recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Euskobarometroa** Euskal Herriko Unibertsitateko ikerketa talde batek burututako inkesta soziologikoen seriea da. Inkesta hauek 1995etik aurrera seihilean behin egiten dira, eta zuzendaria Francisco Llera EHUko Politika Zientziako katedraduna da.

Euskobarometroan Euskal Autonomia Erkidegoko biztanleen iritzi publikoa aztertzen da; inkestetan zehazki boto aukerak, nazio identiatea, autogobernuari buruzko jarrerak, independentismoaren indarra eta borroka armatuarekiko posizioa bezalako gaiei buruzko galderak eginez.

Inkestak
--------

### 2014ko azaroa

EAEko 10 herritarretik 6k independentziari buruzko kontsulta egitea nahi zuten eta galdeketa horretan 'baietza' (% 35) eta 'ezetza' (% 34) pareko geratuko zen. Bestalde, EAJk irabaziko lituzke 2016ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak, indarrez sartuko litzateke Ahal Dugu, bigarren lekuan, eta jeltzaleengandik eserleku pare batera eta EH Bildu hirugarren indarra litzateke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Euskobarmometroaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320796

 |

* Wd Datuak: Q3320796

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «EAEko 10 herritarretik 6k independentziari buruzko kontsulta nahi dute», *EiTB*, 2014-12-19
2. ↑  Hodei Iruretagoiena, «Aldatzen ari da», *Berria*, 2014-12-27
*Apis mellifera* espezieko erleak, portaera eusozialaren adibide garbietako bat
**Eusozialitatea** (grezieratik, "eu": benetakoa, ona; "sozial") animalia batzuetan ematen den antolaketa sozial mailarik altuena da. Intsektu, krustazeo eta ugaztunetan ematen da. Inurriak, *Apis*, *Bombus* eta Meliponini genero eta leinuetako erleetan, *Vespa* genereko liztorretan, Hymenoptera ordena osoan eta Isoptera ordeneko termitatan ematen da. Thysanoptera ordenako kide batzuek eta landare-zorri batzuetan ere kasuak daude. *Synalpheus regalis* espezieko ganbak ere portaera eusoziala du. Bathyergidae familia, *Heterocephalus glaber* sator-arratoia eta *Cryptomys damarensis* dira ezagutzen diren ugaztun eusozial bakarrak.

Eusozialitatea duten animalietan helduek kumeak zaintzen dituzte, habi berdinean bi edo belaunaldi gehiago bizi dira eta kideak birsortzeko gaitasuna duten "erret-kasta" batean eta birsortzen ez diren "langile-kasta" batean sailkatzen dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q753694
* Commonscat Multimedia: Eusociality

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q753694
* Commonscat Multimedia: Eusociality
Berliner Philharmonie eraikinaren kanpoaldea.
**Berliner Philharmonie**, Berlin-Tiergartenen, Berlingo kontzertu gela garrantzitsuenetako bat da. Berlingo Orkestra Filarmonikoaren egoitza da. Hans Scharoun arkitektoak eraiki zuen 1960 eta 1963 bitartean. Gaur egun, berrabiltze prozesuan dago, 2008ko maiatzak 20an izandako sute baten ondorioz jasandako kalteak konpontzeko.

Parerik gabeko eraikin bat da, asimetrikoa, pentagono forma duen kontzertu gela nagusi batekin. Eserlekuek, eskenategia ikusteko kokapen bikainak eskaintzen dituzte, modu ez erregularrean igotzen den eserlekuen altuera kontutan hartuz. Eskenategia gelaren erdian dago, giro bikaina eskainiz, artista zein ikusleentzat. Akustika bikaina da. Eserleku bakoitzean, soinua, oso ona eta hurbilekoa da. Esaten denez, ahots eta musika tresnetako bakoitza bereiz daiteke edozein eserlekutatik, hurbilekoetatik zein urrunekoetatik. Gelarik handienak, 2440 eserleku ditu, txikienak, "Kammermusiksaal" delakoak, 1180.

Eraikina, Herbert von Karajan Straße kalean dago, horrela deitua, postu horretan denbora gehien eman zuen zuzendari nagusiagatik, Kulturforum izenez ezagutzen den Berlingo gunean, Potsdamer Platzetik gertu. Eremu honetan, Neue Nationalgalerie, Berlingo Gemäldegaleriea eta Berlingo Estatu Liburutegiaren bi kokapenetako bat ere dago.

Kanpo estekak
-------------

52°31′N 13°22′E﻿ / ﻿52.51°N 13.37°E﻿ / 52.51; 13.37

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q32653910
* Commonscat Multimedia: Berliner Philharmonie, main building

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130244698
* GND: 4212264-8
* LCCN: n85030115
* NKC: xx0068202
* SUDOC: 109923413
* **Lekuak**
* OSM: 3626485
* **Ondare historikoa**
* Berliner Kulturdenkmal: 09050203

 |

* Wd Datuak: Q32653910
* Commonscat Multimedia: Berliner Philharmonie, main building
**Eratu** 2010an Bilbon sortutako musika taldea da, metal-rock estilokoa.

Ibilbidea
---------

2010. urtearen bukaeran Aitor Agirrek (bateria), Joseba Luzuriagak (baxua eta koruak) eta Unai Olaldek (gitarra eta ahotsa) Eratu sortu zuten. Ondarroa, Agurain eta Gasteizko musikari hauek horren aurretik Laia, Xasta, Sortuz, Tuboskapi… proiektuetan parte hartu zuten, eta power-trio formatu honetan aukera aproposa aurkitu zuten maite dituzten estilo guztiak eta zabaldu nahi dituzten mezuak landu eta eta plazaratzeko. Eratuk asko du metaletik, rocketik eta baita pop edo zaindutako melodietatik.

Diskografia
-----------

* *Eratu* (2011, autoekoizpena)
* *Ispilu iluna* (2013, Mauka)
* *Bidea* (2015, Mauka)

Kolaborazioak
-------------

* *Ikasle abertzaleak 25 urte*
* *Sustrai sendoak* (2014)
* *Mauka Vol. 1* (2015, Mauka)

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Eratu» artikulutik hartua da. Artikulu hark Iker Barandiaran du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188142

 |

* Wd Datuak: Q31188142
**Erasmus Quellinus II.a**, baita **Erasmus Gaztea** izenez ere ezaguna (Anberes, 1607ko azaroaren 19a, 1678ko azaroaren 7a) flandriar margolaria eta marrazkilaria. Artisten familia baten kidea; eskultoreak gehienak, besteak beste aita, Erasmus Quellinus I.a eta anaia, Artus Quellinus.

