recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Christina Victoria Grimmie** (Marlton, NJ, 1994ko martxoaren 12a - Orlando, Florida, 2016ko ekainaren 10a), YouTuber, abeslari, konpositore eta aktore estatubatuarra izan zen. 2009an, abesti ezagunen bertsioak Youtubera igotzen hasi zen. *Find Me* (2011) bere EPa kaleratu ondoren, milioi bat harpidedun lortu zituen YouTube kanalean. Bere kanalak bi milioi harpidedun lortu ondoren, estudioko lehen diskoa kaleratu zuen, *With Love* (2013).

2014an, Grimmie lehiakide izan zen *The Voice* programaren seigarren denboraldian, eta hirugarren postuan sailkatu zen. Adam Levine, ikuskizuneko bere entrenatzaileak, finalean iragarri zuen emaitzak edozein izanda ere, 222 Records diskoetxearekin sinatuko zuela. Lil Wayne-k Young Money Entertainment bere zigiluan sinatzea ere eskaini zion. Island Records-en sinatu zuen aldi labur batez.

2016an, Grimmiek bigarren EPa kaleratu zuen, *Side A.* Urte horretan bertan, aktore rol batean ere parte hartu zuen, *The Matchbreaker* filmean lehenengo agerpen bakarra egiten. 2016ko ekainaren 10ean, Grimmie tiroz hil zuen bere buruaz beste egin zuen zaletu batek; tiroketa autografoak sinatzen ari zela gertatu zen, Orlando-n (Florida) kokatutako The Plaza Live antzokian egindako emanaldi baten ondoren.

2017an, *Side B*, bere *Side A* EParen hilondoko jarraipena, eskuragarri egon zen Spotify-n eta iTunes-en. 2017ko ekainaren 9an, Grimmie-ren bigarren eta azken diskoa, *All Is Vanity*, argitaratu zen hil ondoren. 2019an, bere YouTube kanala lau milioi harpidedunetara iritsi zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q231713
* Commonscat Multimedia: Christina Grimmie

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 338154590233243082505
* ISNI: 0000 0004 0735 1794
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: christina-grimmie

 |

* Wd Datuak: Q231713
* Commonscat Multimedia: Christina Grimmie
Odol taldea ezagutzeko egindako testa. A taldearen aurkako antigorputzak erabiliz aglutinazioa sortzen da lehenengo zirkuluan; odol taldea A da.
**Aglutinazioa** antigorputzek zelula baten antigenoekin topo egiten dutenean sortzen den erreakzio immunologikoa da. Antigorputzek zelula horien pilaketa eta bilketa eragiten dute zelularen antigenoekin erreakzionatzerakoan, begi-bistan dauden pikorrak agertuz. Pilaketa horri esker leukozitoek haien lana errazago burutzen dute zelula arrotzak suntsitzeko.

Antigorputzekin harremanetan jartzen direnean aglutinatzen duten zelulak bakterio edo beste mikrobio batzuk izan daitezke, baina baita eritrozitoak ere (eritrozitoen aglutinazioari hemaglutinazio deritzo). Hemaglutinazioa, besteak beste, odol talde desberdinak (A, B, O) daudelako gertatzen da, hots, antigeno desberdinak daudelako eritrozitoen gainazaletan.

Aglutinazio-erreakzioak laborategian usu erabiltzen dira antigenoak edo antigorputzak hauteman ahal izateko. Esaterako, bakterioak edo birusak identifikatzeko antigorputz jakin batzuk erabiliz; edo pertsona batek gaixotasun infekzioso bat duen ala ez jakiteko antigeno mikrobiar batzuk usatuz (pertsonak gaixotasuna badu, mikrobio patogenoaren aurkako antigorputzak izango ditu odolean). Era berean, odol taldeak eta Rh faktorea ere aglutinazio-erreakzioen bidez ezagutu ahal dira.

Aglutinazio-erreakzioa immunoanalisi merke, espezifiko eta azkarra da; horregatik test klinikoetan sarri erabiltzen da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q393294
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11964984d (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000371

 |

* Wd Datuak: Q393294
Aglomeratu asfaltikoa 
 Zoladura bituminosoaren ebaketaren ikuspegia. Antzinako errepide askotan, hormigoizko geruzaren gainean geruza asfaltikoarekin lehuntzen zen. 
 Aglomeratu asfaltikoa errepideen eraikuntzan. 
 Asfaltoa egiteko lantegia. 
 Asfaltatzeko makina. 
**Aglomeratu asfaltikoa**, **asfaltoen nahasketa** edo **asfaltoen agregakinak** nahastuta eta geruzetan zabaltzen diren asfalto eta mineral material (agregakin eta hauts nahasketa) trinkotuak dira; beroan nahastuz egiten da eta behin hoztuta masa gogorra bihurtzen da.

Bere propietateak direla eta, eraikuntza proiektuetan material ohikoena da errepideak, aireportuak eta aparkalekuak egiteko. Bestalde, iragazgaizteko propietate onak dituenez, iragazgaizte modura ere erabili ohi da.

Beharrezko ezaugarriak
----------------------

Asfaltoen nahasketak honako irizpide hauek bete behar dituzte errepideetan erabiltzeko:

* Trafiko karga eutsi behar du (urradura, asentatze bertikala, pneumatikoen errodatzea ).
* Iragazgaitza izan behar du, ura sartuz gero, errepidearen oinarrira heldu eta errepidea bera desorekatu daitekeelako.
* Modu errazean lan egiteko modukoa izan behar da, haren aplikazioa bideragarria izan dadin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189259
* Commonscat Multimedia: Asphalt concrete

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932766t (data)
* GND: 4197761-0
* LCCN: sh85008701
* NKC: ph1170763
* NARA: 10642760
* AAT: 300010739

 |

* Wd Datuak: Q189259
* Commonscat Multimedia: Asphalt concrete
Orburu frijitua agliataz.
***Agliata*** Sardiniako Bosa hirian, Oristanoko probintzia, erabilitako saltsa tradizionala da.

Jatorria
--------

Historikoki Genovako Errepublikan sortu omen zen eta handik Sardiniara eraman zuten. Saltsa hau arrantzaleek sortu zuten. Arrantzaleek, gaur egungo hozkailuak ez zeudenan, janaria luzaro kontserbatu behar zuten eta helburu horrekin saltsa hau erabiltzen zuten. Saltsa horrekin prestatutako janaria gehiago irauten du, zapore indartsuago izanik.

