recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Etxautz gaztelua Baigorrin.
**Etxauzia Nafartarren Etxea elkartea** Ipar Euskal Herrian Euskal Herri osoari begira sortutako proiketu kultural zabala da. Lehen helburua herri nafar horretan dagoen Etxautz gaztelua erostea da han mota guztietako ekintzak antolatzeko. Hori lortzeko Ipar zein Hegoaldeko partaideak baina baita ere euskal diasporaren partaideak erakarri nahi dituzte, haien hitzetan "Munduko Euskal Etxe guztien Ama" eraikitzeko. 2017an elkarteak 215 kide eta 2.500 sustengatzaile ditu, Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.

Ideiaren jatorria
-----------------

Asrim senar-emazteak, Miamin bizi den bikote aberats bat, XVI. mendeko Etxautz gazteluaren jabeak dira. Bikoteak udako egonaldia egiten du gazteluan baina adinean sartuta daude eta, horregatik, gaztelua salgai jartzea deliberatu zuten duela gutxi. Horren berri izatean, baigorriar talde batek gaztelua euskaldunon eskuetara itzuli behar zela pentsatu zuen, eta eraikina erosteko 2016an kanpaina abiarazi zuen, «Euskaldun bat, euro bat» izenpean. Kanpainak arrakasta dezente izan zuen lehenengo fasean eta 2017an kanpainaren bigarren faseari ekin dio zion Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak.

Proiektua
---------

Elkartearen helburua mila urtean herritarrentzat itxita egon den eraikin honen jabe egin eta herritarrei zabaltzea da. Horren bidez Ipar Euskal Herriaren barnealde osoa biziarazi nahi dute ekonomikoki, kulturalki eta linguistikoki. Baina proiektua ez da Baigorriarrentzat bakarrik, euskal herritar guztientzat baizik. Gazteluan ekimen desberdinak kokatuko dira: Lantegi Elkartea, Ondarearen interpretazio zentroa, kultur-ekimenak eta -ikuskizunak egiteko gunea eta diasporari eskainiko zaizkion hainbat zerbitzu.

Egitura
-------

Etxauziaren jabeak herritarrak izango dira eta beraz kudeaketa autogestioan oinarrituko da. Proiektu komunitarioa izango da, beraz. Lau lantalde jarri dira abian elkartean: ekonomia, kultura, ondarea eta diaspora. Laurak koordinatzeko administrazio kontseilu bat dago Kattalin Saint-Marie koordinatzaile nagusia izanik.

Mila urtetan gaztelua heritarrentzat itxita egon da.

Partaideak
----------

Etxauzia Nafartarren Etxea elkarteak 225 bazkide ditu egun, asko Baigorrikoak, baina baita Ipar Euskal Herriko barnealde nahiz Euskal Herri osoko batzuk ere. 2.500 sustengatzaile ditu, halaber, tartean Euskal Herrian oso ezagunak diren pertsonak, esaterako Bernardo Atxaga, Kristiane Etxaluz, Maika Etxekopar, Miren Gaztañaga, Amets Arzallus, Miren Amuriza, Sustrai Colina, Itxaro Borda, Pedro Miguel Etxenike...

Elkartearen kontaktua
---------------------

* Telefonoa:0033 (0)685703506
* E-posta:kattalin.stm@etxauzia.eus
* Weborria:
* Twitter: Tweets by @etxauzia1

Ikus, gainera
-------------

* Etxautz gaztelua
* Mixel Bergouignan (1947-2017), elkartearen lehendakariordea izan zen.
* Kattalin Saint-Marie (1992), egitasmoaren koordinatzailea.

Kanpo estekak
-------------

* Elkartearen webgune ofiziala.
* Ekimenari buruzko erreportaia *Gara* egunkarian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188393

 |

* Wd Datuak: Q31188393
**Charles Lasègue**, izen osoa **Ernest-Charles Lasègue** izan zena, (Paris, 1816ko irailaren 5a - Paris, 1883ko martxoaren 20a) Frantziako mediku bat izan zen, medikuntzaren hainbat alorretan ikerketak egin zituena. Bere ekarpenik garrantzitsuenak psikiatriaren alorrean izan ziren.

Biografia
---------

Letretan lizentziatu zen 1838an eta gai horretako irakasle gisa lan egin zuen Lycée Louis-le-Grand-en. Geroago medikuntzan interesa piztu zitzaion Armand Trousseau-ren (1801-1867) obrak ezagutu zituenean. Medikuntza ikasi zuen eta 1847an Parisko Unibertsitatean doktore tesia irakurri zuen. Doktoretza amaitu ondoren, Frantziako gobernuak Errusiako hegoaldera bidali zuen kolera epidemia ikertzeko. Parisera itzuli zenean, Salpêtrière, Pitié eta Necker ospitaleetan aritu zen. 1869an Necker Ospitaleko medikuntza-klinikako irakasle izendatu zuten, kargu horretan egon zen 1883an hil zen arte. 

Ehun lan baino gehiago argitaratu zituen, horietako asko Trousseau irakaslearekin lankidetzan. Hauen artean alkoholismoari eskainitako hainbat eta bera izan zen anorexia nerbiosoa deskribatu zuen lehen medikuetako bat, anorexia histerikoa deitu zuena. Oso askotariko gaiak interesatu zitzaizkion, hala nola bertigoa, migraina, epilepsia, katalepsia eta medikuntza legala. Gainera, nortasun anormalaren kontzeptua sortu zuen, ezagunak diren beste nahaste psikiatrikoetan sartu ezin ziren sintoma psikiko desberdinak aurkeztu zituzten gaixoen egoera deskribatzeko. 

Ziatika eta hernia diskaleko diagnostikoa egiteko erabiltzen den zeinu klinikoari (Lasègue zeinua) izena eman zion. Horrek, hanka luzatuta daukan eta ohatilan etzanda dagoen gaixoaren aldaka tolestean datza. Zeinua positiboa da, flexioak mina eragiten badu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Who Named It: *Ernest-Charles Lasègue*. 2011ko abenduaren 8an kontsultatua
2. ↑  José L. Fresquet. Instituto de Historia de la Ciencia y Documentación (Universidad de Valencia - CSIC): *Charles Ernest Lasègue (1816-1883)*. 2011ko abenduaren 8an kontsultatua
3. ↑  Who Named It: *Ernest-Charles Lasègue*. 2011ko abenduaren 8an kontsultatua
4. ↑  José L. Fresquet. Instituto de Historia de la Ciencia y Documentación (Universidad de Valencia - CSIC): *Charles Ernest Lasègue (1816-1883)*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1191881
* Commonscat Multimedia: Ernest-Charles Lasègue

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73973095
* ISNI: 0000 0000 0063 2260
* BNF: 126185589 (data)
* SUDOC: 035672684
* Léonore: [LH//1489/114 LH//1489/114]
* Open Library: OL1627567A

 |

* Wd Datuak: Q1191881
* Commonscat Multimedia: Ernest-Charles Lasègue
***El eternauta*** zientzia-fikziozko komiki klasikoa da, jatorriz 1957 eta 1959 artean argitaratua *Hora Cero Semanal* argentinar aldizkarian, astean 3 orrialdeko maiztasunarekin. Egileak Héctor Germán Oesterheld gidoilaria eta Francisco Solano López marrazkilaria izan ziren.

