recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ana Isabel de Roque Irache**, ezagunagoa **Ana de Roque** izenez (Madril, 1963ko abuztuaren 7a) madrildar kazetaria da.

Biografia
---------

Informazio Zientzietan lizentziaduna da (Kazetaritza adarra), Informazio Zientzien Fakultatean (Madrilgo Complutense Unibertsitatea).

Lan ibilbidea
-------------

1986an, karrera amaitu eta berehala COPEn hasi zen lanean. Ekoizpen- eta erredakzio-lanak egin zituen, eta irratiari lotuta egon zen hogei urtez baino gehiagoz, eta TVEko lanarekin uztartuta, 2007an RTVEko langile finko bihurtu zen arte.

1989an, Televisión Españolako albistegiak aurkezteko kazetari-sorta batean parte hartu zuen. Ez zuten postu horretarako hautatu, baina castingaren arduradunei atentzioa eman zien informatzeko zuen gaitasun handia, argitasuna eta naturaltasuna; beraz, hurrengo urtean Televisión Españolako *El tiempo* aurkezle-taldean sartu zen. Eguraldia *goizeko Telediarioa*n aurkezten hasi zen, gero *Telediario Fin de Semana* saiora pasatu zen eta gero *Goizeko Telediario*-ra itzuli zen, berriz ere Asteburuko *Albistegira* itzultzeko. Handik 24 horas kanalera eta lurralde-albistegietara pasatu zen, eta Telediarioko gainerako edizioetan, Telediario zein La 2 noticias-en ordezkapenak egin zituen, albistegiaren ondoren informazio-aurreikuspena egiten zenean.

Gero,informazio meteorologikoa prestatzen eta aurkezten jarraitu zuen 24 horas kanalean eta TVEren lurraldeko albistegietan, Katalunian eta Balear Uharteetan izan ezik, eta, gainera, El tiempo taldean ordezkapenak egiten jarraituta.

### Aro analogikotik digitalera

Ana de Roque lagun zuela, hainbat ikusle-belaunaldi igaro ziren, klariona eta arbela erabiltzen zuen Mariano Medina eguraldi emailearen sasoitik grafismo digitalaren zoragarrietara eta espazio-ontzietatik bidalitako lurreko eta zelesteetako irudietara. Aro analogikotik digitalera, inoiz huts egiten ez duten "hodei eta argi" anbiguoetatik hasi eta ia alemaniar zorroztasun eta zehaztasunetaraino eboluzionatu zen. Eta albistegietako denboraren sekzioarena, denbora ia bizitza propioa duen programa izan dadin. Ikusleek ateratako argazki bikainak eta oparituak ere erakusten dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** todobiografias.  (2022-08-25). «Ana De Roque Biografia» *Todo biografias* (Noiz kontsultatua: 2023-05-20).
2. ↑   Macías, Alejandro.  (2012-01-15). «Carta de ajuste: Ana de Roque» *Carta de ajuste*.
3. ↑   «El Tiempo - RTVE.es» *RTVE.es/eltiempo*.
4. ↑   «Ana de Roque Irache» *web.archive.org* 2003-08-04.
5. ↑   «Anexo 3, rectificación, empleados que obtienen fijeza en RTVE» *www.cgtrtve.org* 20 de agosto de 2007.
6. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ana de Roque y la evolución del tiempo en televisión» *La Vanguardia* 2013-08-30 (Noiz kontsultatua: 2023-05-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16301858

 |

* Wd Datuak: Q16301858
**Amedeo Avogadro** edo **Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregna e di Cerreto** (Turin, 1776ko abuztuaren 9a - Turin, 1856ko uztailaren 9a) fisikari eta kimikari italiarra izan zen.

Biografia
---------

*Mémoire*
Piemonteko familia garrantzitsu batean jaio zen eta 20 urterekin *zuzenbide kanonikoan* lizentziatu zen. Turinen abokatu lanetan hasi arren benetako grina fisikak sortarazten zion eta berandu izan arren fisika eta matematika ikasketak egin zituen. John Dalton eta Louis Joseph Gay-Lussacen ikerketak baliatuz bere izena daraman legea argitaratu zuen 1811ean.

1820an Turingo Unibertsitateak katedra bat sortu zuen berarentzako baina 1821ean Sardiniako erregearen aurkako iraultzan parte hartzeagatik unibertsitateko lanpostua utzi arazi zioten. Hala ere bere ikerketa zientifikoen garrantzia eta sona zela eta, 1833an bere katedra berreskuratu zuen.

Eredu atomikoen inguruan lan ugari egin zuen eta 1841ean ikerkuntza hauek biltzen zituen *Física dei corpi ponderabili* (edo *Trattato della costituzione materiale de'corpi*) liburua kaleratu zuen.

Teorien onarpena
----------------

Bere teoriek ez zuten beste munduko harrerarik izan, baina 1860an (Avogadro hil eta lau urtetara) Jacobus Henricus van't Hoffek erabat baieztatu zituen Avogadroren esanak baita bere legeari merezi zuen garrantzi eman ere.

Edozein sustantziaren mol batek duen molekula kopuruari Avogadroren zenbakia izena eman zitzaion fisikari italiarrak egindako lan eskerga onartze aldera.

Ikus, gainera
-------------

* Avogadroren legea
* Avogadroren zenbakia

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Amedeo Avogadro*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43476
* Commonscat Multimedia: Amedeo Avogadro

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 69034656
* ISNI: 0000 0000 8391 4641
* BNF: 12500597w (data)
* CANTIC: a11429598
* GND: 118651242
* LCCN: n82221396
* NKC: ola2002150419
* CiNii: DA13022414
* SNAC: w6rc0fv1
* SUDOC: 03422839X
* BIBSYS: 90257891
* UB: a1281640
* ICCU: LIAV049351
* Leopoldina: 1711
* Open Library: OL2392708A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00653/eu\_a\_6533/a6533
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q43476
* Commonscat Multimedia: Amedeo Avogadro
Condéko etxearen armarria, 1588 arte
Condéko etxearen armarria, 1588tik aurrera
**Condéko printzea** (horrela deitua Frantziako Aisne departamenduko Condé-en-Brie udalerriagatik), noblezia titulu frantziar bat da, jatorrian, Luis I.a Borboikoari emana, Antonio Borboikoaren anaia eta Henrike IV.a Frantziakoaren osaba. Frantziako Errege Etxearen adar txiki bat bezala, Condéko printzeek, garrantzi handi bat zuten.