Prestaketa
----------

Plateraren oinarria baratxuri txikitua da. Ondoren, oliba olioaz erregosia egiten da, tomate idortuaz eta ardo ozpinaz ondua. Horrelako egindako saltsaz normalean arrainak kondimentatu egiten dira (Scyliorhinus canicula, olagarroa, Rajiformesak); lehorreko haragiaz ere jan daiteke, esaterako arkume hankaz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3606603

 |

* Wd Datuak: Q3606603
**Agirre baserriko garaia** edo **Agarre baserriko garaia** Gipuzkoako Bergara udalerrian dagoen garai bat da, Agirre baserriaren atzealdean dago, nahiz eta agiri askotan Agerre edo Agarre izenez agertu. Bertaratzeko, Bergarako hegoaldeko irteeran Arrasatera doan errepidea hartu behar da eta Candy lantegia dagoen biribilgunean Agirre auzora daramaten bide seinaleei jarraitu besterik ez dago.

* Garaia eta Agirre baserriaren irudia.Garaia eta Agirre baserriaren irudia.
* Agirre baserriko garaia.Agirre baserriko garaia.

Gipuzkoako kultura ondasuna izendatua dago eta gaurdaino iraun eta ezagutzen den Gipuzkoako garai bakarra da.

XVI. mendean eraikitako garaia da, bi uretako teilatua du eta bitxikeri gisa haritz egurrez egina dago, pieza bakoitza bestea sartu edo muntatu eta inongo iltzerik erabili gabe.

Gipuzkoan, 1983-1985 artean Bergarako Udalak Agirre baserriko garaia erosi eta zaharberritu zuen.

Garaia eta Agirre baserriaren ikuspegia.

Ikus gainera
------------

* Euskal Herriko garaiak
* Gipuzkoako kultura ondasunak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Agirreko garaia. Euskadi.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Agirre baserriko garaia. Euskadi.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492299
* Commonscat Multimedia: Agirre baserriko garaia

---

 |

* Wd Datuak: Q20492299
* Commonscat Multimedia: Agirre baserriko garaia
**Glades konderria** (ingelesez: *Glades County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moore Haven da. 2010eko zentsuaren arabera 12.884 biztanle zituen, Glades kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Glades konderriak 2.555,92 kilometro koadro ditu. Horietatik 468,37 ura dira. Beste 2.087,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,2 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.884 pertsonetatik 10.667 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.720 dira. 1.538 beltzak edo afroamerikarrak. 518 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 46 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488468
* Commonscat Multimedia: Glades County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136066982
* ISNI: 0000 0004 0398 3743
* LCCN: n82115740
* **Lekuak**
* OSM: 1210727
* TGN: 1002408

 |

* Wd Datuak: Q488468
* Commonscat Multimedia: Glades County, Florida
**Chickasaw konderria** (ingelesez: *Chickasaw County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Hampton da. 2010eko zentsuaren arabera 12.439 biztanle zituen, Chickasaw kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chickasaw konderriak 1.309,65 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,31 ura dira. Beste 1.306,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 12.439 pertsonetatik 12.317 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 269 dira. 29 beltzak edo afroamerikarrak. 5 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 40 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 48 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113805
* Commonscat Multimedia: Chickasaw County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141970630
* LCCN: n85323601
* NARA: 10039064
* **Lekuak**
* OSM: 1792940
* TGN: 2000579

 |

* Wd Datuak: Q113805
* Commonscat Multimedia: Chickasaw County, Iowa
**George Segal** (New York, AEB, 1924ko azaroaren 26a - New Brunswick, New Jersey, AEB, 2000ko ekainaren 9a) estatubatuar eskultorea izan zen.

Biografia
---------

Gurasoak sobietar emigranteak zituen. Ikasketak Cooper Union Eskolan, Pratt Diseinu Institutuan, New Yorkeko Unibertsitatean eta Rutgers Unibertsitatean egin zituen. Margolari gisa hasi zen, pintura abstraktua lantzen, eta 1950eko hamarraldian Pop Art higikundearen baitan sailkatu zuten.

Eskultore gisa, berriz, 1960tik aurrera jardun du. Bere obra figuratiboek eman diote ospea; kolore zuriko lanak egin ohi ditu, igeltsuzkoak, eta errealitatean duten neurri berean irudikatzen ditu gauzakiak. Bere lanetako giza irudietarako igeltsuzko moldeak pertsonen hustuketetatik atereak dira, eta tankera osatu gabea edo zabarra erakusten dute; xehetasun gutxiko irudiak dira. Oro har, ezinegona, alienazioa, barnekotasuna adierazten dute beren jarrera eta keinuekin. Gertaleku arruntetan edo bakartietan daude kokaturik, adibidez igogailuetan, autobusetan, etab. eguneroko bizitzako gauzakiez inguraturik, eta Estatu Batuetako bizimoduaren isla dira.

Segalek bere lanetan eguneroko gauzakiak txertatzeko erakutsi duen zaletasunagatik (adibidez 1963ko "Emakume bat zangoko ileak kentzen" irudian, komuneko gauzakiak eta bizarra mozteko labana) sailkatu izan dute artista pop gisa, baina bestalde Pop Art joera inpertsonalaz haraindi doan malenkonia eta sentimenduak erakutsi ditu, eta alde batera utzi du joera horrek erabili ohi duen ironia.

Lan aipagarriak ditu *The Diner* (1964-1966, "Afaria"), *The Truck* (1966, "Kamioia"), *Who's Afraid of Virginia Woolf?* (1966, "Nor da Virginia Woolfen beldur?"), *The Laundromat* (1966-1967, "Garbitegia") eta *The Holocaust* (1983, "Holokaustoa"). 1999. urtean Arteen Domina Nazionala eman zioten.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***George Segal (eskultorea)*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q703624
* Commonscat Multimedia: George Segal (artist)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34465256
* ISNI: 0000 0001 0779 5297
* BNE: XX1723685
* BNF: 119726055 (data)
* GND: 118760548
* LCCN: n79069763
* NDL: 00456011
* NKC: mzk2013746065
* NLA: 35487851
* Tabakalera ID: 77260
* CiNii: DA03241229
* SNAC: w6gf11t6
* SUDOC: 057871787
* ULAN: 500032575
* ICCU: CFIV068444
* Open Library: OL740595A
* RKD: 71775
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q703624
* Commonscat Multimedia: George Segal (artist)
**Gotzon Bidaurratzaga Lazpita** "**Artxandako aztia**" (Erandio, Bizkaia, 1882ko martxoaren 1a - Bilbo, Bizkaia, 1971ko irailaren 26a) bizkaitar mediku naturista izan zen. Sendagile horrek euskaraz idatzi zuen artikulu labur bat *Argija kirijotz-alija*, argiak giza gorputzari nola eragiten dion azaltzen duena.

