recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eduardo Guzmán Espinosa** (Villada, Palentzia, 1908ko ekainaren 19a - Madril, 1991ko uztailaren 25a) espainiar kazetari eta idazlea izan zen.

Bere kabuz ikasi ondoren, kazetaritzarako bidea hartu zuen. Giro anarkistetan ibili zen, eta CNTko (Lanaren Konfederazio Nazionala) kide egin zelarik, bertako intelektual nagusietako bat bihurtu zen, Diego Abad de Santillán, Federico Urales eta Federica Montsenyrekin batera, besteak beste. *Revista Blanca* aldizkariko lankide izan zen, eta II. Errepublikaren garaian (1931-1936) berak zuzentzen zuen *Tierra y Libertad* aldizkarian ere idatzi zituen askatasunari eta jabegoari buruzko zenbait artikulu, ospe handia lortu zutenak. Askotan Edward Goodman goitizenarekin sinatzen zituen lan horiek. Gerra Zibilean Errepublikaren alde borrokatu zen, eta gerra ostean, frankistek kartzelatu egin zuten. *Tierra y Libertad* eta *Castilla Libre* aldizkariak itxi egin zituztenez, atzerriko argitalpenetan lankidetzak eginez hasi zen berriro idazten. Erbestean zeuden talde anarkistekin harremanak izan zituen arren, ez zuen mugimendu hartan zuzenean parte hartu. Urte haietan José Martínez anarkistak Parisen zuzentzen zuen *Ruedo Ibérico* aldizkarian idatzi izan zuen, eta frankismoaren azken urteetan, erregimenaren aurkako *Triunfo* aldizkarian. Horrez gainera, zenbait liburu argitaratu zituen: *Historia de la República* (1970, *Errepublikaren historia*), hainbat lan teoriko eta kontakizunak; horien artean nagusia *Hildegart* (1934) eleberria da, errepublika-garaiko gertaera batean oinarritua.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8772431
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8402938
* ISNI: 0000 0001 0796 8696
* BNE: XX1723091
* BNF: 12706515h (data)
* GND: 172490952
* LCCN: n50025179
* CiNii: DA02688655
* SUDOC: 083717382
* UB: a1258585
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02610/eu\_g\_3561/g3561
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q8772431
**Donostia Kayak**, ur lasaietako piraguismoan aritzen den kluba da, Donostiako Trintxerpe auzoan kokatuta dagoena. 1998an eratu zen bertako bi talde txiki elkartzearen ondorioz; C.A.Trintxerpe eta Donostia Arraun Lagunak klubetako piraguismo sekzioak batu zirenean. Entrenamenduari dagokionez, Pasaiako portuan egiten dituzte euren entrenamendu saioak, eta 2011. urteaz geroztik instalakuntza berriak dituzte Herrerako portu guneko pabilioi batean.

Talde hau oso ezaguna egin da, bertako kirolariak oso maila altua erakutsi baitute maila ezberdinetako lehiaketetan, domina asko lortuz.

Historia
--------

1997ko denboraldiaren ondoren, ideia positiboa suertatu zitzaien bi talde txikiei batzearen ideia. Ondorioz, Donostia Kayak kluba sortu egin zuten, Donostian ur lasaien arloan zegoen hutsunea estaliz (ur bizietan iblitzen ziren klubak baitzeuden). Modu honetan, kategoria eta modalitate ezberdinetan bai batak, baita besteak ere zituen hutsuneak bete ahal izan zituzten.

Kirolari ezagunak
-----------------

* **Ekaitz Saies**: Hainbat alditan mundu mailako txapelketatan parte hartu izan du, 2009an garaile suertatuz, eta gaur egun, aktibo jarraitzen duena.

Kanpo estekak
-------------

* Klubaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256349

 |

* Wd Datuak: Q12256349
**Ibilaldia Bandera** Bizkaiko Ikastolen jaia den Ibilaldia kostaldeko herrietan ospatu den aldi batzuetan jokatu den estropada da. Gaur arte bi ekitaldi izan ditu eta bietan etxeko taldea nagusitu da.

Ibilaldia 1995: Santurtzi
-------------------------

Santurtziko *Bihotz Gaztea* ikastolak antolaturiko Ibilaldia jaiaren barnean jokaturiko estropada izan zen. Hona hemen sailkapena lehen bost postuetan:

| # | Taldea | Denbora |
| --- | --- | --- |
| 1 | Santurtzi | 25'36" |
| 2 | Zierbena | 25'49" |
| 3 | Yola (Donibaneko B) | 26'06" |
| 4 | Raspas del Embarcadero | 26'11" |
| 5 | Portugalete | 26'21" |

Ibilaldia 2013: Portugalete
---------------------------

Portugaleteko *Asti Leku* ikastolak maiatzaren 26an antolaturiko Ibilaldia jaiaren barnean jokaturiko estropada izan zen. Hona hemen sailkapena lehen postuetan:

| # | Taldea | Denbora |
| --- | --- | --- |
| 1 | Portugalete |  ? |
| 2 | Urdaibai |  ? |
| ... | ... | ... |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259378

 |

* Wd Datuak: Q12259378
**Donostia Arena 2016** edo **Illunbe** Donostiako Anoeta estadioarekin parez-pare dagoen erabilera anitzeko esparrua da, hots, Anoetako kirolgunean kokatzen da.

Erainkinak aldamenean Ilunbeko aparkalekua du.

Historia
--------

Eraikin hau Illunbe aisialdi guneko eraikin nagusia da, bertan ostalaritzako guneak, jatetxeak, multizinemak eta abar daude. Ezaugarri esanguratsuenetako bat eraikinak duen estalki bilkorra da, hau beharren arabera zabaldu edota bildu egiten delarik.

Bere lehenbiziko erabilera zezenketetan oinarritzen zen, baina denbora igaro hala bere eskaintza zabalduz joan da. Gaur egun eraikinaren jarduera nagusia saskibaloia da.

Illunbe

Jarduerak
---------

Saskibaloia, zezenketa, herri kirolak, musika emanaldi eta kontzertuak, freestyle motorrak, etab.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Illunbe Donostia Arena 2016 deituko da. Diario Vasco egunkaria

Kanpo estekak
-------------

* Donostia Arena 2016 eraikinaren webgunea[*Betiko hautsitako esteka*] **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3324721
* Commonscat Multimedia: Donostia Arena

---

 |

* Wd Datuak: Q3324721
* Commonscat Multimedia: Donostia Arena
**Jakaranda Emakume Elkartea**

Ibilbidea
---------

Jakaranda Emakume Elkartea Laudiokoa da eta 2014an sortu zen Laudioko Andaluziako Zentroan.  Helburua emakumeen jabekuntza bultzatzea eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna lortzea da.

