recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Bitorianoko 17 zenbakia duen baserria** |
| **Kokalekua** |
| **Lurraldea** |  Araba |
| **Eskualdea** | Zuia-Gorbeialdea |
| **Udalerria** | Zuia |
| **Auzoa** | Bitoriano, Beheko Auzoa |
| Bitorianoko 17 zenbakia duen baserria is located in ArabaBitorianoko 17 zenbakia duen baserriaBitorianoko 17 zenbakia duen baserriaBitorianoko 17 zenbakia duen baserria (Araba) |
| **Ezaugarriak** |
| **Garaia** | XVII. mendea |
| **Oinplanoa** | angeluzuzen |
| **Katalogatua** |
| **Eusko Jaurlaritza** | 1996ko abenduaren 26a |

**Bitorianoko 17 zenbakia duen baserria** Zuiako Bitoriano herriko Beheko Auzoan dagoen baserria da.

1996ko abenduaren 26an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Ezaugarriak
-----------

Etxe bakarra da, herriaren mendebaldean dagoena, Gillernara doan bidearen bazterrean.

XVII. mendeko azken berrogeita hamar urteen barruan eraikitakoa da. Jatorrizko ezaugarri tipologikoei eusten die bai fatxada behinenean eta bai egurrezko egitura-sisteman ere.

Oinplano angeluzuzena du baserriak eta bi solairu. Idortegitxo bat du estalkipean. Bi isurialdeko estalkia du eta fatxada behinenarekiko perpendikularra da gailurra. Hegaldura handia duen teilatu hegalak jabaloi sendoak ditu oinarritzat.

Fatxadarik behinenak hegoaldera ematen du. Beheko solairuan harri-horma dago, inguruan harlanduak dituela. Sartzeko bi bao ditu baserriak:

* erdialdekoak, etxebizitzara sartzekoak, beheratutako arkua du;
* eskuinaldean kortetarako atea dago; ateburua du mentsulen gainean.

Ezkerraldean leihoa du, leihoburua duena; harlandua du inguruan.

Atzemandako lehenengo solairuak egurrezko eta adreiluzko fabrika du. Lau bao daude, baoburu eta guzti; lastotegirako atea da horietariko bat. Erdialdeko bi baoen gainean harrian landutako sareta bi daude, lore irudiak dituztenak.

Ezkerraldean etxola irekia du baserriak, biak daudela estalki berberaren pean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5404473

 |

* Wd Datuak: Q5404473
**Bitor Lekunberri Arana**, ***Otxabiña*** ezizenaz ezaguna (Eibar, 1913ko martxoaren 25a - *ibidem*, 2005eko irailaren 28a) miliziano komunista Gerra Zibilean, gerrillari, militante antifrankista, PCEko militantea eta CCOO sindikatuko partaidea izan zen.

1936ko altxamendua izan zenean, bera soldadutzatik itzuli berri zegoen eta konpainia bat gertatzeko agindua eman zioten. Gerra hasi eta Tolosa-Irun-Donostia inguruan egon ziren pare bat astean. Han egin zuten teniente. Frontea Deba Arrora mugitu zenean, beraiek ere Eibarrera joan ziren. Orduan antolatu zen Amuategi Batailoia. Bitor Santanderren hartu zuten preso, baina ihes egin eta Legioan sartu zen, frentera heldu eta alde egiteko asmoarekin.

Gerra amaitu zenean, Frantzian erbesteratu zen, non Erresistentzian hartu zuen parte. 1944an, 11 laguneko talde baten partaide gisa pasatu zen Otxabiña berriz Hegoaldera. Hala ere, nonbait delazio bat izan zen, eta talde guztia erori zen. Otxabiñaren gaineko agintaria, Barroso Segovia teniente koronel komunista, fusilatu egin zuten. Otxabiñak 20 urte baino gehiago egin zituen espetxean.

PCEko militante historikoa, Euskadiko Partidu Komunista eta Euskadiko Langile Komisioak elkarteen sorreran parte hartu zuen. Ezker Batua-Berdeak alderdiko kidea ere izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  egoibarra.com Víctor Lecumberri Arana "Otxabiña"
2. ↑   «Víctor Lecumberri Arana, histórico militante comunista» *El País* 2005/10/02.
3. ↑  eibar.org Otxabiña, Eibarko komunista baten abenturak gerran eta gerra-ostean
4. ↑   «Recursos rechazados por el Supremo» *ABC* 1968/11/03.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7944662

 |

* Wd Datuak: Q7944662
**Leon Czolgosz** (Alpena, 1873ko maiatzaren 5a – Auburn, 1901eko urriaren 29a) ekintzaile anarkista, 1901eko irailaren 6an Ameriketako Estatu Batuetako presidentea zen William McKinley bi tiroz hil egin zuen. Czolgosz Poloniatik emigratutako familia baten kidea zen.

Historia
--------

Leon Czolgoszen argazkiak.
Gazte garaietan greba batzuk ezagutu zituen eta, ondorioz, anarkismoak erakarrita sentitu zen. Ideologia horren eta sozialismoaren liburu asko irakurri zuen, bereziki Emma Goldman eta Alexander Berkmanenak. 1901eko irailaren 6an Erakusketa Panamerikarra ospatzen zen bitartean, presidentearengana hurbiltzea lortu zuen eta hark, zale bat zela ustez, eskua eskaini zion. Czolgoszek pistola atera eta tiro egin zion. Larriki zaurituta, McKinley zortzi egun geroago, irailaren 14an, hil egin zen.

