recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Boletus caucasicus*

Zalantzazko jangarria, toxikoa den susmoa dago, hobe ez jatea. Edonola ere denbora luzez egosi.

Deskribapena
------------

**Kapela:** Ganbila, handi samarra, 15 cm arteko diametrokoa, oso sendoa ez den arren, Kapelaren azala ez du leuna, marroi-hori koloreko gainazal horretan gorrixka koloreko zuntz txikiak baititu. Bere ezaugarri nagusia gainazal sub-hemiala horia duela da.

**Tutuak:** Horiak, adnatuak.

**Poroak:** Gorri bizi kolorekoak, zahartzean ilundu egiten dira.

**Hanka:** Luzea, zilindriko erregularra (loditu gabe), horixka kolorekoa, baina erretikulu gorri ilunez estalia. Oinaren oinarria gorri-ardo kolorekoa (Boletus queletii gogorarazten duena).

**Haragia:** Ebakitzean urdindu egiten da, usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Caucasicus* epitetoa, Kaukason aurkitu zelako lehen aldiz.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

*Luridus* taldekoen antzekoa (toxikoak eta oinean erretikuluarekin). *Boletus luridus* ia berdina da, bere gainazal sub-himenial gorri-laranja kolorekoa (ez horia) izan ezik.

Sasoia eta lekua
----------------

Maiatzetik urrira. Mota guztietako baso mistoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 392 or. ISBN 84-505-1806-7..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 702 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Velazquez Vergara José Ignacio, Suarez Gil Angela.  (2009). *Catalogo micológico.*  Banco de setas.
**Josephine Esther Mentzer,** ezagunagoa **Estée Lauder** izenez (Corona, Queens, AEB, 1906ko uztailaren 1a - Manhattan, 2004ko apirilaren 24a), Companies kosmetiko-enpresaren sortzailea izan zen, Joseph Lauder senarrarekin batera. 1998an, Time aldizkariak argitaratutako «XX. mendeko 20 jenio komertzial garrantzitsuenak» zerrendako emakume bakarra izan zen.

Biografia

Hungariako ama eta Txekoslovakiako aita zituen. Coronan jaio zen, Queenseko boroughean, New Yorken. 1998an, emakume bakarra izan zen Time aldizkariak argitaratutako «XX. mendeko 20 jenio komertzial garrantzitsuenak» zerrendan. Gainera, 2004ko ekainaren 23an Askatasunaren Lehendakaritza Domina jaso zuen.

1930ean Joseph Lauterrekin ezkondu zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen. Bederatzi urte geroago dibortziatu ziren, eta 1942an berriz ezkondu ziren. Ordutik aurrera, bikotea elkarrekin egon zen Joseph 1982an hil zen arte. Lauter familiak abizena aldatu zuen, Lauder jarri zuen 1930eko hamarkadaren amaieran. Estée Lauder enpresa 1946an sortu zen. Leonard Lauder seme zaharrena konpainiako burua izan zen eta Zuzendaritza Batzordeko lehendakaria. Bere seme gazteena, Ronald Steven Lauder, filantropo ospetsua da, Ronald Reaganen administrazioari esleitutako politikari errepublikanoa, eta, besteak beste higiezinen sustatzaile bat Berlinen.

Estée Lauder 97 urte zituela hil zen, Manhattango egoitzan bihotz eta biriketako arazo baten ondorioz.

Aintzatespenak

1978ko urtarrilaren 16an, Ohorezko Legioarekin apaindu zuten AEBko lehen emakumea izan zen, zaldun.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Estée Lauder Companies-en Espainiako webgunea
* profila Estée Lauder *Times* Archivado aldizkarian, ,. (ingelesez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q285493
* Commonscat Multimedia: Estée Lauder / Q285493

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93380203
* ISNI: 0000000368607514
* GND: 121459462
* LCCN: n85219110
* NKC: xx0021582
* CiNii: DA11386362
* SNAC: w6bk2hrm
* SUDOC: 190791888
* RKD: 309287
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q285493
* Commonscat Multimedia: Estée Lauder / Q285493

[[Kategoria:1906} jaiotzak]][[Kategoria:2004} heriotzak]]
Eliza Wigham, Mary Estlin eta Jane Wigham 1845 inguruan.
**Jane Wigham**, sortzez **Jane Smeal** (1801-1888ko azaroa) sufragista eta abolizionista eskoziarra zen.

Biografia
---------

Jane Smeal Glasgown jaio zen, 1801ean. William Smealen arreba zen. Yorkshireko Ackwortheko quaker eskolan ikasi zuen. Bere familia Edinburgon bizi izan zen lehenik, eta, gero, Aberdeenen.

Glasgow Ladies Emancipation Society elkarte antiesklabistaren buru eta idazkari bihurtu zen Smeal. William Smeal anaiak 1822an Glasgow Anti-Slavery Society sortu zuen, 1833an sortutako Glasgow Emancipation Society delakoaren aitzindaria.

1838an, Darlingtongo Elizabeth Pease Nicholekin batera, *Address to the Women of Great Britain* izeneko liburuxka argitaratu zuen. Bertan, jendaurrean hitza hartzeko eta esklabotasunaren aurkako emakumeen erakundeak eratzeko gonbita egiten zieten emakumeei. Victoria erreginarentzat prestatu zuen hitzaldia izan ei zen Karibeko esklabotza amaitzeko "azken kolpea".

1840an, Jane Smeal John Wighamekin ezkondu zen, te-saltzaile eta Glasgowko quaker abolizionistarekin. Eliza Wigham errainarekin adiskidetasun- eta lankidetza-harreman estua izan zuen, zeina esklabotzaren aurkako Mundu Konbentzioan ordezkari baitzen, Londresen, urte berean.

Edinburgh Ladies' Emancipation Societyk bere jarduerak bertan behera utzi ondoren, Janek eta Elizak, lagun batzuekin batera, Edinburgh National Society for Women's Suffrage sortu zuten, National Society for Women's Suffragen filiala. Priscilla Bright McLaren zen lehendakaria, Elizabeth Pease diruzaina, Eliza Wigham eta Agnès McLaren, berriz, idazkari-kideak. Edinburgoko elkartea talde britainiar nagusietako bat bihurtu zen. Eliza eta Jane Wigham William Lloyd Garrison estatubatuar abolizionista eta erreformatzaile sozialaren jarrera polemikoen alde zeuden.

John Wigham 1864an hil zen, eta Eliza Edinburgoko South Grey Street-eko familia-etxean egon zen, amaginarreba zaintzeko. Jane Wigham 1888ko azaroan hil zen, gaixotasun luze baten ondorioz.