Ordutik hainbat berrargitalpen izan du lan honek. Halaber, antzerkiratu dute komiki hau, eta zinemaratzeko asmoa ere izan da, oraindik gauzatu ez den arren.

Istorioaren azpian Argentinak orduan pairatutako diktaduren kritika dago hainbat adituren ustez. Izan ere, Oesterheld bera desagertu zen antza denez gobernu horietako batek aginduta. Herrialde hegoamerikarrean ikur handi bihurtu zen denborarekin.

Istorioa
--------

Munduak izurrite zabala eta hilgarria jasaten du, elurte moduan agertutakoa, eta honek harrapatzen ditu lehenik eta behin Juan eta bere hiru lagunak kartetan jolasten ari diren bitartean. Apurka deskubrituko dute elurtea plnetatik kanpoko izaki batzuk eragindakoa dela.

Pertsonaiak
-----------

* Juan Salvo "Eternauta", pertsonaia nagusia.
* Elena, Juanen emaztea.
* Martita, Juan eta Elenaren alaba.
* Favalli, fisika irakaslea eta Juanen lagunik minena.
* Lucas (Herbert), Juanen laguna.
* Polsky, Juanen laguna.
* Pablo, haur heroia.
* Franco, heroi handienetakoa.
* *"Ellos"*, etsai nagusiak.
* *"Manos"*, aurrekoek agindutakoak. *"Gurbos"*, *"cascarudos"* eta *"hombres-robot"* kontrolatzen dituzte.

Ikus, gainera
-------------

* Gaztelaniazko literatura

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q92564
* Commonscat Multimedia: El Eternauta

---

 |

* Wd Datuak: Q92564
* Commonscat Multimedia: El Eternauta
**Ferdinand Joseph Arnodin** (Sainte-Foy-lès-Lyon, 1845eko urriaren 9 – Châteauneuf-sur-Loire, 1924ko apirilaren 24) frantziar ingeniari eta industriagizona izan zen, zubi esekien garapenetan lan egin zuena. Alberto Palaciok diseinaturiko Bizkaiko Zubiaren egilea izan zen.

Bizitza
-------

Ferdinand Arnodin oso gazterik iritsi zen Châteauneuf-sur-Loirera, non bere aita obrako buru postuan Seguin anaien etxerako lan egiten zuen. Marc Seguin ospetsua zen 1825ean Tournon-sur-Rhôneko Rodanoren gainean alanbrez egindako kableak erabiliz lehen zubi esekia eraiki zuelako. Orleansko eskola profesionaleko ikastaroetara joan zen, eta, ondoren, aitari esker zenbait eraikuntza-enpresatan lan egin zuen. Horietan arotz, hargin eta metalezko piezen langilea izan zen. Conservatoire National des Arts et Métiersen gaueko eskoletara ere joan zen.

1866an, bere aita hil ondoren, Société générale des ponts à péage enpresak Ferdinand Arnodin zubi ikuskatzaile bezala kontratatu zuen. Bere lehen lana Kermeloko zubi esekia izan zen, non bere emazte izango zen Charlotte Kérihuel ezagutu zuen. 1868ko irailaren 15ean ezkondu ziren Ploemeuren.

1850ean Angersko kate-zubia eta 1852an La Roche-Bernard zubia kolapsatu ondoren, Frantzian zubi esekien eraikuntza gelditu zen. Zubi hauen eraikuntza biziberritzeko, zenbait proposamen egin zituen:

* taularen alboko mentsulen zurruntasuna handitzea,
* kable txirikordatuen asmakuntza, bihurdura txandakatuekin.

Kable-zubietan aditua, transbordadore-zubien asmatzailetzat hartzen dute. Munduan eraiki dituzten 18 pertsonetatik 9 bereak dira eta 3k oraindik zutik diraute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q730311
* Commonscat Multimedia: Ferdinand Arnodin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96289268
* BNF: 10209616q (data)
* ULAN: 500084357
* Léonore: 19800035/251/33512

 |

* Wd Datuak: Q730311
* Commonscat Multimedia: Ferdinand Arnodin
**Ferdinand Zecca** (Paris, Frantzia, 1864ko otsailaren 19a - Paris, 1947ko martxoaren 23a) frantses zinemagilea eta produktorea izan zen.

Biografia
---------

Zinema mutuaren garaian zinemaren aitzindarietako bat izan zen, eta zinemaren industriaren oinarriak ezarri zituen. Georges Mélièsen jarraitzailea izan zen. *Pathé* izeneko produkzio-etxean lan egin zuen, filmak egiten eta beste zinemagileen filmak gainbegiratzen. Bizitasun handiko filmak egin zituen, asmamen eta erritmo handikoak, eta umorez zipriztinduak, arrakasta handia izan zutenak. Garai hartan berritzaileak ziren teknika batzuk ere asmatu zituen, *flash-back* teknika, adibidez. Zeccak eta bere taldeak ia genero guztiak landu zituen.

1914tik aurrera administrazio-lanetan jardun zuen, Pathé-k Europan eta Estatu Batuetan zituen estudioak kudeatzen.

Filmak: *Le muet mélomane* (1900); *Histoire d´un crime* (1901); *Les sept châteaux du diable* (1901); *Quo Vadis?* (1901); *Tempête dans une chambre à coucher* (1902); *La Passion du Christ* (1902-1905); *La grève* (1904); *L´affaire Dreyfuss* (1908).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q240080
* Commonscat Multimedia: Ferdinand Zecca

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32258639
* ISNI: 0000 0000 4075 1600
* BNE: XX5187426
* BNF: 14659796r (data)
* GND: 1064691218
* LCCN: no2002027587
* NKC: mub2015881405
* SUDOC: 132990261
* ICCU: MILV271762
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 06142/eu\_z\_0651/z0651
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q240080
* Commonscat Multimedia: Ferdinand Zecca
**Estenebea** edo **Antea** (grezieraz Ἄντεια) greziar mitologian liziar printzesa bat da, Iobates erregearen alaba. Greziar tradizioek Preto erregearen emaztea ere Estenebea deitzen dela diote. Pretorekin ezkonduta dago, Tirintoko erregea dena, eta honekin Maeraren ama izango da. Bere senarrak Belerofon apopilo hartzen duenean, Estenebea heroia limurtzen saiatzen da, baina honek uko egiten dio, eta, ondorioz, Estenebeak, mendeku hartu nahian, heroia, limurtzeaz eta bortxatzen saiatu izanaz faltsuki salatzen du bere senar Pretoren aurrean, eta honek, salaketa hori sinetsiz, bere apopiloa Iobates erregearengana bidaltzen du honek hil dezan. Alabaina, urte batzuren buruan, heroia garaile itzultzen da, eta Estenebea, heroiaren mendekuaren beldur, suizidatu egiten da, edo beste tradizio batzuren arabera Pegaso hegodun zalditik erortzen da ihes egiten ari zenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q368423

 |

* Wd Datuak: Q368423
***Bernardo*** Miguel de Cervantesek idatzi omen zuen liburu baten izenburua zen. Erreferentzi batzuetan aipatzen da baina galdutzat eman da.