Condéko printzeak
-----------------

1. Luis I.a Borboi-Condékoa (1569an hila)
2. Henrike I.a Borboi-Condékoa (1569-1588)
3. Henrike II.a Borboi-Condékoa (1588-1646)
4. Luis II.a Borboi-Condékoa (1646-1686) *Condé Handia* deitua
5. Henrike III.a Borboi-Condékoa (1686-1709
6. Luis III.a Borboi-Condékoa (1709-1710)
7. Luis Henrike I.a Borboi-Condékoa (1710-1740)
8. Luis Jose Borboi-Condékoa (1740-1818)
9. Luis Henrike II.a Borboi-Condékoa (1818-1830)

Luis Henrike II.ak seme legitimo bakarra izan zuen, Enghiengo Dukea, Vincennesen exekutatua izan zena 1804an, Napoleonen aginduz. Beste seme, anaia edo lehengusurik gabe, Borboi-Condéko leinua, Luis Henrike II.a 1830ean hil zenean amaitu zen

Condé jauregia
--------------

Condé jauregia (Hôtel de Condé), Condé familiaren Parisko etxea zen, Parisko VI. barrutian zegoena. Etxe hau, 1780 inguruan bota zen, antzoki bat eraikitzeko (Théatre de l'Odéon)

### Ikus, gainera

* Guisako Dukea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q895184
* Commonscat Multimedia: Princes of Condé

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 288155832957733490003
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q895184
* Commonscat Multimedia: Princes of Condé
**Ana Maria Naimasi** (Fiji, 1994ko otsailaren 21a), zazpiko errugbi-jokalari fijiarra da, eta Fijirentzat brontzezko domina olinpikoa lortu zuen Tokion.

Ibilbidea
---------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zazpiko errugbirako Fiji taldean izendatu zuten. Txapelketara joaterako, Naimasik nazioarteko 21 entsegu zituen lortuta.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Rugby Sevens NAIMASI Ana Maria - Tokyo 2020 Olympics» *olympics.com*.
2. ↑    *Naimasi expected to play a crucial role.* .
3. ↑  «Ana Maria Naimasi» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Ana Maria Naimasi» Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107688384

 |

* Wd Datuak: Q107688384
Bartolomeo Colleoni condottieroaren estatua.

***Condottieri*** (italierazko *condottieri*, «jornaleko soldaduak», *condotta,* «alokairu-kontratua», hitzetik; singularrean, *condottiero*) XIII. XIV. eta XV. mendeetan Italiako estatu-hirien eta aita santuen zerbitzuan ziharduten jornaleko soldaduen buruzagiak ziren. Carmagnola, Colleoni, Fortebraccio, John Hawkwood, Pergola, Piccinino, Trivulzio, Malatesta, Giovanni delle Bande Nere eta Francesco Sforza izan ziren condottieri ospetsuenetako batzuk. Suitzako gudari ordainduek eta estatu sendo berrietako armadek desagerrarazi zituzten XVI. mendean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273108
* Commonscat Multimedia: Condottieri

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124497002 (data)
* GND: 4164943-6
* AAT: 300236493
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q273108
* Commonscat Multimedia: Condottieri
**Andrew Ritchie** MBE (c. 1947) Brompton bizikleta tolesgarriaren asmatzailea da, eta Brompton Bizikleta konpainia Erresuma Batuko bizikleta fabrikatzaile handiena izatera bideratu du.

1995ean *Queen's Awards for Enterprise* saria jaso zuen eta 2009an Prince Philip Designers Award. Erreginaren 2010eko apirilaren 21eko urteurrenaren ohoretan, konpainiak *Queen's Awards for Enterprise*-ren bi sari jaso zituen - Berrikuntza eta Nazioarteko Merkataritza kategorietan. Bromptonek 100.000 bizikleta baino gehiago ekoiztu ditu eta 2008an 25.000 unitate lortu zituen Herbehereak, Amerika, Alemania, Japonia eta Eskandinavia bezalako merkatuetara esportatzea. Cambridgeko ingeniaritzako lizentziaduna, Ritchie Londresko paisaieko lorezaina bezala lan egiten ari zenean, 1976an, bizikleta tolesgarri baten ideia bururatu zitzaion, gero Brompton izendatu zuena. Bere diseinuak 1987ko apirilean Cyclex erakusketan egindako nazioarteko eremuaren aurkako 'Produktu onenaren saria' irabazi zuen. Bizikletaren garapenari eta fabrikazioari bere bizitza eskaini ondoren, 2005ean enpresaren egunerokotasunetik atzera egiten hasi zen, bere partaidetza murriztu zuen, eta orain Zuzendari Tekniko gisa dihardu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2846716

 |

* Wd Datuak: Q2846716
**Alizia Iribarren Andueza** (Elizondo, Nafarroa, 1976) AEKko irakasle ibilitakoa da Tuteran, pertsona helduak Alfabetatzeko eta Euskalduntzeko Koordinakunde horretan 2019tik koordinatzaile nagusia da.

Ibilbidea
---------

Elizondon jaio bazen ere, hamar urte zituenetik Tuteran bizi da. Bertan egin ditu 25etik gora urte AEKn: irakasle hazi zen; gero Erriberako arduraduna izan zen, eta bertatik bertara ezagutu eta parte hartu du Errigora ekimenaren sorreran; azken urteotan, Nafarroako AEKren koordinazio-lanetan aritu izan da. 2019ko urriaren 1etik, AEKren euskaltegietako ikasturte hasierarekin batera.

AEKren aurreko koordinazio-buru izan zen Mertxe Mugikak hiru zeregin utzi zizkio: batetik, hizkuntza politika ofizialak azkartzea. Bestetik, euskalduntzea: baliabide gehiago lortzea, eta administrazioa eta lan eremua euskalduntzea: "Hor berandu baino lehen azkartu behar da lana". Eta hirugarrenik hizkuntza eskubideen ageriko gabeziak. Baina Koronabirus pandemiak arazo larri berriak sortu zituen 2020an. Hezkuntzako beste alor batzuetan bezalaxe euskaltegietan ere ezinbestean egokitu behar izan zuten ikasketa prozesua egoera berrira. Aurrez aurreko eskolak egun gutxitan moldatu zituzten online emateko, baina ikasle guztiek ez zituzten baliabide egokiak eskura eta eziaalegin bereziak bideratu behar izan zituzten haiekin.