Ondorengotza
------------

2015ean, "hiriko heroi ahaztuak" aitortzeko xedez, Edinburgoko historialarik egindako kanpaina baten ardatz izan ziren XIX. mendean Edinburgon elkartutako lau emakume: Elizabeth Pease Nichol, Priscilla Bright McLaren, Eliza Wigham eta Jane Wigham.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Lesley M. Richmond, 'Wigham, Eliza (1820–1899)', *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, 2004 accessed 3 June 2015
2. ↑  Women on the Platform, DRBs Scottish Women’s History Group. Retrieved 3 June 2015
3. ↑  National Society of Women's Suffrage. *Examiner*; 14 Jan 1871; 3285; British Periodicals pg 55
4. ↑  Campaign to honour four 'forgotten' heroines of Scottish history, *The Herald* (Glasgow), 2 June 2015. Retrieved 5 June 2015

Ikus, gainera
-------------

* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20685577

 |

* Wd Datuak: Q20685577
***Evil Dead Rise*** (euskaraz *Deabruaren Hilaren Berpiztea*), 2023ko Lee Cronin irlandarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Alyssa Sutherland, Lily Sullivan, Nell Fisher, Gabrielle Echols eta Morgan Davies aktoreek antzeztu zuten.

*The Evil Dead* frankiziaren bosgarren filma da, beste lau aurrekariak *The Evil Dead* (1981), *Evil Dead II* (1987), *Army of Darkness* (1992) eta *Evil Dead* (2013) dira.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Beth (Lily Sullivan) eta Elli (Alyssa Sutherland) denbora luzez elkarrengandik urruti bizi izan diren eta berrelkartu berri diren bi ahizpa dira. Baina une horretan bertantxe, Deabru bat berpiztua izan eta Ellie bereganatuko du, ondorioz Beth eta Ellieren Danny (Morgan Davies), Bridget (Gabrielle Echols) eta Kassie (Nell Fisher) seme-alabek aurre egin eta ama salbatzen ahalegindu beharko dira.

Aktoreak
--------

* Lily Sullivan: Beth
* Alyssa Sutherland: Ellie
* Morgan Davies: Danny
* Gabrielle Echols: Bridget
* Nell Fisher: Kassie
* Noah Paul: Bruce
* Richard Crouchley: Caleb
* Mirabai Pease: Teresa
* Anna-Maree Thomas: Jessica
* Jayden Daniels: Gabriel
* Billy Reynolds-McCarthy: Jake
* Tai Wano: Scott
* Mark Mitchinson: Fonda jauna

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
**Urtza Garay Ruiz** (1977) irakaslea eta ikerlaria da Euskal Herriko Unibertsitatean. Bilboko Hezkuntza Fakultateko dekanoa da 2022ko ekainean hasita.

Biografia
---------

Bigarren Hezkuntzako ikasketak Bilbo-Txurdinagako Gabriel Aresti Institutuan egin zituen.

2000. urtean hasita eta 2008ra arte, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen, unibertsitatean klaseak ematen hasi arte.

Garay irakaslea 2011n doktoratu zen Psikodidaktikan UPV/EHUn. Bere tesiaren izenburua "Ahozkotasunaren ikaskuntza - irakaskuntza DBHko ikasle etorkinetan. Deskripzioa, esperimentazioa eta emaitzen azterketa" Carlos Castañok zuzendu zuen; eta defentsa tribunalean Sevillako Unibertsitateko Julio Cabero izan zen buru, Ignacio Gaminde, Gorka Palazio eta Ignasi Vila mahaikide izanik.

Bere lana, bai ikerketan baita irakaskuntzan ere Hezkuntza Teknologian kokatzen da, hezkuntza berrikuntzan eta hizkuntzen ikasketak gai garrantzitsuak izanda.

Hezkuntza Fakultatean STEAM hezkuntzan zentratu da E*torkizuneko Gelak* deritzon eta MAKERSpaces delako esperientziak gauzatuz. 

Ikertzaile gisa hainbat unibertsitatetan aritu da, estatu mailan eta nazio artean ere: Sevilla eta Kordobako Unibertsitateetan, baita Santo Domingoko Pedro Henríquez Urena Unibertsitatean eta Dominikar Errepublikan ere.

Euskal Herriko Unibertsitateak eskaini zuen lehen MOOC ikastaroan ere parte hartu zuen, eta ikasteko modu berritzaile horretaz ikerketa bat egin zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Urtza Garay Ruiz, Bilboko Hezkuntza Fakultateko dekano berria» *UPV/EHU* (Noiz kontsultatua: 2023-04-04).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Garay Ruiz, Urtza.  (2011). *Ahozkotasunaren ikaskuntza - irakaskuntza dbhko ikasle etorkinetan. Deskripzioa, esperimentazioa eta emaitzen azterketa.*  Universidad del País Vasco - Euskal Herriko Unibertsitatea (Noiz kontsultatua: 2023-04-04).
3. ↑    «STEAM: lankidetza proiektuetan zientziak eta arteak bateratzen dituen metodologia» *UPV/EHU* (Noiz kontsultatua: 2023-04-04).

Kanpo estekak
-------------

* Urtza Garay irakaslearen ekoizpen zientfikoen orrialdea EHUn.
* Urtza GarayRuiz Linkedinen.
* Garay irakasle ikertzailearen ORCID profila.
* Garai irakaslearen SCOPUS profila.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99164367
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315225195
* ORCID: 0000-0001-7298-9274
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 3031144

 |

* Wd Datuak: Q99164367
**Fuentepiña** Moguer herritik (Huelvako probintzia, Espainia) bi kilometro eskasera dagoen landetxeari deitzen zaio, izen bereko parajean eta "Santa Cruz de Vista Alegre finkan". Lursail horrek garrantzia handia du Juan Ramón Jiménez poetaren lanetan, *Platero eta biok* bezalako lanetan gogora ekartzen baitu; lan horretan, adibidez, poetak bertan lurperatzen du Platero, pinu zahar baten ondoan.

Ezaugarriak
-----------

"Santa Cruz de Vista Alegre" finkak 14,45 hektarea ditu; pinudi, biltegi-eraikin eta poetaren atseden-etxe zabalak osatzen dute. Bertatik, Moguer herrigunearen ikuspegi ikusgarria dago. 2015ean Interes Kulturaleko Ondasun izendatu zuten, Gune Historiko tipologiarekin, etxearen eta Fuentepiñako parajearekin batera. Andaluziako Justizia Auzitegi Nagusiak, 2017ko martxoaren 16ko epaiaren bidez, baliogabetu egin zuen adierazpen hori.

Moguerreko kultura-altxorraren parte izan arren, hainbat frontek mehatxatzen dute gune hori, fresaren monolaborantzaren eta El Algarrobito industrialdearen zabaltzearen ondorioz. Ingurune hurbila degradatzen ari da.

