**Burdinazko Dibisioa** (alemanez: *Eiserne Division*) 1919an sortutako armada bat izan zen, Alemaniako bolondresez osatuta. Burdinazko Dibisioa Baltikoan borrokatu zuen, Alemaniar Inperioa lurrak okupatu eta gero. Hasieran *Reichswehrren* agindupean egon zen, eta 1920n 16.000 gizonez osatuta zegoen gutxi gora behera.

Burdinazko Brigada
------------------

Lehen Mundu Gerra amaitu eta gero, alemaniar 8. armada, boltxebikeengatik ihes egiten zeuden Ekialdeko Baltikoan. Armadaren ihesia babesteko 1918ko azaroaren 29an **Burdinazko Brigada** sortzen da, 600 bolondresez osatuta.

Riga hiriaren babesa, *Baltische Landswehr* (Baltikoko Dukerri Batuaren armada) eta Burdinazko Dibisioaren objektiboa, porrot erraldoia da eta 1919ko urtarrilaren 3an Letoniako Errepublika Sozialista Sobietikoa ezartzen da. Boltxebikeen armada, gehiena Letoniako Errifledun Dibisioaren gizonez osatuta zegoen. Urtarrilaren erdialdean ia Letonia osoa kontrolatzen zuten eta Prusia inbaditzeko planak egiten ari ziren. Hau ez gertatzeko Herritarren Komisarioen Kontseiluak errekrutamendu masiboa agindu zuen.

Hasieran tropa gaizki entrenatuak Libau-n (Liepāja) setiatuta daude, erregairik gabe eta munizio gutxirekin.

Burdinazko Dibisioaren sorkuntza
--------------------------------

Urtarrilaren 16an Kumme koronelak Josef Bischoff jeneralari dibisio propioa sortzeko botereak ematen dizkio. Erabaki honek tropak erretiratzea debekatzen du eta geratzen diren 300 gizonen-taldea "Burdinazko Dibisioaren" izenpean osatzen dute. Laguntza iristean, taktika berriak erabiliz ere, erasoa gelditzea lortzen dute Windau (Venta) ibaiaren alboan, frontea denbora batez egonkortuz. Momentu berdinean, boltxebikeek beste arazoei aurre egin behar diete, frontea ahulduz.

Otsaila hastean 6. Erreserbako armada Kurlandian operazioak hasten ditu. Libauko (Liepāja) agintaritza, Burdinazko Dibisioa, Erreserbako armadak eta Guardia dibisio bat Rüdiger von der Goltz generalaren aginpean gelditzen dira. Martxoaren hasieran Mitaurantz (Jelgava) ofentsiba bat garatzen dute eta Olaine herria okupatzen dute, Lehen Mundu Gerran okupatutako posizio berdina. Maiatzaren 22an Riga errekuperatzen dute *Baltische Landswehren* laguntzarekin. Porrot honengatik Boltxebikeak Letoniatik alde egiten dute.

Hala ere, Dibisioa Andrievs Niedra eta Kārlis Ulmanisen arteko konfliktoan sartuta dago ere; lehenengoak Letonia pro-alemaniar bat nahi du eta bigarrenak Estoniarekin aliatuta dago. Tropek Boltxebikeen aurka beste ofentsiba eratu behar ez zutenez, Ententearen agintaritzaren eta *Reich*-aren baimenarekin, bost batailoi eta hiru artilleria bateria berri Letonian sartu ziren. Wendeneko Guduan jasotako galerak sustainatu ezin izan zituzten eta gainera, bolondres asko boltxebikeak borrokatzeko soilik eman zuten izena, orduan, borrokatzera ezetz esaten. Rigatik alde egin eta gero Burdinazko Dibisioa Olainen ezarri zen berriro.

Konposizioa
-----------

1919ko udan 14.000 gizonera inguru handitu zen. Hiru infanteria erregimentuz eta artilleria erregimentu batez osatuta zegoen, zalditeria eta hornidura zerbitzuak ere bazituzten.

Bolondresek akordio bat sinatu zuten Baltikoko herrialdeetan lurrak orekatzen laguntzen zuten hilabete bakoitzerako eta Letoniako herritartasuna bermatzen laguntzeko. Reicheko mezulariz, soldadu ez profesionalez, abokatuz, langabez eta hainbat jende motaz osatuta zeuden.

Hainbat iheslari eta gizatxar sartu ziren armadan, Alemaniatik alde egiteko baina geihenak kanporatuak izan ziren eta Alemaniara birbidalita. Dibisioaren ideologia nagusienak atzerakoismoa, monarkismoa eta nazionalismoa ziren.

Borrokak bi aldeetatik etengabe egon ziren eta heriotza zibil handia eragin zuten. Presoak sarritan lapurtzen edo hiltzen zituzten. Aurrealdearen atzean gertatutako gertakariak ezin ziren gelditu. Riga hartu eta gero, Burdinazko Dibisioa egindako ankerkeriak atzerrian sentsazioa eragin zuen. Feldendarmeriaren gainkarga kontuan hartuta, benetako epaitegi militar bat ezarri behar izan zen.

Estatu Baltikoen ebakuazioa 1919ko ebakuazioa ofizialki hasi zen arren, Burdinazko Dibisioak jende gehiago errekrutatu egin zuen, eta horretarako, Alemanian errekrutamendu leku klandestinoak ezarri zituzten.

Errusiar Askatasun Armadarako defekzioak
----------------------------------------

Hainbat alemaniarrek Dibisioetatik alde egin zuen Pavel Bermondt-Avalov atamanaren agindupean jartzeko eta boltxebikeak beste fronteetara borrokatzera joateko. Mendebaldeko Errusiako Bolondresen Armada sortu zen eta Lituaniara bidali ziren Rigatik pasatu eta gero; Armada Zuriaren agindupean nominalki jarri ziren.

Burdinazko dibisioan jarraitzen zuten guztiek 1919ko abenduan Memel-en sartu ziren, eta handik Alemaniara

Dibisioaren desegitea
---------------------

Alemanian sartu zirenean dibisioa desegin zen. Alemaniako agintariek amnistia eman zieten Letonian egindako krimenengatik eta Reichswehrrean sartu ziren batzuk; beste batzuk Berlineko fabriketara edo Pomeraniara joan ziren, abeltzain bezala lan egitera.

Kide ospetsuak
--------------

* Heinz Guderian (2. mailako ofiziala 1919ko apiriletik abuztura)
* Rudolf Berthold
* Bruno Loerzer
* Kurt Andersen

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Alemanez)** von der Goltz, Rudiger.  (1920). *Meine Sendung in Finnland und im Baltikum.*  Leipzig: Koehler.

Bibliografia
------------

Alemanez
* Hagen Schulze, *Freikorps eta Republik*, Boppard, 1969
* Josef Bischoff, *Die Lette Front 1919*, Berlin, 1935
* Von der Golz, *Meine Sendung, Finlandian eta Baltikum*, Leipzig, 1920
* Erich Balla, *Landsknecht wurden wir ...*, Berlin, 1932
* Gustav Noske, *Von Kiel eta Kapp*, Berlin

Lituanieraz
* Peniķis jauna, *Latvijas atbrīvošanas kaŗa vēsture* ISBN 9984-19-951-7

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** The Iron Division axishistory.com orrian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q645859

 |

* Wd Datuak: Q645859