recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ankhkaenra Psametiko** edo **Psametiko III.a** Egiptoko XXVI. dinastiako azken faraoia izan zen. K.a. 526 eta K.a. 525 bitartean gobernatu zuen.

Manetonek **Psammekherites** deitzen du eta sei hilabeteko erregealdia izan zuela dio Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan. Eusebio Zesareakoak ez du aipatzen.

Psametiko III.a Amosis II.a faraoiaren eta honen emazteetako baten, Takheta erreginaren semea zen, erregina honen izenak bere amaordearekin lotura bat eta faraoiaren aitak tronutik kendu zuen dinastiaren aurreko elementuenganako lotura bat adierazten duen arren. Bere aitaren oinordeko bihurtu zen faraoi bezala K.a. 526an, Amosis 44 urteko erregealdi luze eta oparo baten ondoren hil zenean. Herodotoren arabera, Psametikok Amosis izeneko seme bat izan zuen, baita alaba eta emazte bana ere, biak izenik gabekoak bere dokumentuetan.

Erregealdia
-----------

Esperientziarik gabeko faraoi gazteak herrialdea inbasiotik defendatzeko ahal izan zuen guztia eta ahal izan zuen ondoen egin zuen arren, Egipto ez zen persiarrentzako arerio. Kanbises II.a errege persiar akemenidarrak zuzendutako persiar armadak Sinai eta basamortua arabiarren laguntzarekin zeharkatu ondoren, gudu odoltsu bat gertatu zen Pelusiotik gertu, Egiptoko ekialdeko mugako hiri bat, K.a. 525ean. Behin Pelusioko guduan garaitua izan ondoren, bere aliatuetako bat zen Fanes Halikarnasekoak traditu zuen, eta Menfisera ihes egin zuen. Persiarrek hiria hartu zuten setio luze baten ondoren, eta Psametiko harrapatu zuten handik gutxira. Kanbisesek bertako hiritar garrantzitsuenetako bi mila biztanleren exekuzio publikoa agindu zuen, horien artean, ustez, Psametiko III.aren semea zegoelarik.

Gatibutza eta exekuzioa
-----------------------

Herodotoren Historia izeneko lanaren III. liburuan, bere alaba esklabu bihurtua izan zela, bere semea hiltzera zigortua, zatitan moztuz, bere lagunak hondatuak eta bera aurreko guztiak erregearen aginduz geratu ziren egoera ikustera behartua izan zela aipatzen da, soilik bere lagunen egoera ikustean asaldatuz. Tronutik kendutako erregea preso hartua eta kateatua eramana izan zen Susara, non hasieran nahiko ongi tratatua izan zen. Denbora baten ondoren Psametiko Kanbisesen aurkako matxinada bat prestatzen hasi zen, baina bere planak deskubritu zituzten eta azkenik zezen odola behartua izan zen, hil arte.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

* Baxuerliebea Karnakeko tenpluan
* Vatikanoko Egiptoar Gregoriar Museoko estatua batean aipatua, 158. zenbakia (Posener)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Amosis II.a** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXVI. dinastia | Ondorengoa**Kanbises II.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q316278
* Commonscat Multimedia: Psammetichus III

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05024/eu\_p\_3413/p3413
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q316278
* Commonscat Multimedia: Psammetichus III
**Sufrearen bakterio berdeak** edo **klorobiak** (Chlorobi filuma) fotosintesi bakteriarra burutzen duten bakterioak dira. Fotosintesi bakteriarra edo fotosintesi anoxigenikoa oxigenorik gabeko fotosintesia da, ingurugiro anaerobio batean burutzen dena. Fotosintesi horrek ez du oxigenoa sortzen, sufrea baizik:

  

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

  

Fotosintesi honen elektroien emailea ez da ura, SH2 baizik. Horregatik sufrearen bakterio berdeak azido sulfhidrikoa (SH2) duten habitetan bizi dira: iturri sufretsuetan, adibidez. Ohikoak dira ere sulfhidrikoa eta argia duten lakuen eremu anoxikoetan. Oxigenorik gabeko habitat horiek beharrezkoak dira fotosintesi bakteriarra burutzeko.

Bakterio hauen beste ezaugarriak honako hauek dira:

* Gram negatiboak
* bazilo, koko edo vibrio itxurakoak
* batzuek filamentu edo harizpiak sortzen dituzte
* pigmentu fotosintetikoak (bakterioklorofilak) klorosoma izeneko bakuoletan daude
* SH2-az gain, hidrogeno molekularra eta sufrearen beste konposatu erreduzituak ere erabil ditzakete elektroi emaile moduan
* ez dira mugikorrak, baina gasa duten bakuolen bidez era bertikalean (gora ala behera) higitu daitezke uretan
* berde kolorekoak dira, karotenoideek emandakoa
* urtarrak dira

Sufrearen bakterio berdeak ez dira fotosintesi anoxigenikoa egiten duten bakterio bakarrak. Badago beste talde bat (sufrearen bakterio purpurak) fotosintesi bera egiten duena. Azken hauek purpura kolorekoak dira (dituzten karotenoideak direla-eta).