Horretarako, gaiari buruzko hainbat ikastaro eta tailer antolatu izan dituzte: indarkeria matxistari buruzkoak, emakumeen eskubideei buruzkoak eta oro har berdintasunari lotutakoak.

Era berean, bai Laudion, bai Aiaraldean, berdintasunari lotutako ekintzetan hartzen dute parte, martxoaren 8ko eta azaroaren 25eko kanpainak barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «JAKARANDA ASOCIACION CULTURAL DE PROMOCION DE LA MUJER DE LLODIO» *www.euskadi.eus* 2011-10-21 (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Encuentros de Jakaranda» *zuIN* 2017-04-26 (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).
3. ↑   «Laudio Udala» *laudio.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-11-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97206848

 |

* Wd Datuak: Q97206848
Dublin Area Rapid Transit-eko tren unitate bat.
**Dublin Area Rapid Transit** (**DART**) Dublineko (Irlanda) trenbide sarea da. Aldiriko trenak eta metroaren nahasketa bat da. Irlandako tren elektriko bakarra da, Howth/Malahide-etik Greystones-era, Dublineko erdialdetik igarotzen.

DART, Dublineko badian zehar igarotzen da; itsasaldetik Dublinen izan ezik, non kaleen gainetik igarotzen da. DART-en trenbidetatik ez dira soilik DART-en trenak pasatzen, Commuter ere igarotzen da, eta Malahide eta Greystones baino hurrunago joaten dira egunero. Commuter sareko trenak, tren azkarrak deritzogu, ez direlako geltoki guztietan gelditzen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** DARTten webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q839815
* Commonscat Multimedia: Dublin Area Rapid Transit

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 331996

 |

* Wd Datuak: Q839815
* Commonscat Multimedia: Dublin Area Rapid Transit
**Iso-Heikkiläko Behatokia** (finlandieraz: *Iso-Heikkilän tähtitorni*) Finlandiako Turku hiriko Iso-Heikkilä barrutian dagoen behatoki astronomiko bat da. Turkuko Unibertsitateak kudeatu zuen 1937 eta 1972 artean, data honetatik aurrera Ursa astronomia elkartearen tokiko dibisioa erabiltzen hasi zelarik, astronomo zaletuen elkarte bat dena, Finlandiako handiena ia 12.000 bazkiderekin.

Historia
--------

Behatokia 1935 eta 1936 artean eraiki zen, eta teknikoki Yrjö Väisälä astronomoak diseinatu zuen. 1937an Turkuko Unibertsitatearen zuzendaritzapean funtzionatzen hasi zen. Behatoki honetatik Yrjö Väisäläk eta bere taldeak 801 asteroide eta 7 kometa aurkitu zituzten.

1950eko hamarkadan, kilometro bateko distantziara lantegi siderurgiko baten eraikuntzarekin, unibertsitateko astronomia departamenduak Tuorla Behatokira joatea beste erremediorik ez zuen izan. Iso-Heikkiläko Behatokiak 1972ra arte jarraitu zuen ikasleak hartzen, urte honetan Turkuko hiriari eman zitzaiolarik Ursa elkarte astronomikoak erabil zezan.

Tresnak
-------

Behatokiak 13, 15 eta 19 zentimetroko hiru teleskopio gordetzen dituzten 6 metroko bi kupula ditu. Aurretik 50 zentimetroko angular handiko teleskopio bat izan zuen, aipaturiko asteroide eta kometak aurkitzeko erabili zena. Gaur egun, teleskopio hau Kevola Behatokian dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2976682

 |

* Wd Datuak: Q2976682

60°27′07″N 22°13′47″E﻿ / ﻿60.4519°N 22.2297°E﻿ / 60.4519; 22.2297
*Artikulu hau Kittiläko aintzirari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Iso Lohijärvi (argipena)».*

**Iso Lohijärvi** aintzira Kittilä udalerri finlandiarrean dagoen aintzira bat da. Muonioko mugatik gertu dago, Kivijärvi aintziratik pare bat km-ra eta Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren mugan, Lappi osoko hegazti-espezie ugarienak aurki daitezkeen parke nazionalaren mugan, hain zuzen; hala nola, borrokalariak, istingor arruntak, kuliska pikartak, mendebal-txori mokomeheak, laponiako berdantzak, elur-berdantzak, elur-hontzak, eper zuriak, txirri lepokodunak, zapelatz galtzadunak, larre-buztanikarak, mendi-txontak, negu-txirtak, papourdinak, txirritxo handiak, txoka gorriztak, urre txirri arruntak, ahate gorriztak, ahatebeltzak, beltxarga oihulariak, zerra txikiak eta antzara hankagorriztak, hankahoriak, muturzuriak eta nanoak bezalako hegaztiak aurki daitezke.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Bizilagunak Kivijärvi eta Pallasjärvi mendebaldean eta Tepasto herria ekialdean dira. Gutxi gorabehera, azarotik maiatzera izoztua egon ohi da aintzira.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pallas-Yllästunturin kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259837

 |

* Wd Datuak: Q12259837


| * i
* e
* a
Kittiläko geografia |
| --- |
| Aintzirak | Aakenusjärvi • Iso Kuolajärvi • Iso Lohijärvi • Kallojärvi • Kapperajärvi • Keimiöjärvi • Kelontekemäjärvi • Kinisjärvi-Peräjärvi • Kivijärvi • Kivijärvi • Kukasjärvi • Kulkujärvi • Kuolajärvi • Kuortanojärvi • Levijärvi-Sirkkajärvi • Lompolojärvi • Maunujärvi • Molkojärvi • Munajärvi • Muotkajärvi • Narkijärvi • Nunarajärvi • Nuukijärvi • Pallasjärvi • Pieni Salankijärvi • Pyhäjärvi • Raasujärvi • Rastinjärvi-Kuivajärvi • Rautusjärvi • Riikonjärvi • Ruonajärvi • Saarijärvi • Saivojärvi • Salankijärvi • Salmijärvet • Särkijärvi • Silmäjärvi • Sotkajärvi • Sotkajärvi • Suksijärvi • Valajärvi • Vesmajärvi • beste 676 aintzira | Kittiläko geografia |
| Babestutako eremuak | Hammastunturiko Eremu Basatia • Lemmenjokiko Parke Nazionala • Pallas-Yllästunturiko Parke Nazionala • Puljuko Eremu Basatia |
| Ibaiak | Aakenusjoki • Iso Siettelöjoki • Jessiöjoki • Kapsajoki • Kitinen • Kivijoki • Kulkujoki • Kuortanojoki • Lainiojoki • Levijoki • Lismajoki • Loukinen • Molkojoki • Ounasjoki • Pallasjoki • Tepastojoki • Venejoki |
| Muinoak | Aakenus • Kätkä • Kumpu • Lainio • Levi • Pallas • Pulju • Pyhä • Pyhäkero |
**Iso Salankijärvi** aintzira Finlandiako Enontekiö udalerrian dagoen aintzira bat da. Pallas-Yllästunturi Parke Nazionalaren eta Pulju Eremu Basatiaren artean dago, Yli-kyrö herriaren ertzean eta Muonio eta Kittiläko udalerrien mugatik hurbil. Nahiz eta aintzira ez dagoen babestutako eremu batean, bertan, hegazti babestu asko aurki daiteke; hala nola, txirri antzeko hegaztiak (urre txirri arruntak esaterako), borrokalariak, kuliska pikartak, zingira-hontzak, mirotz zuriak, eskandinaviako lagopodo ospetsuak, ahatebeltzak, ahatebeltz hegalzuriak, murgilari handiak, zerra txikiak, hego mugimendu motzak egiten dituzten belatz txikiak eta arrano beltzak.

