recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ollokiko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Esteribarko Olloki lekuan Erdi Aroko jauregi bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Jauregia Esteribarko eta Nafarroako historian toki nabarmena duen Olloki familiako kide izan zen. 1500. urte inguruan Joanes Ollokikoarena zen, San Frantzisko Xabierkoaren izeba Margarita Jasorekin ezkondua. Juan semea Baxenabarrera joan zen Joanes III.a Nafarroakoarekin, eta Frantzisko I.aren landa-maisu izatera iritsi zen. Errepresalian, jauregia konfiskatzeko agindua eman zen, eta Margarita andreak indargabetu egin zuen. XIII. mendetik Lehen Karlistaldiara arte defendatu zituzten pribilegioak. 1512-1530ean aipatu zen familia horrek, agaramondar familia gisa, 1512an Nafarroako Erresuma berreskuratzeko ahaleginean izan zuen inplikazioa eta horren ondorioz jasan zituzten errepresaliak.

Gaur egun, jabetza partikularrekoa da, zaharberritua eta 200 pertsona inguruko ekitaldiak egiteko egokitua.

Erreferentziak
--------------

* «Esteribar | Olloki» *esteribar.org* (Noiz kontsultatua: 2021-10-05).

Ikus, gainera
-------------

* Olloki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52866875
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-280

 |

* Wd Datuak: Q52866875
**Teofano** **Skleraina** (grezieraz: Θεοφανώ Σκλήραινα) edo **Teofania Germaniako Erromatar Inperio Santukoa** (955, Bizantziar Inperioa ~ Nimega, 991ko ekainaren 15a), Oton II.aren emazte bihurtutako bizantziar printzesa izan zen eta Oton hiltzean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriza zazpi urtez, eta gainera, Erdi Aroko subirano garrantzitsuenetakoa da.

Otonekin zazpi urtez izan zen enperatriz, baina hura ustekabean hiltzean, 985eko maiatzean, Frankfurten esleitu zitzaion behin betiko Inperio Santuaren erregeordetza. Aldi berean Bizantziar Inperioan, Teofanoren anaiak zeuden boterean, eta Erdi Aroko bi europar inperio handiak familia bereko kideek gobernatu zituzten berez tarte batez.

990. urteko apirilaren 1eko dokumentu batean, bizantziar ohiturari jarraituz, *imperator* gisa berretsi zen bere kargua, gizonezkoen generoan definituz bere botere autokrata, formula honekin: *Theofanius gratia divina imperator augustus*. Germaniako Erromatar Inperio Santuan ez zen batere ohikoa hau, non enperatrize-titulua ohorezkoa baitzen, baina bizantziarren kasuan, Irene Atenaskoa eta Teodora izanak ziren agintari nagusiak. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q464081
* Commonscat Multimedia: Theophanu, Holy Roman Empress

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 201926487
* CANTIC: a11186847
* GND: 1089160720
* LCCN: n82094087
* NLA: 61544151
* SUDOC: 030824370
* BIBSYS: 90680858
* UB: a1259446
* BPN: 56005753

 |

* Wd Datuak: Q464081
* Commonscat Multimedia: Theophanu, Holy Roman Empress
**Ollokiegi** edo **Olloki** (lehen: *Olloqui*) Euskal Herriko Gipuzkoako tren geraleku zahar bat da, Andoain udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

1901eko otsailaren 8an, Francisco Hornaetxek errege agindua jaso zuen gobernuak baimendu ziezaion burdinbidearen emakida. Hornaetxek kontzesio hau *Sociedad Anónima Leizarán* (kapital bizkaitarrekoa) enpresari pasa zion 1902ko martxoaren 24ean. Andoain-Plazaola tartearen behin betiko kontzesioa enpresa horrek lortu zuen urte bereko irailaren 19an, 22,006 kilometrotako luze eta 1 metro zabal zen burdinbidearekin.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geraleku hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geralekua Iruña—Donostia burdinbidearen 66,1 kilometro-puntuan zegoen, 244 metroko altueran, Beiñes eta Andoain geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geralekua
---------

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Nafarroako Entzikolpedia Handia | PLAZAOLA.*  (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geralekuko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Andoain
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103493771

 |

* Wd Datuak: Q103493771

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Beiñes | **Ollokiegi** | Andoain |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**Ozenki abesbatza**k 1994. urtean hasi zuen bere ibilbidea, Ereñotzun, Imanol Kamioren zuzendaritzapean. Ikasle eta auzotar gutxi batzuekin sortu zen arren, inguruko herrietako kantu-zaleak gerturatzen hasi zitzaizkien beraiekin abestera. Beraz, hasierako koru txikia, nabarmen handitzen joan da urtez urte. Hala ere, beti mantendu izan dituzte hankak lurrean, abesbatza herrikoi baten helburuak ahaztu gabe: taldea eta lagun artea.

1994an hasi zen abesbatza festa, ekitaldi eta egun berezietako agendak betez ibili da urte hauetan guztietan. Kontzertu gehienak herri inguruan eskaini arren, kanpoko herrietara ere bidaiatu izan du Ozenkik. Eta beste abesbatza edota musika-talde batzuekin batera ere kantatu izan du (Kantuz abesbatza, Getariako abesbatza, Hernaniko musika-banda, etab.).

Bestalde, ahotsarekin batera hainbat musika-tresna ere baliatzen ditu Ozenkik bere kontzertuetan (eskusoinua, gitarra, tronpeta, pianoa, organoa, teklatua edota bateria), Imanol Kamioren ukitu pertsonal hori agerian utziz.

Ibilbidea
---------

Asko dira 1994an sortu zenetik girotu dituen ikuskizunak, baina modu berezian gogoratzen dituzte ozenkitarrek ondoko emanaldi hauek:

* 1998 urtean Anoetako estadioan "Bai Euskarari" kanpaina barruan antolatutako jaialdia.
* Oreretako Eguberriko Kantu lehiaketa, 1999 eta 2000ko Gabonetan.
* 2000 urtean Lluis Companys eta 1936an ihes egindakoen omenaldia, Irun Hendaian.
* 2010 urteko San Sebastian eguna Egiako Ur-zaleak elkarteko danborradarekin.
* 2010 urtean ACT arraun ligako irekiera ekitaldia. Bertan aurkeztu zuten ACT ligako ereserkia Kursaaleko aretoan, Hernaniko Kantuz eta Goizuetako Umore Ona abesbatzek lagunduta. Hurrengo bi urtetan ere kantatu zuten arraun ligako irekiera ekitaldian, 2011n Santanderreko Palacio de Festivales-en eta 2013an berriro Kursaalen.
* 2014 urteko maiatzaren hasieran abesbatzaren 20. urteurrena ospatzeko kontzertua, Getariko musika-banda eta Zikuñagako Ama danborradaren laguntzarekin.
* 2019 urtean Ereñotzu auzoko San Antonio Jaien eta Hernaniko San Juan Jaien hasiera, abesbatzaren 25. urteurrenean.

