**"Elsie" MacGill**, jaiotzaz **Elizabeth Muriel Gregory** (Vancouver, Kanada, 1905eko martxoaren 27a– Cambridge, AEB, 1980ko azaroaren 4a), munduko aireontzien lehen emakume-diseinatzailea izan zen. "Hurrikanetako erregina" ezizenaz ere ezaguna zen. Hainbat arlotan aitzindaria izan zen: 1927an ingeniari elektriko titulua eskuratu zuen lehen emakume kanadarra izan zen, 1929an ingeniari aeronautiko titulua jaso zuen lehen emakume estatubatuarra, aireontzi bat diseinatu zuen lehen emakumea eta Kanadako Ingeniaritza Institutuan onartu zuten lehen emakumea. Gainera, emakumeen eta haurren eskubideen defendatzaile handia izan zen, legezko eta laneko eskubideak lortzeko aktiboki parte hartuz.

Aeronautikako ingeniari gisa lan egin zuen Bigarren Mundu Gerran, eta asko egin zuen Kanada aireontzien eraikuntzan potentzia izateko, Kanadan Car and Foundry (CC&F) enpresan, Fort William, Ontario. CC&F enpresan lan egin ondoren, aholkularitzako enpresa arrakastatsua zuzendu zuen. 1967tik 1970era, Kanadako *Emakumearen Estatuserako Batzorde Errealean* notario izan zen, 1970ean argitaratua.

Lehen urteak eta hezkuntza
--------------------------

MacGill Vancouver-en jaio zen 1905eko martxoaren 27an. Aita James Henry MacGill-en alaba gazteena izan zen. Vancouverren abokatu entzutetsua zen Vancouver, denbora erdiko kazetaria eta ministro anglikanoa, eta ama Helen Gregory MacGill, kazetaria eta Columbia Britainiarreko lehen emakume-epailea. Bi neba nagusi izan zituen, amaren lehen ezkontzakoak, eta ahizpa nagusi bat, Helen MacGill Hughes doktorea (1903), harekin oso gertuko harremana zuen.

Lehen urteetan, MacGill haurrak etxean hezi zituzten, Roberts Jauna eskola publikoan ematen zen hezkuntza formala imitatuz, eta gainerako haurrak haraxe joaten ziren. Hezkuntza horretan sartzen ziren Emily Carr-ekin marrazteko eskolak eta Joe Fortesekin igeri egiteko eskolak. Ondoren, McGill Unibertsitateko kide zen King George Bigarren Hezkuntzako Eskolara joan ziren. Hezkuntza zorrotz horrek Columbia Britainiarreko Unibertsitatean sartzeko aukera eman zion Elsieri 16 urte zituenean. Zientzia aplikatuen programarako onartu zuten, baina unibertsitateko dekanoak lehen irakasgaiaren ondoren uzteko eskatu zion.

MacGillek 12 urte zituela, Vancouverreko Gazte Gorteko epaile hautatu zuten ama. 1911tik aurrera, Columbia Britainiarreko arraza-gatazkek gorantz jarraitu zuten, eta Jim MacGill-en lanak, etorkinen legez kanpoko egoerarekin zerikusia zuenak, eragin negatiboa izan zuen. Horrek finantza-arazo larriak eragin zizkion Elsieren familiari gerra-urteetan. Baina gauzak konpontzeko gaitasun goiztiarrak lagundu zion familiari zutik egoten, eta ikuspegi zabala eman zion karrera aukeratzeko.

Haren amak emakumeen botorako eskubidea defendatu zuen, eta Elsie MacGilli eragin zion ingeniaritza ikasteko erabakian. Horri esker, Kanadan ingeniaritza-programa batean onartutako lehen emakumea izan zen. Elsie Torontoko Unibertsitatean graduatu zen 1927an, eta ingeniaritza elektrikoan gradua lortu zuen lehen emakume kanadarra izan zen.