Biografia eta lana
------------------

Aitak eman zizkion lehendabiziko ikasketak baina bizibide margolaritza aukeratu zuenez, Caravaggioren estiloa erabiltzen zuten flandiar artistengan jarri zituen begiak, besteak beste Theodoor Rombouts edo Gerard Seghersengan.

1633 urtean Anberesen margolari zela, San Lukas taldeko kide egin zen eta  Rubensekin elkarlanean aritu izan zen. Anberesen, 1635 urteko apirilaren 15eko ospakizunerako, Fernando Austriakoaren behin-behineko luxuzko arkitektura lanak apaindu zituen. Ondoren Felipe IV.ak aginduta, Torre de la Parada apaindu zuen, Rubensekin elkarlanean. Hemen Quellinusek Rubensek egindako sei zirriborroen margoak egin behar zituen, hauek guztiak Pradoko Museoan ikusgai gaur egun. Une horretatik aurrera bere pinturak hanpatu kutsua hartuko du eta bere margoen gaiak mitologia, historia edo erlijioa izango dira.

Daniel Seghersekin  eta Jan Felipe van Thielen ezkonanaiarekin ere elkarlanean aritu izan zen eta 1656 urteaz geroztik, Artus Quellinus anaiarekin batera, Amsterdamgo udaletxeko dekorazioan lan egin zuen.

Diseinu irudiak ere egin zituen, besteak beste Thurn und Taxis familiaren historiari dagozkienak.

Bere estiloaren jarraitzaileen artean, Jan-Erasmus Quellinus semea izan zuen.

Erreferentziak
--------------

### Oharrak

1. ↑  Javier Portús, Torre de la Parada, Pradoko Museoa.

### Literatura

* Vlieghe, Hans, *Arte y arquitectura flamenca 1585-1700*, Madril, Cátedra, 2000, 138-140 eta 156-157. orr. ISBN 978-84-376-1842-5
* Sanchez Rivera, Jesus Angel, Sobre una serie de cobres flamencos de pintores en la estela de Rubens, *Anales de Historia del Arte* (2011), 483-505. orr.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Erasmus Quellinus II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q625228
* Commonscat Multimedia: Erasmus Quellinus (II)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35253663
* ISNI: 0000 0001 0964 2374
* BNE: XX1518800
* BNF: 14416327x (data)
* GND: 118843761
* LCCN: n88217744
* NKC: jo2003169810
* SNAC: w6p8547g
* SUDOC: 085957453
* ULAN: 500117086
* BPN: 36673057
* KulturNav: id
* RKD: 65222
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 60135
* Museo del Prado: 3dd6b43a-9d70-4ebb-b3b8-779ec1d7f843

 |

* Wd Datuak: Q625228
* Commonscat Multimedia: Erasmus Quellinus (II)
**Bernd Jentzsch** (Plauen, Saxonia, Alemania, 1940ko urtarrilaren 27a) alemaniar idazlea da.

Biografia
---------

Familia antifaxista batean jaio zen, eta Karl-Marx-Stadten (Chemnitz ohian) hazi zen. 1960tik 1965era, Historia eta Aleman Filologia ikasi zituen. Orduan, Ekialdeko Berlinera joan zen, eta Neues Leben argitaletxearen irakurle gisa lan egin zuen 1975era arte. Gero, literaturan aritu zen soilik, eta zenbait antologiaren edizioa prestatu zuen.

1976an, Wolf Biermanni herritartasuna kentzearen aurkako protesta egin zuen Suitzatik, hantxe baitzegoen ikasketa-beka batekin. Alemaniako Errepublika Demokratikoa iraindu izana leporatu zitzaion, eta Suitzan gelditzea erabaki zuen.

1992an, Leipzigeko Literatura Institutu berriaren zuzendari izendatu zuten. Jentzschek ikasle zela argitaratu zuen lehen poema-liburua, *Alphabet des Morgens* (1961, "Biharko alfabetoa"). Ospea, ordea, Neues Leben argitaletxearentzat egin zuen *Poesiealbum* ("Poesia-albuma") bildumaren editore gisa iritsi zitzaion. 1967tik 1976ra, ehun eta hogei poesia-liburu kaleratu zituen, hango eta kanpoko egile gazteen lanekin. Jentzschen lanen artean, *Quartiermachen* (1978, "Auzolana egitea") —deserriratzearen gaia darabilen narrazio-liburua— eta *Poesiealbum 276* (1991, "276. Poesia-albuma") nabarmen daitezke.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124726
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71454499
* ISNI: 0000 0001 0903 2138
* BNF: 12291234r (data)
* GND: 117105198
* LCCN: n50038538
* NKC: mzk2004261188
* SUDOC: 031756301
* BIBSYS: 90111564
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03256/eu\_j\_0646/j0646

 |

* Wd Datuak: Q124726
*Konsum-Genossenschaft*, Heinrich Zille margolariaren lana, 1924-
**Berlinera** (alemanez *Berlinisch*, *Berlinerisch dialect* edota *Berliner dialect*) Berlinen (Alemania) eta Branderburgo hirian mintzatzen den alemanaren dialektoa da. Berlineraren esaldi asko hiriburuan ohikoak dira, eta askotan bertara joan ziren immigranteen eragina argia da. Horien artean bereziki Frantziatik joan ziren higanotak azpimarratzen dira.