Bizitza
-------

Gotzon Bidaurratzaga Lazpita Bizkaiko Erandioko Asua auzunean jaio zen 1882ko martxoaren 1ean Artxandako Mitxelena baserrian. Bi urte zituela bera ama hil egin zen eta haurtzaroan baserriko lanetan aritu zen. Urduñako Jesuiten ikastetxean batxilerra egin zuen eta ondoren Nabigazioko ikasketak ere. Bere aitak lur sail batzuk saldu ondoren Medikuntza ikasteko aukera izan zuen Valladoliden.

Ikasketak amaituta lanean hasi zen Gatikan eta ondoren Lutxanan. Txileraino itsasontzi-sendagile moduan joan zen, hainbat etorkinen osasun arduradun gisa. Handik itzulita Arabako Arespalditzako herri mediku bezala jardun zuen, eta urte batzuen ondoren oftalmologiako espezialitatea egin zuen Madrilen. Arespalditzan tifus epidemia bati aurre egin behar ziolarik, denbora eskasiak bultzatuta gaixo gehienei tratamendu arruntak agindu eta emaitza ezin hobeagoak jaso zituen, baina bere azken gaixoari orduko botikak agindu zizkion eta hauxe izan zen bere hildako bakarra; porrot honengatik medikuntza farmakologikoren mesfidantzarako joera piztu zitzaion. 1918. urtean gripe epidemia handian, Arespalditzatik laguntza eskatu zioten eta orduan ere denbora faltagatik hiru astean zehar higiene-metodo soilaren laguntzaz aritu zen gaixoak sendatzen, eta orduan ere emaitzak ezin hobeagoak lortu zituen.

Ondoren Bilboko Ledesma kalean, oftalmologiako kontsulta ireki zuen. Manuel Etxebarria Erandioko sendagile lagun batek, 1918.ean argitaratutako Adr. Vander doktorearen liburu bat gomendatu zion: «El diagnostico por el iris». Liburua irakurri ondoren, mediku-bizitzan erdietsiriko eskarmentuaren laguntzarekin iridologiaz aritzea erabaki eta hala egin zuen, sutsuki egin ere; horrela 1923. urtean «El diagnóstico por el iris» idatzi zuen, Ruiz Ibarra
sendagile naturistaren hitzaurrea bat gehituta. Urte horretan Donostiako Novedades
antzokian hitzaldi bat eman zuen euskaraz eta handik artikulu bat idatzi ere izenburu honekin: «Argija kirijotz-alija» 1927. urtean argitaratua. Handik bi urtera beste liburu bat ere idatzi zuen: «Fundamentos cientificos del naturismo».

1936. urtean Bilbotik ihes egin zuen Mexikora. Bertan sendagile bezala lanean jarraitu zuen eta 1945.ean itzuli zen bere lehengo bizitokira, Bilboko Artxandako baserrira. Gerra-garaitik zazpi heriotza-zigor egotziak zituen, baina barkatu zizkioten. Ondoren beste hiru liburu argitaratu zituen, guztiak naturismoaren ildotik: 1961.ean, «La dieta natural. Regeneración humana con las frutas», 1964.ean «Ayunoterapia y el matrimonio» eta «No busques lo que tú tienes», Mexikoko erbeste garaietan idatzitakoak. 1971. urtean hil zen bere Artxandagoikoa baserrian.

Kanpo estekak
-------------

* EKAIA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258702
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 128517

 |

* Wd Datuak: Q12258702
**Christopher Andrew Moore** (Newbridge, Kildareko konderria, Irlandako Errepublika, 1945eko maiatzaren 7a) irlandar musikari, kantautore eta abeslaria da. Dónal Lunny, Andy Irvine eta Liam O'Flynn musikariekin batera Planxty talde ospetsua osatu zuen. Moving Hearts taldeko kidea ere izan da, eta bakarka ere abestu izan ohi du. Pentsaera edo ideologiaz Irlandako mugimendu errepublikarraren ezker muturrean kokatu izan ohi da.

Berak idatzi eta konposaturiko abesti ezagunenen artean Viva la Quinta Brigada dago, Espainiako Gerra Zibilan zehar borrokatu zuten irlandarren nondik-norakoak kontatu eta haien omenez eginiriko abestia.

Era berean, Moving Hearts taldearen lehen diskoan (1981) "If They Come in the Morning" grabatu zuten, "No Time for Love" izenarekin ere ezaguna. Jack Warshawek 1976ean konposaturiko protesta kantu hau oso ezaguna bihurtu zen Euskal Herrian, Hertzainak taldeak "Salda Badago" diskan (1988) grabatu zuelako.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Christy Moore*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Christy Moore musikariaren webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q257267
* Commonscat Multimedia: Christy Moore

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106960553
* ISNI: 0000 0001 1778 687X
* BNF: 14003893g (data)
* GND: 123629047
* LCCN: n78047444
* NKC: xx0110969
* SUDOC: 15357139X
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: christy-moore

 |

* Wd Datuak: Q257267
* Commonscat Multimedia: Christy Moore
**Chromatium** generoa sufrearen bakterio purpuren multzoan dagoen genero bakteriarretako bat da, bakterio Gram negatiboz osatuta dagoena. Bazilo itxura dute, mugikorrak dira eta fotosintesi bakteriarra egiten dute, SH2 izanik elektroien emailea eta CO2 karbono iturria:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S
Chromatium generoko bakterioek purupura kolorea dute, karotenoideek emanda, eta hortik bakterio horien goitizena (sufrearen bakterio purpurak). Fotosintesi bakteriarra anaerobioa denez, oxigenorik gabeko ur sakonetan bizi dira Chromatium generoko bakterioak. 

Chromatiumek, beste bakterio fototrofoen aldean, ez ditu gas-bakuolak. Fotosintesian sortzen duen sufre elementala (S) zelula barneko pikorretan pilatzen du

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua:457 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2309799
* Commonscat Multimedia: Chromatium
* Wikispecies Espezieak: Chromatium

---

* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 3222564
* ITIS: 956950
* NCBI: 1047
* WoRMS: 571109
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D002844

 |

* Wd Datuak: Q2309799
* Commonscat Multimedia: Chromatium
* Wikispecies Espezieak: Chromatium
**Chrob ou Chouf iturria**, baita ere *Shrob ou shouf*, XVI. mendean eraikitako Marokoko Marrakexeko medinan dagoen eraikina da, Ben Youssef madrasatik gertu. 1985tik UNESCOren Gizateriaren Ondasunaren izendapena du.

