recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cerro Tololoko Behatoki Interamerikarra**, **CTIO** bere ingelesezko siglengatik, Elqui haranean dago, Txileko Coquimbo eskualdeko La Serena hiritik 80 kilometro ingurura, 2200 metroko altueran.

Deskribapena
------------

Cerro Tololoko behatokia 7 kupulaz osatua dago, gaur egun horietatik 5ek funtzionatzen jarraitzen dutelarik. Proiektua 1962an abiatu eta 1967ko azaroak 7an zehaztu zen. 1976ko urtarriletik operatzen du bere teleskopiorik handiena den Víctor Blanco, 4 metroko diametroa duena. Bere teleskopioak duten diametroagatik izendatzen dira.

Association of Universities for Research in Astronomyk, AURA, operatzen du, estatubatuar unibertsitate pribatuen konsortzio bat dena National Optical Astronomy Observatoriesekin, NOAO, elkarlanean National Science Foundation eta Txileko Unibertsitatearekin duten hitzarmenpean.

Ozeano Barearen hegomendebaldetik datozen aire hotzeko korronteek eta Antartiar ozeanotik iparraldera Txileko kostaldean zehar doan Humboldten korronteak moderatutako klima batekin, zerua hirietako argietatik ia erabat libre izanda, atmosfera oso garden batekin, basamortuaren hurbiltasuna eta Andeetarantz apenas turbulentziarik gabe mugitzen diren ozeanoko aireko geruza hotzak behaketa astronomikoetarako munduko tokirik egokienetako bat sortzeko uztartzen dira.

Tololoko behatokia hilabeteko larunbat guztietan bisita daiteke. Bisita hauek gidatuak eta dohakoak dira, eta hiru ordu inguruko iraupena dute. Baimen bat eskatu beharra dago gutxienez hilabete lehenago, eta ibilgailu propio bat izan behar da iristeko. Bisitak egunean zehar egiten dira, hitzaldi bat eta instalakuntzetatik ibilbide bat osatuz. Ez da posible teleskopiotik behatzea, teleskopio zientifiko eta profesional bat bait da.

* Aireko Ikuspegia.Aireko Ikuspegia.
* Aireko ikuspegia.Aireko ikuspegia.
* Víctor Blanco teleskopioaren kupula.Víctor Blanco teleskopioaren kupula.
* Cúpula Telescopio Víctor Blanco teleskopioaren kupula.Cúpula Telescopio Víctor Blanco teleskopioaren kupula.
* "Metro eta erdi" teleskopioa."Metro eta erdi" teleskopioa.
* "Metro eta erdi teleskopioa"ren kupula."Metro eta erdi teleskopioa"ren kupula.
* Teleskopioak eta beste instalakuntza batzuk Cerro Tololoren tontorreanTeleskopioak eta beste instalakuntza batzuk Cerro Tololoren tontorrean

Aurkikuntzak
------------

| Aurkitutako asteroideak: 5 |
| --- |
| 67 | 2000ko uztailak 29 |
| 87555 2000 QB 243 | 2000ko abuztuak 25 |
| 88611 Teharonhiawako | 2001eko abuztuak 20 |
| 134210 2005 PQ 21 | 2005eko abuztuak 9 |
| 139775 2001 QG 298 | 2001eko abuztuak 19 |

Ikus, gainera
-------------

* Calán Tololo Proiektua
* Astronomia Txilen
* Txileko Behatoki Astronomiko Nazionala

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Cerro Tololo Inter-American Observatory Home Page

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1056113
* Commonscat Multimedia: CTIO

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158332946
* ISNI: 0000 0001 0730 4128
* BNF: 13325956t (data)
* LCCN: n85001063
* CiNii: DA11503444
* SUDOC: 035634480
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1056113
* Commonscat Multimedia: CTIO
**Very Large Telescope Project** (VLT, literalki *Teleskopio Oso Handia*) bereizitako lau teleskopio optikoz osatutako sistema da, hainbat tresna txikiz inguratua. Lau tresna nagusietako bakoitza 8.2 metroko ispilua duen teleskopio islatzaile bat da. VLT proiektua Hegoaldeko Behatoki Europarraren (ESO) parte da, Europako antolaketa astronomiko handienaren parte.

VLT Paranal Behatokian dago, Cerro Paranalen gainean, Taltal hirian. 2.635 metrotan dagoen mendia da, Atakamako basamortuan, Txileko iparraldean. Munduko behatoki gehienak bezala, lekua kokalekuagatik aukeratu da; izan ere, argi-kutsadurako eremuetatik oso urrun dago, eta basamortuko klima du, non gau ugari dauden oskarbi.

VLT uhin-luzera ikusgarrietan eta infragorrietan aritzen da. Banakako teleskopio bakoitzak begi hutsez hauteman daitezkeen objektuak baino lau mila milioi aldiz ahulagoak detekta ditzake gutxi gorabehera, eta, teleskopio guztiak konbinatzen direnean, instalazioak 0,002 arku-segundo inguruko bereizmen angeluarra lor dezake. Teleskopio bakar baten funtzionamendu-moduan, angelu-bereizmena 0,05 arku-segundo ingurukoa da.

VLT astronomiarako lurreko instalaziorik emankorrena da, eta Hubble espazio-teleskopioak bakarrik sortzen ditu artikulu zientifiko gehiago uhin-luzera ikusgarrietan diharduten instalazioen artean. VLTrekin egindako behaketa aitzindarien artean daude exoplaneta baten zuzeneko lehen irudia, Esne Bidearen erdian zulo beltz supermasiboaren inguruan mugitzen diren banakako izarren jarraipena eta ezagutzen den gamma izpien leherketarik urrunenaren distira ikustea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «FAQ VLT/Paranal» *www.eso.org*.
2. ↑   Trimble, V.; Ceja, J. A..  (2010). «Productivity and impact of astronomical facilities: A recent sample» *Astronomische Nachrichten* 331 (3): 338.  doi:10.1002/asna.200911339. Bibcode: 2010AN....331..338T..
3. ↑    *The Very Large Telescope — The World's Most Advanced Visible-light Astronomical Observatory handout.*  ESO.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265628
* Commonscat Multimedia: Very Large Telescope

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 261970018
* BNF: 13578015v (data)
* GND: 4380905-4
* LCCN: sh00005584
* NLA: 35834743
* SUDOC: 053492250
* BIBSYS: 90986621
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q265628
* Commonscat Multimedia: Very Large Telescope
**Kaminoyamako gaztelua** (japonieraz: 上山城, *Kaminoyama-jō*?)
 Japoniako Kaminoyama hirian dagoen gaztelu japoniarra da. **Tsukoka-jō** (月岡城) izenaz ere ezaguntzen da.