Bakterio berdeak laku eta itsasoen eremu sakonetan bizi dira, bertan oxigeno gutxi, sufrearen konposatu erreduzituak (SH2...) eta argi infragorria dagoelako (fotosintesi bakteriarrak ez du argi ikusgaia erabiltzen, uhin-luzera handiko argia baizik).

Bestalde, bakterio hauek fotosintesian sortzen duten sufrea (S) zelulatik kanporatzen dute.

Sufrearen bakterio berdeak, zalantzarik gabe, oso zaharrak dira, eta Lur planetaren gainean agertu ziren lehenengo bizidunetakoak dira. Landareen fotosintesia agertu aurretik fotosintesi anoxigenikoa agertu zen, aintzinako Lurrean oxigenorik ez zegoelako eta molekula erreduzituak nagusi zirelako (SH2 tartean). Lehenengo bakterio fotosintetikoak, beraz, materia organikoa ekoizten hasi ziren, baina ez zuten oxigenorik askatzen. Hurrengo urrats ebolutiboa elektroi emaile gisa H2O erabiltzeko gai izan zitezkeen zelulen agerpena izan zen; zelula horiek, gaur egungo zianobakterioen antzekoak, ziur aski bakterio fotosintetikoetatik agertu ziren duela 2.500 milioi urte inguruan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q866342
* Commonscat Multimedia: Chlorobiaceae
* Wikispecies Espezieak: Chlorobiaceae

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 7825
* GBIF: 8106
* ITIS: 956355
* NCBI: 191412
* WoRMS: 564142

 |

* Wd Datuak: Q866342
* Commonscat Multimedia: Chlorobiaceae
* Wikispecies Espezieak: Chlorobiaceae
**Mikel Goiaingeruaren eliza** edota **San Migel Goiaingeruaren eliza** Gipuzkoako Idiazabal udalerrian dagoen eliza bat da. Herriguneko eraikin ikusgarriena da. XII.-XVI. mendekoa.

1553. urtetik aurrera, Pedro Nafarrasagasti maisuarena, altuera bereko zutabeekin egindako hiru nabedun eliza alemaniarren estiloan birmoldatu eta handitu izan zuen.

Aurrealdea
----------

Aditu gehien ustez, XII-XIII. mendeko ate erromaniko-gotikoa ederra du, balio handiko ikur irudiekin. Ate alboetan grabatu eta zizelkatutako zeinu geometriko bitxiak ditu, hauek elizaren antzinakotasuna eta ikonografia zaharrekiko lotura erakusten dute, beste aditu batzuen ustez ordea zeinu horiek erromaniko usadioarekin lotzea ez da zuzena.

Ganberak
--------

1553tik aurrera, altuera bereko zutabeekin egindako hiru nabedun eliza alemaniarren estiloan birmoldatu eta handitua izan zen.

Idiazabalgoa Martin Mitezar arkitektoak marraztu zuen proiektua eta baita ere Idiazabalgoa zen Pedro Nafarrasagasti maisuak eraki zuen,

Batailo pontea
--------------

IX. mendeko Erromaniko-aurreko batailo pontea, Gurutzetako Andre Mariaren baselizatik ekarria.

Erretaula
---------

1743an egindako erretaula barrokoa, gorteko arkitekto izan zen Migel Irazustak egindako azken maisu-obratzat hartua da eta herriko seme zen Jose Antonio Iparragirre eskultoreak egina.

San Migel Goiaingeruaren imajina, berriz, Luis Salvador Carmonaren lanik onenetakotzat joa da eta Madrilgo errege tailerretan egina. Gainera, XVII. eta XVIII. mendeko erretaula eta koru interesgarriak ditu.

Irudiak
-------

* Atariko ikurretako batzuk.Atariko ikurretako batzuk.
* Zutabe bateko behe aldea.Zutabe bateko behe aldea.
* Zutebeetako behe aldea.Zutebeetako behe aldea.
* Ganberak alemaniar estiloan eginak dira.Ganberak alemaniar estiloan eginak dira.
* Carmonaren San Migelen irudia.Carmonaren San Migelen irudia.
* Ataria.Ataria.
* Pontea erromaniko aurreko estilokoa da.Pontea erromaniko aurreko estilokoa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Monumentuaren plakan dagoen testua.
2. ↑   Cendoya Echániz, Ignacio..  (1992). *El retablo barroco en el Goierri : la constante academicista en Gipuzkoa.*  Fundación Social y Cultural Kutxa, Sociedad Guipuzcoana de Ediciones y Publicaciones, Obra Cultural de Kutxa-Caja Gipuzkoa, San Sebastián ISBN 84-7173-202-5. PMC 32969638. (Noiz kontsultatua: 2020-04-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25478786
* Commonscat Multimedia: Church of Señor San Miguel, Idiazabal

---

 |

* Wd Datuak: Q25478786
* Commonscat Multimedia: Church of Señor San Miguel, Idiazabal
*Alice in Wonderland* liburua (1865), 5. atalean irekia, 46. eta 47. orrialdeak, **sekzio-haustura** bat ezkerreko orrialdean, beheko aldean, ikusteko. *Alice in Wonderland* 1865ean argitaratu zen lehen aldiz, eta gaur egun jabari publikoa da. Euskaraz irakur daiteke: *Aliceren abenturak Lurralde Miresgarrian*. (Liburuaren jatorrizko 1865eko testu ilustratua Wikitekan aurki daiteke).
Tipografian **sekzio** hitza erabiltzen da testu bat banatzen den zatietako bakoitza izendatzeko. 
Sekzioak banatzeko hainbat sekzio-haustura marka erabili izan dira tipografian. Esate baterako zuriune luzeak, atalen izenburuak, izartxoak modu askotan estetikoki antolatuta, (eskuineko irudian bezala), hainbat tipografia ikur berezi...

