recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**María de las Mercedes Goicoa Fernández** (Coruña,1928ko uztailaren 10a - *ibidem* 2022ko azaroaren 11) pianista eta irakasle galiziarra izan zen, 2003 eta 2014 bitartean Arte Ederren Galiziako Errege Akademiako lehendakaria.

Ibilbidea
---------

Arte Ederren Errege Akademiaren Coruñako egoitzaren irudia. María de laas Mercedes Goicoa izan zen presidente 2003 eta 2014 bitartean. 
Musika ikasten eta pianoa jotzen hasi zen izeba Honoria Goicoarekin, Alberto Garaizabalekin eta Pilar Castillorekin, Coruñako Diputazioaren ikasketa-poltsa bati esker, Madrilgo Errege Musika Kontserbatorioan sartu aurretik. Han, José Cuahulen zuzendaritzapean, Benito García de la Parra, José Moreno Bascuñana, Juan Tellería, Juan Ruiz -Casaux eta Enrique Aroca izan ziren maisuak. Madrilen graduatu ondoren, karrera amaierako Sari Berezia eta Birtuosismoko Sari Berezia merezimenduekin, Parisera joan eta Lazare Lévy eta George Enescuren ikaslea izan zen. Kontzertista izan zen 16 urte zituenetik, eta birak egin zituen Espainian eta Frantzian. Lehen Ganbera Musikaren Saria eta Frantziako Musikaren Interpretazio Saria jaso zituen. Salvador Bacarise, Luis Galve, María Victoria de los Ángeles eta Narciso Yepes bezalako profesionalekin lan egin zuen.

Irakasle gisa Madrilgo Kontserbatorioan jardun zuen 1963 eta 1993 bitartean, eta Coruñako Musika Kontserbatorio Profesionaleko pianoko goi-mailako irakaslea izan zen. 1987an, *Rubinstein eta Espainia* erakusketako komisarioa izan zen, Arthur Rubinsteinen mendeurrenean. Kritika eta dibulgazio musikaleko argitalpenak ere egin zituen Labor edo Santillana bezalako editoreetarako, bai eta La Voz de Galicia bezalako egunkarietarako artikuluak eta aldizkari espezializatuetarako ere, hala nola *Ritmo* eta *Montsalvatge*.

1986ko abenduaren 13an, Errege Akademia Galiziarreko Arte Ederren Musika Sailean sartu zen, Rogelio Grobak erantzun zuen *De lo estéctico expresivo la interpretación musical* hitzaldiarekin. Ondoren, erakundeko Liburuzain-Kontserbatzaile gisa sartu zen zuzendaritzan, eta, 2003an, presidente hautatu zuten, Espainian antzeko kargua betetzen duen lehen emakumea izanik. 2014. urtera arte egon zen karguan, osasunaren ondorioz uko egin behar izan zuen arte, eta harrezkero ohorezko lehendakari izan zen. Arte Ederren Galiziako Errege Akademian sorkuntza sustatu eta Galiziako Musika Artxiboa zuzendu zuen, XIX. eta XX. mendeetan Galizian bizi ziren konpositore galiziarren lanak bilduz. Erakundea herritarrengana hurbiltzen ere saiatu zen.

2022ko azaroaren 11n hil zen, Coruñan, 94 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Maria Mercedes Goicoa.* .
2. ↑   «María de las Mercedes Goicoa Fernández | Álbum de mulleres | culturagalega.org» *culturagalega.gal* (Noiz kontsultatua: 2022-11-22).
3. 1 2   .
4. 1 2   .
5. ↑   .
6. ↑   .
7. ↑    2014-11-19.
8. ↑    2022-11-12.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61947598
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87056376
* ISNI: 0000 0000 6028 347X
* BNE: XX1294651

 |

* Wd Datuak: Q61947598
**Meg Harris** (Albury (Australia), 2002ko martxoaren 7a) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:   
*4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.29,69 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)**) ezarri, Kanadako taldea (zilarrezkoa, 3.32,78koarekin) eta AEBkoa gaindituz (brontzezkoa, 3.32,81ekoarekin). Hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Meg Harris, Emma McKeon eta Cate Campbell-ek. Mollie O'Callaghan eta Madison Wilson ere taldeko partaide ziren, baina ez zuten finaleko lasterketan parte hartu.  
*4x200 m estilo libre*an, brontzezkoa eskuratu zuen Australiako taldeak 7.41,29ko denborarekin), Txinako taldearen (urrezkoa 7.40,33koarekin **ME**) eta AEBkoaren atzetik geratuz (zilarrezkoa 7.40,73koarekin). Taldea hauek osatzen zuten: Madison Wilson, Ariarne Titmus, Emma McKeon, Leah Neale, Tamsin Cook, Mollie O'Callaghan, Brianna Throssell eta Meg Harris-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 01 !1. postua, urrezko domina | *4x100 m errelebo libre*a **ME**,emakumezkoa |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia 
  | 03 !3. postua, brontzezko domina | *4x200 m errelebo libre*a,emakumea |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Meg Harris» *olympedia.org* 2021-10-11n begiratua. **(Ingelesez)**
2. ↑  «Meg Harris» *olympics.com* 2021-10-07an begiratua. {{Es}
3. ↑  Igeriketa, 4x100 m errelebo libre*a, emaitzak 2020* olympedia.org **(Ingelesez)**
4. ↑  Igeriketa, 4x200 m errelebo libre*a, emaitzak 2020* olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107634128

 |

* Wd Datuak: Q107634128
**María Teresa Josefa Antonia Joaquina Rodríguez del Toro Alayza** (Madril, 1781eko urriaren 15a-Caracas, 1803ko urtarrilaren 22a) emakume gazte espainiarra izan zen, Simón Bolívar askatzailearen emaztea. Elkarrekin bi urte ibili ondoren ezkondu ziren eta, handik zortzi hilabetetara, emakumea sukar hori gaixotasunaz hil egin zen. 21 urte zituen. María Teresa hil ondoren Bolívarrek hitza eman zuen inoiz ez zela berriro ezkonduko eta hitza bete zuen. Bien arteko zorigaiztoko maitasuna sarritan zineman eta literaturan jaso egin da.