Bestalde, Ozenki abesbatzak urtero eskaintzen du Gabonetako kontzertua Hernaniko musika bandarekin batera. Urtero parte hartzen du, baita ere, Tolarea Sagardo Naturalaren kofradiak udaberri hasieran egin ohi duen ospakizunean eta San Joan jaiak iragartzen hasten diren *Auroretan*.

*Aurorak* gazteleraz abesten diren eliz kantak dira, diana modura abesten direnak. Baina Ozenki eta Umore Ona abesbatzen Aurorek badute berezitasun bat: ez dira eliz kantak eta ez dira gazteleraz abesten. Euskaraz eta hainbat musika-tresnaren laguntzaz abesten dira kalez kale, eta arrakasta handiko ikuskizun bilakatu dira Hernanin.

Erreferentziak
--------------

* Uria L. eta Kamio I. (2014) *Ozenkiren 20. urteurrena*. Hernaniko XXI. urtekaria 2014, 38-46 orrialdeak.

Kanpo estekak
-------------

* Ozenki abesbatza Youtuben
* Ozenki abesbatzak 25 urte

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30348063

 |

* Wd Datuak: Q30348063
*Artikulu hau Enontekiöko herrixkari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Palojärvi (argipena)».*
**Palojärvi** (iparraldeko Samieraz: *Bálojávri*), Finlandiako Enontekiö udalerria osatzen duten herrixketako bat da, Norvegiako mugatik 12 km-tara. Bertako konifera-basoak oso ezagunak dira eta herrixka dagoen Palojärvi aintziraren ingurune naturala marrazten dute.

Antti Juhaninpoika eta Antti Antinpoika Karisto izan ziren XVII. mende bukaeran bertan gelditu ziren lehen biztanle egonkorrak; antzinean, samitarrak lurralde hauetan bizi ziren, baina elur-orein eta ehiza baldintzatuek nomadak bilakatu zituzten, bertan gizarte egonkor bat sortzeko ezgai. Gaur egun, samitarren arbasoek utzitako ondarea dago herrixkan; hala nola, herrixkako diru-sarrera nagusienak elur-orein abeltzaintzatik irabazitakoak izaten jarraitzen dute.

Laponiako Gerran, **Palojärvi** suntsitua izan ez zen herrixka bakarrenetarikoa izan zen. Izan ere, alemaniarrek Näkkäläko bidea hartu zuten Norvegiarantz eta herrixka, suntsitua izatetik libratu egin zen. Honi esker, antzinako hainbat etxebizitza oraindik zutik gelditzen dira bertan.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Enontekiö
* Palojärvi aintzira
 | * Pöyrisjärvi EB
* Tarvantovaara EB
 |

Kanpo estekak
-------------

* Palojärviri buruzko informazioa[*Betiko hautsitako esteka*] **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1987087

 |

* Wd Datuak: Q1987087


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Enontekiöko herrixkak** |  |
| Hettako elizaHettako elizaEnontekiöko aireportuaEnontekiöko aireportua**Hetta** • Jatuni • **Kaaresuvanto** • Kelottijärvi • Ketomella**Kilpisjärvi** • Kultima • **Kuttanen** • **Leppäjärvi** • LuspaMarkkina • Maunu • Muotkajärvi • Näkkälä • Nartteli • **Nunnanen**Palojärvi • **Palojoensuu** • **Peltovuoma** • Raittijärvi • RopinsalmiSaivomuotka • Sonkamuotka • Vähäniva • **Vuontisjärvi** • Yli-Kyrö |
**Teoria biosintetikoa** edo **teoria kimiosintetikoa**, **biziaren sorrera fisiko-kimikoaren teoria** ere deitua, lehen organismo biziak elementu abiotikoetatik abiatuta, atmosfera primitiboaren baldintzei esker sortu zirela dioena da.

Teoria Aleksandr Oparinek eta John Burdon Sanderson Haldanek proposatu zuten 1924an, berezko sorkuntzaren teoriaren aurka eginez. Charles Darwin eta Friedrich Engelsen proposamenetan oinarritzen da.

Tesia
-----

Big Bangaren teoria jarraituz, Lurra duela 5.000 milioi urte sortu zen, eguzki-sistemako gainontzeko planetekin batera. Baina duela 4.500 milioi urte gutxituko zuen Lurrak bere aktibitate bolkanikoa, hozten hasiz.

Oxigenoa, metanoa, amoniakoa eta hidrogenoa (atmosfera primitiboari izaera murriztailea ematen ziona) bezalako molekulen kontzentrazio eta konbinaketa handiaren ondorioz, masa molekular handiko konposatu organikoak sortu ziren. Eguzki erradiazioaren energia, atmosferako aktibitate elektrikoa, bertan etengabeko ekaitzak sortuz, eta sumendiak bezalako bero iturriak prozesu honetako katalizatzaile izan ziren.

Emaitza bezala, konposatu horiek ozeanoetan disolbatuta jatorrizko salda sorrarazi zuten, nondik lehen bizi motak sortuko ziren.

Koazerbatu eraketa
------------------

Miller-Urey esperimentuaren arabera, elementu sinpleen eraketa frogatuko zen jatorrizko atmosferaren baldintzetan (sufrez, ur lurrunez eta beste gas batzuez osatua). Teoriarekin jarraituz, litekeena de elementu horiek (N2, CO2 eta NH3 elkartu izana eta kate kimikoak eratzea, denborarekin proteinen adibide bihurtuko zirenak, eta, beranduago, azido nukleikozko molekula. Ozono geruzarik ez zegoenez, litekeena da zelula horiek sortu eta deuseztea etengabe zuzeneko eguzki erradiazioaren ondorioz.

Milioika urteren ondoren, zelula horiek sistema organiko konplexuagoetara eboluzionatuko zuten, ugaltzea ahalbidetuko ziena. Banaketa honen ondorengo une batean bi zelulak egitura bakar batean elkartuko ziren, hala, organismo bakar bihurtuko zuten mintz bat hartuz. Beranduago, "koazerbatu tanta" hauek elikadura eguzki energiatik lortuko zuten, fotosintesi prozesua eginez eta atmosferara oxigeno garbia bidaliz, horrek, emaitza bezala, ozono geruzaren sorrera emango zuelarik.

