recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Entoloma serrulatum*

Sinonimoak: *Agaricus serrulatus*, *Agaricus atrides*, *Leptonia serrulata*.

*Entoloma lividum* bezain toxikoa da.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, kanpai-itxurakotik ganbilera, erdian zilbordun sakonune nabarmen batekin, ertza zahartuaz zimurtuaz joaten da. Azala erradialki fibriloso-zetaduna, erdia ezkatatsua, kolore iluna (ia beltza) tonu urdinxkekin, zahartzean grisera koloregabetzen da.

**Orriak:** Adnatuak, lamelulekin, koskadunak, zerra-itxurako ertzarekin, zurixkak, baina laster arrosa kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaierakoa, zetaduna goialdean eta leuna gainerakoan, arre-urdin kolorekoa edo morea, oinarria mizelio zuriarekin, eraztunik gabe.

**Haragia:** Urria, mehea, hauskorra, tonu urdinxkekin. Irin berriaren usainarekin. Espora-jalkina marroi-arrosa kolorekoa.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua, esan nahi du. *Serrulatum* epitetoa latinetik dator, zerra txiki bat, esan nahi du. Orrien ertzengatik.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

*Entoloma chalibaeum* delakoarekin nahas daiteke, pixka bat txikiagoa da eta orriak ez dute ertz beltzaxkarik. *Entoloma euchroum* espeziearekin ere bai, kapela ez du hain unbilikatua eta kolorea ere ez du hain bizia.

Sasoia eta lekua
----------------

Uda amaieran eta udazkenean. Bakartia edo taldekoia. Mendi ertaineko hainbat basoetan. Lurzoru hezeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 194 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)**  Sociedad micológica Barakaldo. Investigación y divulgación de la micologia.
**Ynglingen saga**, jatorrian, antzinako eskandinabieraz idatzia zuen Snorri Sturluson olerkari islandiarrak, 1225 inguruan. Istorioa honen aurrekoa zen Ynglingatalen oinarritu zuen, azken honen egiletza IX. mendeko Þjóðólfur úr Hvini norvegiar eskaldoari ematen zaiolarik, eta Historia Norvegiæn ere agertzen dena.

Istorioa
--------

*Ynglingen saga*, Snorriren antzinako norvegiar erregeen istorioa den Heimskringlaren lehen zatia da. Ynglingeko etxearen (Beowulfeko Scylfingsak) zatirik zaharrena kontatzen du. 1844an ingelesez itzuli eta lehen aldiz argitaratua izan zen.

Saga honek, eskandinabiar jainkoen Eskandinabiarako iritsiera eta nola Freyrrek, Ynglingdarren suediar dinastia Uppsalan nola sortu zuten kontatzen du. Saga honek, suediar erregeen zerrenda jarraitzen du Ingjald arte, dinastia, Norvegian finkatzera eraman zuen errege txar bat, Norvegiako Harald Hárfagriren arbaso bihurtuz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Norvegieraz [bokmål])**Ynglingen saga eta Heimskringla «Kulturformidlingen norrøne tekster og kvaden».
* **(Ingelesez)**Ynglingen saga Northvegren webgunean.
* **(Ingelesez)**Ynglingen saga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510143
* Commonscat Multimedia: Ynglinge saga (Heimskringla)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q510143
* Commonscat Multimedia: Ynglinge saga (Heimskringla)
*Erik Gorriaren sagaren* orrialdea
Islandiar sagetako pertsonaiek Groenlandia, Vinland (Ternua), Helluland (Baffin uhartea) eta Markland (Labrador penintsula) lurraldeetan barna burututako itsasbidai ezberdinak.
**Erik Gorriaren saga** (islandieraz **Eiríks saga rauða**) hitz lauz idatzitako literatur idazlan bat da, bertan bikingoek Groenlandia, Markland eta Vinlanden bizitako abenturak kontatzen dira.

XIII. mendeko egile ezezaguneko isladiar sagetako bat da.

Argumentua
----------

*Erik Gorriaren sagak* funtsean *Groenlandiarren sagan* jazotako gertakizun berberak kontatzen ditu: norvegiar jatorriko bikingo batzuk, tartean Erik Gorria, Islandian itsasoratu, Groenlandia topatu eta kolonizatu egingo dute. Geroago, Erik Gorriaren semean den Leif Erikson mendebalderago nabigatu eta Helluland (*Harri Lauen Lurraldea*), Markland (*Basoen Lurraldea*), Furðustrandir (*Mirarien kostaldea*) eta Vinland (*Mahastien Lurraldea*) topatuko ditu, baina urte gutxiren barru bertako biztanleen (skræling) eraso etengabeek eta beste hainbat oztopok bikingoak Groenlandiara itzultzera behartuaraziko ditu.

Ikus gainera
------------

* Erik Gorria
* Islandiar sagak
* Islandierazko literatura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q930237
* Commonscat Multimedia: Saga of Eric the Red

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q930237
* Commonscat Multimedia: Saga of Eric the Red
**Gozo** (malteraz: *Għawdex*, ˈaˤːw.dɛʃ ahoskatua) Maltako uhartediko uharte bat da, Mediterraneo itsasoan. Tamainaz, herrialdeko bigarren handiena da.

Geografia
---------

Gozok, 67 km²ko hedadura du, eta bere biztanleria 30.000 pertsonakoa da, horietatik 6.000, uhartearen hiriburu den Victorian bizi direlarik.

Maltako uhartetik 6 kilometro ipar-mendebaldera dago, eta arrautza forma du, 14 kilometroko luzerarekin eta 7,25 kilometroko zabalerarekin bere punturik zabalenean.

Historia
--------

Jendea, uharte honetan bizi izan da K.a. 5000. urtetik, Ġgantijan egitura megalitiko batzuk utzi zituztenak. Neolitoko lehen biztanleak, beharbada, Siziliatik joandakoak ziren.

1551. urtean, otomandarrek eta pirata barbaroek, uhartea konkistatu zuten eta 5.000 eta 6.000 pertsona artean esklabo bihurtu zituzten, Tarhuna Wa Msalatara bidaliz, Libian Mġarr ix-Xiniko portutik bidaliak izan ziren.

Gozoren historia, gainontzeko Maltarenari oso lotua egon da, eta gogoratu ezin diren garaietatik egon da Maltari lotuta, 1798ko urriaren 28a eta 1800eko irailaren 5a arteko autonomia epe labur batean izan ezik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gozorentzako Maltar Ministerioa
* **(Ingelesez)** PhotoGlobe: Gozo
* **(Ingelesez)** Gozo & Comino - GuidetoMalta.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170488
* Commonscat Multimedia: Gozo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16148570616924311298
* BNF: 12219602h (data)
* LCCN: sh85056143
* NKC: ge188788
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170488
* Commonscat Multimedia: Gozo

1. ↑   Grenville Temple.  (1836). *Excursions in the Mediterranean.* , 200 or..
Freskagarriz betetako apalak denda batean.
**Freskagarriak** normalean karbonatoa eta azukrea erantsi zaien edari hotzak dira. Hala ere, ez dute zertan beti karbonatoa eta azukrea eraman. Alkohola duten edariak ere (garagardoa edo sagardoa esaterako) freskagarriak dira, alegia freskatu egiten dute, baina gehienetan ez dira kontuan hartzen freskagarriez hitz egitean. Gauza bera gertatzen da karbonato edota azukre erantsirik ez daukaten beste edari hotz batzuekin, esaterako zukuak edo irabiakiak.

