recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kurfürstendamm** (bertakoek maiz **Ku'damm** gisa laburtua) Alemaniako Berlin hiriburuko etorbide ospetsuenetako bat da. 3,5 kilometro luze ditu. Charlottenburg-Wilmersdorf barrutian dago.

Historia
--------

Izena Germaniako Erromatar Inperio Santuko *Kurfürsten* (printze-hautazaile) zirelakoei zor die.

1873an Otto von Bismarck Alemaniako kantzilerrak z agintaritzako idazkariari mezu bat igorri zion, berta kale honetan boulevard bat egiteko asmoa agertu zen. Azkenik, 1875ean Bismarckek 53 metro zabal zituen etorbide baten ideia inposatzea lortu zuen. 1886an eraikuntza lanei ekin zitzaien.

Berlingo Harresiaren bidez hiria Ekialdeko Berlin eta Mendebaldeko Berlingo eremuetan banatuta gelditzean Kurfürstendamm etorbidea Mendebaldeko Berlingo etorbide nagusia bilakatu zen, bertan Kempinski hotela, antzokiak, dendak eta zapata-dendak zeudelarik.

1989an Kurfürstendamm etorbide honetan bertan Love Parade ospetsuaren lehenbiziko ekitaldia ospatu zen.

United Buddy Bears nazioarteko proiektua 2011ko udan guztian zehar Berlingo Kurfürstendamm etorbidean ikusgai egon zen.

Leku interesgarriak
-------------------

* Gilen Kaiserraren Oroimenezko Eliza

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berlingo Love Paraden azken uneak. 2005. Deutsche Welle **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q160272
* Commonscat Multimedia: Kurfürstendamm

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315146146
* GND: 4069307-7
* **Lekuak**
* OSM: 8796522

 |

* Wd Datuak: Q160272
* Commonscat Multimedia: Kurfürstendamm
*Artikulu hau Orioko baselizari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «San Martin».*

**San Martin Tourskoaren baseliza** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean dagoen Orio udalerrian dagoen baseliza da, San Martin Tourskoari eskainia. Eraikin hau herrigune edo alde zaharretik goruntz joan eta 800 metrotara dago, baserri giroko San Martin auzoan. Toki honetatik itsasoa eta Oria ibaia itsasoratzen den lekuaren ikuspegi ezin hobeak daude.

Historia
--------

XV. mendeko baseliza hau Kostaldeko Done Jakue bideari estuki loturik dago, toki honetxetik igarotzen baitzen kostaldeko bidea. Erromesek Tourseko San Martini debozio handia zioten, horregatik baseliza honetan otoi egitera gelditu ohi ziren. Bere garairik onenean eraikin honek berari atxikirik erromesen aterpetxe bat izatera ere ailegatu izan zen.

Argazki galeria
---------------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266902
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Martín de Tours, Orio

---

 |

* Wd Datuak: Q12266902
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Martín de Tours, Orio


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Kortrijkeko Udaletxea** Belgikako Kortrijk/Courtrai hiriko plaza nagusian dago. Gotiko berantiar eta Pizkunde hasierako udaletxearen fatxada Flandriako kondeen estatuekin apainduta dago.

Historia
--------

XIV. mendean jada, Kortrijk udaletxe baten jabe izan zen, 1382an Westrozebekeko garaipenaren ostean frantses armadak guztiz suntsitu zuena. 1420an, udaletxe handiago bat eraiki zuten gotiko berantiar estiloan.Beheko solairuko atariko eta goiko solairuko arku zorrotzak dira eraikin horren aztarna bakarrak.

Gaur egungo udaletxea 1520 inguruan altxatu zen elementu gotiko eta errenazentistaz osatutako estilo batean. Aurrekoa baino dezente handiagoa zen. Aurrealdea urreztatua eta polikromatua zegoen (Bruselako udaletxearen aurrealdea oraindik dagoen bezala).1526an, Flandriako konde nagusien estatuak jarri zituzten nitxoetan, orain arte profeten estatuak zeuden lekuetan. 1616an udaletxea berriz ere handitu zen, aurrealdearen zati bat gaur egungo estiloan.

XVII.aren amaieratik eta XVIII. mendean zehar, fronteak hainbat aldaketa eta mutilazio jasan zituen. Ez zuten zalantzarik izan urkabe bat jartzeko.

1807an, Frantziako okupazioaren garaian, estatuak eta haien teilatutxoak kendu eta aurrealdea berdindu egin zuten garaiko izpirituaren arabera. 1850 inguruan aurrealdea berritu zuten, baina arrakasta handiegirik gabe. Abian dagoen bitartean ere, zaharberritzearen balio artistikoa zalantzan jarri zen. 1854an, Leopoldo II.a erregearen eta erreginaren bisitaren harira egokitu zuten jai-aretoa. 1934an, Kontzejuen Ganbera historikoa ere hartu zuten.

1938an, eraikina XVI. mendeko egoerara berreskuratzeko lehen planoak marraztu ziren. Benetako lanek 1958tik 1961era iraun zuten.

Barrualdea
----------

Udaletxean, Erregidoreen Areto ederra eta XVI. mendeko tximiniak zizelkatuta dituen Kontseiluaren Aretoa ere badaude. Beirate, horma-irudi eta mapa topografiko bereziekin apainduta daude.

### Zinegotzien Ganbera, *Vierschaar*

Duela zenbait urtetik, *1787. urtera* arte auzitegi izan zen Zinegotzien Ganbera historikoa ezkontza-gela eta harrera-areto gisa erabiltzen da. Estilo gotiko berantiarreko tximinia bikaina 1527an amaitu zen. Garai hartako moda erromantikoaren arabera 1875ean egindako horma-pinturek Kortrijk-en historiako eszena nabarmenak irudikatzen dituzte. Beirateetan hiriko armarria eta XIII. mendeko artisauen gremioak (ehungintzako langileak nagusiki) agertzen dira.

### Kontseiluko aretoa

Areto honetan, arku gotiko finak eta zurezko arkupe eder bat aurki daitezke. Tximinia dotorea, harriz egindako benetako parpail-lana, Kortrijkeko udaletxearen erakusgarri da, zalantzarik gabe.

Kanpo estekak
-------------

* Kortrijkeko Udaletxea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2264678
* Commonscat Multimedia: Town hall of Kortrijk

---

 |

* Wd Datuak: Q2264678
* Commonscat Multimedia: Town hall of Kortrijk
**Paulien De Groote** (Oudenaarde, 1973ko otsailaren 19a - Bonheiden, 2018ko uztailaren 5a) belgikar politikaria izan zen.

De Groote emakume transgeneroa zen. Belgikako Eén telebista-kate publikoak Ganteko Unibertsitate Ospitalearekin elkarlanean egin zuen *M/V/X* transgeneroei buruzko dokumentalean parte hartu eta gero egin zen ezagun.