Ikus, gainera
-------------

* Sekzio ikur

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1931107
* Commonscat Multimedia: Section (typography)

---

 |

* Wd Datuak: Q1931107
* Commonscat Multimedia: Section (typography)
**San Migel eliza** Gipuzkoako Tolosa udalerriko Aldaba auzoan dagoen eliza da. Haren ezaugarria bat da paisaiak erretaularen funtzioa betetzen duela.

Kokapena
--------

Berez eta nahiz eta Tolosako lursailean egon, Tolosako erdigunetik 12 kilometrotara dago. Bertaratzeko Alegia eta Ikaztegieta arteko bidean trenbide azpiko tuneletik desbideratzen den herri bidea hartu eta mendian gorantz abiatu behar da, Aldaba auzora ailegatu arte.

Historia
--------

Hasiera batean baseliza izan zen, baina 1881ean eliza bihurtu zuten. Urte askotan batere aldatu gabe egon ondoren.

Eraikina
--------

1962. urtean aldare nagusiaren atzean, Aralar mendilerroa eta batez ere Txindoki mendia ikusteko aukera eskaintzen duten leiate handi bat jarri zuten. Aldarearen gainaldean honako esaldi hau irakur daiteke: "Zeru luŕak zure dirdaiez beterik daude". Kanpoaldean berriz bere hormetako batean esaldi hau du: "Nor Jainkoa aiña".

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266916

 |

* Wd Datuak: Q12266916
Metilfenilsulfoximina eta S,S-difenilsulfilimina
Kimika organikoan **sulfilimina** edo **sulfilimida** esaten zaio konposatu kimikoen mota bati non sufre-atomo bat nitrogeno bati lotuta dagoen. Lotura bikoitz gisa irudikatzen da. Alabaina lotura bikoitzak zortzikotearen araua bortxatzen du eta, egiatan, lotura bakuna da non +1 karga formala sufrearen gainean dagoen eta -1 nitrogenoaren gainean. Sulfilimina, H2S=NH, da erreferentziazko konposatua, baina honek interes teorikoa baino ez du.

*S,S*-difenilsulfilimina eta metilfenilsulfoximina aipa daitezke talde honen adibide moduan.

Prestakuntza
------------

Sulfilimina gehienak N-ordezkatuak izaten dira elektroiak xurgatzen dituzten taldeekin. Horrelakoak sintetizatzeko tioeterrak oxidatzen dira kloramina-T moduko amina elektroizaleekin base baten aurrean.

{\displaystyle {\ce {R2S + ClNHTs -> R2S=NTs + HCl}}}

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Gilchrist, Thomas L.; Moody, Christopher J..  (1977-06-01). «The chemistry of sulfilimines» *Chemical Reviews* 77 (3): 409–435. doi:10.1021/cr60307a005. ISSN 0009-2665. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).
2. ↑    .
3. ↑    .
4. ↑   **(Ingelesez)** Elsegood, Mark R. J.; Holmes, Kathryn E.; Kelly, Paul F.; Parr, Jonathan; Stonehouse, Julia M..  (2002-02-11). «The preparation and structure of novel sulfimide systems; X-ray crystal structures of 1,4-(PhS{NH})2C6H4(and dihydrate), 1,2-(PhS{NH})(PhS)C6H4·H2O and of [Ph2SNH and its hydrate»] *New Journal of Chemistry* 26 (2): 202–206. doi:10.1039/B103502A. ISSN 1369-9261. (Noiz kontsultatua: 2022-11-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q281166
* Commonscat Multimedia: Sulfilimines

---

 |

* Wd Datuak: Q281166
* Commonscat Multimedia: Sulfilimines
**Sintagma plaza** (grezieraz Πλατεία Συντάγματος, *Platía Sindágmatos*, euskaraz *Konstituzioaren Plaza*) Greziako Atenas hiriburuan erdigunean dagoen enparantza bat da, Plaka eta Monastiraki auzoetatik hurbil eta Atenasko Akropoliaren oinean. Enparantza honetan Greziako Legebiltzarra eta Gudari ezezagunaren hilobia daude.

Historia
--------

1843ko irailaren 3an jazotako altxamendu militarraren ondorioz Oto Greziakoak Konstituzioa onartzera derrigortua izan zelarik enparantza bere gaur egungo izenez izendatu zuten.

1932ko martxoaren 25an inauguratua izan zen (Independentzia Eguna). Gudari Ezezagunaren Hilobia hilzorian dagoen hoplita bat eta Periklesen hileta otoitz ospetsuko testuez apaindua dago. Gainontzeko enparantza honetako hormak 1823. urtetik honata jazotako greziar garaipen militarren omenezko brontzeezko armarriez apainduak daude.

