recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Euskal Herrian, **taiak** adaska batean, 15-20 cm luzeraz eta 1.5-2 cm lodieraz, egiten ziren ebaki edo markak ziren, denda, okindegi, errota eta ikaztegietan erabilitakoak, saltzailearen eta eroslearen arteko zorren kontua eramateko. Adar bat, gehienetan gereziondozkoa, bitan puskatu egiten zen, angelu jakin batez. Ondoren, zor edo kontu bat irudikatzeko, adar bietan ebaki edo marka egiten zen (unitate bat adierazteko, ebaki bikoitza edo *hortza* egiten zen; unitate erdirako, berriz, ebaki bakarra egiten zen). Gero, zorra kitatzeko orduan, bi adarrak batera jarri eta bi adarrek bat egin eta kontu berdina adierazten zutela egiaztatu ondoren, zorra kitatu egiten zen. Kontabilitate sistema hau Oiartzun bailaran eta Goizuetan jaso da .

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267800

 |

* Wd Datuak: Q12267800

1. ↑  Antxon Aguirre Sorondo, *Apuntes sobre la molinería en Euskal Herria*, Cuadernos de Sección. Antropología-Etnografía / Prehistoria-Arqueología, Eusko Ikaskuntza, 1982, 321-342 orrialdeak
**Taibhdhearc na Gaillimhe**, askotan **An Taibhdhearc** (euskarazko ahoskera "An Taib-Iark" da, esanahia berriz *Galwayko Antzokia* edo soilik *Antzokia* da) izen laburduraz ere deitzen da, Irlandako gaelera edo irlandera hizkuntzaren antzoki nazionala da. Galway hirian kokatuta dago eta 1928an Hilton Edwards eta Micháel Macliammóir antzerkigileen eskutik sortu zuten. Gaelera edo irlandera hutsezko antzerki-lanak emateko ospe handia du.

'Taibhdhearc' hitza antzineko irlanderazko agirietan latinezko 'teatrum' hitzaren baliokide bezala erabiltzen zen. Hitza bi zatitan banaturik dago, 'taibh' eta 'dearc'. Gaur egungo irlandera modernoan 'taibhrigh' aditzak 'amets egin' esan nahi du eta 'taibhsigh' hitzak berriz 'agertu' edo 'azaldu'. Antzeko hitza 'taibhse' da eta 'mamua' esan nahi du. 'Dearc' aditzak 'ikusi' esan nahi du eta 'dearc-fhógrán' ('ikusizko iragarki') hitz-osaketaren zati da. Irlandera modernoan 'antzoki' hitzaren gaur egungo parekidea 'amharclann' da.

Gaur egun eraikuntza bera hiriaren jatorrizko Augustindarren Abadetxearen aztarnen gainean eraikita dago. Bere hormetako bat antzinako abadetxe honen jatorrizko hormetako bat da, gainera garai hartako tailatutako harrizko leihoak ere baditu. Antzokiaren kokapena **An tSráid Láir** edo **Middle Street** kalean dago, hau da, Galway hiriko erdi aroko erdigunearen bihotz-bihotzean.

Urteak igaro hala, bertan ikusi den antzerki motaren gehiengoa drama eta musika ekoizpenak izan dira, batzuetan nazioarteko filmen pantailaratze bat edo beste ere bai. Hiriko artealdi lanpetu edo zeregintsuena Galwayko Arteen Jaialdia ospatzen diren bi asteak izan ohi dira.

2004an An Taibhdhearc antzokiak Gradam Bhaitéir Uí Mhaicín saria irabazi zuen Darach Ó Scolaí egilearen *Coinneáil Orainn* antzerki-lanaren gidoiarengatik. Hurrengo urte osoz antzerki-lan hau An Taibhdhearc antzerkian antzeztu zuten.

Abuztu osoz eta Irailaren hasieran An Taibhdhearc antzerkiak Irlandar musika eta Irlandar dantzez hornitutako "Music at the Crossroads" (euskaraz "Musika Bidegurutzean") ekitaldia ospetsua eskaintzen du.

Kanpo estekak
-------------

* Galway hiriko An Taibhdhearc na Gaillimhe antzokiaren Webgune Ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q565306
* Commonscat Multimedia: Taibhdhearc na Gaillimhe

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315687802
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q565306
* Commonscat Multimedia: Taibhdhearc na Gaillimhe
|  |
| --- |
| **Tahuantinsuyo bide sarea**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Tahuantinsuyo bide sarearen hedapena. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iii, iv, vi |
| **Erreferentzia** | 1459 |
| **Kokalekua** |  Argentina Bolivia Ekuador Kolonbia Peru Txile |
| **Eskualdea2** | Hego Amerika / Karibe |
| **Izen ematea** | 2014 (XXXVIII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Tahuantinsuyo bide sarea** (kitxuaz *Qhapaq Ñan* edota *Inka naani*) Inka Inperioan eta distantzia handietan barna hedatzen zen bide sarea zen, kostaldeko eta mendiko hiri garrantzitsuak elkarlotuz. Bi ardatz luzeen inguruan egituratu zen: mendilerroaren eremua eta kostaldeko lautadaren eremua. Belaunaldiz-belaunaldi inkek zabalduz joan ziren komunikazio sistema da, Inka estatuak babestua. Kitxuaz *Qhapaq Ñan* izendapenak *Erregearen/Boteretsuaren Bidea* esan nahi du eta *Inka naani* berriz *Inkaren bidea*.

Bide sare guztiak 32.000 kilometro gainditzen ditu, eta bide nagusiak 5.200 kilometro inguru ditu. Bide guzti hauek Cusco hirian elkartzen ziren, Tahuantinsuyo edo Inka inperioaren hiriburua.

* Galtzada.Galtzada.
* Eskailerak.Eskailerak.
* Zubia.Zubia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948975
* Commonscat Multimedia: Inca road system

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315143916
* LCCN: sh94001266
* SUDOC: 124668623
* **Lekuak**
* OSM: 3474631
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1459

 |

* Wd Datuak: Q948975
* Commonscat Multimedia: Inca road system
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Baldwin da. 2010eko zentsuaren arabera 11.539 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 1.487,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,9 ura dira. Beste 1.469,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.539 pertsonetatik 10.140 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 243 dira. 1.034 beltzak edo afroamerikarrak. 78 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 268 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63771
* Commonscat Multimedia: Lake County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153619707
* LCCN: n81129552
* NARA: 10039638
* **Lekuak**
* OSM: 1907320
* TGN: 2000970

 |

* Wd Datuak: Q63771
* Commonscat Multimedia: Lake County, Michigan
**Tar-Ankalimë**, quenya hizkuntzan "dizdiratsuena" esan nahi duena, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Dunadan bat zen, Tar-Aldarion eta Erendisen alaba. Eguzkiaren Bigarren Aroko 873an jaio zen, eta, gaztea zenean Emerwen Aranel ("Printzesa Artzaina") bezala ere ezagutua izan zen. Numenorreko zazpigarren erregina izan zen, eta lehen Erregina Erregeordea, bere aitak, Numenorreko legeak aldatu baitzituen, bere oinordeko bakarrak goberna ahal zezan.

