**Flavio Valerio Leon**, **Leon I.a Traziarra** edo **Leon I.a** (401 - 474ko urtarrilaren 18a) Ekialdeko Inperio Erromatarreko agintaria 457. urteko urtarrilaren 27tik 474. urteko urtarrilak 18an karguan hil zen arte. ***Makelles*** (harakina) ezizena izan zuen etsaien artean. Martziano agintariaren ondorengoa izan zen.

Hastapenak
----------

Trazian jaioa gaztetan Leon Marzellus izena izan zuen. Armada inperialean sartu eta hierarkia militarrean gora egin zuen. Aspar buruzagi alanoak Konstantinopoliseko tronuan ezarririko agintarietako azkena izan zen. Denbora luzez armada inperialeko komandante zen Asparrek sekulako boterea izan zuen Konstantinopoliseko gobernuan eta berak nahi zuen zenbait pertsona agintari bihurtu zituen.

Tronuratzea
-----------

Konstantino Manasses kronistaren liburu batean azaltzen den Leon I.aren eta Martzianoren marrazkia
Martziano agintaria 457. urteko urtarrilak 27an hil zen eta hurrengo hilaren zazpian Konstantinoplako patriarkak Leon agintari koroatu zuten Leon I.a agintari izena hartu zuelarik. Konstantinoplako patriarkak agintaria koroatzen zuen lehen aldia izan zen; ordura artean agintariaren zeinua zen diadema goi funtzionario edo militar batek ezartzen zion agintariari. Protokolo aldatzeak hiriburuko patriarkaren boterea bermatzen zuen, ordu art tradizio erromatarren arabera, agintaria zenbait gudarik eramaten zuten ezkutu baten gainean jartzen zen herritarrek eta senatariek aldarrika zezaten, handik aurrera agintariaren koroatzeak ostera *Europa* mendebaldeko erregeek kopiatuko zuten kutsu erlijioso bat izango zuen.

Agintea
-------

### Germaniar eta Isauriarrak

Leonen lehen urteetako politikaren helburua Aspar, ostrogodo eta gainerako germaniarren boterea murriztea izan zen. Germaniarrek botere gehiegi zuten eta arriskutsuak izan zitezkeen goizago ala beranduago inperioko biztanleria greko-erromatarra baztertu eta agintea eskuratu baitzezaketen, horixe gertatzen hari zen hain zuzen Mendebaldeko Inperio Erromatarrean: Bisigodoek Hispania eta Galia zati bat hartu zuten, Frankoek Galiako beste zati bat, Bandaloek Afrika iparraldea, Ostrogodoak Balkanetan indartsu ziren eta laster Italia berbera konkistatuko zuten... Ekialdeko Inperioa zen oraingoz germaniarrengandik salbu zen bakarra baina hala jarrai zezan germaniarrak gortetik bidali behar ziren.

Leonek germaniarren arazoari aurkituriko konponbidea inperio kanpoko barbaroak inperio barneko barbaroen bidez ordeztea izan zen. Bazen Ekialdeko Inperio barnean Isauria izeneko eskualde bat, gaur egun eskualde hori Turkian legoke, Taurus mendien inguruan, Antiokiatik gertu. Isauriarrak aspaldidanik Erromako Inperio barnean bizi arren independentzia maila altua zuten eta atzerritarrak ziruditen Konstantinopoliseko biztanleekin alderatuz gero; isauriarrak gudari amorratu eta leialak ziren gainera. Leonek pixkana isauriarrak armada inperialean txertatu zituen poliki poliki germaniarrak baztertzen zituen bitartean. Greko-erromatar-germaniar aliantza greko-erromatar-isauriar aliantzara aldatu zen, politika berriaren erakusgarri argiena Leonen alaba Ariadnaren ezteiak izan ziren. Bazen Leonen lagun egin zen buruzagi isauriar bat, bere izena Tarasikodisa zen, Tarasikodisak armada inperialeko hierarkian gora egin, Konstantinopolisera aldatu eta Zenon (ostera Zenon I.a izango zen) izen grekoa hartu zuen. Isauriarren fideltasuna bermatzeko Leonek bere alaba zaharrenarekin ezkondu zuen 466. urtean.