Lurrean, orduan substantzia sinpleetan aberatsa zen eta oxigeno askerik ez zuen salda primitibo bat existituko zen.

Kronologia
----------

### Lehen etapa

* Substantzia sinpleen eraketa:
	+ Karbono hidratoak
	+ Aminoazidoak
	+ Base hidrogenatuak
	+ Gantz azidoak

### Bigarren etapa

* Substantzia organiko konplexuen eraketa:
	+ Polisakaridoak
	+ Proteinak
	+ Azidoak
	+ Lipidoak

### Hirugarren etapa

* Guztiak poltsa baten bezala daude:
* Lehen bizi moten agerpena (koazerbatuak)
	+ Proteinak
	+ Karbono hidratoak
	+ Lipidoak
	+ Azidoak
	+ Azido nukleikoak

Ikus, gainera
-------------

* Biziaren jatorria
* Miller-Urey esperimentua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5396666

 |

* Wd Datuak: Q5396666
***Zdravljica*** Esloveniako ereserki nazionala da. France Preserenen *Zdravljica* poesiaren zazpigarren ahapaldia da.

Esloveniako Zdravljica hitzak "brindis bat" esan nahi du. 1844an idatzi zen eta Esloveniako nazio ereserkia izan da 1989ko irailaren 27az geroztik. Ezagunena bere zazpigarren ahapaldia da, Stanko Premrlek musika konposizioarekin. Formari dagokionez, poema "Carmina figurata" bat da, ahapaldi bakoitza ardo-kopa baten antzekoa baita.

Eslovenierako letra
-------------------

Žive naj vsi narodi  

ki hrepene dočakat’ dan,  

da koder sonce hodi,  

prepir iz sveta bo pregnan,  

da rojak  

prost bo vsak,  

ne vrag, le sosed bo mejak!

Letra euskaraz
--------------

Ekialdetik mendebaldera   

gorroto bakar bat ere   

zutik gera ez dadin  

nahi duten nazioei agur;   

gizateria   

aske bizi dadin   

eta mugak   

elkartzeko eta auzo on izan daitezen.

Knapo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q169215
* Commonscat Multimedia: National anthem of Slovenia

---

 |

* Wd Datuak: Q169215
* Commonscat Multimedia: National anthem of Slovenia
Teos, bere sarkofagoaren estalkia, Louvreko Museoa.
**Irimaatenra Dyedhor** edo **Teos** (izen greziarra), Egiptoko XXX. dinastiako bigarren faraoia izan zen, K.a. 361 eta K.a. 359 bitartean gobernatu zuena.

Manetonek Teos deitzen du, Sexto Julio Afrikano, Eusebio Zesareakoa eta Jurgi Sintzeloren bertsioen arabera, bi urteko erregealdia izan zuela aipatuz. Kronika Demotikoan, **Dyeho** bezala aipatzen da.

Nektanebo I.aren seme eta oinordekoa izan zen, eta, lehen bi urteetan, ziuraski, bere aitarekin elkargobernaria izango zen.

Tyahapimu, Teosen anaia eta elkargobernaria. New Yorkeko Museo Metropoliarra.
Dyedhorrek, jada bere erregealdia hasi aurretik, Espartako Agesilao II.a erregearekin eta Atenasekin aliantza politika bat abiarazten du. Atenas eta Espartari laguntzen die barne lehietan murgilduta dagoen Persiar Inperioaren aurka.

Bere aita Nektanebo I.a hil eta gero boterea hartu ondoren, Palestina eta Siria konkistatzea erabakitzen du, persiar boterearen gainbehera probestuz. Kanpaina, burubelarri prestatu zen, herrialdeko tenpluetako metal preziatuak konfiskatuz eta Saiseko apaizei pribilegioak kenduz ordaindu zituen greziar mertzenarioak errekrutatuz. Egiptoren historian lehen aldiz, mertzenarioei ordaintzeko txanpona txanpontzen da.

Dyedhorrek du aginte nagusia, Agesilao II.a Espartakoak greziar mertzenarioak eta Kabrias estrategak atenastar flota zuzentzen dituzten bitartean. Armada honek, K.a. 360an, ia erresistentziarik topatu gabe aurrera egin ahal izan zuen, Fenizia konkistatuz.

Egiptotik kanpo zegoenean, Dyedhor traizio baten biktima izan zen, bere anaia Tyahapimuk kontra egin zion, elkargobernari izendatua izan zena, faraoi bezala, bere seme propioa, Nektanebo II.a izendatuz. Matxinadaren arrazoia, Saiseko apaizen nahigabe logikoa zen, baina susma daiteke Artaxerxes II.a persiar erregeak Tyahapimuri eta Nektanebo II.ari dirua eskaini izana.

Kabriasek eta atenastar gerra itsas armadak, faraoiarekiko leial jarraitzen zuten, baina Agesilao Nektaneborekin elkartu zen, armada usurpatzailearekin egon zen, eta Dyedhorrek Artaxerxes II.aren gortera ihes egin behar izan zuen. Han ostatua ematen diote, Artaxerxesek, Egipto birkonkistatzeko, faraoi izandako bat oso baliagarri izango zitzaiola uste baitzuen.

Artaxerxes II.a K.a. 358an hil zen, eta persiarrek Egipto eraso zute hurrengo aldia K.a. 351n izan zen. Ordurako, Teos, ziuraski, hilda egongo zen.

Bere garaiko eraikuntza eta testigutzak
---------------------------------------

* Kapera bat Karnakeko Khonsu jainkoaren tenpluko iparraldeko harresian.
* Karnakeko Khonsuren tenpluaren zaharberritzearen idazkun bat
* Idazkun bat Turako harrobietan
* Erliebeen txatalak Qantir eta Atribisen.
* Idazkun txatalak Tanisen.
* Naos txatal bat, Menfiseko pitxer bat eta txanponak
	+ Kronika Demotikoan aipatua.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Nektanebo I.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXX. dinastia | Ondorengoa**Nektanebo II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Teos (faraoia)*** Aldatu lotura Wikidatan |
**The Rainforest Site** (Oihanaren Webgunea) Ameriketako Estatu Batuetako ongintzako webgunea da. Publizitatearen eta salmenten bidez jasotzen duen dirua Ekuador, Mexiko, Peru, Paraguaiko oihanetan lurrak erosteko edo babesteko kanpainak bultzatzeko erabiltzen du. Erositako lurrak ez dira basogabetze. Webguneak sortutako dirua elkarte desberdinei eman die: The Nature Conservancy, The Rainforest Conservation Fund, The World Parks Endowment eta The friends of Calakmul.