Edari beroak (kafe beroa, txokolate beroa, te beroa) ez dira freskagarritzat hartzen.

Osagaiak
--------

* Ur karbonatatua: freskagarrien funtsezko osagaietako bat da.
* Gehigarriak
	+ Edulkoratzaileak: zapore gozoa ematen dute, eta bi motatan bereizten dira haien jatorriaren arabera:
		- Naturalak: sakarosa, fruktosa, etab.
		- Sintetikoak: ziklamatoa, azesulfamoa, aspartamoa, etab.
	+ Azidotzaileak: azidotasuna eskaintzen dute, esaterako azido zitrikoa, azido fosforikoa, etab.
	+ Azidotasunaren egonkortzaileak.
	+ Koloratzaileak.
	+ Aromatizatzaileak.
	+ Kontserbagarriak.
	+ Antioxidatzaileak.
	+ Lodigarriak.

Freskagarri motak
-----------------

### Edari isotonikoak

Izerdien bitartez galdutako ur eta mineralak ( Na, K, Ca, Mg ) berritzeko erabiltzen dira. *Gatorada, Isostar, Aquarius, Santiveri....*

### Fruitu zukuen freskagarria

Fruitu zuku portzentai txikiak dituzten freskagarriak dira. *Radical, Trina, Kas, Fanta, Simonlife, Biosolan...*

### Fruitu lurrinekin eginiko freskagarriak

Fruitu zukurik ez daramate, bai aldiz lurrin eta kolore estraktuak. *Schweppes, Seven Up, Ginger ale, Tonika, Nestea......*

### Light freskagarriak

Energia oso kopuru txikia ematen dutenak izaten dira, normalean ez dute zukurik izaten eta azukrea edulkoratzaile desberdinengatik ordezkatzen dira.

### Freskagarri osasungarriak

Komertzialki osasungarri moduan saltzen diren edariak dira. Edari hauek osagai desberdinekin aberastuak izaten dira. Hala nola, mineralak, bitaminak, zukuak, esnekiak. *Vitalinea, Vital trina, Biopascual...*

### Freskagarri energetikoak

Edari hauek estimulagarriekin aberastuak izaten dira. Hala nola ginseng, guarana, kafeina, taurina.....Energia gorputzari azkar ematen dioten edariak dira, hala bere kontsumoarekin kontuz ibiltzea gomendatzen da, inoiz ez dira alkoholarekin nahasi behar, antsietatea eta lo egin ezina ekar bai dezake. *Red Bull, Brun, Powerade, Speed, Magic Man edo Pink Fish.*

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)** Garcia Oritz. Garcia Ortiz. Gil Maula. Francisco Pedro Pablo Mario. (2012). *OPERACIONES BÁSICAS Y SERVICOS EN BAR Y CAFETERÍA.* Paraninfo ISBN 9788428327534..

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q147538
* Commonscat Multimedia: Soft drinks

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576838
* GND: 4113460-6
* LCCN: sh94002190
* NDL: 00570367
* NARA: 10646746
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q147538
* Commonscat Multimedia: Soft drinks
**Rusudan Gotsiridze** (georgieraz: რუსუდან გოცირიძე; Tbilisi, Georgiako Sobietar Errepublika Sozialista, 1975eko otsailaren 8a) Georgiako Eliza Baptista Ebanjelikoaren apezpiku, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile, unibertsitateko irakasle eta margolaria da.

Bizitza
-------

Tbilisin jaio zen 1975ean. Teologia kristaua ikasi zuen Tbilisiko Unibertsitatean. 2000tik 2005era Georgiako Eliza Baptista Ebanjelikoaren Emakumeen Departamentuko burua izan zen, eta 2008an apezpiku bihurtu zen. Georgiako lehen emakume apezpiku baptista da. Genero-indarkeriaren aurka eta emakumeen eskubideen alde borrokatzen da, eta erlijioen arteko elkarrizketa mantentzen ditu gutxiengo talde erlijiosoei laguntzeko. LGBT pertsonen eskubideak publikoki babesten hasi ziren Georgiako erlijiosoetako bat da. Nazio Batuen 6. Foroan Georgiako gutxiengo erlijiosoei buruz hitz egin zuen. 

2010ean, Georgiako Eliza Baptista Ebanjelikoaren Kontzilioko presidente aukeratu zuten. 

2014an, Emakume Adoretsuen Nazioarteko Saria irabazi zuen. 

Apezpiku izateaz gain, unibertsitateko irakasle eta akuarela-margolari ez-profesionala da. 2023ko otsailaren 6an, haren margolanak Georgiako Parlamentuko Liburutegi Nazionalean erakutsi zituzten. 

Rusudan Gotsiridze ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Ingelesez)** «Introducing Bishop Rusudan Gotsiridze of Georgia, a 2014 International Woman of Courage» *American Women for International Understanding* 2014-04-15  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2015-04-03) (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
2. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «Rusudan Gotsiridze» *Pullen Memorial Baptist Church* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Theme: "Crossroads"» *TED* 2013-04-20 (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Rusudan Gotsiridze» *Heinrich-Böll-Stiftung* 2014-10-22 (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
5. ↑   **(Ingelesez)** «TEDx Tbilisi Talk: Rusudan Gotsiridze» *GenEq Georgia*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-09-06) (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).

Kanpo estekak
-------------
***19 kamera*** Jon Arretxek 2012an idatzitako nobela beltza da, Ereinek argitaratua. Eleberri honek "19 kamera" du izena, San Frantzisko auzoan udaltzaingoak 19 kamera ipini dituelako delinkuentziari aurre egiteko. Izan ere, auzo hori, Magrebtar eta beltzez josita dago; eurak droga saltzen aritzen dira eta bestelako delinkuentzia eragiten dute. Etorkinen eta Bilbotarren egoerak deskribatzen ditu.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorio hau Bilbon gertatzen da 2012an. Batik bat Bilboko San Frantzisko auzoan kokatzen da. Istorio hau, Bilbora heldu berri den immigrante beltz baten nondik norakoak azaltzen ditu. Protagonista nagusia, hain zuzen, Burkina Fason jaiotako gizona da (Touré profesorea). Hasiera batean, igarle moduan hasten da lan egiten, baina lehen bezeroak ez du nahi etorkizuna iragartzea. Bezeroak nahi duena zera da: Tourek bere senarra espia dezan. Izan ere, Txarok (lehen bezero hori) uste du senarra putetan ibiltzen dela eta hori horrela bada, Tourek argazki bat ateratzeko eskatzen dio. Tourek baiezkoa ematen dio diru premian dagoelako.

