**Burruntzi**ak Odonata ordenako eta *Anisoptera* (grezierazko ανισος *anisos*, "ezberdinak" + πτερος *pteros*, "hegalak", atzeko hegoak aurrekoak baino zabalagoak direlako) subordenako intsektuak dira. Buru biribila, sabelalde luze eta mehea, lau hego garden eta zaintsu, eta omatidioez eratutako begi konposatu handiak dituzte. Beste odonatuei bezala, *sorgin-orratz*, *mariburduntzi* eta *mariorratz* izenak ere ematen zaizkie euskaraz. Berriki, Epiprocta subordena sortzea proposatu da, *Anisoptera* eta *Anisozygoptera* subordenetako familia guztiak sartzeko.

Askotan sorgin-orratzekin (Zygoptera) nahasten dira, antzeko itxura dutelako, baina, ondoko ezaugarria kontuan harturik, helduak erraz bereiz daitezke: pausatzen direnean, anisopteroek gorputz alboetarantz jartzen dituzte hegalak, horizontalean, eta zigopteroek, berriz, atzerantz oblikuoki bertikalean. Horrez gain, anisopteroak gorputz handikoak eta hegaldi azkarrekoak dira, eta zigopteroak argalagoak eta delikatuagoak.

Biologia
--------

*Aeshna cyanea* naiadea, burruntzien larben ezaugarri nagusiak erakutsiz: zigopteroena baino gorputz potoloagoa du, eta atzealdeko trakeobrankiak falta ditu. Bizkarraldean hego-zorroak ageri dira.
Burruntzien larbak (naiade deitutakoak) ur gezetan bizi dira. Haragijale jeneralistak dira, tamaina egokiko harrapakinak ehizatzen dituztenak. Ondesteko organo baten bitartez hartzen dute arnasa. Zenbait hilabete edo urteren buruan, metamorfosia gertatuko da. Intsektu hemimetaboloak direnez, nahiko azkar burutzen da naiadearen eta helduaren arteko urratsa. Emergentzia esaten zaio prozesuari eta uretatik kanpo gertatzen da, ur bazterreko belar edo zurtoin batean esaterako. Azken muda horretan, "jantzi" zaharra (exubia) toraxeko alde dortsaletik urratuko da, eta imago heldugabea bertatik aterako da.

Emergentziaren ostean, imagoak ur bazterretik urruntzen dira zenbait egunez, heldutasun sexuala lortu arte. Intsektu hegalariz elikatzen dira; harrapakinaren tamaina da dietaren muga ia bakarra. Anisoptero tropikal batzuek igel txikiak, eta are kolibriak ere, harrapa ditzakete. Heldutasun sexuala eskuratutakoan, ur bazterretara itzultzen dira ugaltzera.

Sailkapena
----------

ITISen (*Integrated Taxonomic Information System*) arabera anisopteroak zortzi familiatan banaturik daude:

* Aeshnidae
* Austropetaliidae
* Cordulegastridae
* Corduliidae
* Gomphidae
* Libellulidae
* Neopetaliidae
* Petaluridae

Irudiak
-------

* Burruntziak Uliako parkean
* ArraArra
* Erruten potxingo bateanErruten potxingo batean
* Arazoekin jaiotzeko.Arazoekin jaiotzeko.
* ExubiarekinExubiarekin
* Geldirik landare bateanGeldirik landare batean

Erreferentziak
--------------

1. ↑    **Burruntzi* Hiztegi Batuan.* .
2. ↑   Grzimeck, HC; Bernard.  (1975). *Grzimek's Animal Life Encyclopedia.*  22 Detroit: Visible Ink Press, 348 or..
3. ↑   «Zehazki - UPV/EHU» *ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-09-19).
4. 1 2 3   Altonaga, Kepa. *Lehen animalia hegalariak: Txitxiburduntzi eta sorginorratzak (I).*  *Elhuyar* aldizkaria, 75. zenbakia, 1993ko irailak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-23).
5. 1 2   Altonaga, Kepa. *Lehen animalia hegalariak (II): Ur gezetako gargantua txiki horiek.*  *Elhuyar* aldizkaria, 76. zenbakia, 1993ko urriak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2019-09-27).
6. ↑   Altonaga, Kepa. *Lehen animalia hegalariak (eta III): Aireko maitale akrobatikoak.*  *Elhuyar* aldizkaria, 77. zenbakia, 1993ko azaroak 1, CC-BY-SA-3.0, aldizkaria.elhuyar.eus (Noiz kontsultatua: 2019-10-02).
7. ↑  Anisoptera, itis.gov

Ikus, gainera
-------------

* Odonatu familiak
* Euskal Herriko odonatu espezieak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80066
* Commonscat Multimedia: Anisoptera
* Wikispecies Espezieak: Anisoptera

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85039284
* NKC: ph203137
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 1609
* EOL: 2762968
* Fauna Europaea: 11840
* GBIF: 9747581
* ITIS: 101594
* NCBI: 6962
* WoRMS: 890522

 |

* Wd Datuak: Q80066
* Commonscat Multimedia: Anisoptera
* Wikispecies Espezieak: Anisoptera