Ezkongabe egon zen denbora askoan, Hallakarrekin ezkondu zen arte, Vardamirren ondorengo bat, arrazoi politikoengatik. Honekin, bere seme bakarra izan zen Tar-Anarion izan zuen, eta, hau jaio ondoren, leiha ugari egon zire Ankalimë eta Hallakarren artean.

Bere aitak, zetrua eman zion Eguzkiaren Bigarren Aroko 1075ean, eta, hau hil zenean, bere ama bezala, izaera harrokoa zenez, Tar-Ankalimë, Lindoneko Gil-galad erregeari laguntzeari utzi zion, baita Tar-Anarionen egitasmo ugari ere.

Eguzkiaren Bigarren Aroko 1280 arte gobernatu zuen, 205 urtez, Elrosen garaitik, beste edozein erregek baino gehiago. Urte horretan, zetrua, bere seme Tar-Anarioni eman zion. Ankalimë, bost urte beranduago hil zen, 1285. urtean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Tar-Aldarion** | **Elrosen etxea, Numenorreko erregina**Eguzkiaren Bigarren Aroko 1075-1280 | Ondorengoa**Tar-Anarion** |
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Tiptonville da. 2010eko zentsuaren arabera 7.832 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 502,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 72,8 ura dira. Beste 429,38 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.832 pertsonetatik 5.545 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 136 dira. 2.162 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 11 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 89 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Lake County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494771
* Commonscat Multimedia: Lake County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 139560850
* LCCN: n81018806
* **Lekuak**
* OSM: 1847633
* TGN: 2001884

 |

* Wd Datuak: Q494771
* Commonscat Multimedia: Lake County, Tennessee
**Sumatrako tigrea** (*Panthera tigris sumatrae*) tigrearen subespezie bat da, eta Indonesiako Sumatra uhartean baino ez da bizi. Desagertzeko arrisku bizian dago: 400-500 espezimen baino ez dira bizi, antza denez, eta uharteko parke nazionaletan bizi dira ia guztiak.

Ezaugarriak
-----------

Gaur egun bizi diren tigre azpiespezietan txikiena da. Arrak, batez beste, 2,20-2,30 m luze dira burutik isatsera, eta 120-140 kg inguru pisatzen dute. Emeak 2,20 m luze izaten dira, eta 75-110 kg inguru pisatzen dute. Marra edo zerrenda estuagoak dituzte beste tigre-subespezieek baino, eta ugariagoak. Hanketako behatzen artean mintz bat dute, eta hedatu egiten dute azkarrago igeri egiteko. Horregatik, beren harrapakinak uretara eramaten saiatzen dira, batez ere harrapakinak igerilari txarrak direnean.

Elikadura
---------

Animalia bakartiak dira, eta gauez ehizatzen dute. Harrapakinak zelatatzen dituzte, eta atzetik edo alboetatik erasotzen diete. Basurdeak, oreinak eta lurrean daudenean orangutanak harrapatzen dituzte, baina baita hegaztiak eta arrainen tamainuko animaliak ere.

Habitat
-------

Indonesiako Sumatra uharteko lur behereetako eta lautadetako oihanetan zein mendietako oihanetan bizi dira. Haien habitata desagertzen ari da, nekazaritzaren hedapenaren ondorioz.

Iraute egoera
-------------

Sumatrako tigrea tigre azpiespezie guztietan arrisku larrienen dagoena da. 400-500 ale baino ez dira bizi basabizitzan, beraz siberiar tigre mehatxatua baino kopuru txikiagoan bizi dira.

Horren guztiaren arrazoiak legez kanpoko ehiza eta batez ere bere ingurumenaren suntsipena dira

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mazák, J. H. & Groves, C. P..  (2006). «A taxonomic revision of the tigers (*Panthera tigris*)» *Mammalian Biology* 71 (5): 268–287. doi:10.1016/j.mambio.2006.02.007..

Kanpo estekak
-------------

* *Sumatran Tiger: WhoZoo*
* *Sumatran Tiger* (Panthera tigris sumatrae)
* *Endangered species: Sumatran tiger*
* *5 Tigers: All About Tigers*
* *Tiger Facts - Sumatran Tiger*
* *Sumatran Tiger*
**Lake konderria** (ingelesez: *Lake County*) Hego Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Madison da. 2010eko zentsuaren arabera 11.200 biztanle zituen, Lake kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lake konderriak 1.489,66 kilometro koadro ditu. Horietatik 30,78 ura dira. Beste 1.458,88 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,52 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.200 pertsonetatik 10.883 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 175 dira. 55 beltzak edo afroamerikarrak. 70 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 79 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495246
* Commonscat Multimedia: Lake County, South Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144259084
* LCCN: n81110760
* **Lekuak**
* OSM: 1739828
* TGN: 2001809

 |

* Wd Datuak: Q495246
* Commonscat Multimedia: Lake County, South Dakota
Charles Chaplin komediantea.
**Komediante** edo **umorista** publikoari entretenitu nahi dion aktorea da; horretarako ikusleek barre egin arazten saiatzen da. Helburu horrekin txantxak egiten ditu, egoera komikoak antzezten ditu edo bakarrizketa umoretsuak antzezten ditu. Komediante eta pailazo antean dagoen desberdintasuna nagusia janzkeran datza. Pailazoa oso margotuta agertzen da eta haren janzkera nabarmena da. Komedianteak, ordea, janzkera nahiko arrunta darama eta haren umorearen oinarria mintzaeran dago. Beste desberdinatasuna komediante eta komiko artekoena da; Ed Wynn komediantearen ahoan jarri da esaldi hau: "A comedian is not a man who says funny things. A comedian is one who says things funny" (Komediante batek gauza barregarriak *esaten* ditu eta komiko batek gauza barregarriak *egiten* ditu).