Aipamenak
---------

Miguel de Cervantesek berak *Los trabajos de Persiles y Sigismunda* liburuaren eskaintzan aipatu zuen. Eskaintza Pedro Fernández de Castro y Andraderi zuzenduta zegoen. Zehatz-mehatz hau esan zuen: "el famoso *Bernardo*". Kasu honetan "famoso" ez zen "ospetsua", "ospea merezi zuela" baizik. *Bernardo* idatzi ondoren Cervantesi ez omen zion ezer gelditu, "ciertas reliquias y asomos" bakarrik.

Hipotesia
---------

Daniel Eisenbergek liburu horren inguruko hipotesia zabaldu zuen. Haren uztez izenburuko Bernardo Erdi Aroko heroia izan zen Bernardo del Carpiori egiten dio aipamen. Cervantesen ustez garaiko espainiarrek Zalduntza liburu egokiagoak behar zituzten, bertako heroien abenturak azaltzen zituzten lanak eta ez kanpotik ekarritakoak. Testuinguru horretan horrelako lan batean hasia zegoen idazlea; hortik Eisenbergek asmoa eta izenburua arteko lotura planteatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *La interpretación cervantina del 'Quijote'*, Madril, Compañía Literaria, 1965, ISBN 8482130234, .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q551340

 |

* Wd Datuak: Q551340
**Finlandiako saskibaloi selekzio nazionala** nazioarteko saskibaloi txapelketetan Finlandia ordezkatzen duen taldea da.

Historia
--------

1939an sortu zen urte hartako EuroBasket txapelketan parte hartzeko. Txapelketa honetan ohiko taldea izan da eta emaitzarik onena Helsinkin 1967an antolatu zen ekitaldian lortu zuen, 6. postua hain zuzen ere. 2011etik aurrera Iparraldeko selekzioen artean talderik onena da FIBA rankingean. 2017an ere antolatzailea izan da beste hiru herrialderekin batera.

Olinpiar Jokoetan bi aldi aritu da. Lehenengoa etxean jokatu zen ekitaldian izan zen eta 9. postua lortu zuen. Munduko Txapelketa bakarrean hartu du parte, 2014an eta 22.a izan zen.

Palmaresa
---------

* **EuroBasket:**
	+ seigarrena 1967an
	+ parte hartzeak (16): 1939, 1951, 1953, 1955, 1957, 1959, 1961, 1963, 1965, 1967, 1977, 1995, 2011, 2013, 2015, 2017
* **Olinpiar Jokoak:**
	+ bederatzigarrena 1952an
	+ parte hartzeak (2): 1952, 1964
* **Munduko Saskibaloi Txapelketa:**
	+ parte hartzeak (1): 2014

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1139027
* Commonscat Multimedia: Finland national basketball team

---

 |

* Wd Datuak: Q1139027
* Commonscat Multimedia: Finland national basketball team
Elizaren gaueko ikuspegia
**Eliza Botiboa** (alemanez *Votivkirche*) Vienan dagoen eliza da, arkitektura neogotikoaan eraikitako munduko lan nagusietako bat.

Heinrich von Ferstelek proiektatu zuen eta eraikuntza 1863an hasi eta 1879an amaitu zen. 1879ko apirilak 24an inauguratu zen, Errege-Erreginen Zilarrezko Ezteiak ospatzeko.

Frantzisko Josef I.a kaiserrak, 18 urte zituenean jasan zuen atentatutik bizirik irten zenez, boto bezala, eliza hau eraikiarazi zuen.

Ideia nagusia, austriar ospetsuen mausoleo bat egitea zen, baina sekula ez zen nahi hau beteko.

Elizan, Anberesko aldarea nabarmentzen da, gotiko berantiarrean zizelkaturikoa.

Mexikoko enperadore eta Franz Josephen anaia zen Massimilianoren eta bere aberri berriaren omenez, Guadalupeko Andre Mariaren aldarea eraiki zen. Gainera, hemen, 4 metroko altuera, 30 zentimetroko zabalera eta 264 kiloko pisua duen kandela bat aurki daiteke, "Barbara Kandela" (*Barbarakerze*) deitua, 1930ekoa. Esaten denez, kandela honen iraupena, 100 urtekoa izango litzateke.

Kanpo estekak
-------------

* **(Alemanez)**Elizaren webgunea
* web kamera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q254476
* Commonscat Multimedia: Votive Church, Vienna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248707786
* GND: 4410516-2
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 10741

 |

* Wd Datuak: Q254476
* Commonscat Multimedia: Votive Church, Vienna

48°12′55″N 16°21′31″E﻿ / ﻿48.21528°N 16.35861°E﻿ / 48.21528; 16.35861
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.Nola iristen dira espezie inbaditzaileak ekosistema berrietara?
**Espezie inbaditzailea** (edo **espezie exotiko inbaditzailea**) jatorrizkoa ez den ekosistema batean sartu eta bertako oreka ekologikoa suntsitzen duen espezieari deritzo. Hau da, espezie bat hona etorri eta bertan hazteko kapaz bada, naturalizatu egin dela diogu, baina behin bertako landare eta animalientzako kaltegarria baldin bada, inbaditzaile deitzen zaio.

Oro har, inbaditzaile biologikoak azkar hazi eta ugalketa-ziklo laburrak dituzten espezieak izaten dira. Aldi berean, ingurune askotan bizitzeko gaitasuna dute, habitatari ez baitiote bizi-baldintza zorrotzik eskatzen. Espezie inbaditzaileak erruz ugaldu eta modu ezin hobean egokitzen dira bizileku berrira eta, askotan, harrera-ekosistemako jatorrizko espezieak arriskuan jartzen dituzte. Halako inbasioak, munduko biodibertsitatea gordetzeko arazo larria izateaz gain, konponbide zaila izaten dute.

