Konposatu organiko lurrunkorren (KOL) funtzioak eta transformazioak, fitonzidak eta HIPV (landare lurrunkor belarkor-induzitua) barne, hiru mailatan: komunitatea, ekosistema/bioma eta atmosfera.
**Fitonzida** terminoa, neologismoa, 1928an Boris Petrovich Tokin biologo errusiarrari zor zaiona, zuhaitzek eta landare belarkarek airean botatako konposatu organiko lurrunkorren (KOL) multzo bati (terpenoideak, pinenoak, borneola, linaloola, limonenoak…) izena da.

Landareek mikroorganismo patogenoetatik babesteko biosintetizatutako molekulak dira.

Landareek fitonzidak aireak isurtzen dituzte, eta txangozaleek arnastu egin ditzakete.

Japonian aztertzen den gaia da. Giza osasunerako onuragarritzat jotzen dira, eta esperientzia baso-bainuen bidez edo *"shinrin-yoku"*-ren bidez egiten da.

Giza osasuna
------------

Fitonzidek zeregin positiboa dute giza osasunean, batez ere itsas pinuek, eukaliptoen kokalekuek eta baso mediterraneo argiek ekoizten dituztenean, Labiatae-ekin eta belar-geruzako usain-espezieekin aberastuta (garrigak erromerora, ezkaia, sastrakadia mirtoarekin, izpilikua, etab.).

Orain, fitonzida horiek konposatu organiko lurrunkorrak dira, eta zuhaitzek beren burua babesteko igortzen dituzten molekulatzat hartzen dira, bai eta haien propietate bakterizidak eta fungizidak ere. Hori frogatu zuen Vlaskov-ek 1967an, pinu, alertze, izei, urki edo Makalen inguruetan, oso eraginkortasun desberdinarekin mikobakterioen anduiak eta Escherichia coli suntsitzeko (1967ko maiatzean eta ekainean egindako esperimentuak)

Fitonzidek estresa murriztu eta erlaxazioa areagotuko lukete, behatutako arratoiek beren berezko jarduera eta estresarekiko erantzun kardiobaskularra murriztu baitzituzten. Lo luzatu eta saguaren antsietatea murrizten dute. NK linfozitoen jarduera estimulatuko lukete, eta, beraz, immunitate intrintsekoa.

Mugak
-----

Arau onargarrien mugetan edo, are gehiago, Errusiako medikuen (Sokolov, Carmazinu) mugetan ozono-tasa handiak eragin zituzten erretxinadunek (1980an basoterapia sendatzea proposatu zuten) gomendatzen zuten erretxinadunen %25etik gorako basoak saihestea, ozono-tasa altuegiak zirela eta.

Georges Plaisancek aipatu zuen Zachar txekeak zioen bere herrialdean basoak 100-500 kg/ha substantzia lurrunkor sor ditzakeela, baina 300 baino gehiago, aireak ondorio negatiboak izan ditzakeela gaixoentzat. Hala ere, uste du haizeak eta itsas airearen etorrerak kontzentrazio horiek eta horien eraginak arintzen ahal dituztela.

Hizkuntza nahasmena
-------------------

Fitonzidioa ez da nahasi behar herbiziden multzo generikoarekin: "Fitozida".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** *Where do herbivore-induced plant volatiles go?*, Jarmo K. Holopainen & James D. Blande, volume 4
2. ↑  **(Ingelesez)** konposatu organiko lurrunkor, Hiztegia
3. ↑  **(Ingelesez)** *A Review of the Benefits of Nature Experiences: More Than Meets the Eye*, Lara S. Franco, volume 14
4. ↑  **(Ingelesez)** *Effect of forest bathing trips on human immune function*, Qing Li, volume 15, 9–17 or.
5. ↑  **(Frantsesez)** *Forêt et santé : guide pratique de sylvothérapie*, Georges Plaisance, Saint-Jean-de-Braye, Dangles, coll. « Écologie et survie », 1985, 506 or. (ISBN 2-7033-0278-9)
6. ↑  *Phytoncidité des forêts de conifères du Sayan occidental*, V. Protopopov, Micro-organismes, U.R.S.S. Ac. Sci. Inst. For. Bas.‎ 1967, 64-73 or.
7. ↑  **(Ingelesez)** *Neuropharmacological activities of phytoncide released from Cryptomeria japonica*, Wei-Wen Cheng, Chien-Tsong Lin, Fang-Hua Chu et Shang-Tzen Chang, Journal of Wood Science, vol. 55, no 1,‎ février 2009, 27–31 or.
8. ↑  
**(Ingelesez)** *Phytoncides (wood essential oils) induce human natural killer cell activity*, Li Q, Nakadai A, Matsushima H, Miyazaki Y, Krensky AM, Kawada T, Morimoto K. Immunopharmacol Immunotoxicol. Japan, Ac. Sci. Inst. For. Bas.‎ 2006-28(2), 319-333 or.

Bibliografia
------------

* **(Ingelesez)** Michel, MF (1977). *Forêts, microbes et pollution. Le problème épidémiologique* (Basoak, mikrobioak eta kutsadura. Arazo epidemiologikoa) *, 29 or. Editatu gabea, eskuragarri INRA*

Ikus, gainera
-------------

* Aerosola
* Antibiotikoa
* Basoa
* Fitohormona
* Terpenoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q948217
* Commonscat Multimedia: Phytoncides

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00563288
* NKC: ph139022

 |

* Wd Datuak: Q948217
* Commonscat Multimedia: Phytoncides