Euskaraldiaren balorazioan, Lorea Agirreren nahiz Maialen Lujanbioren hitzekin jostatuz, AEKren asmoak azaldu zituen, 2020ko abenduan: mota guztietako eragileak konpromisoetatik ekintzetara eramateko xedea, alegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Alizia Iribarren Andueza, dagoeneko hasi da AEKren koordinatzaile nagusiaren arduran - : Euskal Herriko AEK» *www.aek.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
2. ↑   «5. urteurreneko udazkeneko kanpaina abiatu du Errigorak» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2020-11-17).
3. ↑    Goikoetxea, Garikoitz. «Alizia Iribarren izango da AEK-ko koordinatzaile nagusia» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
4. ↑    «Azterketak egiteko zain, ikasturte berriaren kezkaz» *Euskal Irrati Telebista* 2020-05-05 (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
5. ↑   «Konpromisoetatik, ekintzetara; bazterretik, plazara - : Euskal Herriko AEK» *www.aek.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).
6. ↑    Andueza, Alizia Iribarren. «Konpromisoetatik, ekintzetara; bazterretik, plazara» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-12-03).

Ikus gainera
------------

* AEK
* Euskara

Kanpo estekak
-------------

* @AliziaAEK Twiiter kontua
* .Elkarrizketa: Korrikak herri gogo bat bistaratu du, eta kasu egin behar zaio Berria, 2022.04,15

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95593714

 |

* Wd Datuak: Q95593714
**Andunië** Tolkienen legendariumean, izen bereko badian, Andustarren dagoen portu bat da, eta, hasieran, Numenorreko hiririk garrantzitsuena, uhartearen hiriburua baitzen, eta hara iristen baitziren, nagusiki, Tol Eressëako Eldarren itsasontziak. Bere izenak, "Eguzkiaren tokia" esan nahi du quenya hizkuntzan. Elrosen ondorengo zen Silmariënen seme zen Valandili, lehen aldiz eman zioten Anduniëko jauna izeneko titulua, eta, bere ondorengoak, fededunen agintariak izan ziren, erresumako politiketan paper garrantzitsu bat betetzen jarraitzen dutenak.

Baina, Sauronen itzala Numenorren gainera iristen ari zenez, Armenelos, Andunië baino hiri garrantzitsu eta handiagoa bihurtu zen. Erresumaren amaiera aldera, gainontzeko fededunak, erregearen gizonek disidentetzat jo zituzten, eta asko, Romenna eta ekialdeko beste eskualde batzuetara erbesteratuak izan ziren, Anduniëko jaunak barne.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1098873

 |

* Wd Datuak: Q1098873
**Ana Laverón Simavilla** (Espainia, XX. mendea) ingeniari aeronautiko espainiarra da, ingeniaritza aeroespazialeko katedraduna eta E-USOC - Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroko zuzendaria.

Biografia
---------

1994an ingeniaritza aeronautikoan doktoratu zen Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskolan. Unibertsitate-zentro horretan bertan lortu zuen Ingeniaritza Aeronautikoko titulua, eta Ibilgailu Aeroespazialen Teknologian espezializatu zen.

### Ibilbide profesionala

1991tik 2009ra bitartean, irakasle aritu zen ESIAn. 1999tik 2002ra, irakasle gonbidatua izan zen, ikerketarako eta irakaskuntzarako lizentziarekin, Monterreyko (ITESM) Institutu Teknologikoan eta Goi Mailako Ikasketetan (Mexiko). 2009an, unibertsitateko katedradun izendatu zuten ingeniaritza aeroespazialaren arloan. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoko Ingeniaritza Aeronautikoko Goi Eskola Teknikoko (ETSIA) lehen katedraduna izan zen.

1999an Eragiketa Espazialen Euskarri Zentroan sartu zen, zuzendari laguntzaile eta koordinatzaile zientifiko gisa. 2005ean zuzendari tekniko izatera pasatu zen, eta 2006an eremu aeroespazialeko ikerketa-zentro horren zuzendaritza hartu zuen.

2004tik 2008ra, teknologia berrien eta sareko zerbitzuen errektoreordearen albokoa izan zen, UPMko errektoreordetzan. Eta Sustapen Ministerioko Aholku Batzordeko kidea da (2015- ).

*Tornado* izeneko katamaran olinpikoaren ertzean nabigatzeko haize-oihala optimizatzeko diseinu berriaren azterketa zuzendu zuen. Europako Espazio Agentziarako beste proiektu bat ere zuzendu zuen GeoFlow-en.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   Fernandez, Jose.  (2009-11-10). «ANA LAVERÓN ES LA PRIMERA CATEDRÁTICA DE LA ESCUELA TÉCNICA SUPERIOR DE INGENIEROS AERONÁUTICOS DE MADRID» *Aerotendencias*.
2. ↑    *Llistat-de-persones-expertes-de-l-ambit-de-l-Enginyeria-i-l-Arquitectura.* .
3. 1 2    *Curriculum abreviado..* .
4. ↑   «BOE.es - BOE-A-2009-16419 Resolución de 9 de septiembre de 2009, de la Universidad Politécnica de Madrid, por la que se nombra Catedrática de Universidad a doña Ana Laverón Simavilla.» *www.boe.es*.
5. ↑   Vaquerizo, Teresa.  (2017-04-30). «Destino Marte: las mujeres españolas que guían la carrera espacial | Actualidad» *S Moda EL PAÍS*.
6. ↑   «Portal de Transparencia» *transparencia.upm.es*.
7. ↑   «La Moncloa. 22/07/2015. Un grupo de expertos asesorará a Fomento en materia de infraestructuras y transportes [Prensa/Actualidad»] *www.lamoncloa.gob.es*.
8. ↑   Madridiario. «Nuevo diseño para la vela del catamarán olímpico Tornado» *Madridiario*.
9. ↑   «Universidad Politécnica de Madrid» *www.upm.es*.
10. ↑   InfoEspacial. «Premio de la ESA al E-USOC español» *Infoespacial*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116705594

 |

* Wd Datuak: Q116705594
1°31′48″N 10°6′36″W﻿ / ﻿1.53000°N 10.11000°W﻿ / 1.53000; -10.11000

**Alén Mendiko Parke Nazionala** (gaztelaniaz: *Parque Nacional de Monte Alén* Ekuatore Gineako Niefang mendikatean dagoen parke nazionala da. Bere hedadura 1.400 km²koa da. *Conraua goliath* anfibioa da bere espezie berezienetariko bat. Naturaren Kontserbaziorako Nazioarteko Erakundearen II. kategorian sailkatuta dago.

Ezaugarriak
-----------

Alén mendiko oihanean Afrikako baso trinkoaren fauna eta flora propia aurkitu daiteke, Gineako eta Atlantikoko espezie bereziak. Baso horiek aberastasun handia eskaintzen dute, tartean caesalpiniaceae familiako landareak.