San Frantziskon dagoenean, Toure taberna batean sartu eta kartel bat ikusten du, non "zupaldiak" 2 euroren truke egiten dituen emakume batek. Tourek "eskaintza" hori aprobetxatu eta zupaldiak egiten dituen neska ezagutzen du. Lehen bezeroa izanik, ondo moldatzen dira eta lagun bihurtzen dira.

Gerora, Touré hildako emakume beltz baten hilketa argitzen aritzen da, baina honek buruhauste asko dakarkio.

Protagonista nagusiak
---------------------

* Toure profesorea: Burkina Fason jaioa, goron-goron tribuan zehatz mehatz. San Frantzisko auzoan bizi da, paperik gabe. Hasieran igarle bezala lan egin nahi du.
* Txaro: emakume aberatsa. Toureren lehen bezeroa.
* Mariatxia
* Cristina edo Sa Kene: prostituta da. Zupaldiak bi eurotan egiten ditu eta horregatik ezagutzen du Touré. Bere lagun bihurtzen da eta laguntza handia ematen dio.
* Toure-ren alaba

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Idazleari eta liburuari buruzko informazioa Erein argitaletxean.
* Liburuaren gaineko komentarioa.
* Elkarrizketa Jon Arretxerekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16515864

 |

* Wd Datuak: Q16515864
**Elisha ben Abuyah** (hebreeraz: אלישע בן אבויה‎‎; Jerusalem, I. mendea) bere fedeari uko egin zion irakasle judua izan zen. Mendeetan zehar, bera izan da judu heretikoen eredu nagusia. Talmud liburuan zeharka baizik ez dute aipatzen, eta *Aher* izenaz beti (hebreeraz «bestea»). Fedearen ageriko ukapen horrek min handia eragin zuen juduen artean, Palestinan lege-judua irakasten zuten 200 *tanna* edo maisu nagusien artekoa baitzen. Etxe oneko semea zen; txikitatik hasi zen irakasle-ikasketetan, baina *tanna* bihurtu ondoren uko egin zion ortodoxia hari. Talmuden arabera, Elishak saldu egin zituen bere herrikideak, Hadriano Erromako enperadoreak juduen aurkako jazarpenari ekin zionean. Talmud liburuan Elishari buruz agertzen diren datuak ez dira batere garbiak; datu batzuen arabera, kultura eta filosofia grekoetan barrena abiatu zen. Beste pasarte batzuek bi jainkoengan sinisten zuela adierazten dute, beste hainbatek kristau bihurtu zela diote, eta, azkenik, bada gnostikoekin harreman estuak izan zituela adierazten duenik. Dena den, Elisharen apostasiaren jatorria misterioz betea ageri da gaur egun ere, argi dago Elisharen jokaera hark eragin handia izan zuela bere garaian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q542710
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69732149
* ISNI: 0000 0000 9925 4705
* BNF: 12143332m (data)
* GND: 119119072
* LCCN: n86066037
* SUDOC: 029907098
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q542710
**Menahem ben Aaron ibn Zerah** (Lizarra, XIV. mendeko lehen herena- Toledo, 1385eko uztaila) nafar rabbi eta legelaria izan zen.

Biografia
---------

Menahemen aita zen Aaronek Frantziako Erresuma utzi zuen 1306ko egozketan eta Lizarran geratu zen. 1328ko martxoaren 5 eta 6ko pogromean Menahemen gurasoak eta lau anai txikiak erailak izan ziren. Menahem hildakotzat eman eta aitaren lagun batek bizirik atera zuen. Joshua ibn Shuaib irakaslearekin bi urte ikasi ondoren, Alcalára joan eta Joseph ibn al-'Aishrekin Talmud eta Tosafot ikasi zituen. Judah ben Asher irakasle nagusia izan zuen. 1361ean Menahemek Joseph ibn al'Aish ordezkatu zuen Alcaláko rabbi. Zortzi urte eman zituen postuan Talmuden iraskaslea ere izanik.

Gaztelako Gerra Zibilean, Menahemek bere ondasunak galdu eta Toledoran joan zen non Samuel Abravanelen babesa izan zuen. Ikasteari ekin eta Toledon 1385eko uztailean hil zen.

*Zedah la-Derek*
----------------

Abravanelen omenez, Menahemek *Zedah la-Derek* (Ferrara, 1554) idatzi zuen. Lege-kode hau nahiko bitxia da, sarreran azaltzen denez, printzeekin eta juduak ez direnekin harremanak dituzten maila goreneko juduentzat eginda dagoelako. Hori dela eta, ez da oso zorrotza. Gainera, ez da oso zabala: oinarrizko legeak baino ez du azaltzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ernest Renan; Adolf Neubauer. *Ecrivains Juifs.* , 361 or..
2. ↑   Kayserling, Meyer. *Geschichte der Juden in Spanien und Portugal.* , 84 or..
3. ↑  *Zedah la-Derek* (Ferara, 1554)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6816412
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73106814
* ISNI: 0000 0000 7695 3028
* BNF: 16621761t (data)
* GND: 121059286
* LCCN: n95086345
* SUDOC: 244228906

 |

* Wd Datuak: Q6816412
Grabazio-estudio profesional baten kontrol-gela.
**Grabazio-estudioa** soinua grabatzeko xedea duen gela intsonorizatu eta akustikoki egokitua da. Grabazio-estudioa soinua, harmonia, melodia, tinbrea, tonua, musika hobetzeko beste funtzio askoren artean grabatu eta aldatzen dituen gailu teknologikoen multzoa da.

Deskribapena
------------

Estudio arrun bat elkarrengandik akustikoki isolatuta dauden bi gela edo ganbarek osatzen dute:

* **grabazio gela** (edo **estudioa** besterik gabe), soinua grabatzeko pentsatua, mikrofonoz hornitua eta kontrol gelara bidaltzeko lineak;
* **kontrol-gela**, non grabatzeko eta ondorengo soinua prozesatzeko erabilitako ekipoak kokatzen diren (nahaste-mahaia, multipistak, ordenagailuak, prozesu-rackak, monitore-ekipoak, etab.).