Udal politikagintzan aritu zen. 2018. urtearen hasieran Open Vlaamse Liberalen en Democraten alderdiaren 2018ko urriko udal haustekundeetarako hautes-zerrendan egongo zela jakinarazi zen. Alderdiko lehen hautagai transgeneroa izan zen.

De Grootek hedabideen arreta erakarri zuen pertsona transgeneroek izaten dituzten arazoak nabarmenduz. Sexua berresleitzeko ebakuntza egin gabe izenez aldatzea ahalbidetzen zuen belgikar legeaz baliatuz, herrialdean izenez aldatu zuen lehen pertsona transgeneroetako bat izan zen. Udalerri eta enpresa batzuek prozedura horren inguruan zuten ezezagutza ohartarazi zuen.

2018ko uztailaren 5ean hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Nederlanderaz)** Verbeeck, Antoon.  (2018-01-18). «Eerste transgender op kieslijst Open Vld» *Het Laatste Nieuws* (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).
2. ↑   **(Nederlanderaz)** «Transgender Paulien De Groote overleden» *De Standaard* 2018-07-07 (Noiz kontsultatua: 2019-04-07).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55824557

 |

* Wd Datuak: Q55824557
**Kunaxir** (errusieraz: Кунаши́р; japonieraz: 国後島, *Kunashiri-tō*; ainueraz: クナシㇼ edo クナシㇽ, *Kunasir*) Kurilak uhartediko errusiar uharte bat da. Bere hedadura 1490 kilometro karratutakoa da, uhartedi osoko hirugarren uharterik handiena delarik. Japoniak berea bezala aldarrikatzen duen lau uharteetako bat da, Kuril uharteetako gatazkaren ondorioz. Hegoaldeko Kurilak uharteen taldean dago.

Uhartea, Yuzhno-Kurilsk raionaren zati da, honen gune administratiboa Sakhalingo oblasteko Yuzhno Kurilsk hiri motako finkapena delarik.

Geografia
---------

Kunaxir uhartea honako koordenatu geografiko hauetan dago:

* latitudea: 43º40' eta 44º30' N
* longitudea: 145º25' eta 146º33' E
* garaiera altuena: 1822 m.

Ipar-ekialdean, uhartediko uharterik handiena den Iturup dago, Ekaterina itsasarteak banandua, hego-ekialdean, Jabomai eta Xikotan uharteak, Hegoaldeko Kurilen itsasarteak bananduak, eta, mendebaldean, Hokkaido uharte japoniarra, Kunaxir itsasarteak banandua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847285
* Commonscat Multimedia: Kunashir

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 252683590
* NDL: 00628436
* **Lekuak**
* OSM: 2409701

 |

* Wd Datuak: Q847285
* Commonscat Multimedia: Kunashir
**Pablo Motos Burgos** (Requena, Valentzia, Espainia, 1965eko abuztuaren 31 - ) telebistako aurkezle eta irrati-esatari espainiarra da.

Karrera mediatikoa
------------------

### Irratia

Pablo Motos Radio Requena irrati kateko esatari eta zuzendari bezala hasi zen. Aldi berean, Radio Utiel katean ere lan egiten zuen. Ondoren, Radio Nacional de Españan eta Onda Ceron egin du lan, eta *Protagonistas*, *Mareando la Perdiz* edo *Hacia el dos mil* programak aurkeztu eta zuzendu ditu. Horrez gain, Julia Oterorekin egin du lan esatari eta erredaktore bezala.

2002tik eta 2007ko ekainaren 22ra arte *No Somos Nadie* irratsaioa aurkeztu zuen goizero astelehenetik ostiralera, M80 Radio katean. Irratsaioa egiteari laga zion *El Hormiguero* telebista programari denbora osoa emateko.

### Telebista

Canal Nouen *Megacine* aurkeztu zuen. Gainera, *El Club de la Comedia* programaren gidoi-koordinatzailea, *La Noche de Fuentes y Cía* eta *Stand-up* programen produktorekide exekutiboa izan da. Halaber, hainbat telesailetan cameoak egin ditu.

2006ko irailetik *El Hormiguero* programa aurkezten du Cuatron. Programa horren lehen urtean, igande arratsaldero ematen zuten, baina 2007ko irailetik astelehenetik ostegunera eta larunbat gauetan ematen dute.

2007an gabon zahar gaueko kanpaiak eman zituen bere programako Trancas eta Barrancas inurriekin batera.

2008an Cuatroren 2008ko Eurokoparen estreinaldian parte hartu zuen.

### Musika

1993an Benidormeko jaialdian parte hartu zuen *Saber amigos* abestiaren konposatzaile bezala, eta lehen saria irabazi ere.

### Prentsa eta liburuak

*El Mundo* egunkariko Valentziako Erkidegoko edizioan zutabegilea izan da. Gainera *La sonrisa del mirón*, *No somos nadie* eta *No somos nadie 2* liburuak argitaratu ditu telebistako eta irratiko bere kolaboratzaileekin batera. 2008an *Men's Health* aldizkariko azalean atera zen.

### Antzerkia

*Cinco hombres.com*, *Cinco mujeres.com* eta *La vida según San Francisco* antzez-lanen zuzendarietako eta gidoilarietako bat izan da. Verónica Forquéren *La tentación vive arriba* bertsioan kolaboratu zuen. Halaber, Enrique San Franciscorekin *Entre fuerte y flojo* antzezlanean protagonista izan zen.

### Publizitatea

Binaca hortzetako pastaren iragarki bateko protagonista izan zen, eta Coca-Colaren iragarkiei ahotsa jarri dio.

### Ekoizpena

2008ko maiatzean Pablo Motosek eta Jorge Salvadorrek beren produkzio-etxea sortu zuten, *Siete y Acción*. 2008ko irailetik, *Siete y Acción*ek *El Hormiguero* telebistako programa ekoizten du.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Pablo Motos*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Pablo Motos (IMDb)
* **(Gaztelaniaz)** El Hormigero programaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322730
* Commonscat Multimedia: Pablo Motos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87153700
* ISNI: 0000 0000 5971 5626
* BNE: XX1392546
* GND: 1056198427

 |

* Wd Datuak: Q3322730
* Commonscat Multimedia: Pablo Motos
**San Martin Tourskoaren eliza** Gipuzkoako Ataun udalerriko San Martin auzoan dagoen eliza bat da.

Kokalekua
---------

San Martin auzoan dago, Ataungo udaletxearen parean.

Historia
--------

Ataungo lehenengo eliza da San Martingoa, 1200. urterako gaur egun kokatzen den toki berean jada bazegoena. Lehen eliza hura X. mende ingurukoa zela. XV. mendean, lehengo eliza haren tokian, gaur egungoa hasi ziren eraikitzen.