Berlingo eremua Ekialdeko behe-alemana hizkuntza idatzi gisa lekutzen aurrenekoetako lekua izan zen (hau XVI. mendean jazo zen). Beranduago, hizkuntza mintzatu gira ere hitz egiteari utzi zitzaion. Honek aleman batua edo aleman standard delakoaren lehenbiziko dialekto bilakatu zuen, bere jatorria erdialdeko alemanan zuen, eta behe-aleman azpisubstratu bat ere bazuelarik.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)** Berlinera-alemana hiztegia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497778
* **Identifikadoreak**
* BNF: 12082707x (data)

 |

* Wd Datuak: Q497778


| * i
* e
* a
Germaniar hizkuntza modernoak |
| --- |
| Iparraldekoak | Daniera • Faroera • Norvegiera (bokmåla, nynorska) • Islandiera • Suediera |
| Mendebaldekoak | Afrikaansa • Alemana (austrobavariera, coloniero alemana, franciquera, luxenburgera, fersentalera, Pennsylvaniako alemana, suitzar alemana, zinbriera) • Behe-alemana (mendebaldekoa, nederlandar behe-saxoiera) • Brabantera • Flandriera • Frisiera (iparraldekoa, ekialdekoa, mendebaldekoa) • Ingelesa • Limburgera • Nederlandera • Walserera • Ripuariera • Eskoziera (Ulsterko eskoziera) • Yiddisha • Zeelandera |
| Parentesi artean: parentesiaren ezkerrean dagoen hizkuntzaren dialektoak. |
Berlingo tranbiaren ikurra.
Hellersdorf tranbia geltokia.
**Berlingo tranbia** (alemanez *Berlin Straßenbahn*) Alemaniako hiriburua den Berlin hirian jarduten duen tranbia sistema da.

Zaharrenetakoa da, bere jatorria 1865ean baitu, gaur egun *Berliner Verkehrsbetriebe (BVG)* konpainiak kudeatzen du, honek Berlingo metroa ere kudeatzen duelarik. Munduko tranbia sistemen artean luzeenetakoa da, 22 linea eta 382 geltoki baititu.

Historia
--------

Berlin hiriko tranbiaren jatorria 1865ean dago, orduan zaldiek tiraturiko lehenbiziko linea sortu baitzen. XIX. mendearen amaiera alderako hainbat enpresa pribatu eta publikoek jada hiri honetan euren lineak eraikiak zituzten, hortaz 1929an enpresa hauek elkartu eta *Berliner Verkehrsbetriebe (BVG)* konpainia sortu zuten, baina Bigarren Mundu Gerra amaitzean *Berliner Verkehrsbetriebe (BVG)* konpainia bitan banatu zen: bata Mendebaldeko Berlinen eta bestea Ekialdeko Berlinen. 1967 urterako Mendebaldeko Berlinetik iragaten ziren lineen gehiengoa itxiak zeuden, hiriko eremu horretan bi linea besterik ez ziren gelditzen. Baina 1992. urtean Berliner Verkehrsbetriebe konpainia berrelkartu egin zen, halere oraindik tranbia lineen gehiengoa Berlin hiriko ekialdean daude.

Kanpo estekak
-------------

* Berliner Verkehrsbetriebe konpainiaren webgunea **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q99668
* Commonscat Multimedia: Trams in Berlin

---

* **Lekuak**
* OSM: 2203607

 |

* Wd Datuak: Q99668
* Commonscat Multimedia: Trams in Berlin
**Eraso suizida** erasogileak erasoa gauzatu aurretik kasik ziurtasun osoz hil egingo dela dakien eraso mota da. Maiz, **atentatu suizida** izendapenaz ere deituak dira. Eraso mota hauek gehienetan politika edo erlijio motibazioaren eraginpean dauden pertsonek burutu ohi dituzte, batzutan baita bi motibazioen eraginpean daudenak ere, horrek beren erasoak burutzeko edonork dituen berezko biziraupen joerak gainditzea bultzarazten die (pertsona hauek sarritan beste batzuek aurrez mentalki manipulatuak izan dira). Beste kasu batzutan, gaixotasun mentalak edo egoera pertsonalaren ondorioz eragindako depresioen eraginpean dauden erasogileen kasuak ere ematen dira, bai eta gainontzeko gizakiak edo gizartea beren bizitzako egoerez erruduntzen dituzten pertsonak ere, hortik gainontzekoei kalte egiteko joera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217327
* Commonscat Multimedia: Suicide terrorism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13753958b (data)
* LCCN: sh2002007733
* NDL: 01159364
* NKC: ph250092
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217327
* Commonscat Multimedia: Suicide terrorism
**Juan Arce Mayora** (Valentzia, 1885ko abuztuaren 20a - ?) Espainiako Bigarren Errepublikaren alde jarri zen militarra izan zen. Gerra Zibilaren bitartean frankisten aurkako borrokan garrantzi handia izan zuen. Valentzian jaioa, Gasteiztarra izan zen.

Biografia
---------

Bigarren Errepublikaren garaian beste ofizialekin batera Unión Militar Republicana Antifascista (UMRA) sortu zuen.

Errepublikaren aurka zeuden militarrek estatu kolpea eman zutenean Arce Teniente koronela zen. Madrilgo guduan, Errepublikako Armadaren 43. Brigada Mistoan, 1936ko azaroaren 26 arte, Extremadurako errepidearen aldeko sektorearen defentsan aritu zen. Ondoren, penintsulako zentro aldean, Guadalajaran, 6. eta 9. Dibisioien aginduan egon zen.. Handik Extremadurako frontera igaro zen, 37. Dibisioaren aginduan. 1939ko hasieran Errepublikako Herri Armadaren Akademian zuzendaritzan zegoen.

Behin gerra galduta, Espainiatik alde egin behar izan zuen. Behin Frantzian han, berriro ere, gerrak harrapatu zuen. Orduan, lehendabizi, Euskal Gobernuaren Itsas Fusilarien 3. Batailoian agertzen da. Frantzia Askearen armadan enrolatu zen, han ere ofizial izanik, nazien aurka borrokatzeko. 1944. urtean Habanako aireportuan aurkitzen dugu, Mexikoko Mérida aldera joateko. Ez dakigu noiz eta nola hil egin zen. Haren biografiaren datu asko oso nahasiak dira eta ez dira ondo ezagutzen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Cristóbal Zaragoza, (1999), *Ejército popular y militares de la República, 1936-1939*, Almena, Madril
2. ↑  George Hills (1976). *The battle for Madrid*, Vantage Books, 124.or.
3. ↑  Carlos Engel (1999) *Historia de Las Brigadas Mixtas Del Ejército Popular de la República*, Almena, 52.or.
4. ↑  José Manuel Martínez Bande (1981). *La batalla de Pozoblanco y el cierre de la bolsa de Mérida*, San Martín, 77.or.
5. ↑  Cristóbal Zaragoza (1983). *Ejército Popular y Militares de la República, 1936-1939*, Ed. Planeta, pág. 56
6. ↑   .
7. ↑  Julio Caro Baroja (1982). *Sobre historia y etnografía vasca*, Txertoa, 111.or.