Gaur egun jabetza pribatua da, Hernández-Pinzón familiarena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------
**Ricardo Estanislao Zulueta** (*Ricardo E. Zulueta* ; 1962 jaio zen) artista, jakintsu eta idazle garaikidea da, zeinen lanak nazioartean erakutsi dituena. Zuluetaren diziplinarteko praktikak bideoa, argazkilaritza, softwarea, pintura, eskultura, instalazioa, arte publikoa/interbentzioak eta performancea barne hartzen ditu. Bere lanak paisaia soziopolitikoen barruan genero, sexualitatea, jokaera eta identitatearen arteko intersekzio-kezkak aztertzen ditu. Bere ikerketak eta idazketak zinema, komunikabideak, teknologia, queer ikasketak, kultura-ikasketak eta artearen historia ditu ardatz.

Biografia
---------

Zulueta La Habanan (Kuban) jaio zen eta Miamin (Florida) hazi zen. Bere ibilbidean New Yorken eta Miamin bizi eta lan egin du. Zuluetak Arte bisualak, museo-ikasketak eta arte-politika ikasi zituen New Yorkeko Unibertsitateko graduondoko eskolan, non Helbein Scholar ospetsua izateko hautatu zuten. Zuluetak doktoretza lortu zuen. Zinema eta Komunikabide Interaktiboen Ikasketetan eta Arte Bisualetan MFA bat Miamiko Unibertsitatean, non McKnight Doktoregoko Bekadun izendatu zuten.

Karrera
-------

Ricardo E. Zuluetak bere lana nazio eta nazioartean erakutsi/aurkeztu du NYUko Grey Art Gallery-n, White Columns-en, Artists Space-n, Vancouver-eko Western Front-en, Bard College-ko Hessel Museum of Art, Caracas-eko Alejandro Otero Museoan, New Yorkeko Nazioarteko Argazkilaritza Zentroan, eta Washington DCko Smithsonian Museoa, besteak beste. AEBn bere lanak bilduma hauetan aurki daitezke: New Yorkeko Argazkigintzaren Nazioarteko Zentroa; Cintas Fundazioa; Margolis Sculpture Collection Florida International University-n, Miami, Florida; Lehigh Unibertsitateko Museoa; Miami-Dade Public Library System Iraunkorrak Arte Bilduma; Miami-Dade County Art in Public Places Bilduma; Fort Lauderdaleko Arte Museoa; JI Kislak Arte Korporatiboaren Bilduma; Jeffrey Steiner; eta Boca Raton Arte Museoa.

Sariak eta aitorpenak
---------------------

Zulueta New Yorkeko Arteen Fundazioko Artist Fellowship-aren hartzailea izan da; Art Matters Foundation-aren Artist Grant, Oolite Arts-en Ellies Creator Saria; Cintas Fundazioaren Ikus-Artista Beka; Arteen Aurrerapenerako Fundazio Nazionaleko CAVA Beka (n/k/a YoungArts); Artists Space Artist Grant, South Florida Cultural Consortium Visual/Media Art Fellowship, Miami Individual Artist Grant, Ludwig Vogelstein Foundation eta Igor Foundation Artist Grant, besteak beste. Arte publikoko enkarguak egin ditu Miami-Dade konderriako Art in Public Places eta San Frantziskoko Arte Batzordea.

Erreferentziak
--------------

3. 

5.

Kanpo estekak
-------------

*
Pamplona txorizoa
**Pamplona txorizo**a edo **Iruñeko txorizoa** Nafarroako hiriburuko elikagai bereizgarria da, hortik datorkio izena. Behikia eta txerrikia ditu, biak ere itxura homogeneoki pikortsuarekin txikituta. Hestebete naturala edo plastikozkoa izan dezake inguruan. Ontzeko, gutxienez berrogei milimetroko diametroa izan behar du. Kolore gorria piperrautsaren edukiari zor zaio. Iruñea izena baldin badarama ere, Euskal Herritik haratago, oso ohikoa da estatu espainiarreko urdaitegietan. Oso ezaguna denez, 1990eko hamarkadatik aurrera test organoleptikoak egin dira, prozesatze-industria eta kalitate-arauak estandarizatzeko.

Deskribapena
------------

Gatz, piperrauts eta bestelako espeziekin ondutako txerriki xehatuz, heste mehean egiten den hestebetea da. Haragi xehatuaren zatitxoak ezi dira 3 mm baino diametro handiagokoak izan.

Jaki elikagarria izanda ere, ez da haurdunentzako edo edoskitzarorako gomendagarria. Gutxienez, berrogei milietroko diametro du. Iruñean ekoiztua den arren, erraz topatu dezakegu Euskal Herri edota Espainiako urdaitegietan.

Erabilera
---------

Pintxoan edo ogitartekoan hartu ohia da, baina baita zenbait eltzekokin ere. Xerra finetan kontsumitzen da, normalean 45º-tako angeluaz mozten dira xerra hauek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltermek *Pamplona txorizo* hobesten du; Iruñeko Udalak, berriz, *Iruñeko txorizo*
2. ↑    Iruñeko Udala. *Gastronomia.* .
3. ↑   Gimeno, Olga; Ansorena, Diana; Astiasarán, Iciar; Bello, José.  (2000-05-01). «Characterization of chorizo de Pamplona: instrumental measurements of colour and texture» *Food Chemistry* 69 (2): 195–200.  doi:10.1016/S0308-8146(99)00239-3. ISSN 0308-8146. (Noiz kontsultatua: 2023-12-13).
4. ↑    Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Txorizo.* .
5. ↑   **(Alemanez)** DK Publishing.  (2012). *Sausage.* , 68 or. ISBN 978-1-4654-0092-5..
6. ↑   Facaros, D.; Pauls, M..  (2008). *Bilbao and the Basque Lands.*  Cadogan Guides, 213 or. ISBN 978-1-86011-400-7..[*Betiko hautsitako esteka*]
7. ↑   Martín de Retana, José María.  (1976). *La Gran enciclopedia vasca.*  6, 132-135 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10862200
* Commonscat Multimedia: Chorizo de Pamplona / Q10862200

---

 |

* Wd Datuak: Q10862200
* Commonscat Multimedia: Chorizo de Pamplona / Q10862200
Horrea Epagathiana et Epaphroditiana, Ostian K.o. 150 inguru eraikia.
Saalburg gotorlekuan berreraikitako *horreuma*, Alemania.
K.o. III. mende hasieran Vercovicium-en zegoen Housesteads kanpamendu militarreko *horrea* bikoitzaren berreraikitzea.
*Horrea*-k (*horreum* singularrean) elikagaiak gordetzeko lekuak ziren erromatar garaian, garia batez ere. Gehienetan, pluralean erabili ohi da.