Czolgosz epaituta izan zen. Epaiketak zortzi ordu iraun zuen eta, ondoren, epaimahaiak heriotza zigorra ezarri zion. Auburnen ezarri zioten zigorra, aulki elektrikoan. Haren azken hitzak hauek izan ziren: *Presidentea hil egin nuen jende onaren etsaia zelako, langile onen etsaia. Nire krimenaz ez naiz damutzen.* Eta gero: *Nire aita ez ikusteaz sentitzen dut.*

Emma Goldman idazlea eta ekintzaileak, nahiz eta krimenarekin ados ez egon, defenditu zuen. Czolgoszen ideologia anarkista zalantzan jarri izan da zeren eta anarkismoaren zirkuluetan ezaguna ez baitzen. Dena dela, bere ekintza bat dator XIX. mende amaieran asko zabaldu zen ekintza motarekin, hau da, goi mailako politikarien hilketen bidez anarkismoaren ideiak zabaltzeko eta gizartea eraldatzeko asmoarekin.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* Leon Czolgoszen heriotza bideoz.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Leon Czolgosz*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q348187
* Commonscat Multimedia: Leon Czolgosz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 77670259
* ISNI: 0000 0000 2380 4651
* GND: 1135154686
* LCCN: n82145639
* SNAC: w6rf62p6
* SUDOC: 194131866
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01353/eu\_c\_1233/c1233
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q348187
* Commonscat Multimedia: Leon Czolgosz
**Lexington konderria** (ingelesez: *Lexington County*) Hego Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lexington da. 2010eko zentsuaren arabera 262.391 biztanle zituen, Lexington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Lexington konderriak 1.962,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 152,33 ura dira. Beste 1.810,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 133,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 262.391 pertsonetatik 216.475 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 14.529 dira. 36.995 beltzak edo afroamerikarrak. 957 amerikar natiboak ziren eta 105 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.693 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 330 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.836 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502411
* Commonscat Multimedia: Lexington County, South Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132516494
* NARA: 10040097
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2532514
* TGN: 2001756

 |

* Wd Datuak: Q502411
* Commonscat Multimedia: Lexington County, South Carolina
**Borrelia** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, espiroketen klasean sailkatzen direnak. Espiroketak bakterio helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (*irudia*). Mugikorrak dira, baina haien mugimendua berezia da, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik (endoflageloak). Horrek sugearen antzeko mugimendu bihurrikatzailea eragiten du, gainontzeko bakterioek ez dutena.

Espiroketa guztien antzera, borreliak ongi ikusten dira "in vivo" eremu iluneko mikroskopioaren bitartez.

Anaerobioak edo mikroaerofiloak dira. Orain dela gutxi arte ezin ziren laborategian kultibatu, zenbait *Treponemen* antzera, ez baitziren hazkuntza-inguruneetan hazten. Gaur egun kultiba daitezke, baina haien kultiboa korapilatsua da.

Borrelia generoan 36 espezie daude (2008. urtean), hauetako batzuk gizakiaren patogenoak izanik. Patogeno gehienek artropodoak erabiltzen dituzte (zorriak, kaparrak...) bektore moduan, gaitza transmititzeko. Mikrobio honek sortzen dituen gaitz gehienak zoonosiak dira, beraz.

Hiru dira gizakiaren patogeno nagusiak:

* *Borrelia recurrentis*: bakterio honek sukar errepikari izeneko gaitza eragiten du. Zorriak dira gaitz honen bektoreak.

Kondizio higieniko txarrek sukar errepikariaren izurriteak sor ditzakete. Tratatu ezean gaixotasun larria da, infektatuen ia erdia hiltzen baita.

* *Borrelia burgdorferi*-k Lyme gaitza eragiten du, kaparren bitartez hedatzen dena. Tratatu ezean gaitz hori kroniko bihur daiteke, eta konplikazio larriak sortu.

* *Borrelia vincentii*: bazilo Gram negatibo anaerobioekin (*Fusobacterium*) elkartzen denean, mikrobio honek Vincent-en angina eragiten du, hortzoiak jotzen dituen ahoko infekzioa. Gaitz honek zauri ultzerosoak eragiten ditu ahoan, eta baita hantura, sukarra eta amigdalitisa ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115528
* Commonscat Multimedia: Borrelia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12450722d (data)
* GND: 4389619-4
* LCCN: sh87003149
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* Dyntaxa: 6035228
* EOL: 97576
* GBIF: 3228159
* GlobalSpecies: 2133837
* ITIS: 956843
* NCBI: 138
* WoRMS: 571017
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D001898

 |

* Wd Datuak: Q115528
* Commonscat Multimedia: Borrelia
**Lennoxlove House** Eskoziako Haddington herrian dagoen jauregi bat da, Ekialdeko Lothian eskualdean. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Thirlestaneko Robert Naitlandek Lethingtongo lurrak erosi zituen 1345 urtean eta Maitland familiak dorretxea eraiki zuen XV mendean. Maria Gisakoa, Eskoziako erregina, bertan egon zen 1548an baina hurrengo urtean tropa ingelesek Haddington okupatu eta su eman zioten dorreari. 1676an jauregia eraiki zen dorrearen inguruan Sir William Bruce arkitektoaren diseinuari jarraiki. 1682 arte Maitland familiaren jabegoa izan zen. Ondoren Frances Stuart, Richmond eta Lennoxko kondesak, hartu zuen eta 1702an hil zenean Blantyreko lordak eskuratu zuen. Aurrez dukesak *Lennox's Love to Blantyre* (Lennoxen maitasuna Blantyreri) izena jarri zion. Gaur egun Hamiltongo dukeen egoitza da.

Ondasunak
---------

Eskoziako erretratu bilduma handiena dauka. Antoon van Dyck, Canaletto, Sir Peter Lely, Sir Godfrey Kneller eta Sir Henry Raeburn-en lanak ditu besteak beste.

2009an liburu jaialdia abiatu zuten eta azaro guztietan ospatzen da.

Iruditegia
----------

* 
* 
* Frances Stuart kondesa.Frances Stuart kondesa.
* William Douglas, Hamiltongo dukea.William Douglas, Hamiltongo dukea.
* Hamiltongo 2. markesa.Hamiltongo 2. markesa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6522893
* Commonscat Multimedia: Lennoxlove House

---

 |

* Wd Datuak: Q6522893
* Commonscat Multimedia: Lennoxlove House
***Beauvais gertuko ikuspegia*** margolana François Boucher margolari frantsesak 1740. urtearen inguruan egindako obra da. XVIII. mendean Lenoir bilduman zegoen. 1923tik San Petersburgoko Hermitage museoan dago gordeta.

Deskribapena
------------

1740an margotuta, hemen Boucherrek Beauvais inguruko landa-ikuspegia jaso zuen. Herri edo auzune txiki batean ibaia eta, gainean, harrizko zubia ikusten dugu. Zubiaren bi aldetan etxe batzuk daude: errota, dorre txiki bat, beste etxe txiki batzuk... Nagusitasuna ikuspegiak du; atzean zeru lainotu bat dago. Orokorrean lasaitasuna dario. Eszenatoki horretan pertsona batzuk ikusten dira: andre garbitzaile bat txalupa batean jarrita, beste emakume bat balkoian, gazte bat txalupa ondoan, txakurtxo bat harri baten gainean ibai erdian. Justu txakurraren ondoan dagoen harrian margolariaren sinadura ikus daiteke.