Biografia
---------

Maria Teresaren gurasoak Bernardo Rodríguez del Toro y Ascanio, Caracasen jaioa, eta Benita de Alayza Medrano ziren. Madrilen jaio zen 1781eko urriaren 15ean, Karlos III.aren erregealdian. Maria Teresa oso lotuta zegoen Caracasko gizartearekin. Simón Bolívar Madrilen ezagutu zuen, 1800an. Bolívar Espainiara 17 urtekin bidali zuten ikasketekin jarraitzeko. Madrilen bere tutorea zen Jerónimo de Ustáriz y Tovar markesaren etxean bizi zen; han María Teresa ezagutu zuen. Neskak Bolívarrek baino bi urte gehiago zituen. 1800eko abuztuan neskak senargaitzat onartu zuen Bolívar gaztea. María Teresaren aitak neska Bilbora eraman zuen eta, handik gutxira, 1801ean, Bolívar ere Euskal Herrira etorri zen, ondoren Parisera joateko.

1802ko apirilaren 5ean, Bolívarrek ezkontzeko eskatu zion María Teresari. Haren aitak konpromezua bedeinkatu zuen. Ezkontza Madrilgo San Jose elizan egin zen, 1802ko maiatzaren 26an. Hogei egun geroago A Coruñara joan ziren eta ekainaren 15ean Caracasera joateko itsasontzia hartu zuten. Uztailaren 12an La Guairan lehorreratu ziren. Handik gutxira María Teresa sukar horiz gaixotu zen. Ezkonkideak Caracasera jaon ziren, orduan, eta 1803ko urtarrilaren 22an María Teresa hil egin zen, zortzi hilabete ezkondu ondoren. Haren gorputza Caracasko katedralean lurperatu zuten, Bolívar familiaren panteoian. María Teresa hil ondoren Bolívarrek hitza eman zuen inoiz ez zela berriro ezkonduko eta hitza bete zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:María Teresa del Tororen biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6004714
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53135110
* LCCN: n85230635

 |

* Wd Datuak: Q6004714
**Michelle Louise Samba** (Ljouwert, 1990eko abuztuaren 21a) musikagilea da.

Bizitza eta hezkuntza
---------------------

Michelle Leeuwardengo Meenthe izeneko auzoan jaio zen, Herbeheretan. Boazumen hazi zen harrera familia batean, eta han bizi izan zen sei eta hamasei urte bitartean. Bertan, Margreet Enequistek zuzendutako dantza herrikoien talde baten parte zen. Bogerman izeneko bigarren hezkuntzako eskola kristau batera joan zen Snitsen, non danbor eskolak jaso zituen Arjen Oosterhavenen eskutik. Ondoren, Pop-a eta Media ikasi zituen Leeuwardenen, gaur egun D 'drive deitzen den gunean, eta soinu diseinuko ikastaro bat egin zuen. Azkenik, Leeuwardengo pop kulturaren akademiara joan eta 2017an graduatu zen.

Karrera
-------

Michelleren karrera De Bärnde izeneko klezmer motako talde batean hasi zen, Carel van Leeuwenekin batera. 2016an, Michellek bere kontzerturik esanguratsuena egin zuen Toppers abeslarien taldearentzako, perkusionista gisa arituz hiru egunez. Pop kulturaren akademian ikasketak amaitu zituenean, kolaborazio asko egin zituen Claudia de Breijekin; baita baxua jo ere 2019ko hitzaldi batean. Hortaz gain, bateria, baxua eta ahotsa egin zituen 2020. urtean #NU izeneko antzerki ikuskizun batean. Emanaldi horren ondoren, disko bat grabatu zuen eta abesti batzuk idatzi zituen. 2021ean, Claudia de Breij-ek zuzendutako NPO3 kateko "Safe Cave" programan Michelle izan zen Abdelhadi Baaddi-rekin batera musikagilea.

Musikaz gain, Michellek "Buiten is het Feest" eta "Hier zijn wij" dokumentalak egin zituen.

Halaber, olerkiak ere idatzi ditu. Horietako bi Visit Frieslandeko webgunean aurki daitezke, "Wjerspegele" proiektuaren barruan. Leeuwardengo udaletxearen kanpoko horma batean bere poema baten aipamena dago: "Eguzkiari elkarrekin begiratzen diogu".

Bizitza pertsonala
------------------

Michelleren ama Dokkumeko frisiar bat zen, 1993an hil zena, Michellek 3 urte soilik zituenean. Aita, Kongoko Errepublikan jaioa, frantsesa da eta Parisen bizi da. Michelle Amsterdamen bizi da gaur egun, haren musika ekoizpena sustatuz.
**Helmholtz** Eibarren 20. mendean lan egin zuen enpresa bat izan zen, elektragailuak egin zituena, bereziki ezaguna bere organo elektronikoengatik.

Historia
--------

Helmholtz Armeria Eskolako hiru ikasle ohik sortu zuten, José Luis Elorza eta José eta Jesús Ibazeta anaiek. 

Organo elektroniko sinple batzuk sortu zituzten lehenbizi, baina Hammond organo bat gertutik azterturik (Ermuko parrokoak utzita), haren kontrako ingeniaritza eginez antzeko produktu bat sortzea erabaki zuten. 1961an bi modelo kaleratu zituzten, *Unda Maris* izenekoa 61 teklako ilara batekin, eta *Stella Maris* delakoa, teklatu maila birekin eta pedalak barne. Helmholtz izena erabaki zuten Hermann von Helmholtz fisikariaren omenez, zeinak doinu musikalak eta elektrizitatea aztertu zituen.

Helmholtz telebista bat, Eibarren egina.
Organoez gain, telebistak eta kariloi elektronikoak ere sortu zituzten.

Guztira 50 bat organu ekoitzi zituzten; haiek saltzeko arazoak zirela eta, Espainiako Gobernu frankistak hartu zuen produkzioaren ardura. Halere, operazioa ez zen ondo atera; ekoizleek oso gutxi kobratu zuten, eta enpresa itxi behar izan zuten. 2021 urtean -organoaren sorreraren 60. urteurrenean- musika emanaldi berezi bat egin zen Eibarren Helmholtz organuak gogoratuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Cuando Eibar se puso a fabricar órganos» *El Diario Vasco* 2018-10-09 (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).
2. ↑   «EMSIME. Bienes culturales de museos del Pais Vasco» *apps.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).
3. ↑    Hitza, Unai Zubeldia-Gipuzkoako. «Organoa, zubi lanerako tresna» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-11-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109317387
* Commonscat Multimedia: Helmholtz (company)

---

 |

* Wd Datuak: Q109317387
* Commonscat Multimedia: Helmholtz (company)
**María del** **Carmen Aguayo Torres** (Kordoba, Andaluzia, XX. mendea) telekomunikazio-ingeniaria da, Malagako Unibertsitateko katedraduna.