Historia
--------

Muromachi Aroan eraiki zen inguruko lehenengo gaztelua, Tendō leinuak eraiki zuen. Hurrengo urteetan leinuen arteko borrokak izan ziren eta gaur egungo gaztelua 1535ean altxatu zuen Takenaga Yoshidatak, Mogami leinukoak.

Tokugawa shogunerriak Mogamitarrak kanporatu eta Toki leinuari eman zioten agintea. Dena den 1697tik aurrera Matsudaira leinuko Fujii adarrak eskuratu zuen. 1871ean han sistema erortzean Gobernuak erosi zuen gaztelua eta parke bihurtu zuen.

1982an *donjon* (dorre nagusia) eraiki zen Edo Aroko estiloan turismoa bultzatu asmotan.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Japoniar gazteluen gidako webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847251
* Commonscat Multimedia: Kaminoyama Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q847251
* Commonscat Multimedia: Kaminoyama Castle
**Papahānaumokuākea** **Itsas Monumentu Nazionala** Hawaiiko Artxipelagoko Ipar-mendebaldeko Uharteetan dagoen itsas eremu babestua da. Munduko itsas eremu babestu handiena da. Hawaiiko hizkuntzan duen izena, *Papahānaumokuākea,* estatu horretako biztanleek aukeratua, Hawaiiko uharteen agerpenarekin lotutako tradizioei eta mitoekin lotuta dago. Herri-tradizioen arabera, Papahnaumoku uhartez erditu zen jainkosa da, eta haren senarra Wakea izan zen. Estatu Batuetako *Good Morning America* telebista-programak eta USA Today egunkariak "Munduko zazpi mirari berrietako" bat izendatu zuten.

Eremu babestua 7000 espezie ingururentzako habitat naturala da, horietatik laurdena endemikoak dira. Hauek dira aipagarrienak: dortoka berdea eta Hawaiiko itsas txakur fraidea, galtzeko zorian dauden espezieak, *Telespiza cantans*, Telespiza ultima, *Acrocephalus familiaris*, Laysan ahatea edo Laysaneko albatrosak bezalako itsas hegaztiak, landare-espezie ugari (pritchardia barne) eta artropodo-espezie asko. NOAAko Itsas Arrantzako Zerbitzu Nazionalaren arabera (*NOAA National Marine Fisheries Service*), otarrain arantzadunen populazioak ez ziren berreskuratu beren ekosistemako aldaketa ozeanografikoetatik, eta Ipar Pazifikoan eragina izan zuten 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990aren hasieran; izan ere, horrek beste espezie batzuen populazioa murriztu du, itsas hegaztiak eta itsas-txakurrak barne. 2005ean monumentu izendatu zutenean, arrantza komertziala 2011n amaitu behar zen. Turismo-leku gisa sustatuko da eremuan, eta bisitariek urpean igeri egiteko eta antzeko jarduerak egiteko aukera izango dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Guinness World Records 2013* (en español). Según se cita en la pág. 41

Ikus, gainera
-------------

* Koralezko hesi handia
* Galapago uharteak
* Valdés penintsula

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q787425
* Commonscat Multimedia: Papahānaumokuākea Marine National Monument

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147987071
* LCCN: sh2006004498
* **Lekuak**
* OSM: 8890494
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 1326

 |

* Wd Datuak: Q787425
* Commonscat Multimedia: Papahānaumokuākea Marine National Monument
**We're No Awa' Taw Bide Awa'** (ingelesez ''*We're No Away To Stay Away* litzateke, euskaraz literalki *Ez Gaude Urruti Egoteko Urruti*) Eskoziako abesti herrikoi bat da. Berez, Eskozia nahiz Irlandan oso ohikoak diren agur abesti bat da eta sarritan taberna giro alaian eta lagunartean abestu ohi da.

Izenburua eskozieraz duen arren, abestiaren hitzak ingelesez abestu ohi dira, maiz eskozierazko zenbait hitz tartekatuko ohi direlarik.

Hitzak
------

Bis:  

For we're no' awa' tae bide awa',  

For we're no' awa tae le'e ye,  

For we're no' awa' tae bide awa',  

We'll aye come back an' see ye.  
  

As I gaed doon by Wilsontoon  

I met auld Johnnie Scobbie,  

Says I to him will ye hae a hauf,  

Says he, "Man! That's my hobby."  
  

(Bis)  
  

So we had a hauf an' anither hauf,  

And then we had anither,  

When he got fou' he shouted:  

"Hoo!  

It's Carnwath Mill for ever."  
  

(Bis)  
  

We wandered doon the street again  

We cleekit unco cheery,  

When John got hame his wife cried shame,  

I see you're enjoyin' your hobby.  
  

(Bis)  
  

Of a' the friens that ere I kenned,  

There's nane like Johnnie Scobbie,  

His hert is leal, he's true as steel,  

An' a hauf is aye his hobby.  
  

(Bis)  
  

So whenever friendly friens may meet,  

Wherever Scots foregather,  

We'll raise our gless, we'll shout  

Hurroo,  

It's Carnwath Mill for ever.

Kanpo estekak
-------------

* Kenneth McKellar abeslariaren *We're No Awa' Taw Bide Awa* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Andy Stewart abeslariaren *We're No Awa' Taw Bide Awa* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Teh Corries taldearen *We're No Awa' Taw Bide Awa* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Pianozko *We're No Awa' Taw Bide Awa* abestiaren bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* *We're No Awa' Taw Bide Awa* abestiaren hitzak irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268947

 |

* Wd Datuak: Q12268947
*We Can Do It!* ('Egin Dezakegu!'), Westinghouse Electric konpainiaren propaganda afitxa.
***We Can Do It!*** (euskaraz *Egin Dezakegu!*) AEBetako gerra propaganda kartel bat da, 1943an J. Howard Miller diseinatzaile grafikoak Westinghouse Electric enpresarentzat egina, langileen gogo-kemena zuzpertzeko irudia izateko asmoz. Albiste agentzian batean agertu zen Michigango lantegi bateko Geraldine Hoff langilearen zuri-beltzeko argazki batean oinarritua dagoela uste da.