Zenon eta Ariadnaren ezkontzak germaniarrak jokoz kanpo utzi zituen: isauriarrak ziren armadan nagusi eta isauriarra zen baita ere agintariaren beraren suhia. Orduan Leonek Asparri kargua kendu zion eta alanoak denbora luzez blokeaturiko Mendebaldeko Inperioari eskainitako laguntzak egi bihurtu ziren, beranduegi zen jada ordea.

### Bandaloen aurkako porrota

467. urtean Antemio Mendebaldeko Inperioko agintari izendatua izan zen Leonen laguntzarekin. Mendebaldeko inperioko politikan zuen influentzia handitzeko ipar Afrikako bandaloen aurkako espedizioa antolatu zuen 468. urtean. Zenbait iturriren arabera armada inperialak 1.113 ontzi bildu zituen 100.000 gudarirekin. Erromatarrak nagusi ziren arren Genseriko buruzagi bandaloak Basiliskok zuzenduriko flota garaitu zuen argi eta garbi Bizantzioko historia militarreko porrot handienetako bat izan zelarik. Denera 130.000 libera urre (9.000.000 solido) xahutu ziren baita Mendebaldeko Inperioaren akabera aurreratu. Bada porrot honen sustatzaile Aspar zela dioenik.

Leon I.aren irudia duen solido bizantziarra
### Azken urteak

Aspar gortetik aldendu zen arren honek bere seme Patrizio Leonen bigarren alabarekin ezkon zedila lortu zuen. Patriziok atzerritarra eta Arrianoren heresiaren jarraitzaile izan arren Zesar titulua lortu zuen. Patrizio Leonen oinordeko izan zitekeela bazirudien ere Leonek politika antigermaniarrari eutsi zion eta azkenean 471. urtean Aspar eta honen seme Ardaburio erail zitzatela agindu zuen. Patrizio hiltzen saiatu baziren ere azkenean zauriturik ihes egitea lortu zuen Zesar titulua eta oinordeko izateko aukera guztiak galdu zituelarik.

Heriotza eta oinordekotza
-------------------------

Leon 474. urte hasieran hil zen ziurrenik disenteriak jota, 73 urte zituen. Leon II.a, Zenon eta Ariadnaren semea, bihurtu zen agintari. Leon II.a oraindik oso gaztea zenez Zenon izan zen erregeorde. Agintari berria koroa lortu eta hamar hilabetera hil zen gaixotasunak jota. Zenon I.a izango zen aurrerantzean Ekialdeko Inperio Erromatarreko agintari.

Leon I.aren agintean ostrogodo eta hunoek behin eta berriz eraso zituzten inperioak balkanetan zituen lurrak. Erasoak Konstantinopoliseraino bertaraino iritsi baziren ere Teodosio II.ak berreraiki eta hobeturiko harresi itzelei esker inperioko etsaiak ezin izan ziren Erroma Berrian sartu. Traziarrak armada hobetu zuen baita beste zenbait arlotan inobazioa sustatu.

Historialarien deskribapenak
----------------------------

Historialarien deskribapenen arabera Leon I.a gizon baxu eta burusoila zen, hitz totelka hitz egiten zuena eta errenen antzera ibiltzen zena. Ez omen zen oso argia eta mania ugari zituen, hori gutxi balitz agintea lapurtuko ziotelako beldurrez bizi zen.