Biografia
---------

Kordoban jaio zen eta bertan egin zuen batxilergoa. 1994. urtean Malagako Unibertsitateko Telekomunikazio Ingeniaritzan lizentziatu zen. Unibertsitate berean, telekomunikazio-ingeniaritzan doktoratu zen 2001ean, *Modulación multiportadora adaptativa para canales selectivos en frecuencia con desvanecimientos* izeneko tesiarekin.

Lan ibilbidea
-------------

1995ean hasi zen lanean, Malagako Unibertsitateko komunikazio-ingeniaritzako sailean, eta gero sail horretako zuzendaria izan zen. Unibertsitateko katedraduna izan zen 2017az geroztik, Telekomunikazio Eskolan, baita telematika eta telekomunikazio sareen masterreko koordinatzailea ere. 2022tik "Emakumea eta Teknologia Hedy Lamarr katedra" zuzendu zuen.

Bere ikerketa komunikazio mugikorretan zentratu zen.  Bere lan-eremuan nazioarteko topaketak antolatzeaz gain, teknologia transferentziarekiko interesak hainbat proiektu eta I+G kontratutan kolaboratu zuen.   .

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Mari Carmen Aguayo Torres - Café con Ciencia.* .
2. 1 2   «Mari Carmen Aguayo Torres» *www.ic.uma.es*.
3. ↑    *Dra. María del Carmen Aguayo Torres – ComoTú.* .
4. ↑   «8M: las investigadoras de la Universidad de Málaga que destacan en la Academia» *El Español* 2022-03-08.
5. ↑   «Nace la Cátedra Mujer y Tecnología 'Hedy Lamarr' - Universidad de Málaga» *www.uma.es*.
6. ↑  .  (2022-02-10). «Ciencia para todos T04E21: La Cátedra Mujer y Tecnología ‘Hedy Lamarr’ de la Universidad de Málaga» *La Ciencia de la Mula Francis*.
7. ↑   LÓPEZ, ALBA TRUJILLO.  (2022-04-19). ««Para romper techos de cristal hay que despegarse de los suelos pegajosos»» *Diario Sur*.
8. ↑    *Proyecto: Aprendizaje automático para comunicaciones.* .
9. ↑    *Mari Carmen Aguayo-Torres.* .
10. ↑   «Mari Carmen Aguayo Torres» *www.ic.uma.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q119788870

 |

* Wd Datuak: Q119788870
**Hampshire konderria** (ingelesez: *Hampshire County*) Massachusettsko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Northampton da. 2010eko zentsuaren arabera 158.080 biztanle zituen, Hampshire kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hampshire konderriak 1.412,09 kilometro koadro ditu. Horietatik 46,5 ura dira. Beste 1.365,59 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 111,95 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 158.080 pertsonetatik 143.704 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.455 dira. 3.547 beltzak edo afroamerikarrak. 242 amerikar natiboak ziren eta 41 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.123 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 343 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.080 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Hampshire County, Massachusetts age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54161
* Commonscat Multimedia: Hampshire County, Massachusetts

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266371675
* GND: 4459235-8
* LCCN: n81018742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838804
* TGN: 7013686

 |

* Wd Datuak: Q54161
* Commonscat Multimedia: Hampshire County, Massachusetts
Petsamoko armarriaPetsamoko armarria
**Petsamoko armarria** (finlandieraz, *Petsamon vaakuna*) Finlandia ipar-ekialdeko muturrean zegoen Petsamo probintziaren eta udalerriaren ikur nagusia zen.

Tartuko Itunaren bidez, 1920. urtean, Petsamo eta beste hainbat lurralderen jabetza Finlandiaren esku gelditu zen; horrela, Petsamo herrialdeko hamargarren probintzia bihurtu zen. Probintzia sortuberriaren armarria Eric O. W. Ehrström helsinkiar artistak sortu zuen 1920an; atzealde beltzaren gainean, urrezkoak diren hiru bakailao burugabe daude, ezkerrera begira daudenak. Hain zuzen, arrainekin, Ehrströmek arrantza industriaren garrantzia irudikatu nahi izan zuen, Petsamoko ekonomiaren oinarria zena. Dena den, 1921. urtean hamargarren probintzia Lappi probintziaren barneko udalerri izatera pasa zen, eta armarriak bere ofizialtasuna galdu zuen. Hala eta guztiz ere, udalerriaren ikur nagusi moduan jokatzen jarraitu zuen, azkenean, Jarraipenaren Gerraren eta 1947ko Parisko Itunaren ondorioz, Petsamo lurraldea SESBren esku gelditu zen arte .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Petsamo-seura ry: Petsamon vaakuna

Ikus, gainera
-------------

* Petsamo
* Petsamo (probintzia)
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518652

 |

* Wd Datuak: Q16518652


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
Probabilitate teorian eta estatistikan, **Markoven desberdintzak** balio negatiboak hartzen ez dituen zorizko aldagai batek balio positibo jakin bat gainditzeko probabilitatearen goi borne bat ematen du, probabilitate banaketaren itxaropen matematikoa bakarrik ezagutzen delarik, existitzen bada.

Bedi {\displaystyle X\geq 0\,} balio ez negatiboak hartzen dituen zorizko aldagai bat. Markoven desberdintzak honako hau ezartzen du:

{\displaystyle \forall a>0,\qquad \mathbb {P} (X\geq a)\leq {\frac {E[X]}{a}}.}
Adibidez, egun bateko hozbero maximoaren batez bestekoa 20 graduko izanik, zenbatekoa da hozbero maximoa 30 gradu edo handiagoa izateko probabilitatea?

{\displaystyle P[X\geq 30]\leq {\frac {20}{30}}=0.66}
Beraz, eskatutako probabilitatea 0.66 edo txikiagoa dela ziurta daiteke.

Frogapena
---------

Ondorengo frogapena probabilitate banaketa jarraituetarako bakarrik garatzen da. Banakuntza diskretuetarako frogapena {\displaystyle \int \,} integral ikurra {\displaystyle \Sigma \,} batukari ikurraz ordeztuz egiten da.

{\displaystyle a\leq E[X]\,} betetzen bada, bornea edo desberdintzaren eskuin aldea 1 baino handiagoa izango denez, bilatzen den probabilitatea 1 baino handiagoa den balio bat baino txikiagoa dela beti egiaztatzen baita.