Margolanak "F. Boucher" sinadura erakusten du, beraz. Egin zen urtea zehatz-mehatz ez da ezagutzen baina espezialisten arabera eta beste antzeko lanekin konparatuta, 1740 ingurukoa izan daiteke. Jakina da, bestetik, 1743tik 1755ra Boucherrek Beauvaiseko Errege Tapiz Manufakturan lan egin zuela. Honen antzeko beste margolan bat Amsterdamgo Rijksmuseumen gordetzen da..
Boucher margolariaren sinadura.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Harold Joachim, *The Helen Regenstein Collection of European drawings : catalogue*, Chicago, Art Institute of Chicago, 1974, 66.or.

Bibliografia
------------

* Louis Auvray, *Dictionnaire général des artistes de l'école française*, Paris, 1882.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16038677

 |

* Wd Datuak: Q16038677
San Frantzisko Xabierkoa Parava herria kristau bihurtzen ari zela.
**Kristautzea** da norbanakoak edo herri osoak batera kristau bihurtzea. Halaber, kristautzea izan daiteke erritu eta kultura paganoak (irudiak, lekuak eta egutegiak) kristau bihurtzea, kristauen proselitismoa dela-eta.

Lehenengo kristauak (Nizearen aurrekoak)
----------------------------------------

Apostuluen egintzen arabera, Jerusalemgo Kontzilioan erabaki zen zirkunzisioa ez zela beharrezkoa jentilak (juduak ez zirenak) kristau bihurtzeko.

Armenian eta Etiopian erregeek inposatu zuten kristautasuna Nizeako kontziolioa egin baino lehen. Erromatar Inperioan, berriz, kristautasuna hirietan zabaldu zen, hasieran juduen bitartez. Hirietatik kanpo hedatzea gehiago kostatu zen; izan ere, "pagano" hitza latineko "pagus" hitzetik dator (*nekazaria, laboraria, baserritarra*).

Antzinaro Berantiarra (IV. mendetik VI. mendera)
------------------------------------------------

312an Konstantino enperadorea kristau bihurtu zen. Kristauen jazarpena amaitu zuen Milango Ediktuaren bidez. Teodosio enperadoreak, berriz, ezarri zuen inperioa kristaua zela (Tesalonikako Ediktua) eta debekatu zituen antzinako kultuak.

Inperioa kristaua izateak ekarri zuen ondoko herri germaniarrak kristau bihurtzea. IV. mendea, godoek arrianismoa bere egin zuten, kristauek heresiatzat zuten adar kristau bat. VI. mendetik aurrera, Elizako misiolariek konbertitu (eta birkonbertitu) zituzten tribu germaniarrak. Katoliko bihurtzen lehenak frankoak izan ziren, Klovis I.aren erregealdian (496an).

Erromatar Inperioan ez bezala, tribu germaniarren konbertsioa goitik behera gertatu zen, hau da, errege eta nobleetatik hasita, geroago horiek fede berria herri xehearen gainean ezar zezaten. Hala, Klovis 496an batailatu bazen ere, frankoek erritu paganoekin jarraitu zuten VII. mendera arte. Prozesu hori Europako beste toki askotan ere gertatu zen, eta erritu paganoak eta kristauak batera existitu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59532
* Commonscat Multimedia: Christianization

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4121091-8
* NKC: ph119206
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 011507

 |

* Wd Datuak: Q59532
* Commonscat Multimedia: Christianization
Biderkatzeko taula
Matematikan, **biderkatzeko taula** matematika taula bat da, sistema aljebraiko bateko biderketa eragiketa definitzeko erabiltzen dena.

Biderkatzeko taula hamartarra mundu osoan zehar irakasten da oinarrizko aritmetikaren barruan, oso erabilgarria baita zenbaki-sistema hamartarreko eragiketa aritmetikoak egiteko. Normalean, buruz 9 × 9 -raino ikasten da.

Ohiko biderkatzeko taula, *Pitagorasen taula* ere deitua, hau da:

| × | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 2 | 0 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 | 14 | 16 | 18 | 20 |
| 3 | 0 | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 | 18 | 21 | 24 | 27 | 30 |
| 4 | 0 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 | 24 | 28 | 32 | 36 | 40 |
| 5 | 0 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 | 30 | 35 | 40 | 45 | 50 |
| 6 | 0 | 6 | 12 | 18 | 24 | 30 | 36 | 42 | 48 | 54 | 60 |
| 7 | 0 | 7 | 14 | 21 | 28 | 35 | 42 | 49 | 56 | 63 | 70 |
| 8 | 0 | 8 | 16 | 24 | 32 | 40 | 48 | 56 | 64 | 72 | 80 |
| 9 | 0 | 9 | 18 | 27 | 36 | 45 | 54 | 63 | 72 | 81 | 90 |
| 10 | 0 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 80 | 90 | 100 |

Ikus, gainera
-------------

* Biderkatzeko algoritmoa
**Kristau-sinesbide** (ingelesez: *Christian denomination*) bat eskuarki tokian tokiko hainbat eliza barnebiltzen duen kristau-taldea da, erlijio bereko beste taldeek dauzkaten sinesteetatik arinki ezberdintzen dena. Kristau-sinesbideak euren izenak, historia bereziak, antolaketak, buruzagitzak, teologia-ikasbideak, gurtzeko erak eta, batzuetan, sortzaileak ezaugarritzen dituzte. Hitza sekular eta neutroa da, orokorrean ezarritako edozein kristau-eliza adierazteko. Gurtzapen edo sektak ez bezala, sindesbidea kristau-erlijioaren joeraren baten ataltzat jo ohi dira. Kristau-sinesbide gehienek euren burua elizatzat daukate, berriagoak diren batzuk, ostera, *elizaz* gain, sarri, elkarte, batzar, anaiarte eta abarrekoak ere erabiltzen dituzte. Taldeen arteko bereizketak agintaritzaren eta ikasbidearen kariaz izaten dira; Jesusen izaeraren auzia, apostoluen ondorengotzaren aginpidea, biblia-hermeneutika, teologia, eklesiologia, eskatologia eta aita santuaren gailentasunak sinesbide bat beste batetik bereiz dezake. Antzeko sineste, jardunbide eta historia-loturak elkarbanatzen dituzten sinesbideak kristautasunaren adarretan taldekatu ohi dira. Adarrok modu askotan ezberdintzen dira, bereziki jardunbide eta sinesteen bitartez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Confesión: denominación» *5000 hiztegia.* .