Historia
--------

Iturria Ahmad Saadi al-Mansur (1578-1603) sultanaren garaian egin zen. Marrakex basamortuaren ateetan dago eta ura oso garrantzitsua zen, baita ere ibiltariei eskaintzeko.

Deskribapena
------------

Zurezko koroa du goiko partean, erle-abaraska itxurarekin. Multzoa teila berdeen teilatuaz estalia dago. Atearen buruan grafia andaluzieraz idatzitako idazkuna ikus daiteke; horietako bat ibiltariei zuzendutako edateko eta begiratzeko gonbidapena da (arabieraz *shrob ou shouf*).

Iruditegia
----------

* 
* 
* XIX. mendeko argazkia.XIX. mendeko argazkia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Marrakech City Guide webgunearen informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3076107
* Commonscat Multimedia: Chrob ou chouf fountain

---

 |

* Wd Datuak: Q3076107
* Commonscat Multimedia: Chrob ou chouf fountain
| *Alakrana* |
| --- |
|  |
| **Ontziola:** | Murueta Ontzigintza |
| **Mota:** | Atunontzia |
| **Agintze data:** | Echebaster fleet |
| **Uretaratze data:** | 2005eko uztailaren 23a |
| Ezaugarriak |
| **Desplazamendua:** | 287 tona |
| **Luzera:** | 104,3 m |
| **Zabalera:** | 15,4 m |
| **Sakonera:** | 4,57 m |
| **Bulkada:** | Diesel motorra |
| **Abiadura:** | 18 korapilo |
| **Eskifaia:** | 31 marinel |

**Alakrana** Bermeon egoitza duen atunontzia da, ospetsua 2009 urteko urrian Somalia inguruko urtean jasan zuen bahiketarengatik.

*Alakrana* atunontzi izozkailuduna da, basea Bermeon duena. *Echebaster fleet* konpainiarena da eta 2005an uretaratu zen lehen aldiz. Garaiko azken berrikuntza teknologikoak ditu eta bere balioa 30 milioi euro ingurukoa da.

Alakranaren bahiketa
--------------------

Sakontzeko, irakurri: «Alakrana atunontziaren bahiketa»
2009ko udazkenean Indiako ozeanoan piratek *Alakrana* atunontzia bahitu zuten. Bahiketa 2009ko urriaren 2an hasi zen eta 47 egunez Somaliako kostaldean bahiturik izan ondoren, Alakrana eta bertako marinelak askatu egin zituzten azaroaren 17an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** Los piratas exigen por el 'Alakrana' más del millón de euros pagado por el 'Playa de Bakio', *elcorreodigital*. 2009-10-06.

Ikus, gainera
-------------

* *Playa de Bakio*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5133648

 |

* Wd Datuak: Q5133648
**Across the Universe** (euskaraz *Unibertsoa Zeharkatuz*) The Beatles taldearen abesti bat da. 1968an John Lennonek sortu, idatzi eta moldatu zuen. Talde honen No One's Gonna Change Our World (1969) eta Let It Be (1970) diskoetan agertu zen. Urteak igaro hala, hainbat musikariek abesti honen bertsio ezberdinak moldatu eta abesti izan dituzte (David Bowie tartean), telebistako iragarki nahiz zinema filmetako soinu bandetan ere agertu izan ohi delarik. Gaur egun asko entzuten den bertsioa Fionna Apple estatubatuar abeslariena da.

Sarritan jendeak abesti honetan maiz aipatzen den *Nothin's gonna change my world* ("Ezerk ez du nire mundua aldatuko") izenburuaz ere aipatu ohi du.

Kanpo estekak
-------------

* The Beatles taldearen *Across the Universe* abestiaren jatorrizko bertsioa entzungai **(Ingelesez)**
* Fionna Aple abeslariaren *Across the Universe* abestiaren jatorrizko bertsioa entzungai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q342879

 |

* Wd Datuak: Q342879
**Abantoko Herri Elkartea** (A.H.E. gazteleraz *Agrupación Municipal de Abanto*) Abanto-Zierbena (Bizkaia) udalerriko herri mailako alderdi politikoa da.

Alderdia 1993an sortu zen eta ordtutik hona lau udal hauteskundetan hartu du parte (1995, 1999, 2003 eta 2007). Euren burua izaera independientea duen herri alderdi bezala definitzen dute.

Euren lehen hiru hauteskundeetan 2, 2 eta 3 zinegotzi lortu zituzten, hurrenez hurren. 2003an udal gobernua osatu zuten EAJrekin batera. Hala ere, horrek banaketa ekarri zuen AHEen barruan, eta taldeko zinegotzi bik taldea utzi zuten oposiziora igarotzeko, PSE-EEri alkatetza lortzeko lagundu barik, hala ere.

Alderdia kontrolatzeko barne gatazka izan eta gero, 2007ko udal hauteskundeetarako alderdia utzi zutenek beste alderdi bat sortu zuten, (Indaz, Abanto-Zierbenako Independienteak). 2007ko hauteskundeetan ez batzuek ez besteek ez zuten ordezkapenik lortu udalean.

Kanpo estekak
-------------

* Alderdiaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8191767

 |

* Wd Datuak: Q8191767
Ezkerreko erdialdean, Abandoko elizatearen lurrak, XVI. mendean.
Abandoko elizateko armarria.
**Abandoko elizatea** (edo errepublika) Bilbo ondoan izan zen herriaren izena zen. Bilbok 1870. urtean anexionatu zuen Abandoren zati nagusia, 150 hektarea ingurukoa, lehen zabalgunea garatzeko. Gainerakoa, 1890ean anexionatu zuen, bigarren zabalgunea gauzatzeko.

Abandoko elizatearen lurrak ziren Ibaizabalen ezkerraldean dauden Bilboko lur guztiak, Bilbo Zaharreko zati bat izan ezik. Zati hori San Antongo zubitik gertuen dagoena da. Beraz, Abandoko lurren artean zeuden gaur egungo auzo hauek: Abando, Indautxu, Basurtu, Zorrotza, Irala, Miribilla, San Frantsizko, Zabala, Errekalde, Uretamendi, Iturrigorri, Abandoibarra, Olabeaga, Altamira, Mintegitxueta, San Adrian eta Abusu.