Beste ohiko biztanle batzuk azeri zuri eta gorriak, bisoi amerikarrak, elur-orein etxekotuak, erbinude arrunt eta zuriak, hartz arreak, ipar-katamotzak, jatunak eta otsoak dira .

Ketojärvi hegoaldean da **Iso Salankijärvi** aintziraren bizilagun nagusia. Ura Ounasjoki ibaiaren bidez husten da, azkenik, Botniako Golkoraino iristeko.

Aintzira oso ezaguna da arrantza munduan; izan ere, bertan, amuarrain marroi eta laponiako amuarrain artiko handienak arrantzatzera uda partean etorri ohi diren arrantzaleen kopurua handia da. Gutxi gorabehera, azarotik ekainera izoztua egon ohi da eta bertako uharteak zuhaizti txikia dirudi lurzoru izoztuaren gainean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pallas-Yllästunturin kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12259838

 |

* Wd Datuak: Q12259838


| Enontekiöko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Saana mendixkako ikuspegi urtsuakSaana mendixkako ikuspegi urtsuakMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraMalla Erreserba Naturaleko Kilpisjärvi aintziraAilakkajärvi • Guoskatjávri • Iso Salankijärvi • Iso Leveä • Kalaton • Kalatonjärvi • Kaura**Kelottijärvi** • Ketojärvi • **Kilpisjärvi** • Kivijarvi • Lijankijärvi • Marsujärvi • Marttajärvi • MelajärviMuotkajärvi • Näkkäläjärvi • **Ounasjärvi** • Palojärvi • Pasmajärvi • Peerajärvi • PeltojärviPeriläjärvi • Pitsusjärvi • **Pöyrisjärvi** • Riimmajávri • Salttijärvi • Seitavuopio • SomasjärviSotkajärvi • Termisjärvi • Tuolpajärvi • Tuorkottajärvi • Vuomajärvet • Vuontisjärvi • Ylimmäinen |
**Dublin eta Monaghango atentatuak** (ingelesez *Dublin and Monaghan bombings*, eta irlanderaz *Buamálacha Bhaile Átha Cliath agus Mhuineacháin*) 1974ko maiatzaren 17an Irlandako Errepublikako Dublin eta Monaghan hirietan jazotako atentatu multzoa izan ziren. Horien ondorioz, denera 30 lagun hil eta ia 300 zauritu izan ziren, honek Ipar Irlandako gatazka osoko egunik odoltsuena bilakatu zuen.

1993an Ulsterko Boluntarioen Indarra (UVF) erakunde loialista paramilitarrak bere burua atentatu horien egile gisa aldarrikatu zuen. Atentatu hauetan guztira 4 auto-lehergailu erabili izan ziren.

Sarraskia eta leherketen aurretik ez zen inongo abisu edo oharpenik egon. Dublinen hiru leku ezberdinetan eta ordurik jendetsuenean lehergailu banak leher egin zuten (26 pertsona hilez, horietako bat emakume haurduna), handik ordu erdira Monaghan hirian beste lehergailu batek eztanda egin zuen (7 pertsona hilez). Biktimetako gehienak emakume gazteak izan ziren, halere hildakoen adinak 5 hilabetetatik 80 urtetara zihoazen.

Formalki ez da inoiz atxilotu izan atentatu horien egile edo arduraduna.

Dublin
------

1974ko maiatzaren 7an, ostirala, arratsaldeko 17:30ak aldera Dublingo erdialdeko hiru lekutan hiru lehergailuk ia jarraian eztanda egin zuten:

Lehenbizikoak 17:28etan Parnell Street kalean eztanda egin zuen, hiriko etorbide nagusia den O'Connell Street kaletik hurbil. Lehergailua zeraman autoa goiz hartan bertan Belfast hirian lapurtu, muga iragan eta Dublinera ekarritakoa zen. Eztanda honetan hamar pertsona hil ziren, hiltakoen artean hiru haurtxo eta haien gurasoak, eta Lehen Mundu Gerrako beteranoa izandako adindun bat zeuden. Zauritu ugari egon ziren, horien artean gasolindegi batean lan egiten zuen nerabea.

Bigarrengo eztanda 17:30etan Parnell Street kalean jazo zen. Leherketa honek 12 lagun hil ziren, hurrengo egunetan zauritutako beste bi ere hil zirelarik. Hamalau hildakoetatik hamahiru emakumeak ziren, haietako bat emakume haurduna.

Hirugarren leherketa 17:32an Trinity College unibertsitatearenn hesitik hurbil dagoen South Leinster Street kalean jazo zen. Eztanda honetan bi emakume hil ziren.

Monaghan
--------

Larogeitahamar minutu geroago, 18:58 aldera, Ipar Irlandako mugatik hurbil dagoen Monaghan hirian beste auto-lehergailu batek eztanda egin zuen. Atentatu honetan ordu batzuk aurretik Portadown hirian lapurtutako auto bat erabili zen, gainera Dublineko atentatuen antzera, ez zen aurre abisurik egon. Bost lagun hil ziren, eta handik aste batzutara zauritutako beste bi ere zendu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2870015

 |

* Wd Datuak: Q2870015
**Irene Gutiérrez Caba** (Madril, Espainia, 1930eko apirilaren 25a - *ib.*, 1995eko uztailaren 4a) espainiar antzezlea izan zen.