Ikus, gainera
-------------

* Sinesbiderik gabeko kristautasun

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q879146
* Commonscat Multimedia: Christian denominations

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318942n (data)
* LCCN: sh85025193

 |

* Wd Datuak: Q879146
* Commonscat Multimedia: Christian denominations
**Biderra** Mendigorria, Artaxoa eta Larragako guraso taldea da. Bere helburu nagusiena herri horietako umeek eskola publikoan D ereduan ikasi ahal izatea zen. Gaur egun, D eredua Nafarroa osora zabaltzeko helburuarekin ekintza ezberdinak burutzen dituzte.

Historia
--------

2008an sortutako elkartea da. Sortzen-Ikasbatuaz elkartearen laguntza izan dute eta euskararen ofizialtasunaren aldeko jaiak antolatu izan zituzten.

2009an Nafarroako Parlamentura zenbait eskaerarekin jo zuten:

* Umeen garraioa pagatzeko dirulaguntza.
* Eskola-zonaldea Tafallatik Garesera edo bien artean partekatzea.
* Hiru herrietako batean D eredua jartzea.

UPN eta PSNk ezezkoa eman zieten eskaerei. 2011n berriro Parlamentura jo zuen..

Bere lehenengo lorpen handiena, Garesera taxian joateko diru laguntza lortzea izan zen.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak Nafarroako herri asko eremu mistora pasatzea erabaki zuen. Guztira 43 udal izan ziren erabaki hau hartu zutenak, horien artean Biderrak elkarteko Mendigorriako udala.

Hortik gutxira, Mendigorrian D eredua eskaini zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Garesko auzalan* webgunea.
2. ↑  *La asociación Biderra podrá hacer oir sus reivindicaciones en el Parlamento*, Gerinda Bai webgunea.
3. ↑  *Ariadneren nafar haria*, Koldo Colomo, Larrun, 159.zkia. 2011ko azaroa.
4. ↑
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Euskararen Foru Legea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255172

 |

* Wd Datuak: Q12255172
***Kristauaren ikasbidea*** edo ***Astete*** Gaspar Astete Jesusen Lagundiaren partaide eta apaizak 1599an idatzi zuen ***Catecismo de la Doctrina Christiana*** katiximaren euskarazko bertsioa izan zen. Itzultzailea Damaso Legaz iruindarra izan zen. Liburuxka hau haurrei doktrina irakasteko erabiltzen zen.

Lanaren oinarriak
-----------------

Gaztelaniazko katixima hau, *Astete*, mendetan haurrei erlijioa irakasteko erabili zen bai Iberiar Penintsulan, tartean Hego Euskal Herrian, baita ere Hispanoamerikan. Hauxe zen lehen izenburua: *Doctrina cristiana y documentos de crianza*. Beste katixima ezaguna Jerónimo Martínez de Ripaldakoa zen.

Liburuxkaren helburua modu errazean kristau batek salbatzeko jakin behar duen oinarrizko kontzeptuak biltzea da. Katixima hau Kontrarreformaren ideiak zabaltzeko erabiltzen zen. Egitura erraza zen: galderak eta erantzunak. Horri esker buruz ikasteko metodo ona zen.

Logikoa denez, denborarekin jatorrizko testuan aldaketak egin ziren, batez ere Gabriel Menéndez de Luarcak (1742-1812) eta, geroago, Benito Sanz y Forés-ek (1828-1895).

Euskarazko bertsioa
-------------------

Itzulpena Iruinean egin zen. 1875an José Oliver y Hurtado apezpiku izendatu zuten. Gizon hau intelektuala eta historialaria zen. Haren iritziz haur euskaldunei doktrina euskaraz irakatsi behar zitzaien eta, horregatik, Asteteren euskarazko bertsioa agindu zuen. Itzulpena Damaso Legaz iruindarrak egin zuen, 1880an, Jose Lordaren moldiztegian. Liburuan erabilitako hizkuntza Legazena berarena zen eta horrek Iruñeko euskararen inguruko testigantza utzi digu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Edizio digitala Klasikoen gordailuan.
* **(Gaztelaniaz)**:Testua gaztelaniaz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5709664

 |

* Wd Datuak: Q5709664
**Bretignyko hitzarmena**ren ondorioz, Joanes II.a Frantziako erregeak bere askatasuna berreskuratzen du, baina Ingalaterrari ematen dio lurralde mordo bat, horien artean, Akitania.

Bretignyko bakeak amaiera eman zion Ehun Urteko Gerraren lehen zatiari. Hitzarmenaren baldintzak, orokorrean, Ingalaterraren mesederako izan ziren: Ingalaterrako Eduardo III.ak, uko egiten dio Frantziako errege izateari, Loira, Pirinioak eta Erdialdeko Mendigunearen arteko Akitania handi baten truke, baita Calais eta bere inguruak ere. Hiru milioi ezkutuko erreskate bat ere ezartzen du Frantziako Joanes II.a erregearen askatasunaren truke, beranduago, Ingalaterrako bere kartzelara itzuliko zena bere heriotza baino gutxi lehenago, bere erreskate izugarriaren ordainketari aurre egin behar ez izateko. Bretignyko hitzarmenak, Frantziako tronuan Joanes II.aren ondorengo izan zen Frantziako Karlos V.ari, berreraikitze lan zabal batean buru-belarri sartzea ahalbidetu zion.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1334924
* Commonscat Multimedia: Treaty of Brétigny

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14639590q (data)
* WorldCat
* LCCN: n94037949
* SUDOC: 08789548X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1334924
* Commonscat Multimedia: Treaty of Brétigny
**Leyton** Ingalaterrako Londres hiriburuko barruti bat da, iparraldean dagoena. Waltham Forest udalerriari dagokio.

**Iron Maiden** heavy metal taldearen sorlekua da.

Historia
--------

*Leyton* izenak jatorri anglosaxoia du eta "Lea ibaiaren ertzeko herria" esan nahi du.

Aintzinatik populatua izan den eremua da, paleolito garaiko hezurrak aurkitu baitira indusketetan. Erromatar *villa* baten oinarria ere aurkitu da. Anglosaxoien garaitik Essex konderrian sarturik egon zen. 1086ko Domesday liburuan *Leintun* izenarekin agertzen da eta 43 biztanle zituela aipatzen da.