Espezie inbaditzaileen adibide dira: zebra-muskuilua, ahate herdoiltsua, amerikar bisoia, ur-ipurtatsa, ibai-karramarro gorria, Niloko perka, *Caulerpa taxifolia*, *Senecio inaequidens*, *Boiga irregularis* sugea, *Achatina fulica* barraskiloa eta inurri eroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Otamendi, Xabier.  (2010-12-08). «Inbasioari aurre egin nahian» *Berria*.[*Betiko hautsitako esteka*]

Ikus, gainera
-------------

* Landare inbaditzaile

Kanpo estekak
-------------

* Zientzia.net[*Betiko hautsitako esteka*] Artikulua: Alien, benetako bertsioak
* Zientzia.net[*Betiko hautsitako esteka*] Artikulua: Adi, hemen ditugu!
* Zientzia.net[*Betiko hautsitako esteka*] Artikulua: Etxean uso, kanpoan otso

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183368
* Commonscat Multimedia: Invasive species

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 01049896
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q183368
* Commonscat Multimedia: Invasive species
Termodinamikan eta kimikan, **fasea** propietate fisiko uniformeak dituen substantzia edo material baten espazioko eskualdea da. Fase bakarra duten sistemak homogeneoak dira, eta fase bat baino gehiagokoak heterogeneoak dira. Adibidez, botila batean ura eta izotza batera badaude, ur likidoa fase bat izango da eta ur solidoa beste fase bat izango da. Zenbaitetan, fase terminoa materiaren egoera edo agregazio-egoeraren sinonimo moduan erabiltzen da, baina kontzeptu desberdinak dira. Adibidez, grafitoa eta diamantea karbonoaren bi forma alotropikoak dira; hau da, fase desberdinak dira, baina biak solidoak dira, agregazio-egoera berekoak alegia.

Faseen sailkapen fisikoa
------------------------

Esperimentu honetan ikus daiteke nola lurruntze tenperatura presioaren eraginez ere aldatu daitekeen, eta ez soilik tenperatura aldaketagatik.
Sailkapen kimikoak bereizten dituzten propietate kimiko espezifikoez gain, substantzia kimikoak hainbat fasetan egon daitezke. Kasu gehienetan, sailkapen kimikoek ez dute loturarik faseen sailkapen horiekin; hala ere, fase exotikoago batzuk bateraezinak dira propietate kimiko jakin batzuekin. Fase bat sistema kimiko baten egoera-multzo bat da, egitura-propietate antzekoak dituena zenbait baldintzatan, hala nola presioan edo tenperaturan.

Propietate fisikoek, hala nola dentsitateak eta errefrakzio-indizeak, fasearen balio bereizgarrietan kokatzeko joera dute. Materiaren fasea fase-trantsizioak definitzen du. Trantsizio hori sortzen da sisteman sartzen edo sistematik ateratzen den energia sistemaren egitura berrantolatzeko erabiltzen denean, baldintza orokorrak aldatu beharrean.

Batzuetan, faseen arteko bereizketa etengabea izan daiteke, muga diskretu bat izan beharrean. Kasu honetan materia egoera superkritikoan dagoela esaten da. Hiru egoera baldintzen arabera daudenean, puntu hirukoitza esaten zaio, eta, aldaezina denez, baldintza multzo bat definitzeko modu egokia da.

Faseen adibiderik ohikoenak solidoak, likidoak eta gasak dira. Substantzia askok fase solido ugari dituzte. Adibidez, burdina solidoaren hiru fase daude (alfa, gamma eta delta), tenperaturaren eta presioaren arabera aldatzen direnak. Fase solidoen arteko desberdintasun nagusietako bat atomoen egitura kristalinoa edo antolamendua da. Kimikaren azterketan aurkitu ohi den beste fase bat fase urtsua da, hau da, uretako disoluzio batean (hau da, uretan) disolbatutako substantzien egoera.

Hain ezagunak ez diren beste fase batzuk hauek dira: plasmak, Bose-Einsteinen kondentsatuak eta kondentsatu fermionikoak, bai eta material magnetikoen fase paramagnetikoak eta ferromagnetikoak ere. Ezagutzen diren fase gehienak sistema tridimentsionalei buruzkoak badira ere, sistema bidimentsionaletan analogoak defini daitezke, eta horrek arreta jaso du biologiako sistemetarako duten garrantziagatik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104837
* Commonscat Multimedia: Phase (matter)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q104837
* Commonscat Multimedia: Phase (matter)
Frantziar edo Korsikar loturaren ibilbidea ikusgai.
**Frantziar lotura** edo **Korsikar lotura**, frantsesez eta ingelesez *French Connection* edo *Corsican Connection*, Frantzia eta AEBetan heroina garraiatzeko asmoz hedatutako legezkanpoko sareak jasotako izena da. 1937-1972 artean indarrean egon zen, bere garairik arrakastatsuenean, 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadaren hasieran AEBetan kontsumitzen zen heroinaren zatirik handiena sartzearen arduradun izan zen.

Sare honetako arduradun nagusiak François Spirito, Auguste Ricord, Paul Mondoloni eta Antoine Guérini korsikar mafiaburuak izan ziren, Salvatore Greco siziliar mafiaburuarekin elkarlanean.

Frantziar Indotxinan ekoitzitako heroina Turkian jaso, Mediterraneo eta Frantziatik igaro, nagusiki Korsika eta Marseilla artean, eta AEB eta Kanadan sartzen zuten. Sare honetako lehenbiziko kapitala Ricordek Bigarren Mundu Gerran zehar egindako harpilaketatik lortua izan zen, honetan Frantziar Gestapoa edo "Carlingue" erakundeko Henri Lafont agentearekin elkarlanean jardun baitzuen. Frantziar loturak AEBetako Meyer Lansky eta Lucky Luciano mafiaburuekin negoziatu ohi zuen.

Literatura
----------

* *The French Connection (liburua)* (1969)

Zinema
------

* *The French Connection* (1971)
* *French Connection II* (1975)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1083386
* Commonscat Multimedia: French Connection

---

 |

* Wd Datuak: Q1083386
* Commonscat Multimedia: French Connection
**Fasean lotutako begiztak** edo **PLL** (ingelesetik, **Phase-Locked Loops**) 60. hamarkadatik elektronikan sarri erabilitako elementuak dira. Birrelikatutako sistema bat da, non birrelikatutako magnitudeak maiztasuna eta fasea diren.

Historia
--------

PLLak lehen aldiz 60. hamarkadan erabili ziren, NASAk satelite bidezko komunikazioetan elementuen ezegonkortasuna eta Doppler efektuaren ondorioz agertzen ziren maiztasun aldaketei aurre egiteko.

Funtzionamendua
---------------

Helburua erregimen iraunkorrean sarrera eta irteerako seinaleen faseak "lotuta" egotea da, maiztausna bera delarik. PLL bat lotuta dagoela diogu sarrerako maiztasunaren (fe) margen batzuen barneko aldaketa baten aurrean, irteerako maiztasunak (fs) berdindu arte eboluzionatzen duenean.