MacGill 1923an onartu zuten Torontoko Unibertsitateko Zientzia Aplikatuen programan. Oporretan motor elektrikoak konpontzeko lantegietan lan egiten zuen, eskola urteko irakaskuntza teoriko eta praktikoak garatzeko. Tailer horietan izan zituen lehen esperientziak Elsiek ingeniaritza aeronautikoaren arloan. Graduatu baino lehentxeago, infekzio-mielitis akutua izan zuen, poliomielitis-forma bat, eta, seguru asko, gainerako egunak gurpil-aulki batean pasatuko zituela iragarri zioten. Berak horren aurkako borroka egin zuen, eta oinez ibiltzen ikasi zuen, metalezko bi euskarriren gainean, bitartean ingeniaritza elektrikoan graduatu zen Kanadako lehen emakumea izan zen.

Graduatu ondoren, MacGillek enpresa batekin lan egin zuen Pontiacen, Míchiganen. Denbora horretan, hegazkinak egiten hasi zen enpresa, eta horrek areagotu egin zuen Elsiek aeronautikan zuen interesa. Ingeniaritza aeronautikoko goi-mailako ikasketak egin zituen Míchigango Unibertsitatean, eta, 1927ko udazkenean, bete-betean sartu zen Zientzien Ingeniaritzako Maisutzaren programan, non aireontzien diseinuetan hasi zen lanean, eta Unibertsitateko aeronautika-instalazioetan garatu eta gidatu zituen bere ikerketak. 1929an, ingeniaritza aeronautikoko maisutza-maila lortu zuen Ipar Amerikako eta, seguruenik, munduko lehen emakumea bihurtu zen.

Doktorego-ikasketak Cambridgeko MITen egiten laguntzeko, hegaldiari eta aireontziei buruzko artikulu ugari idatzi zituen.

Ingeniari ibilbidea
-------------------

1934an, MacGill Fairchildeko eragiketa aeronautikoetan hasi zen lanean Montrealen, ingeniari aeronautiko laguntzaile gisa. 1938an, Kanadako Ingeniaritza Institutuko (EIC) kide formal izateko hautatu zuten lehen emakumea izan zen. "*Aeroplanoen* jardun sinplifikaturako kalkuluak" lana aurkeztu zuen Real Sociedad Aeronáuticaren aurrean, Ottawan, 1938ko martxoaren 22an. Geroago, bere lana *The Engineering Journalen* argitaratu zen. Gainera, *Gerra sasoiko ingeniaria* dokumentalean parte hartu zuen. Bere segmentua "*Aireontzi Kanadarren Ingeniaritza gerra garaian*" izan zen. 1942an, Kanadako Ingeniaritza Institutuko (EIC) lehendakari hautatu zuten, lehendakariorde lanetan aritu ondoren.

Urte horretan bertan, MacGill Aeronautikako Ingeniaritzako buru gisa kontratatu zuten Canadian Car and Foundryn (CanCar), eta postu hori lortu zuen munduko lehen emakumea bihurtu zen. CanCar-en "Maple Leaf Trainer II" entrenamendu-aireontzi berriak diseinatu eta probatu zituen.

"Maple Leaf Trainer II" CanCar-eko lantegietan diseinatu eta eraiki zuten, Fort Williamen (gero Trueno Badia), eta MacGill hara joan zen bizitzera. Nahiz eta indar aliatuek "Maple Leaf Trainer II" ez zuten erabili, horietako hamar (bi fabrikan osatuak eta zortzi Mexikon bertan muntatuak) Mexikora saldu zituzten. Han, leku handietan egindako lana oso garrantzitsua izan zen behar ziren maniobra ugarietarako. MacGill-ek konpainian zuen funtzioa aldatu egin zen fabrika aukeratu zutenean, Britainia Handiko Aireko Errege Indarrerako borroka-hegazkina eraikitzeko. Konpainia 500 langile izatetik 4.500 izatera pasatu zen gerraren amaierarako, eta horien erdiak emakumeak izan ziren. MacGill-en oinarrizko funtzioa produkzio-lerroko eragiketak gainbegiratzea zen, enpresa denbora horretan hedatzen zen bitartean. Baina aireontziek neguan lan egin ahal izateko konponbideak diseinatzeaz ere arduratu zen, funtzio desizoztaileak eta elurretan lurreratzeko eski finkoen sistema sartuz.