Mendeetan zehar nekazal eta baso eremua izan zen. 1840an trenbidea iritsi zenean hsi zen industrializatzen. 1926an udalerria bihurtu zen baina 1965 urtean Waltham Forest barruan sartu zuten.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Leytongo udaletxe zaharra.Leytongo udaletxe zaharra.
* Liburutegia.Liburutegia.
* Iron Maiden.**Iron Maiden**.
* Leytongo kriket zelaia.Leytongo kriket zelaia.
* Epping basoa.Epping basoa.
* Koroazioaren lorategiak.Koroazioaren lorategiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2750829
* Commonscat Multimedia: Leyton

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160236395
* LCCN: n88278980

 |

* Wd Datuak: Q2750829
* Commonscat Multimedia: Leyton
**Bonner konderria** (ingelesez: *Bonner County*) Idahoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sandpoint da. 2010eko zentsuaren arabera 40.877 biztanle zituen, Bonner kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bonner konderriak 4.971,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 478,96 ura dira. Beste 4.492,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 40.877 pertsonetatik 39.517 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 911 dira. 51 beltzak edo afroamerikarrak. 290 amerikar natiboak ziren eta 40 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 177 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 35 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 767 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483932
* Commonscat Multimedia: Bonner County, Idaho

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126685861
* ISNI: 0000 0004 0576 1263
* NARA: 10039309
* **Lekuak**
* OSM: 1536525
* TGN: 2000460

 |

* Wd Datuak: Q483932
* Commonscat Multimedia: Bonner County, Idaho
**Bonn Münster basilika** (alemanez *Das Bonner Münster* edo *Münsterkirche*) Bonneko eliza nagusia da. Estilo erromanikoan eraikia dago eta katolikoa da.

Aurrekariak
-----------

Basilikaren azpian aurkituriko nekropoliak eta hainbat jainkosen aldareak, dagoeneko erromatarren garaian leku erligiosoa bazela erakusten dute. Egurrezko tenplu txiki baten aztarnak ere aurkitu dira.

Bonngo merovingiar aberatsentzako hilerri bihurtu zen VI mendean. Karlomagnoren garaian *San Kasio eta san Florentzio kolegiata* eraiki zen eta Koloniako lehen apezpikua izan zen Hildebold izendatu zuten bertako buru. VIII mendean toki gehiago behar zela eta zabalkuntza lanak egin zituzten, batez ere hilerrian.

Basilika
--------

1050an kolegiata zaharra bota eta katedral berria eraikitzen hasi ziren. renanian gurutze latinoa eta hiru nabe zituen lehenengotako eliza izan zen. XIII mendean bukatu zen eraikuntza 92 metrotako altuera duen dorrearekin.

Historian zehar hainbat kalte jasan izan ditu (suteak, bonbaketak...) eta sarritan berriztatu behar izan da. Honek basilikaren barnealdeko estilo nahasketa ekarri du, erromanikoaz gain gotikoa eta batez ere barrokoa agertzen delarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q686664
* Commonscat Multimedia: Bonn Minster

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246622821
* GND: 4248427-3

 |

* Wd Datuak: Q686664
* Commonscat Multimedia: Bonn Minster
MapIruñeko burguen mapa, XIV. mendean{{Erreferentzia|izenburua=1324 - 1423 - Murallas de Pamplona|hizkuntza=en-US|url=http://www.murallasdepamplona.com/eu/historia2/harresien-bilakaera/1324-1423/|aldizkaria=Murallas de Pamplona|sartze-data=2017-09-13}}.
Iruñeko burguak
**Batasun Pribilegioa** (latinez: *Privilegium Unionis*) Karlos III.ak 1423an plazaratutako agiria izan zen, Iruñeko burguen arteko ika-mikak desagerrarazteko asmoa zuena. Horren bidez, hiri jurisdikzio horiek udal batean bildu ziren, armarri, errejidore, zerga eta bandera bakarren azpian. Pribilegioak, aldi berean, hiruren arteko oztopo eta muga fisikoak suntsitzeko agindu zuen, nahiz eta harresiak ez ziren luzaroan desagertu.

Denboraren poderioz gatazka latz horiek ahaztu ziren. Hiruren arteko eremuan udaletxea eraiki zen. San Nikolas eta San Zerninen artekoan, berriz, Kale Berria sortu zen 1585an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Batasun Pribilegioa" esamoldea hemen. "Batasuneko Pribilegioa" esamoldearekin wikipedia eta eratorriak baino ez dira agertzen.

Ikus, gainera
-------------

* Iruñeko historia
* Iruñeko burguak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13406551
* Commonscat Multimedia: Privilegio de la Unión

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 17064

 |

* Wd Datuak: Q13406551
* Commonscat Multimedia: Privilegio de la Unión
Pertsona bat pistola bat erabiltzen, mailu batekin jo ez dezaten. 
Zuzenbide penalean, **bidezko defentsa**, **norbere buruaren defentsa** edo **autodefentsa** zigortutako jokabide bat justifikatzen duen kausa da, autorea erantzukizunetik salbuetsiz, eta, bere betekizun guztiak betez gero, azken horri aplika dakiokeen zigorra murrizteko aukera ematen du. Bestela esanda, egoera horrek aukera ematen du zigorra salbuesteko edo, inoiz, murrizteko, oro har debekatuta dagoen portaera bat gertatzen denean. 

Norberaren defentsa berehala jasoko duen erasoaren kontraerasoa edo defentsa bezalakoa da, osotasuna edo norberaren nahiz besteen ondasun juridikoak babesteko.

Bidezko defentsa izaera unibertsaleko institutu juridikoa da, eta munduko lege guztiek onartu dute; hain zuzen, Joan Paulo II. aita santuak, 1995eko martxoaren 25eko *Evangelium Vitae* entziklikan, argi eta garbi definitzen du *Bizitzeko eskubidea eta hura zaintzeko betebeharra*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q157479
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11950787q (data)
* LCCN: sh85119729
* NDL: 00576214
* NKC: ph337776

 |

* Wd Datuak: Q157479
**La Fura dels Baus** Kataluniako antzerki-taldea da.

