recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**June Kintana Larraza** (Bakaiku, 1995eko apirilaren 12a) nafar atleta da. Leonen bizi eta atletismoan aritzen da. Disko jaurkitetan hain zuzen ere.

Lehengo urtean Espainiako selekzioan hautatu zuten. Txapelketa batean parte hartu zuen selekzioarekin eta lehenengo postuan gelditu zen. June bere modalitateko kirolari nabarmena da Espainian.

*Baserria* programan atera zen eta *Herri Txiki Infernu Handi* telebista saioan ere bai. Eta bertan disko jaurtiketari buruz hitz egin zuen eta behin edo bitan jaurti egin zuen.

Biografia
---------

Txikitatik animaliak gustatzen zitzaizkion eta horregatik Leonera joan zen albaitaritza ikastera. June Kintana pertsona lehiakorra da. Kirola egitea gustuko du, mendira joatea eta lagunekin egotea. June Kintana oso gogorra eta zorrotza da bere buruarekin.

Kirol lorpenak
--------------

Junek hainbat sari irabazi ditu eta honakoak dira:

* Espainiako txapelketan 1. postuan geratu zen. 2019an eta 2022an.
* 2022ko uztailaren 20an nafarroako disko jaurtiketako errekorra apurtu zuen 57,83 metrorekin.

Kirolaren barne menditik korrika egitea gustatzen zaio eta arrazoi horregatik atletismora apuntatu zen. Bere jaurtiketen artean marka luzeena egin zuena 57,83 metrokoa izan zen. Tokiora joateko 63,50 metro lortu behar zuen hango joko olinpikotara joateko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «June Kintana Larrarte, baserritarra, "Baserria" saioko lehiakidea | | Baserria | EITB» *EITB Euskal Irrati Telebista* (Noiz kontsultatua: 2021-04-28).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106766875
* **Kirolariak**
* IAAF: 14461897

 |

* Wd Datuak: Q106766875
**Mexikoko golkoaren marea beltza** itsaso aldean gertatutako eta petrolioaren industriarekin lotutako hondamendi ekologikoa izan da, historia eta mundu osoko larriena dena. Louisianako kostaldetik 65 bat kilometrora kokatutako "Deepwater Horizon" izeneko plataforman, Mexikoko golkoan, jazo zen ezbeharra 2010eko apirilaren 20an gertatutako leherketaren ondorioz. 11 langile hil ziren eta beste 17 zaurituta gelditu ziren, eta esan bezala itsasoko habitatetan eragindako kalteak izugarri handiak izan dira. Zabaldutako erregaiaren bolumena guztira ia 5.000.000 kupelarena izan da, Exxon Valdez petrolio-ontziak eragindakoa baino handiagoa. Abuztuan 4.600 hildako animalia baino gehiago jaso zituzten, horietatik 4.000 inguru hegaztiak zirelarik, 525 dortoka eta 72 izurde. Arrantzan eragindako kalteak ere oso altuak izan dira.

British Petroleum (BP) konpainia britainiarra plataformaren kudeatzailea da, eta sortutako hondamenaren ondorioak leuntzeko neurriak Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak hartu behar izan zituen.

Ikus, gainera
-------------

* Marea beltza

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**"Restore the Gulf" gobernuko webgunea
* **(Ingelesez)**"Gulf of Mexico response", BPren webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4735638
* Commonscat Multimedia: Deepwater Horizon oil spill / Q4735638

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q4735638
* Commonscat Multimedia: Deepwater Horizon oil spill / Q4735638
***Bigarren jatorrizko makinizkribua***, jatorrizko edizioan *Mecanoscrit del segon origen* zientzia fikzioko eleberri oso ezaguna da. Manuel de Pedrolok katalaneraz idatzita, hizkuntza horretaz iraukurrienetarikoa da. Hizkuntza askotara itzulia izan da. Eleberrian gizarte distopikoa deskribatzen da. Nahiz eta helduentzak idatzia izan, joaera handia dago gazte literatuta bezala sailkatzeko.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Protagonistak hamalau urteko neska bat da, Alba, eta bederatziko mutila, Didac. Hondamendi handi baten ondorioz, estralurtarren erasoa, munduan biak ia bakarrik gelditu dira; aurkituko dituzten beste gizaki gutxi batzuk etsaiak izango dira. Bizimodu berri bati ekingo diote gogoz eta beste mundu berri bat sortzeko aukera izango dute, inolako taburik gabe eta erabateko askatasunean. Alba eta Didac Adan eta Eba berriak izango dira, seme bat izanik, Mar. Liburuaren amaieran artikulu periodistiko bat jasotzen da; horretan, aurkitutako makinizkribu bati esker, Alba aipatzen da gizateria berriaren ama bezala. Horrek eleberriaren izenburua justifikatzen du.

Eleberria zineman
-----------------

Eleberria telebistara eraman zuten telesail moduan. TV3 kateak emititu zuen.

Kataluniako ikusentzunezko enpresa ekoizle batek, Antàrtida Produccions, eskubideak erosi zituen. Hasierako proiektuan Bigas Luna zuzendaria izan behar zen; honen heriotza gertatuez gero, azkenik, Carles Porta izan da zuzendaria eta 2015ean estrenatu da, *Segon origen* izenburupean, Sitgeseko Zinemaldian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3163999

 |

* Wd Datuak: Q3163999
***The Martian Chronicles*** 1950an Ray Bradbury idazle estatubatuarrak argitaratutako narrazio-bilduma da, munduko zientzia fikzio literaturan garrantzitsuenetariko bat. Liburuan gizakiak suntsipenaren puntuan dagoen Lurratik doaz ihesean, eta Marte kolonizatzen dute; liburuak kolonizazio horren kronika jasotzen du, alegia.

