recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hauteskunde parlamentarioak Montenegroko Erresuman ospatu ziren 1911ko irailaren 27an.

Aurrekariak
-----------

Montenegroko lehen hauteskunde parlamentarioak izan ziren, Estatua 1910ean Erresuma aldarrikatu ondoren. Nahiz eta Benetako Alderdi Popularra zen herrialdeko erakunde politiko juridiko bakarra, oposizioko Alderdi Popularrako kide debekatu batzuk hautagai independente gisa aurkeztu ziren.

Emaitzak
--------

|  |
| --- |
|  |
| Lazar Tomanović,
Lehen ministro berrautua |

Hauteskundeak Lazar Tomanović lehen ministroa eta Benetako Alderdi Popularrako gobernua berrautatu ziren, Nikolas I.aren gobernuari baldintzarik gabe leial izan zitzaiona.

Ondorioak
---------

Montenegroko Parlamentua urriaren 31n bildu zen berriro. Hala ere, abenduaren 11n Parlamentuko presidentea aukeratu zutenean, Gobernuko hautagaia garaitu zuten, eta gobernuburu izendatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6905187

 |

* Wd Datuak: Q6905187
Categoría:Mujeres
**Amparo Soria Fortuny** (Valentzia, ?) film eta dokumentalen zuzendari eta ekoizle valentziarra da.

Biografia
---------

Valentziako hirian jaioa, Amparo Soria Fortuny izenaz. Valentziako Lluís Vives Bigarren Hezkuntzako Institutuan ikasi zuen, geroago NICen gidoi zinematografikoa eta Madrilgo Erkidegoko Zinematografia eta Ikus-entzunezko Eskolan graduatu zen. Hainbat film labur zuzendu ditu. Lehen film luzea "Estudien Primavera" izan zen.

Urteetan telebistako lana ikus-entzunezko proiektu desberdinekin bateratu zuen. *Quizá Broadway* (2008, La Enana Marrónen estreinatua) film laburrarekin estreinatu zen zuzendaritzan. Ondoren, *Come on Gym* bideoklipa, 2010ean MTVn estreinatua, eta Mata (2012) dokumental faltsua zuzendu zuen. *Estudiar en primavera* (2014) izan zen lehen dokumental film luzea, eta Matadero Madrideko Cinetecan estreinatu zen. Nazioarteko hainbat jaialditan parte hartu du.

Filmografia
-----------

*Quizá Broadway* (2008)

*Come on Gym* (2010)

*La Mata* (2012)

*Estudiar en primavera* (2014)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Amparo Fortuny - Biography» *IMDb*.
2. ↑   «Las mañanas de cuatro» *Cuatro*.
3. ↑   «La sexta noticias» *LaSexta*.
4. 1 2 3 4 5 6    *Entrevista a Amparo Fortuny.*  4 de agosto de 2014.
5. ↑   «VALENCIA | Un documental sobre las protestas estudiantiles de 2012 - Cuando febrero fue primavera» *El Mundo* 19 de enero de 2013.
6. ↑   «Amparo Fortuny - España» *Filmin*.
7. ↑   Andrés Durà, Raquel.  (2015-03-03). «Documental Amparo Fortuny» *LA VANGUARDIA* (Valencia).
8. ↑   «El documental Estudiar en Primavera se preestrena en OCCC y la UV» *LA VANGUARDIA*.
9. ↑   «Quizá Broadway - España» *Fescila*.
10. ↑    [ *ESTUDIAR EN PRIMAVERA*
Amparo Fortuny
Start date
January 30 2014. *] 30 de enero de 2014**.*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90073000

 |

* Wd Datuak: Q90073000

Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en el siglo XX
Categoría:Personas vivas
**Möðruvallabók** eskuizkribu islandiarraren orri bat.
**Möðruvallabók** (**Codex Möðruvallensis** bezala ezaguna ere bai edo **AM 132 fol** eskuizkribu) XIV. mendeko eskuizkribu islandiarra da. Vitelazko pergaminoetan idatzita dago eta zazpi marrazki ditu.

Historia
--------

Eskuizkribuaren jatorria Islandiako iparraldean bilatu behar da. Möðruvallabók izenaren erabilera, bestetik, XIX. mendetik dator; liburuaren jabea izan zen Magnús Björnsson-ek 1628ko maiatzaren 3ko datarekin, toki baten izena idatzi zuen, «í stóru baðstofunni á Möðruvöllum»; toki hori Islandiaren iparraldean dago, Hörgárdalur haranean, Munkaþverá monastegitik eta Eyjafjörður-eko fiordotik gertu, gaur egun Möðruvellir izeneko baserria dagoen tokitan.

XIV. mendean idatzita, saga hauetako asko partzialki gorde badira, bere osotasunean bakarrik *Möðruvallabók* liburuan jasota daude, Erdi Aroko saga islandiarren bilduma handiena eta garai horren literatura islandiarraren iturri nagusia da. 1684an lana Danimarkara heldu zen eta Arnamagnæan Institutuan jasoa izan zen. 1974an, zati danimarkarrak eta islandiarrak bereizita, bilduma Islandiara itzuli zen.

Bilduma
-------

islandiar sagen bilduma bat da, jarraian azaltzen den hurrenkera berean:

* *Njál saga*
* *Egil Skallagrimsonen Saga*
* *Finnboga ramma saga*
* *Kormák saga*
* *Saga de Víga-Glúms saga*
* *Saga Droplaugarsona saga*
* *Ölkofra þáttr*
* *Hallfreðar þáttr vandræðaskálds*
* *Laxdœla saga*
* *Bolla þáttr Bollasonar*
* *Fóstbrœðra saga*

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Jón Helgason, *Handritaspjall*, Mál og Menning, 1958, 59.or.

Bibliografia
------------

* Andrea de Leeuw van Weenen (ed.): *Möðruvallabók, AM 132 Fol: Index and concordance*, BRILL, 1987, ISBN 9004086196

Ikus, gainera
-------------

* Antzinako eskandinaviera
* Saga
* Islandierazko literatura

Kanpo estekak
-------------

* Árni Magnússon Institutuaren eskuizkribuen argazkiak (*Möðruvallabók* hurrenkararen bigarrena da).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1958240
* Commonscat Multimedia: Möðruvallabók

---

 |

* Wd Datuak: Q1958240
* Commonscat Multimedia: Möðruvallabók
**Verdes Equo** (**EQUO**) Espainiako ezkerreko alderdi politiko ekologista eta ekosozialista bat da. 2011ko ekainaren 11an sortu zen. Oraindik ez dago Europako Alderdi Berdearen barnean, halere hark maiz babesa eman dio.

Heuren helburua honako hau zen: *"ekologia politika eta berdintasun sozialaren inguruko eztabaida sortzeko gunea izatea eta mugimendu soziopolitiko bat osatzea"*. Equo hitza, gaztelaniazko *"Ecología"* ("Ekologia") eta *"Equidad"* ("Berdintasuna") hitzen elkarketatik eratorria da, Fernando Beltrán olerkariak asmatu zuelarik.