Ondorengo urte zein mendeetan, berrikuntza, aldaketa eta eranskin ugari ezagutuko du, jakina, diruak eta bestelako inguruabarrek eraginda: aurrealdea egin zen lehenik; geroago, absidea lekuz aldatu zen (ekialdetik mendebaldera) edo justuago, berri bat egin zen (ondorioz, gaur egun bi abside dite); erretaulak ere bigarren aldaketa bat jasan zuen; beranduago, korua eraiki zen eta ondoren, organo dotore bat jarri zuten bertan (1761. urtean); azkenik, sarrera nagusia egin zuten (1833an, hain justu).

Kondaira
--------

Ataun Euskal mitologiaren kondairen kokalekua izanik, eliza honi buruzko kondaira ere badago:

"Kristauek San Martin eliza tontor batean eraiki nahi omen zuten hasieran, baina jentilek ezetz, mendi inguruak beraienak zirela. Horregatik, kristauek egun argiz eraikitakoa, jentilek gau ilunez desegin eta harriak gaur egungo eliza dagoen tokira eramaten zituzten. Eta horrela behin eta berriz. Azkenean, kristauak aspertu omen ziren eta behealdean, gaur egungo lekuan, eraiki zuten. Honela bukatu zen istorio hau: "Gau batean, Zaindegiko (eliza ondoko etxea) emakume bat leihotik begira jarri zen, harriak leku batetik bestera zeinek eramaten zituen jakiteko asmoz eta jentil bat ikusi zuen idiekin lan horretan. Jentila, ordea, konturatu zen emakume hori zelatan zuela eta bere leiho ondotik pasatzerakoan honela esan zion:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Aida zurie, aida gorrie zelatan dagoen andra horri ataiok ezkerreko begie!* |  » |

Idiak adarrarekin begia atera zion emakume gajoari, bakarrarekin utziz".

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30003449

 |

* Wd Datuak: Q30003449
**Pinediem II.a**, Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen K.a. 990etik K.a. 969 arte, Egiptoko XXI. dinastiaren garaian.

Manetonek ez du aipatzen.

Menjeperra eta Isetemjeb III.aren semea da, Amonen Apaiz Goren karguaren oinordekoa bere anaia nagusiaren ondoren. Bere arreba Isetemjeb IV.a (edo Isiemjeb IV.a)rekin ezkondua, eta ondoren, bere iloba Nesjonsekin. Hiru seme ditu: Psusenes II.a, XXI. dinastiako azken faraoia izango dena, Nesitanebashru eta Psusenes III.a, Amonen Apaiz Goren bezala bere oinordekoa izango dena, apaiz goren honen erreferentziak oso zalantzazkoak diren arren.

Usermaatra-Amenemopet (Amenemope), Ajeperra-Osorkon (Osokor) eta Necherjeperra-Siamon (Siamon)en garaikidea izan zen.

Bere momia, Deir el-Bahariko DB320 ezkutalekuan aurkitu zen.

Titulatura
----------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Jaiotza izena* |  | p3y n d m  (Pinediem)  **Nor den Bat Bakar atseginarena (Amon)** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Esmendes II.a** | **Amonen Apaiz Gorena**K.a. 990-K.a. 969 | Ondorengoa**Psusenes III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258452
* Commonscat Multimedia: Pinedjem II

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10656465
* GND: 119456702

 |

* Wd Datuak: Q258452
* Commonscat Multimedia: Pinedjem II
**Lamuza jauregia** Arabako Laudio udalerrian dagoen jauregi bat da. Gaur egun kultur-etxea da.

Kokalekua
---------

Lamuza parkean dago, Lamuza Kalearen 5. zenbakian.

Historia
--------

XVIII. mendean barroko estiloan eraiki zen. XIX. mendean zehar eklektizista eta erregionalista estiloko Francisco Cubas González-Montes, Francisco Mendoza Cubas eta Luis Landetxo Jordan Urries arkitektoek burututako hiru handitze izan zituen.

* Lamuza jauregia.Lamuza jauregia.

Eraikina
--------

Lamuza jauregia 94.490 m²-ko lorategiz inguratutako 7784 m²-ko azalera duen eraikina da. Bere jatorria, 1876an, Lamuza jauregia edo *oinetxea* Laudiorekin familia lotura zuen eta Urkixoko lehenbiziko markesa zen Estanislao Urkixo Landaluzek (Murga, Araba, 1816ko maiatzaren 7a - Madril, 1889ko apirilaren 30a, Madril) udaldietarako bere egoitza izateko erosi zuenean du.

Jatorrizko eraikinak oinplano laukizuzenaz eta behe-solairu, solairu nagusia eta ganbaraz osatua dago — guztira 332 m² eta 72 dezimetroko azalera gehituz—, XVIII. mendean Orueko maiorazgoak barroko estiloan altxatu zuen, fatxadako elementu apaingarri bakar bezala balkoiak ezarriak dauden mentsulak, burdin landuko heldulekuak eta sendiaren armarria ditu, azken hau gerora Udalerriaren armarriz ordezkatu zena. Harlanduz eginiriko horma sendo eta izkinarriz eraikia dago, jatorriz «ukilua edo zalditegia, arkupea, bi upategi, gela nagusia, otoiztegia eta ganberaz» osatua zegoen, egitura haritz egurrezkoa zelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Araba** |

* Lamuza jauregia, 2009 **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21401839
* Commonscat Multimedia: Parque de Lamuza, Llodio

---

 |

* Wd Datuak: Q21401839
* Commonscat Multimedia: Parque de Lamuza, Llodio
**San Gennaroko katakonbak** Napolin (Italia) dauden lurperatze paleokristauak dira. Hiriaren iparraldean daude, Capodimonte aldera ematen duen maldan. Sarrera aurkitzeko erreferentzia Madre del Buon Consiglio eliz handia da.

Historia
--------

Jatorriz hiru ziren bertan zeuden hilerriak, hiru santuei eskainiak: Gaudioso Napolikoa, Jenaro (apezpikua) eta Severo. Dena dela, katakonben lehenego lurperatzea Erromako familia aberats batena izan zen (izena ez da gorde), II. edo III. mendekoa. Horren arabera kristauen aurreko lurperatzeak egin ziren han eta baita sekta baten biltzeko tokia izan zen. Ondoren, beheko solairuko ataria egin zen. III. mendean Agrippino di Napoli, Napoliko seigarren apezpikua, lurperatu zuten eta, ondorioz, debozio tokia bihurtu zen batez ere Agrippino zuen santu ospeagatik. IV. mendean, bestetik, Gennaro santua, hiriaren patroia, lurperatu zuten bertan. XI. mende arte katakonbak apezpikuen lurperatze tokia izan zen. XIII. mende eta XVIII. mende artean multzoa nahiko utzita gelditu ziren eta lapurketak eta txikizioak ohikoak izan ziren. Gaur egun hezurrak bertatik atera ondoren, katankonbak zaharberrituak izan dira eta 1969tik bisitarientzat ireki egin dira.