Kanpo estekak
-------------


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Leon I.a Bizantziokoa*** |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Martziano** | **Ekialdeko Inperio Erromatarreko agintaria eta Bizantziar agintaria**457 -474 | Ondorengoa**Leon II.a** |

| * i
* e
* a
Erromatar eta bizantziar enperadoreak |
| --- |
| Printzerria27 BC – 235 AD | 
* Augusto
* Tiberio
* Kaligula
* Klaudio
* Neron
* Galba
* Oton
* Vitelio
* Vespasiano
* Tito
* Domiziano
* Nerva
* Trajano
* Hadriano
* Antonino Pio
* Marko Aurelio *eta* Luzio Vero
* Komodo
* Pertinax
* Didio Juliano
* (*Peszenio Nigro*)
* (*Klodio Albino*)
* Septimio Severo
* Karakala *eta Geta*
* Makrino *eta Diadumeniano*
* Heliogabalo
* Alexandro Severo

 |
| Krisialdia235–284 | 
* Maximino Trax
* Gordiano I.a *eta* Gordiano II.a
* Pupieno *eta* Balbino
* Gordiano III.a
* Filipo Arabiarra *eta Filipo II.a*
* Dezio *eta Herenio Etrusko*
* Hostiliano
* Treboniano Galo *eta Volusiano*
* Emiliano
* Valeriano
* Galieno, *Salonino eta Valeriano II.a*
* Klaudio Gotiko
* Kintilo
* Aureliano
* Tazito
* Floriano
* Probo
* Karo
* Karino *eta* Numeriano
* *Galietako enperadoreak*:
* Postumo
* *(Leliano)*
* Mario
* Viktorino
* *(Domiziano II.a)*
* Tetriko I.a *eta Tetriko II.a*

 |
| Dominatua284–395 | 
* Diokeziano (inperio osoa)
* Diokeziano (ekialdea) *eta* Maximiano (mendebaldea)
* Diokeziano (ekialdea) *eta* Maximiano (mendebaldea) *eta Galerio (ekialdea) eta Konstantzio Kloro (West)*
* Galerio (ekialdea) *eta* Konstantzio Kloro (mendebaldea) *eta Severo II.a (mendebaldea) eta Maximino Daia (ekialdea)*
* Galerio (ekialdea) *eta* Severo II.a (mendebaldea) *eta Konstantino I.a Handia (mendebaldea) eta Maximino Daia (ekialdea)*
* Galerio (ekialdea) *eta* Maxentzio (mendebaldea) *eta Konstantino I.a Handia (mendebaldea) eta Maximino Daia (ekialdea)*
* Galerio (ekialdea) *eta* Lizinio (mendebaldea) *eta Konstantino I.a Handia (mendebaldea) eta Maximino Daia (ekialdea)*
* *Maxentius (bakarrik)*
* Lizinio (mendebaldea) *eta* Maximino Daia (ekialdea) *eta Konstantino I.a Handia (bere burua aldarrikatua) eta Valerio Valente*
* Lizinio (ekialdea) *eta* Konstantino I.a Handia (mendebaldea) *eta Lizinio II.a, Konstantino II.a eta Krispo*
* (*Martiniano*)
* Konstantino I.a Handia (inperio osoa) *eta Krispo*
* Konstantino II.a
* Konstante
* *Magnentzio* *eta Dezentzio*
* Konstantzio II.a *eta Vetranio*
* Juliano Apostata
* Joviano
* Valentiniano I.a
* Valente
* Graziano
* Valentiniano II.a
* Magno Maximo *eta Flavio Viktor*
* Teodosio I.a Handia
* (*Flavio Eugenio*)

 |
| Mendebaldeko Inperioa395–480 | 
* Honorio
* (*Konstantino III.a* *eta Konstantzio II.a*)
* Konstantzio III.a
* Joan, *mendebaldeko usurpatzailea Ravenan*
* Valentiniano III.a
* Petronio Maximo *eta Paladio*
* Avito
* Maioriano, Libio Severo, Antemio *eta* Olibrio
* Glizerio
* Julio Nepote (de iure)
* *Romulo Augustulo (usurpatzailea)*