Antzerki-mota berritzaile eta txundigarria egiten du, beldurra eta zirrara biziak eragiten dituena. Irudi eta soinuaren teknika sofistikatuen bidez oso giro ikusgarriak lortzen dituzte. Kontsumo-gizartearen ohiko irudi eta zaratak desitxuratzen dituzte beren ikuskizunetarako material bihurtzeko. Antzerki independentetik datorren taldea da, eta ikuskizunen lantegi garrantzitsu bihurtu dira. Obrarik ezagunenetako batzuk *Actions* eta *Nun* dira. Antzerki-lanez gainera, giroa alaitzeko ikuskizunak ere eskaintzen dituzte, 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetako hasiera ekitaldikoa adibidez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***La Fura dels Baus*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Katalanez)****(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** La Fura dels Bausen webgune ofiziala

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1798818
* Commonscat Multimedia: La Fura dels Baus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132675776
* ISNI: 0000 0001 2286 2718
* GND: 5555607-3
* LCCN: n94078428

 |

* Wd Datuak: Q1798818
* Commonscat Multimedia: La Fura dels Baus
***Lex Iulia Municipalis*** izeneko lege erromatarra Julio Zesarrek aldarrikatu zuen K.a. 45. urtean iturri batzuen arabera. Beste batzuek, ordea, Álvaro d'Orsek, esate baterako, Augustoren garaikoa dela diote.

Urte askoan 1732an aurkitutako Herakleako Taulei (*Tabulae Heracleenses*) *Lex Iulia Municipalis* deitu bazaie ere, honen inguruko adostasunik ez dago gaur egun. Álvaro d'Orssen iritziaren arabera, K.a. 17a baino geroagoko oinarrizko lege bat izango litateke - *Lex Iulia Municipalis* - eta haren testu berritua, agian K.o. 90. urtekoa - *Lex Flavia Municipalis*.

Lege honek izaera orokorra du hiriaren berrantolaketa administratiboari buruz, zenbait arau sozialekin. Lege honi esker, hiri eta kolonia askok *municipium* izaera eureganatu zuten.

*Urbs* barruan zirkulatzeko arau batzuk ere baditu, hala nola, trafikoa arautzea eta salgaiak garraiatzen zituzten ibilgailuei egunez zirkulatzeko debekua, hiriari trafiko handia kenduz. Debeku horretatik kanpo utzi ziren tenpluak edo gurtzarako beste leku batzuk eraikitzeko erabilitako materialak garraiatzen zituzten gurdiak. Arau horien arabera, *Lex Iulia* egungo zirkulazio kodearen aitzindaritzat har daiteke.

Halaber, zinegotziei (*ediles*) agintzen zien leku publikoak, hala nola foroa edo plazak, garbi eduki behar zituztela.

Legea, seguruenik, ez zen eremu partikularrekoa izan Erromarentzat, baizik eta izaera orokorrekoa izatera iritsi zen udal-funtziorako, eta Inperioko hainbat eremutara zabaldu zen; Augustok Hispaniako hirietara zabaldu zuen hiri-prozedura *Lex Iulia Municipalis*aren bitartez K.a. 15-13.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «LacusCurtius • Roman Law — Lex Julia Municipalis (Smith's Dictionary, 1875)» *penelope.uchicago.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
2. ↑   «Lex Julia municipalis» *www.enciclopedia-juridica.com* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).
3. 1 2  D´ORS, Álvaro(1983): "La nueva copia irnitana de la "Lex flavia municipalis". AHDE Tomo LII, Madril, 8-10 or.
4. 1 2   «ORGANIZACIÓN MUNICIPAL EN LA TABULA HERACLEENSIS» *p3.usal.edu.ar* (Noiz kontsultatua: 2022-06-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3831410

 |

* Wd Datuak: Q3831410
Birus-kargaren eboluzioa HIESa duen gaixo batean. Hasieran birus-karga handia da, gero jaisten da eta denboraren poderioz igotzen da berriz. T linfozitoen kopuruaren grafikoa alderantzizkoa da.

**Birus-karga** infektatutako pertsona baten odolean (edo beste gorputz-isurkari batean) dagoen birus baten kopurua da. Eskuarki birus-karga birusaren kopurua odol mililitro bateko (birus kopurua/ml) adierazten da.

Birus-kargaren analisiak odolean dagoen birusaren material genetikoaren kopurua (ARN edo ADN) neurtzen du. Birusaren genoma antzemateko eta kuantifikatzeko biologia molekularraren teknikak erabiltzen dira: PCR, adibidez.

Parametro horren analisiak gaixotasun batzuen eboluzioan informazio baliotsua ematen dio sendagileari: GIBak (HIESaren eragilea), zitomegalobirusek eta B eta C hepatitisen birusek sortzen dituzten gaitzak dira, batik bat, birus-kargaren analisiak eskatzen dituztenak. Noizbehinkako analisi horien bidez gaitzaren egoera zehatza edo tratamendu baten eraginkortasuna jakin daiteke.

Zenbat eta handiagoa izan birus-karga, orduan eta probabilitate gehiago gaitzak sintoma edo osasun-arazoak eragiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2528140
* Commonscat Multimedia: Viral load

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019562

 |

* Wd Datuak: Q2528140
* Commonscat Multimedia: Viral load
Bekatuen pisua neurtzen, San Martin Tourskoaren elizako margoetan (Gazeo, Iruraitz-Gauna, Araba). Balantzaren ezkerretan dauden arimen bekatuak pisutsuago balira, infernura joango lirateke. Deabru bat tranpa egiten saiatzen ari da, bekatuen pisua eragin nahian, baina Martin Deunaren lantzak ebitatzen du.

  

**Bekatu** (latinez *peccātum*) erlijioan moralaren arauen hausketa da. Erlijio moral horren arabera Jainkoa eta ezarritako ordenaren aurkako laidoa ere bada. Orokorrean erlijio moralaren arabera zuzena edo justua denetik at dagoena da. Bekatua edo ezarritako erlijo moral hori apurtzen duenari bekatari deitu ohi zaio. Bekatuaren kontzeptua munduko erlijio ugaritan agertu ohi da: Bahamaismoa, budismoa, hinduismoa, xintoismoa... eta oso bereziki judaismo, islam eta kristautasunean, mende askotan zehar mendebaldeko historia, jokamolde, kultura eta literaturan oihartzun handia izan duelarik.

Ikus gainera
------------

* Zazpi bekatu nagusiak
* Jatorrizko bekatua
* Penitentzia
* Garbitoki

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60227
* Commonscat Multimedia: Sins

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524568
* BNF: 162119426 (data)
* GND: 4058487-2
* LCCN: sh85122931
* NKC: ph138460
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q60227
* Commonscat Multimedia: Sins
Amigó blokaua, Kubam.
Soldadu espainiarrak blokau bat altxatzen, Benisicarren, Marokon.
**Blokaua** (alemanez: *blockhaus*) egurrez eta lur-sakuez eraikitako eraikin gotortu txiki bat zen. Bere abantail nagusia muntatzeko eta desmuntatzeko oso erraza zirela zen eta horrek leku batetik bestera eramatea ahalbideratzen zuen.