Biografia
---------

Antzezle-familia batean hazi eta hezi zen, eta oso gazterik hasi zen antzerkian lanean. Protagonista gisa, 1963an lortu zuen lehen aldiz arrakasta, Alfonso Pasoren *Los derechos del hombre* ("Gizakiaren eskubideak") komedian egin zuen lanarengatik (Arte Ederretako Zirkuluko zilarrezko Minerva saria). Antzerkigintzan, Mihuraren obra askotan parte hartu zuen: *Maribel y la extraña familia* ("Maribel eta familia bitxia"), *A media luz los tres* ("Erdi itzalean hirurak"), *El chalet de Madame Renard* ("Madame Renarden txaleta"), *El caso de la mujer asesinadita* ("Txiki-txiki egindako andrearen kasua").

Genero guztietan aritu zen, eta era askotako paperak egin zituen, batez ere, dramatikoak: *Una vez al año* (1976, "Urtean behin"), *Sopa de pollo con cebada* (1979, "Oilasko-zopa garagarrarekin"), *La vieja señorita* (1982, "Andereño zaharra"), *El cementerio de los pájaros* (1982, "Txorien hilerria"), *Abejas en diciembre* (1987, "Erleak abenduan"), *Cena para dos* (1992, "Afaria birentzat") eta *Siempre en otoño* (1992, "Beti udazkenean"). Zineman eta telebistan ere aritu zen: *Barrio* (1957, "Auzoa") eta *Historias de la frivolidad* ("Fribolitatearen historiak") dira zinemarako eta telebistarako egindako lehen lanak. 1994an Arte Ederretako Merituaren urrezko Domina jaso zuen, bere ahizpa Juliarekin batera.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9009248
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87119738
* ISNI: 0000 0001 1937 2187
* BNE: XX1348170
* LCCN: no2004043010
* NKC: xx0179417
* SUDOC: 104454377
* BIBSYS: 5012902
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02605/eu\_g\_3510/g3510
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 41161

 |

* Wd Datuak: Q9009248
MAN kamioi baten ihes-hodia
**Ihes-hodia** errekuntzako motorreko gailuek sorturiko gasak kanporatzeko hodia da.

Ihes-hodiak ihes-kolektore bat dauka eta bertan zilindrotik ateratzen diren gasak pasatzen dira kotxetik kanporatzeko.

Motore batean ihes-hodi bat baino gehiago egon ahal da. Ihes-hodi batek zarata eta kutsadura gutxitzeko balio du.

Isilgailu baten bidez zarata murrizten da.Katalizatzaile eta partikula-filtroen bitartez kutsatzen duten substantzien kantitatea murrizten da.

Ihes-odia oso aske badago, motorrak potentzia irabazten du baina gehiago berotzen da eta kontsumo handiagoa du. Trabatuegi badago, motoreak potentzia galtzen du.

Laurogeita hamarreko hamarkada eta gero herrialde askotan derrigorrezkoa da katalizatzailea erabiltzea gasolina eta diesel motorretan. Batzuetan partikula-filtro bat gehitzen zaio zirkuituari.

Merkaturatze-zerbitzuek batzuetan ihesak bereiztuta eramatea behartu izan dute baina hobe da eskape guztiak elkartzea. Motore batek hainbat eskape eduki ahal ditu baina batzuetan estetikagatik bakarrik egiten dute.

Turbokonpresoredun motoreek, normalean, ihes-hodi guztiak elkartuta dituzte turbo bakar bat erabiltzeko helburuarekin. Gama altuko kotxeek zilindro askorekin, hainbat ihes-hodi izan ahal dituzte turbokompresorearekiko.

Bi denborako motorretan, ihes-hodia zilindroaren funtzionamenduan sartzen da, eta horrek ihes-hodi guztiz bananduak inposatzen ditu.

Gaur egun, aldakuntza asko daude ihes-hodientzako, adibidez, gero eta diametro handiagoa edukita orduan eta handiagoak dira ihes-hodia eta abiadura.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683005
* Commonscat Multimedia: Exhaust systems

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300051547
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q683005
* Commonscat Multimedia: Exhaust systems
*Artikulu hau Suitzako herriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Baden (argipena)».*
**Baden**, Suitzako udalerria, Argovia kantonamenduan. Limmat ibaiaren mendebaldeko ertzean dago, Zurichetik 25 km ipar-mendebaldera. Udalerri mugakide hauek ditu: Obersiggenthal, Ennetbaden, Wettingen, Neuenhof, Fislisbach, Birmenstorf, Gebenstorf, Mellingen eta Turgi.

Ur bero sufreduneko iturriak ditu, jada Tazito historialari erromatarrak aipatuak (*Aquae Helveticae*), eta XV. eta XVI. mendeetan modan egon zirenak.

Historia
--------

Stein gaztelua, habsburgotarren gotorlekua, 1415ean suntsitu zuten, eta 1712an ere bai. Baden, eta Argoviako kantonamendu osoa, suitzar konfederatuek bereganatu zuten, eta bertan ezarri zuten Dieta Federala 1492 eta 1712 bitartean. Bitarte horretan, Suitzako hiriburutza izan zuen, ofizialki hiriburu izendatuta ez bazegoen ere.

1714an, hirian sinatu zen Badengo hitzarmena. Frantziaren eta Inperio Santuaren arteko gerrari amaia eman ziona.

Badengo kantonamenduaren hiriburua izan zen 1798tik 1803 arte, orduan Argoviako kantonamendua sortu baitzen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63939
* Commonscat Multimedia: Baden, Switzerland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20145424505986831408
* ISNI: 0000 0001 1523 2929
* BNE: XX458951
* GND: 4004164-5
* LCCN: n84066140
* NKC: ge1136942
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 001633
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1684261
* TGN: 7007314

 |

* Wd Datuak: Q63939
* Commonscat Multimedia: Baden, Switzerland
**Irene Polo Roig** (Bartzelona 1909ko azaroaren 27a - Buenos Aires, 1942ko apirilaren 3a) Argentinan erbesteratutako kazetari, publizista eta antzerki ordezkari kataluniarra izan zen .