Historia
--------

Erroma , lehenengoak eraiki ziren Tiber ibai ertzean eraiki ziren, eta han ere jaso zen, K.a. II. mendearen hasieran, denetan ospetsuena: *Porticus aemilia* delakoa, 26 000 m2 baino gehiagoko eraikuntza angeluzuzena, zazpi nabetan banatua. Sendotasun handia zutela eta, biltegi horiek 500 urte baino gehiagoan egon ziren martxan. Gracoen garaian (Tiberius Sempronius Gracchus eta *Gaius Sempronius Gracchus* anaien denboran), *horrea publica populi Romani direlako* biltegiak eraiki ziren plebea gari-banaketekin hornitzeko. Ostiako portuan ere biltegi handiak egin ziren itsasoz ekarritako salgaiak gordetzeko.

Ezaugarri fisikoak

Eraikin horiek oinplano angeluzuzenekoa edo laukizuzenekoa izaten ziren, eta barrualdea konpartimentutan banatua zuten. Segurtasuna eta suteen aurkako babesa izan ziren kezka nagusiak. *Horreak* sarritan pareta oso lodiekin egiten ziren (1 m arte) sute-arriskua murrizteko, eta leihoak beti estuak izaten ziren eta hormaren goialdean jartzen ziren, lapurretak saihesteko. Ateak sarraila-sistema landuekin babestuta zeuden. *Horrea* handienak kanpoko bi edo hiru ate besterik ez zituen izaten, askotan nahiko estuak. Hau da, ez zuten gurdiak sartzen uzten eta horregatik uste da salgaiak barruan eta haien inguruan mugitzeko lan nekeza, seguruenik, eskuz bakarrik egiten zen. Handienek langile-kopuru handia izango zuten.

Izendapenak

Erromatarren *horreum*-ei berezko izena ematen zitzaien, eraikin garrantzitsuak zirela seinale , eta batzuek biltegiratzen zituzten produktuak (eta, seguruenik, saldu egiten zituzten) adierazten zituzten izen horiekin, hala nola argizaria (*horrea candelaria*), papera (*horrea chartaria*) edo piperbeltza (*horrea piperataria*). Beste batzuek enperadore edo familia inperialarekin zerikusia duten pertsonen izena hartu zuten, hala nola *Horrea Galbae*, itxuraz I. mendeko Galba enperadorearen izena jaso zuena. Ostian bereziki ondo kontserbatutako *horreum* batek, *Horrea Epathathiana et Epaphroditiana* izenekoak, Epagathus eta Epafroditus libertoei zor die izena.

Ikus-entzunezko materialak
--------------------------

* *horreum* baten berreraikitze digitala (*Longovicium Roman Fort (Horreum) granary 3D CGI*) YouTuben

Erreferentziak
--------------

1. ↑  David Stone Potter, D. J. Mattingly, *Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire*, 180 or. University of Michigan Press, 1999. ISBN 0-472-08568-9
2. ↑  Claridge, Amanda (1998). *Rome: An Oxford Archaeological Guide*, First, Oxford, Erresuma batua: Oxford University Press, 1998, 55. or. ISBN 0-19-288003-9
3. ↑  *Regio I - Insula VIII - Horrea Epagathiana et Epaph roditiana*. Ostia. Harbour dity of Ancient Rome

Bibliografia
------------

Ikus gainera
------------

* Garai
* Aletegi
* Silo
**Jugoslaviako Erresuma** (serbokroazieraz esta eslovenieraz, / Краљевина Југославија(serbokroazieraz: *Kraljevina Jugoslavija* / Краљевина Југославија; eslovenieraz: *Kraljevina Jugoslavija*) hego-ekialdeko eta erdialdeko Europako estatu izan zen, 1918-1941 bitartean iraun zuena, bi mundu gerren arteko garai gorabeheratsuan. Egungo Bosnia-Herzegovina, Serbia, Kosovo, Montenegro eta Ipar Mazedonia hartzen zituen, eta baita Kroaziaren eta Esloveniaren zatirik handiena ere.

Historia
--------

Lehen Mundu Gerraren ondoren, 1918an, sortu zen hegoaldeko eslaviarren estatu modernoa, Austria-Hungariako Inperioaren parte izandako Balkanetako lurraldea (Esloveniarren, Kroaziarren eta Serbiarren Estatua) Serbiako Erresumari batu zitzaionean. **Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuma** (serbokroazieraz: *Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca* / Краљевина Срба, Хрвата и Словенаца; eslovenieraz: *Kraljevina Srbov, Hrvatov in Slovencev*) izen ofiziala hartu zuen, Petri I.a Karageorgevic errege zela. Neuillyko (1919), Saint-Germaingo (1919) eta Trianongo (1920) hitzarmenetan zehaztu ziren estatu berriaren mugak.

1921. urtean. Alexandro I.ak hartu zuen Petri aitaren lekua, eta areagotu ziren serbiarren politika zentralista batetik, eta beste herrien asmo nazionalistak, bestetik. 1929an, Alexandro I.ak diktadura ezarri eta Jugoslaviako Erresuma izena eman zion estatuari. Garai hartan talde armatu eskuindarrak (ustatxa edo gerrilari kroaziarrak) eratu ziren Kroazian, Ante Pavelic zutela buru. 1934an hil zuten kroaziarrek Alexandro I.a Marseillan eginiko atentatu batean. Petri II.a erregearen aginpidea erregeordeen esku zen garaian, Italia, Alemania eta Bulgariaren aldera lerratu ziren Jugoslaviako erregeordeak (1937-1938ko akordioak). Kroaziak autonomia zabala lortu zuen, bestalde, 1939an.

1941eko apirilaren 17an, Alemania Naziak Jugoslavia inbaditu eta zatitu zuen. Gerrako urteetan, faxista kroaziarrek hainbat sarraski egin zituzten (nazien babesa aprobetxatuz) serbiarren eta juduen aurka. 1944ko azaroaren 2rako, komunistek gidatutako milizia partisanoek naziak eta haien kolaboratzaileak kanporatzea lortu zuten. Orduan, erbesteko gobernu monarkikoarekin adostu zuten Jugoslavia Federal Demokratikoaren sorrera. Dena den, gerran lortutako ospea zela eta, Josip Broz Tito buruzagi komunistak hartu zuen agintea erreferendum bidez; ondorioz, Jugoslaviako Erresuma desagertu eta *Jugoslaviako Herri Errepublika Federala* aldarrikatu zen, 1953an Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista bihurtu zena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2020-1-28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191077
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Yugoslavia / Q191077

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315522167
* BNF: 16930699q (data)
* GND: 45879-X

 |

* Wd Datuak: Q191077
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Yugoslavia / Q191077
**Soja** (*Glycine max*) jatorriz Asia Ekialdekoa den lekale bat da. Landare urterokoa da eta hazkunde, habitat eta altuera aldakorra eduki dezake.

Aspaldi etxekotutako beste labore batzuk bezala, soja modernotik jatorrizko espezie basatietaraino doan arrastoa ezin da modu zehatzean ezagutu. Itxura batean, egungo sojaren arbasoa mahatsondoaren antzeko landare etzan bat izan zen.