Faunaren ikuspuntutik ugaztunen 105 espezie baino gehiago identifikatu dira, tartean 16 primate.

Babesteko eta erabilera proiektua 2009an idatzi zen. Lan hori ECOFAC programaren laguntzarekin egin zen. 201tik ANDEGE Gobernuz kanpoko erakunderen babesarekin.

Basoaren ikuspegia.

Fauna
-----

American Museum of Natural Historyan ikus daitekeen *Conraua goliath*aren modelua.
Parkean 265 hegazti-espezieak ikus daitezke:

* *Coracina caesia*
* *Dryoscopus angolensis*
* *Phylloscopus herberti*
* *Phylloscopus budongoensis*
* *Picathartes oreas*
* *Melignomon zenkeri*
* *Muscicapa tessmanni*
* *Batis minima*
* agia ere *Apus sladeniae.*

Ugaztunen artean, parkeak 105 espezie daude, tartean 16 primatekoak.

* *Colobus satanas*,
* *Cercocebus torquatus,*
* *Mandrillus sphinx*) edo mandrilak, gorillas
* *Gorilla gorilla* edo gorilak
* *Pan troglodytes* edo txinpantzeak
* *Loxodonta africana* oihaneko elefantea

*Crocidura grassei*

Anfibioen artean goian aipatu dugun *Conraua goliath*arekin batera:

* *Petropedetes palmipes*
* *Leptodactylodon stevarti*

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Alén Mendiko Parke Nazionalaren mapa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6904640
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315165233

 |

* Wd Datuak: Q6904640
***Contrainformación. Periodismo incomodo***, hau da, *Kontrainformazioa. Kazetaritza deserosoa*, hedabide digital espainiarra da. 2016ko abuztuan sortua, gaztelaniaz eta galegoz plazaratzen da. Helburua hedabide arruntek ezkutzatzen dituzten berriak zabaltzea da, batez ere giza eskubideekin eta errepresioarekin lotutako edukiak. Orokorrean, botere ekonomiko edo politikotik at dauden taldeen informazioa zabaldu nahi dute: Unicef, WWF, CGT, CNT, SEO/Birdlife...; hortik dator hedabidearen izenburua. Egoitza Ourensen, Galizian, du.

Erredakzioa
-----------

Orokorrean kazetari gazteak dira: Luna Izquierdo, Tania Lezcano, Pablo Sánchez, Xan Pereira. Kolaboratzaileen artean ekologismoan eta aktibismoan ezagunak egin diren pertsonak daude, besteak beste, Juan López de Uralde, Carmelo Suárez, Espainiako Alderdi Komunistaren idazkaria, Joaquín Araújo naturtzalea eta idazlea, Gaspar Llamazares, Izquierda Unidaren koordinatzailea izan zena. 
Zuzendaria Javier F. Ferrero da eta zuzendariordea Ricard Jiménez.

Lizentzia
---------

*Contrainformación* aldizkariak haren edukiak Creative Commons lizentziarekin zabaltzen ditu, hau da, helburu komertziletik kanpoko erabilpena eman diezaioke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Aldizkariaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108915339

 |

* Wd Datuak: Q108915339
**Amasias** (hebreeraz: אמציה‎) Judako errege bat izan zen, K.a. 797 eta K.a. 769 bitartean gobernatu zuena, gutxi gora-behera.

Joas Judakoaren seme eta oinordekoa, errege bezala egin zuen lehenengo gauza, bere aitaren hiltzaileak jazartzea izan zen. Israelgo mertzenario armada handi bat erabili zuen Judako lehen erregea izan zen, hauekin, Edom garaitu zuelarik. Baina, garaipen hau lortu ondoren, edomdar jainkoetakoren batzuk gurtu zituen, *Kronikak* lanaren egilearen arabera, bere ondorengo hondamendiaren arrazoia izan zena.

Israeli gerra deklaratu zion, Joas Israelgoak garaitu zuelarik Bet-Semeseko guduan, preso hartua eta, beranduagoa, eraila, Jerusalem, arpilatua izan zen bitartean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Joas Judakoa** | **Judako erregea**K.a. 797-K.a. 769 | Ondorengoa**Ozias** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q313237
* Commonscat Multimedia: Amaziah of Judah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1923154329452726970005
* GND: 1172124825
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q313237
* Commonscat Multimedia: Amaziah of Judah
Aminoazidoen nomenklatura proteina baten egitura primarioaren irudikapena ahalbidetzen du. Aminoazidoek bi nomenklatura sistema dituzte:

Hiru letren sistema
-------------------

Sistema klasikoa da, aminoazido bakoitzari hiru letrako kode bat esleitzen diona. Letra hirukote bakoitza marratxo baten bidez lotzen da, ezkerrean **N-muturreko aminoazidoa** jarriz eta eskuinean **C-muturreko aminoazidoa**. Adibidez:

Ala-Glu-Gly-Phe-…-Tyr-Asp-Gly
**Proteina** baten egitura primarioa da, bere N-muturreko aminoazidoa alanina (Ala) eta C-muturreko aminoazidoa glizina (Gly) izanda.

Letra bakarreko sistema
-----------------------

Gaur egungo sistema da, genetika molekularrak inposatu zuena eta datu baseak erabiltzeko ezinbestekoa dena. Aminoazido bakoitza letra zehatz baten bidez irudikatzen da, eta ez da espazio edo tarteko zeinurik gabe jartzen letren artean. **N-muturreko aminoazidoa** ezkerrean doa eta **C-muturreko aminoazidoa** eskuinean. Adibidez:

LSIMAG…AYSSITH
Proteina baten egitura nagusia irudikatzen du, N-muturreko aminoazidoa leuzina (L) duena eta C-muturreko aminoazidoa histidina (H).

Elkarrekikotasun taula
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Aminoazidoa** | **Hiru letra kodea** | **Letra bakarreko kodea** |
| Alanina | Ala | A |
| Arginina | Arg | R |
| Asparagina | Asn | N |
| Azido aspartikoa | Asp | D |
| Zisteina | Cys | C |
| Glutamina | Gln | Q |
| Azido glutamikoa | Glu | E |
| Glizina | Gly | G |
| Histidina | His | H |
| Isoleuzina | Ile | I |
| Leuzina | Leu | L |
| Lisina | Lys | K |
| Metionina | Met | M |
| Fenilalanina | Phe | F |
| Prolina | Pro | P |
| Serina | Ser | S |
| Treonina | Thr | T |
| Triptofanoa | Trp | W |
| Tirosina | Tyr | Y |
| Balina | Val | V |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «P�gina cient�fica sobre mitocondr�a humana - Laboratorio 314 -» *www.lab314.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-25).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Amino Acids Reference Charts» *Sigma-Aldrich* (Noiz kontsultatua: 2020-01-25).