Historia
--------

Ezagutzen den lehen erabilera gatazka batean Bigarren Boerren Gerra (1899-1902) izan zen. Garai horretan Britaniar Inperioak Afrikanerrek bultzatutako gerrilen aurka erabili zituen. Gerrilarien mugimenduak oztopatzeko oso egokiak ziren baina ziren gerra bat irabazteko egokiak.

Rifeko gerran, XX. mendeko hasieran, espainiarrek ere modu zabalean erabili zituzten. Blokauak kokapen aurreratuak ziren, oso soldadu gutxiekin defendituak, tropa gehienak eta gerra-materialak biltzen ziren kanpamenduak babesteko erabiliak. Toki gotortu hauek oso ahulak ziren, erasotzen errazak, azken buruan nahiko isolatuak baitzeuden. Beste unitateekin komunikatzeko bakarrik heliografoak zituzten eta, bestetik, ur eta janari gutxi izaten zuten.

Askotan blokauak kokatzeko arrazoiak ez ziren estrategikoak, politikoak baizik. Batzutan ere espainiarren alde zeuden bertakoek ere eskatzen zituzten, beste kabilen erasoen aurka babesteko.

Blokauak literaturan
--------------------

Eleberri espainiar batzuek gertatutako gertaeretan oinarritutakoak, blokauen bizitzaren inguruko informazio asko bildu izan da. Hona hemen ezagunenak:

* José Díaz Fernández: *El blocao. Novela de la guerra marroquí*.
* Ramón José Sender: *Imán*.
* Lorenzo Silva: *El nombre de los nuestros*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q82101
* Commonscat Multimedia: Blockhouses

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300006938

 |

* Wd Datuak: Q82101
* Commonscat Multimedia: Blockhouses
Talde-teorian, (*G*,\*) eta (*H*,·) bi taldeen **biderkadura zuzena**, *G* × *H* moduan adierazita, bi multzoen biderkadura kartesiarraren bidez lortzen den talde-egitura da, non elementu bakoitza egitura haietako elementuen biderkadura kartesiarra den. Talde abeldarren kasuan, batuketa-notazioarekin, batura zezena ere deitzen zaio, eta {\displaystyle G\oplus H} adierazten da.

Definizioa
----------

Biderkadura zuzena honela definitzen da:

* *G* eta *H* multzoen *biderkadura kartesiarra* bidez lortutako taldeko elementuen multzoa; hau da, {(*g*, *h*)| *g* ∈ *G*, *h* ∈ *H*}.
* Elementu horien arteko eragiketa, honela definituta:
{\displaystyle (g,h)\times (g',h')=(g\*g',h\cdot h').}

Eraikitze modu horrek talde berri bat sortzen du, azpitalde normal bat duena *G*-rekiko isomorfoa ((*g*,1*H*) itxurako elementuez osatutakoa), eta *H*-rekiko beste isomorfo bat ((1*G*,*h*) elementuez osatutakoa).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Direct Product" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1778193

 |

* Wd Datuak: Q1778193
**Leitzarango Zentral Hidroelektrikoa** Leitzarango bailaran kokatutako zentral hidroelektrikoa da.

Hurrengo ezaugarri hauetan azpimarragarria da zentral hau: Gipuzkoa osoko zentralik nabarmenena da, eta bere kanala dela eta bihurtu da famatua, bertara senderismoa oso gustoko duten asko eta asko hurbiltzen direlako. Zentral honetara heltzeko 1000 eskailera igo behar dira, horra hor, kirolzaleen interesa.

Zentral hau aurrera eraman duen enpresak beti deitu izan dio honako honi Leizarango Zentral gisa. Hala ere, bere izenik famatuena 1000 eskaileratako zentrala da. Beste zentraletaz bereizteko Iberdrola zentrala deritzo.

Zentral honen aurreneko jabea "Sociedad Hidroelectrica Iberica" izan zen. 1901ean ekin zioten alor hori Bilbon Juan Urrutia ingeniari arabarrari esker. 1944an "Saltos del Duero" deritzonarekin elkartu ziren "Iberduero" osatuz, 1992an Iberdrola izena eskuratu zuen.

Zentral hau, erabilera industralierako egina izan zen. Aurrekoa burutzeko elektrizitate sare bat lotu zuten Bilborekin. Sare honek inguruko zenbait enpresa ere asetu zituen.

1900ean lortu zituzten Larreta anaiek ibaiaren hedapena erabiltzako eskubideak. Arazoak zirela eta, presa gorago egin behar izan zuten. Ordudanik, hainbat eta hainbat eraldaketa suertatu dira honako zentral honetan.

Olaberriako zentrala Leitzarangoa energiaz hornitzeko eraiki zuten.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   **(Gaztelaniaz)**  *Central hidroeléctrica del Leizarán o de Iberdrola.*  (Noiz kontsultatua: 2010-02-16).

Ikus, gainera
-------------

* Energia hidraulikoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12262129

 |

* Wd Datuak: Q12262129
Sigfridoren leitmotiva Wagnerren *Sigfrido* operan
**Leitmotiv**a ezaugarri-balioa duen gaia da, musikaz kanpoko esanahi dramatikoa duena, eta obran zehar aldika errepikatzen dena (alemanez, "gidalerroa" esan nahi du: *leiten*, gidatu: *Motiv*, motiboa).

Pertsonaia, egoera edo ideia abstraktu bati antzemateko edo gogora ekartzeko erabil daiteke. Musikagile askok erabili izan dute: Mozartek *Così fan tutte* operan eta Weberrek *Der Freischütz* operan, adibidez; Berliozek *Symphonie fantastique* lanean erabili zuen, Mendelssohnek *Elias* oratorioan eta Richard Straussek operetan. Baina Wagnerrek aldatu eta eraman zuen leitmotiva maila gorenera, azken lanetan batez ere. *Der Ring des Nibelungen* (Nibelungoen eraztuna) opera sortan, adibidez, prozedura dramatikoaren egitura-elementua da eta batasuna ematen dio lanari.

Jatorria musikan badu ere, beste arlo askotara zabaldu da: pinturara (koloreak), arkitekturara (sinboloak), literaturara (esaldiak...)...