*Glycine* generoan bi azpigenero bereizten dira, *Glycine* eta *Soja*. Azken honetan nekazaritzan erabilitako *G. max* eta soja basatia (*G. soja*, Sieb.& Zucc) daude sartuta. Lehena labore gisa hazten da eta bigarrena modu basatian hazten da Txina, Japonia, Korea, Taiwan eta Errusian. Bestalde, *Glycine* azpigeneroak 16 espezie basati barne hartzen ditu, esaterako *Glycine canescens* eta *Glycine tomentella*.

*Soja* hitza japonieratik dator (醤油 (japonieraz: しょうゆ, **shōyu**?)
.

Ezaugarriak
-----------

Etzanda haz daiteke, 20 cm-ko altuera baino txikiagoko aleak eratuz, edo 2 metroko altuera eduki dezake. Lekak, enborra eta hostoak pubeszentzia marroi edo gris finarekin estalita dauzka. Hosto trifoliolatuak dauzka, eta hostoxka bakoitza 15 cm luze eta 7 cm zabal da. Hostoak erori egiten dira haziak heldutasunera iritsi baino lehen. Lore txiki autoernalkorrak hostoaren axilan jaiotzen zaizkio. Zuriak, arrosak edo ubelak izan ohi dira. Fruitua 3-5 aleko multzoetan sortzen den leka iletsua da. Leka bakoitzak 5-11 milimetroko 2-4 hazi ekoizten ditu (gutxitan gehiago).

Giza kontsumoa
--------------

Sojaz egindako produktuen kontsumoari osasunerako onura asko suposatzen zaizkio. Bularreko minbiziaren eta prostatako minbiziaren aurrean babesa eman dezake, menopausiaren sintomak murrizten ditu, eta bihotzeko gaixotasuna eta osteoporosia pairatzeko arriskua murrizten du.

Haatik, zenbait ikerketek aholkatzen dute soja ez erabiltzea animalia jatorriko janariak (esnekiak, haragia) ordezteko haurdunetan, gazteetan eta umeetan. Sojak fitoestrogenoen kantitate handia daukanez, arazo hormonalak eragin omen ditzake giza elikaduran erabiltzen denean. Arazo hau orekatuak ez diren dietetan gertatuko litzateke.

* 
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Soja transgeniko
* Soja-saltsa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11006
* Commonscat Multimedia: Glycine max / Q11006
* Wikispecies Espezieak: Glycine max

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11965025n (data)
* GND: 4136938-5
* LCCN: sh85125884
* NKC: ph191018
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 11860
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 63712
* BioLib: 39935
* Catalogue of Life: 418380
* Dyntaxa: 222494
* EOL: 641527
* Fl. China: 242323602
* GBIF: 5359660
* GRIN:
* IPNI: 496786-1
* ITIS: 26716
* NCBI: 3847
* PlantList: ild-2760
* W3TROPICOS: 13043775
* USDA Plants: GLMA4
* VASCAN: 5732
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013025
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: NID9NUV93F

 |

* Wd Datuak: Q11006
* Commonscat Multimedia: Glycine max / Q11006
* Wikispecies Espezieak: Glycine max
**Gandiaga Topagunea** 2005ean erikitako eraikin abangoardista da, Arantzazu auzoan (Oñati) kokatutakoa. Miguel Angel Alonso del Val arkitektoak egin zuen, eta hori dela-eta 2007an COAVN-en saria lortu zuen.

1960ko hamarkadan eraikitako seminarioaren ondarren gainean dago eginda, Arantzazuko santutegiaren ondoan, Duru auzunearen azpian eta Gomiztegiko gaztandegia eta artzain-eskolaren bidean.

Erabilpenak
-----------

Gandiagan hainbat biltzar eta topaketa antolatu dute sortu zutenetik. Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak adibidez birritan burutu du haren urteroko biltzarra bertan, 2010 eta 2018an.

2017an, aterpetxe bat egokitu zen eraikinean, batez ere taldeak hartzeko prestatua.

Baketik elkartearen egoitza izan zen 2006tik 2013 arte, Tolosara aldatu zutenean. Azken urte hartan ere Jonan Fernandezek laga zuen elkartearen lehendakaritza.

2021ean Arantzazulab izeneko zentroak hartu zuen egoitza bertan, Naiara Goia Imazen zuzendaritzapean.

### Parketxea

Aizkorri-Aratz parketxea 2011an sortu zuten bertan. 640 m2-ko azalera dauka eta 3 solairutan dago banatuta. Aizkorri-Arazko natura parkearen inguruko informazioa ematen dute, izan ere Arantzazu ohiko abiapuntua da Aizkorri mendira igotzeko. Natura parkeari lotutako beste parketxe bat ere badago Araian (Asparrena), Aratz mendiaren magalean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cultura y encuentro» *www.arantzazu.org* (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
2. ↑    «Batez ere taldeei zuzendutako aterpetxea egingo dute Arantzazun - Oñati» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
3. ↑   «Naiara Goia Imaz será la directora del Laboratorio de Innovación Social de Arantzazu» *www.arantzazu.org* (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
4. ↑     *Guri buruz - Arantzazulab.*  (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).

Ikus, gainera
-------------

* Bitoriano Gandiaga

Kanpo estekak
-------------

* Aizkorri-Aratz parketxea.
* Arantzazulab.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070507

 |

* Wd Datuak: Q61070507
Fruta saltoki ibiltari bat Manhattanen (New York). 
**Kaleko janaria** edo, laburrago, **kale-jana** (maiz ingelesez *street food*) kale-saltzaile batengandik lortu daitekeen janaria da, sarritan merkea eta saltoki eramangarri edo inprobisatu batean erosten dena. Nahiz eta janari horietako batzuk bertakoak izan daitezkeen, asko nazioartekoak dira, jatorrizko lekuetatik kanpo zabaldu baitira.

Ekoizleen merkatuetan saltzen den janaria ere kategoria horretan sar daiteke, nekazaritza-azoketan edo beste mota bateko azoketan saltzen dena barne. Kaleko janari gehientsuena lasterra da eta hatzekin hartzen da; ohikoa izaten da jatetxeetan eta supermerkatuetan saldutakoa baino merkeagoa izatea. Elikadura eta Nekazaritza Erakundearen arabera, 2500 milioi pertsonek egunero kale-jana hartzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1316209
* Commonscat Multimedia: Street food / Q1316209

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12394397t (data)
* LCCN: sh2010013809
* NKC: ph1084915
* SUDOC: 033036578

 |

* Wd Datuak: Q1316209
* Commonscat Multimedia: Street food / Q1316209
**Patxi Iturriotz Herrero** (Donostia, 1937ko apirilaren 21 - 2024ko urtarrilaren 5a), politikari, irakasle, diputatu eta, garai batean, ETAkide ezagun bat izan zen.