Katakonbek hiru solairu dituzte, zaharrena behekoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Italieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3663206
* Commonscat Multimedia: Catacombs of San Gennaro (Naples)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241252156

 |

* Wd Datuak: Q3663206
* Commonscat Multimedia: Catacombs of San Gennaro (Naples)
**San Gil eliza** Esteribarko Eugi kontzejuan 1898. urteko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Dirudienez, beste eliza bat ordezten du, dokumentu-datuak baino ez dituena, eta XVII. mendearen amaieran Joan Garaikoetxea Oiz eta Migel Barretxea harginek lan egin ahal izan zutena, dorrean, kanpandorrean eta sakristian lanak egingo zituztenak.

Gaur egungo elizak gurutze latindar formako oinplanoa du, neurriz kanpokoa, gurutzadura nahiko garatuarekin eta burualde pentagonalarekin. Habearte txiki samarra hiru atal angeluzuzenetan banatzen da. Habeartea erlaitz molduratu batean bermatzen den ertz-gangaz estalita dago, markoztatzen duten pilareetan egiten duen gurutzaduran izan ezik. Burualdea gailoizko estalki batez estalita dago. Korua habeartearen oinaldean dago eta alboetako tribuna txikietan luzatzen da. Sakristia laukizuzena da, eta burualdeari atxikitako estalki laua du Epistolaren aldean.

Kanpoaldean, tenplua, harri arrosazeozko multzo noble bat da, non elizpea eta dorrea nabarmentzen diren. Arkupea erdi-puntuko arkua da, oinplano karratuko dorre baten oinarri dena, kanpaientzako erdi-puntuko baoak eta erremateko kapitela dituena.

Zilarrezko urregintzako bi pieza izan ezik, bata XVII. mendearen lehen erdikoa, kaliza bat, eskema purista leuna eta identifikatu gabeko zilar marka duena, eta bestea 1886koa, Garcia egilearen marka duen zilarrezko kopoi bati dagokiona, elizan kontserbatzen diren gainontzeko piezak eta margoak modernoak dira. Horien artean Lozano Zotetze artistak, Francis Bartolozzi emazteak eta Rafael senar-emazteen semeak egindako margolanak daude.

1961ean elizak jasan zuen birmoldaketan erretaula nagusia eta albokoak kendu ziren, guztiak barrokoak, Iruñeko San Zernin parrokiakoak, 1686an datatuak.

Erreferentziak
--------------

* **(Gaztelaniaz)** Rufino.  (2011-07-28). «San Gil eliza – Eugi» *Patrimonio de Navarra* (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Eugi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65970898
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-295

 |

* Wd Datuak: Q65970898
**Kurultai** (mongolieraz: ᠬᠤᠷᠠᠯᠲᠠᠢ, Хуралдай, *Khuraldai*; turkiar hizkuntzez: *Kurultay*) mongoliar buruzagi zaharren eta khanen kontseilu politiko eta militarra da, gero turkiar herriak eta tatariar herriak imitatu zutena. Terminoaren jatorria mongolierazko "Kur/Khur" hitzetik dator, "batzarra" edo "biltzarra" esan nahi duena.

Kurultaien helburua, Mongolen Inperioarentzat khagan (euskaraz: «Erregeen Errege») bat izendatzeaz gain, estrategia militarrak eta postu politikoetan izendapenak zehaztea zen. Adibidez, Gengis Khan 1206ko kurultaian izendatu zuten.

Hitza Mongoliarren historia sekretua lanean agertu zen lehen aldiz. Gaur egun, termino hori, bai turkieraz, bai mongolieraz, bai tatareraz, organo politikoak eta administratiboak aipatzeko erabiltzen dute, hala nola Parlamentua, Batzar Konstituziogilea eta abar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  txinera tradizionalez: 忽里勒台 edo 庫里爾台; kazakheraz: Құрылтай, *Qūryltai*; tatareraz: Корылтай, *Qorıltay*; baxkireraz: Ҡоролтай, *Qoroltay*; azerbaijaneraz: *Qurultay*; turkmeneraz: *Gurultaý*
2. ↑  Commander J. Buchan Telfer, "The Bondage and Travels of Johann Schiltberger". (London, Hakluyt Society, 1879)
3. ↑  George Vernadsky, "The Mongols and Russia". (Yale University Press, 1953)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q136649
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q136649
Gurpilak zapatetan jartzen direnekoak izan daitezke.
Zapatek gurpilak jarrita izan ditzakete. 
**Patin gurpildun** edo **Irristailu gurpildun** patin mota bat da lurraren gainean ibiltzeko prestatuta; horretarako azpian errodamenduak dituzte. Zapata arruntei gehitzen zaizkien gurpilak edota gurpilak dituzten bota bereziak izan daitezke.

Historia
--------

Patentatutako lehen patin gurpilduna 1760an izen zen eta asmatzailea Belga John Joseph Merlin belgiarra izan zen. Lehenengo asmakizun hori izotz gainean ibiltzeko patina zen baina gurpilekin xaflen ordez. Ez ziren gehiegi zabaldu zeren eta erabiltzeko ez ziren erosoak: ezin zen ondo frenatu ezta azeleratu ere.

Egungo patinak
--------------

Patinak asko garatu dira eta modalitate desberdinak garatu dira. Halaber, haien erabilera zabaldu da, bai kirola bezala baita ere garraio-sistema bezala. Arrakasta horren adierazgarri datu bat emango dugu: 2000. urtean lerroko abiadura-patinaje kirol olinpikoa izateko proposamena aurkeztu zela. Ziur aski 2020ko Olinpiadetan leihan aurkeztuko dira. Hona hemen patinatzeko sistema batzuk:

* Izotz gaineko patinaje
* Lerroko abiadura patinaje
* Gurpil gaineko irristaketa artistiko

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Williams, Carlesa. «The Olympic Status of Inline and Roller Sports». «What Does It Take to Get Roller Sports Into the Olympics?»

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1031639
* Commonscat Multimedia: Roller skates

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4178420-0

 |

* Wd Datuak: Q1031639
* Commonscat Multimedia: Roller skates
**Paseko harana** (gaztelaniaz: *Valle del Pas*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Valles Pasiegos eskualdean dagoen harana da, hain zuzen ere, bertatik izen ematen dio Pas ibaia eta haren ur emailea den Pisueña ibaia doazelarik, biak ere Puente Viesgo udalerriko Vargas herrian elkartzen direlarik.