Liburuan pasarte poetiko eta melankolikoak aurki daitezke. Sarritan, nabaria da benetan garaiko gizarte estatubatuarraz ari dela hitz egiten eta ez Marten sortutako koloniaz. Gaiak unibertsalak dira: gerra, arrazismoa, gizakiaren txikitasuna izadiaren eta unibertsoaren aurrean, gizakiaren bere txikizioa bilatzeko joera... Ipuinen edukien aldetik, hauek nahiko independenteak dira, elementu amankomun bakarra planeta bera izanik. Lehenengo argumentua 1999an kokatzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: *Kronika martetarrak* Speculative fiction database webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918052
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175761003
* BNF: 119627909 (data)
* GND: 4434765-0
* LCCN: no2017152485
* NLA: 36121534
* Open Library: OL103134W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q918052
**1958ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketa** lurralde horretan egindako lehenengo edizio ofiziala izan zen, Euskaltzaindiak antolatutakoa, Frankismoaren sasoian bete-betean. Sustatzaile nagusia eta aurkezle lanetan Alfontso Irigoien ibili zen eta epaimahaikideen artean Gabriel Aresti izan zen. Asmoen artean euskara garbiaren zurrunkeria gainditzea eta hizkuntza aisialdi giroan gizarteratzea. Horretarako, Irigoienek jasotako bertsoekin egindako "Euskal Kantak" izeneko liburuxka prestatu eta milaka ale banatu zituen hiritarren artean, batik bat gazteak zaletzeko xedearekin.

Abuztuaren 24an finala egin zuten arrakasta itzelarekin, Bilboko Arenala publikoak leporaino bete zuelarik. Areatzako finalaean zazpi bertsolari finalista izan ziren, horietatik bost Ipar Uribekoak: bat Txorierrikoa, bat Uribe Butroekoa eta hiru Uribe Kostakoak.

Garailea Balendin Enbeita izan zen, "Taket"ekin izandako lehia eta ika-mika tarteka.

Finala
------

| **Bertsolaria** | **Jaioterria** |
| --- | --- |
| **Balendin Enbeita** | Muxika |
| Juan Ormaetxea "Taket" | Larrauri |
| Jose Alberdi "Txo" | Iurreta |
| Asentsio Bidaurrazaga | Getxo |
| Eusebio Zubiaga | Urduliz |
| Pedro Kastrejana | Loiu |
| Florentzio Zarraga | Bergara |
|

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa

Bibliografia
------------

* "Bertan Bilbo. Bizkaiko hiriburua eta euskara: XX. mendeko historia". Aitor eta Pedro Zuberogoitia. Bilboko Udala. 2008.

Kanpo estekak
-------------

* "50 urte pasatu eta gero hau!"[*Betiko hautsitako esteka*]
* "1958-2008, Getxo"[*Betiko hautsitako esteka*]
* 1958ko Bizkaiko Txapelketa Bertsozale Elkartearen webgunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12252474

 |

* Wd Datuak: Q12252474


| Bizkaiko Bertsolari Txapelketak |
| --- |
| 1958 • 1959 • 1960 • 1961 • 1962 • 1964 • 1966 • 1987 • 1990 • 1992 • 1994 • 1996 • 1998 • 2000 • 2002 • 2004 • 2006 • 2008 • 2010 • 2012 • 2014 • 2016 • 2018 • 2021 • 2023 |
**Bronislawa Dluska** (Varsovia, Polonia, 1865eko martxoaren 28a - Varsovia, Poloniako Bigarren Errepublika, 1939ko apirilaren 15a) La Sorbonako zientzialari bat izan zen, Maria Sklodowskaren arreba eta Wladyslaw Sklodowski matematikako maisuaren arreba.

Bronislawa 1865ean jaio zen, Varsovian, garai hartan Zarato de Polonia. Kazimierz Dluskirekin ezkondu zen 1890ean, eta hurrengo urtean, 1891n, Maria Sklodowska hartu zuen Parisen, ikas zezan. 1939an, Bronislawa berez hil zen, 74 urte zituela.

Biografia
---------

Bronislawa 1865eko martxoaren 28an jaio zen Varsovian, Polonian. Mariaren arreba (1867-1934), Helena (1866 -1961), Jozef (1863-1937) eta Zofia (1862-1876), Bronislawa Wladyslaw Sklodowski maisuaren eta Bronislawa Boguska.3 Bronislawaren ama tuberkulosiak jota hil zen 1878an, eta Powazki hilerrian lurperatu zuten. 1876an, Zofia, Bronislawaren arreba, tifusak jota hil zen.

13 urterekin, 1878an, Bronislawa eta Mariak Helena arreba eta Jozef anaia zaindu zituzten.

Bronislawa erdi mailako eskola batean graduatu zen 1882an. Bronia Slodowska 1886. urte inguruan iritsi zen Parisera Sorbonako Unibertsitatean medikuntza ikastera. 1890. urtean ezkondu zen, eta urtebete geroago, 1891n, bere arreba Maria etxean hartu zuen, Parisera Sorbonan Fisika ikastera iritsi zenean.

1. ↑   Genealogia, Genealodzy PL. «Metryki - Skanoteka - Baza skanów akt metrykalnych» *metryki.genealodzy.pl* (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
2. Genealogia, Genealodzy PL. «Metryki - Skanoteka - Baza skanów akt metrykalnych» *metryki.genealodzy.pl* (Noiz kontsultatua: 2024-04-10).
**Araba Bai**, Arabako alderdi politiko bat izan zen 2010eko azaroak sortua. Aralar alderdiaren banaketa baten ostean sortu zen. Zatiketa honen arduradunen arabera, Arabako Aralarreko militanteen %40a eta Aralarrek zituen udal zinegotzi guztiak Araba Bai alderdiarekin bat egin zuten.

Historia
--------

Krisia 2010ean piztu zen, Aiaraldeko eta Asparrenako militante talde batek Arabako zuzendaritzarekin antolakuntzaren arloan zituen desadostasunengatik Aralar alderdia utzi ostean. Tartean zeuden Javier Aspuru foru-diputatu ohia eta Asparrenako alkate Diego Gastañares. Antza denez, 2010eko azaroan, militante ohien talde hori euren marka propioekin jarduteko asmoa agertu ostean (Artziniegako zinegotziek "Artziniega Bai" taldea sortu zuten orduantxe), Aralarrek "Araba Bai", "Laudio Bai" eta "Asparrena Bai" markak erregistratu zituen marka eta patenteen bulegoan. Handik egun gutxira, Aiaraldeko eta Asparrenako militante ohiek -hori jakin barik, antza- "Araba Bai" alderdi politikoa Ministerioaren erregistroan erroldatzeko tramiteak hasi zituzten. Bi erregistro ezberdin dira, eta beraz, marka erregistratua egoteak ez zukeen eragin zuzenik izan behar alderdi politiko berria sortzeko; Araba Bai-koek, berriz, "azpijokoa" ikusi zuten Aralarrek hartutako erabakiaren atzean. Aralarrek, bere aldetik, "gisa horretako markak aspalditik erabili izan dituela" esan zuen, eta "ez dagoela asmo txarrik".