Bere diseinuaren alderdirik garrantzitsuenetako bat intsonorizazioa da, kanpoko soinua ez dadin barneratu eta grabaketetan oztopatu. Hau hainbat material bereziren aplikazioaren bidez lortzen da (xurgatzaileak eta isolatzaileak) eta aire-ganberak erabiliz. Bestalde, material hauek barnean baldintza akustiko zehatz batzuk lortzeko ere erabiltzen dira, hala nola, erreberberazio-denbora batzuk, soinu-eremuaren difusioaren optimizazioa, uhin geldikorrak sortzea prebenitzea, etab.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Celeste** plataforma generoko 2018ko bideojoko entzutetsua da. Maddy Thorson eta Noel Berry bideojoko sortzaile kanadarrek sortutakoa. Hasieran, bideojokoa prototipo gisa sortu zen, lau egunetan, jam batean, eta, gero, bertsio oso batera hedatu zen. Celeste 2018ko urtarrilean argitaratu zen Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4, Xbox One, macOS eta GNU/Linux plataformetarako.

Jokatzeko modua
---------------

Pantaila irudia.
Celeste plataforma-bideojoko bat da. Jokalariak Madeline izeneko gazte bat kontrolatzen dumendi batean gora doala, hainbat oztopo hilgarri saihestu beharko ditu. Pareten artean jauzi egiteko ahalmenaz gain, jauzi baten erdian gelditu eta edozein norabidetara inpultsoa egiteko gaitasuna du Madelinek. Mugimendu hori behin bakarrik egin daiteke, eta kargatu egin behar da, bai lurrean lurreratuz, bai zenbait objektu kolpatuz, hala nola kristal berretzaileak erabilita.

Tontorrera bidean aurkitzen diren maila bakoitzean, jokalariak mekanika osagarriak aurkituko ditu, hala nola, hegaldi labur bat egiteko aukera ematen duten kaiak edo lumak, eta objektu hilgarriak, hala nola arantzak,

Maila bakoitzean ezkutatuta daude hautazko marrubiak, plataforma ubide zailak gainditzean lortzen direnak. Gainera, kasete-zintak desblokeatu egiten dituzte zenbait mailatako "B aldeko" aldaerarik gogorrenak eta jolasaren atzeko edukira iristeko erabiltzen diren bihotzak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Gamerauntsia. «Mendi Zerutiarra: Celeste-ren igoeraz euskaraz goza ezazu!» *gamerauntsia.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-21).
2. ↑   Matulef, Jeffrey.  (20 de julio de 2016). *Towerfall dev's next game Celeste recalls Super Meat Boy.*  *Eurogamer*.

Kanpo estekak
-------------
**Hugo Sánchez** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1958) futbolari profesional ohia da.

Bizitza
-------

Odontologia ikasi zuen Mexikoko Unibertsitate Autonomoan, eta futbolari gisa Pumas taldean hasi zen jokatzen. Hirugarren mailan ari zela, golegile nagusia izan zen, eta, horri esker, gora egin zuen taldearen barruan. 1975ean Cannesko Txapelketan aritu zen, eta han ere gol gehien sartu zituena bera izan zen. Hala, hamazazpi urte zituela, jadanik ospetsu zen Mexiko osoan, eta kazetariek *el niño de oro* (*Urrezko Mutikoa*) esaten zioten. 1975ean, Panamerikar Jokoetako olinpiar taldearekin irabazle izan zen, eta ondoren, Montrealgoetan parte hartu zuen. Joko haien ondoren Mexikora itzuli zen, eta Pumas taldearen talde nagusian hasi zen.

1981ean Atlético de Madrid taldeak kontratatu zuen, eta hasiera zaila izan bazuen ere, arrakasta handia lortu zuen Espainian. 1985. urtea izan zen talde horretan egin zuen azkena eta golegile nagusia izan zen. Mexikora itzuli zen, Pumas taldera, baina berehala Real Madril taldeak hartu zuen. Madrilgo talde horrekin bost Liga Txapelketa irabazi zituen (1986, 1987, 1988, 1989 eta 1990), Errege Kopa bat 1989an, UEFA kopa bat 1986an, eta Superkopa bat 1991n.

Real Madrilgo jokalari zela 250 gol egin zituen, eta Ligako golegile nagusia izan zen hiru alditan. 1990-1991 denboraldian 15 alditan bakarrik jokatu ahal izan zuen, eta 12 gol besterik ez zuen egin, bi lesio izan baitzituen. Hurrengo denboraldian ere ez zituen partida asko jokatu, Real Madril taldeko zuzendaritzak ez jokatzeko isuna ezarri baitzion, UEFAko partida batera joan nahi izan ez zuelako. 1992an, Mexikoko América taldera joatea erabaki zuen, baina hurrengo urtean Espainiara itzuli zen Rayo Vallecano taldean aritzeko asmoz. Azken talde horretan ez zen ondo ibili eta Mexikora itzuli zen. 1996an utzi zuen futbol profesionala.

FIFA 100 zerrendan (bizi diren futbolari onenen zerrenda) dago, bai eta FIFAko adituek osatzen duen XX. mendeko 50 Jokalari Onenak zerrendan ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hugo Sánchez*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)** Hugo Sánchezen ibilbidea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487155
* Commonscat Multimedia: Hugo Sánchez

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2269800
* ISNI: 0000 0000 5396 5544
* BNE: XX5380492
* LCCN: no2008021866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05258/eu\_s\_0772/s0772

 |

* Wd Datuak: Q487155
* Commonscat Multimedia: Hugo Sánchez
**Champlain aintzira** Estatu Batuak eta Kanada arteko mugan kokaturik dagoen aintzira bat da. 

1989an UNESCOk Biosfera erreserba izendatu zuen *Champlain-Adirondack* izenarekin.

Geografia
---------

Aintziraren gehiengoa Estatu Batuetako New York eta Vermont estatuetan dago, baina iparraldea Kanadako Quebec probintzian sartzen da. Nahiko luzea da itxuran eta 1.331 km2-ko azalera du. Estatu Batuetako ibai askoren urak jasotzen ditu eta Champlain aintziratik 

Richelieu ibaia ateratzen da iparralderantz. Richelieu ibaia San Laurendi ibai handira iristen da eta hau San Laurendi golkoan itsasoratzen da.

Aintziraren barnean 80 uharte inguru daude, aipagarrienak Grand Isle, North Hero eta Isle La Motte dira, hirurak ere Vermont estatuan daudenak.

Ekologia
--------

Nekazal eremuan kokaturik dagoenez eutrofizazio maila handia du eta 1996an fosforo maila jeisteko proiektua jarri zen martxan.

Ubarroien kopurua oso handia da, 14.000-16.000 ale daudela estimatzen da (2010). Aintzirako arrain kopurua ikusita ubarroiak 3.000 inguru izatea hobetsi zen. Kontuan izan behar da aurrez 1940 eta 1950 hamarkadetan DDTaren erabilerak ubarroiak ia desagertzea ekarri zuela, konposatu kimiko horrek arrautzen oskola hauskorra bihurtzen baitzuen. Delawareko kaioen kopurua ere gehiegizkoa da. Espezie hauek gutxitzeko bestelako espezie batzuk ekarri dira, hauek ere DDTaren ondorioz alde egin zutenak, hala nola; amiltxori arrunta, koartzatxo itzaina eta lertxun urdina.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
*Loss and Regeneration* (1993)
**Joël Shapiro** (New York, 1941eko irailaren 27a) estatubatuar eskultorea da.