Biografia
---------

Lehenengo EGIn eta gero ETAn sartu zen. 1961ean atzerriratu egin zen eta ETAko Langile-Frontearen ardura hartzera itzuli zen Bizkaira 1963an baina urte berean atxilotu egin zuten. 1966an ETAn izandako barne-eztabaida eta zatiketaren ondorioz, komunistengana hurbildu eta ETA Berri sortu zuen. ETAren «Bulego Politiko»-ra iritsi zen eta bere burua «obrerista»tzat zuen. ETAn geratu zirenek «españolista»tzat jo zuten Iturriozek ordezkatzen zuen lerroa. V. Asanbladaren atarian ziren. Bi sektoreen arteko gatazka erabatekoa izan zen. Etxebarrieta anaiek protagonismo berezia izan zuten V. Asanblada hark ETAren geroa markatu zuen. Patxi Iturriozek eta harekin erakundea utzitakoek ETA-Berri sortu zuten, baina azkar utzi zuten izen hori ere.

1968-1976 bitartean Alemanian egon zen eta itzulitakoan politika-munduan sartu zen erabat. Beste batzuekin batera Euskadiko Mugimendu Komunista (EMK) sortu zuen eta segidan, espainiar Estatuko taldeekin batuz, Movimiento Comunista eratu zuten.

EMKk eta EIAk aliantza egin zuten hauteskundeetara aurkezteko. Euskadiko Ezkerra erdietsi zuten horrela 1977ko Estatuko hauteskunde nagusietarako. Patxi Iturrioz bigarren zen Gipuzkoako zerrendan. Paco Letamendiak (Ortzi) eserlekua lortu zuen. Ortzik Herri Batasunera joateko eserlekua utzi zuenean, Iturriozek hartu zuen Kongresuko eserlekua eta Espainiako Diputatuen Kongresuko diputatu izan zen (1978-1979). 

EMKko erreferente nagusienetakoa izan zen urtetan, baina PSOE alderdiaren aldeko joera hartu zuen. 1990an PSE-EEan sartu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Iturrioz Herrero, Francisco Javier (1937-2002)
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3081866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 56294

 |

* Wd Datuak: Q3081866
*Concordia Discordantium Canonum*. 1140.
**Zuzenbide kanonikoa** (grezierazko *kanon/κανον* edo araua hitzetik eratorria) Eliza katolikoak bere burua antolatzeko eta eliza-agintarien eta fededunen arteko harremanak arautzeko emandako arau-multzoa da.

Eliza katolikoak, sortu zenetik, bere burua antolatzeko berezko arauak ezarri zituen, kanonak edo elizbatzarren xedapenak izenekoak. Legedi oso hau abian jartzeko Elizak, bere arauak ez ezik, bere epaitegiak ere eratu zituen.

Elizbatzarren kanonak eta Aita Santuen dekretuak uztartuz, lehendabiziko bildumak edo kodeak argitaratu zituzten; ezagunena 1140 eta 1142 artean Grazianok idatzitako *Concordia discordantium canonum* da. Gero, *Corpus Iuris Canonici* agertu zen, eta 1917an Zuzenbide Kanonikoaren Kodea (*Codex Iuris Canonici*) ezarri zen. Egungo kodea 1983an Joan Paulo II.ak ezarri zuen.

Eliza ortodoxoak, ekialdeko elizek eta anglikanoek ere euren kodeak dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pedro Lombardía, *Parte General de Derecho Canónico*, 2005.
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Zuzenbide.* .
3. ↑   Brundage, James A..  (2008). *The Medieval Origins of the Legal Profession: Canonists, Civilians, and Courts.*  Chicago: University of Chicago Press.
4. ↑  *Codex Iuris Canonici* (1983)

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q188462
* Commonscat Multimedia: Canon law / Q188462

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524874
* BNF: 13318690p (data)
* GND: 4073199-6
* LCCN: sh85019646
* NDL: 00567204
* NKC: ph114862
* AAT: 300235953
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q188462
* Commonscat Multimedia: Canon law / Q188462
**Larresoroko seminarioa** Lapurdiko izen bereko herrian kokatutako eraikina da, XVIII. eta XIX. mendeen artean Ipar Euskal Herriko kulturagune nagusienetako bat izan zena. Euskal literaturan erromantizismoa bertatik zabaldu zen hein batean. 2005ean monumentu historiko sailkatu zuten.

Historia
--------

Jean Agerre abadeak 1733ko apirilaren 29an eraiki zuen, apaiztegi txiki batek eta kapera batek osaturik. Garai hartan Baionako elizbarrutia barruko jansenismoari eta ondoan zuen Bearnoko protestantismoari aurre egiteko bere kleroa ortodoxian eskolatzeko premian aurkitu zen. Larresoroko apaiztegiak garrantzi berezia izan zuen jansenismoa Iparraldetik erauzteko orduan.

1739an Euskal Herri osoko lehenengo ikasleak ailegatu ziren filosofia eta teologia ikasteko. Baionako elizbarrutiaz gain, Oloroekoa eta Akizekoa ere bere apaizez bete zen. Apaizgaiak bakarrik ez, gero ikasketa zibilak Bordele, Tolosa edo Parisen jarraitu nahi zituztenak ere pasa ziren Larresorotik.

1792ko urrian apaizak eraikinetik bota zituzten eta 1820ra arte ez ziren itzuli. Apaiztegiak bigarren loraldi bat izan zuen orduan, euskal literaturarentzat ere emankorra izan zena. Eliza eta Estatuaren arteko legea ezarri ondoren, 1906ko abenduaren 18an Gobernua eraikinaren jabe bilakatu zen. Lehenengo Mundu Gerran ospitale moduan erabili zuten.

Bertoko ikasle ospetsuen artean Louis-Édouard Cestac, Dominique Garat Hiriarte, Dominique Joseph Garat, Joan Piarres Duvoisin, Martin Duhalde, Jean Hiriart-Urruti edo Grazian Adema daude, baita Euskaltzaindiaren kide batzuk ere, tartean Jean-Blaise Adema, Jean Elizalde, Bernard Goity, Jules Moulier, Martin Landerretxe edo Jean Saint-Pierre.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Azurmendi, Joxe (2020): *Pentsamenduaren historia Euskal Herrian*, Andoain, Jakin. 161. or.
2. ↑   Mérimée, Frantziako Kultura Ministerioa. *Larresoroko seminarioa.* .
3. ↑   Goihenetxe, M..  (1995). *Les Basques et leur histoire. Mythes et réalités.*  Elkar.
4. ↑  Azurmendi, Joxe (2020): *Pentsamenduaren historia Euskal Herrian*, Andoain, Jakin. 159. or.
5. ↑   Hariztoi, P..  (1884). *Recherches historiques sur le Pays Basque.*  Baiona: Lasserre.
6. 1 2  Azurmendi, Joxe (2020): *Pentsamenduaren historia Euskal Herrian*, Andoain, Jakin. 160. or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15229461
* Commonscat Multimedia: Séminaire de Larressore / Q15229461

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54144647638597600501
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA64000055

 |

* Wd Datuak: Q15229461
* Commonscat Multimedia: Séminaire de Larressore / Q15229461
**Teté Caturla** jaiotza-izena **Regla Teresa García Rodríguez** (Remedios, Villa Clara, Kuba, 1937ko urriaren 13a - Habana, 2023ko irailaren 4a) kubatar maistra eta kantaria izan zen.