Egoeraz galdetuta, Mateo Lafragua Araba Bai-ko sustatzaileetako batek adierazi zuen "hainbat bilera" izan zituztela Aralarreko arduradunekin, "baina batean ere" ez zietela aipatu marken erregistroaren kontua. Adierazi zuenez, Aralarrek "koalizioan joateko proposamena" luzatu zien, baina "10 minutu iraun zuen bilera batean", ezezkoa eman zuten. Lafraguaren esanetan, "markaren auzi hau ez da izan hausturaren edo proposamenari ezetz esatearen arrazoia", baizik eta "lehendik datozen desadostasunak". "Argi utzi" gura izan du "Araba Bai-ren asmoa ez dela panorama politikoa gehiago sakabanatzea", baizik eta "aurrean dugun eszenatoki politiko berrian ezker abertzaleak bat egitea". Gaineratu zuen badakiela "herri batzuetan zauriak ixtea gaitza izango dena, denon aldetik", baina dagoeneko "beste alderdi batzuekin hizketan" dabiltza (2011ko) maiatzeko hauteskundeei begira.

Azkenean, 2011ko udal eta foru hauteskundeetan Bilduren barruan aurkeztu zen. «Gure ezaugarririk nabarmenena indar bilketa izanda, Araba Bairen erabakiak Bilduren proiektu politikoa sendotu egiten du», adierazi zuen Itziar Amestoi koalizioko ordezkariak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474679

 |

* Wd Datuak: Q25474679
***L'Europe galante*** (euskaraz *Europa galantea*) *opera-ballet* ballet bat da. Musika André Camprak konposatu zuen Antoine Houdar de la Motteren libreto gainean. Lehen aldiz Académie Royale de Musiquen interpretatu zen, 1697ko urriaren 24an, Marin Maraisen agindupean. Lanak sarrera eta lau *entrée* ditu.

Opera historiako lehen opera-ballettzat hartzen da, gai beraren inguruan, kasu honetan maitasuna lau herrialde desberdinetan, Frantzian (entrée 1), Espainian (entrée 2), Italian (entrée 3) eta Turkian (entrée 4). Beraz, ez du narratiba amankomuna.

Arrakasta handia izan zuen eta 1775era arte aldian-aldian aurkeztu zen. Opera hau oso gutxitan antzezten da gaur egun; Operabaseren estatistiketan lau emanaldirekin agertzen da 2005-2010 aldian, André Campraren lehena izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Anthony, James R (1992), "Europe galante", *The New Grove Dictionary of Opera*, Stanley Sadie editorea (Londres) ISBN 0-333-73432-7.
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3203354
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 186542525
* BNF: 147816772 (data)
* GND: 300179669
* LCCN: no2002085849

 |

* Wd Datuak: Q3203354
Irati Jimenez Uriarte

1977ko maiatzaren 15a (46 urte), Mundaca

Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen eta kazetaria da. Malcom X: Duintasunaren kolorea haurrentzako biografia argitaratu zuen; Agustín Zubikarai saria irabazi zuen Bat, bi, Manchester eleberri laburragatik; Donostia Hiria saria jaso zuen Laranja azalaren negarra kontakizunarekin, eta Igartza beka Nora ez dakizun hori eleberriarekin

Haria
-----

"Bat Bi"ren bilbeak bi pertsonaia nagusien istorioa kontatzen du. Haien patuak Manchester hiri zirraragarrian nahasten dira. Alde batetik, Ane dago, bizitza normala baina iraganeko sekretuak gordetzen dituen neska gazte ausart eta misteriotsua. Bestalde, Markel dago, iragan konplexua duen gizon bat, bizitzan helburu berri baten bila dabilena.

Patuak ustekabean elkartzen ditu, eta, bideak gurutzatu ahala, gertaera misteriotsu eta zirraragarrietan sartzen dira.' Elkarrekin, inoiz imajinatu ez zituzten formekin lotzen dituzten iraganeko sekretuak aurkituko dituzte.' Ustekabeko birak, maitasun-harremana eta tentsio-uneak ditu ardatz istorioak. Bitartean, barruko deabruei aurre egin eta inguruko enigmen atzean egia aurkitu nahian dabiltza pertsonaiak.

Historian zehar, irakurleak bidaia zirraragarri eta suspensez betetako batean eraman dituzte, Manchester hiriko txokorik ilunenak eta protagonisten bihotzak arakatuz.

NAHUEL CHURRUCA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492833

 |

* Wd Datuak: Q20492833
**2017ko Portugalgo suteak** Portugalgo erdialdean 2017ko ekainaren 17 eta 18 artean piztu ziren hainbat sute izan ziren, 64 hildako eta 204 zauritu eragin zituztenak. Hildako gehienak Pedrógão Granden (Leiria) suertatu ziren, herria uzten ari ziren hainbat ebakuatu euren ibilgailuetan erre zirenean.

Portugalgo gobernuak 1.700 suhiltzaile bidali zituen herrialde osotik egoera kontrolatzera eta António Costa Lehen Ministroak hiru dolu egin nazional deitu zituen. Herrialdeak historian pairatutako hondamendirik handienetakotzat jo dute adituek. 64 deaths and 204 injured people

Beroaldi handiak (40 °C inguruko tenperaturekin) eta lurraren lehorteak eragile nagusiak izan ziren hondamendia eragiteko.

Abuztuko jarraipena
-------------------

Abuztuaren erdialdean suteek berriro jo zuten herrialdea, beroaldiek sustatuta. Abuztuaren 12an 268 suteak erregistratu ziren, 2017ko markarik okerrena, eta 6.500 suhiltzaile lanean ipini behar izan zituzten. Sintra, Loures, Vila Franca de Xira eta Castelo Branco izan ziren zonalderik kaltetuenak.