Bigarren Mundu Gerran zehar kartela ustekabean igaro zen, baina 1980ko hamarkadan berreskuratua eta formatu askotan berrargitaratua izanik, "We Can Do It!" izenburupean hedapen handia izan zuen, *Rosie errematxatzailea* izendapena ere jaso zuen. eta gerra garaiko ekoizpen kateko emakume langile kementsuaren irudikapena bilakatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2984429
* Commonscat Multimedia: We Can Do It

---

 |

* Wd Datuak: Q2984429
* Commonscat Multimedia: We Can Do It
Teletype Model 32, Telex zerbitzurako erabilia
**Telex sarea** bezerotik bezerora kommutatutako teletipo-sare bat da, telefono-sare baten antzekoa, eta bi noranzkoko testu-mezuetarako gradu telegrafoko konexio-zirkuituak erabiltzen ditu. Telexa metodo garrantzitsua izan zen Bigarren Mundu Gerraren ondoren enpresen artean elektronikoki idatzitako mezuak bidaltzeko. Fax-makina gero eta gehiago erabiltzen zen 1980ko hamarkadan.

Gainbehera
----------

British Telecom-en "Puma" telex-makina, 80ko hamarkadako modelo berantiarrekoa
Télex oraindik martxan dago, baina ez CCITTren Liburu Urdineko dokumentazioan deskribatzen den moduan. iTelegram-ek telexaren antzeko zerbitzua eskaintzen du, abonatuaren telex linearik gabe. Banakako harpidedunek Deskmail erabil dezakete, iTelegram telex sarera konektatzen den Windowseko programa, IP azken milia gisa erabiliz. Telexaren aplikazio-eremua, batez ere faxa, posta elektronikoa eta SWIFT tresnek hartu dute, nahiz eta irrati-telexa (HF irrati bidezko telexa) oraindik ere itsas industrian erabiltzen den eta Itsasoko Sorospen eta Segurtasun Sistema Orokorreko nahitaezko elementua den.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Txantiloi:Cita libro
2. ↑   «International Telegram® - Answers to some common questions» *itelegram.com* 2017.
3. ↑   «International Telegram – Send a telegram to Antarctica» *itelegram.com* 2017.

Bibliografia
------------

* Siemens-en telex berriago bat.Pitts, M. K..  (May 1950). *International Communications Facilities of the American Carriers.*

Ikus, gainera
-------------

* Morse kodea
* Telegrafia
* Testu-mezua
* Baudot kodea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66175
* Commonscat Multimedia: Telex

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX527039
* LCCN: sh85133452
* NDL: 00572902
* NKC: ph119672
* NARA: 10646981
* AAT: 300400814
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q66175
* Commonscat Multimedia: Telex
*Clitocybe graminicola*

Sinonimoak: *Clitocybe agrestis*, *Lepista agrestis*, *Clitocybe graminea*

Ez da komeni jatea, toxikoa ote den susmoa dago.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik laura eta deprimitua, ertz izurtua. Azal mehea, higrofanoa denbora hezean. Kolorea: zurixka, okre-krema eta erdian marroi argia. 

**Orriak:** Dekurrenteak, zabal, lamelulekin, zuri-krema kolorekoak eta hezetasunarekin marroi argi kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, oso mehea, okertua, haritsua, kapelaren kolorekoa (zertxobait zurbilagoa izan daiteke), oinarria horixka eta eraztunik eta bolbarik gabea.

**Haragia:** Zuri-beix kolorekoa, usain leunekoa, fruta usainekoa edo anis usainekoa eta irin zapore gozokoa. Espora jalkina krema-zuri kolorekoa.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazkoa, toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Erraz identifika daitekeen espeziea da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Nahiko arrunta. Udazkeneko hostoetan saprofitoa, belardietan eta bide bazterretan, dunetan (Zarautz) edo lurzoru hareatsuetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 136 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
***Viva Jesús*** hitzekin hasten da XVII. mendeko erdialdean idatzitako mendebaldeko euskalkian idatzitako eskuizkribu bat, dotrina katoliko bat. Egilea, oraingoz, ezezaguna.

Mitxelenak 1954. urtean eman zuen argitara, Julio Urkixoren liburutegiaren funtsean aurkitu eta gero.

Mendebaleko euskararen gaur egungo mapa (Koldo Zuazo, 2015).
Mendebaleko dotrina zahar honen eskuizkribuak 16 orrialde ditu.

2010. urtean, berriro ere, Koldo Ulibarri Orueta filologoak aztertu eta argitaratu zuen. Geroago, 2012. urtean, Eneko Zuloagak ere ikertu zuen dokumentu hau euskalkiaren eremu geografikoa zehazteko asmoz. Testuan dauden arkaismoak, hautuak eta berrikuntzak aztertuz, eta ingurukoak eta, ezinbestean, inguruetako baina beranduagoko testuekin erkatuz, Eneko Zuloagak Sartaldeko euskara, Nerbioi ibarrekoa izan daitekeela defendatzen du. Aurretik Arabako Aiaraldea eta Bizkaiko Gordexola aldea ere aipatu ziren...

Mitxelenaren ustez dotrina zahar honek ez du berezko balio literariorik baina badu, ordea, hizkuntzalarientzat balio handia, hain zaharra eta hain mendebaldekoa izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Michelena, Luis.  (1954). «"Un catecismo vizcaíno del siglo XVII".» *BAP*: 85-95..
2. ↑    Ulibarri Orueta, Koldo.  (2010-04-18). ««Viva Jesus» dotrina: edizioa eta azterketa» *Anuario del Seminario de Filología Vasca "Julio de Urquijo"* 44 (2): 41–154. doi:10.1387/asju.7323. ISSN 2444-2992. (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).
3. ↑     *III Congreso de la Cátedra Koldo Mitxelena: Eneko Zuloaga (UPV/EHU) - 2492.*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).
4. ↑   Zuloaga, Eneko. *Oharrak Nerbioi ibarreko euskara zaharraz eta Viva Jesús testuaren jatorriaz.*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).
5. ↑   Urkizu, Patri.  (2000). *Historia de la literatura vasca.*  Universidad nacional de educación a distancia ISBN 978-84-362-4136-5. (Noiz kontsultatua: 2023-08-24).
**Iñigo Arcauz Ascargorta** (Arrasate, 1978ko urriaren 19a) Espainiako politikaria da, Alderdi Popularraren hautagaia izan dena.

Ibilbidea
---------

Elgoibarko udalean zinegotzia izan zen 2003 eta 2007 artean. 2005ean Alderdi Popularraren gazte taldeko burua izendatu zuten. Gipuzkoako Batzar Nagusiko batzarkide bilakatu zen 2007an eta bertan 4 urtez egon zen, 2011n Donostiako udaleko zinegotzi bilakatu arte. 2015ean Donostiako udala utzi zuen. 2019ko apirileko Espainiako hauteskunde orokorretan Gipuzkoako popularren zerrenda burua izan zen. Arcauzek porrot egin zuen eta kongresutik kanpo geratu zen. 2019ko azaroko Espainiako hauteskunde orokorretan berriz ere zerrenda burua izan zen. Urte berean bigarren aldiz porrot egin zuen eta ez zuen eserlekua lortu.