Biografia
---------

### Kazetari ibilbidea

Kataluniako prentsako lehen emakumezko kazetarietako bat izan zen. Gaumont zinema ekoiztetxean publizitate arduradun gisa lan egin zuen, kazetaritzan jardun aurretik. *Mirador* aldizkarian hasi zuen kazetari ibilbidea 1930ean, eta Bartzelonan lan egin zuen, modu sutsuan eta askotan beligerantean, 1936ra arte. *Urte haietan Imatges*, *La Humanitat*, *La Rambla*, *L'Opinió*, *L'Instant* eta *Ultima Hora* egunkarian argitaratutako kronikak garai hartako gizartearen eta politikaren testigantza ezin hobea, ironikoa eta bikaina dira: modaren erabilerei buruzko artikuluetatik - emakumeak prakak janzten hastea, eskotea agertzea– salaketa sozialaren inguruko salaketetaraino –eskaletza Bartzelonan, langileen eta etorkinen bizi-baldintza kaskarrak – Edo alerta politikoa –, hala nola Ekintza Nazionaleko Gazteen jarraitzailetzat jotzen den erreportajea edo zentsurari buruzko artikuluak, bera izan baitzen erreportaje horren biktima.

1934ko urriko gertakariengatik Kataluniako Generalitateko gobernu ohiaren Madrilen egindako epaiketa edo Sallent eta Suria meategietako greba iraultzaileak bezalako jazoeren berri ere eman zuen.

### Erbestea

1936an erbesteratu beharra izan zuen eta Argentinara joan zen Margarita Xirgu antzerki taldearen ordezkari gisa. 1939an konpainia desegin zenean, Irene Polo, Gerra Zibila amaituta, Bartzelonara itzultzerik ez zuenez, Buenos Airesen geratu zen. Han, frantsesezko eta ingelesezko itzultzaile gisa lan egin zuen Losada eta Sopena argitaletxeentzat, eta Dana lurrindegietako publizitate-zuzendari gisa.

### Heriotza

32 urterekin bere buruaz beste egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Irene Polo, una periodista deslumbrante y misteriosa» *La Vanguardia* 2017-04-03 (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Borràs, Javier. *Irene Polo, la mejor periodista de la República - Jot Down Cultural Magazine.*  (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Desconocidas & Fascinantes: Irene Polo En el lugar de los hechos o razón versus corazón por Isabel Franc y Kika Fumero» *InOutradio, la radio lésbica* 2018-11-26 (Noiz kontsultatua: 2021-03-05).

Kanpo estekak
-------------

* Irene Polo, *La fascinació del periodisme. Cròniques (1930-1936)**,' Quaderns Crema, Barcelona 2003.*
* 06. Irene Polo (1909 - 1942) en *Narrativa i pedagogia* (Katalanez)
* *La Xirgu i la dissortada Irene Polo* en *Diari de Girona* (Katalanez)
* Irene Polo i Margarida Xirgu, recordades blog personal de Emili Casademont i Comas (Katalanez)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11683633
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74949302
* ISNI: 0000 0000 5933 0574
* BNE: XX1138822
* CANTIC: a10607201
* GND: 130055239
* LCCN: no2003087066
* UB: a1111477

 |

* Wd Datuak: Q11683633
**Badami** Indiako hiri txiki bat da, Bijapurretik 120 km hegoaldera. Administratiboki Bagalkut barrutian dago, Karnataka estatuan.

Lehen Vatapi (Vatapipura) izenez ezagutzen zen, eta Badami Chalukya dinastia boteretsuaren hiriburua izan zen VI. eta VII. mendeetan. Dinastia horri Badamioren Txalukiak deitzen zaio.

Gaur egungo hiria antzinako presaren oinean mantendu da, eta, horri esker, Agastiako laku artifizial txiki bat sortu ahal izan da, marmol gorrizko itsaslabarren zuloan, harkaitzezko santutegi ikusgarriek lurreratu eta eraikuntza zaharrek koroatuta. Herrixkatik urrunen dagoen lakuaren ertzean, Bhutanatha tenpluak, inguru dotore baina berde horretan duen isolamendua dela eta, oso kalitate handiko konposizioa du, uretan dituen erreflexuekin jolasten diren horizontaletan oinarritua. Haitzuloak eta Shivako tenplua baino beranduago egin zen, Malegitti Shvaloraya, arroka-azaleramenduaren gainean eraikia.

Geografia
---------

558 msnm-ko altitudean dago, Bangalore estatuko hiriburutik 443 km-ra, UTC +5:30 ordu-eremuan.

Demografia
----------

2011ko zenbatespenaren arabera, 31 557 laguneko biztanleria zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Forest, Frédéric.  (2007). «Rationalisation» *Quaderni* 63 (1): 78–79. doi:10.3406/quad.2007.1789. ISSN 0987-1381. (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).
2. ↑   Roldán, Julian.  (2021). «Variaciones sobre el Eternauta. Analogías, escenas primarias y una poética para el mito en la primera versión de El Eternauta.» *Astrágalo. Cultura de la Arquitectura y la Ciudad* (28): 149–170. doi:10.12795/astragalo.2021.i28.07. ISSN 2469-0503. (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q590751
* Commonscat Multimedia: Badami

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140740376
* GND: 7642759-6
* LCCN: n82066227
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q590751
* Commonscat Multimedia: Badami
**Ismael Quiles Sánchez** (Pedralba, Valentzia, 1906ko uztailaren 4a - Buenos Aires, 1993ko otsailaren 8a) Espainiako filosofoa izan zen. Jesusen Lagundian sartu zen eta filosofia-ikasketak egin zituen Máximo de Sarriá eskolan, Bartzelonan. 1932an Argentinara bidali zuten, eta han bizi eta lan egin zuen aurrerantzean. Filosofia-eskolak eman zituen San Miguel eta Salvadorreko unibertsitateetan, eta Salvadorreko errektorea ere izan zen. Tomista zen funtsean haren filosofiaren ideia, baina elementu berriez jantzia eta arindua. Maurice Blondel, Gabriel Marcel eta Karl Jaspers bezalako pentsalarien eragina izan zuen, baina batez ere, Martin Heideggerrena. Gizakiaren existentziaz egin zuen azterketan, existentziaren bakartasuna eta zehaztasuna nabarmendu zuen bereziki, esperientzia tragiko banakoan. Heideggerren existentzialismoaren kontrara, "insistentzia" ideia proposatu zuen. Budismoa laket zitzaion, eta arrazionalismo moderatu eta tolerante baten alde egin zuen. Lanik aipagarrienak: *La persona humana* (1942); *Filosofía de la Religión* (1949); eta *Tres lecciones de metafísica Insistencial* (1961).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5922684
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 295648029
* ISNI: 0000 0004 0006 9745
* BNA: 000036678
* BNE: XX1080028
* BNF: 120186080 (data)
* CANTIC: a11673588
* GND: 119427648
* LCCN: n82012331
* SUDOC: 028327764
* BIBSYS: 97030005
* UB: a1318662
* Grierson: 23945
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05058/eu\_q\_0055/q0055
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q5922684
Jandilla zezen-ganadutegi espainiarra da, zezenketan ezaguna, adibidez Iruñeko Sanferminetan. 2004ko entzierro batean errekor bat erdietsi zuten: 8 adarkatu eta 80 zauritutik gora. 