Guztira, 140.000 hektarea baino gehiago erre dira 2017ko udan Portugalen, aurreko 10 urteetan jasotako datuen batez bestekoa baino 3 aldiz gehiago, Europar Batasuneko informazioaren arabera.

Ikus, gainera
-------------

* Klima aldaketa
* 2017ko Galiziako suteak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Gutxienez 62 lagun hil eta 59 zauritu dira Portugalen, sute batean" (Berria, 2017/06/18).
2. ↑   CNN, Julia Jones, Nicole Chavez and Chandrika Narayan. *Portugal wildfire: 62 killed, victims burned in cars as they fled.*  (Noiz kontsultatua: 2017-06-22).
3. ↑  "Portugal asks for help from Europe to fight fires" (Reuters).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30327722
* Commonscat Multimedia: 2017 wildfires in Portugal / Q30327722

---

 |

* Wd Datuak: Q30327722
* Commonscat Multimedia: 2017 wildfires in Portugal / Q30327722
**Maren Birgit Gaulke** (1955eko apirilaren 4a) alemaniar herpetologoa da, batez ere muskerrak, sugeak eta dortokak aztertzen dituena.

Bizitza
-------

1988an doktoretza lortu zuen Kielgo Unibertsitatean. 1980ko hamarkadaren erdialdean Asiako hego-ekialdean eta Filipinetan hasi zen landa-lana, non animalia tropikalen ekologia, etologia eta menpekotasun trofikoei buruzko ikuspegi berriak garatu zituen. Hainbat narrasti espezie berriren lehen deskribapenak egin zituen, besteak beste *Dendrelaphis flavescens* (1994), *Cyclemys pulchristriata* (1997), *Lycodon Fausti* (2002), *Gekko Ernstkelleri* (2006), *Luperosaurus corfieldi* (2007).

Gaulkeren interes nagusia baranoak dira, Komodoko dragoien senide hurbilak. *Varanus mabitang* (2001), *Varanus palawanensis* (2010), *Varanus rasmusseni* (2010) eta *Varanus samarensis* (2017) espezieak deskribatu zuituen. 2017an, Negros, Masbate eta Panay uharteetako *Sanguirana acai* igel espeziea deskribatu zuen taldeko parte izan zen.

Municheko Unibertsitateko Geobio Zentroko «aparteko langilea» da.

Lanak
-----

* *Nature Travel Guide Philippines* (2002)
* *Nature Travel Guide Australia* (Alexander Volker Altenbachekin batera, 2007)
* *Water Dragons and Sailors* (Heiko Werningekin batera, 2008)
* *The Herpetofauna of Panay Island, Philippines* (2011)

Omenaldiak
----------

2008an, Gernot Vogelek eta Johan van Rooijenek suge espezie bati *Dendrelaphe marenae* jarri zioten izena Maren Gaulkeren omenez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Three new monitor lizards from the Philippines identified» *ScienceDaily* 2010-05-19 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
2. 1 2   **(Ingelesez)** Israel, Brett. «Huge, Colorful Monitor Lizard Species Hid in Plain Sight» *LiveScience* 2010-05-20 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Koch, A.; Gaulke, M.; Böhme, W.  (2010). «Contributions to a review of the Dendrelaphis pictus (Gmelin, 1789) complex – 2. the eastern forms» *Zootaxa* 2446: 1-54..
4. ↑   **(Ingelesez)** «Dr. Maren Gaulke» *Ludwig-Maximilians-Universität München* (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
***Amanita muscaria var. formosa*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Arriskutsua, Sindrome muskarinikoa.

Sinonimoak: *Amanita formosa, Amanita muscaria var. guessowii (Iparramerika)*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 8 eta 20 cm bitarteko diametrokoa, globo itxurako-ganbiletik laura, ertza ildaskatua. Kapelaren azala gorrixka, euriarekin edo zahartzean gorri-laranja kolorera edo hori-laranjara zurbiltzen da. Garatxo horiak (hori-limoi koloreko errezel orokorraren aztarnak).

**Orriak:** Zurixkak, libreak, estu.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Erdian eta zuria, erraboilaren gaineko oinarria maluta horiekin, bolba zuri-hori kolorekoa, pikortsua, hainbat banda erdaindu eta osatugabeetara murriztua. Eraztun apikala, zuri-horixka, eta bertatik zintzilik dauden maluta horiekin. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Amanita* terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Taxoi nominalak (*muscaria*), kapelaren azala gorri-laranja kolorekoa du, garatxo zuriak (apur bat horixkak bakarrik). *Adivina* aldaerak kapelaren azala horia. *Amanita caesarea* bikainak, urre koloreko kapela, orriak eta hanka horiak. *Amanita crocea*-k ez du eraztunik. Russulak, oin pikortsua ez dute,eta ez eraztunik ez bolbarik.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean eta neguaren hasieran. Arteen artelatzen, koniferoen … azpian, lur azidoetan (basikoetan ez).

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 161 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)**  GN Granada natural.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
**Arribiribilleta** edota **Arribirilletako** menhir edo zutarria Bergara, Elgoibar eta Soraluze herriek bat egiten duten lekuan dago, Irukurutzeta menditik hurbil

3,5 tonako pisua du. Brontze arokoa da, suharri zatiak aurkitu baitzituzten indusketetan. Luzeran eta zabaleran, 1,60 eta 1,70 metro neurtzen ditu hurrenez hurren. Lodieran, berriz, 0,40 metrokoa da.

Arribiribilleta 2008an: lurrean etzanda zegoen garaian uste zen dolmen-trikuharri baten gaineko harria zela.
2014ko irailaren 3an, duela 4.000 urte jarri zutenek bezala kokatu zuten menhirra, hau da, zutik. Hasiera batean dolmena izango zelakoan zeuden Aranzadi Zientzia Elkartekoak, eta uste horrekin ekin zioten indusketei 2012an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Araitz Muguruza, «Orain dela 4.000 urte bezala, zutik», *Berria*, 2014-09-03

Kanpo estekak
-------------

* Arribiribilleta zutarria. Euskal-herria.org
* Dolmenen Ibilbidean dagoen Arribiribilletako menhirra, berriro zutik. Dababarrena-com
* "10.- Arribiribilleta". *Dolmenen ibilbidea*. Hemen ikusgai:  [ikusia: 2020-06-29]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492546

 |

* Wd Datuak: Q20492546
***Amanita muscaria var. aureola*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Sindrome panterinikoa, oso toxikoa.