Komediante ospetsuak
--------------------

* Charlie Chaplin
* Stan Laurel
* Bob Hope
* Marx anaiak
* Cantinflas
* Roberto Gómez Bolaños Chespirito
* Ed Wynn
* Andy Kaufman
* Franco Escamilla
* Alexei Sayle
* Malcolm Hardee
* Tommy Tiernan
* Bill Maher
* George Carlin
* Jim Carrey
* Rowan Atkinson

Komedianteak Euskal Herrian
---------------------------

* Anjel Alkain
* Alazne Etxeberria
* Aitziber Garmendia
* Óscar Terol
* Aitor Gabilondo

Komediante jaialdiak
--------------------

Asko dira mundu osoan. Hauek dira agian ezagunenak:

* Just for Laughs Montrealen
* Edinburgh Fringe Edinburgon
* Melbourne Comedy Festival, Melbournen (Australia)

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Pailazo

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:20 komediante onenen zerrenda.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Komediante*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Komageneko Erresuma** (antzinako grezieraz: Βασίλειον τῆς Kομμαγηνῆς; armeniera klasikoz: Կոմմագէնեայ թագաւորութիւն) antzinako greko-irandar erresuma izan zen, orontidar dinastiaren adar helenizatu baten agindupean zegoena.

Hiriburua Samosata zuen. Samosataren Burdin Aroko izenak, Kummuh, ziurrenik bere izena eman zion Komageneri. Komagene, Armenia, Partia, Siria eta Erromaren arteko "estatu leungailu" bat izateagatik ezaugarritu zen; kulturalki, badirudi estatu guzti hauen kulturen nahasketa bat izan zela.

Komageneko Erresumako erregeek Orontes I.aren ondorengoak zirela aldarrikatu zituzten. Bere eremua egungo Turkiako Adıyaman eta iparraldeko Gaziantep probintziek osatzen zuten.

K.a. II. mendearen hasiera baino lehengoko Komagene eskualdeari buruz ezer gutxi dakigu. Hala ere, dirudienez, Komagene, Sofene ere barnean hartzen zuen estatu handiago baten zati bat izan zen. Egoera honek k.a. 163ra arte iraun zuen, noiz, Antioko IV.a Epifanes seleukotar erregea hiltzean, tokiko satrapak, Ptolomeo Komagenekoak, gobernari independente bezala aldarrikatu zuen. Komageneko Erresumak bere independentzia mantendu zuen k.o. 17. urtera arte, hau da, Tiberio enperadoreak erromatar probintzia bihurtu zuenean. Erresuma independente bezala berragertu zen, Antioko IV.a Komagenekoa Kaligularen aginduz tronura itzuli zenean. Ondoren, enperadore berak tronutik kendu zion, eta urte pare bat beranduago, bere oinordeko Klaudiok berrezarri zuen. Berrezarritako erresumak 72. urtera arte iraun zuen, Vespasianok desegin eta behin betiko Erromatar Inperioaren zati bezala bilakatu zuen arte.

Erresumako aztarna ikusgarri iraunkorrenetako bat, Nemrut mendian dagoen toki arkeologikoa da, non Antioko I.a Theos Komagenekoak jainko sinkretista greko-irandar batzuei, berari eta Comageneko lur jainkotuari eskainitako santutegia eraiki zuen. Aztarnategia egun Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.
2. ↑   Wolfgang, Haase.  (1986). *Aufstieg und Niedergang der römischen Welt: Geschichte und Kultur Roms im spiegel der neueren Forschung.*  Walter de Gruyter, 736 or. ISBN 978-3-11-007337-9..
3. ↑   Lang, David M..  (1983). Ehsan Yarshater ed. *The Cambridge History of Iran.*  3: The Seleucid, Parthian and Sasanid Periods, Part 1 Cambridge University Press, 510 or. doi:10.1017/CHOL9780521200929.016. ISBN 9781139054942..
4. ↑   Hovannisian, Richard G..  (1997). *The Armenian People from Ancient to Modern Times - 2 Vols..*  New York: St. Martin's Press.
5. ↑   Sartre, M..  (2007). *The Middle East under Rome.* , 23 or..
6. ↑   **(Ingelesez)** Hazel, J..  (2002). *Who's Who in the Roman World.*  Psychology Press, 13 or. ISBN 9780415291620..

Ikus, gainera
-------------

* Komagene

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332137
* Commonscat Multimedia: Commagene

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4010432-1
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332137
* Commonscat Multimedia: Commagene
**Leopoldo Zugaza Fernández** (Durango, 1932 - Durango, 2022ko azaroaren 2a) argitaletxe, kultur sustatzaile eta historialaria izan zen. Miguel Zugazaren aita zen, kultur arloko beste pertsonaia nabarmen bat, hamabost urtez Madrilgo Prado Museoa zuzendu zuena.

Biografia
---------

1964an Gerediaga Elkartearen sortzaileetako bat izan zen, sei urte lehenago elkartearen estatutuak idatzi zituenfrankismoaren erregimen politikoaren testuinguruan, 1965ean, elkarte honek (Leopoldo Zugazaren proposamenez) Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka jarri zuen martxan, gaur egun ere egiten jarraitzen duena eta euskalgintzako urteroko kultur ekitaldi garrantzitsuena dena.

Zarauzko PhotoMuseoa, Durangoko Arte eta Historia Museoa, *Gaiak* aldizkaria edo Manuel de Larramendi Institutu Bibliografikoa bultzatu zituen ere.. Bere zuzendaritzapean ***De Re bibliographica*** argitaratu da 2007 urtetik lehenengo aroan eta 2011tik egungoan, euskal bibliografiaren ingurukoa.

Bizkaiako Aurrezki Kutxako Kultura Saileko aholkulari eta Bilboko Arte Eder Museoko Patronatuko kide ere izan zen. Erakunde honetan presidenteorde kargua izan zuen eta hainbat hobekuntza proposatu zituen herrialdeko museoetan berriberriak zirenean, hala nola liburutegia eta artxiboa eta obra grafikoko kabinete bat ezartzea.

Sariak eta Aitortzak
--------------------

* 2016an Arte Ederretan Merezimenduaren Urrezko Domina dago
* 2018an Photospañak emandako Bartolome Ros Saria .
* 2020an, Laida Lertxundi eta Pello Irazurekin batera, Eusko Jaurlaritzaren Gurea Artea Saria eman zioten "sorkuntzaren alde".