Elsie MacGill 'Urakanen Erregina' gisa erretratua.
1943an ekoizpen-lerroa itxi zenean, CanCar-ek 1.400 hegazkin baino gehiago ekoitzi zituen. 1940an, Elsiek horri buruzko lan bat idatzi zuen: "*Hegazkinen Tropeleko Ekoizpenari eragiten dioten faktoreak*". Ondoren, *The Engineering Journalen* argitaratu zen. Hegazkin hauen ekoizpen arrakastatsuan betetzen zuen funtzioak ospetsu egin zuen, eta Estatu Batuetan komiki-liburu bat argitaratu zen, "Urakanen erregina" ezizena erabiliz. Hala, hainbat artikulu eta istorio argitaratu ziren, eta emakume ingeniariarekiko lilura eragin zuen.

Aireontzien ekoizpena amaitu ondoren, CanCar-ek kontratu berria lortu zuen Estatu Batuetako armadarekin, Curtiss SB2C Helldivers eraikitzeko. Baina ekoizpen horrek gorabehera eta aldaketa txiki asko izan zituen Curtiss-Wright-en (aldi berean, EEko Armadak eskatu zuen). AEB) eta, horren ondorioz, eskala handiko ekoizpenak denbora asko behar izan zuen hasteko. Proiektu honen erdian, MacGill eta langileen kudeatzailea, E. J. (Bill) Soulsby kaleratu egin zituzten. Hasieran, Soulsbyk astebete lehenago fabrikara joan zen ontzigintzako agente-talde batekin istilua izan zuen zurrumurrua zabaldu zen, baina, geroago, kaleratzeen arrazoia MacGill eta Soulsbyk maitasun-harreman bat zutela izan zen.

MacGill eta Soulsby 1943an ezkondu ziren eta Torontora joan ziren. Han, aeronautika-aholkularitzako negozio bat jarri zuten. 1946an, Elsie Nazioarteko Abiazio Zibilaren Erakundearen (HEZINE) aholkulari tekniko izan zen lehen emakumea izan zen. Erakunde horretan, aireontzi komertzialak diseinatzeko eta ekoizteko nazioarteko arauak aldatzen lagundu zuen. 1947an, Nazio Batuen Tentsioa Aztertzeko Batzordeko lehendakaritza hartu zuen, eta Nazio Batuen Erakundeko batzorde bateko buru izan zen lehen emakumea izan zen.

1952an, MacGillek hitzaldi bat aurkeztu zuen Emakumeen Ingeniarien Elkartean (SWE): "*Aireko lineak garatzeko ekimena*". Ondoren, *The Engineering Journalen* argitaratu zen. Handik urtebetera, Ingeniaritza Saria eman zion aldizkariak.

Emakumeen eskubideak
--------------------

1953an hanka hautsi ondoren, MacGillek hilabetetako susperraldia baliatu zuen amaren paperak antolatzeko, eta biografia bat idazten hasi zitzaion: *Nire ama, Epailea: Helen Gregory MacGill Epailearen Biografia*, 1955ean argitaratua. Aktibismoak eta amak eta amonak sufragio-mugimenduan parte hartzeak bultzatu zuten Elsie 1960. urtean emakumeen eskubideen aldeko borrokan buru-belarri parte hartzera.

1962tik 1964ra MacGill Kanadako Emakume Enpresarial eta Profesionalen Federazioko lehendakaria izan zen. 1967an Kanadako Emakumeen Estatuko Batzorde Errealean parte hartu zuen eta 1970ean argitaratutako txostenean parte hartu zuen. "Adierazpen Independentea" ere egin zuen, batzordean zituen gehiengoaren bestelako iritziak deskribatuz. Adibidez, abortua Kode Kriminaletik erabat despenalizatzea nahi zuen.

Ontarioko Emakumearen Estatuserako Batzordeko kide ere izan zen MacGill, eta Emakumeen estatuserako Ekintza Batzorde Nazionalean jardun zuen.1971n batzorde horretan egindako lanagatik eman zitzaion Kanadako Agindua saria. 