Historia
--------

Webgunea John Breenk 1999an sortu zuen. Breen Indianako programatzailea da. Ondoren GreaterGoodek erosi zuen eta, 2001ko maiatzean CharityUSA.com webguneak erosi zuen multzo osoa.

Funtzionamendua
---------------

Eguneroko erabiltzaile bakoitzak botoi batean klikatu behar du. Horrek, automatikoki, doako emaitza aktibatzen du. Halaber, banner desberdinak dituen publizitate orri bat irekitzen da. Emaitza bakoitzak 0,3 metro (0,4 ft) lurra erosteko balio du.

Antzeko webguneak
-----------------

* The Hunger Site
* The Breast Cancer Site
* The Literacy Site
* The Animal Rescue Site
* The Greater Good
* The Diabetes Site
* The Autism Site
* The Alzheimer's Site
* The Veterans Site

Ongintzako beste webguneak:

* FreeRice
* Poverty.com

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Helbidea
--------

* The Rainforest webgunea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2413701

 |

* Wd Datuak: Q2413701
**The Center** (txinera sinplifikatuz: 中環中心, Txinako Herri Errepublikako Hong Kong hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 73 solairu dauzka eta 346 metroko altuera. Etxe orratza altzairuzko egitura duen Hong Kongeko dorre bakarretakoa da eta hiriaren Erdialde eta Mendebaldeko barrutiaren Queen's Road Centralen dago.

Eraikina 1995. urtean hasi ziren eraikitzen eta lanak 1998. urtean amaitu. Dennis Lau & Ng Chun Man Architects & Engineers (HK) Ltd. arkitekto taldeak diseinatu zuen.

Orokorra
--------

Erdialdea nabarmena da; izan ere, ehunka neonezko argi jartzen dira eraikinaren goiko alderantz, gero eta maiztasun handiagoko barra gisa, eta horiek poliki-poliki mugitzen dira espektroko koloreetan zehar gauez. Gabonetako denboraldian, eraikinaren neonak festa-arrazoi bati jarraitzen dio, eta Gabonetako zuhaitz baten antzekoa da.

Eraikinaren ingelesezko izenak Estatu Batuetako "The Center" ortografia erabiltzen du, nahiz eta Hong Kongen antzeko izenak dituzten eraikin gehienek "Centre" ortografia erabiltzen duten ingelesezko Hong Kongen jatorri britainiarren ondorioz. Eraikinaren izen txinatarraren zuzeneko itzulpena "Centro Central" edo "centro de Central" da, nahiz eta eraikina Central eta Sheung Wan (Wing Kut kalea) kaleetatik hurbil dagoen.

Eraikina Lurren Garapenerako Korporazioaren proiektua zen, eraikin eta errei zahar asko eraitsi behar baitziren. Zentroko instalazioak irregularrak dira; izan ere, Queen 's Road Central, Jubilee Street, Des Voeux Road Central eta Gilman' s Bazaar zentroen barruko inguruko loteak birmoldatu egin ziren. Hainbat errei eta kale moztu ziren, Gilman Street, Wing On Street, Tung Man Street, Hing Lung Street eta Tit Hong Lane barne.

Igogailu-sistema nabarmena da; eraikineko goiko solairuetara iritsi nahi duten erabiltzaileek igogailu-aldaketa batzuk egin behar dituzte hori egin aurretik. Igogailu multzo bat beheko solairutik seigarren solairuraino joateko; bigarren igogailu multzo bat seigarren solairutik 42. solairuraino, eta gero beste multzo bat goiko solairuetara.

Gainera, proiektuaren zenbait egitura historiko eraitsi ziren. Wing On Street-en (Cloth Alley ere esaten zaio) kokatutako oihal-denda asko Mendebaldeko Merkatura lekualdatu ziren; Eu Yan Sang, berriz, medikuntza tradizionaleko denda txinar bat, Stag eraikinetik gertu lekualdatu zen negozioekin jarraitzeko.

2017ko azaroan iragarri zen zentroa HK $40,2 mila milioiko salmentan saldu zela, eta horrek munduko higiezinen transakziorik garestiena bihurtzen du eraikin bakarrerako. Jakinarazi zen Li Ka-shing-eko CK Asset Holdings-ek eraikina saldu ziola CHMT Peaceful Development Asia Limited izeneko Birjina Uharte Britainiarren konpainia bati, eta uste da Txina National Petroleum Corporation estatukoak zuzentzen duela.

Ikus, gainera
-------------

* Txinako eraikinik garaienen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Dorrearen fitxa skyscraperpage.com webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q130478
* Commonscat Multimedia: The Center, Hong Kong

---

 |

* Wd Datuak: Q130478
* Commonscat Multimedia: The Center, Hong Kong
*Artikulu hau dantzariari buruzkoa da; borrokalariari buruzkoa beste hau da: «Olga Smirnova (borrokalaria)».*

  

**Olga Smirnova** (San Petersburgo, Errusia, 1991ko azaroaren 6a) errusiar balet dantzaria da. Europa osoko agertokietan aritu da, baita Txinan eta Japonian ere.

2022ko martxoaren 16an, Errusiak Ukrainan sartu ondoren, Bolshóik Baleta utzi egin zuen gerraren aurka egoteagatik eta Amsterdameko Balet Nationalak berehala kontratatu zuen.

Biografia
---------

### Hezkuntza

San Petersburgon jaioa, Smirnova baletarekin loturarik ez duen familia batekoa da. Haren amak Vagànova akademian eman zuen izena, eta Lyudmila Kovalevaren agindupean ikasi zuen. 

Akademiak Europan eta Japonian egindako biretan parte hartu zuen. 2011. urtean, Vagànova Akademiako ikaslea zen bitartean, Londresko Coliseora joan zen Galina Ulanova dantzaren historiako dantzari handienetako bat gogoratzeko. Geroago, Daniel Auber konpositore frantsesaren Grand Pas Classique dantzatu zuen (V. Gsovskyk koreografiatua) Pekinen.