Alderdiaren bozeramaileak ekologismoan pertsonaia nabarmenak diren Juan Lopez de Uralde donostiarra (2001-2010 bitartean Espainiako Greenpeace erakundeko ordezkaritzako zuzendaria) eta Reyes Montiel madrildarra dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El País Egunkaria. 2010eko irailaren 5a.

Kanpo estekak
-------------

* Equo alderdiaren webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320917
* Commonscat Multimedia: Equo

---

 |

* Wd Datuak: Q3320917
* Commonscat Multimedia: Equo
**Santa Darerka** edo **Darerka Irlandakoa** (irlanderaz: *Darerca*) Patrizio Irlandakoaren arreba izan zen. Hamabost seme izan zituela uste da, eta horietatik hamar apezpiku bihurtu ziren Irlandan. Valentia uhartearen zaindaritzat hartzen zaio. Santa Darerka eguna martxoaren 22an ospatzen da.

Bizitza
-------

Ez da erraza Darerkaren bizitzako benetako gertakariak Erdi Aroko kondairatik bereiztea. Haren ospea, santu izateaz eta Irlandako apostoluaren arreba izateaz gain, santu askoren ama gisa dago

Bi aldiz ezkondu zen. Lehen senarra Restituto zen. Hainbat seme izan zituzten: San Sechnall (Sekundino; santu-eguna: azaroaren 27a), San Nektan (ekainaren 17a), San Auxilio (data aldakorra martirologia ezberdinetan), San Diarmaid (apirilaren 24a), baita Dabonna, Mogornon, Drioc, Luguat eta Coemed Maccu Baird. Beste lau seme Irlandako idazleek esleitu zizkioten. Horrez gain, bi alaba izan zituen: Santa Eiche eta Santa Lalloc.

Lehen senarraren heriotzaren ondoren Chonasekin ezkondu zen. Both-chonais eliza sortu zuen azken horrek.

Kondairaren arabera, Bredach bisitatzean San Patriziok Aengus mac Ailill ordenatu zuen. Horren ondoren, hiru diakono topatu zituen, haren arrebaren semeak: San Reat (santu-eguna: martxoaren 3a), San Nenn (apirilaren 25a) eta San Aedh (abuztuaren 31a).

Oharrak
-------

1. ↑  Euskaltzaindiaren 66. arauak honako hau gomendatzen du: "Santu-santen izenak gaurko euskal idazkeraz transkribatuko dira, geografia-izen bereziak euskaraz idazteko erabili diren irizpideei jarraituz: *c* grafemaren ordez, *k* eta *z* erabiliko dira".

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Irizpideak» *66. Santutegiko izen ohikoenak.*  Euskaltzaindia, 4 or..[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   **(Ingelesez)** «St. Darerca of Ireland» *Catholic Online*.
3. 1 2 3 4 5   **(Ingelesez)** «St. Darerca» «Catholic Encyclopedia» *New Advent*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3016039

 |

* Wd Datuak: Q3016039
**Tabacalera S.A.** tabakoa eta tinbreak ekoiztu eta saltzen zituen espainiar enpresa izan zen, frankismo garaian monopolio gisa sortua.

Historia
--------

Enpresa garai bateko Compañía Arrendataria de Tabacos enpresaren oinordekoa izan zen, 1887tik Espainian tabakoaren monopolioa kudeatu zuena. Tabacalera SA merkataritza-sozietate batzuen enpresa-sarea zen, batzuk publikoak, beste batzuk emakidadunak eta beste batzuk pribatuak, eta tabako- eta tinbre-saltokietan ekoizten, eraldatzen, fabrikatzen, banatzen eta saltzen zituzten.

1999an, Estatuak Tabacalera S.A. sozietate monopolistikoa saldu zuen. Salmenta horren ondorioz, besteak beste, Altadis merkataritza-sozietate pribatua sortu zen, lehendik zegoen tabako-sektorearen zati bat kontrolatzeko eta, ondoren, pribatizatzeko. Ondoren, sozietate horrek bat egin zuen Seita frantsesarekin.

2008an, Imperial Tobacco talde britainiarrak konpainia hispano-frantsesa erosi zuen akzioen % 100 erosteko eskaintza publiko baten bidez.

Markak
------

* Ducados.
* Fortuna.
* Nobel.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Carreras, Albert; Tafunell, Xavier.  (2021). *Between Empire and Globalization: An Economic History of Modern Spain.*  Palgrave Macmillan, 161 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2741623
* Commonscat Multimedia: Tabacalera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143711905
* ISNI: 0000 0001 1931 6898
* BNE: XX128483
* GND: 16217361-1
* LCCN: n93097954

 |

* Wd Datuak: Q2741623
* Commonscat Multimedia: Tabacalera
**Mary Al-Atrash** (Betleem, Zisjordania, Palestina,  1994ko ekainaren 27a) palestinar igerilaria da.

Biografia
---------

Belengo Unibertsitatean negoziotan graduatu zen eta Beit Sahourren bizi da. Aita eta anaia ere atletak dira.

Rio de Janeiro 2016
-------------------

Palestina ordezkatu zuen Rio de Janeiroko Udako Olinpiar Jokoetan (2016), 50 metroko emakumeen estilo libreko ekitaldian parte hartuz. 62. postuan gelditu zen, 28.76 segundoko denbora egin zuen, eta 29.91ko marka pertsonal onena gainditu zuen.

Palestinako Batzorde Olinpikoak Nazioarteko Igeriketa Federazioaren gonbita jaso ondoren, parte hartu aha izan zuten bi igerilarik. Bere entrenamendua 25 metroko igerilekuan egin behar izan zuen, Zisjordanian palestinarrek erabiltzeko moduko igerileku olinpikorik ez zegoelako. Ondoren, Aljeriako Batzorde Olinpikoaren gonbidapen bati esker, Aljeriara joan zen entrenatzera, 50 metroko luzerako igerileku olinpiko erreal batean.

Palestinako ordezkaritzaren aitzindari izan zen amaiera-ekitaldian.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Palestinians send 6 athletes to Rio — half of them Germans.*  Times of Israel 2 de agosto de 2016.
2. ↑    *Mary Al-Atrash.*  sports-reference.com.
3. 1 2    *Counting down to Rio: Mary Al-Atrash scores invitation to the Olympics despite lack of resources.*  Palestine Monitor 23 de julio de 2016.
4. ↑    *Women's 50m Freestyle.*  Rio 2016.
5. ↑    *Olympian at the checkpoint: why a Palestinian swimmer couldn’t train in Jerusalem.*  Modoweiss 13 de agosto de 2016.
6. ↑    *Swimming World Rankings.*  FINA.
7. ↑    *Rio 2016 – FINA Swimming Qualification System.*  FINA.
8. ↑   Abu Ganayeh, Mustafa.  (29 de junio de 2016). *Female Palestinian swimmer readies to compete in Rio.*  Haaretz.
9. ↑    *The Flagbearers for the Rio 2016 Closing Ceremony.*  21 de agosto de 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26703446

 |

* Wd Datuak: Q26703446

[[Kategoria:1994} jaiotzak]]
Categoría:Mujeres
Categoría:Nacidos en 1994
Categoría:Personas vivas
Gizon bat "kufiyya" zuri gaineko agal iluna eramanez.
Soldadu persiarrak agal eramanez.
**Agal** (arabieraz قال, baita ere "iqal", "egal" o "igal") orokorrean Arabiako gizonek erabilitako osagarria da. Buruan eramaten da, tradiziozko zapiaren gainean.

