X10 kaleko artista euskaldunak txantiloiaren teknikarekin marraztutako irudiak, Ekain eta Santimamiñeko zaldi eta bisonteak 21. mendera ekarriz.
**Kaleko artea** edo **street art** fenomenoa, arte bisualen artean 20. mendearen azken laurdenean eta bereziki 21. mendearen hasieran garatutako joera artistikoa da. Arte-aretoetatik eta ohiko kontestuetatik aparte garatzen da normalean, kalean edo kontestu urbanoetan gehienbat. Gerrilla arte kontzeptuarekin oso lotuta dago, baita grafitiarekin edo bideo proiekzioekin.

Garapena
--------

Grafitiak Berlingo harresian.
Graffiti kontsideratzen dute askok kaleko artearen lehen adierazpideetako bat, baina haren ondoren etorri denari "post-graffiti" eta "neo-graffiti" ere esan izan zaio, eta kontestu zabalago horri deitzen zaion kaleko arte edo *street ar*t. Estuki lotutako kontzeptuak dira halaber *urban art* edo hiri-artea eta *guerrilla art* edo gerrilla artea.

X10 kaleko artista euskaldunaren aburuz, "hasiera batetan graffiti tradizionala zegoen. Sprayez horma bat, tren bat edo dana delakoa landutako sinadura batez betetzea, mural figuratiboak eta tag-ak (errotuladorez bapatean botatako sinadurak) ere inguru horretan daude". Neurri handi batean, arte hori ere kale eta ingurune urbanoan garatzen zen, baina bereziki lotua zegoen auzo marjinalekin. Era berean, lehia kontzeptua ere bazen artisten artean eta sinadurek garrantzia berezia zeukaten (batez ere *tag* formatuan). Graffiti mugimenduaren ildo nagusi horretatik, beste joera batzuk joan ziren sortzen: kartelak, *sticker* edo pegatinak, *stencil* edo txantiloiak, *reverse graffiti*-a, *yarn bombing* edo artilezko artea, eraikinetan proiekzioak... "Guzti hori batzeko *graffiti* hitza motz gelditu zen eta guzti hori batzeko gaur egun *street art* edo kaleko artea izena erabitzen da", dio X10ek.

Estilistikaz aparte, beste kontzeptu batzuk ere badakartza kaleko arteak berekin: "Kolaborazioa, paisaian txertatzea, prozedura ugari erabiltzea, publiko osorako mezuak (baita mezu politikoak ere) bidaltzea, iragankortasuna onartzea (edo ez)...", zioen Kaleko Artea-Artearen Kalea blogak 2013an. Idazle beraren iritziz, jende gaztearekin ondo konektatzen duen arte forma da: "Hein handi batean, eguneroko bizitzan aurki dezakegun artea da, eta, ondorioz, museoetakoa baino askoz ere gertuago dago pertsonengandi. (...) Kalean interbenitzeak ekar ditzakeen berezitasunak asko erakar ditzaketela ikasle gazteak, bereziki ilegaltasuna eta bandalismoaren kontuekin".

Iruditegia
----------

* Reverse graffiti: zikin edo ugerra ezabatuz, zuriuneekin sortu mezua (kasu honetan, publizitate faltsua).*Reverse graffiti*: zikin edo ugerra ezabatuz, zuriuneekin sortu mezua (kasu honetan, publizitate faltsua).

### Euskal Herriko adibideak

* Bi graffiti Arbizun. Eskuinekoak izenpea darama.Bi graffiti Arbizun. Eskuinekoak izenpea darama.
* Tag handi bat, Bilboko Deustuko erriberan.Tag handi bat, Bilboko Deustuko erriberan.
* Leioako eskultura puntuzko artilez estali zuten 2012an. Yarn bombing esaten zaio ingelesez.Leioako eskultura puntuzko artilez estali zuten 2012an. *Yarn bombing* esaten zaio ingelesez.
* Txantiloiarekin zabaldutako mezu politikoa, Gasteizen.Txantiloiarekin zabaldutako mezu politikoa, Gasteizen.
* Invader kale-artista frantziarrak mosaiko eran garatutako Pacman mamuak, Bilboko Guggenheim museotik gertu.Invader kale-artista frantziarrak mosaiko eran garatutako Pacman mamuak, Bilboko Guggenheim museotik gertu.
* Artelekun 2011n egindako erakustaldi batean, artista txantiloia erakusten.Artelekun 2011n egindako erakustaldi batean, artista txantiloia erakusten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Taco, L. a.  (2013-11-13). «Interview with Rafael Schacter, Author of the Amazing New Book: The World Atlas of Street Art and Graffiti» *L.A. TACO* (Noiz kontsultatua: 2019-06-03).
2. ↑   **(Ingelesez)** Brooks, Raillan.  (2013-12-06). «‘City as Canvas’ and ‘The World Atlas of Street Art and Graffiti’» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2019-06-03).
3. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «ZER DA KALEKO ARTEA» *kaleko artea. artearen kalea* 2013-06-08 (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).
4. 1 2    «X10: stencil edo txantiloi artearen maisu euskaldun bat» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «kaleko artea. artearen kalea» *kaleko artea. artearen kalea* (Noiz kontsultatua: 2018-09-26).

Ikus, gainera
-------------

* Grafiti
* Arte garaikide

Kanpo estekak
-------------

* Kaleko Artea. Artearen Kalea. 2013an bizirik egon zen blog euskaldun bat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17516
* Commonscat Multimedia: Street art

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936852c (data)
* LCCN: sh85128580
* NKC: ph448217
* NARA: 10642315
* AAT: 300056477

 |

* Wd Datuak: Q17516
* Commonscat Multimedia: Street art