Sinonimoa: *Agaricus pseudoaurantiacus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** Zertxobait txikiagoa (gutxitan gainditzen du 10 cm), globo itxurakotik, ganbilera eta laura. Kapelaren azala laranja kolorekoa (erdiko gorrixka izan ezik), errezelaren garatxo edo arrastorik gabe, leuna, ertza pixka bat ildaskatua, baina bolbaren hondarrik gabe.

**Orriak:** Guztiz zuriak, libreak estu samar, eta zabalak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria (tonu horixka pixka bat izan dezake, baina inoiz ez da horira iristen), zilindrikoa, taxoi nominala baino meheagoa eta luzeagoa. Eraztun zuria goian, zintzilikarioa, mintzezkoa. Taxoi nominala baino agerikoagoa, mintzezkoagoa eta ez hain irintsua.

**Haragia:** Irmoa, ez hain lodia, errefau usain pixka batekin eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. Aureola epitetoa berriz latinetik dator, urre kolorekoa esan nahi duen "aureolus" hitzetik. Bere kolore laranjagatik, urre koloreagatik, distiratsuagatik.

Toxikotasuna
------------

Toxikoa.

### Nahasketa arriskua

Taxoi nominalak (*Amanita muscaria*) tamaina handiagoa du, kapela gorria (ez laranja kolorekoa), errezel hondarrak edo garatxoak izaten ditu, hanka lodiagoa eta laburragoa, bolba irintsuagoa, ez hain mintzezkoa eta agerikoagoa; ugariagoa da, Arriskutsua, *Amanita caesarea* bikainak ere laranja koloreko kapela duelako, baina honek orriak eta hanka horiak ditu (ez zuriak) eta bolba zabalagoa eta inguratzaileagoa.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. *Amanita muscaria* baino urriagoa. Hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 161 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 107 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Calvo Pérez Javi.  (2006). *El mundo de las setas.*  Asociacion Micológica Fungipedia.
Armarriko egungo itxura
**Arrotxapeako armarria** Iruñeko Arrotxapea auzoko armarria da.

Banaketa
--------

Armarriak Okzitaniako Erdi Aroko forma du, hau da, puntaz amaitua dago eta goialdean hiru puntako koroa baten forma du, auzoaren jatorri okzitaniarra erakusten duena. Bi kuartel nagusi ditu, espazioaren zatirik handiena hartzen dutenak. Ezkerrekoenak Arrano Beltz bat du hondo hori ilun baten gainean. Nafarroako errege Antso VII.a Azkarraren eta bere arbasoen zigilu ofiziala da, eta, hedaduraz, Nafarroako erresumarena. Eskuineko kuartelak, ordea, irudikapen abstraktuagoak ditu. Goikaldea, auzoaren inguruan dagoen Arga ibaiaren inguruan dauden olatuek hartzen dute. Behealdeak, aldiz, muino edo zelai batzuk irudikatzen ditu, tokiko nekazaritza iragana sinbolizatuz.

Armarriaren buruak, bi kuartelen gainean dagoenak, "Arrotxapea" inskripzioa darama, auzoari erreferentzia eginez. Armarriaren kanpainari dagokionez, behealdeak erronbo obalatu forma du. Hor, hondo urdin baten gainean lauburu beltz bat agertzen da, bertako biztanleen euskalduntasunari erreferentzia eginez.

Erreferentziak
--------------

* Arrotxapeako historia Errotxapeako Jai Batzordearen webgunean
* Arrotxapeako historia Auñamendi Eusko Entziklopedian

Ikus, gainera
-------------

* Arrotxapea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105067261

 |

* Wd Datuak: Q105067261
***Amanita gilbertii*** *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da.Susmagarria. Jangarritasuna aztertzen.

Sinonimoak: *Amidella gilberti*, *Amanita gilbertii var. subverna*.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ganbilera eta laura, ertza leuna, inkurbatua, zintzilik errezelaren aztarna zuriak. Kapelaren azala leuna, distiratsu samarra, irintsua, zuria gaztetan, zahartzean zuri zikin kolorekoa eta okre-hori kolorekoa bihurtzen da.

**Orriak:** Adnatuak, estu, sabeldunak, lamelulekin, krema-zuri kolorekoak (zahartzean arrosa kolorekoak bihurtzen dira)

**Hanka:** Luzea, 8 eta 20 cm bitarteko garaierakoa, zuzena edo okertua, sendoa, zilindrikoa, zuria, pruinadun-ildaskatua eraztunetik gora eta ezkatatsua azpitik. Mintzezko goiko eraztuna. Bolba 2-6 zabal, zaku formakoa, oboide-puntaduna, oso hauskorra, zuria (baina lurrez zikindua), lurperatuta.

**Haragia:** Zuria eta kolorez aldatzen ez dena. Lurraren usain eta zaporearekin.

**Etimologia:** Amanita terminoa grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta, grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Gilbertii* epitetoa pertsona izenetik dator. Gilbert mikologo frantsesaren omenez.

Jangarritasuna
--------------

Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua

Ez da nahastu behar *Amanita verna* hilgarriarekin (batez ere *Amanita gilbertii f. subverna* aldaerarekin).

Sasoia eta lekua
----------------

Udaberrian (*Amanita ponderosa* delakoaren inguruan). Udazkenean ere agertu daiteke. Urria.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko perretxiko eta onddoak*, 2013, 2014, 2016, 2017, Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza  •   *Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak*, A.D.E.V.E. 2012  •   Euskalnatura  •   *Euskal Herriko Onddoak. 5 tomos*, Luis García Bona, Kriselv, 1987  •   *Catálogo micológico del País Vasco*, Aeranzadi, 1973  •   *Mendizalearen Hiztegia [mikologia]*, Ostadar Mendi Taldea.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Lotina, Roberto.  (1985). *Mil setas ibericas.*  Diputacion foral de vizcaya, 173 or. ISBN 84-505-1806-7..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Morales Pulido Juan, Carmona Perate José Julián.  (1981). Sociedad Micologica Extremeña, Medalla de Extremadura 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 25 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
***La segunda casaca*** (1875) Benito Pérez Galdós kanariar idazlearen *Episodios Nacionales* lan ezaguneko bigarren saileko hirugarren eleberria da. Hirurteko Liberalera eraman zuten gertakariak kontatzen ditu.