{\displaystyle a>E[X]\,} betetzen bada, berriz:

  

{\displaystyle E[X]=\int \_{0}^{\infty }xf\_{X}(x)dx\geq \int \_{a}^{\infty }xf\_{X}(x)dx\geq \int \_{a}^{\infty }af\_{X}(x)dx=aP(X\geq a),}

  

integrazio eremuan {\displaystyle x\geq a\,} betetzen baita. Bi muturrak lotuz:

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842436

 |

* Wd Datuak: Q842436

{\displaystyle E[X]\geq aP(X\geq a)\rightarrow P(X\geq a)\leq {\frac {E[X]}{a}}}∎.
*Artikulu hau senatariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»*

**Marko Valerio Mesala Niger**, Erromatar Errepublikako senatore bat izan zen, izen hau, Niger alegia, bere ilearen koloreagatik jaso zuena, atxabitxia bezain beltza.

Pretore izan zen K.a. 63an, urte horretan, kontsula Marko Tulio Zizeron zelarik, eta kontsula izan zen K.a. 61ean, Marko Pupio Pison Frugi Kalpurnianorekin batera, Publio Klodio Pulkrok, Bona Dearen misterioak profanatu zituen urtea eta Ponpeiok garaipenaren ohoreak jaso zituen Tigranes II.a Handia Armeniakoa, Mitridates VI.a Pontokoa eta ziliziar itsaslapurren aurka lortutako garaipenengatik. Niger, kontsul bezala, modu aktiboan parte hartu zuen Klodioren epaiketan. Niger, zentsore izendatua izan zen K.a. 55ean.

Hizlari gisa, oso errespetagarria izan zen. K.a. 80an, Sexto Roscioren kasuan frogak biltzeaz arduratu zen. K.a. 62an, Zizeroni, Publio Kornelio Sila defendatzeko eskatu zion. K.a. 54an, Marko Emilio Eskaurok bere epaiketan erabili zuen sei hizlarietako bat izan zen.

Niger, Kinto Hortensioren arrebarekin ezkondu zen, honekin, bi seme izan zituelarik: Marko Valerio Mesala Rufo, K.a. 53an kontsul izan zena, eta Valeria Mesala, Luzio Kornelio Sila diktadorearen laugarren emaztea.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Dezimo Junio Silano eta Luzio Lizinio Murena** | **Erromatar Errepublikako kontsula Marko Pupio Pison Frugi Kalpurnianorekin batera.**K.a. 61 | Ondorengoa**Kinto Zezilio Metelo Zeler eta Luzio Afranio** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q722935

 |

* Wd Datuak: Q722935
**Pettis konderria** (ingelesez: *Pettis County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sedalia da. 2010eko zentsuaren arabera 42.201 biztanle zituen, Pettis kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Pettis konderriak 1.777,43 kilometro koadro ditu. Horietatik 10,48 ura dira. Beste 1.766,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 23,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.201 pertsonetatik 39.747 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.046 dira. 1.244 beltzak edo afroamerikarrak. 137 amerikar natiboak ziren eta 30 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 247 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 41 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 755 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q497642
* Commonscat Multimedia: Pettis County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127922847
* LCCN: n86010383
* **Lekuak**
* OSM: 1180541
* TGN: 2001229

 |

* Wd Datuak: Q497642
* Commonscat Multimedia: Pettis County, Missouri
**Pablo Arozena Urrutia**, erlijio-izena ***Arraiozko Artzaia*** (Arraioz, Baztan, 1896ko otsailaren 25a - Iruñea, 1964ko urtarrilaren 31), Nafarroa Garaiko kaputxino, misiolari eta euskal idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Pablo Arozena Arraiozen jaio zen 1896ko otsailaren 25ean. 1914an Kaputxinoen Ordenan sartu zen, *Arraiozko Artzaia* izen berria hartuz. Iruñean 1922an apeztu ostean, denbora laburra eman zuen Euskal Herrian, 1931-1963 urte bitarte luzean Guam uhartean eta Manilan ibili baitzen misiolari. Euskal Herrira itzuli eta gutxira zendu zen, 1964ko urtarrilaren 31n, Iruñean.

Lanak
-----

Euskarazko lanak Irugarrengo Prantziskotarran eta Zeruko Argian hasi zen argitaratzen, 1922an, hitz lauz eta bertsoz, eta *Begi-beltx* ezizenez sinaturik. Ezagunagoa da, ordea, hiztegigintzan egin zuen lanarengatik. Euskararen Adiskideek Iruñean 1926an antolatu zuten lehiaketaren gaien artean Azkueren hiztegian ez dauden hitzen zerrenda osatzeko proposatzen zuena bazegoen. Ohi zenaren kontrara, gai horren inguruan bost lan aurkeztu ziren, eta haietariko hoberena Arozenak aurkeztu zuena izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Castells, Carmen. *Arocena Urrutia, Pablo.*  Auñamendi Entziklopedia [on line], 2020, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-14).
2. 1 2   Bidador, Joxemiel. *Baztango euskal idazleen berri laburra (V).*  *Euskaldunon Egunkaria*, 2000ko otsailak 18, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2020-10-11).

Kanpo estekak
-------------

* Pablo Arozenaren olerkiak, bertso eta olerkien hemeroteka, urkiza.armiarma.eus
* Bidador, Joxemiel *Baztango euskal idazleen berri laburra*, Euskaldunon Egunkaria, 2000-1-21; 2000-1-28; 2000-2-4; 2000-2-11; 2000-2-18; 2000-2-25, zubitegia.armiarma.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100348296
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 4395

 |

* Wd Datuak: Q100348296
**Hegesipo Jerusalemekoa** (Jerusalem, 110 inguru - 180) idazle paleokristaua izan zen, Elizaren lehen historialaritzat jotzen dena.

Bizitza
-------

Erroman 20 urtez bizi izan zen, Anizeto eta Eleuterio aita santuen agintaldietan. Elizaren barnean sortzen ziren teoria gnostikoak aurrez aurre jarri zituen. Tradizioak, bere bidaietan zehar, mendebaldeko eta ekialdeko gune kristau nagusienak bisitatu zituela adierazten du, eta, poztasun handiz heresia guztiak pertsona soilengandik zetozela adierazi zuen, baina eliza edo egoitza episkopal bakar bat bera ere ez zela akats horretan erori.