Kanpo estekak
-------------

* Itsas Fusilarien 3. Batailoiaren zerrenda.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947545

 |

* Wd Datuak: Q5947545
***Emic*** **eta** ***etic*** giza- eta gizarte zientzietan, batez ere antropologian eta etnografian, erabiltzen diren metodologia osagarriak dira:

* ***emic*** ikuspegitik, giza- eta gizarte-fenomenoak (kultura, hizkuntzak, ...) barnetik bizitzen diren moduan aztertzen dira, fenomeno horiek bizitzen dituztenen kontzeptuak eta pertzepzioak erabiliz;
* ***etic*** ikuspegitik, aztergai diren fenomenoak bizi ez dituen ikerlari baten ikuspegitik aztertzen dira, ikerlariaren beraren kontzeptuak erabiliz.

*Emic* eta *etic* bereizketa Kenneth Pike hizkuntzalari eta antropologoak plazaratu zuen 1954 urtean eta geroztik eztabaida biziak sortu ditu ikuspegi bakoitzaren defendatzaileen artean. *Emic* ikuspegiaren aldekoek kulturak osotasun moduan aztertu direla baiztatzen dute eta horretarako kulturak kulturako protagonisten asmoak eta jarrerak hartu behar dira aintzakotzat, *etic* ikuspegiaren objektibismoa kritikatuz. *Etic* ikuspegiaren defendatzaileen esanetan, berriz, kulturak kanpotik agertzen zaizkio ikertzaileari eta horrela aztertu behar dira, *gauza* moduan; *emic* ikuspegiak kultura-fenomenoak barnetik modu zehatzean ikertzeak dakarren zailtasunak adieraziz.

*Emic* metodologiaren defendatzailea Marvin Harris antropologoa izan da. *Etic* aldekoetan, Émile Durkheim soziologoa nabarmendu da.

Metodologia bat edo bestea aplikatzerakoan, ikerketaren helburua hartu behar da kontuan. *Emic* metodologia aproposa da gizarte-fenomenoaren adierazgarritasuna edo zentzua bilatu nahi denean; *etic* ikuspegia, berriz, egokiagoa da ikerketa konparatiboak edo deskribatzaileak egin nahi direnean.

Kanpo estekak
-------------

* Emic eta etic ikuspuntuak, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1337916

 |

* Wd Datuak: Q1337916
Kimikan erreakzio bat **estereoespezifikoa** dela esaten da estereoisomerian baino bereizten ez diren erreaktiboak erreakzionatzean lehenesten denean estereoisomerian bakarrik bereizten diren produktuak sortzea. Esan nahi baita, erreaktiboen estereoisomeriak baldintzatu egiten du produktuen estereokimika. Ezaugarriari **estereoespezifitate** deritzo.

Karbenoen alkenoekiko erreakzioa estereoespezifikoa da alkenoaren geometriari eusten diolako produktuak. Etsenplurako, dibromocarbenoak (:CBr2) *cis*-2-butenoarekin erreakzionatzen duenean *cis*-2,3-dimetil-1,1-dibromoziklopropanoa lortzen da, baina *trans* isomeroarekin erreakzionatzean *trans* ziklopropanoa lortzen da.

Ikus, gainera
-------------

- Estereoselektibitate

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ZT Hiztegi Berria» *zthiztegia.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).
2. ↑   Skell, Philip S.; Garner, Albert Y..  (1956-07-01). «The Stereochemistry of Carbene-Olefin Reactions. Reactions of Dibromocarbene with the cis- and trans-2-Butenes» *Journal of the American Chemical Society* 78 (14): 3409–3411. doi:10.1021/ja01595a040. ISSN 0002-7863. (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2469470
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2469470
Bi irudi batean elkartuz sortutako GIF irudia, bertan gizakien begiei sakontasuna eta hiru dimentsiodun irudiaren irudipena sorrarazten zaie.
**Estereoskopia**, **irudi estereografikoa** edo **3D irudia** hiru dimentsiodun informazioa bildu eta estereograma deritzon irudi estereografiko baten edo 3D irudi baten bidez (hiru dimentsioduna) sakontasun irudipena sorrarazteko gaitasuna duen edozein teknika da. Sakontasun irudipena argazki, film edo bi dimentsiotako irudi batean begi bakoitzarako elkarren artean arinki ezberdinak diren bi irudi aurkeztuz sorrarazten da, geure ohiko ikusmenarekin gertatzen den antzera. 3D pantaila askok heuren irudiak begibistaratzeko metodo hau erabiltzen dute.

1840an Sir Charles Wheatstone britainiar zientzialari eta asmatzaileak asmatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35158
* Commonscat Multimedia: Stereoscopy

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12000213b (data)
* GND: 4136734-0
* LCCN: sh2001000478
* NKC: ph482801
* AAT: 300380031
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35158
* Commonscat Multimedia: Stereoscopy
**Enric Satué** (Bartzelona, 1938ko urriaren 23a) katalan grafista eta teorialaria da. XX. mendearen azken hereneko diseinugile nagusietako bat da, bai egin dituen ekarpen praktikoengatik, bai eta azterketa kritiko espezializatuengatik ere.

Historia
--------

Bartzelonako Arte Ederretako Fakultatean egin zituen ikasketak. Ikasketak bukatu ondoren, publizitate-agentzia batentzat lan egin zuen, baina 1970ean beregain hastea erabaki zuen, diseinatzaile grafiko gisa, *CAU* arkitektura- eta hirigintza-aldizkari berriaren enkargu bati esker. Harrezkero, grafismoaren alor guztiak landu ditu: *Arquitectura Bis* (1974-1985) eta *Diari de Barcelona* (1987-1988) aldizkariak argitaratu ditu, kartelak eta liburu-azalak diseinatu ditu, logotipoak (Pompeu Fabra unibertsitatearena, Instituto Cervantesena) egin ditu eta abar. 1982tik aurrera saiakera teorikoak eta historiografikoak argitaratu ditu, katalanez zein gaztelaniaz: *El diseño de libros del pasado, del presente, y tal vez del futuro: La huella de Aldo Manuzio* (1996), *El diseño gráfico en España: Historia de una forma comunicativa nueva* (1997), *El paisaje comercial de la ciudad* (2001), *Los años del diseño: La década republicana 1931-1939* (2003); *El diseño gráfico. Desde los orígenes hasta nuestros días* (1988) obra, adibidez, erreferentzia-liburua da gai hori sakondu nahi dutenentzat. 1988an, Diseinuaren Sari Nazionala jaso zuen, ibilbide profesional oparoaren ezagutza. Enric Satuék maisutasunez uztartu ditu Otl Aicher, Daniel Gil, Milton Glaser eta Javier Mariscalen ekarpenak Kataluniako ikonografia errotuenaren erreferentziekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** Enric Satuéren web-orria