Sorterrian egin zituen arteko ikasketak. 1970ean egin zuen bakarkako bere lehen erakusketa Paula Cooper galerian. Shapiroren hasierako lanetan garai hartan artean nagusitzen ari zen joera minimalistaren kutsua nabarmentzen da, molde geometriko soilak eta bere lanen osagaiak oinen gainean jarri ordez zuzenean lurrean jartzeak erakusten duenez. Dena dela, eta oro har, joera horrekin lotua izan bada ere, ezin uka daiteke minimalismotik urrundu zela zenbait ezaugarritan. Adibidez, bere obra figuratiboetan erreferentzia psikologiko garbiak erakusten ditu, eta ildo narratibo garbi bati jarraitzen dio. Teknika eta materialetan ere aldendu zen minimalismotik, brontze urtua edo harri landua erabiliz osatu baitzituen bere obrak. 1980-1990 hamarraldietan zurezko eskulturak landu zituen nagusiki, material horrek eskaintzen zizkion aukera plastiko apartengatik. Garai horretako bere obretan, bai brontzezkoetan bai zurezkoetan, lauki zuzen trinkoak agertzen dira osagai nagusitzat, grabitate-indarrari aurre egiten dioten konposizio dinamikoetan. Aipagarria du, besteak beste, *Izengabea* (1991) eskultura, brontzez egindako irudi hustua. Shapirok hainbat sari lortu ditu bere karreran zehar, eta munduko areto nagusietan egin ditu erakusketak. Bere obrak nazioarteko bilduma ospetsuenetan jasota daude.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Joël Shapiro*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q461178
* Commonscat Multimedia: Joel Shapiro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 279149294084180520524
* ISNI: 0000 0001 1879 8223
* BNE: XX1120517
* BNF: 11992330z (data)
* GND: 11942083X
* LCCN: n82092331
* NLA: 36545316
* Tabakalera ID: 76642
* CiNii: DA09489624
* SUDOC: 07033045X
* ULAN: 500118704
* RKD: 97483
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05381/eu\_s\_2004/s2004

 |

* Wd Datuak: Q461178
* Commonscat Multimedia: Joel Shapiro
**Julia Chávarri Otero** (Cenicero, Errioxa, 1932-Gasteiz, 2011ko otsailaren 5a) hasieran moja izan bazen, gero utzi zuen eta gizarte langile bezala Gasteizen oso ezaguna egin zen. Bere lan nagusietariko bat ijito herriko pertsonekin egin zuen nahiz eta bera payo izan; zentzu horretan Arabako ijitoentzat erreferentziako elkartea den Gao Lacho Dromen zuzendaria izan zen. Bizitza osoa lan horri eman zion. 1984an Gasteizko Udalak giza-eskubideen "Jesús de Galíndez" saria eman zion.

Biografia
---------

Julia Chávarrik Irakasle ikasketak, Arte Ederrak eta Gizarte Lana ikasi zuen. 1968an, artean moja izanik, Caritasen, Gasteizko ijitoekin lanean hasi zen. Urte haietan ijitoen herriaren bizi baldintzak oso gogorrak ziren eta haien bizimodua hobetzeari ekin zion. Bere lehenego lanak Jauregien Landetan zeuden txaboletan izan ziren; orduan bi erlijiosoren laguntza izan zuen: José Ignacio Alberdi eta José Luis Zabalza. 1970 Julia Chavarrí moja izateari utzi zion.

70. hamarkadaren hasieran, garaiko hiriko alkateak, Manuel Maria Lejarreta Gao Lacho Drom auzoaren kokapena erabakitzeko, ijitoen patriarkekin bildu zen. Toki horretan hamaika urte egon ziren, baina baldintzak gero eta okerragoak ziren eta 1981etik 1983ra utzi zuten. Jose Angel Cuerda alkate berriaren laguntzaz, Udalak prestamu bat eskaini zuen familia horiei hiriko auzo desberdinetan, batez ere Sansomendin, etxeak eskaintzeko. Urte batzuk geroago, Julia Chavarrík eta Bartolomé Jiménezek, azken hau ijitoen elkarteko presidentea, Erriberabeitiko Melledes herri hustua erosi zuten bertan langabezian zeuden ijito gazteentzako lan-tailerrak antolatzeko. Halaber, drogomenpekotasuna pairatzen zuten gazteentzako birgaitze terapia taldea ere sortu zuten. 

2011ko otsailaren 5ean hil zen, 79 urte zituelarik. Cenizeron lurperatu zuten.

Sariak
------

* 1984an Gasteizko Udalak giza-eskubideen "Jesús de Galíndez" saria.
* 1991n Eusko Jaurlaritzaren Sustatu Saria Gao Lacho Drom elkarteari.
* 2011n Gasteizko Udalak Ohorezko Hiritarra izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Gao Lacho Drom elkartearen webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**: Gasteizko Ohorezko Hiritarraren izendapena jaso zuen uneari buruzko bideoa.
* **(Gaztelaniaz)**: *Emakunde* aldizkarian Gema Agúndezek idatzitako artikulua.Gema AgúndezekGema AgúndezekGema Agúndezek

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47517114

 |

* Wd Datuak: Q47517114
**Fair use** (*zentzuzko erabilera*) Estatu Batuetako legediko termino bat da, egile eskubideak edo marka erregistratuak bortxatzearen salaketen aurkako defentsan erabiltzen dena. Marka erregistratuez aritzerakoan, Estatu Batuetako auzitegiek lau faktore izaten dituzte kontuan zentzuzko erabileraren defentsa baliozkoa den erabakitzeko:

* Erabileraren intentzioa eta izaera.
* Egile eskubidedun lanaren jatorria.
* Erabilitako zatiak lanean duen garrantzia.
* Erabilerak lanarekiko merkatuan duen eragina.

Marka erregistratuen kasuetan, erabiltzaileak izen deskriptibo, geografikoki deskriptibo edo pertsonaleko marka bat erabiltzen ez duela frogatu behar du, baizik eta bere ondasunak edo zerbitzuak deskribatzeko, hauen jatorri geografikoa deskribatzeko edo enpresa zuzentzen duen pertsona izendatzeko baino ez duela erabiltzen.