Ezaugarriak
-----------

Kordoi beltz bat izaten da, korapilo bikoitzez buruko zapiaren edo kufiyya gainean jartzen dena. Kordoi horren funtzioa zapia buruan heltzea da.

Historia
--------

Agalaren eta keffiyahren erabilera antzinatasunetik dator. Behe-erliebeetan eta antzinako estatua eta irudietan ikus daiteke. Agala zibilizazio semitikoetan eta Ekialde Erdikoetan aurkitzen da, Babiloniako objektuetan, txanponetan eta irudietan adibidez, baita antzinako erresuma arabiarretan ere.

Munduan
-------

Herrialde desberdinetan erabiltzen da: Arabiar penintsulan, Iraken, Sirian, Iranen hego-mendebaldean erabili ohi dute Ahwazi arabiarrek eta Huwala herriek, baita Sortalden eta Yemengo zati batzuetan ere (Yemen ekialdeko Hadramauten eta Shabwan).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Oxford English Dictionary*. Second Edition, 1989.
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Kufiyya

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q390210
* Commonscat Multimedia: Agal

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300374928

 |

* Wd Datuak: Q390210
* Commonscat Multimedia: Agal
**Pelikano** *Pelecanus* generoko animalien izen arrunta da. Hegaztien barruko Pelecanidae familian dagoen genero bakarra osatzen dute.

Hegazti igeri-oinduna, uretakoa, behe barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Hegan egin dezaketeen hegaztietan handienetakoak dira. Motaren arabera 1,20, 1,40 edo 1,80 m luzeak izan daitezke, eta 14 kg har dezakete. Moko luzea eta zabala dute, behe-barailan umeak elikatzeko janaria gordetzen duen poltsa gisako bat duena. Lepoa eta hegoak ere luzeak dituzte; hankak berriz motzak eta igerirako egokituak. Isatsa ere motza dute. Hegalari onak dira, baina bizitzaren parterik handiena ibaietan, aintziretan edo itsasertzetan ematen dute. Oso hegazti taldezaleak dira bestalde. Arraina jaten dute batez ere, baina oskoldunak ere bai tarteka. Arrantza egin behar dutenean 15-20 pelikano elkartu eta arrain sardoa inguratzen dute harrapatzen hasi baino lehen.

Espezieak
---------

*Pelecanus conspicillatus*  

*Pelecanus crispus*  

*Pelecanus erythrorhynchos*  

*Pelecanus occidentalis*  

*Pelecanus onocrotalus*  

*Pelecanus philippensis*  

*Pelecanus rufescens*  

*Pelecanus thagus*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013-11-1 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* World Bird Names

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19413
* Commonscat Multimedia: Pelecanus
* Wikispecies Espezieak: Pelecanus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16527618p (data)
* GND: 4432586-1
* LCCN: sh85099263
* NKC: ph881310
* AAT: 300250083
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pelecanus
* BOLD: 4573
* Dyntaxa: 1009506
* EOL: 45509058
* Fauna Europaea: 96611
* GBIF: 10650925
* ITIS: 174683
* NCBI: 33617
* Paleobiology Database: 39673
* WoRMS: 137052
* Zoobank: 965B1A2D-F1C1-4D10-A340-08DAEE5E59AC

 |

* Wd Datuak: Q19413
* Commonscat Multimedia: Pelecanus
* Wikispecies Espezieak: Pelecanus
**Salamanca CF UDS** (izen osoa *Salamanca Club de Fútbol Unión Deportiva Salamanca*) Gaztela-Leongo futbol talde bat da, 2013an Salamanca hirian sortua, Unión Deportiva Salamanca desegin ondoren.

Historia
--------

2013 urtean Unión Deportiva Salamanca talde historikoa desegin zen eta harrobiko taldea zen *CD Salmantinoren* tokia hartuz talde berria sortu zen, **CF Salmantino**. Hirugarren mailan jokatzen hasi zen beraz, baina Salamancako epaitegiak CF Salmantino eta CD Salmantino talde desberdinak zirela ebatzi zuen eta 2015-16 denboraldian maila baxuenera jeitsiarazi zuen. Hurrengo urteetan mailaz maila igotzen joan da 2018an bigarren B mailara iritsi zen arte. Orduan hartu zuen gaur egungo izena, **Salamanca CF UDS**. 2018an Manuel Lovato mexikarra bihurtu zen presidente eta bere eraginez taldeak jokalari mexikar ugari fitxatu zituen. 2019-20 denboraldirako 9 jokalari mexikar ditu plantilan.

Hainbat jarraitzailek hasieratik ez zuten talde berria onartu, eta UD Salamanca amaitu zela esanez haren omenezko talde berria osatu zuten, Unionistas de Salamanca CF. Talde biek antzerako ibilbidea izan dute.

Datuak
------

2022-23 denboraldia barne:

* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 3
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 3
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 1
* **Ligako posturik onena**: 12.a Bigarren B mailan (2018-19)

### Azken urteetako ibilbidea

| Urtea | # | Maila | Postua | Errege Kopa |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2013-14 | 4 | Hirugarren Maila | 9.a | - |
| 2014-15 | 4 | Hirugarren Maila | 9.a | - |
| 2015-16 | 6 | Salamancako 1. Probintziala | 1.a | - |
| 2016-17 | 5 | Salamancako 1. Erregionala | 1.a | - |
| 2017-18 | 4 | Hirugarren Maila | 4.a | - |
| 2018-19 | 3 | Bigarren B maila | 12.a | - |
| 2019-20 | 3 | Bigarren B maila | 13.a | - |
| 2020-21 | 3 | Bigarren B maila | 9.a/2.a | - |
| 2021-22 | 4 | Bigarren maila RFEF | 15.a |  |
| 2022-23 | 5 | Hirugarren maila RFEF | 3.a |  |
| 2023-24 | 5 | Hirugarren maila RFEF |  |  |

Ikus, gainera
-------------

* Unión Deportiva Salamanca

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Salamanca CF-ren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2917880

 |

* Wd Datuak: Q2917880
**Moconá ur-jauzia** edo **Yucumã ur-jauzia**, Uruguai ibaian dagoen ur-jauzia da, Brasil eta Argentina arteko mugan. Munduko ur-jauzi handiena da: 3.000 metro.