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5976490
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 75216968
* ISNI: 0000 0001 0916 7219
* BNE: XX1135594
* BNF: 13593814x (data)
* GND: 135552842
* LCCN: n82255133
* NKC: jx20080331017
* Tabakalera ID: 68438
* SUDOC: 050727613
* UB: a1294560
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05308/eu\_s\_1274/s1274

 |

* Wd Datuak: Q5976490
**Juan Antonio Saráchaga** (Córdoba, Argentina, 1781ko ekaina - 1840ko urria) argentinar legelari, irakasle eta politikaria, Córdobako probintziaren federalismoaren lehen urratsetan jardun zuena.

Biografia
---------

Monserrat ikastetxean eta Cordobako Unibertsitatean ikasi zuen, eta zuzenbidean doktoregoa lortu zuen 1804an.

Unibertsitatean irakasle eta Kabildoko funtzionario izan zen. Bere kargua 1810ean utzi zuen, gerra auditore bezala Peru Garaia laguntzeko lehen espedizioarekin bat egiteko. Feliciano Antonio Chiclana gobernadorearen idazkaria izan zen, Saltakoa, eta, Suipachako guduaren ondoren, Charcaseko gobernadore zen Pueyrredónen idazkaria ere izan zen, aldi berean, Errege Auzitegiko presidentea zena. Pueyrredoni lagundu zion Huaquiko guduaren ondorengo ihesaldian, Pueyrredón Iparraldeko Armadako komandante izan zen aldi laburrean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5947436

 |

* Wd Datuak: Q5947436
**Esther Basurto Nozal** (Donostia, 1978ko uztailaren 7a -) euskal herritar boleibol eta hondartza-bolei jokalaria da.

Murillo de Río Lezako Club Voleibol Murillo taldean ibili da eta 1,73 metroko altuera du.

Heziketa
--------

2014tik 2018ra Deustuko Unibertsitatean ibili zen ADE+IMSn graduatua lortu arte. 2019an Ekitaldien ikastaroa eta protokoloa ikasi zuen. 2019-2020 ikasturtea Madrilgo konplutensean Moda-marketineko masterra egin zuen.

Lorpenak
--------

### Klubak

2012.- Saloun jokatutako Erregina Kopako txapeldunordea, Nucar Eurochamp Murillorekin.

2011 / 2012.- Superligako hirugarren postua, Nucar Eurochamp Murillorekin.

2010 / 2011.- 2. superligako txapelduna eta Superligako igoera, Nucar Eurochamp Murillorekin.

2010.- Asturiasko Printzesaren Kopako txapelduna, Nucar Tramek Murillorekin.

2009.- 2. superligarako igoera, Nucar Tramek Murillorekin.

2008.- FEV ligarako igoera, Nucar Tramek Murill taldearekin

### Hondartzako Boleia

2010.- "Ciudad de Logroño" Hondartzako Boleibol Txapelketa Nazionaleko txapelduna.

2009.- Errioxako hondartzako gonbit-txapelduna.

2009.- Hondartzako Ciudad de Logroño txapelketako hirugarren postua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Club Voleibol Murillo : definición de Club Voleibol Murillo y sinónimos de Club Voleibol Murillo (español)» *diccionario.sensagent.com* (Noiz kontsultatua: 2022-07-07).
2. ↑    *Ikasketak.* .
3. ↑   «Federación Riojana de Voleibol» *www.frivoley.com* (Noiz kontsultatua: 2022-07-07).

Kanpo estekak
-------------

* Espainiako Boleibol Errege Federazioa

* Murillo Boleibol Klubaren web orri ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5849370
* Commonscat Multimedia: Esther Basurto

---

 |

* Wd Datuak: Q5849370
* Commonscat Multimedia: Esther Basurto
**Enrike Renteria Mardaraz** (Zornotza, Bizkaia, 1900eko otsailaren 9a - 1982) euskal herritar margolaria zen.

Bizitza eta lana
----------------

Larrea auzoan jaio zen, Zornotzan. Bere aita Ignazio Renteria, arotza zen, eta ama Placida Mardaraz jostuna, biak zornotzarrak ere. Zortzi neba-arreben artean nagusia zen. Bere aitita Larreako jauntxoen gurdi gidaria zenez, handik ibiltzen zen Enrike umea, jauregiko gelaz gela jolasten eta zaldi gurdiaren atzeko aldean jarrita Larreatik Ategorriraino pasiatzen.

Txikitatik erakutsi zuen bere gogoa "beste gauzetarako" berak esaten zuen moduan. "Hau eskultorea izango da" esaten zuen aititak, eta Enrikek "Nik ez nekien hori zer zan bez". Baita haserretu ere bere aita ikusterakoan lanean ekin gabe, marrazkiak egiten ziharduela aroztegiko lurrean zegoen zerrakinean, edo bestela, zerua eta inguruko mendiei begira. Eta bere ezaugarria izan da beti eguraldia, bere alaba, Begoñak gogoratzen du nola *"Bere bizitza osoa egon paisaiari begira, beti eguraldiari begira, euria egingo zuen ala ez, kolore urdin, okre eta grisak ikusteko, edo euria eta hostoak zuhaitzetatik jausten ikusi ahal izateko".*

Bere kabuz ikasitakoa, Kaitanako eskolan bertan hasi zen margozten. Sei urte zituela, bere amamak, umearen zaletasuna ikusirik, Bilbotik ekarri zion bere lehen akuareletako kutxa.

Autodidakta izan zen eta margolaritza-zaletasuna berez sortu zitzaion, nerabezaroan. Horrela behar zuen Enrike Renteria bezalako bokaziozko margolari batengan. Hala ere, berak esan bezala, "guztiz naturala zen zerbait" bezala hasi zena, denborak aurrera egin ahala, benetako "bizio" bihurtu zen. Beste lan batzuekin batera egiten zuen bokazio bilakatu zen margolaritza. Izan ere, beste lan horiek ez zuten margolaritzarekiko zuen pasioa gutxitu.

