororbian Irurtzunera doan bidea (NA-7010) hartu behar da. Handik bederatzi kilometrora, Ollarango sarrera baino lehen, Lete herrirako bidea hartu eta, herri multzoa bistaratzen denerako, ezkerrean Iharteko monasterioa ageri da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Iharte.*  euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-16).
2. ↑   Mutiloa Poza, José María. *El priorato de Yarte (lart): origen, configuración y desamortización.*  dialnet.unirioja.es (Noiz kontsultatua: 2019-05-17).
3. 1 2   Larrion, Patxi. *Erromanikoa bere apalean.*  Argia astekaria, 2009ko uztailaren 12a, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2019-05-16).
4. 1 2    *Monasterio de Yarte.*  listarojapatrimonio.org (Noiz kontsultatua: 2019-05-17).
5. ↑    *El consejero de Cultura y Turismo visita los monumentos románicos en restauración de Yarte, Itxasperri y Zamarce.*  navarra.es (Noiz kontsultatua: 2019-05-17).

Ikus gainera
------------

* Nafarroako kultura ondasunak
* Erromanikoa Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492016
* Commonscat Multimedia: Monastery of Yarte

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 144024
* GEN: 20900
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0010684
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q20492016
* Commonscat Multimedia: Monastery of Yarte


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |