recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Arènes de Lutèce** (euskaraz: «Luteziako hareak») Frantziako Paris hiriburuko 5. barrutian dagoen erromatar anfiteatro bat da. Latin auzoan kokaturik dago.

Historia
--------

I. mendean eraiki zen, eta erromatarrek eraikitako anfieatro luzeena kontsideratzen da. 2'5 metrotako altuera zuen harresiak inguratzen zuen eta 17.000 ikuslerenzako tokia bazela estimatzen da. Behe lerroetan erromatar hiritartasuna zutenak esertzen ziren eta goiko solairuetan esklabuak, pobreak eta emakumeak. Borrokaleku ezezik antzoki funtzioa ere izan zuen.

Barbaroek Lutezia harpilatu zuten k.o. 280 urtean eta anfiteatroaren egituretako harriak erabili ziren Île de la Cité-ren inguruko babes egituran indartzeko. Hurrengo urteetan hilerri bihurtu zen eta 1210 urtean eraikitako Filipe II.aren harresiak estali zuen.

Auzoak *Les Arènes* izena hartu zuen baina anfiteatroa izan zenik ere ahaztu egin zen, harik eta 1860 hamarkadan tranbia bat eraikitzeko lur saila erosi eta Théodore Vaquer-ek aurkitu zuen arte. Victor Hugo eta garaiko beste intelektual batzuek *Société des Amis des Arènes* elkartea sortu zuten anfiteatroa babestu eta indusketa arkeologikoak sustatzeko. 1883an Filles de Jésus-Christ komentua eraitsi zen eta anfiteatroaren heren bat inguru azaleratu zen. Udalak berrizte programa bat ezarri zuen eta 1896an enparantza publiko bihurtu zuen.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Informazio praktikoa
--------------------

* Helbidea: 49 Rue Monge, 75005 Paris, Frantzia
* Geltokiak:
	+ Place Monge
	+ Jussieu

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q641548
* Commonscat Multimedia: Arènes de Lutèce

---

* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 20191
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00088393

 |

* Wd Datuak: Q641548
* Commonscat Multimedia: Arènes de Lutèce
**Süd-Tiroler Freiheit** (euskaraz: «Hego Tiroleko Askatasuna») Hego Tirolgo alderdi politiko abertzalea da, Italiaren menpeko Hego Tirola Austriako Tirolarekin batu nahi duena. 2007an sortua, ez du onartzen XX. mendearen hasieran gauzatu zen Tirolaren banaketa artifiziala (Iparraldea Austrian geratu zen, eta Hegoaldea Italiaren menpe). Era berean, gehiengo alemaniar hiztunen hizkuntza-eskubideak defendatzen ditu eta elebakartasuna aldarrikatzen du eskualde horrentzat.

Ospetsua izan zen 2007ko udan antolatu zuen kanpaina, "*Hego Tirola ez da Italia*" eslogan kartel ugaritan jarriz gune turistiko nagusietan.

2013ko hauteskunde lokaletan laugarren indar bozkatuena izan zen (botoen %7,2), Südtiroler Volkspartei indartsuaren, Die Freiheitlichen eskuin muturrekoaren eta Berdeen atzean.

Eva Klotz politikari abertzale tiroldarrak taldea zuzendu zuen bere hasierako urteetan.

Europako Parlamentuan Süd-Tiroler Freiheit Europako Aliantza Askea taldean dago, estaturik gabeko nazioen beste alderdi abertzaleekin batera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2300128
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305916304
* GND: 1045468991

 |

* Wd Datuak: Q2300128
42°23′45″N 19°46′28″E﻿ / ﻿42.3958°N 19.7744°E﻿ / 42.3958; 19.7744
**Theth parke nazionala** (albanieraz *Parku Kombëtar "Theth"*) 1966an izendatutako Albaniako parke nazionaletako bat da.

Deskribapena
------------

Parke nazioanalak 26,3 km² ditu edo 2.630 ha. Izena Therth ibaiatik datorkio; ibai hoenk parkea zeharkatzen du, 1.000-1.3000 litroko ur-emari ekologikoa izanik. Dinariar Alpeetan dago. 1.200 eta 2.500 metroko garaiera lortzen du. Shkodër hiritik 70 kilometrotan dago.

Parkearen leku espektakularrena Grunasi ur-jauzia da, bere 30 metroekin. Toki hau oso ezaguna da eta, paisaia eta izadia dela, turismo handia erakartzen du. Hegaztiak parkearen beste elementu erakargarria da zeren eta erreserba ornitologikoa baita.

Flora eta fauna
---------------

Espezie endemiko asko aurki daiteke inguru honetan.

### Landareak

* Bosniako pinua,
* *Aquilegia amaliae*,
* *Vaccinium myrtillus* edo Ahabia
* *Fagus sylvatica* edo Pagoa
* *Aquilegia vulgaris* edo Kuku-belar,
* *Aquilegia dinarica*,
* *Gentiana lutea*,
* *Abies alba* edo Izei zuria,
* *Teucrium arduini*,
* *Juniperus nana* edo Ipar-ipurua,
* *Viola* generoko *dukayínica*.

### Animaliak

Espezie garrantzitsuena Ipar-katamotza da (*Lynx lynx*). Hegazti ugari dago, bestetik, ikusgarriena buitre leonado izanik.

Iruditegia
----------

* Parkea "Ipar-katamotzaren etxea" bezala ezagutzen da.Parkea "Ipar-katamotzaren etxea" bezala ezagutzen da.
* Tulipa albanica, Albaniako Alpeeen espezie endemikoaTulipa albanica, Albaniako Alpeeen espezie endemikoa
* Haranaren ikuspegia.Haranaren ikuspegia.
* Arroila handia.Arroila handia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  (

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1587429
* Commonscat Multimedia: Albanian Alps National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316389072
* GND: 1071977377

 |

* Wd Datuak: Q1587429
* Commonscat Multimedia: Albanian Alps National Park
**Thomas Hardy** (Upper Bockhampton, Dorsetshire, 1840ko ekainaren 2a - Max Gate, Dorchester, 1928ko urtarrilaren 11) idazle britainiarra izan zen.

Lurjabe txikiz osaturiko familia batean jaio zen; etxean bertan grekoa eta latina ikasi zituen. Arkitektura ikasi ondoren, literaturari lotu zitzaion; eleberria, poesia eta antzerkia landu zituen. 1872an argitaratu zuen bere lehen lan aipagarria, *Under the Greenwood tree* (*Baso berdearen azpian*). 1873an, *A pair of blue eyes* (*Begi urdin parea*) bigarren eleberria agertu zen, Emma Laviniak, hurrengo urtean berekin ezkonduko zen emakumeak inspiratua. Ondoko eleberriek ospe handia eman zioten literaturazaleen artean. Hona haietariko ezagunenak: *Far from the Madding Crowd* (1874, *Jendetza zoroagandik urrun*); *Return of the Native* (1878, *Sorterrirako itzulera*); *The Mayor of Casterbridge* (1886, *Casterbridgeko alkatea*); *The Woodlanders* (1887, *Basoko biztanleak*); *Tess of the D´Ubervilles* (1891); *Jude the Obscure* (1895, *Juda Iluna*). Obra horietan ikuspegiak eta nekazari-lanak eta ohiturak jasotzeko trebetasunaz gainera, pertsonaien psikologia barneratzeko dohain handiak erakutsi zituen Hardyk. Mundu zaharraren eta berriaren arteko gatazka erakusten du, Wessex izeneko alegiazko lurralde mitikoa delarik jokalekua. Bestalde, halabeharrak gupidagabe astindu ohi ditu Hardyren pertsonaiak, eta haren aurka ezin dute deus egin. Umoreak pesimismo hori jabaldu egiten du kontakizun-liburuetan: *Wessex Tales* (1888, *Wessexeko ipuinak*), *A group of noble dames* (1891, *Dama nobleen taldea*), *Life´s little ironies* (1894). Azkeneko urteetan, Hardyk prosari utzi eta hitz neurtuz idazteari ekin zion. Jardun horri dagozkio, besteak beste: *Poems of the Past and Present* (1901, *Iraganeko eta egungo poemak*); *The Dynasts*, Napoleonen gerra gai duen poema dramatiko luzea (1904-1908); *Time´s Laughing-Stock* (1909, *Denboraren jostailuak*); *Satires of Circunstance* (1914).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Thomas Hardy*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132805
* Commonscat Multimedia: Thomas Hardy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54148778
* ISNI: 0000 0001 2133 3830
* BNE: XX821647
* BNF: 11906896c (data)
* BNC: 000096986
* CANTIC: a10433752
* GND: 118545930
* LCCN: n79046230
* NDL: 00442456
* NKC: jn19990003162
* NLA: 35170918
* CiNii: DA00173053
* SNAC: w6gh9j5m
* SUDOC: 026914735
* ULAN: 500225003
* BIBSYS: 90058863
* UB: a1311938
* ICCU: CFIV035331
* Open Library: OL18277A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02667/eu\_h\_0556/h0556
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 1539
* Gutenberg proiektua: 23

 |

* Wd Datuak: Q132805
* Commonscat Multimedia: Thomas Hardy
*Artikulu hau Valentziako musika taldeari buruzkoa da; festa gaitzat duena beste hau da: «Bakanal»*
Fitxategi:Portada bakanal.jpgDiskoaren azala
**Bakanal** edo **BKNL** Camp del Túria eskualdeko (Valentzia) musika taldea da. Metala musika elektroniko, rap eta dubrekin fusionatzen dute. Ekologismoa eta klase-borrokari buruzko gaiak jorratzen dituzte euren kantetan.

Historia
--------

1996an sortu zen taldea desegin zenean. Lehenengo taldekideak Tubal Perales (baxujolea), Ico (bateriajolea) eta Andreu Laguarda (gitarrajolea) izan ziren, guztiek abesten zutelarik. Ondoren, Quique Tarazónek (abeslaria) taldearekin bat egin zuen denboraldi labur batez, Alejandro Troya eta Carles Berga "El Nene"k ordezkatuko ziotenak. Tamarok (gitarrajolea) ere bat egin zuen. "El Trunyos" (gitarrajolea) taldean egon ondoren, gaur egungo taldea osatu zen: Manel (abeslari eta perkusionista), Mireia (abeslaria) eta Kpoll (abeslaria). Errepertorio osoa katalanez dutela, finkatutako taldeak 2006an atera zuen bere lehenengo diskoa *Tot per l’aire* izenburuarekin. Horrez gain, diskoa grabatu baino lehen hainbat maketa grabatu izan zuten.

Taldekideak
-----------

### Oraingo taldekideak

* Kpoll
* Mireia
* Manel
* Ico
* Tamaro
* Andreu Laguarda
* Tubal Perales

### Taldekide ohiak

* Quique Tarazón (abeslaria)
* Alejandro Troya
* Carles Berga "El Nene"
* "El Trunyos"

Diskografia
-----------

* *Tot per l'aire* (2006, Útero produccions, comú, produktiones kostrosas)

Webgunea
--------

* **(Katalanez)** Bakanal

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2882572
* Commonscat Multimedia: Bakanal

---

 |

* Wd Datuak: Q2882572
* Commonscat Multimedia: Bakanal
Belfasteko Springmartin Road auzoko bake lerroaren aireko ikuspegia (5,5 km da); amaieran polizia-etxe bat du.
**Bake lerroak** edota **Bake harresiak** (ingelesez *peace lines* edota *peace walls*) Ipar Irlandako hainbat hiritako auzoetan Ipar Irlandako gatazkan irlandar nazionalistak eta unionistak elkarrengandik bereizteko eraiki ziren segurtasun-lerroak dira.

Gehienak Belfast hirian egon arren, Derry, Portadown eta Lurgan udalerrietako auzuneetan ere eraiki ziren.

Bake lerro batzuk ehunka metro luze dira eta beste batzuek 5 kilometro luzera dute. Burdina, adreilu, hormigoi edota altzairuzkoak dira, eta gutxi gorabehera 7,6 metroko garaiera dute. Batzuetan lerro horien bi aldeak elkar komunikatzen dituzten ateak dituzte, eta egunez irekita eta gauez itxita egoten dira.

Iruditegia
----------

* Belfasteko Cupar Way eremuko bake lerroa protestanteen aldetik ikusia.Belfasteko Cupar Way eremuko bake lerroa protestanteen aldetik ikusia.
* Belfast Mendebaldeko bake lerroaren ateak eta horma-irudiak.Belfast Mendebaldeko bake lerroaren ateak eta horma-irudiak.

Ikus gainera
------------

* Zisjordaniako israeldar harresia
* Berlingo harresia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1322838
* Commonscat Multimedia: Peace lines

---

 |

* Wd Datuak: Q1322838
* Commonscat Multimedia: Peace lines
**"Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa"** Joxe Azurmendi zegamarrak idatzitako saiakera liburua da.

Liburu honetan *Paz en la guerra* eleberria aitzakitzat hartuta, Unamunoren pentsamenduan sakondu du. Unamunoren aipatu eleberria azkeneko karlistadari eta, bereziki, Bilboko setioari buruzko nobela da eta, ondorioz, karlismoa vs. liberalismoa gatazkaren interpretazio saio bat. Hala, bada, Euskal Herriaren eta Modernitatearen interpretazio saioa.

Azurmendik nobela horretan aurkitzen den filosofia aztertuko du. Ondorioztatuko du Unamunok XIX. mendeko ikuspegiarekin aztertu eta baztertu duela euskal arazoa. Unamunok atzean utzi zuen Euskal Herri zaharra eta Espainiaren eraikitzeari ekingo zion. Horretarako baliagarri izango zaizkio axioma eboluziosta-positibista eta Herbert Spencer bezalako pentsalariak.

Azurmendiren hitzetan XIX. mendeko filosofia hori Unamunok berak gainditu zuen baina, ondoren, filosofia berria ez zion Euskal Herriari aplikatu. Gerraondoko euskal pentsamenduak egin zuen hori.

Ikus, gainera
-------------

* Miguel Unamuno

Bibliografia
------------

* Azurmendi, J. 2012: "Unamunoren atarian" in Alaitz Aizpuru (koor.), *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, Bilbo, UEU. ISBN 978-84-8438-435-9

Kanpo estekak
-------------

* Bideoa: Azurmendi Unamunori buruz
* Miguel Unamunoren gerra eta bakea (Joseba Sarrionandia)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254704

 |

* Wd Datuak: Q12254704
**Bakardade** une bat.
**Bakartasuna** edo **bakardadea** pertsona batek duen hutsune-sentimendu edo emozioa da, beste pertsonen afektibitatea ez sentitzeagatik sortzen dena. Isolamenduari erantzutzeko bide emozional ezatsegin eta konplexua da. Besteak beste, gizarte-bazterketa egoera batengatik, familia arazoengatik edo bikote harreman bat hausteagatik sentitu daiteke bakartasuna. Nahi gabeko egoera izaten da eta tristura, depresioa eta bestelako arazo psikikoak eragin ditzake. Pertsonak berak bilatzen duen egoera ere izan daiteke, arrazoi erlijiosoengatik (mistizismoaren bila, alegia) edo besterik gabe gizartetik aldendu nahi duelako.

Behin-behinekoa edo behin-betikoa edo kronikoa izan daiteke.

Bakartasuna eta gizarte-isolaketa
---------------------------------

Bakartasuna gizarte-isolaketarengandik bereizi oi da. Lehenengoa, nahi gabeko egoera bat da, harreman falta edo hauen kalitate eskasak sortutakoa eta pertsonan sentimendu negatiboa eragiten duena, bizitza-kalitatean inpaktu negatiboa daukana. Gizarte-isolaketa aldiz, objetiboki harreman gabeziari deitzen zaio eta hau, bilatutako egoera bat izan daiteke.

Osasun ondorioak
----------------

Buruko gaixotasunen artean, depresioarekin oso lotuta dago, eta atzetik suizidioarekin. Alkoholismoaren eragilea ere bada, eta dementzia garatzeko probabilitatea handitzen du.

Osasun arlo fisikoan, IZBak eta kardiopatia iskemikoa pairatzeko aukerak areagotzen ditu bakardadeak. Hipertentsio, hiperkolesterolemia eta obesitate intzidentzia altuagoak erakusten du, ariketa fisiko maila baxuekin loturik.

Dolu konplikatuekin batera etorri ohi da, halaber, galera garrantzitsu baten ondorioz alegia.

Ikus, gainera
-------------

* Etxegabe

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gierveld, Jenny de Jong.  (1998-02). «A review of loneliness: concept and definitions, determinants and consequences» *Reviews in Clinical Gerontology* 8 (1): 73–80. doi:10.1017/s0959259898008090. ISSN 0959-2598. (Noiz kontsultatua: 2019-01-12).
2. ↑   Dickens, Andy P; Richards, Suzanne H; Greaves, Colin J; Campbell, John L.  (2011-08-15). «Interventions targeting social isolation in older people: a systematic review» *BMC Public Health* 11 (1) doi:10.1186/1471-2458-11-647. ISSN 1471-2458. (Noiz kontsultatua: 2019-01-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q223270
* Commonscat Multimedia: Loneliness

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4013921-9
* LCCN: sh85124673
* NKC: ph249608
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D008132

 |

* Wd Datuak: Q223270
* Commonscat Multimedia: Loneliness
**Thomas Lodge** (West Ham, Essex, 1558 - Londres, 1625) Ingalaterrako poeta, eleberrigilea, antzerkigilea eta saiakeragilea izan zen.

Biografia
---------

Arte-ikasketak egin zituen Oxforden; 1580an *A Defense of Poetry, Music and Stageplays* (*Poesiaren, musikaren eta antzerki obren alde*) izeneko kritika-obra plazaratu zuen. Abenturazalea zen eta Clarke kapitainak Kanarietara eta Azoreetako Terceira uhartera eginiko espedizio batean parte hartu zuen. Bidaldi hartan idatzi zuen *Rosalynde*, gorteko bizimodu artifizialaren aldean, naturaren araberako bizimoduaren aldeko kantua egiten duen eleberria (1580). Shakespearek nobela hartatik hartu zuen *As You Like it* (1599, *Nahi duzun bezala*) antzerki-obraren gaia. Beste bidaia bat egin zuen Brasil eta Magallanes itsasarte aldera, eta *Scillaes Metamorphosis* (1589, *Scillaren metamorfosia*) eta *A Margarite of America* (1596, *Ameriketako margarita*) bertso-nobelak idatzi zituen bidaia haietan. Londresa itzuli eta antzerki munduan murgildu zen, Robert Greenerekin batean: *A Looking Glasse for London and England* (1954, *Londres eta Ingalaterrarako ispilua*). Katoliko bihurtu zen emakume katoliko batekin ezkontzeko, eta didaktika- eta moral-obrak idatzi zituen azken urteetan.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q562652
* Commonscat Multimedia: Thomas Lodge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36998894
* ISNI: 0000 0001 2278 3833
* BNF: 123803353 (data)
* GND: 119291614
* LCCN: n79141289
* NKC: mub2015891648
* CiNii: DA02157284
* SNAC: w6wq01sv
* SUDOC: 032854153
* BIBSYS: 1063308
* ICCU: UBOV022388
* Open Library: OL6821648A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03882/eu\_l\_2254/l2254
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 7199

 |

* Wd Datuak: Q562652
* Commonscat Multimedia: Thomas Lodge
***Arthur Jermyn Hilberria eta Haren Familiari Buruzko Gertaerak***, ingelesez: *Facts Concerning the Late Arthur Jermyn and His Family en inglés*, H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko kontakizun labur bat da, 1920an idatzi eta 1921ean *The Wolverine* aldizkarian lehenbizikoz argitaratu zuen.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa Jermyn familia aberatsa eta bere senideei buruzkoa da, esploraketa, etnologia eta antropologian adituak. Haiseran Arthur Jermyn aurkezten da, familiako azken senidea eta haren amaiera tragikoa.

Familia honi buruzko kontakizuna aurrera doan heinean, sir Wade Jermyn (Arthurren arbasoa) aipatuko da, esploratzaile nabarmena, antzinako zibilizazioekin obsesionatua, eta Afrikara bidaian joana. Esploraketa hauek sir Waden patua zehaztu eta bere emaztea izango dena ezagutzera eramango dute, emazte honen nortasuna sekretupean gorde beharko du, eta bere ondorengo guztiengan eragin handia izango du, bereziki Arthurrengan, kontakizun honetako protagonista nagusia, bere buruaz beste egin eta leinu madarikatuari amaiera emanez.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4316555
* Commonscat Multimedia: Facts Concerning the Late Arthur Jermyn and His Family

---

 |

* Wd Datuak: Q4316555
* Commonscat Multimedia: Facts Concerning the Late Arthur Jermyn and His Family
**Arthur Anne-Marie Thierry De Sloover**, (Kortrijk, Belgika, 1997ko maiatzaren 3a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Arthur De Sloover» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Arthur De Sloover» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38044096

 |

* Wd Datuak: Q38044096
*Artikulu hau Iruñeko musika taldeari buruzkoa da; Cannabisaren psikoaktiboa gaitzat duena beste hau da: «Tetrahidrocannabinol»*

**THC** 1999an Iruñean sortutako funk-jazz musika taldea izan zen.

Historia
--------

Taldea Roberto Irisarri "Teto", Aitor Arteaga eta Gorka Pastorrek sortu zuten 1999 urtean baina 2002an hartu zuen behin betiko egitura. 2002an atera zuten maketa eta Iruñean, zein Nafarroan, kontzertu ugari eman zituzten. 2004an disko osoa kaleratu zuten zuzeneko grabazioekin.

2005 urtean Euskal Herritik kanpo ere eman zituzten kontzertuak, Madrilgo La Palma kafetegiaren urteurrenean esate baterako. Radio 3-en eskutik Bebé-rekin batera Iruñean eman zuten kontzertua ere aipagarria da, eta Cadena 100-ek saritu ere egin zituen. 2006an Sagarrondotik jaialdian aritu ziren eta Donostiako Jazzaldian ere izan ziren. 2007an Positive diskoa kaleratu zuten eta Rock in Rio jaialdian jo zuten Madrilen.

2010an desegin zen taldea.

Diskografia
-----------

* *THC* (2002, maketa)
* *THC* (2004, zuzeneko LP-a)
* *Positive* (2007, autoekoizpena)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «THC» *Soulspain.com* 2010eko azaroaren 17an.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31189078
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153787334
* ISNI: 0000 0001 2188 9206

 |

* Wd Datuak: Q31189078
**TG4** (*TG Ceathair*, euskaraz "TG Lau", TG hizkiak *Teilifís na Gaeilge* edo "Irlanderazko Telebista" hitzen laburdura dira) irlanderazko telebista kate irlandarra da, "Radio Telefís Éireann" enpresa publikoak 1996ko urriaren 31n abiatutakoa. 2007an bere bide propioa hartu du, Europako Irrati-Telebista Batasunan sartuta. Egoitza nagusia Connemara eskualdeko Baile na hAbhann udalerrian du (Galway konderria).

Beste hizkuntza batzuk ere programazioan lekua baduten arren, sei orduko emisioa gutxienez irlanderaz eginda dago.

Egunero, 800.000 pertsonak ikusten dute batez beste.

1999 arte TnaG (*Teilifís na Gaeilge*, hots, "Irlanderazko Telebista") izena zeukan.

Ikus gainera
------------

* TV Breizh, Bretainiako telebista katea.
* BBC Alba, Eskoziako gaelerazko telebista katea.
* S4C, galeserazko telebista katea.

Kanpo estekak
-------------

**(Ingelesez)****(Gaeleraz)**TG4-ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2252456
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157578387
* LCCN: nr2004033635

 |

* Wd Datuak: Q2252456
**Teton konderria** (ingelesez: *Teton County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Driggs da. 2010eko zentsuaren arabera 10.170 biztanle zituen, Teton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Teton konderriak 1.166,94 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,86 ura dira. Beste 1.164,08 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.170 pertsonetatik 10.007 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.721 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 27 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 48 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 61 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491068
* Commonscat Multimedia: Teton County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150113572
* **Lekuak**
* OSM: 1491029
* TGN: 2000492

 |

* Wd Datuak: Q491068
* Commonscat Multimedia: Teton County, Idaho
**Tokioko Museo Nazionala** (japonieraz: 東京国立博物館, *Tōkyō Kokuritsu Hakubutsukan*?)
 Tokioko museorik garrantzitsuena da eta Japoniako handiena. Ueno parkearen ipar-ekialdean dago beste hainbat museorekin batera.

Museoak Asiako eta batez ere Japoniako arte eta arkeologia bilduma handia dauka, 110.000 objetutik gora, hauetatik 87 Japoniako Altxor Nazional izendaturik daude.

Historia
--------

1872an sortu zen eta 1882an ezarri zen gaur egungo lekuan. 1945eko bonbaketetan baino ez da egon itxita. 1947an Hezkuntza Ministerioaren esku gelditu zen.

Egitura
-------

Bost eraikinek osatzen dute museoa.

**Honkan** (japonieraz: 本館?)
 eraikin nagusia da eta lehenengo eraiki zena. Bi solairu ditu. Jōmon Aroko buztinezko irudiak, kaligrafia, tea prestatzeko tresneria, samuraien armadura eta ezpatak, no eta kabuki antzerki tradizionaletako jantziak eta beste hainbat objetu ikus daitezke.

* Samuraien armadura.Samuraien armadura.
* XIX mendeko ezpata.XIX mendeko ezpata.
* XIX mendeko jantzia.XIX mendeko jantzia.
* Nakahama Manjirōren bidaien mapa, 1850an.Nakahama Manjirōren bidaien mapa, 1850an.
* XIII mendeko kaligrafia.XIII mendeko kaligrafia.

**Tōyōkan** (japonieraz: 東洋館?)
 Asiari dedikaturiko eraikin hau 1968an inauguratu zen. Hiru solairu ditu espiralean kokaturik. Txina eta Koreako objetuak nagusi badira ere, Indotxina, India, Ekialde Hurbila eta Egiptoko arkeologia ere badu.

* I edo II mendeko Buda pakistandarra.I edo II mendeko Buda pakistandarra.
* II mendeko Maitreyaren irudia, Gandharakoa.II mendeko Maitreyaren irudia, Gandharakoa.

**Heiseikan** (japonieraz: 平成館?)
 Japoniako aurkikuntza arkeologikoak dituen eraikina da, Honkan eraikinetik ateratzen den korridore batek eramaten du bertara. 1999an ireki zen. Jōmon Aroko zeramika da nagusi, K.a. 10.000-7.000 urte arteko objetuak dira.

* Zaldi itxurako haniwa, hilobietako buztinezko objetua.Zaldi itxurako *haniwa*, hilobietako buztinezko objetua.
* Narako tenpluko teilak.Narako tenpluko teilak.

**Hyōkeikan** (japonieraz: 表慶館?)
 Meiji printzearen (gero Taishō enperadorea izango zena) ezkontza omentzeko 1909an inauguratu zen eraikinak XX mende hasierako mendebalde-estiloko artelanak ditu.

**Hōryū-ji Hōmotsukan** (japonieraz: 法隆寺宝物館?)
 1878an Horyu-ji tenplo budistak Enperadoreari emandako objetuak erakusten dituen eraikina da. 1999an inauguratu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** Tokioko Museo Nazionaleko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q653433
* Commonscat Multimedia: Tokyo National Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 135962112
* ISNI: 0000 0001 2164 2334
* BNE: XX122436
* BNF: 12448131f (data)
* GND: 2044887-9
* LCCN: n81058763
* NDL: 00259637
* NKC: kn20051220020
* NLA: 35551993
* CiNii: DA00222002
* SUDOC: 030175623
* ULAN: 500309712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q653433
* Commonscat Multimedia: Tokyo National Museum
**Austfonna**, Svalbard uharteetako Nordaustlandet uhartearen hego-ekialdean dagoen izotz-kaskoa da.

Norvegieraz, Aust hitzak, Øst hitzaren jatorri bera du, eta Ekialdea esan nahi du, eta Fonna hitza, *Bre* hitzaren sinonimoa da, glaziarra esan nahi duena. Austfonnak, literalki, *Ekialdeko Glaziarra* esan nahi du. Glaziarrak, East Ice, Groote Ys Berg eta Öst-isen izenak ere jaso ditu.

Geografia
---------

Austfonna, Europako bigarren izotz-kaskoa da hedaduraz, 8120 kilometro karraturekin, Islandiako Vatnajökullen ondoren, eta munduko zazpigarrena.

Bere bolumena, 1900 kilometro kubikokoa da, bere gehienezko sendoera 560 metrokoa da eta bere garaierarik handiena, 800 metrokoa da. Bere oinarriaren zati handi bat, itsasoaren mailaren gainetik dago. 180 kilometro baino gehiagoz hedatzen da etengabe, soilik oso ohi agertzen ez diren irteera harritsuengatik.

Austfonnak, Svalbardeko izeberg handienak sortzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Austfonnaren argazki eta mapak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q285768
* Commonscat Multimedia: Austfonna

---

 |

* Wd Datuak: Q285768
* Commonscat Multimedia: Austfonna
**Austin konderria** (ingelesez: *Austin County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bellville da. 2010eko zentsuaren arabera 28.417 biztanle zituen, Austin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Austin konderriak 1.700,03 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,58 ura dira. Beste 1.674,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 16,72 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.417 pertsonetatik 25.298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.641 dira. 2.622 beltzak edo afroamerikarrak. 79 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 110 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 271 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108386
* Commonscat Multimedia: Austin County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152436840
* LCCN: n80002503
* NARA: 10036799
* **Lekuak**
* OSM: 1837755
* TGN: 1002161

 |

* Wd Datuak: Q108386
* Commonscat Multimedia: Austin County, Texas
69°01′30.90″N 21°14′50.04″E﻿ / ﻿69.0252500°N 21.2472333°E﻿ / 69.0252500; 21.2472333

**Termisjärvi** aintzira Enontekiö udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da, Raittijärvi sami herrixkatik eta Norvegiako mugatik hurbil dagoena. Käsivarsi Eremu Basatian dago, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen eremu basatian, hain zuzen; aliota txikiak, antzara nanoak, belatz handiak, elur-hontzak, eskandinaviako lagopodoak, ipar-belatzak, ipar-kaskabeltzak, laponiako kaskabeltzak, marikoi isats-luzeak, negu txontak eta papourdinak dira, esaterako, aintzira inguruan aurki daitezkeen hegazti-espezie batzuk. Inguruko baldintza latzei probetxu ateratzea lortu duten animalia ugari dago ere; hala nola, azeri zuri eta gorriak, elur-oreinak, erbinude zuriak, eskandinaviako lagopodo eta lursaguak, ipar-katamotzak, jatunak, mendi lemingak, lursagu txikiak eta tundrako satorrak .

Aintzira Termisvaararen gailurretik.
Uda partean iristen diren beste ohiko biztanle batzuk hartz arreak eta otsoak dira.

Ailakkajärvi eta Pitsusjärvi aintzirak **Termisjärvi**ren bizilagun nagusiak dira. Zuzenean Eskandinaviako mendietatik datorren urak betetzen du aintzira; bestalde, ura, Dierpmesjohka ibaiaren bitartez kanporatzen da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Käsivarren erämaa-alue

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1916678

 |

* Wd Datuak: Q1916678


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Augustin-Joseph Victorin Trébuchon** (Montchabrie, Frantzia, 1878ko maiatzaren 30a - Vrigne-Meuse, Ardenne , Frantzia, 1918eko azaroaren 11) Lehen Mundu Gerran hil zen azken soldadu frantsesa izan zen. Armistizioa indarrean sartu baino hamabost minutu lehenago hil zen, 1918eko azaroaren 11ko 10.45etan.

Gertaera
--------

1918ko azaroaren 11ko goizean, Vrigne-sur-Meusen (Frantzia), Henri Gouraud jeneralaren aginduak betez, frantziar armadako 163. infanteria dibisioak Meuse ibaia zeharkatu zuen, Hanneton alemaniarren elite unitateari erasotzeko prest. Egun hezea, hotza eta lainotsua zen eta lehen bajak ibaian itota hil ziren. Laino itsua barreiatzen hasi zenean, alemaniarrak izan ziren metrailadoreei eragiten lehenak. Berehala erantzun zuen frantziar artilleriak, eta Lehen Mundu Gerra etenaraziko zuen armistizioa indarrean jarri bitartean luzatu zen gatazka, goiz hartako 11ak arte, hain zuzen. Frantziarren bandoan 91 hildako eragin zituen azken orduko gatazka hark eta denetan azkena Augustin Trébuchon izan zen, 40 urteko artzain eta soinujolea.

Iturri batzuek diote 10:45ean hil zutela, besteek 10:55ean izan zela. Kontua da Gerra Handia ofizialki amaitu baino minutu gutxi lehenago jo ziotela tiroa buruan. Gainera, mezularia izanik, Trébuchonek bere unitateko gainerako kideak baino lehen jakin zuen bakea sinatuta zegoela eta gerra, praktikan, amaitua zela. Izan ere, hil zutenean, mezu bat zeraman soinean bere kapitainari emateko. *Rassemblement à 11h 30 pour le ravitaillement* zioen [paper]] zatiak, ordu horretan jan-edanak hartzeko bildu behar zutela, alegia. Aginteak, su-etena ospatzeko, soldaduen artean zopa beroa banatuko zuen. Baina Trébuchonek ez zuen lortu arma-lagunei mezua helaraztea.

Trébuchonen hilarrian jartzen du soldadua azaroaren 10ean hil zela. Dirudienez, egun hartan hildako beste hainbat soldaduren heriotza data ere egun bat aurreratu zuten. Agintari militarrak ez omen zeuden oso harro, su-etena adostu eta gero ere soldaduak gatazkara bidali izanaz. Armistizioa egun hartan bertan sinatu zen, goizaldeko 5ak inguruan, baina bi egun lehenago alemaniarrek amore eman zuten negoziazioetan eta, praktikan, erabakia hartuta zegoen.

Lehen Mundu Gerrako beste azken biktimak
----------------------------------------

Azken baja militar frantziarra izanda ere, Trébuchon ez zen izan eroritako azkena.

* George Lawrence Price kanadarra 10:58ean hil omen zen.
* Henry Gunther estatubatuarra 10:59ean.
* Britainiar kapitain baten oharren arabera, 11:15ean soldadu aleman bat hil zuten metrailadorearekin tiro egiten jarraitzen zuelako.

1918ko azaroaren 11 hartan, Lehen Mundu Gerraren azken orduetan, 8.206 zauritu eta 2.738 hildako izan ziren ofizialki.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-11-10). «Lehen Mundu Gerra beranduegi amaitu zen» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q303520
* Commonscat Multimedia: Augustin Trébuchon

---

 |

* Wd Datuak: Q303520
* Commonscat Multimedia: Augustin Trébuchon
Mexikoko gobernarien familia, Pedro Dionisioren genealogian, 1566
**Atotoztli** (náhuatl: "ur-txoria") edo **Huitzilxochtzin** (Mexiko, 1410) Moctezuma I enperadore aztekaren legezko alaba bakarra, eta, seguru asko, erregina bakarra ere bai.

Biografia
---------

Mexikoko printzeen geneologiaren arabera, Atotoztli eta bere aita Moctezuma I.a, azpian duten lerro beltz baten bidez lotuta daude, eta horrek haren alaba zuzena dela adierazten du. Era berean, Atotoztlik *Cihuapilli* legenda du, náhuatlen "andrea edo printzesa" esan nahi duena.

Atotoztl bere lehengusuarekin ezkondu zen, Tezozómoc, bere osaba *TlatoaniItzcóatl*-en semea, enperdore zan ziren hiru seme izan zituzten Axayácatl, Tizoc eta Ahuizotl.

Moctezuma I.a hil ondoren izan zuen paperari buruzko bi ikuspuntu daude. Iturri batzuek diote Mexikoko inperioko lehen emakume agintaria izan zela. Bestalde, Ramírezen Kodizen eta Anales de Tula delakoaren arabera, aitarekin batera gobernaria izan zela eta hura hil zenean, gobernatzen jarraitu zuela ezartzen da. Hala ere, emakumea eta agintaria izateak inkongruentzia bat zirudien; horregatik, ez zen sartu azteken erregistroetan.

1469 eta 1481 artean gobernatu zuela uste da. Beraz, Axayácatl semeak (seigarren tlatoana) baino lehenago gobernatu zuen. Beraz, Atotoztli funtsezkoa izan zen Tolteca-Mexiko dinastia kontserbatzeko eta birsortzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Atotoztli» *pueblosoriginarios.com*.
2. 1 2   Aguilar, Enrique; Romo, Filiberto.  (2011). «Atotoztli: reina azteca y personaje clave para la regeneración del linaje de la dinastía tolteca-mexica» *Diacronías revista de divulgación histórica* (7): 47-58..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gillespie, Susan D..  (1993). *Los reyes aztecas: la construcción del gobierno en la historia mexica.*  Siglo XXI ISBN 978-968-23-1874-0. (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La desconocida historia de Atotoztli, la primera (y única) gobernante de México» *BBC News Mundo* (Noiz kontsultatua: 2022-08-10).
5. ↑    *Motolinia, Fray Toribio de Benavente (1978). Historia de los Indios de la Nueva España. Porrúa..* .
6. ↑    *López de Gómara, Francisco (2003). La conquista de México. Dastin..* .
7. ↑   Indígenas, INPI | Instituto Nacional de los Pueblos. «"Atotoztli" la tlatoani mexica no reconocida.» *gob.mx*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2869609

 |

* Wd Datuak: Q2869609
**Artavasdes I.a Armeniakoa** (armenieraz: Արտավազդ Առաջին) Artaxias I.a Armeniakoa Armeniako erregearen eta Satenik erreginaren semea izan zen. Bere aita K.a. 160 edo K.a. 159an hil ondoren, Armeniako errege bihurtu zen, bertan, K.a. 160 edo K.a. 159 eta K.a. 115 bitartean gobernatu zuelarik.

Bere erregealdian, Artavasdesek, Partiar Inperioak Armenia inbaditzeko egin zituen saiakera ugari kanporatu zituen, baina Mitridates II.a Partiakoak garaitu zuen, Ekialdeko Armenia osatzen zuten lurraldeak erantsi, eta Artavasdesen seme zen Tigranes I.a Armeniakoa bahitu bezala hartu zuena. Hil zenean, bere oinordekoa, Tigranes I.a izan zen.

Cyril Toumanoff historialariaren arabera, Artavasdes izan zen, Erdi Aroko georgiar urte liburuen arabera, Iberian tartean sartu zen erregea, bertako noble batek eskatuta, eta bertako tronuan bere seme Arshak jarri zuena. Horrela, Artavasdes izango zen Iberia kaukasiarrean Artaxidar dinastia ezarri izanaren arduraduna.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Artaxias I.a** | **Armeniako Erregea**K.a. 160/K.a. 159-K.a. 115 | Ondorengoa**Tigranes I.a Armeniakoa** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Artaxias I.a** | **Artaxidar dinastia**K.a. 160/K.a. 159-K.a. 115 | Ondorengoa**Tigranes I.a Armeniakoa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1265161
* Commonscat Multimedia: Artavazd I of Armenia

---

 |

* Wd Datuak: Q1265161
* Commonscat Multimedia: Artavazd I of Armenia
**Azpiespazio bektorial**a kontzeptu garrantzitsua da aljebran eta matematikako hainbat arlotan. Testuinguruaren arabera **azpiespazio** ere deitu ohi zaio beste mota batzuetako azpiespazioekin nahastu ezin denean. Orokorrean, **U** edo **V** ikurrak erabiltzen dira azpiespazio bektorialari buruz aritzeko; batzuetan **A**, **B** edota **W** ere ikus daitezke.

Definizioa
----------

Suposatuz V espazio bektoriala dela, K eskalarren gorputza ({\displaystyle \mathbb {R} } edo {\displaystyle \mathbb {C} }) eta (W,+) egitura (V,+) talde abeldarraren azpitaldea dela, W azpiespazio bektoriala izango da hurrengo baldintzak betetzen baditu:

* {\displaystyle \lambda \in K,w\in W\Leftrightarrow \lambda w\in W}
* {\displaystyle w\_{1},w\_{2}\in W\Rightarrow (w\_{1}+w\_{2})\in W}

Hau da, (1) K gorputzeko edozein eskalar eta W azpiespazio bektorialeko edozein bektoreren arteko biderketa, W-n dago eta (2) W azpiespazio bektorialeko edozein bi bektoreren arteko batura W-n dago.

Eragiketak
----------

  

{\displaystyle U}eta {\displaystyle W}, {\displaystyle V} espazio bektorialaren bi azpiespazio izanik,

### Ebakidura

{\displaystyle U\cap W=\left\{\mathbf {v} \in V\colon \mathbf {v} \in U\ {\text{eta}}\ \mathbf {v} \in W\right\}}

Bi azpiespazioren arteko ebakidura {\displaystyle V}-ren azpiespazio da.

### Bildura

{\displaystyle U\cup W=\left\{\mathbf {v} \in V\colon \mathbf {v} \in U\ {\text{edo}}\ \mathbf {v} \in W\right\}}

Bi azpiespazioren bildura normalean ez da {\displaystyle V}-ren azpiespazioa.

### Batura

{\displaystyle U+W=\left\{u+w:u\in U{\text{ eta }}w\in W\right\}}

{\displaystyle U}-ren eta {\displaystyle W}-ren bektoreen arteko batura guztien multzoa da

Batura {\displaystyle V}-ren azpiespazioa da.

#### Batura zuzena

{\displaystyle U,W\leq V} izanik, beraien arteko batura zuzena dela esango dugu eta {\displaystyle U\oplus W} moduan adierazi, {\displaystyle U\cap W=\{0\}} bada.

##### Azpiespazio osagarriak

{\displaystyle U} eta {\displaystyle W} osagarriak direla esaten da baldin eta beraien arteko batura zuzena {\displaystyle V} bada, hau da, 

{\displaystyle S\oplus W=\;V\;\Leftrightarrow \;{\begin{cases}S+W=\;V\\S\cap W=\left\lbrace {\overset {\rightarrow }{0}}\right\rbrace \end{cases}}}

Azpiespazioen dimentsioak
-------------------------

Izan bitez {\displaystyle V} dimentsio finituko espazio bektoriala eta {\displaystyle W\leq V}. Orduan:

1. {\displaystyle dimW\leq dimV}. Gainera, {\displaystyle dimW=dimV} dugu baldin eta soilik baldin {\displaystyle W=V} bada.
2. {\displaystyle W}-ren edozein oinarri {\displaystyle V}-ren oinarri bateraino luza daiteke.

Grassman-en formulak bi azpiespazioren baturaren dimentsioa kalkulatzea ahalbidetzen du. Ondokoa dio:

{\displaystyle \dim(U+W)=\dim(U)+\dim(W)-\dim(U\cap W)}

  

Batura zuzen baten dimentsioa kalkulatu nahi badugu, badakigu {\displaystyle U\cap W=0} dela, beraz,

{\displaystyle \dim(U\oplus W)=\dim(U)+\dim(W)}

Ikus, gainera
-------------

* Bektore

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q728435

 |

* Wd Datuak: Q728435
**Artapalo** Euskadi Ta Askatasunaren zuzendaritzak 1986 eta 1992 artean erabili zuen ezkutuko izena izan zen.