Basurtutik gertu San Mames baseliza zegoen. 1450ean frantziskotarrek Abandoko San Mames komentua eraiki zuten baselizaren gainean. Gaur egun Erruki Etxea dago bertan.

Abandotar ospetsuak
-------------------

* Joseba Altuna
* Benigno Belausteguigoitia Landaluce
* Pablo Beldarrain
* Miguel de Zamacois
* Elvira Bergé Salcedo
* Ramón Andrés Bergé Salcedo
* Carmen Bergé y Salcedo
* Fernando María Bergé Salcedo
* José María Bergé Salcedo
* Manuela Bergé Salcedo
* Manuel Urrutia Beltrán
* Ángel Bilbao

Ikus, gainera
-------------

* Abandoko geltokia
* Abando (auzoa)
* Abando (barrutia)
* Begoñako elizatea
* Deustuko elizatea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 5793

 |

* Wd Datuak: Q12252716
**Chimú** kolonaurreko kultura bat izan zen, gaur egungo Peruko iparraldeko kostaldean garatua, Huari Inperioak gainbehera egin ondoren. Chimú kultura 900. urtearen inguruan sortu zen, mochica herria bizi izan zen inguru berean, eta haren jarraipen gisa hartu izan da zenbait alderdiri dagokionez. Tupaq Inka Yupanki inka enperadorea buru zuen kanpaina batek konkistatu zituen chimuak 1470. urtearen inguruan.

Chimuek eratutako Chimor erresuma inken eredu izan zen alor askotan. Hainbat lurralde konkistatu zuten, eta kultura aberatsa osatu zuten, kutsu aristokratiko eta autokratakoa.

Chan Chan hiriburua
-------------------

Chan Chan izan zen Chimor erresumako hiriburua. 50.000 biztanletik gora zituen, eta halako hiria eraikitzeko ofizio gizonak eta antolamendu bikaina behar zirela erakusten dute aztarnek. Gizarte klaseen artean banaketa nabarmena zela dirudi.

Chan Chan hiriak 15 km² hartu zituen, eta hamar auzo zituen, klan bakoitzeko buruzagiak sortua horietako bakoitza. Auzoak banako osoak ziren, bizitzeko behar den guztia baitzegoen auzo bakoitzean : hilerria, tenplua, ur biltegia, etxeak... Chan Chan hiriak trazatu bikaineko kaleak, ubide bereziez ureztaturiko lorategiak, erlaitzekiko teilatuak etab. zituen, eta akueduktu sistema batez hornitzen zen urez. Auzoak 12 metro garai zen harresi batek bereizten zituen; eskulturaz apainduriko harresiak ziren, eta oro har irudi geometrikoak eta erreplikaziozkoak dira nagusi. Arkitektura zurruna, garbia eta zorrotza zen, eta hiriaren sortzaileen handitasuna azpimarratzea zen helburua, adierazten zenaren esanahia baino gehiago izaera monumentala azpimarratu nahi zen-eta.

Artea
-----

Chimú ontzia, arrantzale bat totorazko ontzi baten gainean irudikatzen duena (1100–1400)
Arkitekturaz gainera aipagarriak dira chimu zeramika eta bitxigintza. Moldeez egina zen, oro har, baina ez zuen mochica zeramikaren maila iritsi, nahiz molde gehienak berdinak ziren. Badira *ontzi-erretratuak* eta animaliak eta landareak irudikatzen dituzten ontziak, baina pieza aipagarrienak ontzi bikoitzak dira, helduleku bakarraz lotuak ; kolore beltz distiratsukoak luxuzko piezak dira, eta gorriak egunero erabiltzekoak. Urrea eta zilarra oso aintzat hartuak ziren, eta bitxiak eta hileta errituetarako gauzakiak egin ziren. Askotan urre eta zilar aleazioa erabili zuten -beste harribitxi batzuk txertatu ere egiten zituzten-, eta teknikei dagokienez, metala lantzeko erabil daitezkeen teknika gehienak erabili zituzten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Chan Chan : Capital of Kingdom Chimú - UNESCO.* .

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik hartu da. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Chavín kultura

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q901198
* Commonscat Multimedia: Chimu

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300017316
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q901198
* Commonscat Multimedia: Chimu
**Agis III.a** (antzinako grezieraz: Ἄγις) Espartako euripontidar dinastiako hogeigarren erregea izan zen.

Arkidamo III.aren seme nagusia izan zen, eta erregealdi labur bat izan zuen, K.a. 338 eta K.a. 331 bitartean iraun zuena. Bere aitaren oinordeko izan zen, Magna Graeciako Manduria hirian gertatutako gerran hil zena K.a. 338an. Urte hartan Espartak bere lurraldearen zati bat galdu zuen Mazedoniako Erresumak Keroneako guduan garaipena lortu ondoren. Agis III.ak ez zuen gogo onez onartu mazedoniarren nagusitasuna, eta Persiaren aurkako gerra hasi zenean konspiratzen hasi zen.

K.a. 333an, erregea, hiruarrauneko txiki batekin Egeoko persiar gobernariak ziren Farnabazo III.a eta Autofradatesengana hurbildu zen Grezian Alexandro Handiaren aurkako erasoak egiteko dirua eskatzera, baina soilik 30 talentu eta 10 hiruarrauneko jaso zituen, eta Issoseko guduaren berri izan zuenean, bere planak bertan behera utzi behar izan zituen. 10 hiruarraunekoak bere anaia Agesilaori bidali zizkion horiekin Kretara uhartean Espartak zituen interesak defendatzera joateko aginduarekin, eta dirudienez Agesilaok obeditu egin zion.

K.a. 331n greziar estatuak Mazedoniaren aurka matxinatu ziren. Esparta, Elide, Akaia eta Arkadiaren zati batek Argosek, Meseniak eta Megalopolisek bertara batzeari uko egin zioten aliantza bat osatu zuten. Zopirionen hondamendia eta Trazian K.a. 331n abiatu zen matxinadaren berri izatean, aliatuek gerra hasi zuten, eta Agis III.ak espartar armadak eta Issoseko guduan egon ziren zortzi mila greziar mertzenariok osatutako armadaren buruzagitza jaso zuen. Agisek Korragosek zuzendutako mazedoniarrak garaitu zituen.