Babestutako lanen erabilera zuzena
----------------------------------

Lanen gaineko egile eskubideek badituzte muga batzuk. Zentzuzko erabilera da garrantzitsuenetako bat. Zentzuzko erabilera kontsideratzen da kritika, iruzkin deskriptiboak, albisteak, irakaskuntza edo ikerketa egitea. Lan baten erabilera zentzuzkoa ote den erabakitzeko, faktore hauek izaten dira kontuan:

* Erabilera irabazi asmorik gabekoa eta hezigarria, edo komertziala den.
* Erabilitako lanaren zatia.
* Erabilera horrek babestutako lanarekiko merkatuan duen eragina.

*Fair use* erabilera euskal Wikipedian
--------------------------------------

2007ko abenduan euskarazko Wikipedian *fair use* delakoa ez erabiltzea adostu zen bozketa baten bidez.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Arrazoizko erabileraren inguruko testua
* **(Ingelesez)** Copyright eta Fair Use azalpenak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131562
* Commonscat Multimedia: Fair use

---

 |

* Wd Datuak: Q131562
* Commonscat Multimedia: Fair use
**46/1977 Legea, urriaren 15ena, Amnistiarena** 1977ko urriaren 15ean Espainian promulgaturiko amnistia legea izan zen, estatu horren urte hartako hilaren 17ko aldizkari ofizialean argitaratu eta indarrean sartu zena.

Preso politikoen amnistia ezartzen zuen lege honek 1976ko abenduaren 15a baino lehen egindako ekintza politikoak, matxinadak, sedizio ekintzak eta laguntza ukatzeak barkatu zituen, Espainiako trantsizioa sendotzeko asmotan.

Lege honen ondorioz, Espainiako epaitegiek ezin dituzte Gerra Zibilean eta frankismoan egindako genozidio ekintzak eta nahitaezko desagertzeak epaitu. Human Rights Watch eta Amnistia Internazionala erakundeen ustetan, nazioarteko zuzenbidearen aurkakoa da, horrelako delituak ezin direlako preskribatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Ley 46/1977, de 15 de octubre, de Amnistia.*  Boletín Oficial del Estado.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La ONU amonestó tres veces a España por la Ley de Amnistía» *Público*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753327
* **Identifikadoreak**
* BOE: BOE-A-1977-24937

 |

* Wd Datuak: Q3753327
**Tengiz Kitovani** (Tbilisi, 1938ko ekainaren 15a - 2023ko azaroaren 13a) georgiar militar eta politikaria izan zen.

1990eko hamarkadaren hasieran sartu zen politikan, Georgiaren independentzia-mugimenduan. Zviad Gamsakhurdia presidentearen aliatua izan zen eta Georgiako Kontseilu Goreneko kide hautatu zuten. 1990eko abenduan Gansakhurdiak Guardia Nazionala sortu eta Kitovani buruzagi izendatu zuen. 1991ko abuztuan, biak izan ziren aurrez aurre. Kitovani kargutik kendu zuten, baina bere tropekin Tbilisitik kanpo gotortu zen.

1991n Kitovanik, Tengiz Siguak eta Jaba Ioselianik estatu kolpe bortitza eman zuten eta urtarrilaren 2an Gamsakhurdia kargutik kendu eta Miltar Kontseilua ezarri zuten herrialdea gobernatzeko. Eduard Xevardnadzeri deitu zioten trantsizio gobernu baten buru izateko, eta Kitovani Defentsa ministro eta lehen ministrorde izendatu zuten.
1992an Abkhaziari eraso zion eta hamahiru hilabete iraun zuen gerra hasi zen. Xevardnadzerekin gatazkan sartu zen, eta 1993ko maiatzean kargutik kendu zuten, nahiz eta bere boterearen zati bat mantendu zuen. 1995ean Abkhaziari eraso egiten saiatu zen berriro, baina Georgiako poliziak atxilotu egin zuen eta zortzi urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. 1999an Xevarnadzek indultua eman zion. Kitovani Moskura joan zen orduan, eta 2012ra arte ez zen Georgiara itzuli.
**Aqil Agha al-Hasi** (arabieraz: عقيل آغا الحاسي‎, izena *Aqil*, *Aqila*, *Akil* edo *Akili* ere idatzia; militar titulua batzuetan *Aga* idatzita) (1870ean hil zen) Palestinako iparraldeko gizon indartsua izan zen XIX. mendearen erdialdean, otomandarren mendean. Hasiera batean militar irregular arabiarren komandantea izan zen, Hawwara tribua bezala ezagutzen dena, Akreko gobernadore otomandarren zerbitzura. Galilean izan zuen eragina handitu egin zen Transjordaniako Beni Sakhr eta Anizzah tribu boteretsuekin aliantzak sendotu ahala, eta Egiptotik langabezian zeuden beduino irregularrak errekrutatu zituen bere irregular taldean, handik aurrera Hanadi tribu bezala ezagutzen zena. Bere gizonek eta Mendebaldeko bidaiariek ausarta, maltzurra eta karismatikoa zela ezagutzen zuten, Galileako *de facto* agintari gisa igotzen lagundu zuten ezaugarri guztiak. 

Bere aginte osoan, Aqil-ek gutxienez nominalki Otomandar Inperioaren zerbitzuan egon zen, eta horrek ordaindu zion Palestinako iparraldeko errepideak beduinoen erasoetatik babesteagatik eta eskualde horren segurtasuna mantentzeagatik. Bertako biztanleriari bere bidesaria ere ezarri zion haien segurtasuna bermatzearen truke. Europako gobernuekin zituen adiskidetasun harremanak, neurri batean, Galileako tokiko kristau eta judu komunitateak babesteagatik izan ziren, Sirian otomandarren 1860ko sarraskietatik Nazareth babesteagatik barne. Aqilek agintariekin zuen harremana tentsoa zen orokorrean eta zuzenean edo zeharka matxinatu zen bertako ordezkarien aurka. Harreman haustura horren ondorioz, Aqil-en lana maiz eten egiten zen bere jarduerak edo eraginak agintariak asaldatzen zituenean eta gero berrezartzen zen bere zerbitzuak behar zirenean. Hil zenerako, bere eragina nabarmen murriztu zen. I'billin bere Galileako gotorlekuan lurperatu zuten.

XI. mendearen hasieratik Palestina otomandarren menpe egon zen bitartean, zuzeneko administrazio inperialaren agintea zalantzan jarri zuten tokiko buruzagi batzuek, XVII eta XIX. mendeen artean tokiko gaietan eragin handia izan zutenak. Inperioa Krimeako Gerran sartuta zegoela, eremuan Zahir al-Umarrek Galilean (1730–1775) agintearen ondorioz sortu zen botere hutsunea, Ahmad Pasha al-Jazzarren agintea (1776–1804). eta Muhammad Aliren agintea (1831–1840), Aqilek bete zituen.  Aqil-en heriotzak Palestinan otomandar zentralizaziorako azken tokiko oztopoaren amaiera irudikatu zuen.

Beste arazo bat da ezen, curriculuma ez bada programa arrunteko curriculumaren berdintsua, ikasle eta guraso asko kezkatu egiten direla, ikasketa akademikoetan «atzean geratuko» diren beldurrez.