Kanpo estekak
-------------

* Arcauz-en profil ofiziala Twitterren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q75183233
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 2500

 |

* Wd Datuak: Q75183233
**Rüstempaşa meskita** (turkieraz: *Rüstempaşa Camii*) meskita otomandarra da, Istanbulgo Hasırcılar Çarşısı azokan kokatua, Mimar Sinan arkitektoaren lana.

Historia
--------

Rüstempaşa meskita Otomandar Inperioko arkitekto-buru zen Sinanek diseinatu zuen Rüstem Pasha Bisir Handiarentzat (Suleimanen alaba zen Mihrimah-ren senarra). 1561 eta 1563 artean eraiki zen.

Ezaugarriak
-----------

### Kanpoaldea

Meskita terraza baten gainean eraiki zen, denda gangadunen gainean, alokairuekin eraikin multzoa ekonomikoki laguntzeko. Erpinetan dauden eskailera estu eta bihurrietatik patio zabal batera ematen dute. Meskitak bost baoko arkupe bikoitza du, bata kupulekin eta bestea teilatu beheratu eta sakonekin.

### Barnealdea

Eraikinaren oinplanoa laukizuzen batean inskribatutako oktogono bat da. Kupula nagusia lau erdi-kupulatan oinarritzen da, ez eraikinaren ardatzetan baina diagonaletan. Kupularen arkuak lau zutabe oktogonaletatik irteten dira, bi hegoaldean eta beste bi iparraldean, eta ekialdeko eta mendebaldeko hormetako pilareetatik. Ipar eta hegoaldean galeriak ageri dira, pilareetan eta hauen arteko marmolezko koloma txikietan bermatuak.

Iznikeko zeramika bikain eta ugariek, marrazki geometriko eta loredun askotarikoak (krabelinak, bitxiloreak, tulipak, lirio eta lilak), arkupea apaintzeaz gain, barneko horma, mihrab, minbar eta kolomak estaltzen dituzte. Zeramika hauetan gorri bizi kolorea ageri da, Iznik garai goiztiarreko ezaugarri (1555-1620) eta Istanbuleko beste meskitak ez dute zeramika mota hau hainbeste erabiltzen.

Irudiak
-------

* ArkupeaArkupea
* Zeramika apainduakZeramika apainduak
* Zeramika apainduakZeramika apainduak
* Zeramika apainduakZeramika apainduak
* BarneaBarnea
* BarneaBarnea
* MihrabaMihraba

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Faroqhi, Subjects of the Sultan.
2. 1 2  Freely, Blue Guide Istanbul
3. ↑  Denny, Iznik: The Artistry of Ottoman Ceramics

Kanpo estekak
-------------

* Rüstempaşa meskitako argazkiak
* Rüstempaşa meskita

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137511
* Commonscat Multimedia: Rüstem Pasha Mosque

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 128305390
* GND: 4233186-9
* LCCN: nr2003011466
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1137511
* Commonscat Multimedia: Rüstem Pasha Mosque
**Mendiolaza** Argentinako Cordoba probintzian dagoen Colón departamenduan dagoen hiria da. Sierras Chicasen ekialdeko isurialdearen eta aldameneko ordokiaren artean dago, Villa Allende hiritik 4 km iparraldera eta Córdoba hiritik 23 km ipar-mendebaldera, E 53 eta E 57 bideen bidez lotuta eta Córdoba Handiaren zati bat osatuz. Don Francisco Javier Eusebio de Mendiolaza-ri zor dio izena, 1786an bere izena eman zion baserri bat erosi zuen eta bertatik hasi zen bizilekua eraikitzen. cc vv bb nn mm xxxxx ccc

Mendiko kokapena dela eta, turismorako eta asteburuko etxeak, landetxeak edo auzo pribatuak eraikitzeko erakargarri bikaina da herria.

Mendiolazak hazkunde demografiko esponentziala izan du 1990eko hamarkadatik hona, komunitate itxi ugari ezarri direlako. Hamarkada 1.536 biztanlerekin hasten da udalerria (1991ko errolda nazionala), eta neurketa berri bakoitzean biztanleria handitzen joan da: 2.390 biztanle (1996ko errolda probintziala), 4.204 biztanle (2001eko errolda nazionala), 8.126 biztanle 2008, 8.126 biztanle (1996), eta 10.855 biztanle (2010eko errolda nazionala). Azken biztanleriaren mugarri horri esker herria hiri izendatu zuten 2012an.

2016an, 697/2016 Ordenantzaren bidez, Auzo Batzordeak sortu ziren udal komunetan herritarrek parte hartzeko modu gisa. Auzo bakoitzak Batzarreko hautetsietan bilduta zazpi kidek osatutako Zuzendaritza Batzordea, bi urteko epean haien ordezkari izango direnak.

Historia
--------

1786an On Francisco Javier Eusebio de Mendiolazak Retiro del Rosario ganadutegia erosi zuen, gero bere izena hartuko zuena. Haren inguruan eraiki ziren etxeek gaur egun hiria osatzen duten auzo ezberdinak moldatzen ari ziren. 

XX. mendearen hasieran, 1901eko urriaren 30ean, lurrak Pedro Diez jaunak eskuratu zituen, eta 1929an banatu zituen bere oinordekoei emateko. 1930 inguruan bere seme Pedro Diezek etxe handi bat girotu zuen, denboraren poderioz egungo udal egoitza bihurtuko zena.

Herria 1914an trenbide sarearen bidez lotu zen Kordobarekin, tren geltokia irekiz eta 1921ean "Domingo Faustino Sarmiento" lehen hezkuntzako eskola inauguratu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «LA CIUDAD» *Municipalidad de Mendiolaza, Córdoba* 2016-09-02.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9031514
* Commonscat Multimedia: Mendiolaza

---

 |

* Wd Datuak: Q9031514
* Commonscat Multimedia: Mendiolaza
**Euskal Birusa Elkarte Kulturala** Ermuko (Bizkaia) euskara-elkartea da. 1980an sortu zen, Ermuan euskararen erabilera bultzatu eta indartzeko helburuaz. 