Argentinako Misiones probintziaren (Yabotí Biosfera Erreserba) eta Hegoaldeko Rio Granden (Brasil) arteko mugetan dago, Turvoko Estatuko Parkearen eremu babestuarekin.

Ur-jauzi horrek badu berezitasun bat: ez da zeharkakoa, ur-jauzi gehienetan bezala, paraleloa baizik. Berezitasun hori ibaiaren hondoaren azpian glaziazio-aldian sortutako faila geologiko bati zor zaio; ibaiaren sakonera 170 metrokoa da leku batzuetan. Horren ondorioz, Moconako ur-jauzien altuera eta zabalera aldatu egiten dira uraren mailaren arabera: ibaiaren maila altua denean, luzera 1.800 metrokoa da; altuera 5 metrotik 7 metrora bitartekoa eta 15 metrora bitartekoa, ibaia txikia denean.

Guarani hizkuntzan Moconák "dena irensten duena" esan nahi du. Erliebe malkartsuarekin, ibai eta erreka ugarik ildotuta eta baso-masa garrantzitsu batek estalita, Moconáko ur-jauziak natura bizitzeko ehun alternatiba baino gehiago eskaintzen ditu.

Hobietatik sartzen diren flora eta fauna behatu ahal izango dituzu, urrats bakoitzean mila bizimodu harmoniatsu nola bizi diren deskubrituz: zuhaitzak, zuhaixkak, lianak, igokariak, landare epifitoak, hegaztiekin, ugaztunekin, narrastiekin, arrainekin eta anfibioekin batera, natura orekatu batean. Urtaro guztiak ez dira egokiak ur-jauziak ikusteko, baina ibaiaren emariaren araberakoa da, baxua denean bakarrik ikusten dira ur-jauziak.

Moconá erreserba 1967an sortu zen, Juan Alberto Harrietek, lurren jabeak, ur-jauziak dauden 999 hektarea dohaintzan eman ostean.

Moconá probintzia-parkea 1988ko ekainaren 4ko 1434/1988 Dekretuaren bidez sortu zen eta 1991ko ekainaren 27an berretsi zen XVI - 27. Foru Lege Probintzialaren bidez (2854. Lege aurretik) , ur-jauzien ingurumena zaintzeko asmoz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Portugesez)** Parque estadual do Turvo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2215506
* Commonscat Multimedia: Saltos del Moconá

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2812152865650304940004

 |

* Wd Datuak: Q2215506
* Commonscat Multimedia: Saltos del Moconá
**Togo Britainiarra** edo **Mendebaldeko Togo** Mendebaldeko Afrikako Nazioen Ligako B motako mandatua izan zen, gaur egun Ghana, Erresuma Batuko agindupean egon zena. 1916an, Lehen Mundu Gerraren garaian, Togolandiako protektoratu alemaniarrak okupatutako lurraldearen banaketaren ondoren bi lurraldetan, Togo Britainiarra eta Togo Frantsesa, formalki eratu zituzten. 1922an, Togo Britainiarra britainiarren agindupean jarri zuten, Togo Frantsesa, gaur egungo Togo, frantziar agindupean jarri zuten bitartean.

Bigarren Mundu Gerra igaro ostean, Togo Britainiarraren egoera politikoa aldatu zuen, Erresuma Batuko agindupeko Nazio Batuen fideikomiso lurralde bihurtu zen eta. Afrikako deskolonizazioan, 1956ko maiatzean, Togo Britainiarrak lurraldearen etorkizuna erabakitzeko erreferendum bat antolatu zuen. Parte hartu zuten hautesle gehienek lurraldea ondoko Urre Kostarekin bateratzearen alde bozkatu zuten, britainiar koroaren koloniarekin. Hiru hilabete baino gutxiago eta gero, bi lurraldeak 1956ko abenduan formalki bateratu ziren, Urre Kosta independiente bihurtu zen Ghana izenarekin 1957ko martxoan.

Togo Britainiarreko hiriburua Ho izan zen, gaur egun Ghanako Volta eskualdeko hiriburua dena. Volta eskualdeak mandatu zaharreko zati handi bat barne hartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *168. araua: Afrika kolonialeko toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q797527
* Commonscat Multimedia: British Togoland

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 140716718
* GND: 134326-9
* LCCN: n80061118
* SUDOC: 027849848

 |

* Wd Datuak: Q797527
* Commonscat Multimedia: British Togoland
Bigarren Mundu Gerrako propaganda-afixa, seabeeetan langile kualifikatuak biltzeko.
Bigarren Mundu Gerran, seabeeak oso garrantzitsuak izan ziren, bereziki Pazifikoko operazio-frontean. Estatu Batuetako armadako 325.000 gizonek 10.000 milioi dolarretik gorako azpiegitura militarrak eraiki zituzten. Eraikuntzako Batailoietako (CB, ingelesez) kideak heziketa militarra ere jaso zuten borrokalariak zirelako, eta borroka egin zuten, eta bajak izan zituzten. Horregatik, Pazifikoan bakarrik, bi mila seabeek baino gehiagok Zilar Purpura domina jaso zuten.

Sorkuntza
---------

 Ben Moreell almirantea, seabeen sortzailea.
Seabeeak, hain zuzen ere, Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuak sartu, eta hiru hilabetera jaio ziren, Pearl Harborren aurkako erasoaren ondoren. Ben Moreell almirantearen ekimena izan zen, jakinaren gainean baitzegoen beharrezkoa zela ontzigintzako ingeniari batailoiak, langile kualifikatuak eta eraikuntza zibiletik zetozen langileburuak sortzea, nahiz eta 1941eko abenduaren amaieran, proposamena aurkeztu zuenean, Estatu Batuetako armadaren oposizioa gainditu behar izan zuen, ez baitzuen onartzen ofizialek eta soldaduek mundu zibiletik zetozen pertsonen agintepean egotea. Eraikuntza Batailoiak (edo CB, ingelesezko siglen arabera) seabeak (literalki, «itsas erea») izenez ezagutuko ziren ingelesezko CB akronimoaren ebakeragatik, eta 1942ko martxoaren 4an sortu ziren ofizialki, Moreell «Construimus, Batuimus» (Eraikitzen dugu, borrokatzen dugu) dibisaren azpian.

Paul Kennedy historialariak aipatuta, Estatu Batuetako Itsas Zentro Historikoaren arabera, «lehenengo erreklutak Boulderreko presa, errepide nazionalak eta New Yorkeko etxe orratzak eraikitzen lagundu zuten gizakiak izan ziren; meategi eta harrobietan, lan egin zuten, eta metroko tunelak hondeatu zituzten; ontzioletan, lan egin zuten; kaiak eta ontziralekuak eraiki zituzten, baita transatlantikoak eta hegazkin-ontziak ere… Hirurogei lanbide kualifikatu baino gehiago ezagutzen zituzten».​ Frontera bidali aurretik, Eraikuntzako Batailoien erreklutak entrenamendu eta praktika intentsiboko aldi batetik igarotzen ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kennedy 2015, 407-408 orr. .
2. ↑  Kennedy 2015, 404-405 orr. .
3. ↑  Kennedy 2015, 405 orr. .
4. ↑  Kennedy 2015, 405-406 orr. .