Guardia Nazionala edo Evzones direlakoek hilobia etengabe zaintzen dute, usadiozko greziar gona eta eskalapoiez jantzirik doazelarik. Eguberrietan urtero usadiozko eguberrietako zuhaitza jarri ohi da. Bestalde, enparantza honetan Atenasko metroaren Systagma plazako geltokia kokatzen da.

2010-2012ko Greziako Protesten kokaleku edo gune garrantzitsua izan zen, bertan gertakari, manifestazio eta manifestari eta polizien arteko liskar ugari jazo zirelarik.

Iruditegia
----------

* Plazaren sarrera.Plazaren sarrera.
* Greziako Legebiltzarraren eraikina Syntagma plazatik ikusita.Greziako Legebiltzarraren eraikina Syntagma plazatik ikusita.
* Ikuspegi panoramikoa.Ikuspegi panoramikoa.
* Zaindariak Gudari Ezezagunaren Hilobiaren aurrean.Zaindariak Gudari Ezezagunaren Hilobiaren aurrean.

Kanpo estekak
-------------

* Sintagma plazari buruzko informazioa Greziako Turismo Bulegoaren webgunean **(Ingelesez)** **(Hebreeraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1137997
* Commonscat Multimedia: Syntagma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7176147665836660670009
* GND: 1077937547
* LCCN: sh2016001117

 |

* Wd Datuak: Q1137997
* Commonscat Multimedia: Syntagma
Emakume ezezaguna bere buruari argazkia ateratzen ispilu batean, 1900 inguruan.
Gasteizko Salburuko interpretazio zentroan prestatutako "selfie point" bat
**Selfie** (*selfi* ahoskatua) norbere buruari argazki bat egitea da, normalki kamera digital bat edo telefono mugikor bat eskuetan hartuta edo selfie makila bat erabilita. Selfiak, askotan, Facebook, Instagram eta Twitter bezalako sare-sozialen bidez elkarbanatzen dira. Helburua norbere buruaren alderdirik ederrena erakustea da eta itxura kasuala erakutsi ohi dute, berez horretarako sortuak izanda ere. "Selfie" hitza ez zaio aplikatzen atzera-kontaketa edo sistema erremoto baten bidez egindako argazkiei, baina bai besoa luzatuta edo ispilu batean ateratakoei.

Robert Corneliusek 1839an bere buruaren dagerrotipo bat sortu zuen, eta pertsona baten lehenengo argazkietako bat da. Prozesua geldoa zen eta minutu batez egon behar zen geldi, lentearen estalkia kendu eta berriro ere jarriz. Gaur egun eremu sozial guztietako pertsonek hartzen dute, eta ez da mugatzen nerabeen soziologiari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12068677
* Commonscat Multimedia: Selfies

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2017004611
* AAT: 300410375

 |

* Wd Datuak: Q12068677
* Commonscat Multimedia: Selfies
**Sintesi gehigarria** tinbre musikal bat sortzeko erabiltzen den soinu sintesi teknika bat da.

Instrumentu baten tinbrea harmoniko edo partzial anitzez osatua da. Armoniko edo partzial horiek, kopuru desberdinetan, denboran zehar aldatzen dira. Sintesi gehigarriak armoniko eta anplitude desberdineko soinu-uhin anitz erabiltzen ditu instrumentuen tinbreak imitatzeko. Honetarako, normalean, oinarrizko frekuentziaren anitzkoien tonuetan afinatuta dagoen osziladore banku bat erabiltzen da. Askotan, osziladore bakoitzak bere ozentasun inguratzailea dauka, denboran zehar aldatzen den soinu errealista eta dinamikoa sortuz.

Teoria
------

Sintesi gehigarriaren atzean dagoen kontzeptua Joseph Fourier frantziar matematikariak egindako lanarekin lotuta dago.
Fourierren aurkikuntza ondokoan datza: funtzio periodikoak serie infinitu baten batuketaz osatuta daude. Honi jarraiki, seinale periodiko guztiak, funtzio matematiko gisa irudikatuta daudenean, frekuentzia anitzeko sinu funtzioen batuketaz osa daitezke. Zehatzago, denbora diskretuan dagoen edozein soinu periodiko honela sintetizatu daiteke:

{\displaystyle s[n]={\frac {1}{2}}a\_{0}[n]+\sum \_{k=1}^{k\_{\max }}a\_{k}[n]\cos \left({\frac {2\pi f\_{0}}{F\_{\mathrm {s} }}}kn\right)-b\_{k}[n]\sin \left({\frac {2\pi f\_{0}}{F\_{\mathrm {s} }}}kn\right)}
edo

{\displaystyle s[n]={\frac {1}{2}}a\_{0}[n]+\sum \_{k=1}^{k\_{\max }}r\_{k}[n]\cos \left({\frac {2\pi f\_{0}}{F\_{\mathrm {s} }}}kn+\varphi \_{k}[n]\right)}
non

{\displaystyle a\_{k}[n]=r\_{k}[n]\cos \left(\varphi \_{k}[n]\right)\quad b\_{k}[n]=r\_{k}[n]\sin \left(\varphi \_{k}[n]\right)\,}
eta *F*s laginketa frekuentzia da, *f*0 oinarrizko frekuentzia da, eta *k*max < *F*s/(2 *f*0) armonikorik altuena da (Nyquist frekuentziaren azpitik).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q353280
* Commonscat Multimedia: Additive synthesis

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q353280
* Commonscat Multimedia: Additive synthesis
**Selgobaeak** Eskozian bizi ziren tribu bat ziren, Nobantaeen ondoan bizi zirenm Adrianoren harresiaren iparralderantz bizi ziren. Egungo Galloway en.
Izena Ehiztari esan nahi zuen, (Irlandeseran selg, ehiztari da).