Orduan, beste greziar hiri batzuk greziar aliatuei batu zitzaizkien, eta Megalopolis setiatua izan zen. Antipatro hiriari laguntzera joan zen eta handik gertu Agis III.a garaitua eta hila izan zen gudu bat gertatu zen, Apianok, Diodoro Sikulok eta beste historialariren batzuk K.a. 331ko iraila eta urria bitartean adierazten duten data batean. Beste egile batzuk, berriz, Agis III.aren heriotza data K.a. 330eko udaberrira atzeratzen dute. Bere oinordekoa bere anaia Eudamidas I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Arkidamo III.a** | **Espartako erregea**K.a. 338-K.a. 331 | Ondorengoa**Eudamidas I.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q314364
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5724385
* GND: 118647288
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q314364
**Gudugarreta** Beasaingo auzo bat da, herriaren mendebaldean kokatua, Murumendi mendiaren magalean. Ondarre eta Arriaran auzoak ditu mendebaldean eta Loinatz auzoa ekialdean. Hainbat baserri daude eta industria eta tailerrak, bertan auzoaren izen bera daraman industriagune bat baitago. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 30 biztanle ditu.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Gudugarretako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 38 | 38 | 38 | 35 | 38 | 28 | 28 | 30 |

Historia
--------

Txikia izan arren (eliza propiorik ere ez zeukan), hiribildu beregaina izan zen 1615 eta 1882 bitartean. Aurretik, lurraldea Segurari zegokion.

1840an lortu gabe saiatu zen Beasainen integratzen, une horretan udalerria ez zelako bideragarria. 1860ko erroldan 91 biztanle zeuden. Azkenean, 1882an, lortu zuen Beasainen integratzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Gipuzkoa** |

* Gudugarreta auzoa Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegituran

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9001120

 |

* Wd Datuak: Q9001120


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Beasaingo auzoak |  |
| Altamira • Antzizar • Aratz-Matxinbenta • Arriaran • Astigarreta • Beasaingo herrigunea • Beasainmendi • Garin • Gudugarreta • Loinatz • Salbatore • Ugartemendi |
**Adelina García Casillas** 1939ko abuztuaren 5ean Madrilen erregimen frankistak fusilatutako emakumeetako bat izan zen, momentu horretan aktibista zen eta 19 urte zituen. Errepresaliatutako emakume talde hori Hamahiru Arrosak izenaz ezagutzen da.

Biografia
---------

Adelina Hoyocasero, Ávilako probintzian jaio zen eta Guardia Zibil baten alaba zen. 1937 urtearen hasieran JSUko militante egin zen eta Julia Conesaren laguna izan zen. Hamahiru Arrosen artean mulato bezala ezagutzen da, bere azala ilun eta ezpain lodiengatik.

Etxera gutun bat bidali zioten galdeketa bat egin nahi ziotela esanez, eta bera boluntarioki joan zen, baina ez zen itzuli. Hala, 1939ko maiatzean Las Ventas emakumeen kartzelan sartu zuten eta bertan postari bezala lan egin zuen. Urte bereko abuztuaren 5ean fusilatu zuten Madrilgo Ekialdeko Hilerriaren (gaur egungo Almudena hilerria) hilarrietan. Bere hilarrian bere izena "Avelina" bezala agertzen da, ziurrenik akats kaligrafiko bat dena.

Memoria
-------

Urtero, Abuztuaren 5ean emakume talde honi eta Madrilgo Ekialdeko Hilerrian fusilatu zituzten JSUko beste 43 gazteei omenaldia egiten zaie. Era berean, Espainiako hainbat herritan Hamairu Arrosei eskeinitako kaleak daude. Halaber, beraien historiari buruzko obrak idatzi dira: liburuak, dokumentalak eta pelikulak

2019ko apirilaren 13an Ekialdeko Hilerrian Madrilgo frankismoaren biktimei omenaldia egin zitzaien, Memoria eta Askatasuna kolektiboak 2007tik urtero antolatua. Izan ere, Madrilgo Udalak Fernando Hernandez Holgado historiaraliari eskatutako ikerketan azaleratzen da Madrilen gerra kontseiluagatik exekutatuko pertsonak 2.936 izan zirela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Madrilgo frankismoaren biktimen zerrenda. Memoria y Libertad-en
2. ↑  NÚÑEZ DÍAZ-BALART, Mirta eta ROJAS FRIEND, Antonio (1997): *Consejo de Guerra. Los fusilamientos en el Madrid de la posguerra (1939-1945)*. Compañía Literaria, Madrid. ISBN 9788482130590. (Dialnet)
3. ↑  Fusilados por el franquismo en el Cementerio del Este de Madrid
4. ↑  «Taller de historia del PCE "Marusia" [Tetuán, Madrid: Memorial Madrid. Represión franquista y lucha por la libertad»] *Taller de historia del PCE "Marusia" [Tetuán, Madrid]*. Noiz kontsultatua: 2020-05-29.
5. ↑   «En Zona Feminista: LAS TRECE ROSAS» *En Zona Feminista* (Noiz kontsultatua: 2020-06-01).
6. ↑   Montero, Tomás.  (2009-08-11). «Quiénes eran: ADELINA GARCÍA CASILLAS (05-08-1939)» *Quiénes eran* (Noiz kontsultatua: 2020-06-04).
7. ↑  Madrid homenajea a las Trece Rosas en el 74 aniversario de su ejecución.
8. ↑  Listado de personas ejecutadas durante la posguerra (1939-1944) en la ciudad de Madrid(Internet Archiven artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90405675

 |

* Wd Datuak: Q90405675
**Gotzone Mora Temprano** (Bilbo, 1948ko abuztuaren 2a) PSE-EEko kidea eta Getxoko zinegotzia da. EHUan soziologia eskolak ematen ditu. Ermuko Foroko kidea ere bada. COPE irratiko *La Linterna* saioan parte hartzen du.

Alderdi Sozialistan barnan badago ere, oso jarrera kritikoa erakutsi du Jose Luis Rodriguez Zapateroren hainbat politikarekin. Euskal abertzaleekiko akordioa arbuiatu eta Alderdi Popularreko aliantza berreraikitzearen alde egiten du. ETAk 2006ko martxoaren 22an iragarritako su etenaren aurrean, edozein negoziazioaren aurka agertu da.

*Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra* filmerako Julio Medem zuzendariak elkarrizketatu zuen Gotzone Mora. Dokumentala alderdikoia zela aldarrikatuta, Gotzone Morak eta Iñaki Ezkerrak bere adierazpenak filmetatik kentzea eskatu zioten zuzendariari. Zinematokietako emanaldietan, berriz, bien elkarrizketak agertu ziren, kentzeko denborarik ez zegoela argudiatuta. Nolanahi ere, DVD eta bideo euskarrietan, kendu egin zituen Julio Medemek.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5588108
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86770640
* ISNI: 0000 0000 6072 8918
* BNE: XX1101167
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 81770
* **Bilduma digitalak**
* Dialnet: 554691

 |

* Wd Datuak: Q5588108
**Christy A. Tremonti** (AEB, XX.mendea) behaketa-astronomoa da Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean.

Biografia
---------

### Ikasketak

Hubble bekarako hautatu zuten 2005ean, Arizonako Unibertsitatean zebilela. Johns Hopkins Unibertsitatean doktoretza lortu zuen 2003an eta Colgate Unibertsitatean gradua 1994an. "*The physical properties of low redshift star forming galaxies: Insights from the space-UV and 20,000 SDSS spectra*" hitzaldia osatu zuen, Timothy M. Heckman doktoreak gainbegiratuta.

### Astronomia lana

Marija Strojniki datu meatzaritza interesatzen zaio.
Interes nagusiak galaxiak eratzea eta garatzea dira, izarrez osatutako galaxiak, nukleo galaktiko aktiboak (AGN), haize galaktikoak eta galaxia-fusioak barne. Espektroskopia eta datu-meatzaritza ere interesatzen zaizkio, eta Sloan Digital Sky Surveyko kidea da.

Hirurogei artikulu baino gehiago idatzi ditu *Astronomical Journal*, *The Astrophysical Journal* eta Monthly Notices of the *Royal Astronomical* Society argitalpenetan. Artikulu gehienak osatuta daude arXiv.org-en. Zientzialari askok bezala, Tremonti oso kolaboratiboa da, eta 150 egilerekin idatzi du bere argitalpen askotan. Timothy M. Heckman, Jon V. Brinkmann eta Donald P. Schneider dira kolaboratzaile ohikoenak. Scopus-en arabera, haren h indizea 44koa da 2015eko martxotik aurrera.

2015eko martxoaren 15etik aurrera, Sloan Digital Sky Surveyri buruzko ikerketa aurkeztu dute Tremontik doktorearen artikulu aipatuena barne. Tremonti izan zen autore nagusia, "*The origin of the mass-metallicity relation: Insights from 53,000 -forming galaxies in the Sloan Digital Sky Survey*". Sloan Digital Sky Survey galaxien eboluzio-azterketetarako potentzia estatistikoa erabiltzen lehenengoetakoa izan zen.

Tremonti doktorea Nazioarteko Astronomia Batasuneko kidea da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Space Telescope Science Institute. *Hubble Fellowships - Listing of all Hubble Fellows 1990-2014.* .
2. ↑   SAO/NASA ADS. *Astronomy Abstract Service.*  Bibcode: 2003PhDT.........2T..
3. ↑   Heckman, Timothy. *Curriculum Vitae December 2012.* .
4. ↑   University of Wisconsin-Madison Department of Astronomy. *Tremonti, Christy UW-Madison Astronomy.* .
5. ↑   arXiv.org. *arXiv.org Search Results.* .
6. 1 2 3 4   Scopus. *Scopus Author Details (Tremonti, Christy A.).* .
7. ↑    *Timothy Heckman Henry A. Rowland Department of Physics & Astronomy, Johns Hopkins University.* .
8. ↑   «MaNGA Puts Department on Leading Edge of Integral Field Unit Science» *The Washburn Observer* 3 (1): 1. Spring 2013.

Kanpo estekak
-------------

* Sloan Digital Sky Survey III, http://www.sdss3.org/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19668135

 |

* Wd Datuak: Q19668135
**Gitarra erritmikoa** akonpainamendu erritmikoa eta harmonikoa mantentzeko erabiltzen den gitarra da, batez ere abeslari batentzat, edo talde bateko beste instrumentu batzuentzat. Terminoak tresnaren erabilerari egiten dio erreferentzia eta ez bere eraikuntzari. Gitarra erritmikoaren papera gitarra liderraren osagarritzat har daiteke.

Datu bitxi gisa, gitarrista erritmikoek ez dute gitarra-jotzaile liderrarena ez den beste gitarra bat erabiltzen.

Helburua
--------

Gitarra erritmiko baten eginkizuna abesti baten pultsua edo erritmoa mantentzea da, eta beste instrumentu edo ahotsei eusten dien harmonia eskaintzea, melodia ematen duen Gitarra liderraren aldean. Gitarra zati bat gitarra erritmikoko zati gisa sailka daiteke, betiere bere funtzioa melodikoa baino erritmikoa edo harmonikoa bada. Ezin da erritmoaren eta gitarra bakarlariaren arteko bereizketa zorrotzik egin; hala ere, gitarrista erritmiko onek elementu melodikoak txertatzen dituzte askotan, jotzen duten bitartean, eta soinu indartsua egin dezakete beren soloetan. Gitarra erritmiko batek beste instrumentu batek jotzen duen edo pertsona batek abesten duen doinuaren gainean ematen du erritmo-geruza.

Normalean gitarra-jotzaileak akordeen segida jotzen du musikan, "akordeen progresioa" izenekoa, eta horren inguruan eraikitzen da abestia. Askotan, akonpainamendu adeitsu hori sinplifikatu egiten da bizpahiru notako mordo batean, batzuetan errepikatzen den "riff" bat deitzen zaionean.

Ez dago gitarrista erritmikoa eta gitarrista liderraren arteko muga argirik, eta gitarrista bakarra badago, edo abestiek hala eskatzen badute, baliteke gitarristak soloak eta erritmoa jo behar izatea une ezberdinetan. Baina horiek ia abesti bakoitzean jotzen diren parteen eta gitarrista horren gaitasunaren araberakoak dira.

Joerak
------

Gitarra erritmikoek normalean tonu indartsuagoa sortzea dute helburu, harmonikoa. Gitarra-jotzaile bakarlariek taldearen soinuaren bidez entzun daitekeen melodia ebakitzaile bat sortzeko duten xedearekin kontrastean.. Ondorioz, gitarra ezberdinetan erritmoa eta soloak jo daitezke. Gitarra-jotzaile hauek gitarra elektro-akustikoa edo gitarra elektrikoa erabil ditzakete errendimendu hobea izateko. Gitarra-jotzaile bakarlariek erabiltzen dituztenak baino zabalera handiagoa duten hariak ere erabil ditzakete.