### Dantzari ibilbidea

Olga Smirnova
Graduatu ondoren, Bolshoi Balletak zuzenean dantzari bakarlari gisa kontratatu zuen. Handik gutxira, 2013. urtean, lehen bakarlaria izan zen, eta dantzari nagusia 2016. urtean. 2018ra arte, Olga Smirnovak Marina Kondratievaren tutoretzapean egin zuen lan, eta, ondoren, Maria Allashen agindupean.

2022ko martxoan utzi zuen Bolshoi Balleta. Errusia Ukrainaren inbasioaren ondorioz uztea erabaki zuela azaldu zuen. Haren aitona ukrainarra zen. Neerlandeko Balet Nazionalak hartu eta kontratatu zuen zuzenean.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Steven McRae (en)-rekin batera, Balet Errealeko Urteko Dantzariaren saria jaso zuen nazioartean, Positano Léonide Massine sari-banaketan.
* 2016. urtean, Dance Open Grand Prix-a lortu zuen Semyon Chudinerekin, Dance Open Ballet Festivalen, San Petersburgon, 2016an.
* Italiako Dantza aldizkariak aukeratu zuen 2018an urteko dantzari onena izateagatik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Marshall, Alex.  (2022-03-16). «A Russian Ballet Star, Opposed to the Ukraine War, Quits the Bolshoi»  *The New York Times* ISSN 0362-4331..
2. ↑    25 March 2013.
3. 1 2    *Olga Smirnova, Leading Soloist.*  Bolshoi.
4. ↑   «Olga Smirnova Official Site» *Olga Smirnova Official Site* 22 March 2021.
5. ↑   «Prima ballerina Bolsjojballet overgestapt naar Nationale Ballet in Amsterdam» *nos.nl*.
6. ↑   **(Ingelesez)** Gramilano.  (2014-09-07). *Pos­it­ano Premia la Danza Léonide Massine winners 2014.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
7. ↑   «Journal de Russie – Dégel d’avril» *Danses avec la plume - L'actualité de la danse* (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
8. ↑    *Bolshoi Ballet.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16234192
* Commonscat Multimedia: Olga Smirnova (dancer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 675144783210254589414
* ISNI: 0000 0004 5785 922X
* BNF: 16996279p (data)

 |

* Wd Datuak: Q16234192
* Commonscat Multimedia: Olga Smirnova (dancer)
{\displaystyle {\displaystyle y={\text{e}}^{x}}} funtzio esponentziala (marra gorri jarraitua) eta Taylorren polinomio baten bidez haren hurbilketa koordenatuen jatorriaren inguruan (lerro berde etena).
Kalkulu diferentzialean, **Taylorren teoremak** bere izena Brook Taylor matematikari britainiarrarengandik jasotzen du, 1712an orokortu izan baitzuen aurretik James Gregory-k 1671.ean aurkitu zuen hura. Teorema honek funtzio baten hurbilketa polinomikoak lortzea ahalbidetzen du funtzioa deribagarria den puntu jakin bateko ingurune batean. Gainera, teoremak estimazio horren bidez lortutako errorea mugatzeko aukera ematen du.

Aldagai baten kasua
-------------------

### Teoremaren enuntziatua

**Taylorren teorema**

Izan bedi {\displaystyle k\in N} eta {\displaystyle f:R\rightarrow R} una funtzio deribagarria {\displaystyle k} aldiz {\displaystyle a\in R} puntuan. Orduan, existituko da {\displaystyle h\_{k}:R\rightarrow R} non:

{\displaystyle f(x)=f(a)+f'(a)(x-a)+{\frac {f''(a)}{2!}}(x-a)^{2}+\cdots +{\frac {f^{(k)}(a)}{k!}}(x-a)^{k}+h\_{k}(x)(x-a)^{k}}

{\displaystyle \quad \lim \_{x\to a}h\_{k}(x)=0} izanik. Hau **gainontzekoaren Peano forma** deritzo.

Taylorren teoreman agertzen den polinomioa:

{\displaystyle P\_{k}(x)=f(a)+f'(a)(x-a)+{\frac {f''(a)}{2!}}(x-a)^{2}+\cdots +{\frac {f^{(k)}(a)}{k!}}(x-a)^{k},}

{\displaystyle a} puntuan {\displaystyle f} funtzioaren {\displaystyle k} ordenako Taylor polinomioa esaten zaio.

**Taylorren Hondarra**

{\displaystyle R\_{n},\_{a}(x)=f(x)-P\_{n},\_{a}(x)}

Non bere limitea 0 izango den eta {\displaystyle (x-a)^{n}}baino azkarragoa izango den.

{\displaystyle \quad \lim \_{x\to a}R\_{n},\_{a}(x)/(x-a)^{n}=0}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137206
* **Identifikadoreak**
* GND: 4184549-3

 |

* Wd Datuak: Q1137206
**Sébastien Dockier**, (Bonheiden, Belgika, 1989ko abenduaren 28a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2016 | Rio de Janeiro Brasil Brasil | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sebastien Dockier» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sebastien Dockier» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16228570

 |

* Wd Datuak: Q16228570
**The Undertones** 1974an Ipar Irlandako Derry hirian sortutako rock taldea da. 1975etik 1983ra Feargal Sharkey (ahotsa), John O 'Neill (gitarra erritmikoa, ahotsa), Damian O' Neill (gitarra nagusia, ahotsa), Michael Bradley (baxua, ahotsa) eta Billy Doherty (bateria) izan ziren The Undertones taldeko kideak. The Undertonesen hasierako soinuaren zati handi bat punk rockean eta new wavean inspiratu zen. The Undertones taldeak rock, glam rock eta post-punk elementuak ere sartu zituen 1979tik aurrerako bere musikan. Soula eta Motown bere azken albumaren eragin gisa aipa daitezke. 1978tik 1983ra, The Undertones taldeak hamahiru single eta estudioko lau disko kaleratu zituen, Sharkeyk 1983ko maiatzean taldea uzteko asmoa iragarri aurretik, hausturaren arrazoia bezala musika ezberdintasunak aipatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1501348
* Commonscat Multimedia: The Undertones

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132135152
* ISNI: 0000 0001 0661 8045
* BNF: 139072293 (data)
* GND: 10276559-5
* LCCN: n92102029
* NKC: xx0058412
* SUDOC: 16177671X
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: the-undertones

 |

* Wd Datuak: Q1501348
* Commonscat Multimedia: The Undertones
**Taylor konderria** (ingelesez: *Taylor County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bedford da. 2010eko zentsuaren arabera 6.317 biztanle zituen, Taylor kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Taylor konderriak 1.384,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,13 ura dira. Beste 1.377,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 4,56 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.317 pertsonetatik 6.236 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 364 dira. 12 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 43 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176068
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131355281
* LCCN: n81022706
* NARA: 10039085
* **Lekuak**
* OSM: 1789350
* TGN: 2000647

 |

* Wd Datuak: Q176068
* Commonscat Multimedia: Taylor County, Iowa
**Taylor Schilling** (Boston, Massachusetts, AEB, 1984ko uztailaren 27a) estatubatuar aktorea da, ezaguna da *Orange Is the New Black* telesailean Piper Chapman presoa antzezteagatik, zeinagatik 2013an komedia eta musikalen arloko Satelite Saria jaso zuen aktore onenaren izenpean. Horretaz gain, bi alditan izendatua izan zen Urrezko Globo Sarira. Bestalde, ezaguna egin da ere *The Lucky One* pelikula erromantikoan Zac Efronekin batera egiten duen paperarengatik.