Horrek ez du esan nahi errendimendua ezin denik batzuetan hobetu estrategia kontziente baten bidez; adibidez, goitik behera datorren pilota zer altueratan hartu gomendatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Van Der Steen, "Case Study 1: Akila Agha".
2. ↑  Schölch, 1984, pp. 459–462.
**Kafr Qud** (arabieraz **كفر قود**) *Kafr Qūd*, Palestinako Zisjordanian, Jeningo Gobernazioan, dagoen herri bat da, Jordan Haranaren iparraldean, Jeninetik mendebaldera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren (PCBS) erroldaren arabera 1.540 biztanle zituen 2017an.

Geografia
---------

Kafr Qud Dothan haranaren iparraldean dago, Jabal Shibli mendiaren azpiko sakanean. Batez beste 330 metroko altuera du itsas mailatik. Herrian barna igarotzen da Bir al-Balad erreka. Al-Hashimiya eta Jenin lotzen dituen errepidetik hegoaldera dago, eta herririk hurbilenak dira Kufeirit hego-mendebaldean, al-Manshiyya hegoaldean eta Burqin ekialdean dira.

Historia
--------

Herria antzinako kokaleku batean dago, eta haitzean zizelkatutako zisternak eta garai askotako zeramika aztarnak aurkitu dira, ekialdeko erromatarren garaikoa ere.

Kafr Qud, Palestinako gainerako lurraldeak bezala, 1517an Otomandar Inperioan sartu zen, eta 1596ko erroldan herria Kafr Qud izenaz agertzen da Nabluseko *liwà*ko Jabal Sami *nahiya*n.

1948ko okupazioa gertatu eta 1949ko armistizio akordioak sinatu ondoren, Kafr Qud Jordanian egokitu zen, baina 1967ko Sei Eguneko gerraz geroztik Israelgo agintepean dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Table 26 (Cont.): Localities in the West Bank by Selected Indicators, 2007.*  Palestinian Central Bureau of Statistics.
2. ↑   «Kafr Qud - Jinin - كفر قود - Palestine Remembered» *www.palestineremembered.com* (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Zerṭāl, Ādām.  (2004-01-01). *The Manasseh Hill Country Survey: The Shechem Syncline.*  BRILL ISBN 978-90-04-13756-1. (Noiz kontsultatua: 2023-11-18).
Kurtzeganeko zutarriaren atzean ikusten den mendigune karstikoa da Itxina. (Atzerago, eskuinetara, Gorbeiako tontorra ikusten da.
**Itxina** Gorbeiako natura parkearen barruan eta Orozkoko udalerrian kokatuta dagoen mendigune karstikoa da. 5 kilometro koadro du Itxinako haran karstikoak. Haran honen barruan hainbat troka, leize, zulo eta ur jauzi daude, dena pagoz josita. Ospe handia du Supelegor leizeak, baita Atxulaur izeneko ate naturala ere. 1995ean Babestutako Biotopo izendatu zuten.

Mitologia ugari ere badago Itxinako mendilerroaren inguruan. Mariren bizilekuetako bat izan da Itxina. Horrez gain, aipatzekoa da Itxinan bertan zortzi saguzahar espezie baino gehiago bizi direla.

Mendi nagusiak
--------------

Tontor nagusia Lekanda (1.302 metro) da eta mendigunearen ekialdean dago. Bere ondoan Igalirrintza (1.296) tontorra du iparraldean. Hegoaldean bestela Gorosteta (1.261 metro) eta Ipergorta (1.235 m) tontorrak daude, mendebaldean Altipitatx (1.172 metro) eta iparraldean Axkorrigan (1.095 metro).

Itxinako zeharkaldia
--------------------

Pagomakurreko aterpetxetik abiatuta ipar-ekialdean, Atxulaur ate naturaletik igarotzen da ibilbidea. Bertatik mendigunearen bihotz labirintikoa zeharkatzen da Lezabaltz, Arkuaxpe, Pozugorri eta Elorrebakarretik Lexardiko kortaraino. Hortik iristen da Kargaleku izeneko atakaraino, hegoaldean, Arrabako landak gurutzatuz Arrabakoateraino. Zeharkaldia amaitzen da Pagomakurerra itzuliz. 7.4 kiloemtroko luzera dauka guztira, 340 metroko desnibela metaturik eta 2 orduko iraupena.

Axkorriganeko ubidea
--------------------

1945ean langile talde batek jardun izan zuen Itxinako zentral hidroelektrikoa sortzeko proiektuan, Ugaoko Pradera Hermanos S.A. enpresarako. Egitasmoak *"Proyecto de aprovechamiento hidroeléctrico de la cuenca superior del río Ibarra. Arroyos: Aldabide, Sinsieta, Txarritxabaleta, Ubidesasi, Errekagatxo, Pagaluce, Maspilora"* gaztelerazko izena zeraman, beti ere enpresa argindarraz hornitzeko helburuarekin. Ingenieritza lan handi honek barne hartzen zituen presa bat, 9 kilometrotako ubidea eta zentral hidroelektrikoa Usabel. Ez zen azkenean martxan ipini ahal izan, baina ubidearen aztarnak ikusten dira gaur egun ere Itxinako horman Urigoitiko auzoan eta jarraipena Usabel alderuntz hutsik dagoen presaraino. Bertan behera utzi zuten abentura 1957an. Langileen artean bi ugaotar zeuden alde batetik eta beste hamar pertsona bestetik, aragoiarrak eta andaluziarrak zirenak. Zailtasun tekniko handiak zirela-eta, teleferiko modukoa ere eraiki zuten Itxinako hormatik Usabeleraino.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Parque Natural de Gorbeia". Travesía de Itxina. Iñigo Muñoyerro eta Fernando J. Pérez. SRB 2009.
2. ↑   *"La odisea del canal de Axkorrigan"* (Deia).

Bibliografia
------------

* "Itxinako azken artzaina". Fernando Pedro Pérez. Arrain, 2009. ISBN 978-84-92401-43-7.

Ikus, gainera
-------------

* "Itxinako Behe-Lainoak"

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Itxinako deskripzioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259915

 |

* Wd Datuak: Q12259915
**Pornhub** pornografia bideoak partekatzeko webgune pornografiko bat da. Montrealen sortu zen 2007an. 2010eko martxoan hainbat webgune pornografikoren jabe den MindGeek (orduan Manwin izenarekin ezaguna) enpresak erosi zuen konpainia.

Nahiz eta webgunea nazioartean eskuragarri egon, zenbait herrialdek gunerako sarbidea blokeatu egin dute, hala nola Filipinek, Pakistanek, Txina kontinentalak eta Indiak. Pornhubek errealitate birtualeko pornoa eskaintzen du, beste produktu batzuen artean. Horrez gain, Pornhub Sariak antolatzen ditu urtero. 2020ko ekainean Pornhub munduan trafiko handien zuten webguneen artean 10.a zen, eta helduentzakoen artean 3.a zen XVideosen eta XNXXen atzetik.