Biografia
---------

Alejandro García Caturla musikari eta instrumentista kubatarraren alaba. Teté Eskola Normalean matrikulatu eta maistra graduatu zen, baina musikan aritu zen.

Sariak

Caturlak Kubako Kultura Nazionalaren Saria, Máximo Gómezen Matxetearen Erreplika eta beste hainbat aitorpen jaso zituen.

Teté Caturla 2023ko irailaren 4an hil zen 85 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   cubadebate.  (5 de septiembre de 2023). *Falleció la destacada cantante cubana Teté Caturla.*  Cuba.
2. ↑   Granma.  (5 de septiembre de 2023). *Teté Caturla, adiós a un nombre de abolengo musical.*  Cuba.
3. ↑   cibercuba.  (5 de septiembre de 2023). *Fallece en La Habana la cantante cubana Teresa García Caturla.*  Cuba.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Teté Caturla*** Aldatu lotura Wikidatan |

* *Teté Caturla*  Internet Movie Databaseren webgunean **(Ingelesez)**
* Txantiloi:Discogs artist
* Txantiloi:Spotify
**Ann Trevenen Jenkin**, jaiotzez **Dorothy Ann Trevenen**, ***Bryallen*** izengoitiaz ere ezaguna, (1930eko apirilaren 14a – 2024ko apirilaren 8a) kornuallestar aktibista, liburuzain, irakasle eta idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Richard Jenkin politikari eta idazlearen emaztea, 1951n hasi zen *New Cornwall* aldizkaria argitaratzen, kornuallestar nazionalismoaren ingurukoa. 1957an, Gorsedh Kernow erakundean sartu zen Bryallen izena erabiliz. 1997 eta 2000 artean, Bardo Handi izendatu zuten, eta titulu hori lortu duen lehen emakumea izan zen. Gainera, Mebyon Kernow alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta bertan aritu zen.

1997an *The Dog Who Walked to London* haurrentzako liburua argitaratu zuen, Keskerdh Kernow martxari buruzkoa, Kornuallesko matxinadaren 500. urteurrena ospatzeko. Jenkin izan zen martxa honen buru nagusietako bat. Horrez gain, *Kernow Bys Vyken/Cornwall for Eve* liburua argitaratu zuen.

Lau seme-alaba (Morwenna, Loveday, Gawen eta Conran) eta zazpi biloba (Trystan, Riwana, Mark, Talwyn, Trifina, Elowenn eta Kelyn) izan zituen. Lovedayk Mebyon Kernow alderdia kudeatu zuen 1990 eta 1997 artean.

2024ko apirilaren 8an hil zen, 93 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Brief Biography – Ann Trevenen Jenkin» *Noonvares Press* (Noiz kontsultatua: 2024-04-19).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «Ann Trevenen Jenkin (Bryallen)» *The Gorseth of Cornwall* (Noiz kontsultatua: 2024-04-19).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Sad News» *Cornwall Heritage Trust* 2024-04-09 (Noiz kontsultatua: 2024-04-19).
4. ↑   **(Ingelesez)** Tripp, Michael.  (2009). *Persistence of difference: a history of Cornish wrestling.*  University of Exeter, 266 or. (Noiz kontsultatua: 2024-04-19).
5. 1 2   **(Ingelesez)** «Tributes paid following death of Cornish Bard» *Somerset County Gazette* 2002-11-08 (Noiz kontsultatua: 2023-09-13).
6. ↑   **(Frantsesez)** Tregidga, Garry.  (2014). «Comparaisons celtiques - La Bretagne et le mouvement du Renouveau en Cornouailles anglaises» *Rencontres Bretagne/Monde anglophone*: 7..
7. ↑   **(Ingelesez)** «Book recalls march» *Somerset County Gazette* 2003-11-27 (Noiz kontsultatua: 2023-09-13).
8. ↑   **(Ingelesez)** Tredinnick-Rowe, John.  (2017). «Leadership and Feminism in Cornwall» *Feminism on the peripheries of Europe. An inclusive and intersectional youth approach.* , 72 or..

Kampo estekak
-------------
**Endesa** konpainia elektriko espainiarra da. 1944ean sortu zuen Espainiako estatuak, hasieran Empresa Nacional de Electricidad, S.A. izena izan zuelarik.

Historia
--------

Elektrizitatea ekoizteko bere lehen zentrala, Ponferradako herrian eraiki zuen, energia hidraulikoa baliatzeko. Ondoren, Endesa, energia iturri berriak erabiltzen hasi zen, energia termikoa, eta azkenik energia nuklearra. Espainiako konpainia elektrikoetatik, elektrizitatea sortzeko ikatz gehien erabiltzen duen enpresa da.

1988ean Espainiako gobernuan PSOE alderdia zegoela, Endesa pribatizatzeko prozesua hasi zen. Enpresaren tamaina handia dela eta, prozesu horrek hamar urte baino gehiago behar izan zituen burutzeko. Estatuaren jabetzako azken akzioen salmenta 1998ean egin zen. Estatuak akziorik izan ez arren, 2006ra arte Espainiako gobernuak "golden share" izenekoaren bitartez, Endesa erosteko edozein saiakera oztopatzeko ahalmena izan zuen.

1990eko hamarkadan zehar Endesa hegoamerikako merkatuetara zabaldu zen, gaur egun, hainbat herrialdetan eskaintzen du zerbitzua, batez ere Txilen. Horrez gain, 1998ko azaroan bere eskumendekoak ziren Sevillana de Electricidad eta Fuerzas Electricas de Cataluña enpresak integratu zituen.

Gas Natural eta E.On Endesa erosi nahiean
-----------------------------------------

2005eko irailaren 5ean Gas Naturalek Endesa erosteko eskaintza aurkeztu zuen, enpresaren akzio bakoitzeko 21,3 euro ordainduko zuela esanez. Endesak eskaintza hori ezeztatu, eta bere presidente den Manuel Pizarrok, enpresa askoz gehiago balio zuela esan zuen. Horrez gain, Endesa erosteko eskaintza horren atzean, Kataluniako nazionalismoaren asmoak zeudela salatu zuen Alderdi Popularrak.