Bere bizitza osoan izan zuen jarrera hori, eta ahalegin handia egin zuen margotzen jarraitzeko. Horrela, Renteriak, bere margolari-jardunean, oso adi jarraitu zituen ingurune naturalaren ñabardurak. Horrela, bere margolanetan, ingurune naturalarekin lotutako hainbat motibo jaso zituen, hala nola: distira edo isla bat, euriaren hezetasuna, egunsentiko lainoa edo sartzen ari den eguzkiaren berotasuna. Aire zabalean margotzen zuen, naturaren ñabardura eta dardara bakoitza jasoz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256875
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87121635
* ISNI: 0000 0000 6006 2108
* BNE: XX1351038
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 125526

 |

* Wd Datuak: Q12256875
**Enrike Orueta Anza** (Bilbo, 1887ko abenduaren 30a - Argentina, 1944ko maiatzaren 21a) bizkaitar abertzalea izan zen. Arana Goiri anaiek sortutako alderdiko kide egin zen gazte zela eta Bilboko *Juventud Vasca* edo *Euzko Gaztedi* erakundearen sortzaileetako bat izan zen 1912. urtean. *Aberritarren* eta *Comunión Nacionalista Vasca* taldeen bereizketa gertatu zenean, lehen taldean geratu zen Orueta. Pizkundia eta Oldargi antzeztaldeak sortu zituen Bilbon eta Oruetak berak idatziriko obrak antzeztu zituzten: *Aquel Bilbao de nuestros padres, Herreros de Otxandiano* eta *San Roque de Vizcaya*. Primo de Riveraren diktadura amaitutakoan alderdiaren batasunerako ekimenetan parte hartu zuen eta 1930. urtean alderdi batuaren Bizkai Buru Batzarreko lehendakari hautatu zuten. Gerra Zibila bukatu zenean Frantziara erbesteratu zen lehenik eta Argentinara ondoren. Argentinako *Acción Vasca* erakundeko lehendakari izendatu zuten 1943. urtean.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256876
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 112468
* Lur: 04629/eu\_o\_1700/o1700

 |

* Wd Datuak: Q12256876
**Betty Friedan** (Peoria, Illinois, 1921eko otsailaren 4a - Washington, 2006ko otsailaren 4a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.

Massachusettseko Smith Collegen egin zituen ikasketak. Estatu Batuetako emakumeen eskubide zibilen aldeko *National Organization for Women* erakundearen sortzaileetakoa izan zen (1966), eta haren zuzendari izan zen 1970. urtera arte. National Women's Political Caucus antolatzen parte hartu zuen (1970), eta antolaketa-lanak egin zituen, orobat, 1973. urteko International Feminist Congress biltzarrean. First Women's Bank emakumeen bankua sortzen lagundu zuen 1973an. 1963an *The Feminine Mystique* (*Mistika femeninoa*) liburua eman zuen argitara, eta feminismoaren aitzindari bihurtu zen obra harekin; gogor kritikatu zuen emakumeak amatasunaren eta etxeko lanen bidez bakarrik iristen direla betetasunera eta zorionera dioen ideia; aitzitik, Friedanek dioenez, emakumeek bestelako zereginen bidez lor dezakete zoriona. 1976an *It Changed My Life* (*Nire bizitza aldatu zen*) argitaratu zuen, propagandista politiko gisa jardun zuen garaiko esperientziak jasotzen dituen liburua. Hurrengo lan aipagarria 1981ean plazaratu zuen, *The Second Stage* (*Bigarren aldia*) izenburupean; Friedanek feminismoaren bilakaera aztertu zuen, eta bere ikuspegia azaldu zuen liburu horretan, eta jarrera moderatuagoa eta kritikoagoa agertu zuen bere pentsamendu erradikalaren aurrean. Politikan egindako ibilbideaz gainera, irakasle eta hizlari gisa lan egin zuen unibertsitatean. Azken urteetako lanetan aipagarria da *The Fountain of Age* (1993, *Adinaren iturria*); obra horretan heldutasun-aroko bizitasuna nabarmentzen du Friedanek, eta zahartzaroari aurre egiteko proposamen berrizaleak azaltzen ditu.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Betty Friedan*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q234604
* Commonscat Multimedia: Betty Friedan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 49225729
* ISNI: 0000 0001 2279 6538
* BNE: XX933595
* BNF: 11903613k (data)
* CANTIC: a10964046
* GND: 118535528
* LCCN: n50024063
* NDL: 00440189
* NKC: xx0002175
* Tabakalera ID: 68925
* CiNii: DA01997541
* NARA: 10582034
* SNAC: w6kt7fsq
* SUDOC: 026875306
* ULAN: 500216837
* BIBSYS: 90127493
* UB: a1284136
* Open Library: OL385298A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02234/eu\_f\_1235/f1235
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q234604
* Commonscat Multimedia: Betty Friedan
**Italiar kafegailua** edo **moka kafegailua**, *"macchinetta"* (makinatxoa) izenez ere ezaguna, kafea egiteko makina bat da. Kafegailu espresaren antzera, kafea lurrunez presurizatutako ur irakina pasaraziz egiten du. Asmakizuna, Alfonso Bialetti asmatzaileak patentatu zuen 1933an Italian; honen konpainiak, Bialettik, eredu bera ekoizten jarraitzen duelarik (*"Moka Express"* deitua). Moka kafe-makina Italiako kulturaren oinarrizko elementuetako bat bihurtu da.

Italian agertu bazen ere, moka kafe-makina bereziki ezaguna da gaur egun Europan eta Latinoamerikan. Diseinu ikoniko bihurtu da, diseinu eta sarritan agertzen da arte industrialeko museoetan, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoan, Cooper-Hewitt Diseinu Museo Nazionalean, Design Museumean eta Londresko Zientzien Museoan kasu. Neurri ugariko kafegailuak daude, 50 mililitroko katilu batetik hamazortzira bitarte. Jatorrizko diseinua eta gaur egungo modelo asko eta asko aluminiozkoak dira eta bakelitazko heldulekuak dituzte, erresistentzia termiko ona duen plastiko sintetiko mota bat.