Hainbat ekintza antolatu eta suspertu izan ditu bere ibilbidean zehar: San Martin azoka, euskal liburu eta diskoen azoka, Juanita Ibaibarriaga literatur saria, Hartza eguna, Berbetan jardunaldiak, Berbatruk merkataritza hitzarmena, Ermuan Bagara ekimena, udako postal lehiaketa, Ahozko Ondarearen bilketa, Ermuan Kantuan kantujira eta urtean zeharreko ekitaldi kultural ugari. Ermuko eta Mallabiko *Drogetenitturri* hilabetekariaren argitaratzailea da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257453

 |

* Wd Datuak: Q12257453
*Artikulu hau hegaztiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lertxun».*

**Koartza** Ardeidae familiako zenbait hegazti hankaluze, lepaluze eta mokoluzeen euskarazko izena da.

Izena (koartza vs. lertxun)
---------------------------

Ardeidoen familiako kide gehienak "koartza", "gartza" edo "amiamoko" izenez ezagutu izan dira beti euskaraz. Horrela aurkituko dugu 1980. hamarkada aurreko liburu eta bilketa guztietan, eta baita ahozko lekukotasunen corpusetan ere. Hala ere, nolabaiteko lapsus txikiren baten ondorioz, 1980ko hamarkadan euskara estandarrean "lertxun" (edo "lertsun") zabaldu zen ardeidoen familiako kide hauek izendatzeko, eta halaxe erabili izan zen zenbait urtez. Izen okerra da "lertxun" (edo "lertsun") koartzentzat, lertsunak kurriloak direlako (*Grus grus*) eta ez koartzak. Zorionez, hiztegi nagusietan aspaldi zuzendu zen akats historikoa eta 1999. urteaz geroztik modu egokian batu dituzte terminoak Elhuyar hiztegiak, Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuak, zein Euskaltermek, besteak beste. 

Oraindik ere "lertxun hauskara" (eta "lertxun gorria", "lertxuntxo karramarrozalea", eta abar) aurki ditzakegu zenbait webgunetan, hainbat karteletan eta liburu zein gida zaharrenetan, baina esan bezala, okerrak dira izen horiek eta saihestu beharrekoak. Hortaz, gogoan izateko:

* **koartza**: *Ardea cinerea*, *Ardea purpurea*, *Ardea alba* eta antzeko hainbat ardeido. Euskal Herrian bertan, koartza hauskara, koartza gorria, koartza zuria, koartzatxo txikia, koartzatxo karramarrozalea, eta abar.
* **lertsuna**: *Grus grus*, kurriloa (grulla, grue).

Euskal Herrian
--------------

Euskal Herrian ikus ditzakegun koartzen artean honako hauek daude:

* Koartza hauskara (*Ardea cinerea*)
* Koartza gorria (*Ardea purpurea*)
* Koartza zuria (*Ardea alba*)
* Koartzatxo txikia (*Egretta garzetta*)
* Koartzatxo itzaina (*Bubulcus ibis*)
* Koartzatxo karramarrozalea (*Ardeola ralloides*)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Koartza hauskara» *txoriak.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-08-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18789
* Commonscat Multimedia: Ardeidae
* Wikispecies Espezieak: Ardeidae

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12305026v (data)
* GND: 4202113-3
* LCCN: sh85060451
* NDL: 00569939
* NKC: ph548977
* AAT: 300310532
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6210
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Ardeidae
* BOLD: 1444
* Dyntaxa: 2002062
* EOL: 8013
* Fauna Europaea: 10741
* GBIF: 3685
* ITIS: 174771
* NCBI: 8899
* Paleobiology Database: 39541
* WoRMS: 148747

 |

* Wd Datuak: Q18789
* Commonscat Multimedia: Ardeidae
* Wikispecies Espezieak: Ardeidae
**Aissa Doumara Ngatansou** (Kamerun, ç 1972) Kamerungo ekintzaile bat da, neskatoen eta emakumeen eskubideen defendatzailea. 2019an *Simone Veil* saria irabazi zuen. Frantziako gobernuak sortu zuen Veilen omenez, emakumeen kausen alde borrokatzen diren pertsonak ohoratzeko. Sari horren bidez, emakumeek autonomia, hezkuntza, lidergo-funtzioetan parte hartzea eta indarkeria eta diskriminaziorik eza sustatzeko egiten dituzten ahaleginak nabarmendu nahi dira.

Biografia
---------

Doumara Ngatansou Kamerungo iparraldeko eskualdekoa da. Ama 11 urte zituela hil zen, eta, 15 urte betetzean, bere baimenik gabe, aitak eta familiak hautatutako gizon batekin ezkontzea erabaki zuten.

Ezkondu ondoren, ikasketekin jarraitzea erabaki zuen. Senarraren familiak aurka egin zion erabakiari, baina irmo eutsi zion. Denborarekin, senarra ulergarriagoa bihurtu zen.

Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, beste emakume batzuekin lan egin zuen, Maroua herrian indarkeria jasaten duten emakumeei eta neskei laguntzeko elkarte bat sortzeko. 1996an, *Emakumearen aurkako Indarkeria Ezabatzeko* Elkartearen filial baten sortzaileetako bat izan zen. Elkarte horrek bizirik atera zirenekin egiten du lan, baita ezkontza goiztiarrak eta behartuak eta genero-indarkeriaren beste modu batzuk amaitzeko erabakiak hartzeko ardura dutenekin ere.

Elkarteak sorospen-zerbitzuak, sostengu emateko bitartekoak eta laguntza psikosoziala ematen dizkie Boko Haram eskualdean duen islam-larrialdiak kaltetutako emakume eta neskei.

Generoan eta neskatoen eta emakumeen aurkako indarkerian aditua da. ALVFko programen koordinatzailea Kamerunen iparraldeko muturrean, eta ‘*We are the solution - let us celebrate women’s role in small-scale farming*’ proiektuko zuzendaritza-batzordeko kidea, FAHAMU GKEak zuzendua.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2019 Frantziako *Simone Veil* Sariaren edizio gorena irabazi zuen, bortxaketa eta ezkontza bortxatuen biktimei laguntzeagatik. Nganasouk esan zuen saria eskaintzen ziela Nigeriako Boko Haram talde terroristaren indarkeria eta ezkontza bortxatu eta bizirik atera ziren emakume guztiei.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Cameroon activist Aissa Doumara Ngatansou wins first Simone Veil prize» *News Africa Now* 2019-03-09.
2. ↑   «Cameroon women's activist Aissa Doumara Ngatansou wins first Simone Veil Prize» *www.sowetanlive.co.za*.
3. ↑   «Cameroon women’s activist wins award in memory of French icon Simone Veil» *france24.com*.
4. ↑   «Le premier prix Simone-Veil à la Camerounaise Aissa Doumara Ngatansou» *L'Obs*.
5. 1 2 3   «En palabras de Aissa Doumara Ngatansou: "Mi propia experiencia de discriminación me inspiró para convertirme en la activista que soy actualmente"» *ONU Mujeres*.
6. ↑   «In the words of Aissa Doumara Ngatansou: "My own experience of discrimination inspired me to become the activist that I am today"» *UN Women*.
7. 1 2   «Cameroonian Activist Wins French Prize for Promoting Women's Rights» *Voice of America*.
8. ↑   «Author Page» *openDemocracy*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61996536

 |

* Wd Datuak: Q61996536
**Olaeta** Argentinako Córdoba probintziako hego-erdialdean dagoen herri eta udalerri bat da, Juárez Celman departamenduan dagoena; Probintziako hiriburua den Córdoba hiritik 210 km-ra, 11. bide probintzialean (Córdoba)

Merkataritza, nekazaritza zentroa (kakahueteak, soja, artoa) eta agroindustria-unitate indartsua.