Lehen urteak
------------

Schilling Bostonen jaio zen, Patricia Millerren, Massachusettseko Institutu Teknologikoko administratiboaren eta Robert J. Schillingen, Bristoleko konderriko fiskal ohiaren alaba izanik. Neba gazteago bat dauka Sam deiturikoa. West Roxbury eta Waylanden hazi zen, bere denbora hauetan tarteka pasatzen zuelarik, bere nerabezaroan jazoriko gurasoen dibortzioa zela medio. Bere nerabezaroan zehar NBCeko *ER* telesailaren jarraitzaile sutsua izan eta bere institutuko antzerki programan sartu zen *Fiddler on the Roof*en antzerki produkzioan agertu zelarik.

2002an Waylandeko institutuan graduatu ondoren, Fordhameko Unibertsitateko Lincoln Center campusean sartu zen, non produkzio ezberdinetan parte hartzen jarraitu zuen arteko lizentziatura 2006an lortu zuen arte. Honen ondoren, New Yorkeko Unibertsitatean gradu ondoko ikastaro bat egiten hasi zen bere antzezte ikasketekin jarraitzeko, baina bigarren urtearen ondoren, hau alde batera uztea erabaki zuen, hala, audizioak egiten hasteko. Pelikuletako paperen bila zebilelarik ume zaintzaile gisa lan egin zuen. Gaur egun, Manhattanen bizi da.

Filmografia
-----------

| Urtea | Filma | Pertsonaia | Oharra(k) |
| --- | --- | --- | --- |
| 2007 | *Dark Matter* | Jackie |  |
| 2011 | *Atlas Shrugged: Part I* | Dagny Taggart |  |
| 2012 | *The Lucky One* | Beth Green |  |
| 2012 | *Argo* | Christine Mendez |  |
| 2013 | *Stay* | Abbey |  |
| 2015 | *The Overnight* | Emily |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q269843
* Commonscat Multimedia: Taylor Schilling

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 196926535
* ISNI: 0000 0001 3978 4445
* BNE: XX5613466
* BNF: 166572876 (data)
* GND: 1026300940
* LCCN: no2011170227
* SUDOC: 220892539
* BIBSYS: 14039797

 |

* Wd Datuak: Q269843
* Commonscat Multimedia: Taylor Schilling
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Sæmundr jakintsua** edo **Sæmundr fróði** (1056-1133), islandiar olerkari bat izan zen.

Apaiza izan zen eta Parisen (edo agian Frankonian) ikasi zuen. Sigfusen semea zen, eta, beraz, islandiar patronimikoen arabera, **Sæmundur Sigfússon** zen. Oddin eskola bat sortu zuen eta Oddaverjar klaneko partaide izan zen.

Edda poetikoa edo "Edda lehena"ren egiletza ematen zaio, baina, ziur asko, soilik, idazki bilketa bat baino ez zuen egin, eta bere egiletza eztabaidatua da. Hipotesi honek, bere jatorria, 1643an, *Codex Regius*a aurkitu izanean du, uste denez, Brynjólfur Sveinsson gotzainaren eskuetan amaitu zuena, Danimarkako erregearen aurrean aurkeztu zuena, eta hortik *Codex Regius* izena.

Gotzainak, olerki bilduma hau, "Edda lehena" deitu zuen, Snorri Sturlusonek idatzitako "Edda bigarrena" edo Edda prosaikoaren oposizioz.

Gainera, latinez, Norvegiako erregeen historia idatzi zuen, galdu egin den lana, baina ondorengo idazle asko inspiratu zituena, Snorri Sturluson bera kasu.

Islandiar folklorean hainbat aldiz agertzen den pertsonaia ere bada (euskal folklorean Axular agertzen den moduan), normalean deabrua engainatuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aðalsteinsson, Jón Hnefill.  (1994). *Sæmundr Fróði: a medieval master of magic.*  in: *Nordic Yearbook of Folklore*. 117–32 or..
2. ↑   Paasche, Fredrik.  (1956). *Norsk Litteraturhistorie I: Norges og Islands Litteratur.*  (2. argitaraldia) Oslo: Aschehoug, 273–6 or..
3. ↑   Sigurðsson, Gísli.  (1996). *Icelandic National Identity: From Romanticism to Tourism.*  in: *Making Europe in Nordic Contexts*. Turku: NIF Publications, 52 or..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q283943
* Commonscat Multimedia: Sæmundur Fróði

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4210026
* ISNI: 0000 0000 5510 1010
* BNE: XX5444950
* BNF: 12139416w (data)
* GND: 104097825
* LCCN: n97018003
* SUDOC: 029855004
* BIBSYS: 90723110
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q283943
* Commonscat Multimedia: Sæmundur Fróði
Murodō geltokia.
Ibilbidea.
**Tateyama Kurobe mendi ibilbidea** (japonieraz: 立山黒部アルペンルート , *Tateyama Kurobe Arupen Rūto*?)
 Japonian, Toyama prefeturan dagoen ibilbide ezaguna da.

Ibilbidea
---------

Tateyaman hasten da, ondoren Toyaman jarraitu eta Ōmachi (Nagano) hirian bukatzen da. 1971an ireki zen. 37 kilometrotako luzera du baina bertikalean 1.975 metroko desnibela. Hida mendietan barrena doa bidea eta tartean Kurobe urtegia pasatzen da, hau da toki ikusgarrienetako bat, hortik ibilbidearen izena.