Historia
--------

Klaudio Ptolomeok bere Geografian eta Britaniako mapan mentzionatzen ditu. Lau hiri zituzten: Karbantorigum, Uxellum, Korda eta Trimontium. Trimontium haien hiriburua zen 

69an Venutius altxatu zenean Selgobaeak lagundu zien.

Gnaeus Julius egindako ofensiban, K.o 80an Kaledonian, Kanpamendu fortifikatuak eraiki ziren haien lurraldean, Legio XX Valeria Victrix han geratu zen.

Erromatarrak alde egin eta gero Rhegedeko erreinua sortu zen

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tazito, *Historiak* 3:45

Bibliografia
------------

* Glasgow Archaeol. Soc, *Erromatar Okupazioa Hego-Mendebaldeko Eskozia*, Miller, 1952
* Tazito, *Nekazaritza*

Kanpo estekak
-------------

* Selgovaein *roman-britain.org* (*ingelesez*)
* Galwyddel (*ingelesez*)
* Mapa Trimontium batean StreetMap.co.erresuma batua (*ingelesez*)
* Trimontium (*ingelesez*)
* Trimontium museoa (museoa) (*ingelesez*)
* Trimontium museoa (museoa)
**Schoharie konderria** (ingelesez: *Schoharie County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Schoharie da. 2010eko zentsuaren arabera 32.749 biztanle zituen, Schoharie kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Schoharie konderriak 1.622,18 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,68 ura dira. Beste 1.610,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 20,19 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.749 pertsonetatik 31.666 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 924 dira. 394 beltzak edo afroamerikarrak. 54 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 217 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 30 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 385 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71202
* Commonscat Multimedia: Schoharie County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141899348
* ISNI: 0000 0004 0423 7961
* LCCN: n81018354
* NKC: ge1140149
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838138
* TGN: 1002873

 |

* Wd Datuak: Q71202
* Commonscat Multimedia: Schoharie County, New York
**Po ibaiaren harana** edo **padanar ordokia** (italieraz: *Pianura padana* edo *Val Padana*) Italia iparraldeko eskualde naturala da. Iparraldean eta mendebaldean Alpeak ditu, hegoaldean Apeninoak eta ekialdean Adriatiko itsasoa. 46.000 kilometro karratuko azalera du, Italiako lautadarik handiena delarik, osoki edo zati batean, Piamonte, Lonbardia, Veneto, Friuli-Venezia-Julia eta Emilia-Romagna eskualdeak hartuz.

Nagusiki Po ibaiaren arroa hartzen duen arren (ibai honengatik izena hartuz, bere latinezko izena *Padus* baita), zehazki hitz eginez gero, padanar-venetoar ordokia edo padanar-venetoar-emiliar ordokia izen egokiagoa izango litzateke. Izan ere, Po ibaiaren adarrak ez diren Venetoko eta Emiliako ibai batzuek zeharkatzen baitute ordokia, Adriatikoan itsasoratzen diren Adige edo Reno ibaiak kasu.

Ikus, gainera
-------------

* Padania

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q202207
* Commonscat Multimedia: Pianura Padana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315128864
* GND: 4046436-2
* LCCN: sh85103637
* NKC: ge243742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q202207
* Commonscat Multimedia: Pianura Padana
**s blokeko elementu kimikoak**|
|  |
| **Taldea** → | **1** | **2** | **18** |
| ↓ **Periodoa** |  |
| **1** | 1H |  | 2He |
| **2** | 3Li | 4Be |
| **3** | 11Na | 12Mg |
| **4** | 19K | 20Ca |
| **5** | 37Rb | 38Sr |
| **6** | 55Cs | 56Ba |
| **7** | 87Fr | 88Ra |

  

Taula periodikoaren elementu kimikoen **s blokea**, funtsezko egoeran energia handieneko elektroia s orbital batean daukaten elementuen multzoa da. Irizpide honi jarraituz, bloke honetan taula periodikoaren lehen bi taldeak, metal alkalinoak eta lurralkalinoak alegia, gehi hidrogenoa eta helioa sartzen dira.

Hidrogenoan eta helioan salbu, elementu hauek oso erraz galtzen dute elektroia, ioi positiboak eratuz. Gainerako elementuak agente erreduzitzaile oso indartsuak dira, hainbeste ezen ez direla inoiz existitzen modu askean. Elementu hauen forma metalikoak gatz galdatuen elektrolisiaren bitartez soilik erauz daitezke, ura metal hauen ioiak baino askoz errazago erreduzitzen baita.