1000 biztanle (2010) eta horrek % 18,7ko hazkundea suposatzen du aurreko erroldako 471 biztanleekiko (1991).

Lurralde aberatsa da Panpa Hezea eskualdean duen emankortasunagatik, horrela nekazaritza eta abeltzaintza estentsiboa egiteko aukera du. Nekazaritza sektorean, garia, kakahueteak, soja eta ekilorearen ekoizpenak nabarmentzen dira; behi- azienda. Gaur egun (2007ko azaroa) isohieten aldaketari esker (euri gehiago egiten du, 1973az geroztik, Hemiziklo Hezearekin) kakahueten eta soja lantzeak hedapen nabarmenean jartzen du herria.

Erreferentziak
--------------

* gune federala

kanpoko estekak
---------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9051934
* Commonscat Multimedia: Olaeta

---

 |

* Wd Datuak: Q9051934
* Commonscat Multimedia: Olaeta
**Covirán** edo **Coviran** txikizkako elikadura banaketa jarduera nagusitzat duen kooperatiba bat da, Euskal Herrian presentzia nabarmena duena. Granadan (Espainia) sortu zen 1961n. Bere jarduera eremu geografikoak Espainia eta Portugal dira, eta bere sektorearen erreferentzia da Iberiar Penintsulan, 3.221 supermerkatu baino gehiago baititu.

Historia
========

Covirán enplegu egonkorra eta kalitatea duen konpainia da. Lanbide gero eta kualifikatuagoa eta sektorearen profesionalizazioa sendotzea lehentasun batzuk dira.[erreferentzia behar]

Coviran denda bat Portugalen.
Enpresa honen helburuetariko bat kooperatiba-ehuna modu positiboan eragitea da, familiako negozio askoren desagerpena saihestea eta kide berriak handitzea ahalbidetzen duten lan berriak sortzea, lehiakortasuna areagotuz. Proiektuan parte hartzen duen sektoreko saltzaile independenteak sustatu eta aholkatu.

Coviránen arrakasta 1961 urtean hasi zen, bere langileei egindako eguneroko ahaleginetan oinarritzen da. Ekintzaile txiki eta ertainek beren produktuen zentroan aurkitzen dute eta beren eskura jartzen dute dena. XXI. mendeko supermerkatuak lehiakorrak izan behar ditu eta etorkizunean sektore konplexu horretan gozatu.

Coviran SupermerkatuaCoviran supermerkatua.
Coviránek gaur egungo dimentsioa lortu du bere kideekin eta bere historian zehar gehitu diren kooperatibei esker egungo ratioak lortzeko. Gaur egun, Coviránek garapen maila handia lortu du Espainian eta Portugalen, eta baita Euskal Herrian ere.

Coviránek sektoreko enpresen bigarren postua du Espainian. Supermerkatuen kopurua eta lanak nazioko eta nazioarteko geografia osoan hedatzen jarraitzen du, elikagaien banaketa independentea duten enpresa txikien eta ertainen beharrak asetzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61070539
* Commonscat Multimedia: Coviran

---

 |

* Wd Datuak: Q61070539
* Commonscat Multimedia: Coviran
Antzinako Erroman, ***gens*** delakoa (latinez, *gens*, *gentis*) nomen bereko familia taldeak biltzen dituen instituzio bat da, guztiek, ustez, arbaso komun bat zutela adierazten duena, kultu bera partekatzen zuten eta amankomuneko ohitura batzuk zituzten. *Gens* zehatz batekoa izateak, *gens* horretako gainontzeko kideekiko eskubide eta betebehar batzuk zituen: elkarri laguntzea behar zenean, *gens*aren ondasunen jabe izateko eskubidea, komuneko tokian lurperatua izatea edo *gens* bereko beste pertsona batekin ezkontzeko debekua.

Europako Zuzenbidean eragina
----------------------------

Erromatar oinordekotza zuzenbidearen jatorria, *gens* bereko kideen ondasunak, *mortis causa* ondasun oinordekotza gertatzen denean, *gens*aren barnean geratu behar direla dioen ideian dagoela nabarmendu behar da. Egungo zuzenbide kontinentalaren legedi gehienek, Erromatar zuzenbidearen eragina jaso dute, printzipio honen ezaugarri bereizgarriak, legitimoen eta oinordekotza intestatuen kalkuluetan erakutsiz. Honela, alargunaren legitima, espainiar zuzenbidean, beti usufruktuan datza, ezingo dena betikotu eta hildakoaren ondasunak, zuzenean honen oinordeko bihurtu ez ziren pertsonentzako ihes ez zuzenik ez du ekarriko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** française, Académie. «Dictionnaire de l’Académie française» *www.dictionnaire-academie.fr* (Noiz kontsultatua: 2023-08-05).

Kanpo estekak
-------------

* *Les gentes (familles) romaines*Tusculan
* (fr) *Liste de nomina*
Maskorrak
**Maskorra** zenbait animaliak duten kanpo estalki gogor eta zurruna da. Maskortzat soinberen kanpo hezurdurak baino ez dira hartzen.

Maskorrak nakarrez eginak izaten dira, eskleroproteina bat den konkiolina geruzen nahasketa organiko bat. Horren ondoan, erdian, kaltzita edo aragonitazko geruza bat dago, eta, azkenik, kristalizaturiko kaltzio karbonato geruza bat. Batzuetan, maskorrek kitina dutela esaten da, baina hau, inongo loturarik ez duen materiala da.

Nakarra, soinbera espezie batzuen mantuko zelula ektodermikoetatik jariatzen da. Soinberen odola, kaltzioaren forma likido batean aberatsa da, odol korrontetik kanpora kontzentratu eta kaltzio karbonato bezala kristalizatzen dena. Geruza bakoitzeko kristal ezberdinak, orientazio eta forman ezberdintzen dira. Nakarra, animaliaren maskorraren barne azalean modu jarraian metatzen da. Prozedura hauek, soinberari, bere maskor propioa lisatzeko baliabide bat ematen diote, baita organismo bizkarroi eta hondakin kaltegarrien aurkako babes modu bat ere.