Ikus, gainera
-------------

* Aminoazido
* Proteina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6044568

 |

* Wd Datuak: Q6044568
Anthony Daniels 2005ean C-3POren mozorroarekin
**Anthony Daniels** (Salisbury, Ingalaterra, 1946ko otsailaren 21a - ) aktore britainiarra da.

Interpretaziora eta antzerkira dedikatu zen Ingalaterran. Shakespeare idazlearen lanetan espezialdu zen, honetaz oso harro zegoelarik. Ez zuen lan esanguratsu eta garrantzitsurik izan zientzia fikziozko film baterako casting bat egin zuen arte, non George Lucasek errobot baten papera eskaini zion. Danielsek, hasiera batean, paper horri ezezko borobila eman zion, baina gidoia irakurtzen joan zen ahala, pertsonaia oso egoki bat zela eta berak askoz bizi gehiago eman ahal izango ziola uste izan zuen. Honela, Anthony Danielsek bere bizitzako papera aurkitu zuen, C-3PO androidearena Star Wars filmean (Itxaropen Berria bezala berrizendatua). Paper berean errepikatu zuen saga honetan Star Wars V. Atala: Inperioaren Kontraerasoan 1980an eta Star Wars VI. Atala: Jediaren Itzuleran 1983an.

Ordutik, Daniels Star Warseko zaletuen konbentzioetara joan izan da, eta C-3POren papera ere egin zuen saga honen irratirako bertsioan. Ahotsa ere jarri dio bere pertsonaiari "Droids" izeneko marrazki bizidun telesailean eta bideo-jokoetan. Paper txikiren bat izan zuen telesailetan eta filmeren batean. George Lucasek berriz deitu zion paper bera egin zen Star Wars I. Atala: Mehatxu Mamuan 1999an, oso gustura onartu zuena. Kenny Bakerrekin batera (R2-D2ren papera egiten zuena) film saga honetako sei filmetan agertu den aktore bakarra da.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Anthony Daniels*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q441685
* Commonscat Multimedia: Anthony Daniels

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65491928
* ISNI: 0000 0001 1767 646X
* BNE: XX1613419
* BNF: 14168955t (data)
* GND: 1079634819
* LCCN: n93113974
* NKC: xx0278896
* SUDOC: 189895314

 |

* Wd Datuak: Q441685
* Commonscat Multimedia: Anthony Daniels
**Coburg** Kanadako Uhartedi Artikoaren uharte bat da, Kanadako iparraldean, Elisabet Erreginaren artxipelagoan. Hegaztientzat garrantzi handiko ingurua da. 1995tik «National Wildlife Area» izendapena du. Haren hedapena 344 km ²koa da.

Kokapena
--------

Administratiboki Nunavut lurralde autonomoaren partea da. Jones Sound itsasartearen ekialdean dago, Baffin badiaren ertzean, Lady Ann itsasartean, Devon uhartearen iparraldean eta Ellesmere uhartearen hegoaldean.

Garrantzia
----------

Coburg uharteak eta bere inguruko itsas eremuak garrantzi biologiko handia dute. 1975ean "Nazioarteko Biologia Programa Gune" izendatu zutenean balio hori aitortu zioten. Coburg uhartea "Kanadako Fauna Zerbitzuak" (CWS) "Hegazti Migratzaileen Habitat Gune Gakoa" izendatu zuen 1984an («Key Migratory Bird Habitat Site»). 2002an, CSW-k Coburg uhartearen inguruko urak hegazti migratzaileen "itsasoko habitataren garrantzitsu" gisa ere identifikatu zituen. ("Itsas habitataren gune gakoa").

1990ean, Grise Fiordeko biztanleek Coburg uhartea eta bere ingurunea Basa-biziaren Inguru Nazional gisa babestea gomendatu zuten. Nirjutiqavvik National Wildlife Area 1995eko abuztuaren 30ean sortu zen ofizialki.

Fauna
-----

Itsas hegazti migratzaileek garrantzi handia dute uhartean, esaterako martin hegalzuri, ipar-kaio, antxeta hankabeltz, fulmar, ipar-martin... Inguruan ugaztun asko ikus daiteke: Groenlandiar balea, narbala, hartz zuria, foka, mortsa eta balea zuria esaterako.

Iruditegia
----------

* Zonaldearen satelite ikuspegia.Zonaldearen satelite ikuspegia.
* Izeberg bat eta itsas hegaztiak.Izeberg bat eta itsas hegaztiak.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:National Wildlife Arearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1104823
* Commonscat Multimedia: Coburg Island

---

* **Lekuak**
* OSM: 1657339

 |

* Wd Datuak: Q1104823
* Commonscat Multimedia: Coburg Island
**Angel Illarramendi Larrañaga** (Zarautz, Gipuzkoa, 1958ko apirilaren 5a) gipuzkoar musikagilea da.

Bizitza
-------

Solfeoa eta pianoa ikasi zituen Maria Barbara Arangurenekin, eta harmonia, fuga eta konposizioa Francisco Escuderorekin. Horrez gain, musika seriala, elektroakustikoa eta orkestra zuzendaritza ikasi zituen atzerrian.

Mota guztietako lanak ondu ditu: Donostiako gotzaintzak eskatuta lau ahots mistoko eta organorako *Aleluya* erlijio lana; sinfoniak ere idatzi ditu (*Zelai Urdin, Harri Zuria, Ingenua*), eta orobat antzerkirako musika: Euripidesen *Troiarrak*, Thorton Wilderren *Nuestro Pueblo* eta Sanchís Sinisterraren *Crímenes y locuras del traidor Lope de Agirre*, esate baterako, baita 2000. urtean estreinatu zen *Zapatos de Mujer* ganbera-operaren musika ere. *Tres historias de amor* telebista sailerako ere aritu zen musikagile modura.

Hala ere zinemarako musika sortzaile bezala egin da ezaguna. Montxo Armendarizen *Tasio* eta *27 ordu*, Anjel Lertxundiren *Hamaseigarrenean aidanez*, Gracia Querejetaren *El último viaje de Robert Rylands* eta *Cuando vuelvas a mi lado*, eta Helena Tabernaren *Yoyes* lanei jarri die musika, besteak beste, bai eta 2000. urtean estreinatu zen *Karramarro Uhartea* marrazki biziduneko filmari ere. Horretaz gain, zinemarako musikari buruzko mintegi eta ikastaro ugari eskaintzen ditu.