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Leopoldo Zugaza hil da, Gerediaga Elkartearen eta Durangoko Azokaren sustatzailea» *Berria* 2022-11-2 (Noiz kontsultatua: 2022-11-8).
2. ↑
3. ↑
4. ↑  SARASOLA, Ainhoa .- *Kultur sustatzaile nekaezina*Berria egunkarian argitaratutako heriotza oharra 2022ko azaroaren 3an
5. ↑   «Leopoldo Zugaza, Pello Irazu y Laida Lertxundi se alzan con los premios Gurea Artea» *El Correo* 22 de julio de 2020.

Kanpo estekak
-------------

* Leopoldo Zugazari elkarrizketa 2011n




|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54823814
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 153628
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 93420

 |

* Wd Datuak: Q54823814
**Sequoyah konderria** (ingelesez: *Sequoyah County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sallisaw da. 2010eko zentsuaren arabera 42.391 biztanle zituen, Sequoyah kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sequoyah konderriak 1.849,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 105,88 ura dira. Beste 1.743,76 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 22,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.391 pertsonetatik 29.072 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.438 dira. 718 beltzak edo afroamerikarrak. 8.657 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 199 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.720 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495845
* Commonscat Multimedia: Sequoyah County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151292478
* LCCN: n82078875
* SUDOC: 052649059
* **Lekuak**
* OSM: 1820237
* TGN: 2001690

 |

* Wd Datuak: Q495845
* Commonscat Multimedia: Sequoyah County, Oklahoma
Bi gizon tarahumara (Tuaripa, Chihuahua, 1892)
**Tarahumara** (**Rarámuri** tarahumareraz) Mexikoko iparraldeko izen bereko indiar herriko kidea da. Egungo Chihuahuako estatuaren mendebalean eta Durangoko estatuaren ipar-mendebalean bizi ziren, Mendebaldeko Sierra Madre mendien magalean. Espainiarrak iritsi zirenean, mendietara erretiratu ziren eta hantxe bizi dira gaur egun. Transhumantzia praktikatzen dute oraindik.

2006an kalkulatzen zen 50.000-70.000 pertsona direla.

Beste uto-aztekar tribuekin batera peiote landarea gurtzen dute.

Atletismoa
----------

Emakume tarahumarak Chihuahuan.
"Rarámuri" hitzak euren hizkuntzan esan nahi du "korrika azkar egiten dutenak". Izan ere, tradizionalki herri hau ezaguna da tarte luzeetan lasterka egiteko gaitasun handiagatik. Populazioa sakabanatuta dagoenez, euren arteko komunikazio eta garraiorako aproposa da ohitura hau, baita ehizatzeko ere. Korrika oinutsik edo sandalia moduko batzuk ("huarache"-ak) erabilita egiten dute.

Arnulfo Quimare eta Lorena Ramírez maratoilari ezagunak dira.

Hizkuntza
---------

Tarahumarera bertako hizkuntza indigena da, uto-azteka multzokoa. Chihuahuako estatuan hitz egiten dute nagusiki. Mintzaira erabiltzen da lehen hezkuntzako eskoletan, bertako administrazioan eta merkataritzan eta erlijio praktiketan. Alfabetizatutako hiztunak bakarrik dira %1a (%20a gazteleraz). Guachochi udalerrian badago irrati emisora bat tarahumareraz.

Bibliografia
------------

* Cynthia Gorney. 2008. "Tarahumara People". National Geographic, November 2008.
* Kenneth Simon Hilton. "Diccionario Tarahumara". Tucson, AZ: Instituto Linguistico de Verano, 1993.
* Jose Luis Zamarrón eta Jane H. Hill. "Avances y balances de lenguas yutoaztecas". Cordoba: Colección Científica, 2001.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Amerindiarrak

Kanpo estekak
-------------

* "Lorena, la de pies ligeros" dokumentala (2019).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q429921
* Commonscat Multimedia: Tarahumara

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4059057-4
* LCCN: sh85132455
* NKC: ph644082
* AAT: 300017776
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q429921
* Commonscat Multimedia: Tarahumara
Serac batzuk Rainier mendian, 3.100 metroko altueran.
**Serac** (Suitzako eta Savoiako frantsesetik hartutako hitza: *Sérac* gaztanbera mota bat) glaziar batean pitzadura garrantzitsuek zatikatutako izotz bloke handi bat da, honen haustura, malda hausten den tokietatik izotzaren mugimenduak eragiten duelarik. Glaziarreko izotza lurraren desnibel handien gainetik igarotzean- elastikotasunari eusten uzten ez diotenak- hausten denean seracak sortzen dira. Glaziar esekien kasuan ere gertatzen da, glaziar-mihia amildegi batera iristen denean.

Glaziarraren haustura puntu hauetan, seracak, izotz ur-jauzi bat edo "serac ur-jauzi" bat eratu arte metatu daitezke, glaziar eseki edo eseki baten aurrealdean bezala. Azken hauen adibideak, Alpeetako glaziar gehienetan aurkitzen dira, Piz Rosegen ipar-ekialdeko aurpegian (3.937 m), Dent d'Hérensen iparraldeko aurpegian (4.171 m) edota Lyskammen iparraldeko aurpegian (4.527 m).

Seracak neurri handietara irits daitezke, eta arriskutsuak dira mendizaleentzat, abisatu gabe erori ohi baitira. Egonkortuta daudenean ere, glaziarraren gainean ibiltzeko eragozpen dira. Oso oztopo ezaguna dira munduko mendi garaienetako askotan, Kanchenjungan bereziki. Serac handi baten kolapsoa 11 eskalatzaile heriotzen erantzulea izan zen munduko bigarren mendirik altuenean, K2an, 2008ko abuztuan. Suitzan, seracen eroriek 1914 eta 1983 artean 124 biktima eragin dituzte.