Bloke honetako metalak oso bigunetik oso gogorrera doaz. Esaterako, metal alkalinoak bigunak dira, baina berilioa oso gogorra da. Berilioa eta magnesioa salbu, metal hauek erreaktiboegiak dira erabilera industrialik eduki dezaten, berunarekin sortutako aleazioetan osagai txiki gisa (<%2) ez bada. Berilioa eta magnesioa oso garestiak dira, baina indarra eta arintasuna behar diren kasuetan erabiltzen dira.

Metal hauek suak hartzen dituenean oso arriskutsuak dira, eta itzalgailu bereziak behar dituzte. Berilioa eta magnesioa salbu, gainerakoak argonez edo likido inerte batez inguraturik gorde behar izaten dira. Indartsu erreakzionatzen dute urarekin hidrogenoa askatuz, magnesioak eta berilioak salbu.

Ikus, gainera
-------------

* Konfigurazio elektroniko

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208106
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208106


| Elementu kimikoak |
| --- |
| **Taldeak:**   1 -  2 -  3 -  4 -  5 -  6 -  7 -  8 -  9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18

---

**Periodoak:**  1  -  2  -  3  -  4  -  5  -  6  -  7

---

**Serieak**:   Metal alkalinoak  -  Metal lurralkalinoak  -  Lantanoideak  -  Aktinidoak  Trantsizio-metalak  -  Metaloideak  -  Ez-metalak  -  Halogenoak  -  Gas nobleak

---

**Blokeak**:   s blokea  -  p blokea  -  d blokea  -  f blokea  g blokea

---

Taula periodikoa |
**San Pedro baseliza** Gipuzkoako Zarautz udalerriko Elkano auzoan dagoen baseliza bat da. Erdi Aroko eraikina da, Pablo Gorosabel historialariak bere Geografia-Historia Hiztegian dioenez, jada 1025an San Salbador Olazabalgo elizari emandako dohaintzaren barnean aipatua da.

Eraikina
--------

Sarrerako atea ojibala eta XIV. mendean gotiko estiloan eginikoa da. Gaur egun baselizak ez du erretaularik eta bertan hiltzorian dagoen Kristo handi baten irudi eder bat dago. Alboeetara hareharrizko antzinako aldareak eta Gure Amaren eta San Pedroren tailak daude.

Bisitari Nagusiaren idazkien irakurrita 1540ean lau aldare zituela badakigu: nagusia San Pedrori sagaratua, gainontzeko hiruak, Gure Ama, Santa Susana eta Santa Barbararenak. Gotiko estiloko bataio harria ere badu, jatorriz Getariako San Salbador elizan zegoena.

1989ko uztailaren 9an zaharberritze sakon baten ondoren baseliza berrinauguratua izan zen. Donostiako Elizbarrutiko Museoan jatorriz baseliza honetan zeuden XIV. mendeko bi taila ikusgai daude: San Pedro eta bestea identifikatu gabea.

Mitologia
---------

Luis Pedro Peña Santiago etnologoak baselizaren eraikitzearen kondaira jaso zuen. Elkano-Bitarte baserriko Joxe Antonio Manterola kontatutakoaren arabera, hiru gizonezko sorginek gau bakar batean eraiki omen zuten. Sorgin hauetako bat maingua zenez, "Kojua" ezizena zuen. Sorgin hauetako batek Garate menditik harriak Arbastañaundi kokalekura jaurtikitzen omen zituen, bertan Kojuak jaso eta Elkanora jaurtikiz, han hirugarren sorginak eliza eraikitzen duen bitartean.

Jaiak
-----

Urtero ekainaren 29an baselizan ospatu ohi dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492676

 |

* Wd Datuak: Q20492676
**Sumter konderria** (ingelesez: *Sumter County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Americus da. 2010eko zentsuaren arabera 32.819 biztanle zituen, Sumter kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sumter konderriak 1.275,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,79 ura dira. Beste 1.250,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.819 pertsonetatik 15.130 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.717 dira. 16.894 beltzak edo afroamerikarrak. 95 amerikar natiboak ziren eta 9 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 418 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 261 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503076
* Commonscat Multimedia: Sumter County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283842
* GND: 1188279432
* LCCN: n81120588
* NARA: 10039186
* **Lekuak**
* OSM: 1073780
* TGN: 2000420

 |

* Wd Datuak: Q503076
* Commonscat Multimedia: Sumter County, Georgia
**Sumu-abum**, Babiloniako I. Dinastiaren sortzailea eta, beraz, dinastia honetako lehen erregea izan zen, K.a. 1894 eta K.a. 1881 bitartean gobernatuz Antzinako Ekialde Ertaineko kronologiaren arabera edo K.a. 1830 eta K.a. 1817 bitartean kronologia laburraren arabera. Berari buruzko informazio gutxi dago. Baina bere izenak eta erresumaren eraikuntzako egitura sozialaren ezaugarriren batzuk, mendebaldeko semitar jatorrikoa zela iradokitzen dute. Baina, Ishbi-Errak aurretik egin zuen bezala, beste mesopotamiar estatu baten agindupean egon bazen, ez da ezagutzen.