Istorioa
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Don Miguel de Barahona, absolutista konbentzitua, Madrilen bizi da Genara izeneko bere bilobarekin eta honen senarrarekin, Carlos Navarro gerrillaria. Navarro Treviñora kontu batzuk konpontzera doanean Barahona eta Genara Juan Bragasen etxera joaten dira.

Salvador Monsalud Espainiara itzuli da eta Bragas bere lagun zaharrari aurkezten zaio, bere bitartekaritza eskatzen du bere ama zaharra askatzeko, Logroñon preso eta Inkisizioak torturatua dagoena Barahona eta Navarroren azpijokoen ondorioz.

Bragas, Kontseiluan postu bat lortzea espero zuena, baztertua da. Antonio Ugartek liberalekin elkartzea gomendatzen dio unea iristen denean eurekin negozioak egiteko. Bitartean, Genarak gau eta egun lan egiten du Monsalud dagoen tokia topatzeko.

Salvador Monsalud da Juan Bragas de Pipaón konspiratzaile liberalen batzar batean aurkezten duena; *kobatxuelistak*, kasakaz aldatuz, hitzaldi liberal arrakastatsu bat ematen du.

1820ko urtarrilean Rafael del Riegoren matxinadaren berria iristen da, espero zen arrakastarik lortu ez zuen arren, gar iraultzailea hedatu egiten da eta Fernando VII.ak Konstituzioa zin egiten amaitzen du eta "Goazen zintzo, neugandik hasita, konstituzioaren bidetik" esaldi ospetsua duen manifestua argitaratzen da. Pipaónek bere pribilegio egoera berreskuratzen du administrazioan, orain, zorigaitzean erortzen direnak mendekoak direlarik.

Barahona, matxinadetan zauritua, Monsaludek hartu eta bere etxera eramaten du, Navarrok preso hartzen du, baina Genarak askatzen du gerrillariaren jelosia piztuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9019562
* Commonscat Multimedia: Episodios Nacionales: La segunda casaca / Q9019562

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX5976384
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 18351

 |

* Wd Datuak: Q9019562
* Commonscat Multimedia: Episodios Nacionales: La segunda casaca / Q9019562
**Melitha Patricia Sidabutar** (Balige, 2001eko urtarrilaren 8a – Bekasi, 2024ko apirilaren 8a) indonesiar abeslaria izan zen.

Bizitza
-------

Elitha Purnama Martaida Siahaan eta Mounstar Sidabutarren alaba, 2001eko urtarrilaren 8an jaio zen Indonesiako Balige herrian. Melisha Sidabutar ahizpa bikia eta Ronald Sidabutar neba zituen.

2014an abeslari gisa hasi zuen ibilbidea eta urte berean ospea lortu zuen *Indonesian Idol* telebista saioko 8. denboraldian parte hartu ondoren. *Idol Junior* saioan ere parte hartu zuen.

2020an, *Idol Junior* eta *Indonesian Idol* saioetan parte hartu zuen ahizparekin batera. Melithak urrezko txartela irabazi zuen, eta bere bikia kanporatu zuten. Urte hartako abenduaren 8an, Melisha hil zen bihotz-gutxiegitasunagatik. Sidabutar hirugarren entzunaldian kanporatu zuten, eta abeslari espiritual gisa jarraitu zuen ibilbide profesionala. Impact Music Indonesia diskoetxearekin kontratua sinatu eta *Penolong Yang Setia* singlea grabatu zuen. YouTuben ere abestu zuen eta *Selalu Ada Untukku* eta *Tuhan Tahu* singleak kaleratu zituen, kritikarien onespena lortu zutenak. Guztira 20 abesti baino gehiago kaleratu zituen.

2023an, Anugerah saria irabasti zuen kristau abesti espiritual onenaren kategorian *Mengucap Syukur* singleagatik.

2024ko martxoan Melitha Sidabutar eta Veren abeslariek *Kisah Indah* singlea grabatu zuten.

2024ko apirilaren 8an hil zen bihotz-gutxiegitasunagatik Bekasi hiriko Eka ospitalean, 23 urte zituela. Apirilaren 11n lurperatu zuten San Diego Hills hilerrian, ahizparen ondoan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   **(Ingelesez)** «Melitha Sidabutar, Penyanyi Lagu Rohani Pemenang Piala AMI 2023» *CNN* 2024-04-08 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
2. ↑   **(Indonesieraz)** Lova, Cynthia; Kistyarini. «Ibadah Pelepasan Jenazah Melitha Sidabutar Berlangsung Haru» *Kompas.com* 2024-04-11 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
3. 1 2 3 4 5 6 7 8   **(Indonesieraz)** Putri, Natasa Kumalasah. «Meninggal Dunia, Berikut Profilnya» *Liputan6* 2024-04-09 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
4. 1 2   **(Indonesieraz)** Puspapertiwi, Erwina Rachmi; Nugroho, Rizal Setyo. «Sosok Melitha dan Melisha Sidabutar, Penyanyi Kembar yang Tanggal Lahir-Meninggal Sama» *Kompas.com* 2024-04-09 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
5. ↑   **(Indonesieraz)** «Penyanyi Melitha Sidabutar Meninggal Dunia» *CNN Indonesia* 2024-04-08 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
6. ↑   **(Indonesieraz)** Jauhar, M. Altaf. «Melitha Sidabutar Meninggal Dunia, Produser Sebut Mendiang Terlihat Lesu Belakangan Ini» *Liputan6* 2024-04-09 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
7. ↑   **(Indonesieraz)** «Melitha Sidabutar Dimakamkan Bersama Melisha Kembarannya» *CNN Indonesia* 2024-04-11 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
8. ↑   **(Indonesieraz)** Lova, Cynthia; Kistyarini. «Isak Tangis Iringi Pemakaman Melisha dan Melitha Sidabutar» *Kompas.com* 2024-04-11 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
**Salomé Saqué** (Lagny-sur-Marne, 1995eko maiatzaren 10a) frantziar kazetari eta idazlea da, batez ere klima aldaketaren, gazteriaren eta genero-desparekotasunaren gaiak jorratzen dituena.