* Serac bat Bans glaziarrean, Écrins mendizerra, Frantzia.Serac bat Bans glaziarrean, Écrins mendizerra, Frantzia.
* Serac bat Mont Blancen, Frantzia.Serac bat Mont Blancen, Frantzia.
* Serac bat Écrinsetan, Frantzia.Serac bat Écrinsetan, Frantzia.
* Seracak Piloto glaziarrean, Darwin mendikatea, Txile.Seracak Piloto glaziarrean, Darwin mendikatea, Txile.
* Zeharkako arrakalak glaziar batean, Antartikako penintsulako ipar-mendebaldeko kostaldean.Zeharkako arrakalak glaziar batean, Antartikako penintsulako ipar-mendebaldeko kostaldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Post, Austin & Edward R. Lachapelle.  (2000ko maiatza). *Glacier Ice.*  University of Washington Press.
2. ↑   **(Ingelesez)** Perlez, Jane.  (2008/08/05). «More Are Feared Dead Near K2's Harsh Summit» *The New York Times*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q384262
* Commonscat Multimedia: Seracs

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16145527m (data)
* SUDOC: 137302134
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q384262
* Commonscat Multimedia: Seracs
***Le Moniteur universel*** Charles Joseph Panckouckek 1789ko azaroaren 24an Parisen sortutako egunkari frantses bat izan zen eta, 1901eko ekainaren 30ean, desagertu zen.

Frantziako Iraultza garaian, egunkari garrantzitsuena izan zen eta, denbora luzez, frantses gobernuaren egunkari ofiziala. Napoleonen garaian, enperadorearen erregimenaren propaganda tresna izan zen.

Iraultza garaian, egunkaria Frantzia osora eta baita Europara eta AEBetara ere zabaldu zen.

Historia
--------

### Sorrera

Lehen Batzar Nazionalean sortutako eztabaiden interes handia piztu zuten eta Hugues-Bernard Maretek Batzarraren buletina argitaratzeko ideia izan zuen.

Charles-Joseph Panckoucke (1736-1798) *Mercure de France* aldizkariaren jabea eta, 1785ean, *Encyclopédie* ospetsuaren editoreak buletina egunkari handiago baten barnean txertatzeko egokitasunaz konbentzitu zuen, *Gazette nationale* edo *Le Moniteur universel*.

### Napoleonen garaia

1799ko abenduaren 2an *Le Moniteur* egunkari ofizial bilakatu zen. Napoleonek, edukiaren arduradun ziren Hugues-Bernard Maretetaz eta Jean Jacques Régis de Cambacérèsen bitartez, egunkariaren kontrola eskuratu zuen. Napoleonek zorrotz kontrolatzen zuen prentsa eta Armada Handiaren eta Ingalaterraren aurkako artikuluek lege eztabaiden informeen ordea hartuko zuten berehala.

1811ko urtarrilaren 1ean, *Gazette National* izena kendu eta *Le Moniteur universel* jarri zioten. Politikaz gain, literatura, zientzia eta artea ere landu zuten haren artikuluek.

1815eko martxoaren 20an Napoleon Elbako erbestalditik itzuli zenean, *Le Moniteur* berriro bilakatu zen egunkari ofizial. Hantxe iragarri zen Luis XVIII.aren irteera edo enperadorearen etorrera.

1830eko iraultzaren ondoren, behin-behineko gobernuak egin zuen lehenengo gauzetako bat *Le Moniteur* egunkariaren kontrola hartzea izan zen.

### Desagerpena

1868ko abenduaren 31n, *Le Moniteur* egunkariaren ordez, *Journal officiel de la République française*izan zen eta egunkariaren jarraipena independentea izan zen, 1901eko ekainaren 30ean desagertu zen arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1410997
* Commonscat Multimedia: Le Moniteur universel

---

* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1169-2529
* BNF: 13319911m (data)
* GND: 7736987-7
* SUDOC: 033816220
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1410997
* Commonscat Multimedia: Le Moniteur universel
**Shanti Zurutuza Rezola** (Ataun, 1910eko uztailaren 25a - Tolosa, 1988ko uztailaren 9a) kirol antolatzaile eta masaje emaile bezala nabarmendu zen gizon ekintzailea izan zen.

Bizitza
-------

Ataungo San Gregorio auzoan jaio zen 1910eko uztailaren 25ean. Gaztetan joan zen bizitzera Tolosara, bere arreba Ceferina (Ainhoa Arteta soprano famatua bere alaba da) ezkondu zenean eta bertan egin zuen lan bizitza osoan zehar, lehendabizi bere arreba Joseparen tabernan zezen-plaza inguruan, eta 1953tik aurrera Rondilla kaleko Shanti tabernan. Kirolzaleen bilgunea zen taberna, kirol emaitzak jartzen zituen bertako arbelean eta futbol taldea ere ateratzen zuen afizionatuen herriko txapelketetan.

Tolosa CF taldean lehendakari, zuzendaritzako kide, entrenatzaile eta masajista izan zen. Bera lehendakari zela zoritxarreko bi gertaera garrantzitsu izan ziren: 1953ko uholdeak eta 1955ean Berazubi futbol zelaiko tribuna erretzea, kalte handiak eraginez kirol instalakuntzetan. Gipuzkoako Futbol Federazioko zuzendaritzako kide ere izan zen. Haurrentzako futbol lehiaketa ugari antolatu zituen eta bera hil ondoren bere semeek eta laguntzaileek areto futboleko Shanti Torneoa antolatzen dute urtero, 2019an 37. edizioa bete zuena.

Masajista gisa, futbolaz aparte, herri kiroletan nabarmendu zen, prestatzaile fisikoaren lanak ere betez. Gehien lagundu zituen herri kirolariak Patxi Astibia aizkolari leitzarra eta *Arruitzeko Txikito* korrikalaria izan ziren, baina horietaz gain *Iruntxiberri* eta Irazu korrikalariak, Zeberio aizkolari ataundarra, Mendizabal harri-jasotzaile eta aizkolari adunarra, Perurena harri-jasotzaile leitzarra… Eta pilotariekin ere aritu zen: *Tximela*, Pierola eta Aranzabe, besteak beste. Eta Veleta bateleko arraunlariei ere ematen omen zizkien masajeak.

Bi zaletasun nagusi hauetaz gain, beste asko ere bazituen: ehiztaria, zezenzalea, herriko batel estropadetan epaile, boxeolaria… Eta musika eta dantza gustuko izanda, jaialdiak ere antolatu zituen bere tabernan eta Gorriti antzokian.

Shanti tabernak atentatu bat jasan zuen 1979ko maiatzaren 5ean, leherketa batek taberna eta gaineko familiaren etxebizitza suntsitu zituen, Accion Nacional Española talde ultraeskuindarrak errebindikatua. Tolosako hainbat taldek jaialdi bat antolatu zuten zezen-plazan Shanti tabernaren alde eta berriro zabaldu zen. Shanti Zurutuza 1988ko uztailaren 9an hil zen. Shanti taberna 2005eko uztailaren 31n itxi zen.