Historia
--------

Haran guztiko populaketan monasterioek paper garrantzitsua jokatu zuten, San Vicente de Fístoles eta Gurutze Santuaren kolegiata nabarmenenak direlarik. Monasterioez gain, XI.-XIII. mendeen arkitektura erromaniko estiloko tenpluak ere eraiki ziren, haietako batzuk gaur egun arte iraun dutelarik: tartean, lehen aipatutako Gurutze Santuaren kolegiata, Santa María de Cayón, San Miguel de Monte Carceña. Eraikin hauek mende haietan eskualde honek izan zuen garrantzia erakusten dute.

XI. mendean bi haran gauetako goi arroetan giza talde berezi bat osatzen joan zen, bere ekonomia transhumantziako abeltzaintzan oinarritzen zelarik. Jende honek Pasiego izena jaso zuen, Espinosa de los Monteros (Burgos) eskualdetik zetorren eta 1206an Alfontso VIII.a Gaztelakoak emandako portazgoko larre libreen baimenen bidez nagusiki Miera ibaia eta Pas ibaiaren ibarretako mendi magaletan ezarri ziren. Ezarpena sakabanatua zen, udaberri eta udan larreak onduak zeuden garaian harriz egindako etxoletan (*"casas vividoras"* izenekoak) bizitzen jartzen zirelarik.

Negua iritsi aurretik behiei jaten emateko behar adina belar ondu jaso eta herrixkara jaitsi ohi ziren, pixkanaka hiru pasiego herriak bilakatuko ziren bizileku finkoetara: Vega de Pas, San Pedro del Romeral eta San Roque de Riomiera, bata bestearen jarraian ez daudelarik.

Arkitektura erlijiosoa
----------------------

XVI. eta XVII. mendeetan komentu handiak sortu ziren, El Soto eta La Canal frantziskotar komentuak aidibide gisa, bai eta eskualde honetako artisau eta artistek eraikitako eliza barrokoak ere. Mende hauetan *Indietara* emigrazio asko egon zen. Indianoak eskualdera itzultzean elizak eraiki edota kapera eta dorre eraikuntzan diru-laguntzak eman edo artelanak erosi ohi zituzten. Aipatutakoaren adibide argiena Manuel Rodríguez indianoaren eskutik sortutako Bárcena de Carriedo herriko Obra Pía kapera eta San Miguel de Llerana herriko berreraikitzea dira, azken honi sakristia eta erretaula nagusia gehitu zitzaizkiolarik. Eliza honetako dorre garaienean Carriedo haraneko indianoei buruzko museoa jarri da (hain zuzen ere, Pas haranean dagoelarik, Pisueña haranaren goi arroan).

Gastronomia
-----------

Haran honek Kantabriako gastronomia ikur den sobao pasiegoa eta *quesada pasiega* delakoei izen eman die.

Zinema
------

2004an Manuel Gutiérrez Aragónek zuzendutako *La vida que te espera* filma bertan filmatu eta girotu zen, Juan Diego, Luís Tosar, Marta Etura eta Clara Lago aktoreek antzeztu zutelarik.

Ikus gainera
------------

* Valles Pasiegos eskualdea

Kanpo estekak
-------------

* Pasiegotar haranak **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6159250
* **Identifikadoreak**
* NKC: ge1034425

 |

* Wd Datuak: Q6159250
***Paranthropus boisei*** Hominidae familiako *Paranthropus* generoko espezie fosil bat da. 1,5 milioi urte luzez *Homo* generoarekin batera bizi izan zen, *Homo habilis*, *Homo ergaster* eta *Homo rudolfensis* espezieekin hain zuzen ere. Honen frogak Konso (Etiopia), Omo (Kenia), eta Olduvaiko (Tanzania) aztarnategietan aurkitu zituzten Mary eta Louis Leakey bikote famatuak. Gazelen fosilek erakusten diten bezala, sabana zen garai hartan esandako lurralde hauetan, baina ez da uste, gaur egungoa bezain lehorra zenik.

Litekeena da familia bereko gizonek osatutako komunitateetan bizi izatea, emakume batzuekin.

Fisikoki *Austrolopithecus*aren antza handia duenez, ikerlari askok zalantzan jarri du espezie honen existentzia. Burezurraren kapazitatea 550 cc ingurukoa zen, aurpegi oso sendoa, hortz txikiak eta hagin handiak zituen. *Foramen magnum*a *Australopithecus*arena baino aurreratuagoa zuen, *Homo* generoarekin gertatzen den bezala.

Klima aldaketarekin batera, inguruak lehortu egin ziren, eta beraz, baita fruituak ere. Honenbestez, murtxikatzeko muskulu sendoak garatu zituzten, sustrai, adaska eta tuberkulu lehorrak jan ahal izateko. Hala ere, gorputzeko gainerako atalek ez zuten aldaketa handirik izan *Australopithecus*arekiko.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Paranthropus boisei*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310531
* Commonscat Multimedia: Paranthropus boisei
* Wikispecies Espezieak: Australopithecus boisei

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 32374
* EOL: 4454137
* GBIF: 4827634
* Paleobiology Database: 83068

 |

* Wd Datuak: Q310531
* Commonscat Multimedia: Paranthropus boisei
* Wikispecies Espezieak: Australopithecus boisei
**Paseo de Reding** Andaluziako hiriburuetako bat den Málagako Este barrutian zehar mendebaldetik ekialderanzko noratzan doan bide bat da. Hiriaren erdigunea eta ekialdeko zatiaren arteko komunikazio bide garrantzitsu bat da, Gibralfaro mendiaren magala eta itsasoaren artean 450 metrotan zehar dihoana.

Eraikin nabarmengarriak
-----------------------

Bide honek hegoaldean dagoen La Malagueta eta iparraldean dagoen Campos Elíseos auzoen arteko muga funtzioa egiten du, eta, bere ibilbide osoan zehar, interes arkitektonikoa duten eta monumentalak diren zenbait eraikin daude, Udal Ondarearen Museoa eta Félix Saenzen etxeak iparraldeko zatian eta Noble Ospitalea, La Malaguetako zezen plaza, Desfile del Amor Eraikina, Palacio de la Tinta eta Miramar jauregia hegoaldeko zatian.

Izenaren jatorria
-----------------

Paseo de Reding pasealekuak bere izena Espainiako Independentzia Gerrako frantziar inbaditzaileen aurkako Bailéngo gudua irabazi zuen suitzar militarraren omenezkoa da. Hau, Málagako Gobernari Militarra ere izan zen, Alameda Principal eta Alameda de Colón eraikitzea ahalbidetu zuten arabiar harresien zati bat botatzeaz arduratu zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11698238
* Commonscat Multimedia: Paseo de Reding

---

 |

* Wd Datuak: Q11698238
* Commonscat Multimedia: Paseo de Reding
**San Martzial eliza** Donostiako Altza auzoan dago. Lehenengo eraikina 1390. urtean dokumentatuta dago baina egungo eliza ehun urte bakarrik ditu, 1915ean ireki baitzen.