Juan Pedro Domecq eta Núñez de Villavicencio ganaduzale cadiztarrak sortu zuen ganadutegia 1930ean, eta Cadizko enpresaburu horren izen berezko marka eta burdinari (*Duque de Veragu*a) lotuta egon zen 1978 arte. Orduan marka eta izen propioa hartu zuen: Jandilla etxaldea, Domecq familiaren jatorrizko landa-eremua zen Veher de la Frontera herrian.

Merida eta Llerena (Badajoz, Espainia) herrietako landtean bazkatzen du ganaduak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Los Jandilla, a fondo.*  2011-06-22 (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).
2. ↑   «Las ventas» *www.las-ventas.com* (Noiz kontsultatua: 2022-01-12).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3161837
* **Identifikadoreak**
* BNE: a4584823

 |

* Wd Datuak: Q3161837
**Badajoz** Extremadurako Badajozko probintziako tren geltoki bat da, Badajoz udalerrian kokatuta dagoena.

Egoera
------

Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* *Ciudad Real — Badajoz*: 512,3 kilometro-puntua
* *Badajoz — Evora*: 512,3 kilometro-puntua

Historia
--------

1859ko urriaren 24an huts egin zuten hainbat saiakeraren eta bertan behera utzitako proiektuen ondoren, Ciudad Real eta Badajoz arteko trenbide baten emakida enkantera atera zen, eta urte horretako abenduaren 5ean esleitu zitzaion José Fornsi.

1860ko martxoan Badajozko geltokiko lanak hasi ziren. 1866ko azaroaren 29ra arte ez zuen linea osoa inauguratu Ciudad Realetik Badajozerako Burdin Bideen Konpainiak, Fornsek proiektuari aurre egiteko behar ziren funtsak bildu ondoren sortua. Tarte operatibo honekin, konpainiak bere linea Madrileraino luzatzea erabaki zuen, 1879ko otsailaren 3an lortuz. Hedatzeko ahaleginak egin zituen arren, 1880ko apirilaren 8an Madrildik Zaragoza eta Alacanterako Trenbideen Konpainia indartsuak bereganatu zuen (gehienetan MZA bezala laburtua).

1941eko uztailaren 1ean, MZAren nazionalizazioak hura desagertzea ekarri zuen, eta sortu berria zen Renfek kudeatzen zuen geltokia, Adif eta Renfe Operadora artean banatu arte, 2004ko abenduaren 31n.

Geltokia
--------

Badajozko geltokiko bidaiari eraikina, hiriaren eskuinaldean dagoen egitura soil eta funtzional bat da, San Fernando auzoan.

Bi nasa ditu, bata albokoa eta bestea erdikoa, eta bertara lau bide sartzen dira.

Txartel-salmenta, bezeroarentzako arreta, komunak eta kafetegia ditu. Ezinduentzat egokitutako zerbitzuak daude esparru osoan. Inguruan, posta-bulego bat, estanko bat eta hainbat denda eta banku-zerbitzu daude.

Zerbitzuak
----------

| Linea | Trena | Jatorria | Helmuga |
| --- | --- | --- | --- |
|  |    | Badajoz | Villanueva de la Serena |
|    | Badajoz | Cabeza del Buey |
| **74** |    | Badajoz | Zafra |
| **52** |  ***Intercity***  | Madril–Chamartin | Badajoz |
|    | Madril–Atocha-Aldiriak | Badajoz |
|  |  Regional | Entroncamento | Badajoz |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Línea Ciudad Real a Badajoz (y Almorchón a las minas de Carbón de Bélmez) Txantiloi:Wayback *spanishrailway*

Ikus, gainera
-------------

* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3095891
* Commonscat Multimedia: Badajoz train station

---

 |

* Wd Datuak: Q3095891
* Commonscat Multimedia: Badajoz train station
**Audimetro** bat telebista batzuetara konektatzen den eta audientzia etengabe eta automatikoki neurtzen duen tresna da; haren datuak datu estatistikoak sortzeko erabiltzen dira. Izenak *audire* (latinez entzutea) eta *metro* (neurgailua) ditu jatorri. Aparatua ezin da erosi, eta pertsona batek ere ezin du bere borondatez eskaini aparatua aztertzeko. Enpresa arduradunak dagozkion azterlanak egin eta estatistikoki esanguratsua den pertsona talde bati eskaintzen dizkio.

Gaur egun, audientzia-azterketetan parte hartzen duten etxeetako telebistetan jarritako audiometroen bidez, pertsona bakoitzak telebistaren aurrean egiten duen erregistro jarraitua egiten da.Azken hori, parte hartzen duen etxean egindako banakoen aldez aurreko katastroari eta telebista ikusten den bitartean urrutiko kontrolarekin hautatu beharreko kode bati esker. Gaur egungo meter-ek datuen transmisioa denbora errealean egiteko aukera ematen dute, telebista panelean ikusten ari den "zer" eta "nor" bilduz.

Robert F. Elderrek eta Louis Woodruffek asmatu zuten, 1936an, *Massachusettseko Teknologia Institutu*ko bi irakasleek, Estatu Batuetan. Hasieran, gailu horren funtzioa piztutako irrati-aparatu kopurua neurtzea eta erregistratzea zen.

The Nielsen Company izan zen neurketa-sistema horretan aritu zen lehen enpresa, berrogeiko hamarkadan. Enpresako teknikariek egunero jasotzen zituzten paper-biribilkiak aztertzeko, eta horien ordez berriak jartzen zituzten. Aurrerago, paper-biribilkien ordez 16 mm-ko pelikulak jarri ziren, eta horrek erraztu egiten zuen birjartzeko lana eta nabarmen murrizten zuen gastu ekonomikoa. Gainera, audiometroaren erabiltzaileek berek jar zitzaketen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3780321

 |

* Wd Datuak: Q3780321
Ameriketako Estatu Batuetako jai bateko janariaren soberakinak.
**Soberakinak** janari batetik jaten ez diren hondakin jangarriak dira, mahaikide guztiek amaitzen dutenean. **Hondarrak**, **kondarrak** edo **hondakinak** ere esaten zaie. Jangarritzat jotzen ez diren hondarrak (fruta eta barazki batzuen hezurrak eta larruak, esaterako) ez dira soberakintzat hartzen, zabortzat baizik. Sukaldean prozesatu ondoren azkenean kontsumitzailearengana ateratzen ez diren elikagaiak ere soberakintzat jo daitezke. Plater berrietan erabiltzen jakitea, batzuetan, sukaldaritzako liburuetan aztertzen da.