Kanpo estekak
-------------

* Gitarraren zirkulu harmonikoak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q670969

 |

* Wd Datuak: Q670969
**Ajlun** (arabieraz: محافظة عجلون‎) Jordaniako 12 muhafazah edo probintzietako bat da. Iparraldeko eskualdean kokatua, 420 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 199.400 biztanle zituen 2020an. Hiriburua Ajlun da.

Historia
--------

Ajlun probintzia bere gazteluagatik famatua da, antzina Qal'at Salah Ad-Dein izenekoa. Gaztelua Ajlun babesteko eraiki zuten, gurutzatuentzako eremu geografiko estrategikoa baitzen. Gurutzaden ondoren, gaztelua inguruan bizi ziren familien esku geratu zen (nagusiki Al-Qudah, Al-Smadi eta Al-Rbadhi).

### Barrutiak

Ajluneko barrutiak.
Probintzia 2 barrutitan (*liwa*) banaturik dago:

* Ajlun
* Kofranjah

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Jordan.*  citypopulation.de (Noiz kontsultatua: 2022-3-7).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506658
* **Lekuak**
* TGN: 7029445

 |

* Wd Datuak: Q506658


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Jordania | Jordaniako muhafazahak | Jordania |
| Ajlun · Amman · Aqaba · Balqa · Irbid · Jerax · Karak · Maan · Madaba · Mafraq · Tafila · Zarqa |
**Ajmer** edo **Ajmere** Ajmer barrutiko hiria da, Indiako Rajastan estatuan. 525.927 biztanle ditu (2006) eta 578.906 biztanle metropoli-barrutian (2006). Hiriak barruti bati ematen dio izena, baita Ajmer-Merwara India britainiarraren aurreko probintzia bati ere. Indiaren independentziaren ondoren, Ajmer estatua bilakatu zen, 1956ko azaroaren 1a arte, Rajastan estatuan sartu zenean.

Khwaja Moinuddin Chishtiko santutegia dela eta, musulmanen sufientzat erromesaldi-zentro bat da, eta Pushkar bisitatzeko oinarri gisa erabiltzen da. Handik 11 km-ra dago, eta Indian Brahma jainkoari eskainitako hiru tenpluetako bat du.

Geografia
---------

26° 27 N eta 74° 44 E inguruan dago, Taragarh muinoaren behealdean. Hiriaren iparraldean, Anasagar izeneko laku artifizial batek hornitzen du hiria. Ajmer Aravaliko mendiek inguratzen dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200049
* Commonscat Multimedia: Ajmer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159581300
* BNF: 12543198p (data)
* GND: 4278137-1
* LCCN: n91054823
* NKC: ge1034811
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200049
* Commonscat Multimedia: Ajmer
**Ajuuraan** edo **Ajuran** Erdi Arotik aurrera existitu zen (13. eta 17. mendeen artean) eta Indiarekin itsasoko merkataritza kontrolatu zuen somaliar erresuma bat izan zen. Afrikako Adarrean zegoen, Somalia eta Etiopia estatu modernoen lurraldeetan.

Ezaugarriak
-----------

Erresumak administrazio oso zentralizatua eta indar armatu sendoak zituen. Horri esker, mendebaldetik Otomandar Inperioaren inbasioari eta ekialdetik portugaldarren esplorazio konkistatzaileei eutsi zien. 

Erasoen ostean, merkataritza bideak berreraiki edo indartu egin ziren. Ekialdeko eta Hego-ekialdeko Asiako, Europan, Ekialde Hurbileko, Iparraldeko eta Ekialdeko Afrikako aberatsekin merkataritza loratu zen, batez ere kostaldeko eremuetan. 

Erresumak eraikinetan ondarea utzi zuen. Gaztelu eta jauregien hondakinek horren lekuko dira, batez ere gaur egungo Somalia hegoaldean. Hondakin horiem artean daude zutabe monumentalezko hilobiak, nekropoliak eta hiri hondatuak daude. 

Ajuuraanen agintaldi aroan, Afrikako Adarrean asko Islamera bihurtu ziren. Errege familiak, Garen etxeak, horretaz aprobetxatu eta bere nagusitasuna zabaldu zuen merkataritza, aliantza eta gerren konbinazioaren bidez. 

Ajuuraanen aberastasun eta botere iturrietako bat uraren kontrola izan zen, Shebelle eta Jubba ibaien urak monopolizatzen baitzituen estatuak. Gaur egungo putzu eta zisterna asko Ajuuraane sortuak dira. Afrikako Adarreko zenbait lekutan estatu zahar hartako nekazaritza eta zerga sistemek iraun zuten XIX. mendea bitartean. 

17an mendean altxamenduak izan ziren, eta mende amaiera aldera inperioa oinordeko hainbat estatutan desegin zen. Ezagunena Gelediko Sultanerria izan zen, dudarik gabe.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q862532
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q862532

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Sultanat Ajuran» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-08-21eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.
**Chipa guasu** (guaranieraz: *chipa guasu*, gaztelaniaz: *chipa guazú*) labean prestatutako txoklo-pastel (arto-pastel) mota bat da. Xipa deritzon jakiaren hirurogeita hamar aldaeretako bat da eta Paraguaiko sukaldaritzako jaki tradizionaletako bat da.

Chipa guasua hainbat eratara egin daiteke: gazia zein apur bat gozoa, baita haragiz betea ere. Haragiz betetako chipa guasuari *chipa guasu so'o* deritzo guaranieraz. Osagaiei dagokienez, urez, gatzez, koipez (gantzaz zein olioz), Paraguai gaztaz, esnez, arrautzez, tipulaz eta txokloz egina dago.

Hego Amerikako hainbat tokitan prestatzen den txoklo-pastelaren antzeko platera da.

Izena
-----

Izan ere, *chipa guasu* guaranierazko izenak xipa handia esan nahi du. Xipa arto- edo manioka-irinez egiten den ogi-opila da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Las chiperas celebran el Día Nacional de la Chipa, un alimento nacional de Paraguay» *Última Hora* 2016-08-12 (Noiz kontsultatua: 2022-12-09).

Ikus, gainera
-------------

* Xipa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q545344
* Commonscat Multimedia: Chipa guazú

---

 |

* Wd Datuak: Q545344
* Commonscat Multimedia: Chipa guazú