Bere funtzionamendua honakoa da:

1. **Fase detektoreak** bere irteeran (Vd) tentsio bat jasotzen du, sarrerako bi seinaleen faseen proportzionala.
2. **Behe pasa iragazkiak** PLL mota eta bere ezaugarriak determinatzen ditu
3. **Tentsioak kontrolatutako osizladoreak** irteera bezala sarrerako tentsioaren (Vc) proportzionala den irteerako frekuentzia bat (fs) itzultzen du.


Normalean guztia chip berean enkapsulaturik aurkitu dezakegu, iragazkia izan ezik, honek kontrolatuko baititu PLLaren ordena eta bere lan eremuak.

Zenbait konfigurazioetan frekuentzia zatitzaile bat erabiltzen da birrelikaduran, irteeran sarrerako frekuentziaren multiplo bat izateko.

PLL demoduladore moduan erabilztean irteera modura iragazkiaren irteera hartzen da (Vc).

Analisia
--------

PLLdun zirkuituak bi eratan aztertzen dira:

* Azterketa lineala, osagai lineal guztiak kontuan hartuz eta PLL hasieran lotuta kontsideratuz.
* Azterketa ez-lineala

Lan tarteak
-----------

PLL lotuta egongo den baldintzak definitzen dituzte, lortzea zenbat denbora emango duen eta zein baldintzapean askatzen den.

### Hold in

PLLa lotuta dagoela kontsideratuz. PLLak sarrerako maiztasunaren aldaketa geldoak jarraitzeko gai den maiztasunen tartea.

### Pull out

Sarrerako maiztasunaren aldaketa bortitz bat gertatzean PLL askatzen ez den maiztasun tartea.

### Lock in

PLL askatuta dagoela kontsideratuz. Irteera maiztasunaren periodoa baino denbora gutxiagoan lotzeko gai den maiztasunen tartea.

### Pull in

PLLak irteera periodoa baino denbora luzeagoan lotzea lortzen duen maiztasun tarteari deritzo.


Irudian maiztasun tarteak agertzen dira. Guztiak erdiko frekuentzia den osziladorearen oszilazio maiztasun librearen inguruan agertzen dira.

Aplikazioak
-----------

* AM eta FSK seinaleen demodulazioa.
* Jarraipen iragakiak
* Osziladore oso egonkorrak
* FM seinaleen modulazio eta demodulazioa
* Maiztasun sintezizatzaileak

Ikus, gainera
-------------

* Osziladore elektroniko
* Modulazio

Kanpo estekak
-------------

* Zer da PLL bat? (ingelesez)
* AN535 (pdf)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q52637
* Commonscat Multimedia: Phase-locked loops

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11958008k (data)
* GND: 4174166-3
* LCCN: sh85100640
* NKC: ph120457

 |

* Wd Datuak: Q52637
* Commonscat Multimedia: Phase-locked loops
Grafo-teorian, **grafo eulertarra** grafo bateko ertz edo lokarri guztietatik behin bakarrik igarotzen den ibilbidea da. Ibilbidea puntu berean hasi eta bukatzen bada, grafoak **zirkuitu eulertarra** duela esaten da. Bestela, puntu berean hasi eta bukatzen ez bada alegia, grafoak **bide eulertarra** duela esaten da. Batzuetan zirkuitu eulertarrik ez baina bai bide eulertarra duten grafoei **grafo erdi-eulertar** deitu izan zaie.

Puntu edo erpin guztietako mailak bikoitiak dira. Beraz, bada zirkuitu eulertar bat, ertzak alfabeto ordenan jarraituz zeharka daitekeena esaterako.
Grafo eulertar eta erdi-eulertarren existentzia Eulerren teoremaz frogatzen da. Teorema honen arabera, grafo bateko puntu guztietako mailak bikoitiak badira, bada zirkuitu eulertar bat (eta alderantziz, zirkuitu eulertarra badago, puntu guztiak maila bikoitikoak izango dira). Maila bakoitiko puntu kopurua 2 bada, bada ibilbide eulertar bat baina ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Maila bakoitiko puntu kopurua 4 edo handiagoa bada, ez dago ez ibilbide, ez zirkuitu eulertarrik (eta alderantziz). Gogoratu behar da maila bakoitiko puntuen kopurua bikoitia izan behar dela, mailen batura bikoitia izan behar delako. Hau dela eta, maila bakoitiko puntuen kopurua ezin da izan 1, 3, 5, ... izan.

Grafo eulertarren existentziarako Eulerren teoremak 1736. urtean frogatu zuen Leonhard Euler matematikariak, Königsberg-eko zazpi zubietako ebazkizuna aztertzean.

Propietateak
------------

* Ibilbide eta zirkuitu eulertarrak grafoko ertz guztiak zeharkatzen dituzten laburrenak dira, ertz guztiak behin bakarrik zeharkatzen baitituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9275357

 |

* Wd Datuak: Q9275357
**Estonierazko literatura** edo **estoniera literatura** (estonieraz, *eesti kirjandus*) estonieraz (1.100.000 hiztun inguruko hizkuntza) egindako literatura da. Estonia, Iparraldeko Gurutzadez geroztik, Alemaniaren, Suediaren eta Errusiaren mende izan zen XIII. mendetik 1918. urte arte, eta ondorioz urriak izan dira estonieraz egindako idazlanak, oraintsuko mendeetaraino. Ezagunak diren Estonierazko idazki zaharrenak XIII. mendekoak dira. *Livoniako Henrikeren kronika* lanaren zati den *Originates Livoniae* idazkian, badira estonierazko toki izenak, hitzak eta esaldi zatiak. *Liber Census Daniae* liburuak (1241) baditu estonierazko toki izenak eta abizenak. Estonierazko testu lotu luzeen adibiderik zaharrenak *Kullamaa otoitzak* deritzenak dira, 1524. eta 1528. urteetakoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Estonian literature», *Encyclopædia Britannica*.
2. ↑  George Kurman: *The Development of Written Estonian*. ISBN 0-7007-0380-2
3. ↑  Denis Sinor: *Aspects of Altaic Civilization*. ISBN 0-7007-0380-2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1334834
* Commonscat Multimedia: Literature of Estonia

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12151391v (data)
* LCCN: sh85044989
* NKC: ph120000
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1334834
* Commonscat Multimedia: Literature of Estonia
Marrubi landare bat berez belaundu ahal da, estoloien garapenari esker.
**Estoloi**edo **herrestadar** bat organismoen arteko lotura-organo horizontala da, landareen kasuan lurpeko edo lurgaineko zurtoin itxura duena eta ugalketa asexualean parte hartzen duena. Estoloiak ez du hostorik izaten, baina nodo bakoitzetik (begietatik) landare berri bat gara dezake, batez ere lurrarekin kontaktuan badago.