> «*Ingeniaritza-sari asko jaso ditut, baina emakumeen eta haurren eskubideen defendatzaile gisa ere gogoratzea espero dut*.»
> 
> Elsie MacGill.
> 
>

Heriotza
--------

MacGill 1980ko azaroaren 4an hil zen Cambridgen, Massachusetts, Helen ahizpa bisitatzen ari zela. Haren heriotzari buruz, Shirley Allenek, Laurogeita hemeretziko Kanadako kidekoa (hegazkin-konpainien erakunde batek), hauxe esan zuen: 

> "*Elsie MacGillek buru distiratsua zuen eta Kanadako emakume aparta zela onartu zuten.* *Genero arazo bakar batek ere ez zuen eragotzi bere gaitasuna komunitatearen eta herrialdearen zerbitzura jartzea.*"
> 
>

Sariak eta ohoreak
------------------

Elsie MacGill plaka, Torontoko Batzar Historikoak Sandford Fleming eraikinaren aurrean kokatua, Torontoko Unibertsitatean.
* 1941ean MacGill, "Hegazkinen masako ekoizpenari eragiten dioten faktoreak" lanaren ondorioz, Kanadako Ingeniaritza Institutuko Gzowski domina irabazi zuen.
* 1953an, Elsie izan zen Kanadako Exekutiboen Gevaert galerian koadroa lortu zuen 50 pertsonetako bat, eta emakume bakarra, haren ekarpenak eta eragina ohoratzeko.
* 1953ko martxoan, AEBetako Emakume Ingeniarien Elkarteak ohorezko kide egin zuen eta "Urteko emakume ingeniaria" saria eman zion. Sari hori Estatu Batuetatik kanpoko norbaitek jaso zuen lehen aldia izan zen.
* 1967an Kanadako gobernuak Ehun Urteko Domina eman zion MacGilli.
* 1971n Kanadako Agindua saria, ingeniaritza aeronautikoko aholkulari gisa eta Emakumeen Estatuserako Errege Batzordeko kide gisa egindako zerbitzuengatik.
* 1975ean "Laurogeita hemeretzi"-ek Amelia Earhart domina eman zioten.
* 1979an, Ontarioko Ingeniaritza Profesionalen Elkarteak urrezko domina eman zion.
* 1983an, Kanadako Abiazioaren Ospearen Aretora eraman zuten.
* 1992an, Ottawako Kanadako Zientziaren eta Ingeniaritzaren Ospearen Aretoa sortu zuen.
* Toronto (1973), Windsor (1976), Queens (1978) eta York (1978) unibertsitateetako ohorezko doktoretzak jaso zituen.
* 2019an, Kanadako postak bere irudia zuten posta-zigiluak eman zituen, Kanadako abiazioaren aitzindariak omentzeko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Sissons, Crystal. «Elsie MacGill» *The Canadian Encyclopedia*.
2. 1 2   «Elizabeth Muriel Gregory MacGill» *Library and Archives Canada* 16 de septiembre de 2006.
3. 1 2 3   «Elizabeth Muriel Gregory MacGill» *www.cahf.ca*.
4. 1 2 3 4  Elizabeth 'Elsie' Gregory MacGill.
5. 1 2 3   «Elsie MacGill: la primera ingeniera aeronáutica - Canada Aviation and Space Museum» *Google Arts & Culture*.
6. 1 2 3 4   «Elizabeth Muriel Gregory "Elsie" MacGill» *www.umich.edu* 17 de enero de 2020.
7. ↑   «Queen of the Hurricanes» *CBC.ca*.
8. ↑   «Elsie MacGill – Women in Science Technology Engineering and Mathematics» *Women in STEM*.
9. 1 2   «Canadians in Flight» *www.canadapost.ca* (Canada Post) 27 de marzo de 2019.
10. ↑    *Elsie MacGill..* .

Kanpo estekak
-------------

* *Rosies of the North*, Kelly Saxbergek zuzendua, 1999; Kanadako Autoari eta Galdaketa Konpainiari buruzko dokumentala, Bigarren Mundu Gerran, Elsie MacGill ingeniaria nagusi zela.
* Rosies of the North filmaren NFBren berrikuspena CMn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49039
* Commonscat Multimedia: Elsie MacGill

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16132310
* ISNI: 0000 0000 7377 450X
* GND: 1089475241
* LCCN: n82249312
* SNAC: w6fc9w7z
* SUDOC: 060755903
* Open Library: OL139106A

 |

* Wd Datuak: Q49039
* Commonscat Multimedia: Elsie MacGill