Erabilera
---------

Soberakinen patua janaria non egin den, mahaikideen zaletasunak eta ohitura sozialak dira. Etxeko soberakinak maiz gordetzen dira geroago hartzeko, eta hori ingurune pribatuak eta hozkailuak, ontzi hermetikoak eta horiek mantentzen laguntzen duten gainerako erraztasunak baimentzen dute. Soberakin batzuk hozkailutik zuzenean jan daitezke; beste batzuk, berriz, labean berotu daitezke, mikrouhin-labean edo ohiko labean, edo osagai gehigarriekin nahastu eta plater berriak prestatzeko prestatu, kroketak eta sandwichak kasu.

Soberakinak dituzten errezetak nahiko arruntak dira mundu osoko sukaldean, eta asko hozkailuak eta haien kontserbazioa errazten zuten ontzi hermetikoak existitu aurretik sortuak izan ziren. Gainerakoan jangaitzak diren hezurretako mantenugaiak harrapatzeaz gain, saldak oinarri bikaina dira janari bat osatzeko berez txikiegiak diren soberakin zatiak gehitzeko. Kazolak, paellak, arroz frijituak eta pizzak ere helburu horretarako erabil daitezke, baita soberakinak erabiltzeko modu bezala ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Soberakin». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03)
2. ↑  «Hondar». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03)
3. ↑  «Kondar». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03)
4. ↑  «Hondakin». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2023-03-03)
5. ↑   Muro, Angel..  (1997). *El practicón.*  (2a. ed. argitaraldia) Tusquets ISBN 84-7223-813-X. PMC 37293739. (Noiz kontsultatua: 2020-01-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1762124
* Commonscat Multimedia: Leftovers

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119421980 (data)
* GND: 4574021-5
* LCCN: sh85032043
* SUDOC: 027364240

 |

* Wd Datuak: Q1762124
* Commonscat Multimedia: Leftovers
**Done Erromango eliza** Aezkoako Orbara udalerrian XIII. mendeko kristiau eliza bat da, gotiko estiloan.

Eraikina
--------

XII. mendearen amaierako protogotiko estiloan eraikita dago, XIII. mendearen hasieran, eta alboko kapera bat eta portada gehitu zitzaizkion XVI. mendean. Habearte angeluzuzen bakarra da, 3 atal berdinekoa, eta burualde zuzen bat ere badu. Aurreko atalean, ebanjelioaren aldeko kapera bat dago. Nabea, kanoi motako ganga batez estalita dago. Obra modernoko korua oinaldean dago. Bataiarria, Erdi Arokoa, korupean dago.

Presbiterioa barrokoko erretaula nagusi batez apainduta dago (XVII. mendearen erdialdean). Eskultura-bildumak alboetako kaleetan erliebeak txandakatzen ditu, eta erdikoa fardelezko eskulturetarako gordetzen du. Iruditeria kalitate ertainekoa da, erretaulan garaikidea, bihotz sakratua izan ezik, hura modernoa baita. Sagrario barrokoa Leringo parrokiatik dator. Ebanjelioaren aldean, kontzepzio orbangabearen erretaula moderno bat dago.

Kanpoaldean, epistolaren aldeko kontrahormek harlanduzko horma erregularrak sendotzen dituzte. Portada errenazentista da XVI. mendekoa. Zirkuluerdiko arku bat du, 4 arkibolta oso molduraturekin, eta kanpoko hauts-babesa, mentsula poligonaletan bermatuta. Bere gainean, Errege Katolikoen estiloko bola-moldura batekin ornatuta dagoen teilatu-hegal txiki bat irudikatzen da.

Erreferentziak
--------------

* *Gran Enciclopedia de Navarra | ORBARA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-06).

Ikus, gainera
-------------

* Orbara
* Aezkoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109946692

 |

* Wd Datuak: Q109946692
Auskiarren kokapena.
Elusateen txanponak, k. a. V. eta I. mendeen artekoak.
**Elusate** (latinez: *Elusati*) Antzinako Erroma baino lehen Akitanian bizi izan zen tribu bat zen, gaur egungo Eauze inguruan. Mendebaldean tarusateak, iparraldean sotiateak, ekialdean laktorate eta auskiarrrak eta hegoaldean bigerrioiak zituzten..

Bere hiriburua Eauzetik hiru kilometro iparralderantz zegoen *oppidum* bat izan zen, Esbérous eta Higat ordokietan kokaturik. Lubaki eta harresi batek babestuta, Brontze Arotik Burdin Aroaren amaiera arte biztanleak zituen.

Publio Lizinio Krasok, Julio Zesarren ordezkaria zena, k. a. 56an menderatu zituen. Konkista eta gero, elusateek *civitas* bat eraiki zuten, k.a. I. mendearen amaieran gertuko sotiateekin bat egin zuena.

I. mendean, egungo Eauzetik kilometro batetara, Elusa izeneko hiria eratu zuten *ex nihilo*. Hiria, kolonia bilakaturik, Novenpopulaniako hiriburu bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..
2. ↑   Régnier, Fabien; Drouin, Jean-Pierre.  (2012). *Les Peuples fondateurs à l'origine de la Gaule.*  Fouenant: Yoran Embanner, 904 or. ISBN 978-2-914855-94-5..
3. ↑   Gardes, Philippe.  (2002). *Territoires et organisation politique de l'Aquitaine pré-augustéenne.*  in: *Territoires celtiques*. Editions Errance, 48-65 or. ISBN 978-2877722193..
4. ↑   C. Julii, Caesaris. *Commentarii de bello gallico et civili.* ..
5. ↑    *Villes et agglomérations urbaines antiques du sud-ouest de la Gaule.*  Aquitania ISSN 0758-9670..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q989146
* Commonscat Multimedia: Elusates

---

 |

* Wd Datuak: Q989146
* Commonscat Multimedia: Elusates
***Eleria*** Euskal Herriko legelarien aldizkaria da, 1996tik 2003ra bitartean 24 zenbaki eta 266 artikulu argitaratu zituen.