Animalia kolonial espezie batzuetan, adibidez *Stolonica socialis* aszidiatan, estoloiak ugalketa asexuala ere ahalbidetzen du.

Motak
-----

Estoloiak bi motakoak izan daitezke: airetikoak (lurgainekoak) edo lurpekoak.

### Airetiko estoloiak

Ohiko landare estoloniferoa (estoloiak garatzen dituena) marrubia da. Barneko landareen artean zinta-belarra da ohikoena.

Beste landare batzuk ere garatzen dituzte estoloiak, hala nola basa-marrubia (*Fragaria vesca*), sagu-belarra (*Hieracium pilosella*), *Saxifraga stolonifera* eta pilea nanoa (*Pilea pumila*).

Zinta-belarraren airetiko estoloia.
### Lurpeko estoloiak

Estoloi batzuk lurpekoak izan daitezke Espezie batzuetan, hala nola harenondokoa (*Ammophila arenaria*), dunak finkatzeko erabiltzen den graminea espezie bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2010]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q633912
* Commonscat Multimedia: Stolons

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q633912
* Commonscat Multimedia: Stolons
**Fermi Laborategi Nazionala**, **Fermilab** bezala ezagutzen dena energia altuko fisikaren laborategi bat da, bere izena Enrico Fermi fisikariagatik jasotzen duena, partikulen fisikan aitzindaria izan zena. Chicagotik 50 kilometro mendebaldera dago. Fermilaben munduko bigarren partikula azeleragailurik potenteena dago (lehena Suitza eta Frantzia arteko mugan dagoen LHC da), Tevatron delakoa, tontor quark izena duen quarka aurkitzeko erabili izan dena.

Fermilaba, jatorrian National Accelerator Laboratory deitua AEBetako Energia Atomikoaren Batzordeak enkargatu zuen Lyndon B. Johnson presidenteak 1967ko azaroak 21ean sinatutako lege proiektu baten oinarrituta.

1974ko maiatzak 11n laborategiak bere egungo izena jaso zuen Enrico Fermi fisikariaren omenez, 1938an Fisikako Nobel Saria irabazi zuena eta aro atomikoko fisikari aitzindarietako bat izan zena.

Fermilaben aireko ikuspegia. Lehen planoan ikus daitekeen eraztuna Xiringatzaile Nagusia da, eta atzerago ikus daitekeena Tevatrona.
Funtsezko partikulen egungo ereduko bi osagai oso garrantzitsu Fermilabean aurkitu ziren: hondo quarka (1977ko maiatza-ekaina) eta tontor quarka (1995eko otsaila. 2000ko uztailean tau neutrinoaren lehen zuzeneko behaketa iragarri zuten, behatua izan zen azkeneko funtsezko partikula. Egungo ereduko azken zirrikitua betez, tau neutrinoak aurkikuntza berrientzako eta fisika eredu berri batentzako lehen pausua suposatu zuen Tevatroneko Collider IIa 2001eko martxoan inauguratu ondoren. 2008ko irailak 10 arte, LHCa inauguratu zen data, Tevatrona, lau miliako zirkunferentzia duena eta jatorrian Energia Doublerra deitua bere funtzioak 1983an hasi zituenean, munduko partikula azeleragailurik energetikoena izan zen. Bere 1000 iman supereroaleak helio likido bidez hoztuak dira -268 °Cko tenperaturan. Bere hozte sistema historiako handiena zen 1983an.

Fermilabeko zuzendariak
-----------------------

* Robert R. Wilson (1967-1978)
* Leon Max Lederman (1978-1989)
* John Peoples (1989-1999)
* Michael S. Witherell (1999-2005)
* Pier J. Oddone (2005-)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q337641
* Commonscat Multimedia: Fermilab

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132495456
* ISNI: 0000 0001 0675 0679
* BNF: 123437384 (data)
* GND: 50711-8
* LCCN: n50071835
* NKC: ko2007396135
* NLA: 35842843
* CiNii: DA00140509
* SUDOC: 032400640
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q337641
* Commonscat Multimedia: Fermilab
**Estutu** 2016an plazaratutako Gari kantariaren estudioko grabazioa da, zortzigarrena bere izenarekin bakarlari moduan. Lan honetan Maldanbera taldearen laguntza izan zuen. Nahiko disko esperimentala eta, ikuspegi aldetik, iluna. Lan erabat berritzailea izan zen non poesiarekin mundua artistikoak eta plastikoak egiten zuten bat.

Ezaugarriak
-----------

Disko honekin Gari rock estilotik urrundu da. Esan daiteke pop estiloko musika dela, lasaia, minimalista, munduaren ikuspegi errealista transmititzen duena. Maldanbera taldea, bestetik, bere azken lanetako musikariek sortutakoa da eta, zentzu horretan, ez du aldaketa handirik suposatzen; bai da berria abeslariak eman dien protagonismoa, diskoa berarekin batera sinatuz.

Musikariak
----------

* Gari
* Maldanbera:
	+ Natxo Beltrán
	+ Oier Aldekoa
	+ Migel Moyano

Grabazioan ere soka hirukote batek lagundu zuen: Claudia Diez, Nerea Alberdi eta Oscar Javier de Oteo.

Kantuen zerrenda
----------------

1. 01 - "yase"
2. 02 - "emaidazu"
3. 03 - "egunonmundo"
4. 04 - "berlin"
5. 05 - "naizena"
6. 06 - "estutu"
7. 07 - "zerura"

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Kepa Arbizuren komentarioa Mondosonoro webgunean.
* Diskoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65216418

 |

* Wd Datuak: Q65216418
**Elena Pérez Pérez** (Ermua, Bizkaia, 1968ko martxoaren 10a - *ibidem* 2021eko maiatzaren 7a) txistularia izan zen, Eibarko Usartza Txistulari Taldeko zuzendaria.

Biografia
---------

Ermuko San Lorenzo auzoan jaio zen baina txikitatik izan zuen lotura estua Eibarrekin. Txistuaren munduan 7 urte inguru zituela hasi zen  Amalur dantza-taldean. Eibarko kontserbatorioan egin zituen lehengo musika-ikasketak, Donostiako kontserbatorioan jarraitu eta bertan amaitu zituen 1989an. Jose Ignacio Ansorena katedradunarekin bukatu zuen txistu-karrera, aitortza gorenarekin. Biolontxelo eta zeharkako txirula-ikastaroak ere egin zituen.

### Musikari ibilbidea

Gaztetatik hartu zuen parte  Eibarko txistulari talde batean, eta 80ko hamarkadaren erdialdetik aurrera Eibarko Txistulari Bandako kide izan zen (geroago Usartza Txistulari Taldea izena hartu zuena). Bere bizitza musika irakaskuntzan eman zuen, hainbat ikastetxetan, zein musika eskoletan irakasle arituz (Eibar, Ermua, Bergara, Soraluze, Gasteiz, Mutriku…). Herri mailako eta Euskal Herriko hainbat txistulari -lehiaketatan parte hartu zuen, banaka zein taldeka, baita zenbait sari eta errekonozimendu lortu ere. Bilboko Udal Bandan ere hainbat aldiz parte hartu du.