Erabilera
---------

Kafe makinak hiru atal ditu: urez betetzeko ontzi bat, haren gainean jartzen den kafearentzako iragazkia eta, azkenik, alderantzizko enbutu bat duen ontzia, prozesuaren amaieran kafea gordeko duen atala.

Beheko ontzia urez beteko dugu, segurtasun markaraino. Ondoren, bere gainean enbutu txikia duen iragazkia jarriko dugu, kafe xehetuz betea. Kafearen kalitateak baldintzatuko du azken produktua, beraz pauso honetan erabiltzen den kafeak berebiziko garrantzia du. Ondoren, goiko atala jarriko diogu eta ondo itxi.

Kafegailua sutan jarriko dugu eta behean dagoen ura irakiten hasten denean, sortzen duen lurrun-presioak azpian daukan ura ateratzera behartuko du, duen zulo bakarretik: goian daukan iragazkiko enbutuaren tutua. Bertan ur bero hori kafearekin nahasiko da. Presioaren indarrez, berriro ere gorantz egingo du, eta perkolazioz goian dagoen ontzia beteko du, behean urik geratzen ez den arte.

* Italiar kafegailuaren atalak, flotatzen.Italiar kafegailuaren atalak, flotatzen.
* Iragazkia kafez beteta.Iragazkia kafez beteta.
* Kafea goitik ateratzen.Kafea goitik ateratzen.
* Prozesua X izpi bidz ikusia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Company Story» *www.bialetti.it* (Noiz kontsultatua: 2020-06-21).
2. ↑   **(Ingelesez)** Greenbaum, Hilary.  (2011-09-01). «Who Made That Moka Express?» *The 6th Floor Blog* (Noiz kontsultatua: 2020-06-21).

Ikus, gainera
-------------

* Kafe
* Lurrun-presio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054566
* Commonscat Multimedia: Moka pot

---

 |

* Wd Datuak: Q1054566
* Commonscat Multimedia: Moka pot
***Jaraunspen tamalgarria*** (gaztelaniaz: *Triste herencia*) Joaquín Sorolla espainiar margolariaren margolan bat da, 1899an egina. Tamaina handiko obra da, eta Valentziako Cabañal hondartzako eszena bat irudikatzen da. Bertan, hainbat ezintasun-motaren eraginpean dauden haurrak ikusten dira, itsasoan bainua hartzeko prest daudenak, osasun-arazoei aurre egiteko neurri terapeutiko gisa.

Nabarmentzekoa da haur baten irudi zentrala, makulu batzuetan lagunduta nekez mugitzen dena. Makuluak dituen ume horretan poliomielitisaren ondorioak ikus daitezke. Garai hartan gaixotasun hori oso ohikoa zen, eta lokomozio-aparatuari kalte larriak eragiten zizkion. San Joan Jainkoarenaren Ordenako erlijioso batek laguntzen dio eta arretaz zaintzen ditu haurrak. Artelana margolariaren lehen garaikoa da, non interes sozialeko hainbat gai jorratu zituen.

Margolan hau 1900. urteko Parisko Erakusketa Unibertsalera aurkeztu zen, eta *Grand Prix* saria jaso zuen. 1901ean ohorezko domina lortu zuen Espainiako Arte Ederren Erakusketa Nazionalean. 1981ean Bancajak New Yorkeko Jasokundearen Elizari erosi zion.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5642417

 |

* Wd Datuak: Q5642417
**Juan Ramón Francisco González**, (Bonao, Dominikar Errepublika, 1987ko ekainaren 24a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Juán Francisco» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722950
* Commonscat Multimedia: Juan Francisco

---

 |

* Wd Datuak: Q722950
* Commonscat Multimedia: Juan Francisco
Itsas aparra San Frantziskotik gertu.
**Itsas-aparra** itsasoko uraren mugimenduak sortutako apar mota bat da, bereziki iodoen eta alga-loratzeen itsas zabaleko banaketa bezalako iturrietatik lortutako disolbatutako materia organiko (proteinak, ligninak eta lipidoak barne) kontzentrazio handiak dituenean. Konposatu horiek agente tentsioaktibo edo apar-eragile gisa jardun dezakete. Itsasertzaren ondoko olatuen eremuan, itsasertzeko olatuek itsasoko ura harrotzen duten heinean, agente tentsioaktibo horiek baldintza zurrunbilotsu horietan egoteak airea harrapatzen du, eta burbuila iraunkorrak sortzen dira, bata besteari itsasten zaizkionak gainazal-tentsioaren bidez. Bere dentsitate txikia eta iraunkortasuna dela eta, haizete gogorrek aparra hondartzaren barnealdetik jo dezakete.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Acker, James G.. «What is that foam in the surf?» *CoastalBC.com*.
2. ↑   **(Ingelesez)** Karl S. Kruszelnicki Pty Ltd..  (2013/04/23). *The secret of sea foam.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q249020
* Commonscat Multimedia: Sea foam

---

 |

* Wd Datuak: Q249020
* Commonscat Multimedia: Sea foam
**Johnson konderria** (ingelesez: *Johnson County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Vienna da. 2010eko zentsuaren arabera 12.582 biztanle zituen, Johnson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Johnson konderriak 903,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,82 ura dira. Beste 890,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.582 pertsonetatik 11.432 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 376 dira. 1.004 beltzak edo afroamerikarrak. 19 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 21 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 101 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q389783
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127884561
* LCCN: n83209908
* NARA: 10039221
* **Lekuak**
* OSM: 1800893
* TGN: 2000515

 |

* Wd Datuak: Q389783
* Commonscat Multimedia: Johnson County, Illinois
Errege beltza *itota* dago: ezin du jokaldi legal egiterik ez, beraz, berdinketa da.

Xakean, **itota** txanda duen jokalariak jokaldi legal egiterik ez duenean eta erregea xake egoeran ez dagoenean gertatzen den egoera da. Hau da, erregea ezin da beste lauki batzuetara mugitu, xake egoeran geratuko litzatekeelako edo defendatuta dauden pieza propioak edo besteren piezak dituztelako, eta, gainera, jokalariak ez du mugitu edo aurkariak harrapatu ditzakeen beste piezarik. Honi, errege itota bezala ere ezagutzen da.

Finaletan zehar, itota, posizio ahul batean berdintzea ahalbidetu dezakeen taktika bat da. Posizio konplexuagoetan, non pieza asko dauden, ia ez dago itota gerta daitekeen egoerarik.

