recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Latitudearen historia** geodesiaren historiari lotuta dago. Latitudea beharrezkoa da esplorazioan, bereziki itsasoetan barrena egindako bidaietan. Antzinako Greziarrek Piteas esploratzaileak —Britainia Handira eta haratago bidaiatu zuen— egindako latitude-neurketen emaitzak aztertu zituzten, Artikoko Zirkulu Polarrera (gauerdiko eguzkia behatuz). Latitudea neurtzeko hainbat metodo erabili zituzten, hala nola eguzkiak eguerdian zeru-ertzean duen altuera, *gnōmōn* batez neurtua (jatorrian interpretea edo epailea esan nahi zuen hitza), udako solstizioko egunaren iraupena eta neguko solstizioko eguzkiaren goratzea.

Marino Tirokoa greziarra (70-130) lehena izan zen bere mapetako leku bakoitzari latitude bat eta longitude bat esleitzen.

IX. mendearen amaieratik, Kamal arabiarra ekuatoreko eskualdeetan erabiltzen zen Polarisen altuera horizontearen gainean neurtzeko. Tresna hau Polaris ostertzetik gertu dagoen latitudeetan bakarrik erabil zitekeen.

Marinel astrolabioa, Eguzkiaren angelua zeruertzetik eguerdira ematen duena, edo gauean ezagutzen den izar baten angelua, XV. mendetik XVII. mendera arte erabili zen, gutxi gorabehera. Eguzkiaren behaketak, Polarisen ordez, hego hemisferioko latitudea neurtzeko aukera ematen zuen, baina eguzki-deklinazioko taulak erabiltzea eskatzen zuen. Taularik ospetsuenetako bat, baina ez lehena, 1496an Abraham Zacuto judu gaztelarrak argitaratu zuen, garai hartan Portugalen erbesteratua.

Makulua, itzal baten luzera neurtzen duena, XVI. mendetik aurrera erabili zen eta Davisen koadrantea bezalako hobekuntza iteratiboak ikusi zituen. Oktante eta sestante primitiboarekin batera erabiltzen ziren; sestantea nagusitu zen azkenean, eta gaur egun ere erabiltzen da. Isaac Newtonek (1643-1727) aipatu zuen sestantea argitaratu gabeko idazkietan, eta John Hadleyk (1682-1744) eta Thomas Godfreyk (1704-1749) aplikatu zuten lehen aldiz 1730 inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Matos, Jorge Semedo de. *Tábuas Solares na náutica portuguesa dos séculos XV e XVI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30591685

 |

* Wd Datuak: Q30591685
**Lucio Muñoz Martínez** (Madril, 1929ko abenduaren 27a - Madril, 1998ko maiatzaren 24a) espainiar margolari bat izan zen. Madrilgo San Fernando eskolan ikasi zuen. Ikasketak amaitu zituenean madrildar errealistekin izan zuen harremana, Antonio López, López Hernández anaiak eta emazte izango zuen Amalia Aviarekin. 1956an Frantziako gobernuak beka bat eman zion eta Art Autre higikundea eta Tàpiesen eta Dubuffeten lana ezagutu ahal izan zituen. 1950eko hamarraldian Muñozen lana informalismoaren baitakoa zen, baina Espainiara itzuli zenean abstrakziorantz egin zuen. Ondoren, era guztietako materialak erabiltzen hasi zen Muñoz, paper erreak, zura, etab.

Euskarria garrantzi handikoa izan zen Muñozen lanean, izan ere, gainean zuloak, urradurak, eta abar egiten baitzituen. Bere lanak, bestalde, koloretsuak dira, nahiz eta beltza den nagusi. Grabatuak ere egin zituen. Muñozen lanak New Yorkeko Guggenheim Museoan edora Arte Modernokoan ikus daitezke. 1962an Oñatiko Arantzazuko basilikako absidea egin zuen. 1983an Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen. Madrilgo Sofia Erregina Museoak Muñozen atzera begirako erakusketa bat antolatu zuen 1989an**.**

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lucio Muñozen obrak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Lucio Muñoz*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q168080
* Commonscat Multimedia: Lucio Muñoz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96351654
* ISNI: 0000 0000 7829 1814
* BNE: XX967934
* BNF: 124391722 (data)
* GND: 119025183
* LCCN: n82084181
* SNAC: w64n113r
* SUDOC: 067196918
* ULAN: 500091776
* UB: a1040278
* Open Library: OL6169133A
* KulturNav: id
* RKD: 58483
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04311/eu\_m\_3560/m3560
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q168080
* Commonscat Multimedia: Lucio Muñoz
***Lur jotako ekonomialarion manifestua*** (frantsesez: *Manifeste d'économistes atterrés*) Frantziako ekonomialari talde batek 2010ean argitaratutako manifestua da. Hauek dira taldeko kideak: Philippe Askenazy, CNRS ikerketa zentrokoa; Thomas Coutrot, Attac elkarteko zientzia kontseilukoa; André Orléan, CNRSkoa eta EHESS eskolakoa, Ekonomia Politikoko Frantziako Elkarteko lehendakaria; Henri Sterdyniak, OFCE behatokikoa. Ekonomialari horiek, subprime hipoteken krisiaren ondoren, lur jota geratu dira ikusirik ez dela ezer ere aldatu liberalismo ekonomikoa sostengatzen duen diskurtsoan, ez eta hondamendi hori ekarri zuten politika ekonomikoetan ere.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Guztiz gaude harrituta, Lehman konpainiaren kolapsoaren ondoren, ikusirik sistema kolapsoaren ertzera eraman zuten eredu berak itzuli direla bi urte geroago. Finantza arloak (Estatuek salbatua) berriro inposatu ditu egiturazko erreformak, populazioentzat basatiak diren doikuntzak. Neurri horiek guztiak gogoetarik gabe hartu dira, arriskuak neurtu gabe, zalantzan jarri gabe. |  » |
| Philippe Askenazy |

Manifestuak oihartzun handia izan zuen Frantziako hedabideetan eta gizartean, eta elkarte bat sortzea ekarri zuen: Lur Jotako Ekonomialariak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)** *Manifeste d'économistes atterrés*
2. ↑  **(Frantsesez)** Jade LINDGAARD, Ludovic LAMANT eta Martine ORANGE: «Des économistes "atterrés" mais très convaincus», *Mediapart*, 2010-10-10.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3285910
* **Identifikadoreak**
* BNF: 423678639 (data)
* Open Library: OL25425562M

 |

* Wd Datuak: Q3285910
Redwood gaztelua, Tipperary konderria, Normandiarrek eraikia izan arren, gerora MacEgan legegile familiak okupatu eta haien zuzendaritzapean Irlandar legeen ikastetxea bilakatu zen.
**Brehon legeak** (irlanderaz *An Féineachas* eta *Dlí na mBreithiún* eta ingelesez *Brehon law*) Irlanda gaelikoan eguneroko bizitza eta politika gobernatu zuten estatutuak izan ziren. 1169ko Irlandako normandiar inbasioa jazotzean gainbehera jasan zuten, baina XIII-XVII. mendeen artean uhartearen zatirik handienean berpiztu egin ziren, ofizialki indarrean zeuden ingeles legeekin batera.

Irlanderaz *An Féineachas* izena *Feni* edo gizon askeen legeak zirela adierazten du.

Bizitza zibila nahiz kode kriminala erregulatzen zuten, egindako kalte ordainak eta jabetzak, bai eta ondorengotzak eta kontratuak ere; Irlandako antzinako legegileentzat estatuak krimenak zigortzeko eskumena izatea arrotza zitzaien. Lege hauek Goi Erdi Aroko Irlandako gizartearen ierarkizazioa agertarazten dute, maila sozialak, eta jabetzen arabera, bakoitzaren eskubideak eta betebeharrak, bai eta jaunen, beren bezeroen eta morroien harremanak zehazten zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q905501
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q905501
**Breguet 19** (**Breguet XIX**, eta/edo **Br.19** edo **Bre.19** laburtua) bonbaketari arina eta azterketa-hegazkina izan zen, Breguet Aviation konpainia frantsesak 1920. urtearen hasieran eraikia. Espainian 1920ko eta 1930eko hamarkadetan egon zen lanean, eta Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen, bai errepublikanoekin bai matxinatutako indarrekin.

Espainiako operazioak
---------------------

1923an, Aeronautika Militarrak prototipo bat eta hura fabrikatzeko lizentzia erosi zituen. Ondoren, CASA lantegian hasi zen produkzioa, A2 eta B2 ereduen aldaera batzuekin. Breguet 14ren ondorengo jaio zen, eta arrakasta handia izan zuen bonbaketari arin gisa egindako misioetan. Gailu biplano eta biplaza bat da, eta egitura duraluminio eta oihalez osatua zuen. 1. 19 TR bertsioak 3700 l-ko tanga bat eta 4.000 litro erregai eramateko depositu gehigarri batzuk zituen.

«19GR» eredua —Raid Handia— ED baino geroagoko aldaketa ofizial bat izan zen, distantzia luzeko hegaldietarako, 5.000 litroko tanga zuena, Espainiatik Kubarako hegaldia Cuatro Viento izenarekin egin zuena. Lau haizetako hegaldia

Lehenengo 19 aparatuak Frantziatik inportatu ziren eta hurrengo 26ak pieza frantsesekin osatu ziren. Azkenean, 177 hegazkin inguru manufakturatu ziren (horietatik 50 Hispano-Suitza motorrarekin eta gainerakoak Lorraine-Dietrich 12Eb motorrarekin).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1424539
* Commonscat Multimedia: Bréguet 19

---

 |

* Wd Datuak: Q1424539
* Commonscat Multimedia: Bréguet 19
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Beriberi** deritzo B1 bitaminaren gabeziak sortutako gaixotasunari; haren ezaugarriak edemak eta arazo kardiakoak eta nerbio-sistemakoak dira.

Gaitza Takaki sendagile japoniarrak deskribatu zuen estreinakoz XIX. mendearen bukaeran. Hala ere, B1 bitamina ez zen 1926. urtera arte bakartu.

XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran gaitza Ekialde Urruneko herrialdeetan oso ohikoa zen. Arrazoia herrialde horietako dietan zegoen, batez ere arrozean oinarrituta.

Koadro kliniko bi ditu, bereziki: amak B1 bitamina-gabezia duen ume jaioberriarena, eta helduena.

Hiru eratara aurkezten da, nagusiki:

* Beriberi hezea
* Beriberi idorra
* Haurren beriberia

Gaitzak nerbio-sistema kaltetzen du gehienbat, polineuritis sortuz. Baita atrofia muskularra eta paralisia ere. Gutxiegitasun kardiakoa eta edemak eritasunaren beste ondorio kaltegarriak dira.

Tiamina edo B1 bitaminak pirubato deshidrogenasaren koentzima da. Entzima horrek azido pirubikoaren katabolismoan parte hartzen du. B1 bitaminaren ezak azido pirubikoaren pilaketa eragiten du, eta pilaketa hori nerbio-sistemaren kalteen erruduna dela uste da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184084
* Commonscat Multimedia: Beriberi

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85143963
* NDL: 00564727
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:13725
* CIE-10: E51.1
* CIE-9: 265.0
* DiseasesDB: 14107
* MedlinePlus: 000339
* eMedicine: 984721
* MeSH: D001602
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01566

 |

* Wd Datuak: Q184084
* Commonscat Multimedia: Beriberi
***Lukrezia*** Lucas Cranach Zaharra margolari alemaniarrak 1534an margotutako margolana da. Olioa pago-oholean egina neurri hauek ditu: 50.5 x 36.2 zm. Egun Bilboko Arte Ederren Museoan ikus daiteke.

Historia
--------

Lukrezia  (latinez: *Lucretia*) elezaharretako erromatar emakumea izan zen. Tito Livioren narrazio klasikoaren arabera, Sexto Tarkinio Erromako erregearen semeetako batek Lukreziarekin maitemindu eta hura seduzitzen saiatu zen, baina, ez zuenez lortu, bahitu eta bortxatu egin zuen. Lukreziak bere aitari eta senarrari aitortu zien desohore hura, eta mendekua hartuko zutela zin eginarazi zien, euren aurrean bere burua hil baino lehen. Sexto Tarkinioren jokaera gaizkina, erromatar herriaren atsekabearen puntu gailena izan zen, eta erromatar monarkiaren amaierarekin eta Erromatar Errepublikaren sorrerarekin amaitu ziren matxinada batzuk sortu zituen.

Ezaugarriak
-----------

Horrela deskribitzen da lana Bilboko Arte Ederren Museoan: "Atzealde ilunaren gainean, Lukreziaren figura erdi biluzia nabarmentzen da. Neska gazte birtuosoa da, Luzio Tarkinio Harroa erregearen senidea den noble erromatar batekin ezkondutakoa. Paisaiarik gabe eta urregintzako apaingarri aberatsak beste elementu edergarririk gabe, arreta osoa Lukreziaren anatomia finean pilatzen da, argi indartsu batek nabarmenduta. Elementu horien ukimenezko ezaugarriez gain, aipatzeko modukoak dira larruzko mantua, belus granatea, ilea eta belo fin tolesduna; azken horrek biluziaren sentsualtasuna nabarmentzen du, eta, aldi berean, besoak eta eskuak kokatzeko balio du. Konposizioaren erritmo uhintsuak animatu egiten gaitu margolana begiradarekin zeharkatzera, hiltzeardagoen emakume heroiaren aurpegiko edertasun ameslarian pausatu arte."

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Latin eta greziar pertsona-izen klasikoak....* .
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Lukrezia.* .

Kanpo estekak
-------------

* Bilboko Arte Ederren Museoaren webguneko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105334348

 |

* Wd Datuak: Q105334348
**Bering** edo **Bering itsasoa** (errusieraz: Берингово море, *Beringovo More*) Ozeano Barearen iparraldeko muturreko besoa da, Asia eta Ipar Amerika bereizten dituena. Izena Vitus Bering esploratzaile daniarrarengandik datorkio.

Geografia
---------

Bering itsasoaren satelite irudia. Alaska eskuinean dago eta Errusia ezkerrean.
Ozeano Barearen iparraldeko muturrean dago, Asia ipar-ekialdearen eta Amerika ipar-mendebaldearen artean. Ekialdean Alaska, ipar eta mendebaldean Kamtxatka eta Siberia eta hegoaldean Alaskako penintsula eta Aleutiar uharteak ditu. Bering itsasarteak lotzen du Ozeano Artikoarekin. Bi milioi kilometro koadroko eremua dauka.

Bering itsasoko uharte nagusiak honako hauek dira:

* Pribilof uharteak
* Komandante uharteak, tartean Bering uhartea
* San Laurendi
* Diomedes uharteak
* King uhartea
* Saint Matthew uhartea
* Karaginski uhartea

Historia
--------

Azken glaziazioan, hain zen baxua itsas maila non Asiako tribu batzuk Ipar Amerikara oinez migratu baitziren, gaur egungo Bering itsasartea zeharkatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. ↑  Bering Sea and Strait Global.britannica.com
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44725
* Commonscat Multimedia: Bering Sea

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247193422
* BNE: XX5164040
* GND: 4087282-8
* LCCN: sh85013327
* NDL: 00629177
* NKC: ge134059
* NARA: 10038072
* **Lekuak**
* TGN: 1112254

 |

* Wd Datuak: Q44725
* Commonscat Multimedia: Bering Sea
**Lucas konderria** (ingelesez: *Lucas County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Chariton da. 2010eko zentsuaren arabera 8.898 biztanle zituen, Lucas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lucas konderriak 1.125,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,85 ura dira. Beste 1.115,23 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,91 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.898 pertsonetatik 8.809 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 89 dira. 15 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 15 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 46 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485804
* Commonscat Multimedia: Lucas County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155945507
* LCCN: n81022691
* NARA: 10038979
* **Lekuak**
* OSM: 1790073
* TGN: 2000619

 |

* Wd Datuak: Q485804
* Commonscat Multimedia: Lucas County, Iowa
**Berroberria** haitzulo txiki bat da (18 m x 25 m x 6 m), Urdazubin dagoena, Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldean. Alkerdi-Berroberria sistemaren parte da.

1929an Norbert Casteretek aurkitu zuenetik indusketa kanpaina franko egin dira: Lorianako Markesak 1939an, J. Maluquer de Motesek 1959 eta 1964 bitartean eta I. Barandiarán eta A. Cavak 1977 eta 1994 bitartean. Zazpi okupazio aldi bereizi dira, zaharrena Magdaleniar aldikoa (orain dela 14.430±290 urtekoa). Aziliar aldian, Mesolitoan eta Brontze Aroan ere okupatua izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cava, Ana, Elorrieta, Irantzu, Barandiarán, Ignacio. *El Gravetiense de la cueva de Alkerdi (Urdax, Navarra):análisis y contexto de su industria lítica.*  *Munibe*, 60. zenbakia, 2009, aranzadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-2).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255069
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 5513

 |

* Wd Datuak: Q12255069
**Bárbara María Hueva** (Madril, 1733-1772) espainiar margolaria izan zen, 1752an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako goi-mailako akademiko izendatu zuten.

José de Carvajal y Lancaster babeslea buru zuen Arte Ederren Errege Akademiaren irekiera-ekitaldi ospetsuan, Bárbara Hueva hemeretzi urteko dontzeilaren memoriala irakurri zen. Haren bidez, Akademia titulua eskatzen zuen, halere,

> bere sexuaren apaltasunak eragozten zion Ikasketak zuzenean jarraitzea ordezkatzek, Akademiak hain ongi landuak aurkitu zituen zenbait Marrazki aurkeztu zituen, bere aplikazioa eta trebetasuna frogatuz, non gero eskatzen zuen gradua eman baitzion: Vice-Protector jaunak horrela argitaratu zuena. 
> 
> "Jaunak. Ikusi berri diren marrazkiek beren Egilearen hainbesteko maila erakusten dute, non, sexuaren pribilegioez baliatu gabe ere, Akademiak, bere merituagatik, Akademiko titulu ohoretsua ematen dion, horrekin beste Irakasle ospetsu batzuen izen ospetsua lortu nahi izango duelakoan". 
> 
> 

Aurreko informazioa jasotzen duen Ceán Bermúdezen arabera, berea izan zen Arte Ederren Errege Akademiak sortu ondoren emandako lehen titulua. Ez dago beste berririk harik eta 1770eko otsailaren 11n Akademiako Batzar Partikularrak bidalitako aktan jasotako informaziora arte. Bertan, akademikoak, alargundu ondoren, Toledoko Santa Klara komentuan erlijioso gisa onartua izan zela adierazten zen. Akademiak berak lau mila errealekin lagundu zuen dotea osatzeko, kontuan hartuta Akademiak oso berezkoa zuela, eta «nolabait Arteen aplikazioa sustatzea», «erlijiosogaiaren bokazioak eragina izan zezan».

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Carvajal, p. 36.
2. ↑  Carvajal, pp. 16-17.
3. ↑  Ceán, t. II, p. 305.
4. ↑  Utande, p. 30, nota 20.
5. ↑  Torres López, p. 81.

Bibliografia
------------

* Carvajal (1752). Abertura solemne de la Real Academia de las Tres Bellas Artes, Pintura, Escultura y Architectura, con el nombre de S. Fernando, fundada por el rey nuestro señor. Celebrose el día 13. del mes de Junio de 1752. Siendo su Protector el Exmo. Sr. D. Joseph de Carvajal, y Lancaster, Ministro de Estado, etc. Quien dedica este Relación a S. M. que Dios guarde. Madrid, en casa de Antonio Martín.
* Ceán Bermúdez, Juan Agustín (1800). Diccionario histórico de los más ilustres profesores de la Bellas Artes en España. Madrid.
* Torres López, Matilde (2007). La mujer en la docencia y la práctica artística en Andalucía durante el siglo XIX. Tesis doctoral.. Málaga: Universidad de Málaga. Facultad de Filosofía y Letras. Archivado desde el original el 21 de octubre de 2013.
* Utande Igualada, Manuel, «Recepción de un nuevo académico», *Academia.* *Boletín de la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando*, n.º 102-13, 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16766123
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95932221
* ULAN: 500039307

 |

* Wd Datuak: Q16766123
**Bruselako Ituna** edo **Bat Egiteko Ituna** nazioarteko itun bat izan zen, Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak 1965eko apirilaren 8an Bruselan sinatu zutena. Haren bitartez, ordura arte beren kasa funtzionatu zuten Europako Ekonomia Erkidegoaren, Euratomen eta Europako Ikatz eta Altzairuaren Erkidegoaren antolaketa egiturak batu ziren, Europako Ekonomia Erkidegoa izenaren baitan. 1967ko uztailaren 1ean sartu zen indarrean.

Hiru erakundeak gobernatzeko Europako Batzordea eta Europako Erkidegoetako Kontseilua sortu ziren, eta guztientzat aurrekontu bateratua ezarri zen. Askoren ustez, hitzarmen hau izan zen egungo Europar Batasunaren sorrera ituna. 1997ko Amsterdameko Itunak ordeztu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bat Egiteko Ituna.*  bizkaia.eus (Noiz kontsultatua: 2020-9-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q622766
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q622766

  

 i • e • a**Europar Batasuneko Itunak, Europar Batasuneko hiru zutabeak eta Europar Batasuneko historia** 

|  |
| --- |
|  |
| **1951/1952** | **1957/1958** | **1965/1967** | **1986/1987** | **1992/1993** | **1997/1999** | **2001/2003** | **2007/2009** ? |
| **Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa** (IAEE) |  |  |
|  | **Euratom** (Europako Energia Atomikoaren Erkidegoa) |
|
| **Europako Ekonomia Erkidegoa** (EEE) | **Europako Erkidegoa** (EE) |  |
|  | ...Europako Erkidegoa: IAEE, EEE (EE, 1993), Euratom | Justizia eta Barne Arazoak (JBA) |   |
| Arazo Kriminaletan Lankidetza polizial eta judiziala (AKLPJ) |
| Atzerri eta Segurtasun Politika Bateratua (ASPB) |
| **E U R O P A R   B A T A S U N A**   ( E B ) |
| **Parisko Ituna** | **Erromako Ituna** | **Bruselako Ituna** | **Europako Agiri Bakuna** | **Maastrichteko Ituna** | **Amsterdamgo Ituna** | **Nizako Ituna** | **Lisboako Ituna** |
|  | 

---

"HIRU ZUTABEAK" – EEak (IAEE, EEE/EE, Euratom), ASPB, AKLPJ |  |
| **Mandasko Dukearen pasealekua** |
| --- |
|  Donostia, Alde Zaharra |
| HerrialdeaLurraldea |  Euskal Herria Gipuzkoa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Mandasko Dukearen pasealekua is located in Euskal HerriaMandasko Dukearen pasealekuaMandasko Dukearen pasealekua | Mandasko Dukearen pasealekua is located in GipuzkoaMandasko Dukearen pasealekuaMandasko Dukearen pasealekua |
| Mandasko Dukearen pasealekua is located in Donostia erdiguneaMandasko Dukearen pasealekuaMandasko Dukearen pasealekua |

 |
| Koordenatuak: | **Coordinates: Missing latitude**Invalid arguments have been passed to the {{#coordinates:}} function
 |

**Mandasko Dukearen pasealekua** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen kale bat da. Nagusiki Egia auzoan dago, baina Grosetik abiatzen da. Gros auzoko Euskadi plazan hasten da, Santa Katalina zubiaren parean, eta Egia kalearen aldapa hasten den bihurgunean amaitzen da, Cristina Enea Parke aurrean. Hamarkada batzuetan eta 90eko hamarkada arte, Atotxa estadioa egon zen bertan (eraitsia).

Fermin Lasala Collado, Mandasko dukea, donostiar politikari eta historialariaren omenezko izena darama. Berez, Mandasko Dukesarekin ezkondu zelako erabiltzen zuen duke titulua, bera ezkontidea baitzen. Emaztearen izena María Cristina Fernanda Brunetti Gayoso de los Cobos zen, XIV Mandas eta Villanuevako dukesa hain zuzen, eta XVIII Belalcazarreko kondesa ere.

Leku interesgarriak
-------------------

Mandasko Dukearen pasealekuaren inguruan honako leku interesgarri hauek daude:

* Euskadi plaza
* Frantzia pasealekua
* Norteko geltokia
* Donostiako Justizia Jauregia
* Teresa Kalkutakoa plaza
* Hirutxulo plaza
* Atotxako Frantziskotarren eliza eta komentua
* Atotxako dorrea
* Tabakalera
* Kristinaenea edo Gladysenea parkea

Irudi galeria
-------------

* Atotxa estadioa (erautsia) 1910-1920eko hamarkaden artean.Atotxa estadioa (erautsia) 1910-1920eko hamarkaden artean.
* Atotxako Frantziskotarren eliza eta komentua.Atotxako Frantziskotarren eliza eta komentua.
* Atotxako dorrea.Atotxako dorrea.
* Tabakalera.Tabakalera.
* Kristinaenea edo Gladysenea parkea.Kristinaenea edo Gladysenea parkea.

Ikus, gainera
-------------

* Mirakruz kalea
* Frantzia pasealekua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474433

 |

* Wd Datuak: Q25474433
**Lancaster konderria** (ingelesez: *Lancaster County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lancaster da. 2010eko zentsuaren arabera 76.652 biztanle zituen, Lancaster kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lancaster konderriak 1.437,76 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,44 ura dira. Beste 1.422,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 53,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 76.652 pertsonetatik 56.874 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.384 dira. 18.162 beltzak edo afroamerikarrak. 214 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 492 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 120 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 775 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495090
* Commonscat Multimedia: Lancaster County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125503641
* NARA: 10040084
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532512
* TGN: 2001753

 |

* Wd Datuak: Q495090
* Commonscat Multimedia: Lancaster County, South Carolina
**Madalena baseliza** edo **Maala baseliza** Gipuzkoako Debagoiena eskualdeko Oñati udalerriko dagoen baseliza bat da. Santxolopetegi auzoan eta Fagor lantegien alboan dago. Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago.

Historia
--------

Zumaldek dioenez, baseliza honi buruzko lehen aipamena 1442koa da. Aintzinako garai haren lekuko gisa edo, Madalenaren taila gotiko bat dago, gaur egun gurutzaduraren besoetako batean erakusgai dagoena.

1551-1553 artean San Frantzisko Borjakoa Oñatin bizi izan zen garaian eskualdeko bizi izpiritualaren bilgunea bilakatu zen.

1740ean erortzear zegoenez, berreraikitze lan handiak egin izan zitzaizkion, eta orduan baselizak gaur egungo itxura barrokoa jaso zuen. 1759an Juan Olaldek bertarako erretaula berria egin zedin dohaintza eman zuen. Hala, Juan Bautista Jauregik lana hasi zuen, hurrengo urtean amaituz. 1843an ere konponketa lanak egin zitzaizkion.

Azkenik, 1951ean, auzotarrek elkarlanean baselizaren egoera hobetzeko mantzentze eta konpontze lanak burutu zituzten.

Eraikina
--------

Latindar gurutze oinplanoa duen landa baseliza txiki hau, lunetoz hornituriko kanoi-gangez estalirik dago. Baselizaren oinetako sarbidea portada dinteldun barroko bat da, portada honen gainetik bao bakarreko kanpandorrea gailentzen da. Harrizko fuste zilindrikoak alboko portikoan eta zurezko egitura estalduran harrizko euskarriak ditu.

Iruditegia
----------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20890459
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa María Magdalena, Oñati

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0001543

 |

* Wd Datuak: Q20890459
* Commonscat Multimedia: Hermitage of Santa María Magdalena, Oñati
***Madalena de Jaureguiberry pastorala*** Pier Paul Berzaitzek idatzitako lana da, 2000ko uztailaren 29an lehen aldiz taularatuta. Eskiula herriko lagunek plazaratu zuten. Pastoralak Madalena Jauregiberri (Aloze, Zuberoa, 1884 - Ziboze, Zuberoa, 1977) euskal idazlearen eta euskaltzalearen biografian oinarritzen da.

Madalena Jauregiberriren biografia
----------------------------------

Madalena bederatzi seme-alabetatik hirugarrena zen. 1906an Paueko *École Normale* delakoan ikasketak amaitu zituenean, Argentinara joan zen eta sei urtez frantsesezko irakasle izan zen.
1914ean Zuberoara itzuli zen. Lehen Mundu Gerran senargaia hil zuten; harrezkero ezkondu ez eta amarekin bizi izan zen Zibozeko Sibasia etxean. 1933 eta 1934 bitartean Ipar Euskal Herriko *Begiraleak* euskal emakume nazionalisten taldeko lehendakaria izan zen. 1934an Jean nebarekin Piarres Lafittek sortutako Eskualherrizaleen mugimenduan sartu zen eta horren *Aintzina* hilabetekarian idatzi zuen. Zuberoan euskara irakaslea izan zen, bereziki Altzai eta Lexantzün. Nahiz eta Frantziako Hezkuntza sistemako kide ez izan, Frantziako Gobernuak *Les Palmes Academiques* saria eman zion. Iparraldeko eskoletan euskara irakasteko metodo bat prestatu zuen, Paueko Hezkuntza Ordezkaritzak onartua. Aldi berean Espainiako Gerra Zibila denboran hegoaldeko euskaldunek pairatzen zutenaren aurrean aktibo aritu zen eta idazle ezagunak (Mauriac, Bernanos...) bildu zituen salaketa lanerako. Bigarren Mundu Gerran ere, beste Jauregiberritar batzuekin batera, nazien kontrako erresistentzian aritu zen, era izkutuan orduan emakumezkoen kasuan ohikoa zen gisan. Euskaltzain urgazlea zen, eta 1975ean Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zuen.

Ezaugarriak
-----------

39 jelkaldi ditu. Errejenta Jean Berdot izan zen, Orkestraren eta musika berrien arduraduna, Karlos Gimenez. Zuberotar dantza berrien ardura Mixel Etxekoparrena izan zen. Dantza irakasleak Marcel eta Albert Lerdou. Kartelaren diseinatzailea Gonzalo Etxevarria izan zen.

Abestiak
--------

Abesti guztiak Pier Paul Berzaitzena dira, bi izan ezik: "Sor leküa", herrikoia dena, eta "Eskiulako kantorea", Pierre Rousseu "Latxikana"rena.

* "Emigranteen balada"
* "Sor leküa"
* "Gaü ainera"
* "Türkena"
* "Gerlako leterak"
* "Hil biziak"
* "Begiraleak"
* "Gernika"
* "Artzain filosofoak"
* "Zamalzainen otoitza"
* "Hiltzea"
* "Eskiulako kantorea"

Bibliografia
------------

* *Madalena de Jaureguiberry*. Eskiula, 2000.

Diskoa
------

* *Ameriketan euskaldunak, José Mendiague pastorala* izenburupean plazaratu zen 2000an. AG CD 275, Code AG 910, Baiona, 2000.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus gainera
------------

* Pastoral
* Madalena Jauregiberri
* Pier Paul Berzaitz

Kanpo estekak
-------------

* Pastoralaren kantak Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q85966591

 |

* Wd Datuak: Q85966591
**C proteina erreaktibo** (**CPE**, edo **CRP** ingelesez) odolean dagoen proteina da, odol-analisi batean batzuetan aztertzen dena hainbat patologia antzemateko. Gibelak ekoizten du, eta hantura prozesuek bere kontzentrazioa igotzen dute .

Hanturek ez ezik, infekzioek ere C proteina erreaktiboaren odol-mailak handitzen dituzte. Esan daiteke hantura edo infekzio baten ondorioz gibelak C proteina erreaktiboa askatzen duela, eta proteina horren aparteko odol-mailak sukarra edo minaren aurretik agertu ohi direla (gaitzaren lehenengo zantzuetako bat izanik, beraz).

Hainbat gaitz autoimmune C proteina erreaktiboaren maila altuekin lotuta daude (batez ere fase akutuetan).

Maila fisiologikoan proteina horrek konplementu sistema bizkortzen du: izan ere, bakterioen eta organismoaren zelula hilen azalean dagoen fosfokolina molekulari atxikitzen zaio. Lotura honek konplementua eta makrofagoen jarduera indartzen du, zelula hilak edo bakterioak suntsitzeko. Antigorputzen antzera jarduten du.

William S. Tillett eta T. Francis ikerlariek aurkitu zuten 1930ean.

Bere sintesia kodetzen duen genea gizakiaren 1. kromosoman dago.

Kanpo estekak
-------------

```
Haserrea, proteina eta arazo kardiobaskularrak
```

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422766
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12269434m (data)
* LCCN: sh85018543
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003356
* MeSH: D002097

 |

* Wd Datuak: Q422766

Erreferentziak
--------------

1. ↑
**Madera konderria** (ingelesez: *Madera County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia estatuko erdialdean ageri dena. Konderriko hiriburua Madera da. 2015eko zentsuaren arabera 154,998 biztanle zituen, Madera kilometro koadroko azaleran.

Historia
--------

Madera konderria 1893an sortu zen Mariposa konderriko hego-mendebaldeko zatiarekin 1893ko maiatzaren 16an eginiko hauteskunde berezi batzuk ospatzen ziren bitartean. Lurralde hartako hiritarrek Madera konderria sortzeko eginiko bozketako emaitza 1.179 baiezko eta 358 ezeko izan zen.

Madera egurra izendatzeko erabilitako gaztelaniazko hitza da. Konderriaren izena, Madera hiritik hartutakoa da, zeina hala izendatua izan zen Kaliforniako Lumber Konpañiak Pazifiko erdialdeko trenbidean egurra garraiatzeko kanala eraikitzean, hau da 1876an.

Geografia
---------

Madera konderriak 5.576,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 41,96 ura dira. Beste 5.534,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 150.865 pertsonetatik 138.372 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 80.992 dira. 5.009 beltzak edo afroamerikarrak. 1.790 amerikar natiboak ziren eta 107 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.533 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 649 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.405 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala
* Madera konderriko genealogia webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109661
* Commonscat Multimedia: Madera County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148932930
* ISNI: 0000 0004 0594 9215
* LCCN: n81068045
* NARA: 10036487
* **Lekuak**
* OSM: 396488
* TGN: 1002621

 |

* Wd Datuak: Q109661
* Commonscat Multimedia: Madera County, California

1. ↑  (Ingelesez) "Kaliforniako geografia" NETSTATE. 2016ko apirilaren 6an egiaztatua
2. ↑  (Ingelesez) "State & County QuickFacts" United States Census Bureau, AEB-ko estatuen zentsua. 2016ko apirilaren 6an egiaztatua.
**Louise Suggs** Estatu Batuetako golf jokalaria izan zen, LPGA Tour-en eta, ondorioz, gaur egungo emakumezkoen golfaren sortzaileetako bat.

Amateur karrera
---------------

Louise Atlantan jaio zen, Suggsek amateur karrera arrakastatsua izan zuen, nerabezaroan hasita, 1940an Georgia State Amateur Txapelketa irabazi zuen 16 urterekin, eta 1942an berriro irabazi zuen. Hegoaldeko amateurren Txapelduna izan zen 1941 eta 1947an eta hiru aldiz irabazi zituen Iparraldeko eta Hegoaldeko Emakumezkoen Amateurretan (1942, 1946 eta 1948). 1946an eta 1947an Emakumezkoen Amateurren Mendebaldekoa irabazi zuen eta urte horietan bertan Emakumezkoen Mendebaldeko Opena irabazi zuen, LPGA sortu zenean txapelketa nagusi gisa diseinatu zena. 1946ko Titleholders txapelketa ere irabazi zuen, emakumezkoen txapelketa nagusia ere. 1947ko Ameriketako Estatu Batuetako Amateurren Txapelketa irabazi zuen emakumezkoentzat eta hurrengo urtean Britainia Handiko Emakumezkoen Amateurra. 1948an Curtis Kopako txapelketan Estatu Batuak ordezkatuz amaitu zuen amateur karrera.

Karrera profesionala
--------------------

Bere amateur karrera arrakastatsua amaitu ondoren, 1948an profesionalki lehiatzen hasi zen eta beste 58 txapelketa profesional irabazi zituen, emakumezkoen 11 txapelketa nagusi barne. Izan ere, 1950etik 1960ra bitartean behin bakarrik egon zen denboraldiko irabazleen zerrendako top-3tik kanpo.

Sugs 1967an sortu zen LPGA Tour Ospearen Aretoan sartu zen eta 1979an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zen. Georgiako Ospearen Aretoko hasierako kidea ere bada.

LPGAren sortzaileetako bat izan zen 1950ean, eta bere bi arerio handi zeuden, Patty Berg eta Babe Zaharias. 1955etik 1957ra Suggs izan zen erakundeko presidentea.

Ohoreak
-------

LPGAko azken 5 urteetako jokalari onenei urtero ematen zaien sari batek bere izena darama, *Louise Suggs Rolex Rookie of the Year Award*. 2006an 2007ko Bob Jones saria jasotzeko aukeratu zuten, Estatu Batuetako Golf Elkarteak ematen duen golf jokalari ospetsuen aitorpen gisa. 2015eko otsailean The Royal and Ancient Golf Club of St Andrewseko emakumezko kideetako bat bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *LPGA Founder Louise Suggs Passes Away at Age 91.*  2015eko abuztuaren 6a.
2. ↑    *History of the GWGA.* .
3. ↑    *WSGA Champions 1911–2004.* .
4. ↑    *Louise Suggs Full Career Bio.* .
5. ↑   Nichols, Beth Ann.  (2013ko uztailaren 23a). «Biographer adds 3 missing titles to Suggs' resume» *Golfweek*.
6. ↑    *Princess Royal among first women to join St Andrews.*  2015eko otsailaren 10a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2740262
* Commonscat Multimedia: Louise Suggs

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2740262
* Commonscat Multimedia: Louise Suggs
**Long konderria** (ingelesez: *Long County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ludowici da. 2010eko zentsuaren arabera 14.464 biztanle zituen, Long kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Long konderriak 1.045,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,12 ura dira. Beste 1.036,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.464 pertsonetatik 10.269 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.778 dira. 3.541 beltzak edo afroamerikarrak. 76 amerikar natiboak ziren eta 51 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 110 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 385 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493033
* Commonscat Multimedia: Long County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146597371
* ISNI: 0000 0004 0408 2234
* LCCN: n82013491
* NARA: 10039289
* **Lekuak**
* OSM: 1073861
* TGN: 2000382

 |

* Wd Datuak: Q493033
* Commonscat Multimedia: Long County, Georgia
**Lupuzuriko Kaskoa**, **Bustarkomendi** ere deitua, Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da. Lindus mendilerroa osatzen duten hiru mendietako bat da. Bere garaiera, 1209 metrokoa da. Garaieran, mendilerro honetako bigarrena da.

Irispideak
----------

### Auritzetik

888 metrora dagoen Auritzetik, bide bat hartzen da, lehenik mendebaldera eta gero iparraldera, 917 metrora dagoen Orreagara doana. Xurdingana izeneko labarraren sarrerara heltzean, ezkerralderantz desbideratu behar da, Aldudeko bidea delakotik 1105 metrora dagoen Atallozti lepora igotzeko, mendilerro honetako mendirik garaiena den Lindus menditik hegoaldera dagoen lepoa. Ezkerretik jarraitu behar da, 1153 metroko garaiera duen lehen muinoa bere hegoaldeko aurpegitik inguratuz, lepo berri batetara iritsiz, Uztarketako lepoa izena duena, 1112 metroko garaieran. Bideak, Lupuzuriko Kaskoa mendiaren hegoaldeko tontorretik jarraitzen du, beste lepo batetarantz, oraingo honetan, Bi Zubien lepoa izenekoa, 1143 metrora. Bi pasabide hauen artean, edozein aukera daiteke zuzenean Lupuzuriko Kaskoaren hegoaldeko tontor garbi eta belartsura igotzeko. 1189 metroko garaierara jaitsiera labur baten ondoren, 1209 metrora dagoen tontorrera igotzen da.

### Ibañetatik

1057 metrora dagoen Ibañetako mendatetik, asfaltaturiko bide batek, 1283 metroko garaiera duen Girizu mendia inguratzen du eta 1169 metroko garaieran dagoen Lindus mendilerroan amaitzen da. Hegoalderantz jaisten da, Atallozti leporantz, 1105 metroko garaieran, non aurreko ibilbidearekin lotzen den.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262715

 |

* Wd Datuak: Q12262715
Eragile batek berdintzeko tresna batekin lan egiten du. 
Gaur egun, **lur-neurketa** nazioarteko komunitate zientifikoak onartzen duen diziplina autonomoa da; muga-lerroen luzera eta norabidea zedarritzen duten lursailen azalera finkatzeko egindako eraikitze topografikoa da. Modu horretan, dokumentu kartografikoak eta azpiegitura birtualak ekoizten ditu, planoak, grafikoak eta mapak finkatzeko eta jabetza edo gobernuaren mugak jakinarazteko. Helburua betetzeko, geometria, ingeniaritza, trigonometria, matematika, fisika, zuzenbidea, geomorfologia, lurzoruaren zientzia, arkitektura, historia, kalkuluen eta teledetekzioaren bidez baliatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

* Topaketak www.uba.ar-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816425
* Commonscat Multimedia: Surveying

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX537533
* LCCN: sh85130857
* NDL: 00571395
* NARA: 10643332
* AAT: 300054691
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q816425
* Commonscat Multimedia: Surveying
*Artikulu hau Komikiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lupus (argipena)».*
**Lupus** Frederik Peeters suitzarrak egindako komiki sorta da, lau alek osatua eta 2003 eta 2006 artean Atrabilek argitaratua.

Laburpena
---------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Espazioan bi lagunek topo egiten dute, Lupus eta Tony, planetaz planeta bidaiatuz eta unibertsoko plazeretaz gozatuz. Laster, hirugarren pertsonaia batek, Sanaa, euren ibilbidea aldatuko du. Lan honetan komikigileak aurreko lan arrakastatsuan plazaratutako kezkak berresten ditu (maitasuna, adiskidetasuna, heriotza, familia,...), zientzia-fikzioaren arlora eramanez.

Aleak
-----

* "Lupus 1", Atrabile, 2003.
* "Lupus 2", Atrabile, 2004.
* "Lupus 3", Atrabile, 2005.
* "Lupus 4", Atrabile, 2006.
* "Lupus" (liburuki integrala), Astiberri, 2011.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Lanaren aurkezpena Peetersen webgunean.
* **(Gaztelaniaz)**Liburuki integralaren aipamena "Astiberri"-ren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28500001

 |

* Wd Datuak: Q28500001
**Brevard konderria** (ingelesez: *Brevard County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Titusville da. 2010eko zentsuaren arabera 543.376 biztanle zituen, Brevard kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brevard konderriak 4.032,6 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.402,04 ura dira. Beste 2.630,56 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 543.376 pertsonetatik 465.409 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 43.943 dira. 52.677 beltzak edo afroamerikarrak. 1.709 amerikar natiboak ziren eta 385 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11.098 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.075 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11.023 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488517
* Commonscat Multimedia: Brevard County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129011411
* ISNI: 0000 0004 0631 8407
* LCCN: n81023228
* **Lekuak**
* OSM: 389024
* TGN: 1002200

 |

* Wd Datuak: Q488517
* Commonscat Multimedia: Brevard County, Florida
**Luis Miguel Domínguez Mencía** (Madril, 1963ko otsailaren 16a) naturalista, telebistako zuzendaria eta Penintsulako Iberiar otsoen defentsan ezaguna egin den militantea.

Biografia
---------

Dominguezek urte asko darama izadiarekin lotuta dauden aktibitate desberdinekin. Erakunde ekologista batzuen partaidea izan da, besteak beste, Adena/WWF, Greenpeace, Survival International eta WATU. Gaur egun Lobo Marley elkartearen burua da; azken honen helburua otsoaren (*Canis lupus signatus*) defentsa izan da eta horretarako sarritan epaitegietara jo egin du. Horregatik ere sarritan ehiztarien lobbyren erasoak jasan ditu. Asociación de Productores de Documentales de Historia Natural (ADHN) delakoaren lehendakariordea izan da, bestetik.

Enpresa desberdinetan ere aritu da: 2009an sortua Avatar Wildlife Docs lantegi ekoizlearen presidentea izan da; 2010ean Tembo Films SL izena hartu zuen. Lantegi hauek arazo ekonomiko handiak izan zituzten eta, azkenik, enbargatuak izan ziren. 2015ean Gabinete de Historia Natural SL sortu zuen.

2015eko Espainiako hauteskundetan Podemos koaliziorako eskatu zuen botoa.

2019ko maiatzaren 18an iktus larri bat pairatu zuen.

Obra
----

### Telebistako dokumental saioak

* *Fauna callejera*
* *Vietnam, vida tras la muerte*
* *Amazonia, última llamada*
* *Espacios naturales*
* *Vive la vía*
* *Descubre tus Cañadas*
* *Tesoros del Sur*
* *De campo y sin merienda*
* *El naturalista en casa*
* *El show de los récords*
* *La mirada de Anselmo*
* *El toro amigo*
* *Naturalistas*
* *Bio-diario*
* *Aquí la Tierra*

### Dokumentalak

* *Korubos. Morir matando*
* *Invasores*

### Liburuak

* *Guía de la fauna callejera*
* *Fauna callejera*
* *Andar por el bajo Manzanares*
* *Tierra nuestra, vida nuestra*
* *¿Quieres ser naturalista?*
* *Encuentros con lobos* (beste egileekin batera)

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Lobo Marley elkartearen webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**:Gabinete de Historia Natural taldea.
* **(Gaztelaniaz)**:Otsoaren aldeko kanala Youtuben.
* **(Gaztelaniaz)**:Luis Miguel Domínguezen orria Facebooken.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5983956

 |

* Wd Datuak: Q5983956
**Bukovina** ipar-ekialdeko Karpatoetako lurralde historikoa da, egun Ukraina (Txernivtsiko oblasta), Moldavia eta Errumaniaren artean banatua dagoena; 25.242 km2 inguru ditu. Hiriburua: Txernivtsi.

Geografia
---------

Dniestr, Prut eta Siret ibaiek zeharkatzen dute. Eskualdearen mendebala menditsua da, eta ekialdea muino txikiek eta basoek osatzen dute.

Historia
--------

Turkiaren esku egondako lurraldea, 1769 eta 1774 artean, Errusiako Inperioak kendu zien turkiarrei. Austriarren esku geratu zen ondoren (1775), eta Lehen Mundu Gerra garaian Errumaniakoa izan zen. 1940. urtean Bukovinaren iparraldea Sobietar Batasunari lotu zitzaion. Errumaniak berriz hartu bazuen ere (1941-1944), 1947. urteko bake-itunari esker, Sobietar Batasunaren mende gelditu zen.

Demografia
----------

Ukrainako erroldaren arabera (2001), ukrainarrek data horretan populazioaren % 75a osatzen zuten, errumaniarrek % 12,5a, moldaviarrek 7,3a, eta errusiarrek % 4,1a.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105206
* Commonscat Multimedia: Bukovina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315144464
* GND: 4008861-3
* LCCN: sh88001430
* NKC: ge134091
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q105206
* Commonscat Multimedia: Bukovina
**Olingitoa** (*Bassaricyon neblina*) ugaztun haragijale bat da, Procyonidae familiakoa. Kolonbiako eta Ekuadorreko Andeetan bizi da. Bere identifikazioa espezie independente bezala 2013ko abuztuaren 15ean argiratu zuten Smithsonianen. 35 urteetan mendebaldeko hemisferioan identifikaturiko lehenengo espezie haragijale bilakatu zen.

Deskribapena
------------

Bere gorputza (buruarekin) 33,5 cmko luzera hartzen du eta bere buztana 42,5 cmko luzera du. Gutxi gora-behera 900 gr pisatzen du eta begi handiak ditu. Olingitoaren azala indartsua eta gogorra da. Haren ilea marroi-laranja da edo baita ere gorri-beltza.

Bizilekua
---------

Andeetako mendien basoetan bizi dira 1.500 eta 2.800 metroko altueran.

Bizimodua
---------

Normalean olingitoak gauez ateratzen dira eta bakarka ibiltzen dira. Gainera, zuhaitzetan bizi dira eta saltoetan adituak dira.

Elikadura
---------

Olingitoak normalean fruituak eta intsektuak jaten ditu.

Ugalketa
--------

Kume bat baino ez du erditzen bakoitzean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Borenstein, Seth.  (2013-8-15). *Adorable New Mammal Species Found 'In Plain Sight'.*  ABC News.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14592562
* Commonscat Multimedia: Bassaricyon neblina
* Wikispecies Espezieak: Bassaricyon neblina

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 37153234
* GBIF: 8365779
* ITIS: 914142
* UICN: 48637280
* NCBI: 1386914
* Zoobank: 94DDB038-2111-44D1-A940-766BF8F15E51

 |

* Wd Datuak: Q14592562
* Commonscat Multimedia: Bassaricyon neblina
* Wikispecies Espezieak: Bassaricyon neblina