Soinbera bat, bizkarroi batek inbaditzen badu, edo animaliak kanpora ez dezakeen objektu bitxiren batek aztoratzen badu, *enkistazio* izena hartzen duen prozesu bat abian jartzen da. Prozesu honen bidez, soinbera aztoratu duen izakia, modu etengabean, nakarrezko geruza kontzentrikoez inguratua geratzen da. Denborarekin, perla bezala ezagutzen direnak eratzen dira, eta enkistazioa mantendu egiten da soinbera bizirik dagoen artean.

Maskorrak oso iraunkorrak dira, eta bertan bizi diren gorputz biguneko animaliak baino askoz gehiago irauten dute. Maskor kopuru handia metatzen den tokietan, konpresio bidez, kareharri bihur daitezkeen sedimentuak eratzen dira.

Soinbera bibalbioak
-------------------

Bibalbioen maskorrak
**Kusku** edo **balba** bezala, soinbera bibalbioen kanpohezurdura osatzen duten zatietatko bakoitzari deritzo. Balbak edo kuskuak, atzealdean, erro edo lotailu elastiko baten bidez lotuta daude, bi zatien irekiera eta itxiera ahalbidetzen duena.

Balbak, honako mota hauetakoak izan daitezke:

* Aldeberdinekoak: erdiko ardatzaren alde bakoitzarekiko berdinak direnak dira
* Balbaberdinak: Forma eta tamaina berekoak direnak
* Balbaezberdinak: Organismo berean forma ezberdinak dituztenak
* Azpikarratuak: karratu, trapezio edo laukiluze baten antzeko formakoak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Urrezko Maskorra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213096
* Commonscat Multimedia: Seashells

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936161d (data)
* GND: 7673259-9
* LCCN: sh85121304
* AAT: 300310135
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213096
* Commonscat Multimedia: Seashells
Luis Arturo Villar Sudek (Zaragozako Puebla 1991ko martxoaren 20a) ezagunago "Luisito Comunica" bezala Mexikar empresari, youtuber, idazle, ekintzailea eta aktorea da.

Bere youtubeko kanala Mexikoko jarraitzaile gehien daukan kanala da.

hezkuntza eta bizitza pertzonala
--------------------------------

Pueblako Ekialdeko Ikastolan ikasi eban, hizkuntza oinarrizkoa eta erdi gohikoa eskentzen dauana. Komunikazioko zientziako karrera upegin eban Pueblako Unibertzitate Autonomoan. Bideo baten argitu eban ezin izan ebala karrera amaitu ez eukalako dirurik materia bat ordaintzeko. Geroago ordaindu eban baina atzeratu eban. Baina denbora baten ostean ez eban inoiz amaitu.

Ibilbidea
---------

**YOUTUBE**

Youtuben hasi zen 2007 eta bere kanala "*piano para gente cool*" izendatu eban eta 2010an "*Louie Artie*" 

izenara aldatu eban, bere kanala erabili eban piano klaseak emateko urte asko geroago bere hiritik mugitu zan hiri berri batera joateko (Mexikoko hiria) hor posopibilitate gehiago eukiteko youtubetik bizitzeko, momentu horretan bere kanalaren izena berriro berriztu eban orain daukan izena jartzeko ere bera egiten eban edukia aldatu eban oraingoan hasi zen kanpotar baten bizitza astertzen eta bere bizipenak esaten. 2020 Youtube Originalseko documetal baten parte artu eban Aislados izenekoa konfinamenduko zitiazioa erakusten ebana.

**BESTE LANETAKO PARTIZIPAZIOA**

luisek ez da beti youtubera izan gazteago zanean ingeleseko irakasle bezela lan egin eban. 2018ean arropa enpresa bat sorru eban Rey Palomo izenarekin, 2021 bere bigarren enpresa sortu eban, tamarindo saporeko tekila saltzen ebana *Gran Malo* izenarekin. Hirugarrena *PilloFón* da telefono-komunikazio empresa bat 2020ean esan eban zorruko ebala eta hurrengo urterako jada zegoen eskuragarri. Azkenik urrian hanburgesa kate baten sortzailenetariko bat da Fasfú izenekoa.

2019ean liburu bat sortu eban *Lugares Asombrosos* bere bidaiei buruz itzegiten dauana eta Alfaguara editorialarekin argitaratu eban. 

Sonic 1 eta Sonic 2 pelikuletako ahotz aktore da latin Amerikarako.

Deigo & Kaito japoniar katean inbertzailea da 2020tik.

2023ko urtarrilean, Munduko Ekonomia Foroaren urteko kongresuaren berri emateko gonbidatutako mundu osoko sei YouTuber ospetsuetako bat izan zen.

Erreferentziak
--------------
**Westchester konderria** (ingelesez: *Westchester County*) New Yorkeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua White Plains da. 2010eko zentsuaren arabera 949.113 biztanle zituen, Westchester kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Westchester konderriak 1.294,98 kilometro koadro ditu. Horietatik 180 ura dira. Beste 1.114,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 732,92 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 949.113 pertsonetatik 751.595 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 207.032 dira. 126.585 beltzak edo afroamerikarrak. 1.141 amerikar natiboak ziren eta 218 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51.123 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3.757 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 14.694 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54066
* Commonscat Multimedia: Westchester County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159414242
* GND: 4496988-0
* LCCN: n50004041
* NARA: 10045763
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838027
* TGN: 7014612

 |

* Wd Datuak: Q54066
* Commonscat Multimedia: Westchester County, New York
**Legebiltzarreko taldea**, **parlamentu-taldea** edo **talde politikoa** alderdi politiko ezberdinetako kideek edo antzeko ideologiak dituzten politikari independenteek osatutako taldea da. Legebiltzarreko sistema batzuek ahalbidetzen dute alderdi politiko txikiagoek, zeinak bere izenean parlamentu-taldeak osatzeko nahiko ugari ez direnak, beste alderdi batzuekin edo politikari independenteekin bat egitea, formalki aitortutako taldeei soilik ematen zaizkien eskubide edo pribilegioez baliatzeko. Hauteskunde-aliantza, non alderdi politikoak hauteskundeetarako soilik elkartzen diren, talde parlamentario baten antzekoa da. Talde teknikoa talde parlamentario baten antzekoa da baina ideologia ezberdineko kideekin. Aitzitik, fakzio politikoa alderdi politiko baten barruan dagoen azpitalde bat da eta koalizioa hauteskundeen ondoren bakarrik sortzen da.