Historia
--------

Elizaren historian hau lauzpabost eraikinetako azkena da. Felix Elejaldek 1990ean, seigarren mendeurrena zela eta, San Martziali buruz argitaratu zuen monografian jasotzen duenez, San Martzial eliza zaharra egurrez eraiki zen -"unum oratorium lignis"- 1390 eta 1396 artean, eta XVII. mendean obrak Fabrikako Kontu Liburuan erregistratzen hasi arte, eraikinen eraikuntza-ezaugarriei buruz iritsi zaizkigun informazioak eskasak izan dira.

XVI. mendearen erdialdean eliza harriz berreraikia izan zen, San Martzial eliza parrokia bihurtuko zen garaian, Iruñeko apezpiku Pedro Pacheco jaunak 1540an bisitatu ondoren. XVIII. eta XIX. mendeetako gerrek elizaren eraikuntza eta osotasuna baldintzatu zuten, behin eta birritan konpontzera eta berreraikitzera behartuz.1915. urtean gaur egungo eliza eraiki zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ELEJALDE, Félix: *Parroquia Altza San Martzial. Centenario VI. Mendeurrena 1390-1990*. Kutxa, 1990.

Kanpo estekak
-------------

* San Martzial parrokia Altzapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112945395

 |

* Wd Datuak: Q112945395
**San Martzial baseliza** Gipuzkoako Irun udalerrian dagoen baseliza bat da, hain zuzen ere Aldabe edo San Martzial mendian dago. Irundarrek aski ezaguna, maitatua eta bisitatua den lekua da.

Espainia eta Frantzia arteko muga Gipuzkoa eta Lapurdi banatzen dituen Bidasoa ibaian finkatu zenetik (XV. mende amaieran), oso posizio estrategikoan aurkitu izan da Aldabe mendia, horren ondorioz ugari izan direlarik haren inguruan izandako borrokak, ezagunenak 1522ko San Martzialko gudua eta 1813ko San Martzialgo bigarren gudua, biak ala biak espainiarrek irabaziak. Konbentzio Gerran (1793-1795) eta Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) ere izan ziren borrokak, azken kasu honetan 1936ko abuztuan eta iraileko lehen egunetan (Irungo gudua), matxinatuek mugara iritsi nahi zutelako eta holan zonalde errepublikarra isolatu.

Historia
--------

XVI. menderarte eta jatorriz Aldabeko Haitza izenez ezaguna zen. 1522ko ekainaren 30an jazotako San Martzialeko guduan nafar eta frantziarren aurka lortutako garaipena oroitarazteko asmoz Gipuzkoako kapitain jeneral zen Beltrán de la Cueva gaztelarrak baseliza eraiki zuen. Beltrán de la Cuevaren lehenbiziko asmoz fraideentzako monasterio bat eraikitzea izan zen, baina Irungo herriak San Martzialen omenezko baseliza bat egitea eskatu zion, garaipen hura lortu zen eguneko santua baitzen, ordutik aurrera Aldabe mendiak San Martzial mendia izena jaso zuelarik. Mendi honetan izen berdineko Aldabe baserria ere badago, XIX. mendeko arkitektur ondare oparoa zuelarik.

Antzinako baseliza hura 1796an tximista batek kiskaldu eta sunstitu zuen, 1804 berreraikia eta bertan irudi berria ipini zelarik. Kanpoaldean, baselizaren hormari atxikitutako monumentu txiki bat dago, bertan, 1899an mendira doan bidea eraikitzen lagundu zutenen izenak idatziak dauden koaderno bat gordetzen delarik. Era berean, San Martzialgo guduak oroitarazten dituen bi oroitarriz osatutako pinakulu bat ere badago. Zaharberritua izan ostean, 1910an dorrea altxatu zen. Espainiako Gerra Zibilan zehar eraikinak berriz ere kalteak jasan zituen.

Baseliza honen aldamenean behatoki bat ere badago, bertatik Irun, Txingudiko badia, Hondarribia, Bidasoaldea eta Jaizkibelgo ikus goza ahal daitekelarik, bai eta aldameneko jatetxean euskal gastronomiako edozein plater dastatu ere.

Iruditegia
----------

* Baselizaren barruko ikuspegia.Baselizaren barruko ikuspegia.
* San Martzial gudua gogorarazteko monolitoa.San Martzial gudua gogorarazteko monolitoa.
* AldareaAldarea
* 1813ko biktimen oroimena.1813ko biktimen oroimena.

Ikus gainera
------------

* Aldabe edo San Martzial mendia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266908
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Martzial, Irun

---

 |

* Wd Datuak: Q12266908
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Martzial, Irun
**Sarah Louise Jones**,  (Cardiff, Gales, 1990eko ekainaren 25a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Sarah Jones» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Sarah Jones» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48816696

 |

* Wd Datuak: Q48816696
BIOGRAFIA
---------

Sarah Allen 1980.urtean jaiotako aktore eta produktorea bat da, Kanadan jaio eta "National Theatre School of Canadan" hezi izan zen eta 2002.urtean graduatu eta 2003an zinema munduan sartu zen gaur egun arte.

"BEING HUMAN" CASI HUMANOS
--------------------------

Sarah Allenek gehien bat ezanguratsua da "Casi Humanos" 2011ko telesailagatik non Rebecca Flynt pertsonaia antzezten omen zuen.

Allenek komentatu zuen grabatzen zegoen bitartean telesailerako odol faltsua edan izan behar zuen eta egiaztatu zuen hortz orea bezala jatea zela.

FILMOGRAFIA
-----------

Hauek dira egindako telesail eta pelikula batzuk:

* 2004 , "Secret Window"
* 2005 , "Human Trafficking "
* 2006 / 2007 , "Jozi-Z"
* 2008 , "MVP"
* 2009 , Warehouse"
* 2010 , "St.Roz"
* **2011, "Being Human"**
* 2012, "Nikita"
* **2013 , "The Husband"**
* **2019 , "Home in time"**

IZENDAPENAK
-----------

Allenek bi alditan egon da izendatuta, 2019an hoberen kastinera "Home in time" pelikularengatik eta 2015ean hoberen antzezle izateagatik "The Husband" pelikulan 2013an egindakoa.