*Eleria* aldizkariaz (Euskaldunon Egunkaria, 1997-04-05)
Eusko Ikaskuntzaren babesean 1996an sortu zen legelarien aldizkariaren zero zenbakia, Josu Iñaki Erkorekaren zuzendaritzapean, eta Zuzenbidearen atal guztiak euskaraz lantzea zuen eginbide. Euskaraz egiten den Zuzenbidea sustatzea eta euskara juridikoaren normalizaziorako tresna baliagarria izatea ziren, hala unibertsitatearen alorrean nola praktikaren eremuan, argitalpenaren helburuak.

Antolatzaileen artean hauek azaltzen ziren: Iñaki Agirreazkuenaga Zigorraga. (EHU. Donostia), Xabier Arzalluz Antia (DU. EAJ. Bilbo), Maider Hennebutte-Maniort (Abokatua. Biarritz), Jose Luis Lizundia Askondo (Euskaltzain osoa, Bilbo), Abel Muniategi Elorza. (DU, Bilbo), Mertxe Olaizola Maiz. (HAEE/IVAP. Gasteiz), Jon Ander Perez-Ilzarbe Saragüeta. Nafarroako Gobernua. Iruñea), Kepa Sanpedro Layuno (Bizkaiko Abokatu Kolegioa, Bilbo), Ander Urrutia Badiola (DU, Euskaltzaindia. Bilbo) eta Patxi Zabaleta Zabaleta (Euskaltzaindia. Iruñea)

Azken zuzendaria Nekane San Migel Bergaretxe izan da Bizkaiko Entzutegi Probintzialekoa. Eta erredakzio Batzordea hauek osatzen zuten: Itziar Alkorta Idiakez. (EHU. Donostia), Igone Altzelai Uliondo. (EHU, Donostia), Joxe Ramon Bengoetxea Caballero (EHU. Donostia), Garbiñe Biurrun (EAEko Auzitegi Nagusia. Bilbo), Cesar Gallastegi Aranzabal (DU, Bilbo), Jon Etxabe Jauregi (Gipuzkoako Abokatu Kolegioa. Donostia), Roldan Jimeno Aranguren. (NUP, Iruñea), eta Silbia Sarasola (MU, Oñati). Idazkaria EHUko Ixusko Ordeñana Gezuraga zen eta Eva Nieto argitalpenen idazkaria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ELERIA aldizkaria. Bilaketa aurreratuaren emaitzak :: Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea» *www.inguma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).
2. ↑    «Eleria, Euskal Herriko Legelarien Aldizkaria - Eusko Ikaskuntza» *www.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-26).

Ikus, gainera
-------------

* Gizarte zientziak
* *Uztaro* aldizkaria (giza-zientziak, 1990ean sortua),
* *Aldiri, Arkitektura eta abar* aldizkaria (arkitektura, 2009an sortua),
* Osagaiz aldizkaria (osasun-zientziak)
* *Kondaira* aldizkaria (historia)
* BAT aldizkaria (soziolinguistika)
* *Ekaia* aldizkaria (zientzia)
* Eusko Ikaskuntza
* Udako Euskal Unibertsitatea

Kanpo estekak
-------------

* Eleria aldizkariaren webgunea
* ELERIA aldizkaria Inguman (Euskal Komunitate zientikoaren datu-basea). 266 artikulu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q95560431
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 1137-1951

 |

* Wd Datuak: Q95560431
**Eduard Estivill Sancho** (Bartzelona, 1948) mediku eta kantari kataluniarra da.

Medikuntza jaioterriko unibertsitatean ikasi zuen eta ondoren neurofisiologian espezializatu zen. "Hospital General de Catalunya" eta Bartzelonako "Clínica Dexeus" zentroetan lan egiten du, eta bereziki ezaguna da loaren arloan egindako bere lan guztia, publiko handirako egindako argitalpenekin batera. Euren artean oso zabaldua eta irakurria izan da *"Duérmete niño"* bere liburua, gurasoei azaltzen diena umeei zelan irakatsi lo egiten, metodo konduktista baten bidez. Bere planteamenduen aurka azaldu dira beste sendagile batzuk, tartean Carlos Gonzalez espainiarra.

Beste alde batetik, "Falsterbo Marí" taldean dabil, folk musikakoa, Montse Domènech eta Isidor Marí taldekideekin batera.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Estivillen metodoa[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11918051
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 79537503
* ISNI: 0000 0000 6635 2616
* BNE: XX1016412
* BNF: 16257564p (data)
* CANTIC: a10227726
* LCCN: no97031636
* UB: a1260627

 |

* Wd Datuak: Q11918051
**Edu Muruamendiaraz Gallastegi** (Bergara, Gipuzkoa, 1964ko irailaren 16a) dantzari eta koreografoa da.

Bizitza
-------

Hemezortzi urte zituela, Donostiako Eskola Dantza Taldean sartu zen, eta han eman zituen ondorengo urteak. Euskal dantza tradizionalaren arloan sari ugari eskuratu du, hala nola Gipuzkoako Txapelketa 1978an Jaione Aranarekin, eta Amaia Agirrerekin batera, Gipuzkoako Dantza Askatuko Txapelketa 1993, 1994, 1995 eta 1996. urteetan, eta Euskadikoa 1993, 1994 eta 1996an. Gipuzkoako Aurresku Txapelketan ere irabazle izan zen 1995 eta 1996 urteetan, baita Euskadikoan ere 1994, 1995 eta 1996 urteetan.

Txapelketetan egin duen lan bikainaz gain, emanaldi ugari egin ditu Euskal Herrian zein atzerrian Eskola Taldearekin batera, eta Kepa Junkerarekin batera ere aritu da Europako hainbat hiritan. 35 urte bete ondoren goi-mailako dantzan diharduen bakarretakoa da, zeregin hori irakaskuntzarekin tartekatuz. Bere azken urteotako lanik aipagarriena, ordea, 1997an Aukeran taldearen sortzaileetako bat izan zenetik egindako egitasmo berritzailea da. Izan ere, euskal dantza herrikoiak berrirakurri eta berrasmatu ditu, arrakasta handiz, talde horrek, eta Edu Muruamendiaraz arduratzen da, dantzatzeaz gain, taldea zuzentzeaz eta koreografiak sortzeaz. Taldeak eskaini zuen lehenengo lana *Aukeran* izenekoa izan zen, 1997an. Hurrengo hiru urtean, beste lau koreografia sortu eta aurkeztu dituzte: *Akilimarro* (1998), *Errenkan* (1999), *Zirga Ezean* eta *Argia Ilunpean* (2000).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256481
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 154573
* Lur: 04320/eu\_m\_3651/m3651

 |

* Wd Datuak: Q12256481