Bibliografia
------------

* **(Gaztelaniaz)**  Kennedy, Paul.  (2013). *Ingenieros de la victoria. Los hombres que cambiaron el destino de la Segunda Guerra Mundial.*  Barcelona: Penguin Random House ISBN 978-84-9062-557-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7440162

 |

* Wd Datuak: Q7440162
Edomgo Erresumaren kokapena
**Edom** edo **Idumea** (hebreeraz: אֱדוֹם‎ *Edom*, hebreera tiberiarrez ʾĔḏôm; akaderaz: Udumi; asiriera klasikoz: ܐܕܘܡ‎), gorri hitzarentzako hitz biblikoa bezala ahoskatzen da, eta, ohi, Edomgo harea gorrixkako harriak izendatzeko erabiltzen da. Bere kideek edomdar edo idumear jentilizio zuten.

Edom, Bibliaren arabera, Esaurentzako izen ordezko bat ere bada. Hasieraren liburuak "gorri" hitza, zenbait alditan erabiltzen du Esauri erreferentzia egiten dionean, honela, kolore gorria eta Esauren artean lotura bat sortuz, bere ilearen kolore gorriaren ondorioz. Esauren ondorengoak, Edomita deituak dira, eta, bizi izan ziren lekua, Edomgo lurraldea. Beranduago, erromatarrek, edomdarrei, idumear deitu zieten.

Ohi, Edomgo lurraldea, Aravah uaditik ekialdera dauden mendietan kokatzen da, Jordania eta Israelen arteko hegoaldeko mugan, Arabiar Penintsularen iparraldera hedatuz.

Duela gutxira arte, tokiko azterketetan oinarrituz, Edomgo erresuma, soilik K.a. VIII. mendetik aurrera existitu zela estimatu izan da, eta baliogabetzat jotzen ziren Itun Zaharrean agertzen ziren erresuma honi buruzko erreferentziak, baina, berriki eginiko azterketa batzuk, 2005ean *Antiquity* aldizkarian argitaratuak izan zirenak, toki horretan, Salomon erregearen garaian, kobrea lantzen zuen erresuma baten existentzia erakusten dute. Kobrearen esplotazioaren zantzuak aurkitu ziren K.a. XII. eta K.a. XI. mendeetan. Gotortutako eraikin garrantzitsuen eta eskala industrialean ekoiztutako metalen arrastoak ere aurkitu ziren, gutxienez ehun eraikin zituen hiri batean.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 3 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208475
* Commonscat Multimedia: Edom

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157415616
* GND: 4355330-8
* LCCN: no97061251
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208475
* Commonscat Multimedia: Edom
***Ahatetxo itsusia*** edo ***Ahatekume itsusia*** (jatorrizko izenburua danieraz: *Den grimme ælling*) Hans Christian Andersen idazle danimarkarrak idatzitako ipuin klasikoa da. Ipuin klasiko hau lehen aldiz 1843ko azaroaren 11n argitaratu zen.

Sinopsia
--------

Basetxe bateko ahateen kabira beltxarga arrautz bat erori zen. Arrautz horretatik oso ahate itsusia jaio zen.. Baserrian bizi ziren animaliek barre egiten zioten. Bere anai-arrebek ere gaizki tratatzen zuten eta amak ez zuen ahatetxoa maite. Familiako ardi beltza zen.

Ahatetxoak hau ikusirik, baserritik ihes egin zuen baina basoko animaliek ere ez zuten berarekin egon nahi. Orduan, ehizaldi batean parte hartu zuen eta aste batzuk atso baten etxean igaro zituen baina faltan botatzen zuen igeri egitea eta uretan jolastea. Beraz, alde egin zuen. Udazkeneko arratsalde batean, hegazti talde handi eta eder bat lurretik altxa eta hegan hasi zela ikusi zuen. Beltxargak ziren baina ahatetxoak ez zekien. Negua heldu zenean ahatetxoa izozturik hiltzeko arriskuan egon zen. Nekazari batek hartu eta etxera eraman zuen baina handik ere alde egin behar izan zuen.

Udaberriaren etorrerarekin batera berriz hiru beltxarga eder ikusi zituen. Ahatetxo itsusia haiengana gerturatu zen, hauek ere min egingo zioten beldur baina hauek haren inguruan igerian hasi eta mokoez laztandu zuten. Harrituta zegoen, baina halako batean, uretan bere islada ikusi eta bera ere beltxarga ederra zela konturatu zen. Hainbeste sufritu eta gero, azkenean pozik zegoen. Bere ama, anai-arrebak eta baserriko gainontzeko animaliak zur eta lur geratu ziren ahatetxoa ikusi zutenean. Ahatetxo itsusia zena, orain animalia eder eta liraina zen, beltxarga.

Irakaspena
----------

Ezberdin izateak ez du inor lotsatu edo larritu behar. Ipuinari errreparatuz, ahateen kabian jaio arren arrautza beltxargarena baldin bada, ezin ahate izan. Ipuin honek haurrei irakatsi nahi diena da ez dutela beren desberdintasunengatik lotsa sentitu behar. Ezberdin izatea akats bat bezala hartu beharrean, etorkizunean onurak ekar ditzakeela adierazi nahi du.

Disney-ren bertsioa
-------------------

Walt Disney zinemagile amerikarrak, Hans Christian Andersen idazleak idatzitako ipuin klasikoaren garrantzia eta eragina ikusita, 1939. urtean marrazki bizidunen bertsioa egitea pentsatu zuen. Bertsio honek izugarrizko arrakasta lortu zuen, 1940. urteko marrazki bizidunen laburmetrai hoberenaren Oscar saria irabazi zuelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Andersen, Hans Christian.  (2005). *Ahatetxo itsusia.*  Desclée de Brouwer.

Ikus, gainera
-------------

* Hans Christian Andersen
* Hans Christian Andersen sariak
* The Walt Disney Company

Kanpo estekak
-------------

* Hans Christian Andersen -  *Hemeretzi ipuin*. Euskaratzailea: Martxel Eguen (taldea) Ibaizabal, 1997 (Armiarma.eus)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11868
* Commonscat Multimedia: The Ugly Duckling

---

 |

* Wd Datuak: Q11868
* Commonscat Multimedia: The Ugly Duckling
**Transkripzio** genetikoa ARN eratzen duen prozesuari deritzo, ADNtik abiatuta. Mezu genetikoaren adierazpenaren lehenengo prozesua da, ADNak duen informazio genetikoak proteina bat sortzen bukatuko duena, ARN derrigorrezko bitartekoa izanik.