Bizitza
-------

Hiru seme-alabetatik zaharrena, Sena eta Marne departamenduan jaio zen. Salomé jaio eta gero, gurasoek Île-de-France uztea erabaki zuten, beraz, Ardèchen hazi zen. Aubenasko barnetegi batean ikasi zuen.

Baxoa gainditu ondoren, historia eta geografia ikasi zituen Lyongo Édouard Herriot lizeoan. Gero Lumière University Lyon 2n sartu zen zientzia politikoak eta ingelesa ikasteko. Podemos alderdia interesatu zitzaion, eta Madrilgo Unibertsitate Konplutenseko Erasmus programan parte hartu zuen.

Aldi berean, antzerkigintzako ikastaroak egin zituen Lyongo Eskualdeko Kontserbatorioan eta hainbat rol antzeztu zituen.

*Le Monde diplomatique* egunkarian eta France 24 telebista katean egin zituen praktikak. Geroztik *Blast* webgunean, LCP, Arte eta France 5 telebista kateetan eta France Info irrati katean egin du lan.

2023an *Sois jeune et tais-toi* liburua argitaratu zuen. Kritikaren onespena jaso zuen eta kaleratu zenean best-seller bat izan zen.

Lanak
-----

* *Sois jeune et tais-toi: Réponse à ceux qui critiquent la jeunesse* (2023)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Frantsesez)** Gavard, Emmanuel. «Salomé Saqué : l'antigone» *Stratégies* 2022-02-14 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
2. 1 2   **(Frantsesez)** Klinnik, Alexandra. «Salomé Saqué, 26 ans, une journaliste avec du peps dedans» *Télérama* 2022-01-05 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
3. 1 2 3 4 5   **(Frantsesez)** Gourdon, Jessica; Miller, Marine. «Salomé Saqué, une météorite à la télévision» *Le Monde* 2022-01-30 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
4. ↑   **(Frantsesez)** Gonzalez, Anthony. «Salomé Saqué, une voix ardéchoise sur les plateaux télé parisiens» *Le Dauphiné libéré* 2022-03-28 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
5. ↑   **(Frantsesez)** Tredez, Florence. «Audiovisuel : quatre femmes d'avenir» *Elle* 2021-12-01 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).
6. ↑   **(Frantsesez)** La Rochefoucauld, Louis-Henri de. «Ventes de livres : Zemmour, Salomé Saqué et... Mitterrand dans notre palmarès» *L'Express* 2023-03-28 (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Kanpo estekak
-------------
**Coop57 SCCL** edo Coop57, finantza-zerbitzuen kooperatiba bat da, bazkide diren erakunde eta kooperatibei mailegu-eragiketak egiteko erabiltzen dena. Eragiketa horiek banku etiko edo ekonomia sozial izenekoan sartzen dira.

Kooperatiba Bartzelonan sortu zen 1995ean, eta gaur egun hainbat lekutan dago: Aragoi (2005etik), Madril (2006tik), Galizia (2007tik), Andaluzia (2008tik), Asturias eta Euskal Herria (2015etik). 2020. urteko abenduaren 31an, Bartzelonako Premià kaleko 15ean zuen egoitza, 1001 zerbitzu bazkide zituen, eta 4686 bazkide laguntzaile. Urtero Batzar Orokorra egiten da eta bertan elkartekideentzat interesgarriak diren gaiak erabakitzen dira.

Coop57ren finantza-funtsak bere bazkideetatik datoz, eta beren izaeragatik honela sailka daitezke:

* Pertsona juridikoak: gizarte ekonomiako entitate, fundazio, elkarte, eta kooperatibak.
* Pertsona fisikoak.

Bildutako dirua pertsona juridikoei mailegu mota desberdinak egiteko erabiltzen da. Kreditu-kooperatibek ez bezala, pertsona fisikoek ezin dituzte maileguak jaso, eta beren aurrezkiak bakarrik utz ditzakete.

Antolaketa molde banatua
------------------------

Coop57k antolaketa modu banatua du, eta horren arabera lurralde ezberdinetan antolatzen da, lurralde sekzio deiturikoetan. Zazpi lurralde sekzio ditu kooperatibak eta horietako bat Euskal herrikoa da, Koop57 Euskal Herria izenekoa.

Koop57ren muntaia
Lurralde antolaketaz gain, Coop57 Fundazioa sortu zuten 2014ean, jendartean eta ekonomia sozial eraldatzailearen sareetan sortutako behar berriei erantzuteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *La* *banca ètica, una altra manera de fer banca.*  VilaWeb 9 de juliol 2009.[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   Soler, Albert. *"El negoci dels bancs és prestar diners a qui més en té, és la lògica de la desigualtat".*  DiarideGirona.cat.
3. ↑   **(Katalanez)**  *La Fundació Coop57 – Fundació COOP57.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-25).

Ikus, gainera
-------------

* Ekonomia Sozial Eraldatzaile

Kanpo estekak
-------------

* Coop57 - webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8462531

 |

* Wd Datuak: Q8462531
***Argiaren alaba***, Yolanda Arrieta Malaxetxebarria idatzitako liburua da, Eleberriaren alorrean sailkatua. 2014. urtean Markina-Xemeingo udalaren laguntzaz autoeditatu zen eta 2015. urtean argitaratu zen Denonartean argitaletxearen bidez argitaratu zen.

Argumentua
----------

Mirarik hamazazpi urte ditu, aita amerikarra eta ama euskalduna. Estatu Batuetan bizi arren, ama eta izeko Amaia jatorri euskalduna mantentzen saiatu dira, betidanik, eta horregatik moldatzen da primeran euskaraz. Gaitasun handiko nerabea izanik, ez du inoiz arazorik izan letrekin eta zenbakiekin, baina berak dioen bezala, "adimena estatistiken gainetik doanean, emozioak auskalo, eta bizipenak, estatistikoki altutzat hartzen den adimena baino koska bi beherago, hegaldatzeak eskatzen duen abiada hartzeko lurrik gabe sentitzen da bat". Horregatik, etxean beretzat antolaturiko planei aurrea hartuz, izeko Amaiarekin igaroko du 2013ko uda, aitita-amamen lurraldean. Era bitxi batean, ordea: denboran salto eginez, bi mende eta laurden aurretik, bertan hazitako neska idazle baten bizimoduan murgildu ahala, datuak fikzio bihurtzen.