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)**  *Sarah Allen.*  2017-12-08 (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
2. ↑   «Sarah Allen» *IMDb* (Noiz kontsultatua: 2022-05-02).
**Ladysmith Black Mambazo** Hegoafrikako gizonezkoen abesbatza beteranoa eta herrialdeko musika talde ezagunenetarikoa eta arrakastatsua da. Joseph Shabalalak 1960ko hamarkadan sortu zuen, eta haren senide asko berarekin batera lan egin izan dute urte hauetan guztietan. 50 disko baino gehiago grabatu dituzte, bai eta hainbat sari eskuratu ere.

Paul Simonek munduan ezagutarazi zituen 1986an ateratako *"Graceland"* diskoaren bidez.

Zulu eta ingeles hizkuntzak tartekatzen dituzte nagusiki.

Diskografia
-----------

### Estudioan

Amabutho | Imbongi | Umama Lo! | Isitimela | Ukukhanya Kwelanga | Amaqhawe | Ukusindiswa | Shintsha Sithothobala | Phezulu Emafini | Ushaka | Indlela yaseZulwini | Ezinkulu | Intokozo | Ulwandle Oluncgwele | Phansi Emgodini | Umthombo Wamanzi | Induku Zethu | Ibhayibheli Liyindlela | Inkazimulo | Inala | Ezulwini Siyakhona | Shaka Zulu | Thandani | Zibuyinhlazane | Journey of Dreams | Izigqi Zendoda | Two Worlds, One Heart | Inkanyezi Nezazi | Liph' Iqiniso | Gift of the Tortoise | Thuthukani Ngoxolo | Ukuzala-Ukuzelula | Heavenly | Live at the Royal Albert Hall | Lihl' Ixhiba Likagogo | Wenyukela | Raise Your Spirit Higher (2003) | Raise Your Spirit Higher (2004) | No Boundaries | Long Walk to Freedom | Ilembe | Ilembe: Honoring Shaka Zulu | My Dream - African Sounds.

### Bildumak

Nqonqotha Mfana | Favourites | Classic Tracks | The Best of Ladysmith Black Mambazo - Vol 1 | The Best of Ladysmith Black Mambazo - Vol 2 | The Best of Ladysmith Black Mambazo – The Star and the Wiseman | Gospel Songs | Favourites (No 2) | The Very Best of Ladysmith Black Mambazo - Rain, Rain, Beautiful Rain | The Best of: Essential Tribute | The Hits (CD/DVD).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q258686
* Commonscat Multimedia: Ladysmith Black Mambazo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151438533
* ISNI: 0000 0001 2185 5567
* BNF: 13925785w (data)
* GND: 5077852-3
* LCCN: n89631294
* NKC: xx0028462
* SUDOC: 086915282
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: ladysmith-black-mambazo

 |

* Wd Datuak: Q258686
* Commonscat Multimedia: Ladysmith Black Mambazo
Gurutzea prozesioetan ateratzen da.
**Lalibelako Gurutzea** (edo Afro Ayigeba) prozesioetan ateratzeko gurutze handia da. Etiopiako erlikia garrantzitsuenetariko bat da. Lan handiz egina ornatuta, bere egoitza Biet Medhani Alem eliza da, arkaitzetan egindako eraikina, Lalibelako multzoaren parte. Lalibela Gizateriaren Ondarea izendatuta dago 1978tik. Objektua XII. mendekoa omen da. 

Orokorrean ere, forma hori bera duten gurutzeei Lalibelekakoak esaten zaie.

Ohiturak
--------

Apaizak gurutzea erabili ahal du fededunak igurzteko, bedeinkatzeko edo sendatzeko helburuarekin. Gurutzearen estiloa ohikoa zen bere garaian, eta estilo horretakoek, askotan, "Lalibelako gurutzeak" izena besterik ez dute hartzen.

Ezaugarriak
-----------

Gurutzea XII. mendekoa dela uste da. 60 zm. luze da, 7 kg inguru pisatzen du. Urrezko metalezko pieza batekin edo urre eta brontzezko konbinazio batekin egina dago. Erdian dagoen gurutzeak beheko beso luzanga eta beso zabalduak ditu, azken hauek zerrenda apaindu batez inguratuta. Etiopiako prozesio-gurutze askotan bezala, "Adanen besoak" deiturikoek, modu sinbolikoaz Adanen besoak irudikatzen dituen motiboak, gurutzearen behealdeari eusten diote. Prozesio-gurutzeen kasuan, kolore distiratsuko oihal-zatiez estaltzen dira jaialdietan.

Lapurketa
---------

Gurutzea lapurtua izan zen 1997ko martxoan. Ondoren, Belgikan agertu zen 1999an. Adis Abebako trafikatzaile batek 25.000 dolarren truke saldu zion bildumagile belgikar bati. Bildumagileari dirua itzuli eta lege-ekintzarik ez egitea erabaki ondoren, gurutzea Etiopiara itzuli zen 2001ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  W. Korabiewicz. 1973 "The Ethiopian Cross" Holy Trinity Cathedral: Addis Ababa, Ethiopia
3. ↑  van Beurden, Jos (2001). «A holy cross and the necessity for international conventions»

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2784737
* Commonscat Multimedia: Lalibela Cross

---

 |

* Wd Datuak: Q2784737
* Commonscat Multimedia: Lalibela Cross
Papamobila 2007an.
**Papamobila** (italieraz *Papamobile*) Aitasantuak bere bisita ofizial eta jendaurreko agerpenetan erabili ohi duen kolore zuriko ibilgailua da. Ibilgailu hau Aitasantuaren beharretarako eraberritua dago, tartean bertatik sinisdun katolikoak eta gainontzeko jendea bedeinkatu, bakea eman eta agurtzeko ere bai.

Papamobilaren lehenbiziko erabilpena 1979ko Irlandarako bisitan jazo zen, orduantxe ere ezizen hori jarri zitzaiolarik, eta gaur egun rabili ohi duena baina tamainaz handiagoa zen. 1981eko Joan Paulo II.aren aurkako atentatuaren ondoren beira blindatuzko ibilgailu txiki batean bilakatu zen. 2010. urtea ezkerotik Mercedes-Benz Classe ML modeloa da.

Ibilgailu hau Vatikanotik helmuga duen herrialdera hegaldi militar bidez garraiatu ohi da. Bere matrikulak beti 1 zenbakia darama, zehazkiago: **SCV 1** (SCV, hots, 'Stato de la Città del Vaticano', "Vatikano Hiriko Estatua").