Genetika molekularraren oinarrian ADN eta proteinen arteko lotura estua dago. Zehatzago esanda, ADNaren nukleotido sekuentzia eta ADN horrek kodetzen duen aminoazidoen sekuentziaren artean harreman zuzena ezartzen da. Hots, ADNaren base batzuk aminoazido batzuekin daude beti lotuta.

Proteinen sintesia bi fasetan gertatzen den prozesua da. Lehenengo fasean, ADNn dagoen informazio genetikoa ARN-m-ra pasatzen da (transkripzioa); bigarren fasean, ARN-m horrek dituen baseak "irakurrita" izaten dira erribosometan, aminoazidoen sekuentzia batzuk agertuz (itzulpena).

ADN → ARN (Transkripzioa)

ARN → PROTEINA (Itzulpena)

Transkripzioa eukariotoen nukleoan gertatzen da, eta prokariotoen zitoplasman. Prozesu horretan garrantzi handiko entzima bat parte hartzen du, ARN polimerasa izenekoa.

Transkripzioaren nondik-norakoak
--------------------------------

Transkripzioaren hasiera. RNAP da ARN polimerasa entzima
Elongazioa
Transkripzioaren bukaera. Sortutako RNA-m urdin kolorez
ARN polimerasa ADNari atxikitzen zaionean hasten da prozesua. Atxikitze hau promotore izeneko sekuentzia berezi batzuetan gertatzen da eta polimerasak ADNaren bi kate edo harizpiak banantzen ditu. Gero, ADNaren kate batek molde moduan jarduten du ARNa sintetizatzeko, ARN polimerasak ADNaren kate hori kopiatuz eta nukleotido berriak jarriz. Horrela, ARNaren kate berri bat sortzen da, bere base nitrogenatuak ADN moldearen osagarriak izaten direlarik (esaterako, ADNn zitosina bada, sortzen ari den RNA katean guanina agertuko da; baina ADNn adenina bada, ARNn urazilo agertuko da, ARNn ez baitago timinarik).

Transkripzioa 5'→ 3' norabidean aurreratzen da, ADNaren bikoizketan bezala.

Transkripzioa ARN polimerasak ADNaren sekuentzia berezi batzuetara iristerakoan bukatzen da; sekuentzia horiek timinaz oso ugari dira.

ARN polimerasak jarduera bizkorra du: ARNaren sintesi-abiadura E. Coli bakterioengan 30 eta 85 arteko nukleotido/segundokoa da, ADNaren sintesi-abiadura baino motelagoa, hala ere.

Eukariotoetan sortutako ARN-m ez da behin betikoa, introi izeneko sekuentzia batzuk baititu, ezabatu behar direnak behin betiko ARN-m lortzeko. Eukariotoetan ADNa histonekin elkarturik ere agertzen da, eta transkripzioa burutzeko histonak bereizi egin behar dira ADN horretatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177900
* Commonscat Multimedia: Transcription (genetics)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4185906-6
* LCCN: sh85053872
* NDL: 00857944
* NKC: ph136848
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014158

 |

* Wd Datuak: Q177900
* Commonscat Multimedia: Transcription (genetics)
**Ipar Gazako Gobernazioa** (arabieraz: محافظة شمال غزة‎) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah*). Gazako Zerrendaren iparraldean dago, eta mugakide ditu Israel ekialdean eta iparraldean, Gazako Gobernazioa hegoaldean eta Mediterraneo itsasoa mendebaldean. Gazako Zerrendako gainerako lurraldeek bezala, haren administrazioak ez du aire-eremurik, ezta itsas eremurik ere, Israelgo agintariek kontrolatzen baitituzte.

Ezaugarriak
-----------

61 km² ditu. Estatistiken Palestinako Bulego Nagusiaren arabera, barrutiko biztanleria 2007an 270.245 biztanlekoa zen (palestinarren % 7,2). Bost eserleku ditu Palestinar Kontseilu Legegilean, eta 2006an Hamaseko kideek irabazi zituzten denak.

Herriak
-------

Hiru udalerri, bi landa-barruti eta errefuxiatu-eremu bat hartzen ditu.

* al-Beddawiya
* Beit Hanoun
* Beit Lahia
* Izbat Beit Hanoun
* Jabalia

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

Kanpo estekak
-------------
**Judaeko basamortua** (hebreeraz: מִדְבַּר יְהוּדָה‎ *Midbar Yehuda*; arabieraz: صحراء يهودا‎ *Sahara Yahudan*) Ekialde Hurbileko basamortua da, Israel eta Zisjordania artean dagoena. Jerusalemdik ekialderantz kokatuta, Itsaso Hilaraino jaisten da. Bere ezaugarri geologiko nagusia dituen terraza malkartsuak dira. Ipar-ekialdetik hego-ekialderantz hainbat uadik zeharkatzen dute eta arroila asko ditu, horietako asko oso sakon.

Klimatologia
------------

Judeako basamortua Jerusalem ekialdean dago eta Itsaso Hileraino jaisten da. Judea eskualdeko prezipitazioak 400 mm-tik 500 mm-ra bitartekoak dira mendebaldeko muinoetan, eta 600 milimetrora iristen dira Jerusalemgo mendebalde osoan (Judeako erdialdean); Jerusalemgo ekialdean 400 milimetrora erortzen dira, eta 100 mm ingurura erortzen dira ekialdeko zatian, itzal orografikoaren ondorioz. Klima mediterraneo (mendebaldea) eta basamortukoaren (ekialdea) artekoa da, eta erdialdean estepa-klima dago. Eskualdeko hirigune nagusiak Jerusalem, Betleem, Gush Etzion kokalekua, Jeriko eta Hebron dira. Tenperatura maximoa % 60koa da basamortuan.

Geologia
--------

Judeako basamortuak egitura morfologiko berezia du Judeako mendien ekialdean. Negeveko ipar-ekialdetik hedatzen da, Beteldik ekialdera, eta malkarrak dituzten terrazak ditu bereizgarri. Malda malkartsu batean amaitzen da, Itsaso Hileraino eta Jordan ibaiaren haraneraino. Judeako basamortua ipar-mendebaldetik hego-ekialdera dauden uadi ugarik zeharkatzen dute, eta arroila sakon asko ditu. Mendebaldean 1.200 oinekoa da eta ekialdean 600 metrokoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Geography and Politics in Israel Since 1967.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2046004
* Commonscat Multimedia: Judean Desert

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316747048
* LCCN: sh85070834

 |

* Wd Datuak: Q2046004
* Commonscat Multimedia: Judean Desert
**Silvia Bonoli** (Bolonia, Italia, 1979) astrofisikaria eta Ikerbasqueko ikertzailea da.

Biografia
---------

Txikitan askotan joaten zen mendira, eta maite zuen zerura begiratzea. Batxilergoan letren ibilbidea hartu zuen, baina pixkanaka-pixkanaka zientziarekiko obsesio bat garatu zuen eta astrofisikan doktore izatera heldu zen.