177an Jerusalemera itzuli zen, bertan oso aguretua hilez. Eliza katolikoaren barnean, elizaren historiako aitatzat hartzen da, aita santuen lehen zerrenda idatziz, San Petrigandik hasi eta Anizetorarte. Idatzi zuen *Elizaren Historia*-ren atal batzuk baino ez dira kontserbatzen, eta Kristoren Pasiotik, egilearen garairaino kontatzen zuen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503230
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 268711738
* ISNI: 0000 0001 2006 3330
* BNE: XX940913
* BNF: 16506106n (data)
* GND: 100290094
* LCCN: nr96044528
* NKC: mzk2004252303
* NLA: 61542388
* SUDOC: 225458594
* BIBSYS: 95003013
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 23729

 |

* Wd Datuak: Q503230
*Artikulu hau animalien gorputz atalari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Hego (argipena)».*
**Hegoak** edo **hegalak**, gaur egun, soilik hiru animalia taldek dituzten gorputz-adarrak dira: intsektuek, hegaztiek eta kiroptero edo saguzarrek. Aldi berean, antzina, pterosauro erako dinosauroek ere izan zituzten. Ohi, hegoak hegan egiteko erabiltzen dira, hegoak dituzten animalia guztiak hegan egiteko gai ez diren arren.

Animaliaren batzuek mintzak dituzte hanken eta gorputzaren artean (kolugoek kasu), edo behatzen artean (igel hegalariaren kasuan bezala) edo saihets mugikorren artean (Dracon volans narrastia), baina ez dira hegan egiteko nahikoa, eta ez dira hego deitzen; horiekin, planeatu baino ezin daiteke egin.

Intsektuak
----------

Intsektuen hegoen mugimendua
Intsektuetan, hegoak, bat edo bi pare, toraxaren hedapenak dira. Intsektu helduen ezaugarria dira, baina gerta daiteke ale guztietan ez agertzea. Normalean nerbiodun mintzak dira intsektuen hegoak. Ohikoena bi pare izatea den arren, intsektu batzuetan hego pareetako bat gogortu eta babesgarri bihurtu da (elitroak), hegan egiteko funtzioa galduz eta horretarako beste hego parea erabiliz. Zenbait intsektutan hegoak elkarren artean edo hanken kontra igurtziz soinu deigarria egiten dute, ugaketa helburuekin baliatzen dutena.

Hegoak intsektuen ezaugarri ebolutibo nabarmena dira eta askotan intsektuak sailkatzeko erabiltzen da:

* Koleopteroak: lehen parea elitro bihurtua dute, pausaldian bigarren parea eta gorputza bera babesteko. Kakalardoak, adibidez.
* Dipteroak: bi hego dituzte, eta bigarren parea oreka mantentzeko eboluzionatu da. Euliak, esaterako.
* Lepidopteroak: hegoak ezkataz estaliak dituztenak. Tximeletak, adibidez.
* Trikopteroak: hegalak ilez estaliak dituztenak.
* Isopteroak: lau hegoak berdinak dituztenak. Termitak.
* Ortopteroak: hego zuzenak dituztenak. Matxinsaltoak, besteak beste.

Intsektu familia definitzen ez duen ezaugarria izanik, aptero, paleoptero eta beste termino batzuk ez dira sailkatzeko erabiltzen, baina deskribatzeko baliagarriak dira.

Hegaztiak
---------

Hegazti baten hegoen diagrama eskematikoa
Hegaztietan, aurrealdeko gorputzadarrak dira hegaldia ahalbidetzen dutenak eta azalera euslea eratzen duten lumak daramatzatenak. Hegaztiek luma mota ezberdinak konbinatzen dituzte, eta mota bakoitzak bakoitza luzera, forma, malgutasun eta tinkotasun berezia du, funtzioaren arabera, eta guztiak ez dira hegaldira bideratuak. Hegaldian, luma mota garrantzitsuenak arraunlariak (arraun-lumak ere deituak) eta estalkiak dira. Lehenek hegaldia burutzeko sustengu indarra sortzen dute, eta hegaldiaren norabidea kontrolatzea ahalbidetu. Bigarrenek besteak babesten dituzte.

Kiropteroak
-----------

Xaguzar baten hegoen morfologia
Animalia kiropteroetan (saguzarrak), aurrealdeko gorputzadarrek eta behatzek, hegan egitea ahalbidetzen dien mintz batentzako euskarria eratzen dute.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1172934
* **Identifikadoreak**
* BNF: 135085880 (data)
* LCCN: sh85147012
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014921

 |

* Wd Datuak: Q1172934
**Highlands konderria** (ingelesez: *Highlands County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sebring da. 2010eko zentsuaren arabera 98.786 biztanle zituen, Highlands kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Highlands konderriak 2.864,62 kilometro koadro ditu. Horietatik 231,6 ura dira. Beste 2.633,02 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 98.786 pertsonetatik 86.961 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 17.157 dira. 8.750 beltzak edo afroamerikarrak. 375 amerikar natiboak ziren eta 37 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.402 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 100 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.161 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488885
* Commonscat Multimedia: Highlands County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126680657
* ISNI: 0000 0004 0631 7869
* LCCN: n81095281
* **Lekuak**
* OSM: 1210702
* TGN: 1002477

 |

* Wd Datuak: Q488885
* Commonscat Multimedia: Highlands County, Florida
*Artikulu hau Perugiako jauregiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Palazzo del Capitano del Popolo».*
**Palazzo del Capitano del Popolo** edo **Palazzo del Bargello** delakoa, jauregi bat da, Perugiako Piazza Matteotti delakoan kokatua, Perugia barrutiko *Bulego Judizialen* egoitza dena 21. mendean.

Historia
--------

Estilo errenazentistako eraikina da, ukitu gotikoekin, jatorriz hiriko gobernu-organo batzuek okupatua. Horien artean Capitano del Popolo delako karguduna zegoen, Herriaren kapitaina, zeinak funtzio eta botere judizial, administratibo, politiko eta militarrak zituen Podestà agintariaren eta Collegio dei Priori herriko elite aristokratikoen botereen kontrako pisu gisa, zeinak Perugiako botere politiko eta administratibo nagusiaren titularrak ziren.

Eraikinaren eraikuntza 1472-1481 urteetakoa da eta Gasparino di Antonio eta Leone di Matteo jatorri lonbardiarreko bi arkitektoek egin zuten. Jatorrizko bertsioan, eraikinak goian almenak zituen, hiriko Palazzo dei Priori beste jauregiaren antzekoak.

1741eko lurrikararen ondorioz eraikina oso kaltetua izan zen, almenak behin betiko eraitsi ziren eta Luigi Vanvitellik berregituratu eta sendotu zuen eraikina.