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q739445
* Commonscat Multimedia: Popemobile

---

 |

* Wd Datuak: Q739445
* Commonscat Multimedia: Popemobile
Pareto banaketan tamainari buruzko aldagaietarako erabiltzen da: tamaina txikiek (*x* txikiek) probabilitate edo maiztasun handia dute, tamaina gero eta handiagoa (*x* handiagoa), berriz, probabilitatea gero eta txikiagoa da, irudiko trinkotasun funtzioetan ikus daitekeen bezala. Irudian, x edo tamaina txikiena 1 da. 
Estatistikan eta probabilitate teorian, **Pareto banaketa** gehienetan tamaina bat adierazten duten aldagaien eredu gisa erabiltzen den probabilitate banaketa jarraitu bat da. Vilfredo Pareto ekonomialaria izan zen XIX. mendean banaketa hau proposatu, garatu eta aztertu zuen lehena, aberastasunaren banaketari buruz egin zituen ikerketetan. Banakuntza "askok gutxi eta gutxik asko" erregelari jarraitu edo eskuinera nabarmen alboratuta dauden aldagaiei aplikatzen zaie: besteak beste, hirien tamaina (herri txiki asko eta hiri handi gutxi), lurrikaren magnitudea (magnitude txikiko lurrikara asko eta lurrikara indartsu gutxi), abizenen maiztasuna (gutxi agertzen diren abizen asko eta asko agertzen diren abizen gutxi) eta pertsona eta familien errenta-mailan (errenta txikiko familia asko, errenta handiko pertsona gutxi, Paretok berak bere garaian aztertu zuenez). Matematikoki, Pareto banaketak tamaina baten eta tamaina horri dagokion probabilitatearen arteko erlazioa logaritmikoa dela ezartzen du: tamainaren logaritmoa eta tamaina horren probabilitatearen logaritmoa linealki loturik daude, zehatzago. Erlazio logaritmiko honetatik, Pareto banaketa matematikoki definitu eta bere propietate guztiak eratortzen dira.

Pareto banaketaren definizio matematikoa eta propietateak
---------------------------------------------------------

Pareto banaketari dagokion banaketa-funtzioa hau da:

  

{\displaystyle F\_{X}(x)={\begin{cases}1-\left({\frac {x\_{\mathrm {min} }}{x}}\right)^{\alpha }&x\geq x\_{\mathrm {min} },\\0&x<x\_{\mathrm {min} }.\end{cases}}}
Trinkotasun funtzioa deribatuz eratortzen da:

  

{\displaystyle f\_{X}(x)={\begin{cases}\alpha \,{\dfrac {x\_{\mathrm {min} }^{\alpha }}{x^{\alpha +1}}}&x>x\_{\mathrm {min} },\\[12pt]0&x<x\_{\mathrm {min} }.\end{cases}}}

  

Banakuntza bi parametroren mendean dago: {\displaystyle x\_{\mathrm {min} }}, banaketari jarraitzen dion tamaina minimoa dena; eta {\displaystyle \alpha }, probabilitatearen bilakaera adierazten duena: zenbat eta handiagoa izan, orduan eta azkarrago jaitsiko da probabilitatea tamaina txikietatik (x txikia) tamaina handietara (x handia).

Itxaropena eta bariantza hauek ditu:

  

{\displaystyle E(X)={\frac {\alpha x\_{\mathrm {min} }}{\alpha -1}}\,} (*α* ≤ 1, balioetarako itxaropena ez da existitzen).

  

{\displaystyle \mathrm {var} (X)=\left({\frac {x\_{\mathrm {min} }}{\alpha -1}}\right)^{2}{\frac {\alpha }{\alpha -2}}.}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837683
* Commonscat Multimedia: Pareto distribution

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4632300-4

 |

* Wd Datuak: Q837683
* Commonscat Multimedia: Pareto distribution
**Lamproita** arroka igneo bat da, potasioan eta magnesioan aberatsa den lamprofido bat, hipoabisala. **Lamproitak** izen orokorpean bildutako arroka familia bat da, titanioan aberatsak, klinopiroxenoa, anfibola eta sanidina mineral nagusi bezala dituelarik, bigarren mailako mineral bezala apatita eta espinela dituen bitartean, obsidiana edo beira bolkanikoa ere izan dezakeelarik.

Eraketa
-------

Kimberlitak zein lamproitak Lurreko mantuko materialetatik datoz. Uste denez, tentsio fraktura sakon batzuen bidez gorantz intrusionatu dira, sarri tokiko doming edo riftingeko guneetan, non magma dike bezala solidotzen hasten den. Ondoren, magma, gasez oso kargatua, modu eztandatsuan hausten du lurrazalerantz ahulguneetan, tokiko falla gurutzeetan kasu eztanda tximinia edo diatrema eratzeko, hau arrokazko xenolitoekin batera fragmentatu eta fluidotutako lamproita eta kimberlitaz betea delarik.

Garrantzi ekonomikoa
--------------------

Arroka hauetan diamanteen existentzia frogatu da, bere komertzializaziorako lamproitazko meatokietan zulatutako meatzeetan esplotatuak izan daitezkeenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1260198

 |

* Wd Datuak: Q1260198
**Paranoid** (euskaraz *Paranoiko*) Black Sabbath taldearen abestia da. Abesti hau talde honetako *Paranoid* bilduman agertzen da eta nahiz eta hasieran bilduma "betetzeko" sortua izan, azkenik talde honetako abesti ezagunetakoa bilakatu zen. Diskoetxeak bildumaren jatorrizko *War Pigs* ("Gerra Txerriak") izendapena *Paranoid* izenarengatik ordezkatu zuen, Vietnamgo gerraren alde zeudenen erantzun txarraren beldur baitziren.

Hitzak
------

Euskaraz  

**Paranoid**  

"Paranoiko"  
  

Nere emakumearekin amaitu dut  

Nere pentsamenduekin ezin zidalako lagundu  

Jendeak erotuta nagoela uste du  

Denbora guztian gogaituta nagoelako  
  

Egun osoan gauzetan pentsatzen nago  

Baina ezerk ez nauela asetzen dirudi  

Burua galduko dudala uste dut  

Lasaituko nauen zeozer aurkitzen ez baldin badut  
  

Lagundu al nazakezu nere burua betetzen?  

Oi bai!  
  

Bizitzan aurkitzen ez ditudan gauzak  

Erakutsiko dizkidan norbait behar dut  

Benetazko zoriontasuna ematen duten gauzak ezin ditzazket ikusi  

Itsu egon behar dut  
  

Txantxa bat egin eta asperen egingo dut  

Eta zuk barre eta nik negar  

Zoriontasuna ezin dezaket sentitu  

Eta maitasuna neretzat hain irreala da  
  

Eta entzuten dituzun hitz hauek  

Oraingo nere egoerataz mintzatzen zaizkizu  

Biziaz goza dezazula esaten dizut  

Nik gura nuke baina beranduegi da

Kanpo estekak
-------------

* Black Sabbath taldearen Paranoid abestiaren 1970ko bideoklipa ikusgai eta entzungai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910912

 |

* Wd Datuak: Q910912