Silvia Bonoliren ikerketaren ardatza zulo beltz masiboen azterketa da. Boloniako unibertsitatean karrera egin eta Torontoko unibertsitatean astrofisikako masterra egin ondoren, Astrofisikako Max Planck Institutuan astrofisikako doktoretza lortu zuen Munichen (Alemania). Zurich eta Stanfordeko Unibertsitateetan bi ikerketa-egonaldi egin ondoren, Espainiara iritsi zen 2013an, lehenik Aragoiko Kosmoaren Fisika Ikasteko Zentroan ikertzaile gisa, eta, 2018tik, Euskal Herrian Ikerbasque ikertzaile gisa DIPCn.

Ibilbidea
---------

Unibertsoko zulo beltz supermasiboak ikertu ditu Silvia Bonolik. Horretaz gain, CFM Materialen Fisika Zentroak antolatutako hitzaldietan parte hartu zuen 2023ko azaroan zientzialariak, Donostiako Tabakalera zentroan. Hitzaldian bi zientzialarien arteko elkarrizketa egon zen. Bonolik Almudena Alonso astrofisikaria elkarrizketatu zuen *Las galaxias antes de que fuesen galaxias* (Galaxiak galaxia izan aurretik) hitzaldian. Galaxien historiaz eta galaxiak sailkatzeko erabiltzen diren irizpideez hitz egin zuten, galaxien eboluzioaz, baita nebulosez ere.

> *Oraindik ez dakigu zer dagoen zulo beltzen barruan; misterio bat da*
> 
>

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Silvia Bonoli» *Ikerbasque, Basque Foundation for Science* 2018-08-27 (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).
2. ↑    Jauregi, Itsaso.  (2023-11-03). ««Oraindik ez dakigu zer dagoen zulo beltzen barruan; misterio bat da»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).
3. ↑   «Silvia Bonoli – BZP» *bzp.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-11-03).
4. ↑    *Silvia Bonoli.* .

Kanpo estekak
-------------

* Un viaje por la complejidad del universo YouTube
*
Sokkia nibela, erabiltzen.
Desnibelak lortzea
**Nibel topografikoa** garaiera desberdinetan dauden puntuen arteko desnibelak neurtzeko edo puntu ezagun batetik beste ezezagun batera kotak eramateko tresna da.

Ezaugarriak
-----------

Kotak lekualdatzea
Eskuzkoak edo automatikoak izan daitezke, irakurketa bakoitzean maila nagusia horizontalki kalibratu behar den edo tresna "estazioan" jartzean automatikoki kalibratu behar den.

Nibel topografikoak teodolitoaren antzeko aurrebegi bat du, erretikulu estatzkoistimetriko bat duena, apuntatzeko, eta burbuilazko nibel oso sentikorra (edo grabitate-konpentsagailua edo magnetikoa nibel automatikoen kasuan), betaurrekoaren ardatz optikoaren horizontaltasunari eusteko. Biak elkartasunez elkartuta daude, eta, nibelatu gabe dagoenean, aurrebegiaren ardatzak ere ez du horizontaltasun perfektua izaten, baina nibela berdintzean ardatz optikoa ere horizontalizatzen da.

Azken hogeita hamar urteetan horrelako aldaketa bat gertatu da tresna horietan. 1980ko hamarkadaren hasieran, erabiltzen ziren ia tresna guztiak eskuzkoak ziren, baina, une honetan, arraroa da tresna horietako bat aurkitzea, are arraroak dira haiek egiten dituzten markak; izan ere, fabrikazioko teknikak asko hobetu dira, automatikoak eskuzkoak bezain zehatzak eta fidagarriak baitira, lehen eredu automatikoek topografo zaharretan zuten mesfidantza gorabehera.

Tresna horrek ezaugarri tekniko bereziak izan behar ditu bere funtzioa bete ahal izateko, hala nola, burbuila tresna nibelatu ahal izateko, miraren zatiketak ikusi ahal izateko adinako handitzeekin betaurrekoa, eta hariekin erretikulua, punteria egin eta irakurketak hartu ahal izateko, eta konpentsagailu bat izateko aukera, konparaziozko planoaren berdintze eta horizontaltasun perfektua ziurtatzeko.

Zehaztasuna
-----------

Nibel baten doitasuna erabiltzen den nibelazio motaren araberakoa da. Normalena 20 eta 25 handipen eta mira zentimetratu edo milimetro bikoitzeko nibela da. Nibel horrekin eta metodologia egokiarekin, berdinketak egin daitezke, 1,5 cm inguruko errorearekin nibelatze-kilometro bakoitzeko.

Lan zorrotzagoak egiteko, badira zenbait nibel: burbuila zatitua, falka-erretikulua, mikrometrodun plaka planoparalelak eta INVAR mirak milimetratuak. Horien bidez, 7 mm inguruko doitasunak lor daitezke nibelatze-kilometro bakoitzeko, metodologia egokiarekin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

1. ↑  Video
2. ↑  ¿Qué es un nivel topográfico?
**Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú** edo **ZEA** (euskaraz: «Andaluziera Ikertzeko Elkartea») Málagako probintzian dagoen Mijas herrian sortutako elkarte kulturala da. Haren helburua andaluzieraren ikertzea eta lantzea da.

Egitura
-------

Elkartean filologoak, historialariak, antropologoak eta idazleak daude, andaluziarrak eta kanpokoak. Elkartearen aburuz andaluzieraren aurkako aurreiritzi asko daude eta horien aurka aritu nahi dute, dialektoaren erabilera normalizatua lortzeko asmoz. Egungo presidentea Francisco García Duarte 'Paco Arbadulí' da.

Aktibitateak
------------

Elkarteak proposamen desberdinak zabaldu dituzte, esaterako ortografia propioa erabiltzeko andaluzierara hobeto moldatua eta ez gaztelaniarena.

Beste aktibitateen artean batzar zientifikoak, hitzaldiak, topaketa literarioak e.a. antolatu dituzte. Liburuak eta aldizkariak ere, esaterako haurrei zuzendutako *Lah mir primerah palabrah en andalú*, haurrentzako hiztegia, *Er Prinzipito*, Antoine de Saint-Exupéryren liburuaren itzulpena, eta Yolanda Pérez Cortés idazlearen *Ezenzia´er zú* poesia liburua plazaratu dituzte.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Zoziedá pal Ehtudio'el Andalú elkartearen webgunea.
* **(Gaztelaniaz)**:Andaluzieraz idatzitako kartelak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5645966
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169667779
* BNE: XX4777695

 |

* Wd Datuak: Q5645966
**Jaffako Atea** (hebreeraz: שער יפו‎, *Sha'ar Yafo*; arabieraz: باب الخليل‎, *Bāb al-Khalīl*, "Hebrongo Atea") edo **Davideko Dorrearen Atea**, Jerusalemgo Hiri Zaharreko zazpi ate nagusietariko bat da. Jaffako Atea izena erabiltzen da gaur egun, bai ate otomandar historikorako 1538az geroztik, bai hegoaldeko hiriaren hormako arrakala zabalerako. Ate zaharrak Erdi Aroko ate baten forma du, eta L formako sarrera du. Bi muturretan (iparraldean eta ekialdean) ate astunak bermatu ziren.