Obra kontzertistikoa
--------------------

Musika sinfonikoa ez ezik, ganbera-musika eta musika korala ere moldatu ditu. Hona hemen egindako sinfoniak:

* Lehenengo sinfonia, Zelai urdin (1984)
* Bigarren sinfonia (1986)
* Hirugarren sinfonia Harri zuria (1988)
* Laugarren sinfonia (1993)
* Bosgarren sinfonia (1996)
* Seigarren sinfonia (1998)
* Zazpigarren sinfonia (2007)

Filmografia hautatua
--------------------

* *La Buena Nueva* (2008)
* *Luna de Avellaneda* (2004)
* *El hijo de la novia* (2001)
* *Karramarro Uhartea* (2000)
* *Yoyes* (2000)
* *Cuando vuelvas a mi lado* (1999)
* *El último viaje de Robert Rylands* (1996)
* *Kareletik* (1987)
* *27 ordu* (1986)
* *Tasio* (1984)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Zarauztar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9393575
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 40559472
* ISNI: 0000 0000 7973 9270
* BNE: XX1219608
* BNF: 16210064s (data)
* CANTIC: a12158239
* GND: 133247023
* NKC: xx0161310
* SUDOC: 143884476
* BIBSYS: 8059906
* UB: a1364857
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 149467
* Lur: 03006/eu\_i\_0826/i0826

 |

* Wd Datuak: Q9393575
**Ana Izura Egiguren** (Tafalla, Nafarroa, 1943ko irailaren 1a) nafar pintorea da.

Biografia
---------

Irunen bizi izan da gaztetatik. Bertako Marraketa-Eskolako irakaslea zen Gaspar Montes Iturrioz pintorearekin egin zituen lehenengo urratsak marrasketan. Madrilen eta Bruselan egin zituen Margolaritzako ikasketak. 1973. urtean Gipuzkoako Pintoreak Saria jaso zuen Madrilen eginiko erakusketan. Erakusketa ugari egin du han eta hemen Europako hiri askotan: Praga (1978), Paris (1979), Wiesbaden (1979), Bartzelona (1979), Donostia (1980), Iruñea (1981), Bilbo (1983), Madril (1984).

Ana Izura gerraondoko emakume-belaunaldi berezi batean kokatzen da: Esther Ferrer, Isabel Baquedano, Marta Cárdenas, Mari Puri Herrero, Clara Gangutia edo Cristina Iglesias. Emakume horiek adore berezia izan zuten arte ederretan bizitza profesional bat bideratzeko.

Atzerrian hainbat urte eman eta gero, itzulitakoan harreman estua izan zuen Irunen bizi ziren Jorge Oteiza eta Nestor Basterretxearekin, Baita Hondarribian bizi zen Remigio Mendibururekin ere. Lan pedagogiko itzela egin du bere etxe eta estudiotik pasa diren ehunka ikasleekin,

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑    Berria.eus. «Ana Izurak Montes Iturrioz maisua omendu du erakusketa batekin» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Izura, Ana. (PDF) *Ana Izuraren hautagaiaren curriculuma, Manuel lekuona saria 2018.*  (Noiz kontsultatua: 2018-09-04).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253414
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316428548
* BNE: XX1296204
* Tabakalera ID: 55367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56888
* Lur: 03188/eu\_i\_2645/i2645

 |

* Wd Datuak: Q12253414
**Ana Ibáñez Llorente** (Haro, Errioxa, 1981eko otsailaren 12a) errioxar kazetaria eta telebista aurkezlea da.

Bizitza
-------

1981eko otsailaren 12an Haron jaio, Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziaduna da Nafarroako Unibertsitatean. Horrez gain, Telebistako Kazetaritzan masterduna da Madrilgo Juan Carlos Erregea Unibertsitatean.

Lan ibilbidea
-------------

1999an hasi zen kazetari-lanetan, hasieran irrati-esatari gisa, hainbat komunikabidetatik igaroz: Net 21 Radio Iruñean, Cadena SER, Radio Euskadi Bilbon, Radio Navarra – COPE eta Cadena 100.

2006an, RTVEko 24 orduko telebista-kanalean hasi zen lanean. Goizaldeko albistegia aurkeztu zuen (3:00etatik 7:00etara) 2006ko abenduaren 11tik 2010eko apirilera arte; sasoi hartan *La noche en 24 horas* telebista-saioa aurkeztu zuen Vicente Vallésekin batera, 2009ko irailetik 2010eko apirilera arte, alegia.

2010eko maiatzaren 17tik uztailaren 2ra *La tarde en 24 horas* aurkeztu zuen, Elena S. Sánchezekin batera. 2010eko [[irailaren 13][tik 2011ko abuztuaren 26ra, *La tarde en 24 horas* koaurkeztu zuen. 2011n ere kazetari egin zuen lan *España en 24 horas* saioa aurkeztuz.

2011ko irailaren 12tik 2012ko abuztuaren 17ra *La mañana en 24 horas* aurkeztu zuen, Ángeles Bravorekin batera.

2012ko irailaren 17tik 2013ko uztailaren 12ra, *La noche en 24 horas* aurkeztu zuen.

2013ko uztailean, Televisión Españolan egin ziren aldaketak ezagutarazi ziren. Aldaketa horien ondorioz, Ana Ibáñez *La mañana en 24 horas* saioko kide bihurtu zen eta bertan egon zen 2014ko abuztura arte.

2013ko irailaren eta 2015eko ekainaren artean *Conversatorios* elkarrizketa-saioa aurkeztu zuen Casa de Américako aretoetan ospe handiko latinoamerikar pertsonaiak elkarrizketatuz.

2014ko uztailean, beste aldaketa batzuk iragarri ziren TVEn, eta, horien ondoren, *Telediario Matinal* goizeko albistegia aurkezten jarri zuten, 2014ko irailaren 8tik 2017ko uztailaren 14ra arte Diego Losadarekin; desde el 4 de septiembre de 2017ko irailaren 4tik 2018ko uztailaren 6ra Jerónimo Fernándezekin; eta azkenik, 2018ko irailaren 3tik urriaren 23ra Inma Gómez-Loborekin.

2018ko azaroaren 5az geroztik *España Directo* saioa aurkezten du Diego Losada kazetariarekin batera. Halaber, 2019ko udan Maria Casadoren ordezkoa izan zen *La mañana* saioan.

Sariak
------

* Iris saria (2013)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3314464

 |

* Wd Datuak: Q3314464
**Crete Senesi** Sienako hegoaldean dagoen Toskanako eskualdea da.