 |
| Ekialdeko/Bizantziar Inperioa395–1204 | 
* Arkadio
* Teodosio II.a
* Pulkeria
* Martziano
* Leon I.a
* Leon II.a
* Zenon I.a (1. agintaldia)
* Basilisko *eta Marko*
* Zenon I.a (2. agintaldia)
* Anastasio I.a
* Justino I.a
* Justiniano I.a
* Justino II.a
* Tiberio II.a
* Maurizio *eta Teodosio*
* Fokas
* Heraklio
* Konstantino III.a
* Heraklonas
* Konstante II.a
* Konstantino IV.a *eta Heraklio, Tiberio eta Justiniano II.a*
* Justiniano II.a (1. agindaldia)
* Leontzio
* Tiberio III.a
* Justiniano II.a (2. agintaldia) *eta Tiberio*
* Filipiko
* Anastasio II.a
* Teodosio III.a
* Leon Isauriarra
* Konstantino V.a
* Artabasdo
* Leon IV.a Khazariarra
* Konstantino VI.a
* Irene
* Nizeforo I.a
* Estaurazio
* Mikel I.a Rangabe *eta Teofilakto*
* Leon V.a Armeniarra *eta Konstantino*
* Mikel II.a
* Teofilo
* Mikel III.a
* Basilio Mazedoniarra
* Leon VI.a Jakituna
* Alexandro Bizantziokoa
* Konstantino VII.a Porfirogeneta
* Erroman I.a Lakapetarra *eta Kristobal, Eztebe eta Konstantino*
* Erroman II.a
* Nizeforo II.a Fokas
* Joan I.a Tzimiskes
* Basilio II.a
* Konstantino VIII.a
* Zoe (1. agindaldia) *eta* Erroman III.a
* Zoe (1. agindaldia) *eta* Mikel IV.a
* Mikel V.a
* Zoe (2. agindaldia) *eta* Teodora
* Zoe (2. agindaldia) *eta* Konstantino Monomako
* Konstantino Monomako (bakarrik)
* Teodora
* Mikel VI.a
* Isaak I.a Komneno
* Konstantino X.a Dukas
* Erroman IV.a Diogenes
* Mikel VII.a Dukas *eta Androniko, Konstantios eta Konstantino*
* Nizeforo III.a Botaniates
* Alexio I.a Komneno
* Joan II.a Komneno *eta Alexio Komneno*
* Emanuel I.a Komneno
* Alexio II.a Komneno
* Androniko I.a Komneno
* Isaak II.a Angelo
* Alexio III.a Angelo
* Alexio IV.a Angelo
* *Nikolas Kanabos, usurpatzailea*
* Alexio V.a Dukas

 |
| Nizeako Inperioa1204–1261 | 
* Konstantino Laskaris
* Teodoro I.a Laskaris
* Joan III.a Dukas Vatatzes
* Teodoro II.a Laskaris
* Joan IV.a Dukas Laskaris

 |
| Ekialdeko/Bizantziar Inperioa1261–1453 | 
* Mikel VIII.a Paleologo
* Androniko II.a Paleologo *eta Mikel IX.a Paleologo*
* Androniko III.a Paleologo
* Joan V.a Paleologo
* Joan VI.a Kantakuzeno *eta Joan V.a Paleologo eta Mateo Kantakuzeno*
* Joan V.a Paleologo
* Androniko IV.a Paleologo
* Joan VII.a Paleologo
* Androniko V.a Paleologo
* Emanuel II.a Paleologo
* Joan VIII.a Paleologo
* Konstantino XI.a Paleologo

 |
| *Letra etzanean* usurpatzaile edo enperadorekideak. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183776
* Commonscat Multimedia: Leo I (imperator)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 289656465
* ISNI: 0000000395004452
* BNF: 169332442 (data)
* GND: 102397112
* LCCN: nr97038821
* SUDOC: 150810288
* BIBSYS: 1634281497216
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03808/eu\_l\_1512/l1512
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183776
* Commonscat Multimedia: Leo I (imperator)