20. mende hasieratik Justizia administraziorako erabiltzen da.

Ikus halaber:
-------------

* Capitano del popolo
* Bargello

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, frantsesezko Wikipediako «Palazzo del Capitano del Popolo (Pérouse)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-03-31ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15631519
* Commonscat Multimedia: Palazzo del Capitano del Popolo (Perugia)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1146937637513831283
* GND: 5048440-0

 |

* Wd Datuak: Q15631519
* Commonscat Multimedia: Palazzo del Capitano del Popolo (Perugia)
**Higikunde Iraultzaile Internazionalista** marxismo-leninismo-maoismoa sustatzen duen aberriarteko erakunde komunista bat da. 1984an sortu zuten munduko alderdi marxista-leninista-maoista guztiak joera politiko bakarrean batzeko.

Higikunde Iraultzaile Internazionalista luzaroko herri gudaren teoriaren aldekoa da iraultza sozialista burutzeko estrategiarik eraginkorrena delakoan. Berebat, herri gudak aurrera eramaten dituzten erakundeak aldezten ditu. Higikundeak *A World To Win* (euskaraz, *Mundu bat irabazteke*) aldizkari teorikoa argitaratzen du.

Kanpo estekak
-------------

* *A World to Win* Higikunde Iraultzaile Internazionalistaren Batzordearen aldizkaria **(Ingelesez)**
* Higikunde Iraultzaile Internazionalistaren adierazpena **(Ingelesez)**
* *Revolución* Estatu Batuetako Alderdi Komunista Iraultzailearen agerkaria, MIIko kidea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1969683
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145854753
* LCCN: nr93019260

 |

* Wd Datuak: Q1969683
**Higuemota** edo **Ana de Guevara** ( - 1509) tainoen printzesa, amerindiar emakume bat izan zen. Bera eta bere gizonaren arteko ezkontza, amerindiar eta europar baten arteko lehena izan zen.

Bizitza
-------

### Ezkontza

Guevara eta Higuemota 1500. urtean "maitemindu" eta ezkondu ziren. Handik aurrera Ana de Guevara izena hartu zuen –edo hartu arazi zioten–. Amerindiar eta europar baten arteko lehen ezkontza izan zen. Kolon anaiek ez omen zuten ezkontza begi onez ikusi eta Guevara atxilotu zuten. Haserre, euskal jatorriko itsasgizonak kolondarren aurka altxa ziren, Guevararen lehengusu Adrian Muxika buru zutela. Matxinada gogor itzali zuten, Muxika atxilotuta eta exekutatuta.

#### Ezkontzarekiko jarrerak

Baina ez dirudi Muxikak bizia soilik lehengusuaren maitasun harremana defendatzeagatik eman zuenik. Bigarren espedizioan, 1497an, Muxika eta beste batzuk Bartolome Kolonen aurka matxinatu ziren eta, ez zen hura urte haietan konkistatzaileen buruzagiek izan zuten barne oposizio bakarra.

Higuemotaren ama Anacaonak ezkontzaz zeukan iritzia ere ez dago garbi. Zenbait iturrik diote berak bultzatu zuela ezkontza, konkistatzaileek zuten jakinduria miresten baitzuen. Hasieran hori hala izan balitz ere, europarren gehiegikeriaren aurka egiten ahaleginduko zen gero erregina, baita larrutik ordaindu ere.

Beraz, ezagun da Higuemotaren ama eta alaba konkistatzaileen aurka borrokatu zirela, baina ezer gutxi jakin da printzesaren beraren jarreraz.

### Heriotza

Kronikalariek –beti ere konkistatzaileen aldekoek– Higuemotaz aipatzen duten kontu urrietako bat da printzesa "*minak hil*" zuela 1509an, sei urte lehenago senarraren heriotzak eragindako minak. Baina ez dute esaten haren ama urte berean urkatu izanak eragina izan zuela.

### Ondorengoak

1522an, Hispaniolan, Guarocuya kazikea eta haren emazte Mencia de Guevarak konkistatzaileen aurka altxa ziren eta 11 urtez borrokan aritu ondoren bertakoen eta konkistatzaileen arteko lehen hitzarmena sinatzea lortu zuten. Menciak aita Hernando de Guevara euskal itsasgizona zuen, Kolonen lehen espediziotan uhartera iritsitakoa; ama, berriz, Higuemota printzesa, Jaraguako Anacaona buruzagiaren alaba.

Genealogia
----------


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Caonabo |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | Higuemota |  | Mencia Gebara |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Anacaona |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Irazustabarrena, Nagore.  (2018ko martxoaren 04a). «Zer minek hil zuen Higuemota?» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50318782

 |

* Wd Datuak: Q50318782
**Palazzo del Capitano del Popolo** edo **Palazzo del Popolo** delakoa (*Herriaren kapitainaren jauregia*, edo *Herriaren jauregia*), Orvieto hiriko (Umbria, Italia) palazzo edo jauregi zibil zahar bat da, herriko Piazza del Popolo delakoan eraberrituta funtzio publikoak betetzen dituena 21. mendean ere.

Historia
--------

Eraikina 1280 inguruan eraiki zen Orvieto hiriko gobernuan Capitano del Popolo titulu berria ezarri zenean, kontsulen eta Podestàren gobernu formarekin bat eginez. Jauregiaren eraikuntza Neri della Greca familiari egozten zaio; mende bat lehenago eraikitako aurreko jauregi papal baten aztarnen gainean egin zelarik.

1290eko azken urteetan Podestà eta hiriko Zazpi Jaunak bizi ziren Palazzo del Popolon. Gerora, jauregia Monte di Pietàren egoitza bihurtu zen, jatorri frantziskotarreko finantza-erakundea. Unibertsitate ikasketak ere eman izan ziren bertan, zuzenbide, teologia eta logika ikasgaietakoak.

Arkitektura
-----------

Ezaugarri arkitektonikoetan nabarmentzen dira arkupedun logia, sarrerako eskailera handia, barneko areto handiak (*Sala dei '400* delakoa adibidez), eta plazara eta hiriko gainerako eraikinetara begira dagoen terraza handi bat.