Berau osatzeko bost garraiobide publiko erabiltzen dira, funikularra, autobusa, trolebusa, aireko tranbia eta oinez. *Tateyama Kurobe Kankō* (立山黒部貫光) da garraioa kudeatzen duen konpainia. Guztira 5 ordu behar izaten dira bidea osatzeko. Tartean dauden hainbat geltokitan hotelak daude eta inguruko mendiak igotzeko edo trekkingak egiteko abiapuntu egokiak dira.

Ingurumena
----------

Ibilbidea egiterakoan kontu handia izan zuten ingurumena ahalik eta gutxien kaltetzeko. Horretarako bideak hiru tunel ditu eta Japoniako trolebus bakarrak bertan daude, kerik ez isurtzeko.

Iruditegia
----------

* Mitagahara.Mitagahara.
* Kurobe urtegia.Kurobe urtegia.
* Tateyamako hotela.Tateyamako hotela.
* Elurrezko hormak ibilbidean.Elurrezko hormak ibilbidean.
* Kurobeko funikularra.Kurobeko funikularra.
* Trolebusa Tateyamako tunelean..Trolebusa Tateyamako tunelean..

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)****(Japonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6425988
* Commonscat Multimedia: Tateyama Kurobe Alpine Route

---

 |

* Wd Datuak: Q6425988
* Commonscat Multimedia: Tateyama Kurobe Alpine Route
**Takamatsuko gaztelua** (japonieraz: 松山城, *Takamatsu-jō*?)
Japoniako Shikoku uharteko Takamatsu hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

Historia
--------

1575 urtean eraiki zuen Ishikawa leinuak, baina berehala Mōri leinuak hartu zuen. Izan ere, Seto-ko barne itsasoa kontrolatzeko gaztelu egokia zen eta, horregatik, hainbat agintari izan zituen.

1582an, Toyotomi Hideyoshik setiatu zuen. Alde batetik, dikeak erabiliz, ondoko ibaiak gaztelurantz bideratu eta urez bete zuen; bestetik, etengabe sua jaurti zuen. Horrela hartu zuen gaztelua eta 1598 arte haren eskuetan egon zen.

Ondorengo jabeak Hanabusa eta Matsudaira leinuak izan ziren, harik eta Meiji berrezarkuntzarekin batera gaztelua behera bota zen arte. Gaur egun aztarnak eta bi *yagura* (harresiko dorre) baino ez dago.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Matsuyamako hiriaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670725
* Commonscat Multimedia: Takamatsu Castle (Sanuki)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 258232416

 |

* Wd Datuak: Q670725
* Commonscat Multimedia: Takamatsu Castle (Sanuki)
**Zheleznogorsk** (errusieraz: Железного́рск) Errusiako Kursk oblasteko herria da, Kursketik 130 kilometro ipar-mendebaldera dagoena. Biztanleria: 95.049 (2010eko errolda); 95.528 (2002ko errolda); 85.192 (1989ko errolda).

Historia
--------

Zheleznogorsk 1950ean sortu zen arma nuklearrak fabrikatzeko helburu bakarrarekin. Zheleznogorsk etorbide-sare handien hiria da. Garai batean, hiri sekretua zen. Sobietar mapetan, ez zen agertzen. 1992ra arte, bere existentzia ez zen ofizialki baieztatu. Zheleznogorsk oraindik itxita dago, eta bere sarbidea, oraindik ere, oso mugatuta dago.

Administrazio eta udal estatua
------------------------------

Zatiketa administratiboen esparruan, Zheleznogorsk Zheleznogorsk barrutiko administrazio-zentroa da, haren parte ez den arren. Zatiketa administratibo gisa, Zheleznogorsk Oblast garrantzitsua den hiri gisa sartzen da, bereizita, barrutien egoera bera duen administrazio-unitatea. Udal zatiketa gisa, Zheleznogorsk oblast garrantzitsua den hiria Zheleznogorsk Hiri Okrug gisa sartzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia, alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. 156. araua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72536
* Commonscat Multimedia: Zheleznogorsk (Kursk Oblast)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OKATO: 38405000000

 |

* Wd Datuak: Q72536
* Commonscat Multimedia: Zheleznogorsk (Kursk Oblast)
**Tatiane Zaqui Ferreira da Silva** (São Caetano do Sul, Brasil, 1994ko otsailaren 18a) brasildar abeslaria eta dantzaria da.

Bizitza
-------

São Caetano do Sulen jaio zen 1994ko otsailaren 18an, baina Santo Andrén hazi zen. 7 urte zituenean hasi zen abestiak idazten.

Bere musika ibilbidea 2013an hasi zen, *Salve, MC Kauan* abestia Youtuben argitaratu zuenean. 2014an arrakasta lortu zuen Brasilen *Parará Tibum* abestiarekin, 1937ko *Snow White and the Seven Dwarfs* filmeko *Heigh-Ho* abestiaren bertsio sexya. 2016an *Movimento* abestia argitaratu zuen Lexa abeslariarekin elkarlanean.

2019ko irailean, Dadá Boladão eta OIKekin batera, *Surtada* abestia argitarattu zuen.

Diskografia
-----------

### Singleak

| Urtea | Izenburua |
| --- | --- |
| 2014 | *Parará Tibum* |
| 2015 | *Água na Boca* |
| 2016 | *Rebelde e Abusada* |
| *Bumbum Que Balança* |
| 2017 | *Placa no Chão* |
| *Bunda Maluca* (MC Gusttarekin) |
| 2018 | *Esta Noche* |
| *Planos Cancelados* |
| 2019 | *Vem Me Amando* (MC R1ekin) |
| 2019 | *Embrazadinha* |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20048401
* Commonscat Multimedia: Tati Zaqui

---

 |

* Wd Datuak: Q20048401
* Commonscat Multimedia: Tati Zaqui
**Tatiana Aleksandrovna Slovatinskaia** (errusieraz: Татьяна Александровна Словатинская, bielorrusieraz: Таццяна Аляксандраўна Славатинская *Tatsiana Aliaksandraŭna Slavatinskaia*; Vilnius, Errusiar Inperioa, 1879 – Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1957) militante boltxebikea izan zen.

Bizitza
-------

Abeslari eta musikari karrera hastekoa zen, baina gaztetatik, 1898tik, mugimendu iraultzailean hasi zen. 1905ean, Alderdi Boltxebikean sartu zen; batez ere alderdiaren aparatu klandestinoan lan egin zuen, Jelena Stasovarekin batera, batez ere. Alderdiaren buru garrantzitsuenen segurtasun arduraduna izan zen urteetan, batez ere Stalinen segurtasunarena.