Hala pasatu zituen Sumu-abumek bere erregealdiko hamalau urteetatik gehienak. Babilonia, ez zen sendotu soilik gotorlekuengatik, baizik eta baita beste herri batzuk, Kish eta Sippar batez ere, militarki edo diplomatikoki menderatzeagatik ere. Erregeen hasierako zerrenda batean, Ilu-shumen ondorengoa da.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Lehena izan zen** | **Babiloniako erregea**K.a. 1894-K.a. 1881 | Ondorengoa**Sumulael** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q363563
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q363563
**Sentinelera** Indiako Ipar Sentinel uharteko sentineldar aborigenek hitz egiten duten sailkatu gabeko hizkuntza ezezagunari eman zaion behin-behineko izena da. Oso gutxi ezagutzen da sentineldarrei eta euren hizkuntzari buruz; izan ere, bere oldez gainerako mundutik erabat bakarturik bizi dira eta uhartea pertsona arrotzengandik babesten dute.

Sentinelera galzorian dagoen hizkuntzatzat hartzen da uharteko biztanle kopuru apala dela eta.

Sailkapena
----------

Uste da uhartetarrek hizkuntza bakarra hitz egiten dutela eta hori andamandar hizkuntza familiakoa izan litekeela. Inguruko beste lurraldekin aurkitu diren kultura eta teknologia antzekotasunak oinarri hartuz, jarawa hizkuntzaren ahaidea izan litekeela irizten da. Hala ere, jarawazko hitzak eta keinuak erabiliz sentineldarrekin harremanetan jartzen saiatu ziren bi espediziok huts egin zuten, hauek ez baitzieten hitzik ulertu.

Ikus gainera
------------

* Sentineldar
* Ipar Sentinel uhartea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Elgeta, Jon.  (2019-01-05). «Erreportajea: Indian isolaturik» *Gara* (Noiz kontsultatua: 2019-02-07).
2. ↑   **(Ingelesez)** Moseley, Christopher.  (2010). *Atlas of the World’s Languages in Danger.*  (3. argitaraldia) Paris ISBN 9789231040962..
3. ↑    *Enumeration of Primitive Tribes in A&N Islands: A Challenge.*   jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-12-11) (Noiz kontsultatua: 2019-02-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q568377

 |

* Wd Datuak: Q568377
Djoserren serdaba Saqqaran
**Serdab**a, hil monumentuetan dagoen gela bat da (mastaba edo hil tenpluak) Egiptoko Antzinako Inperioan zehar eraikiak.

Orokorrean sarbiderik gabe eraikiak, hilaren ka dagoen estatua du. Batzuetan, hil kaperarekin komunikatzen zen irekidura edo hainbat zuloren bidez. Horien bidez, hildakoak, bere senideen opariak jaso zitzakeen. Serdaba, sarri, "ate faltsu" baten atzean disimulatzen zen.

Djoser edo Zoser faraoiaren serdabak, bere piramidetik kanpo kokatua, isolatutako gela txiki batean, Cecil Firthek 1924an aurkitua, hieroglifoz idatzitako testuak zituen, Imhotep, Saqqarako Piramide Mailakatuaren arkitekto diseinatzaile bezala izendatuz. Djoser faraoiaren eseritako estatua bat du, 1,42 metroko altuera duena. Honen kopia ikusgai dago, jatorrizkoa, Kairoko Egiptoar Museoan baitago.

Egiptoko Inperio Ertain garaiko hilobietan, serdaba ez da existitzen, baina hildakoaren estatua bat, sarri, hil multzoaren zati da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q607898

 |

* Wd Datuak: Q607898
Ike urakanak Texasen sortutako sagailo ziklonikoa.
**Sagailo ziklonikoa** edo **ekaitz-marea** kostaldeko uholde bat edo tsunami baten antzeko fenomeno bat da, urak gora egiten duelako, eta presio txikiko sistema meteorologikoekin lotuta egoten da, zikloiekin adibidez. Uraren maila marearen ohiko mailatik gora nola igotzen den neurtzen da, eta ez da olatuen efektua kontatzen.

Sagailo ziklonikoa eragiten duen faktore meteorologiko nagusia abiadura handiko haizea da, ibilbide luze batean ura kostaldera bultzatzen duena. Ekaitz-mareen larritasunari eragiten dioten beste faktore batzuk hauek dira: ekaitzaren ibilbidean ur-masaren sakonera txikia eta orientazioa, mareen unea eta ekaitzaren ondoriozko presio atmosferikoaren erorketa. Klima-aldaketak ekaitz-mareen arriskua areagotu dezakeela iradoki da.