2006ko otsailaren 21ean, Endesak beste erosketa eskaintza bat jaso zuen, oraingoan E.On konpainia elektriko alemanak aurkeztua. Eskaintza hau, Endesako akzio bakoitzarengatik 27 euro ordaintzen zituen, eta Endesako presidentearekin onespenarekin aurkeztu zen. Ondoren, Endesako buruek auzitegietara jo zuten Gas Naturalen eskaintza eteteko.

Acciona Endesako akziodun
-------------------------

2006ko irailaren 25ean, aurretik zegoen nahastea gehiago korapilatu zuen Endesaren akzioen %10 erosi eta gero. Ondoren, partaidetza hori handituz joan da, gaur egungo %20ra ailegatuz. Gaur egun, Acciona Endesako akziodun nagusia da, Caja Madriden aurretik. Accionak gainera irabazi handiak lortuko ditu Endesako dibidendu eta etekinen bitartez.

Ondoren, Endesaren akzioak 35 euro ingurura igo ziren, eta enpresaren jabe nor egingo zen ez zegoen argi.

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Endesaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1275336
* Commonscat Multimedia: Endesa / Q1275336

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268704430
* ISNI: 0000000406160275
* SUDOC: 070021325
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 4948
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1275336
* Commonscat Multimedia: Endesa / Q1275336
**Naturgas Energia** (lehen **Naturgas**) gas eta elektrizitate enpresa bat da, egoitza Bilbon duena. Electricidade de Portugal (EDP) enpresaren eskumendekoa. 2003an sortu zen, Eusko Jaurlaritzak erabaki baitzuen Euskal Autonomia Erkidegoko lau konpainia publiko hauek pribatizatzea: Bilbogas (Bilbokoa), Donostigas (Donostiakoa), Gasnalsa (Gasteizkoa) eta Gas de Euskadi (Euskal Autonomia Erkidego osokoa). Naturcorp sozietatean zeuden bilduta lau enpresa horiek.

Pribatizazioa lehiaketa publiko baten bidez egin zen, 2002an, eta lau enpresak aurkeztu zituzten eskaintzak: Hidrocantabrico, Iberdrola, Gas Natural eta Enel enpresek. Lehendabizikoak irabazi zuen, eta 2003an Naturcorp erosi zuen. Hurrengo urtean, 2004an, Electricidade de Portugalek Hidrocantabrico erosi zuen.

Gaur egun, Naturgas Energiak gas naturalez hornitzen dituen udalerriak 172 dira: Euskal Autonomia Erkidegoko 133, Asturiasko 31, Gaztela eta Leongo 2, Kataluniako 2, Murtziako 2, Madrilgo 1 eta Extremadurako 1.

Naturgas Energia sozietatearen akziodun nagusiak
------------------------------------------------

Naturgas Energiak bi akziodun nagusi ditu: Hidroeléctrica del Cantábrico (egoitza Oviedon duen sozietatea, Electricidade de Portugalek kontrolatua), % 65,6rekin, eta Eusko Jaurlaritzaren Energiaren Euskal Erakundea (EVE), % 30,3rekin. Donostiako Udalarenak dira gainerako akzioak, % 4,1.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  **(Ingelesez)** EVEren prentsa oharra, Eusko Jaurlaritzaren webgunean.
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** Naturgas Energiaren webguneko «Historia» atala.
3. ↑   Naturgas Energiaren webguneko «Egitura eta negozioak» atala.
4. ↑   Naturgas Energiaren webguneko «Akziodunak» atala.[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Naturgas Energiaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9048922

 |

* Wd Datuak: Q9048922
***Barbarian*** (euskaraz *Barbaroa*), 2022ko Zach Cregger estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Georgina Campbell, Bill Skarsgård eta Justin Long aktoreek antzeztu zuten.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

AEB, Detroit, Tess Marshall (Georgina Campbell) emakume gaztea lan elkarrizketa bat egiteko asmoz hirira ailegatu eta gaua pasatzeko etxe bat alokairuan hartuko du. Baina gaueko ordu txikietan, etxea beste norbaitek alokairuan ere hartu duela jabetuko da, gizon arraro bat. Zantzu txarra izan arren, gaua han igarotzea erabakiko du, baina laister bertan ezusteko gonbidatua baina beldurgarriagoa den zeozer badela ohartuko da.

Aktoreak
--------

* Georgina Campbell: Tess
* Bill Skarsgård: Keith
* Justin Long: AJ
* Matthew Patrick Davis: "Ama"
* Richard Brake: Frank
* Kurt Braunohler: Doug
* Jaymes Butler: Andre
* Sophie Sörensen: Bonnie
* J.R. Esposito: Jeff
* Kate Nichols: Catherine
* Brooke Dillman: AJren ama
* Will Greenberg: Robert
* Zach Cregger: Everett (ikusi gabeko kameoa)
* Kate Bosworth: Melissa (ahots kameoa)
* Sara Paxton: Erizain bideoaren kameoa / laguntzailea / Megan (ahots kameoa)

Kanpo loturak
-------------

* IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**
**JANIRE GONZALEZ ETXEBARRI**
-----------------------------

Janire olatu batean maniobra bat egiten.
Janire Gonzalez Etxebarri 2005eko martxoaren 3an jaio zen Zumaian. Kirol munduan surfista profesional bezala aritzen da eta hainbat txapelketatan (mundu eta Europa mailan) sari asko lortu ditu. 

### **TXAPELKETA GARRANTZITSUENAK**

Janirek esperientzia du txapelketen munduan. Nesken kategorian aritzen da eta 2019an Espainiako txapelduna izan zen Valdoviñon, 2020an Europako jubenilen txapelduna izan zen Portugalen, 2021ean Europako jubenilen txapelduna izan zen berriro Hossegorren kasu honetan, 2022an Europako txapelduna izan zen Marruecos-eko WSLren txapelketan, 2023an Brasilgo Mundialera klasifikatu zen nahiz eta bertan saririk ez lortu eta aurten, 2024ean, Puerto Ricoko mundialera klasifikatuz gain, bertan lortutako emaitzengatik, Pariseko Olimpiadetara klasifikatzea lortu du, Espainiako eta Euskal Herriko lehenengo emakume surflaria da  olimpiadetan Nadia Erostarbe surflari euskaldunaren eskutik. Beste hainbat txapelketetan ere sariak lortu ditu eta Espainia mailan emakume surflari hoberenen artean lortu du lekua egitea.

### **GARRANTZIA ETA MARKA**

Janire hainbat emakumeren inspirazioa izan da eta beregatik, Euskal Herriko surflarien balioa zabaldu da mundu guztira. Gainera, emakumeen ahalmena erakutsi du eta argi utzi du emakumeek ere ahal dutela. Garrantzizko eragina lortu duenez, Roxy markak babesten du eta beraz, oso lotuta dago honekin.

### **BIDEOAK**

Janire surfeatzen

### ERREFERENTZIAK