Beti  ibili zen kalejiretan, kontzertuetan eta alardeetan parte hartzen eta laguntzen (Eibarren,  Ermuan, Deban, Soraluzen, Bilbon, Durangon, Zornotzan eta Donostian). Txistuaren kultura eta musikarekin zerikusia duen guztiari eusteko eta irakasteko helburua zuen.

Eibarrren hainbat txistu kontzertu antolatu eta zuzendu zituen. Kontzertuotan berrikuntzak txertatzen ere saiatu zen, betikoari eutsiz baina aire berriak eta musika tresna anitz gehituz.

### Heriotza

Gaixotasun luze bat jasan ondoren hil zen 2021eko maiatzaren 7an, 53 urte zituela.

Iruditegia
----------

* Elena Zornotzan Txistu eguneanElena Zornotzan Txistu egunean
* Elena Ermuan Durangaldeko txistulari eguneanElena Ermuan Durangaldeko txistulari egunean
* Elena Ermuan Durangaldeko txistulari eguneko kontzertuanElena Ermuan Durangaldeko txistulari eguneko kontzertuan
* Elena Arraten Euskal Herriko Txistulari eguneanElena Arraten Euskal Herriko Txistulari egunean

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Elena Pérez Pérez (Ermua, 07/05/2021)» *www.funeuskadi.com* (Noiz kontsultatua: 2021-07-08).
2. ↑   «Fallece Elena Pérez, directora de la banda de txistularis Usartza» *El Diario Vasco* 2021-05-07 (Noiz kontsultatua: 2021-07-08).
3. ↑   «Elena Pérez: «El txistu nunca ha estado de moda pero tampoco ha pasado de moda»» *El Correo* 2013-10-17 (Noiz kontsultatua: 2021-07-08).
4. ↑    *Txistu kontzertua Eibarrren.* .
5. ↑    Musika; Musikaldia, Xxiv; Kontzertua. «USARTZA Txistulari banda» *Eibarko Udala - Ayuntamiento de Eibar* (Noiz kontsultatua: 2021-07-08).
6. ↑    «Elena Perez Usartza Txistulari Taldeko zuzendaria hil da» *etakitto.eus* 2021-05-07 (Noiz kontsultatua: 2021-07-08).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107453839

 |

* Wd Datuak: Q107453839
**Elendilmir** (quenyaz "Elendilen bitxia" esan nahi duena), Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko objektu batek jasotzen duen izena da. Bekokian mithrilezko uztai baten bidez eusten zen zuri koloreko bitxi bat zen, Elendil erregeak Arnorreko erregetzaren ikur bezala aukeratu zuena.

Elendilmir "Elendilen izarra", "Dunedainen izarra" eta "Iparraldeko izarra" ere deitua izan zen.

Historia
--------

Elendil hil ondoren, bere seme Isildurrek Gondor erresuma bere iloba Meneldilen ardurapean utzi zuen eta Isildur bera Arnorreko errege bihurtu zen, honela Elendilmir jasoz. Honi buruz esaten denez, Eraztun Bakarrak ematen zuen ikusezintasunak ez zuen Elendilmirren argian inongo eraginik, eta horregatik orkoek Isildurren gudalosteak Zelai Gladioetan eraso zituztenean, erregeak burua txano batekin estali behar izan zuela jazarria zenean ihes egin ahal izateko. Isildur Anduinetik igerian ihes egiten ari zela hila izan zenez, Elendilmir bitxia ibaiaren korronteak eraman zuen eta galdu egin zen.

Rivendeleko urreginek berdin bat egin zuten Valandilentzat, Isildurren semerik gazteena zena, eta bitxi berri honek aurrekoaren botere bera ez zuen arren, Arnor eta Arthedaineko erregeek eta ondoren Iparraldeko Dunedainen Kapitainek eramaten jarraitu zuten Elessar erregearen garairaino. Eraztunaren Gerra amaitu ondoren, Elessar erregeak jatorrizko Elendilmir bitxia Orthanceko dorrean aurkitu zuen, Sarumanek Eraztun Bakarraren bila zebilenean Anduin ibaia miatzen ari zela berreskuratu zuena.

Eguzkiaren Laugarren Aroko 16. urtean Elessar erregeak Sam Gamgee hobbitari bigarren Elendilmir bitxia eman zion eta hura jatorrizkoarekin geratu zen.

Jatorria
--------

Elendilmir bitxiaren jatorria Eguzkiaren Bigarren Aroaren lehen milurtekoaren amaieran dago, Numenorreko erresuman Erendis erreginak bitxi zuri bat zilarrezko saretxo batean sartu eta bere senar Tar-Aldarioni eman zionean, ordutik aurrera jarrita eraman zuena, honela, errege eta erreginek, koroa baten ordez bekoki gainean bitxi zuri bat eramatearen ohitura abiaraziz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3750696

 |

* Wd Datuak: Q3750696
**Fleming konderria** (ingelesez: *Fleming County*) Kentuckyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Flemingsburg da. 2010eko zentsuaren arabera 14.348 biztanle zituen, Fleming kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Fleming konderriak 909,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,18 ura dira. Beste 902,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,77 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.348 pertsonetatik 14.007 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 149 dira. 181 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 32 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 106 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q888563
* Commonscat Multimedia: Fleming County, Kentucky

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144240076
* ISNI: 0000 0004 0617 7675
* LCCN: n80013125
* NARA: 10036791
* **Lekuak**
* OSM: 1846520
* TGN: 1002375

 |

* Wd Datuak: Q888563
* Commonscat Multimedia: Fleming County, Kentucky
**Forsyth konderria** (ingelesez: *Forsyth County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cumming da. 2010eko zentsuaren arabera 175.511 biztanle zituen, Forsyth kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Forsyth konderriak 640,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 59,95 ura dira. Beste 580,21 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 175.511 pertsonetatik 157.493 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 16.550 dira. 4.287 beltzak edo afroamerikarrak. 362 amerikar natiboak ziren eta 54 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10.875 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 316 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.124 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q493092
* Commonscat Multimedia: Forsyth County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130194656
* GND: 7860721-8
* LCCN: n81061399
* NARA: 10039151
* **Lekuak**
* OSM: 1024740
* TGN: 2000349

 |

* Wd Datuak: Q493092
* Commonscat Multimedia: Forsyth County, Georgia
**Evince** GNOME mahaigainaren dokumentuen bisorea da. Fitxategiak PDF, PostScript eta DjVu formatuan ikus daitezke. 