Legebiltzarreko taldeek buruzagi parlamentaria hauta dezakete; horrelako buruzagiak eragile politiko garrantzitsuak izan ohi dira. Legebiltzarreko taldeek kasu batzuetan alderdi-diziplina erabiltzen dute kideen botoak kontrolatzeko.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Europako Parlamentuko talde politikoak
* Finlandiako Parlamentuko talde parlamentarioak
* Frantziako parlamentuko talde parlamentarioak
* Alemaniako parlamentuko talde parlamentarioak
**Arthur Iturria** (Paue, 1994ko maiatzaren 13a) frantziar errugbilaria da, lapurtar jatorrikoa, bigarren lerroan edo hirugarren lerroko hegalean aritzen dena. Hamar denboraldiz AMS Clermont Auvergnen jokatu ondoren, 2023an Aviron Bayonnaisek kontratatu zuen. 2017ko otsailaren 4an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Twickenham Stadiumen, Ingalaterrarenen aurka; besteak beste, 2019ko Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen.

Bizitza
-------

Arthur Iturria Pauen jaio zen 1994ko maiatzaren 13an. Aitaren aldetik lapurtar erroak ditu, aitatxia Ainhoan sortu baitzen, Dantxaria auzoan, eta amatxia Ezpeletan. Morlaàsen hasi zen errugbian, 9-10 urterekin. 2009an, hamabost urte zituelarik, Aviron Bayonnaiseko gazte mailako taldean sartu zen eta, hiru urte geroago, AMS Clermont Auvergnek kontratatu zuen.

Frantziako junior eta 20 urte azpiko selekzioetan ibili ondoren, 2017ko otsailaren 4an jokatu zuen lehenbiziko partida selekzio nagusiarekin. 2017-2019 bitartean, 15 partidatan aritu zen, horietako 8 Sei Nazioen Txapelketakoak eta bi 2019ko Munduko Errugbi Kopakoak. 2018-2019 denboraldian, Top 14ko hirugarren lerro onenaren barnean sartu zuten *rugbyrama* webguneko internautek.

2022ko azaroan Aviron Bayonnaisek jakinarazi zuenez, 2023tik 2027ra Baionako taldean ariko da.

Palmaresa
---------

### AMS Clermont Auvergne

* Frantziako errugbi txapelketa
	+ irabazlea: 2017
	+ finalista: 2019
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
	+ finalista: 2017
* European Challenge Cup
	+ irabazlea: 2019

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Arthur Iturria : "Le choix du cœur".*  abrugby.fr (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).
2. 1 2 3    *Rencontre avec Arthur Iturria.*  abrugby.fr (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).
3. 1 2    *Arthur Iturria.*  en.espn.co.uk (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).
4. ↑    *Les huit de devant selon vos votes.*  rugbyrama.fr (Noiz kontsultatua: 2023-8-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q22117295
* Commonscat Multimedia: Arthur Iturria

---

 |

* Wd Datuak: Q22117295
* Commonscat Multimedia: Arthur Iturria
Bajevic, Maric eta Vladic jokalariak 1971ean.
**FK Velež Mostar** (bosnieraz *Fudbalski klub Velež Mostar*) Bosnia-Herzegovinako futbol taldea da, 1970. eta 1980. hamarkadetan Jugoslaviako onenetakoa izandakoa. 2022an Bosnia-Herzegovinako kopa irabazi du.

Historia
--------

1922ko ekainaren 26an sortu zen RŠD (*Radnički Športski Klub*) izenarekin, "Langileen Kirol Kluba". Talde pobrea zenez kolore elastiko zuria eta praka beltzak zituen. Berehala *Velež* izena hartu zuen, Mostarren dagoen mendi baten izena da. Vaso Pucarić taldekideak Zagrebetik elastiko gorriak ekarri zituen, izar gorri bat zeramatenak. 

1952an igo zen Jugoslaviako lehen mailara baina urtebete soilik egin zuen bertan. 1955ean berriz igo zen eta 1958an Kopako finala jokatu zuen, hau lortzen zuen aurreneko talde bosniarra izan zen. Belgradeko Izar Gorria 4-0 emaitzaz garaitu zuen Velež Mostar.

Aurrez taldeko jokalaria izandako Sulejman Sula Rebac entrenatzaile zela hirutan izan zen bigarrena Jugoslaviako Ligan eta Mitropa Kopako finalista ere izan zen. FC Wacker Innsbruck talde austriarra bi partidatan 3-1 emaitzarekin nagusitu zitzaion. 1981ean berriz iritsi zen Jugoslaviako Kopako finalera. Final bosniarra izan zen gainera, aurkaria Željezničar baitzen. Željezničar 0-1 irabazten hasi zen baina mostartarrak 3-2 emaitzaz txapeldun izan ziren. Urte berean Balkandarren Kopa irabazi zuen PFC Botev Plovdiv bulgariarraren aurka bi partidu aipagarri jokatuz, Bulgarian 5-6 emaitzaz nagusitu zen eta Mostarren 6-2 emaitzaz. 1986an Jugoslaviako Kopa irabazi zuen bigarren aldiz Dinamo Zagreb 3-1 garaituz. 1989an berriz jokatu zuen Kopako finala baina FK Partizanek erraz irabazi zuen, 6-1.

1985ean Meho Kodrok debuta egin zuen taldean eta 1991 artean jokalari onenetakoa izan zen, Jugoslaviako selekzioarekin ere jokatu zuelarik. 1991ean Errealak fitxatu zuen.

Bosnia-Herzegovinako txapelketak sortu zirenetik talde apala izan da eta lehen eta bigarren mailaren artean ibili da. Mostarreko beste taldearen itzalean egon beharra izan du, Zrinjski nagusi izan baita Bosnian. 2019an lehen mailara itzuli zen Velež eta igoera nabarmena izan du. 2020-21 denboraldian hirugarren egin zuen Ligan eta 2022an Bosnia-Herzegovinako lehen titulua eskuratu zuen, Kopa.

Palmaresa
---------

### Jugoslavian: 2

* Jugoslaviako Liga (0): bigarren 1973, 1974, 1987
* Jugoslaviako Kopa (2): 1981, 1986

### Bosnia-Herzegovinan: 1

* Liga (0): bosgarren 2022an.
* Kopa (1): 2022.
* Superkopa (3): 1998, 2000, 2001.

### Nazio artean: 0

* UEFA Kopa (0): final laurdenak 1975ean.
* Mitropa Kopa (0): finalista 1976an
* Balkandarren Kopa (1): 1981

Kanpo estekak
-------------

* **(Bosnieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q818698
* Commonscat Multimedia: FK Velež Mostar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146146937855613832465
* LCCN: n2017034196

 |

* Wd Datuak: Q818698
* Commonscat Multimedia: FK Velež Mostar