Halaber, gai arrunta da amaierako ikasketen eta beste xake arazo batzuen konposizioan.

Historia
--------

Itota-araua nahiko polemikoa izan da historian zehar. Itota bat unibertsalki berdinketatzat hartzen den arren, xakearen historia gehienetan zehar ez da horrela izan. Xake modernoaren hastapenetan, itotak mugitzea tokatzen zitzaion jokalariarentzat garaipena suposatzen zuen. Praktika honek, xakean, XV. mendearen hasierara arte iraun zuen. Hala ere, itota, behe mailako garaipentzat hartzen zuten, eta, beraz, diruagatik jokatzen zutenean, apustuaren erdia baino ez zuten jasotzen. Horrela jarraitu zuten Espainian XVI. mendearen amaierara arte.

Adibidea
--------

[Event "Import"]
[Site ""]
[Date "2016.05.28"]
[Round "-"]
[White "?"]
[Black "?"]
[Result "1/2-1/2"]
[UTCDate "2016.05.28"]
[UTCTime "07:55:01"]
[WhiteElo "?"]
[BlackElo "?"]
[Variant "Estandar"]
[TimeControl "-"]
[ECO "A00"]
[Opening "Van't Kruijs-en hasiera"]
[Termination "Normal"]

1. e3 a5 2. Qh5 Ra6 3. Qxa5 h5 4. Qxc7 Rah6 5. h4 f6 6. Qxd7+ Kf7 7. Qxb7 Qd3 8. Qxb8 Qh7 9. Qxc8 Kg6 10. Qe6 { ezin da beltza mugitu } 1/2-1/2

Erreferentziak
--------------

1. ↑  xakea.org
2. ↑   Murray, H. J. R..  (1913). *A History of Chess.*  Oxford University Press, 61 or. ISBN 0-19-827403-3..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208330
* Commonscat Multimedia: Stalemates

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007579
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208330
* Commonscat Multimedia: Stalemates
**Bentley Motors Limited** 1919ko urtarrilaren 18an Walter Owen Bentleyk sortu zuen Ingalaterrako automobil ekoizle bat da eta W. O. Bentley bezala ere ezagutzen da.

Bentley Lehenengo Mundu Gerran aeronautikako motorrak egitearren zen ezaguna, batik bat Bentley B.R.1a. 1929ko Depresio Handia dela eta 1931n Bentleyk porrot egin zuen eta Rolls-Royce etxeak eskuratu zuen. 1998tik Volkswagen taldekoa da.

2004an 7.686 automobil ekoitzi zituen marka britainiarrak, aurreko urtean ekoitzi zituen 1.017tik igoera nabarmena. Zenbaki horiekin bere bi etsai nagusien salmentak gainditu zituen: Rolls-Royce eta Maybach. Salmenten igoera hori, luxozko ibilgailuen, (Mercedes Benz Clase S, BMW Serie 7, Audi A8 eta antzekoen), eta luxo handiko ibilgailuen, Rolls-Royce eta Maybachek dituzten bezalakoen, artean aintzat hartu gabe zegoen segmentu batera zuzendu izanagatik lortu zuten. Konpainiaren bandera-ontzia Continental GT kupea izan zen, eta Continental Flying Spur modeloak lortutako maila bermatzen laguntzea espero da.

2007an Bentleyk 10.884 ibilgailu ekoitzi zituen, aurreko urtearekiko 18,6%ko igoerarekin.

Kanpo estekak
-------------

* Web ofiziala, Bentleymotors

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27224
* Commonscat Multimedia: Bentley Motors Ltd.

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q27224
* Commonscat Multimedia: Bentley Motors Ltd.
**Itsas Armadaren Errege Institutuaren eta Behatokiaren liburutegia,** behatokiaren barruan kokatua, San Fernandon (Cádiz), Espainiako Itsas Armadari eta astronomiari lotutako ondare aberatsa duen liburutegia da.

Historia
--------

1753an Itsas Armadaren Errege Institutua eta Behatokia sortzea, politika ilustratuaren produktua, mugarri garrantzitsua izan zen XVIII. mendeko Espainiaren garapen zientifikoan. Vicente Tofiño edo Jorge Juan y Santacilia bezalako pertsonaiek ahal zuten guztia egin zuten euren fondoak sendotzeko eta handitzeko.

XIX. mendean zehar Behatokiaren bilduma bibliografikoen etengabeko hazkundea izan zen, funtsean hiru arrazoirengatik:

1. Espainiako Itsas Armadako beste zentro batzuetako lanen bilduma.
2. Liburuen enkargua atzerrian.
3. Argitalpenak beste erakunde batzuekin trukatzea.

1856an hasita, Behatokian Goi Mailako Ikasketa Ikastaro bat sortu ondoren, izaera espezializatuko liburu kopuru esanguratsua eskuratu zen irakaskuntza behar berrietarako.

Garai hartan, Madrilen Espainiako Itsas Armadaren Liburutegi Nagusia eta Untzi Museoa sortzearekin batera, Behatokiak hiru mila liburutik gora eman behar izan zizkien.

XX. mendean behatokiko liburutegiak bere bilduma zabaltzen jarraitu zuen, behatokiaren azalera gehiena hartzera arte.

Bilduma
-------

Liburutegiak 30.000 liburu baino gehiago ditu, aldizkarien bilduma garrantzitsua barne, Espainiako liburutegi zientifiko interesgarrienetako bat osatuz, Behatokiaren lan zientifikotik eta Itsas Armadako Goi Ikasketen Eskolaren irakaskuntza-zereginetatik bereizezina. Bere bibliografia-bilduma, 28.000 liburukiz eta aldizkari-bilduma oparo batez osatua, Behatokiaren 250 urtetan zehar osatu da:

* **Bibliografia Bilduma Modernoa**: automatizatua.

* **Bibliografia Bilduma Zaharra** : XV, XVI, XVII eta XVIII mendeetan argitaratutako 1.287 lanez osatua, guztiak zientziaren historialarientzat oso interes berezia dutenak.

XVIII. eta XIX. mendeetan argitaratutako Espainiako Itsasertzetako itsas kartografiaz osatua nagusiki Kartografia Bilduma 3.500 mapa, karta eta plano baino gehiagok osatzen dute .

Kanpo estekak
-------------

* Itsas Armada
* ROA liburutegiko inkunableak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5728053
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123572236

 |

* Wd Datuak: Q5728053