Evince gpdf kodearen berridazketa gisa hasi zen, jende gehienak uste baitzuen mantentzen zaila zela. Denbora laburrean, haren funtzionaltasuna gainditu zuen. Evince aktiboki mantentzen eta garatzen ari da. Batez ere C programazio-lengoaian idatzita dago, C++-en idatzitako zati txiki batekin, hau da, Poppler softwarearekin interfazea egiteko kodea.

Evince GNOMEn sartu da 2.12 bertsiotik, eta 2005eko irailaren 7an merkaturatu zen.

Ezaugarriak
-----------

Bilaketa
Bilaketa-mekanismo integratu bat du, aurkitutako emaitzen kopurua zabaltzen duena eta emaitzak orrian nabarmentzen dituena.
Miniaturazko orrialdeak
Miniaturazko orrialdeen ikuspegiek dokumentu batean nabigatzeko erreferentzia azkarra ematen dute. Miniaturazko orriak bisorearen ezkerraldean daude.
Orrialdeak indexatzea
Indizeekin bateragarriak dokumentuetarako, Evincek dokumentuaren aurkibidea erakusteko aukera ematen du, atal batetik bestera bizkor mugitzeko.
Hautaketa
Evince-k PDF fitxategietan testua hautatzeko aukera ematen du.
Oharrak eta nabarmentzeak
Oharrak eta kolore eta formatu desberdinetako nabarmentzeak egin daitezke PDF fitxategietan. Nabarmentzeak, azpimarrak, marratuak, zirriborroak. Oharren indizea ikus daiteke alboko barran.

Onartzen diren dokumentu-formatuak
----------------------------------

Propioa
* PDF, *backend* Poppler erabiliz.
* PostScript, *backend* libspectre erabiliz.
* DVI.
* Orri anitzeko TIFF.
* Komikiak (.cb7, .cbr, .cbt, eta .cbz)
* Open XML Paper Specification (.oxps, .xps)

Aukerako euskarria
* DjVu, DjVuLibre backend erabiliz.
* Microsoft PowerPoint, libew erabiliz (gaur egun alpha kalitatea du).

Onartzen ez dituen formatuak
* Irudiak, ePub, Mobi

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Supported Document Formats.* .

Kanpo estekak
-------------

* Evince-ren webgune ofiziala (ingelesez).
* Evinceko wiki ofiziala (ingelesez).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737139
* Commonscat Multimedia: Evince

---

 |

* Wd Datuak: Q737139
* Commonscat Multimedia: Evince
Marrazkiaren oinak, honako hau dio: "Erdi Aroko misiolari batek, Zerua eta Lurra elkartzen diren tokia aurkitu zuela dio".
**Flammarion irarlana**, Camille Flammarionen 1888ko *L'Atmosphere: Méteorologie Populaire* liburuan agertutako marrazki ezagun bat da, liburuko 163. orrialdean, eta, askotan, gizakiak astronomia aurkitu izana irudikatzeko. Marrazki misteriotsu honek, bere egilea ezagutzen ez dena, gizon bat (beharbada astronomo bat) erakusten du, lurreko atmosferatik begira, hau, bazter daitekeen gortina bat izango balitz bezala, honela Unibertsoaren funtzionamendua ikusiz. Flammarionen jatorrizko lana laguntzen duen testuak, honako hau dio:

"Zer da orduan, ganga urdin hau, benetan existitzen dena eta izarrak egunez ikustea eragozten diguna?"

Irarlan hau, iturri ugaritan, oker, Erdi Aroko lan bezala deskribatzen da, munduaren ikuspegi sinpleagatik, eta, baita, lur lauaren marrazkitzat ere hartua. Hala ere, inongo zalantzarik gabe, beranduago egin zen, bere data zehatza ezagutzen ez den arren. Flammarion, antzinako liburu astronomikoengatik zuen zaletasunagatik ere ezagutzen da, eta Kepler, Isaac Newton eta Tycho Braheren lanak zituen.

Bertsio koloreztatuak
---------------------

Gaur egun, marrazki honen koloreztaturiko bertsio ugari aurki daitezke.

* Bertsio garbia eta moztuta.Bertsio garbia eta moztuta.
* Bertsio koloreatua.Bertsio koloreatua.
* Hugo Heikenwaelder-en bertsioa, Viena (1998).Hugo Heikenwaelder-en bertsioa, Viena (1998).
* 2015eko bertsioa.2015eko bertsioa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1426992
* Commonscat Multimedia: Flammarion Woodcut

---

 |

* Wd Datuak: Q1426992
* Commonscat Multimedia: Flammarion Woodcut
**Elias Cortonakoa**, San Frantzisko Asiskoaren dizipulua (Asis, 1180 inguruan - Cortona, 1253ko apirilaren 22an). San Frantziskok sortutako Anaia Txikien Ordenara (*Ordo Fratrum Minorum*) bildu zen lehenengoetakoa izan zen.

Bi aldiz izan zen ordenaren nagusi. 1217an Eliasek gidatu zuen frantziskotar misioa Lurralde Santuetara, Siriako lehen probintzia-ministro zela. Palestinan ibili zen San Frantziskorekin, eta elkarrekin itzuli ziren Italiara 1220. urtean. 1221etik aurrera frantziskotarren bikario izan zen, eta San Frantzisko hil zenetik, 1226an, 1227raino izan zen nagusi, haren ordez Joan Parenti aukeratu zuten arte. Geroago, Gregorio IX.a aita santuaren aginduz, San Frantziskoren oroitzapenez egindako Asisko basilikaren eraikuntzaren arduradun izan zen.

1232an ordenako jeneral hautatu zuten, baina Eliasek kontrako asko izan zituen, Frantziskoren pobretasunaren araua bete-betean errespetatu nahi zutenak batez ere; Elias lurtarregia zen, eta aginte handiegia zuen haien ustez. 1239an postutik kendu zuten, eta Cortonara itzuli zen jarraitzaile gutxi batzuekin. Erromatar Inperio Santuko enperadore Frederiko II.aren aita santuaren aurkako jarreraren aldeko zela eta, eskumikatu egin zuen Gregorio IX.ak 1240an; 1244an Inozentzio IV.ak eskumikatu zuen, berriz, Nizeako eta Konstantinoplako enbaxadore egin zuenean enperadoreak. 1245ean, eliza eta monasterio bat eraiki zituen Cortonan San Frantziskoren ohoretan. Elizara itzuli zen hil aurretik.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1329212
* Commonscat Multimedia: Elias of Cortona

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96184933
* ISNI: 0000 0000 9938 9503
* GND: 119492105
* LCCN: n82130667
* NKC: xx0011448
* SNAC: w6323p70
* SUDOC: 068534752
* ULAN: 500071922
* BIBSYS: 90860079
* ICCU: CFIV059278
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1329212
* Commonscat Multimedia: Elias of Cortona