Historia
--------

Poliziak 'Artapalo' sinaturiko ETAren barne-eskutitzak aurkitu zituenean luzaroan pentsatu zuen pertsona bakarra zela, Francisco Mujika Garmendia, 'Pakito' hain zuzen ere. Hori zela eta, orduko hedabideetan 'Artapalo' deitzen zioten. Hala ere, geroago 'Artapalo' hiru lagunek osaturiko taldea zela jakinarazi zuten: 'Pakito' bera, José Luis Álvarez Santacristina 'Txelis' eta Joseba Arregi Erostarbe 'Fiti'; hurrenez hurren, erakundearen aparatu militar, politiko eta logistikoaren arduradunak.

'Artapalo'k ETAren atentatu latzenetariko batzuk erabaki zituen, tartean 1987ko uztailaren 19an Hipercorkoa edota 1987ko abenduaren 11ko Zaragozako kuartel-etxekoa. Zenbaiten ustetan, 'Artapalo' ETAren historian inflexio-puntua izan zen, Yoyesen eta Txomin Iturberen heriotzen ondoren hasitakoa. Taldeak ekintza armatu bereizi gabeagoak gauzatu zituen eta, zenbaiten ustetan, hau 'Pakito' buruzagi militar eta 'Txelis' buruzagi politikoaren arteko barne-istiluen isla izan zitekeen. Edonola ere, jarrera honen zergatia ezezaguna da.

1992ko martxoaren 29an Bidarteko 'Etxe Maitia'n Frantziako Jendarmeriak eta Espainiako Guardia Zibilak egindako operazio batean 'Artapalo' taldeko kideak atxilotu zituzten. Bi hilabete geroago, haien ondorengoak ere atxilotu egin zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Clark, Robert P..  (1990). *Negotiating with ETA: Obstacles to Peace in the Basque Country, 1975-1988.* , 187 or..
2. ↑   Playà Masset, Josep; Batista Viladrich, Antoni. *Artapalo: ETA después de Txomin.*  Pòrtic, 251 or. ISBN 9788473063289..
3. ↑   Mickolus, Edward F.; Simmons, Susan L..  (1997). *Terrorism, 1992-1995: A Chronology of Events and a Selectively Annotated Bibliography.* , 146 or..
4. ↑   Pasamontes, Juan Carlos.  (2010-10-4). «Cop antiterrorista» *El Periódico*: 6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8205212

 |

* Wd Datuak: Q8205212
**Artavasdes II.a** (antzinako grezieraz: ΒΑΣΙΛΕΟΣ ΑΡΤΑΥΑΖΔΟΥ, armenieraz: Արտավազդ Երկրորդ) Armeniako errege izan zen K.a. 53 eta K.a. 34 bitartean. Artavasdes, Artaxidar dinastiako partaide zen, eta bere aita Tigranes II.a Handiaren oinordeko izan zen Armeniako tronuan. Artavasdes II.a Erromaren aliatu bat zen, baina Partiako Orodes II.ak, K.a. 53ko Carrhaeko guduan Marko Lizinio Kraso garaitu ondoren Armenia inbaditu zuenean, partiarrekin batzera behartu zuten. Bere arreba eman zion Orodes I.aren seme eta oinordeko zen Pakorus I.ari, honekin ezkontzeko.

K.a. 36an, Marko Antoniok Armenia inbaditu zuen, eta Artavasdes, berriz, aldez aldatu zen, baina erromatarrak bertan behera utzi zituen hauek Armenia utzi bezain pronto. Marko Antoniok, berriz inbaditu zuen Armenia K.a. 34an, Artavasdes II.a harrapatu eta Alexandriara eraman zuen K.a. 31n. Artavasdes II.ari, Egiptoko Kleopatra VII.aren aginduz, burua moztu zioten, errege altxorra non zegoen esan gabe. Armeniako tronuan, bere oinordekoa, bere seme Artaxias I.a izan zen.

Plutarkoren arabera, Artavasdes, tragedia greziar eta istorioak idatzi zituen aditu dohatsu bat zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tigranes II.a Handia** | **Armeniako erregea**K.a. 53-K.a. 34 | Ondorengoa**Artaxias I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q363394
* Commonscat Multimedia: Artavazd II of Armenia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74241978
* GND: 102382018
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q363394
* Commonscat Multimedia: Artavazd II of Armenia
**Atotxa zezen plaza** Donostiako zezen plaza izan zen, 1876an eraiki zutena.

Historia
--------

Donostiako lehendabiziko zezen plaza iraunkorra 1869 urte inguruan Verde jaunak eraiki eta Hirugarren Karlistadetan bota zuten.

Hala ere 1876an José Arana izeneko enpresaburuak beste zurezko zezen plaza berria eraiki zuen 30 egunetan eta leku berean. Urtez-urte erreformak egiteari ekin zion lanak bukatu arte. Egungo Atotxako Dorrea eta Tabakalera artean zegoen.

1879ko abuztuaren 24an zabaldu zuten. Lehendabiziko korridan Lagartijo eta Currito toreatzaileek Nazario Karrikiri tuterarraren sei zezen izan zituzten. Itzalean barreraren sarrerak 7 pezeta, kontrabarrerarenak 4 eta tendidurenak, berriz, 3,25 pezeta balio zuten. Eguzkitan, barrerak 4, kontrabarrerak 2,50 eta tendiduk 2,25 pezeta balio zuen.

1880 eta 1882 artean, bertan frantziar toreatzaile famatuenek eta portugaldar burtzikari onenek toreatu zuten. Aipatzekoa da plaza honetan bertan argindarra erabili zuten lehendabiziko korridak egin zutela: 1886ko abuztuaren 31n hain zuzen ere. Ordu txikitan bukatu baziren ere, ikusle batzuk ez zeuden ados sarreren salmentarekin eta José Arana udaltzaingoak atxilotuta bukatu zen.

XX. mendeko hasieran, ikusle batzuek Arana presidentearen zuzendaritzaren kontra egin zuten, beti toreatzaile berdinak kontratatzen zituela aurpegiratuz. Horrexegatik, hauek 1903an enpresa berria sortu eta Txofre zezen plaza eraiki zuten. Denboraldi batzuetan, plaza biek aritu ziren martxan azkenean Atotxa bota arte. Bota zutenean, plazaren materialak Egia auzoko lehendabiziko eraikinak egiteko erabili zituzten: 4, 6, 12, 14 eta 16 atalondoak hain zuzen ere. Gero, orube berean hasieran Mujika lantegia eta gero Atotxako futbol zelaia eraiki zuten.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2866140
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 103095

 |

* Wd Datuak: Q2866140