Herrien arteko muino eta baso sorta bat da, Asciano, Buonconvento, Monteroni d'Arbia, Rapolano Terme eta
San Giovanni d'Asso udalerriak barne hartzen dituena, guztiak Sienako probintziaren barnean.

Crete senesik, literalki, "sienatar buztinak" esan nahi du, eta lurraren kolore grisaxka bereizgarriak, paisaiari, sarri, ilargi bezala deskribatutako itxura bat ematen dio, Erdi Arotik aurrera, Acconako basamortua deitua. Buztin bereizgarri honi *mattaione* diote eta duela lau milioi eta erdi urte inguru ingurua estali zuen Pliozenoko itsaso baten sedimentuen ondorengoa da.

Eskualde honek, denbora luzez biztanlerik gabe egon ondoren, mahatsondoaren eta olibondoaren laborantza zail egiten duten jatorrizko ezaugarriei eutsi die. Zerealak, bazka eta ekiloreak soilik landu ahal izan dira eremu geografiko horren mugetako ur-ibilguetatik irrigazio intentsiboa eginez.

Beharbada, inguruko eraikinik nabarmenena Monte Oliveto Maggiore beneditar abadia da.

* Ureztatutako zerealakUreztatutako zerealak
* PanoramaPanorama
* Monte Oliveto MaggioreMonte Oliveto Maggiore
* Egunsentia Saltafabbron, AscianoEgunsentia Saltafabbron, Asciano

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Folco Giusti.  (1993). *La storia naturale della Toscana meridionale.*  Cinisello Balsamo: Amilcare Pizzi Editore ISBN 978-88-366-0440-1..
2. ↑   Gilberto Madioni, ed. *Dalla scuola di Siena al deserto di Accona - Artisti per San Bernardo Tolomei.*  Siena: Betti Editrice ISBN 978-88-7576-145-5..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139769
* Commonscat Multimedia: Crete senesi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234678947
* GND: 4241105-1

 |

* Wd Datuak: Q1139769
* Commonscat Multimedia: Crete senesi
**Ana Garralón** (Madril, 1965) madrildar irakaslea, idazlea, itzultzaile eta literatura-kritikaria da, haur eta gazte literaturan espezializatua.

Biografia
---------

Espainiako haurren ekoizpena aztertzeko ekarpen nagusiak dira gaztelaniazko literatura latinoamerikarrari merezi duen garrantzia ematea (garrantzi errealarekin, zenbakizkoarekin eta kualitatiboarekin bat datorrena, baina baita penintsulako autoreengan duen eraginarekin ere, gutxi aztertutako alderdia). Era berean, XX. mendearen erdialdean finkatutako eta Tainen sortutako literaturaren azterketa historiko-psikologikoa erabili ohi duen haur eta gazte literaturaren azterketan literatura-teoria aztertzeko teknika berrien erabilera zorrotzagoa eta sakonagoa aldarrikatzea. Alderdi horiez gain, Ana Garralonek informazio-liburuak aztertzen ditu, eta arlo horretan egindako ekarpenak nabarmentzen ditu.

Ibilbidea
---------

Prentsan parte hartu du (El País, CLIJ, Platero) eta Hezkuntza eta Liburutegia aldizkariaren orrialdeak koordinatu ditu hasieratik 2005era arte. *Letra Libreak* aldizkarian kolaboratzaile da.

Bere jardueraren zati bat prestakuntza tailerretan oinarritu da eta arlo horretan Germán Sánchez Ruipérez, Banco del Libro eta Fundalectura erakundeekin lankidetzan aritu da. Mexikoko Hezkuntza Publikoko Idazkaritzarekin lankidetzan aritu zen 2000. urtetik 2006. urtera bitarteko Irakurketa Programa Nazionalean.

Lanak
-----

Bertso- eta prosa-antologia batzuk argitaratu ditu:

* *El gran libro de la Navidad*,
* *Si ves un monte de espumas y otros poemas: antología de poesía infantil hispanoamericana,*
* *Oda a la bella desnuda*
* *Historia portátil de la literatura infantil* (2001)
* Cervantesi buruzko sarrera bat ere egin du: *Cervantes.* *Guia para jóvenes* (2005).
* "*Leer y Saber*. Haurrentzako informazio-liburuak" (2013)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Ana Garralón - Fuentetaja» *fuentetajaliteraria.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).
2. ↑   «Ana Garralón: Lecturas que construyen preguntas - Fundación La Fuente» *www.fundacionlafuente.cl* (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** ««A nadie nos gusta que nos den lecciones y los niños tienen ya demasiadas»» *ludus.org.es* (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).
4. ↑  Fundación La Fuente: Artículo sobre Ana Garralón
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Todos los libros del autor Garralon Ana» *www.todostuslibros.com* (Noiz kontsultatua: 2022-11-16).

Kanpo estekak
-------------

* Ana Garralón: Klasikoak *haurrentzat*: Rodari.
* Babar aldizkariaren testua.
* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5392060
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12558050
* ISNI: 0000 0000 4548 0950
* BNE: XX1487575
* GND: 120244993
* LCCN: no2001015698
* SUDOC: 078963818
* UB: a1342933
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 6535

 |

* Wd Datuak: Q5392060
**Craven konderria** (ingelesez: *Craven County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Bern da. 2010eko zentsuaren arabera 103.505 biztanle zituen, Craven kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Craven konderriak 2.005,07 kilometro koadro ditu. Horietatik 168,88 ura dira. Beste 1.836,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 51,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 103.505 pertsonetatik 75.697 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.272 dira. 22.868 beltzak edo afroamerikarrak. 420 amerikar natiboak ziren eta 106 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.058 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 125 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.231 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q529958
* Commonscat Multimedia: Craven County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128989225
* LCCN: n79021388
* NARA: 10039456
* **Lekuak**
* OSM: 2528690
* TGN: 2001486

 |

* Wd Datuak: Q529958
* Commonscat Multimedia: Craven County, North Carolina
**Andaluziaren eguna**, otsailaren 28an ospatzen da, eta 1980ko erreferenduma ospatzen du, Andaluziari, erabateko autonomia eman ziona.

Ohiturak
--------

Hiri eta herri askotan, balkoiak apaintzen dira, non Andaluziako bandera esekitzen den balkoiko burdin hesietatik, eta, beste gauza batzuen artean, patio andaluziar lehiaketak ospatzen diren.