Hala ere, Pornhuben jarduerak gatazka ugari sortu ditu, besteak beste onarpenik gabeko eduki pornografikoak ostatatzeagatik. Gainera, konpainiak kritika ugari jaso ditu arazo horiei konponbide motela edo ezegokia emateagatik. Hori ez ezik, 2020an Visa eta Mastercard ordainbide enpresek Pornhubi betoa jarri zioten haurren abusu eta bortxatze bideoak eskaini dituela egiaztatu eta gero.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Visa y Mastercard vetan a Pornhub tras confirmar que ofrece vídeos de abuso infantil y violación» *La Vanguardia* 2020-12-11 (Noiz kontsultatua: 2020-12-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q936394
* Commonscat Multimedia: Pornhub

---

 |

* Wd Datuak: Q936394
* Commonscat Multimedia: Pornhub
**Hezkuntza Palestinako Estatuan** Gazako zerrendako eta Zisjordaniako hezkuntza-sistema da. Palestinako Hezkuntza eta Goi Hezkuntzako Ministerioak kontrolatzen du. Palestinan hezkuntza oso hedatuta dago: 2003an bertako gazteei egindako kontsulta baten arabera, 10 urtetik 24 urtera arteko palestindarren % 60ak hezkuntza haien lehentasun nagusia zela uste zuen. Gazteen (15-24 urte) alfabetatze-indizea % 98,2 da; alfabetatze-tasa orokorra % 91,1 da.

Hezkuntza-sistema
-----------------

Genero-banaketari dagokionez, hiru ikastetxe mota daude Palestinan: mutilentzako ikastetxeak (% 37), neskentzako ikastetxeak (% 35) eta ikastetxe mixtoak (% 29).

Palestinako hezkuntza-sisteman, derrigorrezko oinarrizko hezkuntzak hamar urteko iraupena du, 1. mailatik 10. mailara. Bi etapa bereizten dira: prestatze-etapa (1. mailatik 4. mailara arte) eta ahalduntze-etapa (5. mailatik 10. mailara arte). Bigarren hezkuntza 11. eta 12. mailetan gauzatzen da eta bi mota nagusi daude: bigarren hezkuntza orokorra eta lanbide-heziketa. Goi-mailako hezkuntzari dagokionez, 11 unibertsitate daude (10 pribatu eta publiko bat).

Oinarrizko hezkuntza
--------------------

### Prestatze-etapa

2005-06 eskola-urtean, prestatze-etapan 383.748 ikasle (195.618 mutil eta 188.130 neska) zeuden. Horietatik 238.500 (ikasle guztien % 62) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden; 109.419 ikasle (% 29) UNRWAk (Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziak) kudeatutakoetan; eta 35.899 ikasle (% 9) ikastetxe pribatuetan.

### Ahalduntze-etapa

2005-06 eskola-urtean, ahalduntze-etapan 569.873 ikasle (296.247 mutil eta 283.626 neska) zeuden. Horietatik 398.672 (% 70) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden; 145.133 (% 25) UNRWAk kudeatutakoetan; eta 26.068 ikasle (% 5) ikastetxe pribatuetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5341209
* Commonscat Multimedia: Education in the State of Palestine

---

 |

* Wd Datuak: Q5341209
* Commonscat Multimedia: Education in the State of Palestine
**Mary Ellen Richmond** (Belleville, Illinois, 1861eko abuztuaren 5a – New York, 1928ko irailaren 12a) Gizarte Langintzaren aintzindaria eta soziologoa izan zen.

Biografia
---------

Bere aita Henry Richmond gurdientzako burdingilea zen, eta ama, Lavinia Harris Richmond, bitxisaltzaile baten alaba. Zazpi urte zituela bere gurasoak hil ziren tuberkulosiak jota, eta ordutik bere hiru anaiekin batera amonaren etxean bizi behar izan zuen Baltimoren (Maryland).

Amaren aldeko amona alargunarekin eta bi izebekin hazi zien Richmond. Mehitable Harris, amona, sufragista zen eta bere grinagatik ezaguna. Boto eskubidearen, politikaren, espiritualitatearen eta gizartearen inguruan orokorrean hitz egiten zen ingurunean bizi izan zen.

### Ikasketak

Bere amonak ez zuen hezkuntza sistema tradizionalean sinesten, eta 11 urte izan zituen arte, etxean jaso zituen ikasketak. Ondoren eskola publikora pasa zen.

Etxean ikasten zuen bitartean, ahalik eta gehien irakurtzen saiatzen zen Richmond.

1878an eskola graduatua lortu zuen, 16 urte zituela. Honen ondoren, New York-era joan zen izeba baten etxera. Izeba hau gaixotu eta hil egin zen, eta Richmond pobrezia egoeran geratu zen. Pobrezian bi urte bizi ondoren, Baltimorera itzuli zen, eta han lanean hasi eta Eliza Unitarioan parte hartzen hasi zen.

### COS

1888an, diruzain moduan lana eskatu zuen Charity Organization Society (COS) zelakoan. Erakunde hau AEBtako hainbat hiritan zegoen, eta lehen erakundea izan zen Gizarte Langintza modu estrukturatu batean egiten. Txiroei, ezgaitasuna zuten pertsonei eta behartsuei laguntzen zitzaien. Erakunde honetan lanean hasi zenetik hil bitartean, Gizarte Langintzari emana aritu zen Richmond.

### Heriotza

Mary Richmond ez zen sekula ezkondu eta seme-alabarik ere ez zuen izan. Minbiziaren ondorioz hil zen.

Argitalpenak
------------

* Richmond, Mary Ellen (1899), *Friendly Visiting among the Poor*. A Handbook for Charity Workers, New York/London: MacMillan
* Richmond, Mary Ellen (1908), *The good neighbor in the modern city*, Philadelphia: J.B. Lippincott
* Richmond, Mary Ellen (1913), *A study of nine hundred and eighty-five widows known to certain charity organization societies in 1910*, New York City: Charity Organization, Russell Sage Foundation
* Richmond, Mary Ellen (1917), *Social diagnosis*, New York: Russell Sage Fundazioa.
* Richmond, Mary Ellen (1922), *What is social case work? An introductory description*, New York: Russell Sage Fundazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16692174
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34571593
* ISNI: 0000 0000 8371 2716
* BNE: XX1164820
* BNF: 125472200 (data)
* GND: 122977076
* LCCN: n50044726
* NDL: 00454159
* SNAC: w6ww7j4x
* SUDOC: 034750924
* BIBSYS: 90800013
* Open Library: OL316662A
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 26763

 |

* Wd Datuak: Q16692174