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Shanti Zurutuza, 'shaltseroa' - Tolosa» *Tolosaldeko ataria* (Noiz kontsultatua: 2021-06-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107123297

 |

* Wd Datuak: Q107123297
***Leptospira*** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, espiroketa itxura dutenak. Espiroketak bakterio helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (*irudia*).

Aerobio hertsiak dira eta mugikorrak. Haien mugimendua berezia da oso, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik (barneko flageloez edo endo-flageloez hitz egin daiteke). Flagelo berezi hauek espiroketa guztietan daude, eta egundoko abiadura ematen diote bakterioari.

Eremu iluneko mikroskopioa erabiliz *Leptospira*-ren mugimendua beha daiteke.

Leptospira gehienak uretan bizi dira, aske. Ur geldituak nahiago dituzte (padurak, ur-putzuak, urmaelak...), hondakin uretan ohikoak izanik ere.

Azpimarratu behar da leptospirek duten berezitasun metabolikoa, kate luzeko gantz-azidoak katabolizatzekoa. Azido oleikoa, adibidez, karbono eta energia iturria da bakterio hauentzat.

Genero honen barruan bi espezie daude: *Leptospira biflexa* eta *Leptospira interrogans*. Espezie bakoitzaren barnean azpi-espezie eta serotipo asko izaten da (200 serotipo baino gehiago antzeman dira). *Leptospira biflexa*-ren barruan bakterio saprofito eta bizitza askekoak sailkatzen dira; serotipo eta azpi-espezie patogenoak *Leptospira interrogans*-en barruan biltzen direlarik.

*Leptospira* eremu iluneko mikroskopiopean, 200x

  

*Leptospira interrogans*-ek leptospirosi izeneko patologia eragiten du. Azpi espezie bakoitzak gaixotasun bat sortzen badu ere, leptospirosi guztiak oso antzekoak dira. Zoonosia da leptospirosia, animaliak baitira gizakia kutsatzen dutenak. Kasu gehienetan sendatu arren, batzuetan hilkorra izan daiteke patologia hau.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Leptospira*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133841
* Commonscat Multimedia: Leptospira
* Wikispecies Espezieak: Leptospira (Noguchi)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph237405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 176310
* EOL: 97570
* GBIF: 3228220
* ITIS: 503
* NCBI: 171
* Paleobiology Database: 29405
* WoRMS: 571337
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007919

 |

* Wd Datuak: Q133841
* Commonscat Multimedia: Leptospira
* Wikispecies Espezieak: Leptospira (Noguchi)
**Taman penintsula** (errusieraz: Тама́нский полуо́стров, translit.: *Tamanskiy poluostrov*) Errusiako Krasnodar kraian dagoen penintsula bat da, Kertxeko penintsularen parean, bien artean Azoveko itsasoa eta Itsaso Beltza banatzen dituen Kertxeko itsasarteak dago.

Historia
--------

Antzinaroan, penintsulan, Hermonasa (antzinako grezieraz: Ἑρμώνασσα) eta Fanagoria (antzinako grezieraz: Φαναγόρεια) pontiar kolonia greziarrak zeuden, eta, geroago, Tmutarakan hiria.

Meotiarrak eta sindiarrak bertan bizi ziren. Goi Erromatar Inperioaren garaian Bosforoko Erresumaren zati zen. Bertako biztanleak sarmaziarak, greziarrak, Pontoko Erresumatik etorritako anatoliarrak eta juduak ziren. IV. mendean hunoek eskualdea inbaditu zuten. Geroago Bulgaria Handiko hiriburu bilakatu eta VII. mendearen erdialdean khazariaren eskuetan erori zen. 969. urte inguruan khazariar kaganerria erori ondoren, penintsula khazariar estatu juduaren zati izan zen David Tamangoaren erregealdian. 980ko hamarkadaren amaieran, Kieveko Rusaren eta Tmutarakan hiriaren jabe bihurtu zen neurri handi batean, 1100 aldera kumandarren eskuetara igaro aurretik. Mongolek 1239an bereganatu zuten penintsula. Gero Genoako Errepublikara pasa zen, Krimeako Gazaria koloniekin batera.

XV. mendearen zatirik handienean, Ghisolfi familiak gobernatu zuen penintsula, Simeon Ghisolfi judu genoarrak sortua. Gobernadoreek, komisarioek edo printze juduek eskualdea kontrolatu izanak eztabaida piztu du Errusiako hegoaldean khazariar judaismoak garai horretan izan zezakeen biziraupenari buruz. 1483an Krimeako Khanerriak penintsula hartu zuen, eta 1783an Otomandar Inperioak. 1791n, bigarren Erruso-turkiar gerran, penintsula errusiarren kontrolpean geratu zen.

Tropa alemaniarrek eta bere errumaniar aliatuek Taman 1942an okupatu zuten, eta Armada Gorriak 1943an berreskuratu zuen. *Cross of Iron* filmak Wehrmachteko erregimentu baten jokabidearen gatazkak kontatzen ditu, Krimean barrena penintsulatik erretiratzean. 2014 eta 2018 artean Kertx itsasartearen gaineko zubia eraiki zuten.

Geografia
---------

XIX. mendean zehar, biztanleria sakabanatuta mantendu zen. Hiririk handiena Taman izeneko herri kosakoa (geroago stanitsa) zen, eta mende horren amaieran Temriukeko portua izango zen haren oinordekoa. Hiri hau Mikhail Lermontovek deskribatuko zuen bere *Gure garaiko heroia* eleberrian.

Penintsulan lohi-sumendi txikiak eta gas naturalaren eta petrolioaren erreserbak daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Greek colonization in the northern Black Sea area". German Archaeological Institute
2. ↑  Tsutsiev, Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus, 2004
3. ↑  Robert Forczyk, *The Caucasus 1942–43: Kleist’s race for oil*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216664
* Commonscat Multimedia: Taman Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235190622
* GND: 4324530-4
* LCCN: sh98003031
* **Lekuak**
* TGN: 5004059

 |

* Wd Datuak: Q216664
* Commonscat Multimedia: Taman Peninsula
Liburutegi baten kudeaketan, inoiz gutxi erabiliko diren ale batzuk xahutu eta beharrezkotzat jotzen diren ale berriak eskuratu egin beharko lirateke
**Liburutegi baten bildumaren kudeaketa edo garapena** "liburutegi baten materialen bildumaren indarguneak eta ahuleziak identifikatzeko aukera ematen duen prozesu bat da, erabiltzaileen beharretan eta komunitatearen baliabideetan oinarrituta, eta hautematen diren beharrak zuzentzeko saiakera".