Eraberritze handi bat egin zen 19. mendearen amaieran, Paolo Zampi arkitektoaren eskutik; eta bestebat 1989an, zeinak barrualdea funtzio publikoetarako egokitu zuen, biltzarrak egiteko adibidez.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Italieraz)** «Il Palazzo del Popolo a Orvieto» *IDS* 2015-01-15 (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).
2. ↑   **(Italieraz)**  *Palazzo del Popolo di Orvieto | Orvieto.*  2015-02-20 (Noiz kontsultatua: 2022-04-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111759091
* Commonscat Multimedia: Palazzo del Capitano del Popolo (Orvieto)

---

 |

* Wd Datuak: Q111759091
* Commonscat Multimedia: Palazzo del Capitano del Popolo (Orvieto)
***Helvella fusca*** *Helvella* generoko onddo espezie bat da.

Bere generoko espezie guztiak gordinik toxikoak direnez, kontsumitu aurretik egosi egin behar dira, espezie honen eskasia dela eta, ez da normalean biltzen. Ez da erraza identifikatzeko.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 4 eta 6 cm arteko altuera, zaldiz ibiltzeko aulki baten itxura du, bi edo hiru lobulu itsatsita ditu, puztuak, zimurtsuak, lehoi kolorekoak edo arre-okre kolorekoak. Behealdea tonu zuri-krema koloreekin eta zain-sareekin, zurixkak eta puztuak.

**Hanka:** 3 - 6 x 0,6 - 2 cm-koa, luzetarako ildoz josita dago. Formari dagokionez, haren antzekoak dira: *Helvella lakunosa*, *Helvella crispa* eta *Helvella sulcata*. Zuri zikin kolorekoa edo hurraren kolore zurbilekoa.

**Haragia:** Mehea eta hauskorra.

Etimologia: *Helvella* hitza latinetik dator, eta lekale, barazkiak, esan nahi du, oro har, belar usaintsua. *Fusca* epitetoa bere koloreagatik da.

Jangarritasuna
--------------

*Helvella* guztiak bezala, egosi ondoren jan daiteke. Gordinik toxikoa da.

### Nahasketa arriskua

Hurbileko espezien artean daude: *Helvella leucopus* delakoa, oin leunekoa eta zuria, eta kapela beltzekoa. *Helvella lacunosa* espeziea, kapela beltzekoa eta oin zuri-grisaxka, eta luzetara ildaskatua. *Helvella sulcata*, aurrekoaren antzekoa, baina beltzagoa. *Helvella crispa* handiagoa da, oin zurikoa eta kapela argiagokoa, batzuetan zuri-krema kolorekoa.

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberriko espeziea, makalen eta burzuntzen (Populus) ondoan, zuhaitzen oinean eta baita belardietan ere.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo.  (1987). *Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color.*  Iberduero, 730 or. ISBN 84-404-0530-8..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 545 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya,, 475 or. ISBN 84-505-1806-7..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10520627
* Commonscat Multimedia: Helvella fusca

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 189367
* GBIF: 2594705
* Index Fungorum: 247416
* MycoBank: 247416
* NCBI: 1246777

 |

* Wd Datuak: Q10520627
* Commonscat Multimedia: Helvella fusca
*Artikulu hau jeneralari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Merobaudes».*

**Flavio Merobaudes** (latinez: *Flavius Merobaudes*; ?- 383 edo 388) jatorri frankoa zuen erromatar jenerala izan zen.

Biografia
---------

Juliano Apostataren garaian (361-363) ofiziala zen. Sasaniarren aurkako kanpainan enperadorea hil zenean, Merobaudesek bere hilotza itzuli zuen.

375. urte inguruan, Valentiniano I.a enperadoreak *magister peditum* izendatu zuen. Valentinian I.a urte hartan hil zenean, Merobaudesek Valentinianoren semea, Valentiniano II.a, enperadore bilakatzen bazen armada kontrolpean izango zuela esan zuen. Valentiniano II.a Graziano anaiarekin batera enperadore bihurtu zenean, Merobaudesek biak kontrolatu zituen.

Bitan izan zen kontsul: 377an Grazianoarekin eta 383an Saturninorekin. Postua ohore handikoa zen, Konstantino I.a Handiaren agintalditik aurrera familia inperialaren eskuetan bakarrik izan zelako.

378an Merobaudesek Grazianoren aurka egin zuen: ez zituen gudarosteak bidali alamanen aurka borrokatzen ari zen Valente ekialdeko enperadorea laguntzeko eta Valente Hadrianopolisko guduan hil zen.

Zenbait iturrien arabera, 383an Merobaudesek Magnus Maximus usurpatzailea babestu zuen eta enperadoreak jenerala hil zuen. Egungo historialariek, berriz, ez dituzte iturri hauek onartzen eta 383ko bere heriotza ere zalantzan jartzen dute. Zenbait idazkunen arabera, 388an hirugarrenez izan zen kontsul. Litekeena da Treveri inguruan lurperatua izatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Jones, Arnold Hugh Martin, John Robert Martindale, & John Morris.  (1992). *Prosopography of the Later Roman Empire.*  1 Cambridge University Press, 598 or. ISBN 0-521-07233-6..
2. ↑   Pierre Riché; Patrick Périn.  (‎ 1996). *Dictionnaire des Francs - Les temps Mérovingiens.*  Paris: Bartillat, 228 or. ISBN 2-8410-0008-7..
3. ↑   Reimitz, Helmut.  (2001). *Merobaudes.*  in: *Reallexikon der germanischen Altertumskunde*. 20, 572f or..
4. ↑   Settipani, Christian.  (1996ko urria). «Clovis, un roi sans ancêtre?» *Gé-Magazine* (153).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q639688
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 8758

 |

* Wd Datuak: Q639688
**Hart konderria** (ingelesez: *Hart County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hartwell da. 2010eko zentsuaren arabera 25.213 biztanle zituen, Hart kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hart konderriak 665,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 63,6 ura dira. Beste 601,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 25.213 pertsonetatik 19.999 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 786 dira. 4.691 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 211 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 21 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 263 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491301
* Commonscat Multimedia: Hart County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148929427
* LCCN: n81018217
* NARA: 10039213
* **Lekuak**
* OSM: 448597
* TGN: 2000364

 |

* Wd Datuak: Q491301
* Commonscat Multimedia: Hart County, Georgia
Frai **Petri Ollogoiengoa** nafar frantziskotarra izan zen, 1328ko Nafarroako pogromaren bultzatzaile nagusienetariko bat izan zena.