Harresiko arrakala, agintari otomandarrek sortu zuten 1898an, Gilen II.a Alemaniako enperadorea hirira garaile gisa sar zedin. Arrakalari eta aldapari esker, gaur egun autoak mendebaldetik sartzen dira Hiri Zaharrean.

Ateak Erlojuaren Dorre bat zuen 1908 eta 1917 bitartean, britainiarrek desmuntatu zutena, baita harresien aurrean zeuden eraikuntza guztiak ere.

Jaffako atea, Hiri Zahar osoa bezala, Jordaniak konkistatu zuen 1948ko gerran; gero Israelek Sei Eguneko Gerran konkistatu zuen, 1967an.

Iruditegia
----------

* Gilen II.a Alemaniako hirian sartzen, 1898ko urriaren 31n.Gilen II.a Alemaniako hirian sartzen, 1898ko urriaren 31n.
* Allenby Jerusalemen sartzen, 1917an.Allenby Jerusalemen sartzen, 1917an.
* 1900ko ikuspegia.1900ko ikuspegia.
* Erlojuaren Dorrea.Erlojuaren Dorrea.
* 1944an britainiarren eragindako eraispenak.1944an britainiarren eragindako eraispenak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eliyahu Wager (1988). *Illustrated guide to Jerusalem*. Jerusalem: The Jerusalem Publishing House. 121.or.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Jaffako Atearen argazkiak.
* **(Gaztelaniaz)**:Jerusalemgo harresiak eta ateak.
* **(Ingelesez)**:Jaffako Ateari buruzko bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312812
* Commonscat Multimedia: Jaffa Gate

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315570279
* GND: 1069877069
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q312812
* Commonscat Multimedia: Jaffa Gate
**Karmenu Mifsud Bonnici** (Cospicua, 1933ko uztailaren 17a - *ibidem*, 2022ko azaroaren 5a) maltar politikaria izan zen. Maltako lehen ministroa izan zen 1984tik 1987ra.

Maltako Alderdi Nazionalistarekin lotura handia zuen familia batean jaio zen. Bere anaia Antoine diputatua izan zen eta bere lehengusu Ugo Maltako presidentea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Maltako Unibertsitatean eta ikasketak zabaldu zituen University College Londonen.

1960ko hamarkadan Eliza Katolikoarekin lerrokatu zen Alderdi Laboristaren aurrean, baina gero sindikatuetan lan egin zuen eta Alderdi Laboristako buru izan zen. Dom Mintoffen gobernuetan Enplegu eta Hezkuntza ministroa izan zen eta 1984ko abenduaren 22an lehen ministro bihurtu zen Mintoffen dimisioaren ondoren. Bere aurrekoaren politikak mantendu zituen, indarkeria politikoko giroan, eta Elizari aurre egin zion hezkuntzaren gaian. 1987ko hauteskundeak galdu zituen, baina alderdiko lider izaten jarraitu zuen 1992ra arte, orduan bigarren aldiz galdu baitzuen. Malta Europar Batasunean sartzearen aurka agertu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1043593
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30157949118765090191
* GND: 1202837263

 |

* Wd Datuak: Q1043593
**Sathyandranath Ragunanan *Mac* Maharaj** (Newcastle, Kwa-Zulu Natal, Hegoafrika, 1935eko apirilaren 22a) ANCko hegoafrikar politikaria da, indiar jatorrikoa.

Apartheidaren aurkako borrokan ekintzailea izana, Nelson Mandelarekin harreman estua izatera heldu zen Robben Uharteko kartzelan. Bertan 12 urtez egon zen atxilo. Lehenago 60 egunez torturatu zuten. Ondoren klandestinitatean urteak egin zituen eta bere ardura izan zen erbestean zegoen ANCko buruzagitza Hegoafrikako ekintzaileekin harremanetan jarriko zuen Vula Operazioa asmatzea.

Nelson Mandelaren gobernuko garraio ministro izan zen eta 1999. urtean utzi zuen. Egun Hegoafrikako gobernuarentzat egiten du lan aholkulari gisa.

Ikus gainera
------------

* ANC
* Apartheid
* Nelson Mandela

Kanpo erreferentziak
--------------------

* Mac Maharaj: "Askatasuna ez da zapalduarentzat bakarrik, zapaltzailearentzat ere bada" elkarrizketa irakurri Argian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6722315
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4140149198370674940009
* ISNI: 0000 0001 1476 2012
* BNF: 145495735 (data)
* GND: 132745038
* LCCN: n88260146
* NKC: jx20080519003
* SUDOC: 071452605

 |

* Wd Datuak: Q6722315
**Damaskoko Atea** Jerusalemgo Hiri Zaharrerako portale nagusietako bat da. Hiriaren ipar-mendebaldeko harresian dago, eta bertatik errepide batek lotzen du Nablus hiriarekin. Atea bazar arabiar baten eta hiri zaharreko auzo musulmaneko merkatu baten mugan dago.

Izena
-----

Hebrear Bibliaren arabera, Xetxem edo Sichem izenez ezagutzen zen, eta handik Siriako hiribururaino, Damaskoraino zihoan bidea. Hortik, beraz. izen moderno ohikoa. Hebreeraz, ohikoan, Nablusko Atea esaten diote (itzulita) eta baita שַׁעַר שְׁכֶם *Šaʿar Šəẖem* izen tradizionalarekin. *A*rabieraz, Garaipenaren Atea (*Bāb al-Naṣr* / باب النصر) edo Zutabearen Atea (Bāb al-ʿĀmūd / باب العامود) ere esaten zaio nagusiki. Azken izen hori ohikoa da X. mendetik aurrera behintzat, eta atearen atzeko plazan zegoen zutabe erromatarraren oroimena gordetzen du (II. mendeko monumentua).

Deskribapena
------------

Damaskoko ateak bi dorre ditu alde banatan. Dorre bakoitzak matakan bat du. 1967ra arte, ateak dorretxo bat zuen, baina oso kaltetua geratu zen Sei Egunetako gerran atearen kontrola hartzeko guduan (israeldarren garaipen bat). 

2011ko abuztuan, Israelek dorretxoa berrezarri zuen, gezileihoak barne, Britainiar Mandatuko XX. mendearen hasierako irudiekin lagunduta.

Damaskoko Atearen azpian dagoen erromatarren garaiko beste atea.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, galizierazko Wikipediako «Porta de Damasco» artikulutik itzuli da; zehazki, 2018-11-10eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

* Damascus Gate: The significance of the main entry into Jerusalem’s Old City

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q947597
* Commonscat Multimedia: Damascus Gate

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4727513-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q947597
* Commonscat Multimedia: Damascus Gate