Bildumaren plangintzarekin, prestakuntzarekin, ebaluazioarekin eta mantentze-lanekin zerikusia duen guztia kontuan hartu beharko litzateke, eta antolaketa-prozesu zabala osatu beharko litzateke. Horretarako, hainbat jarduera koordinatu egin beharko lirateke, hala nola, bildumaren erabileraren azterketa egitea, liburutegiko beharrak ebaluatzea, bildumara gehituko diren ale berrien hautaketa, liburutegirako ale berrien eskuratze-prozesua egitea, kontserbatzea, beste liburutegietako baliabideak partekatuz lankidetzan aritzea eta, baita ere, beharrezkotzat jotzen ez diren aleak garbitzea, baztertzea, alboratzea edo xahutzea.

Eginbeharrekoak idatzizko dokumentu batean zehaztu beharko litzateke, erabiltzaileentzat, eta batez ere kudeatzaileentzat, eskuragarri. Aldizka, idatzizko dokumentu hori berrikusia eta erabiltzaile-kudeatzaileen artean adostua izan beharko luke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3567214
* **Identifikadoreak**
* GND: 4144921-6
* LCCN: sh85027992
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016243

 |

* Wd Datuak: Q3567214
**Leptospira interrogans** Leptospira generoko bakterio patogenoa da, leptospirosia sortzen duena. Bere morfologia bereziari zor dio izena, mikroskopioz ikusita galdera-ikurra baten itxura baitu. Mugikorra da, dituen endo-flageloei esker, eta uretan bizi ohi da. Aerobio hertsia. 

Laborategian ez da erraz hazten, hazkuntza-ingurune bereziak eta inkubazio-epe luzeak behar dituelako  .

200 seroaldaera inguru ditu patogeno honek .

Leptospirosia
-------------

Sakontzeko, irakurri: «Leptospirosi»
Zoonosia da leptospirosia, animalietatik gizakiengana transmititzen den gaixotasun infekziosoa, alegia. Infektatutako animaliek gernuaren bitartez kanporatzen dute bakterio patogenoa. Gizakiak animaliekin duen kontaktu zuzenaren bidez edo animalien gernuak infektatzen dituen uretan sartzean (ibaiak, lakuak...) infekzioa harrapa dezake. Leptospira interrogans azalean dauden zauri edo pitzadura txikietatik sartzen da gorputzean, eta baita mukosetatik ere. Bakterioa mugikorra denez, odolera iristen da.

Infekzioa asintomatikoa da sarritan, baina kasu batzuetan gripearen antzeko sintomak eragiten ditu. Kasu gutxi batzuetan gaixoaren osasun-egoera nabarmen okertzen da, giltzurrunak, gibela eta nerbio-sistema kaltetzen direnean.

Gaitzaren diagnostikoa bakterioaren behaketa mikroskopikoarekin (eremu iluneko mikroskopioan), laborategiko kultiboarekin edo froga serologikoen bidez (antigorputzen titulua lau aldiz areagotzen denean) burutzen da..

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Black, Jacquelyn G. (2005) Microbiology: Principles and Explorations Hoboken, NJ: John Wiley & Sons. 583–584 orr.
2. ↑   Forbes, B. Sahm, D. Weissfeld, A. : Diagnóstico Microbiológico Ed. Pan Americana 628 orr. ISBN: 84-7903-810-1
3. ↑   Forbes, B. Sahm, D. Weissfeld, A. : Diagnóstico Microbiológico Ed. Pan Americana 627 orr. ISBN: 84-7903-810-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143779
* Commonscat Multimedia: Leptospira interrogans
* Wikispecies Espezieak: Leptospira interrogans

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph237404
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 176312
* EOL: 973464
* GBIF: 5428214
* ITIS: 524
* NCBI: 173
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007921
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 84X67520MF

 |

* Wd Datuak: Q143779
* Commonscat Multimedia: Leptospira interrogans
* Wikispecies Espezieak: Leptospira interrogans
**Shannon ibaia** (irlanderaz *Abha na Sionainne* edo *an tSionna / an tSionainn*) Irlandako uharteko ibairik luzehena da. Uhartea bitan banatzen du: Connachteko probintziaren geiengoa ekialdetik, Leinster hegoaldetik eta hegoaldetik Munster probintziaren gehiengoa. Antzinatik ibaia komunikabide garrantzitsua izan da. Lehendabiziko aldiz Ptolomeok irudikatu zuen mapa batean, 386 km luzeko ibaia orokorrean hegoalderunzko ibilbidean doa, Cavanetik hasi eta Shannongo estuarioan urak Ozeano Atlantikoan isurtzen dituen arte.

Ibilbidea
---------

Limerickeko hirian ibaiko eta itsasoko urek elkar topatzen dute. Bere ibilbidean zehar hainbat aintzira eratzen ditu, iparraldetik hegoeldera Allen aintzira, Ree aintzira eta Derg aintzira.

Bere ibilbidean hainbat herri ere igarotzen ditu:

* Carrick-on-Shannon
* Athlone
* Portumna
* Killaloe
* Limerick

Historia
--------

Glaziazio garaian sortu zen ibaia.

X mendearen hasieran vikingoak iritsi ziren eta bertan asentamenduak eratu zituzten inguruko monasterio aberatsak erasotzeko. 937an Dublingo vikingoekin borroka latzak izan eta Shannon ibaikoek galdu egin zuten.

XVII mendeko borroketan borroka latzak ezagutu zituen ibaia oso estrategikoa baitzen.

Nabigazioa
----------

Nabigaziorako ibai egokia da, izan ere 386 kilometrotako luzera izanik 76 metrotako desnibela baino ez baitu. Hala ere, badaude metro erdiko sakonera gainditzen ez duen hainbat puntu Derg eta Ree aintziren artean. Horregatik 1755ean Thomas Omer merkatariari agindu zioten ubideak era zitzala, eta horrela egin zuen ibaiaren lau zatitan.

Honetaz gain aipatzekoa da 1804ean Dublin eta Shannon ibaia lotzen dituen Irlandako Ubide Handia eraiki zela.

Kondaira
--------

Kondairak dioenez *Cata* izeneko munstroa bizi da Shannongo uretan.