Karlos I.a hil eta Joana II.a eta Filipe Evreuxkoa errege-erregina berriek Paris utzi baino lehen, Frantziako Erresuman hasitako jazarpenak Nafarroako Erresuman zehar hedatu ziren, zenbait kontzejuk bultzatuak. Zurrumurruak handitu ahala, aljamak erasoari eusteko prestatu ziren. Lizarra, Tutera, Iruñea eta Zangozakoek bere goarnizioa indartu zuten. Hala eta guztiz ere, ezin izan zuten pogromaren hasiera oztopatu.

1328ko martxoaren 6an, Lizarrako herritarrek, frai Petri Ollogoiengoaren sermoiek beroturik, judutegia eraso zuten. Erasoak kreditu-agiriak suntsitzea zuen helburu. Beste hiribilduetan ez bezala, juduek erasotzaileei aurre egin eta elizako kanpaiek ordara jo zuten

1329ko apirilean, jada hiriburuan zeuden errege-erreginak epaitegi berezia sortu zuten jazarpena aztertzeko eta errudunak zigortzeko. Frai Petri Ollogoiengoa, jazarpena suspertzeko akusatua, Lizarran atxilotu eta Iruñeko apezpikuari eman zioten, honek bere presondegian sartu zuelarik. Petri Ollogoiengoak heriotza-zigorra jasan zuen baina Elizak bultzatuak, errege-erreginak Erriberriko frantziskotarren komentuan sartua izatea erabaki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dahan, Gilbert.  (2004). *L'expulsion des Juifs de France, 1394.*  Le Cerf.
2. ↑   Estella-Lizarrako Udala. *Historia.* .
3. ↑  Estella-Lizarra; *Caminos de Sefarad*. Red de Juderías de España.
4. ↑   Egaña, Iñaki.  (2001). *Mil noticias insólitas del país de los vascos.*  Tafalla: Txalaparta, 43 or. ISBN 84-8136-200-X..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15131603
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 16452

 |

* Wd Datuak: Q15131603
**Egiptoar Arkeologiako Petrie Museoa** *Petrie Museum of Egyptian Archaeology*, Arkeologioa Institutuak *Institute of Archaeology* sustatu zuen, eta Londresen, Ingalaterran dago, unibertsitatearen zati delarik.

Historia
--------

Museoa, unibertsitateko Arkeologia eta Filologia egiptoarreko departamenduaren irakaskuntzarako laguntza bezala sortua izan zen, departamendua eratzen zen aldi berean, 1892an. Hasierako bilduma Amelia Edwards idazleak eman zuen.

Lehen irakasleak, Flinders Petriek, indusketa asko eta garrantzitsuak zuzendu zituen Egipto eta Ekialde Hurbilean, eta 1913an, bere egiptoar antigoaleko gauzen bilduma unibertsitatera pasa zuen, museoa, Egiptotik kanpo erakutsitako bildumarik nagusienetako batean bihurtuz.

Bildumak
--------

Museoak, Antzinako Egiptoko aro guztietako 80.000 objektu inguru ditu. 1950eko hamarkadaren hasieratik, astean zenbait egunetan publikoari irekita dagoen antzinako eraikin batean dago. Unibertsitatea, gaur egun, lanean ari da **Petrie Museoa** hartu eta unibertsiterako sarrera publiko bezala balioko duen egoitza berri bat sortzeko. Eraikin honek, *Panopticon* izena jasoko duena, denbora baterako erakusketentzako guneak ere izango ditu, baita hitzaldi gelak, irakurketa gelak, liburu eta eskuizkribuak erakusteko gune bat eta kafetegi bat ere. Hiru solairu, Petrie Museoarentzat izango dira, eta bilduma, lehen aldiz, erakusketa publiko iraunkor bezala egongo da.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Petrie Museoaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2002512
* Commonscat Multimedia: Petrie Museum of Egyptian Archaeology

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153948510
* ISNI: 0000 0001 2189 0530
* BNF: 12163261b (data)
* GND: 810288-0
* LCCN: no2003031064
* NLA: 47880686
* SUDOC: 125995288
* ULAN: 500302035
* BIBSYS: 3109764

 |

* Wd Datuak: Q2002512
* Commonscat Multimedia: Petrie Museum of Egyptian Archaeology
***Hipparchia alcyone*** Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europa hegoaldean eta erdialdean bizi da bizi da, Afrika iparraldean eta Anatolia penintsulan ere bai.

Denis eta Schiffermüler naturalista austriarrek deskribatu zuten 1775. urtean.

Deskribapena
------------

### Imagoa

Tximeleta handia da, 50-62 mm arteko hegal zabalera du. Tximeleta marroi iluna da eta banda zuri-horixka zabal batek zeharkatzen ditu hegalak. Nabarmenagoa da atzeko hegaletan. Aurreko hegaletan ozelo handi bana eta txiki bana ditu. Tximeleta emea antzekoa da, zerbait handiagoa eta bandak argiagoak dira.

Hegalen azpialdeari dagokionez, aurrealdeko hegala oso antzekoa da, atzeko hegalak aldiz bi eremu bereizten ditu, marroi ilun jaspeatua eta gris argi edo horixka.

### Beldarra

Beldarra marroi argia da eta bizkarrean marra ilun nabarmena du aurretik atzealderaino. Alboetan ere baditu marra marroi ilunak.

Bizi zikloa
-----------

Belaunaldi bakarra ateratzen du urtean eta ekainetik irailera ikusten da hegan. Beldarra elikatuko den landarean edo handik gertu jartzen ditu arrautzak. Beldarra gramineotaz elikatzen da eta neguan hibernatu egiten du. Udaberrian pupa gorrixka bat eratzen du eta handik tximeleta heldua aterako da.

Habitata
--------

Basoen soilgunetan eta eremu zabaletan bizi da, itsasoaren mailatik hasi eta 2.000 metrotako altueraraino. Zuhaitzen enborrean pausatzen da eta oso ongi kamuflatzen da.

Iruditegia
----------

* Tximeleta emea.Tximeleta emea.
* Hegalen azpialdea.Hegalen azpialdea.
* Tximeleta erraz kamuflatzen da enborrean.Tximeleta erraz kamuflatzen da enborrean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Hipparchia alcyone (Denis & Schiffermüller, 1775)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).
2. 1 2   «European Lepidoptera and their ecology: Hipparchia alcyone» *www.pyrgus.de* (Noiz kontsultatua: 2023-05-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1428741
* Commonscat Multimedia: Hipparchia hermione

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 137249
* GBIF: 1918851
* NCBI: 1107659

 |

* Wd Datuak: Q1428741
* Commonscat Multimedia: Hipparchia hermione