Gaia
----

Lan honen xedea, Bizenta Mogel Elgezabal andre idazlearen bizitzara eta bizimodura hurbiltzea izan da, datu errealetan oinarritutako fikzio baten bidez, fikzio-prozesua bera delarik ardatz eta eragile.

Pertsonai nagusiak
------------------

Mirari, protagonista nagusia: hamazazpi urteko neska.

Amaia, Mirariren izeba.

Sariak
------

2015 - Euskadi saria - Euskarazko haur eta gazte literatura

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Arrieta Malaxetxebarria, Yolanda - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-15).
2. ↑     *Mogel, Bizenta - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-11-17).

Kanpo estekak
-------------

* Yolanda Arrietaren web orri ofiziala
* Yolanda Arrietari elkarrizketa Berrian
* Argiaren alaba on Vimeo
* Argiaren alaba Koldo Mitxelena Liburutegiko katalogoan
* bizkaie! Bizenta Mogel (1782-1854). Andre argi baten ikurrak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61362359

 |

* Wd Datuak: Q61362359
Fonetikan, **dardarraniztuna** soinu segmental kontsonantikoa da, organo artikulatzailearen eta artikulazio-toki edo -puntu baten arteko bibrazio anizkoitzen bidez (2 edo 3, normalean) sortua. Euskarak dardarraniztun hobikaria -[r]- erabiltzen du *txaku**rr**a* hitzean, eta paristar frantsesak, berriz, ia beti bokalen artean dardarraniztun ubularrak -[ʀ]- anitz erabiltzen ditu.

Dardarraniztunak "dardarkari" sinpleetatik oso ezberdinak dira, berez dardarkariak ez direnak. Lehenengoetan, bibrazio errepikatua dago; bigarrenetan, berriz, artikulagailuaren kolpekatze bakarra artikulazio-puntuan. "Dardarkari" sinpleetan artikuladoreak behin jotzen du artikulazio-puntua, eta benetako dardarraniztun batean, berriz, organo artikulatzailea posizioan mantentzen da, eta, neurri batean, aire-korrontearen Venturi efektuak eragiten du behin eta berriz bibrazioa. Normalean, dardarraniztun bat 2 edo 3 kolpekada edo aldi izaten dira, baina 5 ere izan ditzake dardarraniztun oso luzeentzat, eta batzuetan gehiago geminatuen kasuan, edo ahoskera enfatikoan. Hauek dira Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan zeinu bereizgarria duten dardarraniztunak:

* [r] - dardarraniztun hobikaria
* [ʙ] - dardarraniztun ezpainbikaria
* [ʀ] - dardarraniztun ubularra

Dardarraniztun ezpainbikaria - [ʙ]- nahiko arraroa edo ezohikoa da munduko hizkuntzetan; dardarraniztun hobikaria- [r͇]-, berriz, askoz ere ohikoagoa da. Azken horren antzeko beste bi soinu mota ere badaude, zeinu propiorik ez dutenak, hala nola dardarraniztun horzkaria- [r̪]- (r) eta hobiatzekoa -[r̠]-. Afrikanista batzuen arabera, toda hizkuntzak benetako dardarraniztun erretroflexu bat du, [ɽ] transkribatua (hau da, dardarraniztun erretroflexu soilaren zeinu berarekin), nahiz eta NAFek soinu hori transkribatzeko modu ez hain anbiguoan- [ɽ͡r]- transkribatzeko gai izan, segmentu horren hasiera baino ez baita erretroflexua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2002]

Kanpo estekak
-------------
**Antonio Janigro** (Milan, Italia, 1918ko urtarrilaren 21a - *Ib.*, 1989ko maiatzaren 1a) biolontxelo-jotzaile eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Bizitza
-------

Diran Alexanianekin biolontxeloa ikasi ondoren, Parisen, bakarkako kontzertuak ematen hasi zen. 1939an, Jugoslavian harrapatu zuen gerrak, eta Zagreben gelditu zen. Bertako kontserbatorioko irakasle izan zen, 1954 arte. 1948an, orkestra-zuzendaritzan hasi zen, eta geroago, Zagrebeko Bakarlariak taldea sortu zuen. 1954tik 1967ra bitartean berak zuzendu zuen hamabi hariz eta klabezin batez osatutako taldea. Munduko hari-orkestrarik onenetakoa izan zen, eta barrokoko errepertorioa berpiztu zuen.

Aldi berean, Zagrebeko Irratiko Orkestra Sinfonikoa sortu eta zuzendu zuen (1954-1964). 1965tik 1967ra bitartean Milango l'Angelicum orkestraren zuzendari izan zen, 1968tik 1971ra, Sarreko Irratiaren Ganbera Orkestrarena, eta 1971tik 1974ra bitartean Salzburgoko Mozarteumeko Camerata Academicarena. Horrekin batera, bere biolontxelo-jotzailearen karrera ere aurrera eraman zuen, Dinu Lipatti, Carlo Zecchi eta Jörg Demus lagun zituela.

1950eko hamarkadan hirukoa osatu zuen Paul Badura-Skoda piano-jotzailearekin eta Jean Fournier biolin-jotzailearekin. Irakaskuntzak ere garrantzi handia izan zuen bere zereginetan: 1965tik 1974ra bitartean Düsseldorfko Robert-Schumann Kontserbatorioan, 1971tik aurrera Salzburgoko Mozarteumen, eta 1975etik aurrera Stuttgarteko Musika Eskola Nagusian. Ganbera-musika eta errepertorio barrokoa izan zituen Janigrok gogokoen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q602560
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59269844
* ISNI: 0000000081386363
* BNE: XX979516
* BNF: 138955728 (data)
* GND: 118711725
* LCCN: nr90020537
* NKC: xx0172758
* CiNii: DA12087447
* SNAC: w6943540
* SUDOC: 079964117
* ICCU: CUBV012851
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03219/eu\_j\_0273/j0273

 |

* Wd Datuak: Q602560