Eskoletan, otsailak 28ko astea jai astea den arren, Aste Kulturala edo Aste Zuria bezala ezaguna, aste honen aurreko asteko ostirala, ikasketa eguna izaten da eskolan, andaluziar gosaria hartzen dute, Andaluziako ikurrei, bere historia eta ohiturei buruzko marrazkiak margotzen dituzte, antzezlan kostunbristak antzezten dituzte eta Andaluziako ereserkia kantatzen dute.

Historikoa
----------

### 2007

Agendan, Andaluziako Parlamentuan osoko bilkura bat ospatzea agertzen da, eta Sevillako Maestranzako Antzokian, Andaluziako Seme Kuttun saria José Saramago idazleari eta Andaluziako domina Miguel Baez Espuny, *El Litri* bezala ezagutzen den toreadoreari, Real Betis Balompié futbol taldeari, Carlos Cabezas Jurado, Bernardo Rodriguez Arias eta Felipe Reyes Cabañas saskibaloi jokalariei, Juana Castrori, Ramón Contrerasi, María García Torrecillasi, Eva Garrido "La Yerbabuena"ri, Rafael Martos Sanchez (Raphael abeslariari eta Javier Ruibali ematea.

Ikus, gainera
-------------

* Andaluzismo
* Andaluziako armarria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2329751

 |

* Wd Datuak: Q2329751
**Coronillako emakume heroiak** 1812ko martxoaren 27an, Cochabamba hirian, egungo Boliviako independentzia gerran borrokatu zuten emakume talde bat izan zen.  Heroitzat hartzen dira, armadarik gabe aurkitu zirelako eta Espainiako tropei aurre egiteko antolatzea erabaki zutelako, Poconako gudua irabazi ostean hiriari eraso egin zion José Manuel de Goyeneche (1760-1814) jeneral errealistaren aurrean. Hiriko emakumeak armadarik gabe aurkitu ziren eta Espainiako tropei aurre egiteko antolatu ziren. "*Gure etxea sakratua da*" leloarekin Coronillara igo ziren eta bertan kokatu ziren Cochambako erdigunetik 1400 metrora, izena ematen zien tokitik, eta azkenean soldadu errealistak irabazi zituzten. 

Eta, hain zuzen, ausardiaren omenez, Bolivian martxoaren 27an Amaren Eguna ospatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Heroínas de la Coronilla - Hispanopedia.* .
2. ↑    *Heroínas de la Coronilla - EcuRed.* .
3. ↑   Bolivia, Opinión. *Heroínas de la Coronilla.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5896372

 |

* Wd Datuak: Q5896372
**Anegawako gudua** (japonieraz: 姉川の戦い, *Ane-gawa no Tatakai*?)
, 1570ean gertatutakoa, Oda Nobunagak Odani gazteluari eta Yokoyama gazteluari, lehena Azai klanarena eta bigarrena Asakura klanarena, eginiko setioen erreakzio bat izan zen. Gudu hau, Nomurako gudua (野村合戦, Nomura Kassen) bezala ezagutu zuten Azai eta Oda klanek, eta Mitamurako gudua (三田村合戦, Mitamura Kassen) bezala Asakura klanak.

Soldaduak gazteluetatik irtetzean, gudua, Ane ibaiaren erdiko melé bat bihurtu zen, Biwa lakutik gertu, Ōmi probintzian. Nobunagaren armadak, Azai klanarenaren aurka borrokatu zuten, Tokugawaren soldaduek, Asakura klanarenen aurka borrokatu zutelarik hurbilago.

Tokugawa Ieyasuren armadak Asakura klanarena garaitu ondoren, Nobunagarenekin bat egin zuten, Azaitarrak eskuinaldetik kolpatuz. Inaba Ittetsu, erreserba bezala zain zegoena, gudura bildu zen eta Azaitarrak ezkerretik eraso zituen. Azai eta Asakura klanen armadak, laster batean garaituak izan ziren.

Gaur egun, ez dago iturririk, *Shinchokoki* izan ezik, gudua, oso laburki deskribatzen duena, taktika, armada bakoitzaren baja, guduaren iraupena etab...i buruzko xehetasun gehiagorik eman gabe, eta gudu honetan kontatzen den asko, fikzioan oinarritzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964983

 |

* Wd Datuak: Q964983
Eserleku baten irudiaren anamorfosia ispilu zilindriko baten bidez.
**Anamorfosia** edo **anamorfismoa**, optika prozedura baten bidez burututako irudi baten desitxuraketa itzulgarria da (adibidez, ispilu okerra). Arte arloan ikuslea aurrezarritako ikuzpuntu zehatz batera behartzeko erabiltzen den efektua da, honetatik elementuak itxura proportzionatu eta argia bereganatzen du. Anamorfosia Piero della Francescak perspektibari buruzko bere ikerlanetan deskribatutako metodoetako bat da.

Zineman maiz erabili den teknika da, adibidez Cinemascope sistema, leiar anamorfiko batzuek konprimitutako irudiak erregistratu eta proiekzioan zehar deskonponprimituak izatean pantaila zabal bat sortzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217422
* Commonscat Multimedia: Anamorphosis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119516761 (data)
* GND: 4142359-8
* LCCN: sh85004796
* SUDOC: 027487768
* AAT: 300033725
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217422
* Commonscat Multimedia: Anamorphosis
**Corpet-Louvet** Parisko (Frantzia) Lurrunezko tren-makinen fabrikatzailea izan zen, 1868 eta 1953 artean eraikitzaile gisa jardun zuena, nahiz eta gero lizentziapean makineria fabrikatzera jo zuen.

Historia
--------

1855ean Anjubault bezala sortua, Parisko Phillippe-Auguste etorbidean oinarrituta, Lucien Corpetek hartu zuen konpainia 1868an. Corpeten alaba, Marguerite, Lucien Louvet-ekin ezkondu zen, *Compagnie Meusienne des Chemins de Fer*-eko ingeniariarekin, Corpeten lokomotorrak erabiltzen zituena. 1889an hil zen Corpet, eta Louvet-ek hartu zuen enpresaren zuzendaritza. 1912an, negozioa La Corneuveko lokal berri batera joan zen, eta erantzukizun mugatuko sozietate bat sortu zuten, Corpet, Louvet et Compagnie. Azken lurrunezko tren-makina 1953an eraiki zuten, baina konpainiak martxan jarraitzen du, eta "Caterpillar" lur-mugimendurako ekipoak fabrikatzen ditu lizentziapean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Clingan, K. W..  (December 1968). «A General Survey» *Corpet Louvet: Locomotive Builders.*  3 The Industrial Railway Society.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60988
* Commonscat Multimedia: Corpet-Louvet

---

 |

* Wd Datuak: Q60988
* Commonscat Multimedia: Corpet-Louvet