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q221117
* **Identifikadoreak**
* GND: 4195278-9
* LCCN: sh85075932
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q221117
Basurde-letaginen kaskoa, Herakliongo Museo Arkeologikoa.
**Basurde-letaginen kaskoa** larruz egindako basurde-letagin ugariz osatutako kaskoa da. Mizenastar zibilizazio garaian erabiltzen zen.

Historia
--------

1960an K. a. XV. mendeko gerlari baten hilobian aurkitu zuten, Dendra herri grekoan, Mizenastik gertu. Ezagutzen den armadura-plaka zaharrenaren ondoan, basurde-hortzekin sendotutako kasko baten hondakinak aurkitu ziren, eta brontzez egindako masailak babesteko piezak zituen. Kaskoa egiteko, 30 eta 40 basurde arteko hortzak behar ziren.

Homeroren *Iliadan*, zehatz-mehatz deskribatzen da basurde-letaginen kaskoa. Larruzko kaskoa zen eta barruan feltrozko txanoa itsatsita zuen. Kanpoaldean basurde-hortz asko finkatu eta lerrokatu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Homero: *Iliada*, X, 261-265.

Bibliografia
------------

* Kühnel, Harry: *Bildwörterbuch der Kleidung und Rüstung*. Stuttgart, 1992, ISBN 3-520-45301-0.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1243176
* Commonscat Multimedia: Boar tusk helmets

---

 |

* Wd Datuak: Q1243176
* Commonscat Multimedia: Boar tusk helmets
Andoaingo Institutua
43°13′00″N 2°01′00″W﻿ / ﻿43.21667°N 2.01667°W﻿ / 43.21667; -2.01667
**Leitzaran Institutua**, ofizialki IES Leizaran BHI, Andoaingo Bigarren Hezkuntzaren Institutua da. Eskola herriaren goiko partean dago kokatuta. Bi eraikuntza ditu, bata, nagusia, Plazaola kalean, bestea, polikiroldegia, goiko partean.

Historia
--------

Ikastetxe hau 1991an Hernaniko Institutuaren adar moduan sortu zen eta hurrengo urtean, 1992an, ikastetxe autonomo gisa antolatu zen. 2017an institutuaren 25.urtemuga ospatu zen. Dena dela, eraikina zaharragoa da.

Eskaintza
---------

Institutu honetan DBH, Batxilergoa eta Goi Mailako Hezkuntza Ziklo bat, Gizarteratzea, irakasten da. Ikastetxearen edifizioa zaharragoa da, 80. hamarkadakoa; aurretik bertan Oinarrizko Hezkuntza Orokorraren eskola zegoen. Gaur egun ikastetxea Lanbide Heziketako Ikaslan eta Bigarren Hezkuntzako BIHE (Institutu Publikoen Zuzendari Elkartea) sareetako partaidea da.

Andoaingo Leitzaran Institutuaren hezkuntza eskaintza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EHAA 138.zenbakia, 1991/07/08.
2. ↑  EHAA 115 zenbakia, 1992/06/17.

Kanpo estekak
-------------

* Leizaran Institutua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518186

 |

* Wd Datuak: Q16518186

Ikus, baita ere
---------------

* Gizarteratzea (Lanbide Heziketako ikasketak)
**Leonidas Eduardo Proaño Villalba** (San Antonio de Ibarra, Ekuador, 1910eko urtarrilaren 29a - Quito, 1988ko abuztuaren 31) apezpiku erromatar katolikoa izan zen. Haren pentsaera Askapenaren Teologiaren ildoan ezarri ohi da.

Bizitza
-------

Ibarra hiriko San Diego Apaiztegi Txikian sartu zen. Hiriburuko San Jose Apaiztegi Handian sartu zen 1930 inguruan eta bertan ikasi zituen Filosofia eta Teologia. Apaiztu egin zen 1936an. Apezpiku egin ondotik egun gutxira, 1954 urtean, Riobambara heldu zen, elizbarrutiaren ardura hartzeko.

"Guadalupeko Ama Birjina" Etxe Indigena sortu zuen 1958 urtean. CELAM Latinoamerikar Apezpiku Batzordearen aurrean ordezkari lana bete zuen. Hain zuzen ere, CELAMen bitartez Latinoamerikako Institutu Pastoral Ibiltaria eratu zuen. Ekuadorko Herri Irrati Eskolak (ERPE) sortu zituen herri indigenen alfabetatze, heziketa eta ebanjelizazio programak burutzeko asmoarekin. Vatikanoko II. kontzilioan parte hartu zuen.

Hitzaldi ugari aurkeztu zituen, Ekuadorren bertan nahiz kanpoan, lan pastoralaz edo Latinoamerikako gizartearen, ekonomiaren eta kulturaren auziaz. Indigenek hala eskatuta, Joan Paulo II.a aita santuak "Indiarren Apezpiku" izendatu zuen.

1973 urtean gerrilaritzat salatu zuten eta Erromara agertu behar izan zuen, baina salaketa guztiak absolbitu zizkioten, nahiz eta 1976an preso egon Guillermo Rodríguez Lara jeneralaren diktadurapean. 1985an uko egin zion apezpikutzari eta Pastoral Indigenaren presidente izendatu zuten.

Hainbat *Honoris Causa* doktorego jaso zituen bai Ekuadorren eta bai atzerrian ere. Bakearen Aldeko Rothko Saria (Houston, AEB) jaso zuen 1986 urtean eta Giza Eskubideen aldeko Bruno Kreiski Saria (Austria), 1988an. Hil aurretik Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa sortu zuen. Quiton zendu zen 1988ko abuztuaren 31an.

2008an Ekuadorko Biltzar Konstituziogileak Leonidas Proaño nazioaren ikur eta belaunaldi guztiendako eredu deklaratu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Leonidas Proañoaren biografia
* **(Ingelesez)** Catholic Hierarchy web guneko fitxa
* **(Gaztelaniaz)** Ekuadorko Biltzar Konstituziogilearen ebazpena (2008)
* **(Gaztelaniaz)** Ekuadorko Kultur Ministerioaren hitzaldia (2010)
* **(Gaztelaniaz)** *Creo en el hombre y la comunidad* dokumentala YouTube web gunean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1398412
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4935461
* ISNI: 0000 0001 2118 5073
* BNE: XX1049120
* BNF: 11920675t (data)
* GND: 11894536X
* LCCN: n80167024
* SUDOC: 033852294

 |

* Wd Datuak: Q1398412