Iruditegia
----------

* LimerickLimerick
* AthloneAthlone
* PortumnaPortumna
* Carrick-on-ShannonCarrick-on-Shannon
* Derg aintziraDerg aintzira
* Ree aintziraRee aintzira
* Allen aintziraAllen aintzira

Ikus gainera
------------

* Shannongo estuarioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192820
* Commonscat Multimedia: River Shannon

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85121118
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 3611921

 |

* Wd Datuak: Q192820
* Commonscat Multimedia: River Shannon


| * i
* e
* a
Irlandako ibaiak |
| --- |
| Zerrenda |
| Iparraldera doazenak | *Bann* • *Bush* • *Foyle* • *Roe* |
| Irlandako itsasora doazenak | Avoca • Boyne • Camac • *Castletown* • Dargle • Dodder • Fane • *Lagan* • Liffey • Naniken • *Newry* • Poddle • *Quoile* • Santry • Slaney • Tolka • Vartry |
| Zelta itsasora doazenak | Bandon • Blackwater • Lee • Mahon • The Three Sisters: Barrow • Nore • Suir |
| Ozeano Atlantikora doazenak | Clare • Clarin • Corrib • *Erne* • Eske • Feale • Ferta • Fergus • Moy • Robe • Shannon • Swilly |
| Shannon ibaiaren ibaiadar nagusiak | Brosna • Deel • Inny • Maigue • Suck |
| Hizki etzanekin heuren ibilbide osoa edota zati bat Ipar Irlandan dutenak, gainontzeko guztien ibilbide osoak Irlandako Errepublikan daude. |
**The Boys of Wexford** (euskaraz *Wexfordeko mutilak*) Irlandako abesti herrikoi eta abertzalea da. Jatorria Wexford hirian du. Hitzak Patrick Joseph McCall-ek idatzi eta musika Arthur Warren Darley-k iatzi zituen, azken honek Boolavogue eta Kelly The Boy From Killane abestiak ere konposatu zituen. Gaia 1798ko Irlandar Altxamenduan oinarritzen a.

Hitzak
------

(Chorus):  

We are the boys of Wexford,  

Who fought with heart and hand  

To burst in twain the galling chain  

And free our native land.  

  

In comes the captain's daughter,  

The captain of the Yeos,  

Saying "Brave United Irishmen,  

We'll ne'er again be foes.  

A thousand pounds I'll bring  

If you will fly from home with me,  

And dress myself in man's attire  

And fight for liberty."  

  

I want no gold, my maiden fair,  

To fly from home with thee.  

You shining eyes will be my prize,  

More dear than gold to me.  

I want no gold to nerve my arm  

To do a true man's part -  

To free my land I'd gladly give  

The red drops of my heart."  

  

And when we left our cabins, boys,  

We left with right good will  

To see our friends and neighbours  

That were at Vinegar Hill!  

A young man from our Irish ranks  

A cannon he let go;  

He slapt it into Lord Mountjoy  

A tyrant he laid low!  

  

We bravely fought and conquered  

At Ross and Wexford town;  

And if we failed to keep them,  

'Twas drink that brought us down.  

We had no drink beside us  

On Tubberneering's day,  

Depending on the long, bright pike,  

And well it worked that way.  

  

And Oulart's name shall be their shame,  

Whose steel we ne'er did fear.  

For every man could do his part  

Like Forth and Shelmalier!  

And if for want of leaders,  

We lost at Vinegar Hill,  

We're ready for another fight,  

And love our country still!

Ikus gainera
------------

* The Boys of Belfast

Kanpo estekak
-------------

* The Boys of Wexford abestia entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3755864

 |

* Wd Datuak: Q3755864
Pilotako matrazea (kristalezko globoa) duen kimikaria. Pilotako matrazea (kristalezko globoa) duen kimikaria.
**Kimikaria** kimikan espezializatutako zientzialaria da. Kimikariek materiaren osaera eta beraien elkarreraginean parte hartzen duten propietateak aztertzen dituzte, ondorioz sortzen diren produktuak eta propietate horiek gizakiaren bizitzan aplikatzen dituzte.

Kimikarientzat interes berezia dute konposatuen propietateek, haien erreaktibitatea eta horien erabilera biokimika, farmakologia, kosmetika industria, elikagaien industria, materialen kimika, petrokimika, ingeniaritza, besteak beste.

Kimikariek beren ezagutzak erabiltzen dituzte substantzia ezezagunen osaera eta propietateak ikasteko; produktu naturalak kantitate handitan erreproduzitu eta sintetizatzeko eta substantzia artifizial berriak sortzeko prozesu errentagarrien bidez.

Kimikariak kimikako hainbat azpidiziplina espezializatu daitezke. Metalurgikoek eta materialen zientzialariek kimikariek jarraitutako hezkuntza eta prestakuntzaren zati handi bat partekatu behar dute. Ingeniari kimikoek ekoizpen industrialerako beharrezkoak diren prozesu fisikoak (berotzea, hoztea, nahastea, difusioa, etab.) Eta produktuen bereizketa eta arazketa lantzen dituzte, eta kimikari industrialekin eta beste kimikariekin lan egiten dute prozesu berrien garapenean. produktuak.

Ikus, gainera
-------------

* Kimikako Nobel Saria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q593644
* Commonscat Multimedia: Chemists

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11981493p (data)
* GND: 4009836-9
* LCCN: sh85023033
* NDL: 00564436
* NKC: ph119134
* AAT: 300025793

 |

* Wd Datuak: Q593644
* Commonscat Multimedia: Chemists
**Les Délassements de l’Éros** Gerda Wegener margolari daniarraren 1917ko irudi erotikoen bilduma bat da, poema batzuekin lagunduta 1925ean argitaratu zena liburu gisa izenburu honekin: *Douze sonnets lascifs, pour accompagner la suite d'aquarelles intitulée Les Délassements d'Éros*. Soneto horiek izenpetu zituen Alexandre de Vérineauk (Louis Perceau idazlearen izengoitietako bat).

Edukia
------

Hamabi margo originalak akuarelak izan ziren, biribil edo obaloetan margotuak, eta sexu eszena lesbikoak ere erakusten dituztenak gehienak (badira faunoak dauden bi irudi ere, eta beste bat beltxarga batekin, exhibizionismo pieza bat izan daiteke). 

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Les délassements de l’Éros | honesterotica» *honesterotica.com* (Noiz kontsultatua: 2023-06-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q68531655
* Commonscat Multimedia: Les délassements de l’Éros

---

 |

* Wd Datuak: Q68531655
* Commonscat Multimedia: Les délassements de l’Éros