1912 urtetik aurrera, Stalinen gertuko laguntzaile izan zen, honek *Zvezda* ("Izarra") astekaria zuzentzen zuen artean. Stalin *Pravda*n idazten hasi zenean ere (1912ko azken hilabeteetan), Slovatinskaia bere laguntzaile zen oraindik. Hain gertuko burkidetza-harremana zuen Stalinekin, ezen 1913ko otsailean, Stalin atxilotua izan zenean, Slovatinskaia berarekin batera zegoela (Stalini deportazioan gehien lagundu zion pertsonetako bat izan zen).

1917an, Alderdi Boltxebikearen Komite Zentralarentzat idazkari bezala egin zuen lan, Jelena Stasovaren ardurapean. Errusiako Gerra Zibila zela, bertan parte hartu zuen. 1921 eta 1937 artean, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren Politburoaren idazkarietako bat izan zen, hain zuzen ere, Kontrol Komisioari zegokion idazkaritzan egin zuen lan. 1957an hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Slovatinskaia, Tatiana, *K17* 2017-11-13. CC0 Domeinu Publikoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47067567

 |

* Wd Datuak: Q47067567
**Panen txirula** haizezko musika-tresna bat da. 

Txirula hauek luzera ezberdinetako tutuak izaten dituzte, errenkadan jarriak. Tutu hauek hainbat materialez eginak egon daitezke: zura, kanabera, metala...

Jotzeko era
-----------

Andeetako Panen txirula edo *zampoña*Zikiratzaileen txilibituarekin joaldia. Musikaria: Juan Mari Beltran.
Txirula hau esku batekin (edo biekin) hartzen da eta goialdeko ertza ezpainen kontra jarririk, haizea botatzen da, zulo bakoitzeko ertzera zuzendua. Hodi bakoitzak bere luzeraren araberako nota ematen du.

Panen txirulak munduan
----------------------

Greziar mitologiako Pan jainkoak asmatu zuela esan ohi da. Neolitoan eta geroagoko kulturetan zabaldu zen, Melanesian eta Hego Ameriketako indiarren artean, batez ere. Europan artzainen musika-tresna izan zen gehienbat, eta hala iraun du Pirinioetan. Ekialde Urrunean tradizio luzea izan du. Mozartek erabili zuen *Txirula Magikoa* operan.

### Euskal Herrian

Gaur egun euskal herri-musikan ez da halako Panen txirularik erabiltzen, baina antzina, XX. mendearen hasierara arte, Pirinio inguruko euskal ahuntzain eta zikiratzaileek ezpelez egindakoak erabili izan dituzte, eta Erronkari bailarako (Nafarroa) herrietan haurrek kanaberazkoak.

Pirinioetako zikiratzaile-txilibitua edo Panen txirula. Londreseko Hornimans Museoan dagoen baten kopia. 2020, Soinuenea. JMBA bildumako 672 zk.Erronkariko haurrentzako kanaberazko Panen txirula. Soinueneako JMBA bildumako 1544 zk. Burgiko Karlos Zabaltzak esandakoan oinarriturik egina.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/7/16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   1947-, Beltrán, Juan Mari.  (1998). *San Telmo Museoko soinu eta hots tresnak.*  Eusko Ikaskuntza ISBN 84-89516-65-0. PMC 431643363. (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).
2. ↑   1947-, Beltrán, Juan Mari,.  (D.L. 1996). *Soinutresnak euskal herri musikan.*  Orain ISBN 84-89077-63-0. PMC 432123308. (Noiz kontsultatua: 2022-01-20).

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q218802
* Commonscat Multimedia: Pan flutes

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX537880
* BNF: 11971210d (data)
* GND: 4044462-4
* LCCN: sh85097479
* NDL: 00577641
* NKC: ph1035380
* AAT: 300042548
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q218802
* Commonscat Multimedia: Pan flutes
**Tatiana Troyanos** (New York, 1938ko irailaren 12a - *ibidem*, 1993ko abuztuaren 21a) estatubatuar mezzo-sopranoa izan zen. Ikasketak New Yorkeko Juilliard Musika Eskolan egin zituen, eta han, Hans Heinzerekin lan egin zuen. 1963an New York City Operan egin zuen debuta, Brittenen *Udako gau bateko ametsa* laneko Hipolita paperean. Bi urtez aritu zen opera horretan kantatzen. Ondoren, Rolf Liebermannek Hanburgoko Operara deitu zuen, eta hamar urtez bertako abeslari nagusietako bat izan zen (1965-1975). Lehenengo lana Preziosilla izan zuen (*Patuaren indarra*), 1965ean. Handik urtebetera, Aix-en-Provenceko Jaialdian egin zuen debuta. 1967an izugarrizko arrakasta izan zuen Montrealeko Operan, Erakusketa Unibertsala zela-eta. Handik urtebetera, Berliozen Margarita papera egin zuen, Marseilleko Operan. 1969an Municheko Operara gonbidatu zuten *Carmen* egitera. Pendereckiren *Louduneko deabruak* lanean parte hartu zuen, Hanburgon (1969). Hiri horretan bertan, beste hainbat lan egin zituen, *Così fan tutte*, *Tannhäuser*, *Aida*, besteak beste. 1969an, Londresko Covent Gardenen egin zuen debuta, eta baita Salzburgoko Jaialdian ere. 1971n, Chicagoko Opera lirikoan eta Washingtonekoan kantatu zuen; 1976an, New Yorkeko Metropolitan Opera Housen; 1977an, Parisko Operan eta Milango La Scalan. Meten berrehun emanaldi eman zituen, 1990eko hamarraldiaren hasiera arte, eta era askotako paperak kantatu zituen: Carmen, Santuzza, Ameris, Eboli, Poppee, Venus, la comtesse Geschwitz (*Lulu*), Orlovsky (*Saguzarra*), Cassandre (*Troiarrak,* 1983), Brangäne (*Tristan eta Isolda*, 1984), Kundry (*Parsifal*), Giulietta (*Hoffmannen ipuinak*, 1987), Dorabella (1990)... Minbiziak jota hil zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2601783
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 46947945
* ISNI: 0000 0001 1060 8683
* BNE: XX849007
* BNF: 13900573q (data)
* GND: 131434632
* LCCN: n84130981
* NKC: mzk2009544468
* CiNii: DA04029445
* SUDOC: 155253875
* BIBSYS: 1004934
* UB: a1058930
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05730/eu\_t\_2007/t2007
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2601783