Batzuek teorizatzen dute, muturreko baldintza meteorologikoak handiagoak diren heinean eta klima-aldaketaren ondorioz itsas mailak gora egiten duen heinean, sagailo ziklonikoak kostaldeko populazioentzat arrisku gehiago sortzea espero dela. Komunitateek eta gobernuek azpiegitura gogorrak eraiki ditzakete, hala nola mareen aurkako hesiak eta azpiegitura bigunak, hala nola kostaldeko dunak edo mangladiak, kostaldeko eraikuntza-praktikak hobetuz eta gizarte-estrategiak landuz, hala nola alerta goiztiarra, hezkuntza eta ebakuazio-planak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Garner, Andra J.; Mann, Michael E.; Emanuel, Kerry A.; Kopp, Robert E.; Lin, Ning; Alley, Richard B.; Horton, Benjamin P.; DeConto, Robert M. *et al*..  (2017-11-07). «Impact of climate change on New York City’s coastal flood hazard: Increasing flood heights from the preindustrial to 2300 CE» *Proceedings of the National Academy of Sciences* 114 (45): 11861–11866. doi:10.1073/pnas.1703568114. ISSN 0027-8424. PMID 29078274. PMC PMC5692530. (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).
2. ↑   «Extremes, Abrupt Changes and Managing Risks» *The Ocean and Cryosphere in a Changing Climate* (Cambridge University Press): 589–656. 2022-04-30 (Noiz kontsultatua: 2022-09-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121742
* Commonscat Multimedia: Storm surges

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4058275-9
* LCCN: sh85128394
* NDL: 00572611
* NARA: 10674986
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q121742
* Commonscat Multimedia: Storm surges
Arranoa albo batetik ikusita.
***Sagardíaren Arranoa*** (gaztelaniaz: *Monumento Águila de Sagardía*) Burgosko probintziako Alfoz de Bricia udalerriko Cilleruelo de Bricia herritik gertu dagoen monumentu faxista da, Antonio Sagardía jeneralari eta hark Gerra Zibilean gidatu zuen 62. Dibisioari eskainia.

1940an Franco diktadoreak eman zuen eraikitzeko agindua. Monumentua bi arkitekto gipuzkoarrek diseinatu zuten: Eduardo Olasagastik eta Jose Antonio Olanok, eta Altuna enpresa izan zen erakina altxatzearen ardura. Gaur egun, monumentuaren egoera oso txarra da.

Kokapena
--------

El Escudo mendatea igo baino lehen, Carrales mendatean (N623ko 73-74 km.) dago, eremuaren erdian.

Deskribapena
------------

Monumentuak arrano erraldoi bat irudikatzen du, arranoa hegaldatzeko zorian balitz bezala. Haitzurdin zuri-beltzez egina dago. Monumentua trinkoa da eta inguru osoan "*¡Presente!*" hitza behin eta berriro errepikatuta dago; hori hildakoen omenezko frankisten deiadarra zen.

Halaber, 62. Dibisioko batailoien zerrenda eta ekintzak irakur daitezke. Bestalde, arranoraino daraman bidearen hasieran bi zutabe daude.

Historia
--------

Antonio Sagardiak, gerra kriminalak, Escaladan jarritako operazio basetik, armada honen agintea zuzendu zuen eta errepublikanoek defendatutako Iparraldeko Frontea apurtzen saiatu zen 1937ko abuztua eta iraila bitartean. 80 kilometro baino gehiago hartzen zituen, Revilla de Pomarretik (Palentzia) Briciaraino (Burgos), "Los Paramos" izeneko eremuan. Haien esku zegoen indar errepublikarrek iparraldetik Burgos hiriburua ez erasotzea. Fronte hori hautsi ondoren, El Escudo mendatearen erasoan parte hartu zuen, eta, azken defentsa hau erori ondoren, Kantabriako probintzian sartu zen, hiribururaino. Sagardia zutabeak bere ofentsiba burutu zuen, baja ugari izan arren.

Bere arrakasta militarra ez zen oharkabean pasa Frankismoarentzat, gerra amaitu zenetik urtebete ere ez baitzen igaro aipatutako zutabea eta, bereziki, Sagardíari omenezko monumentua eraiki arte.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** memoria, Las Merindades en la.  (2017-05-10). «MONUMENTOS FRANQUISTAS EN LAS MERINDADES» *lasmerindadesenlamemoria* (Noiz kontsultatua: 2021-01-31).
2. ↑
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Italiarren Piramidea

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Carrales mendatean Sagardía zutabeari eskainitako oroigarria ezagutzeko "txango turistikoa".

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104126235
* Commonscat Multimedia: Monumento a la columna Sagardía

---

 |

* Wd Datuak: Q104126235
* Commonscat Multimedia: Monumento a la columna Sagardía
*Artikulu hau eskualde historikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Silesia (argipena)».*
**Silesia** (polonieraz: *Śląsk*; txekieraz: *Slezsko*; alemanez: *Schlesien*, alemanaren silesiera hizkeraz: *Schläsing*) Erdialdeko Europako eskualde historikoa da. Gaur egun Polonia (gehiena), Txekiar Errepublika (Txekiar Silesia) eta Alemaniaren artean banatuta dago.

Historikoki, eskualdea Silesia Beherea (mendebaldeko zatia) eta Silesia Garaia (ekialdeko zatia) izenekoetan banatu izan da.

Historia
--------

Antzina eslaviarrak bizi izan ziren Silesian, eta XI. mendean Poloniaren mendean geratu zen. Boleslaw III.aren garaian printzerrietan zatitu zen eta garrantzi handiko kolonizazio prozesu bat izan zen; XIII. menderako biztanle gehienak germaniarrak ziren. Germaniarren kolonizazioaren garaian abeltzaintza indartu, industria eta meagintza sortu, eta ekonomia asko suspertu zen. Poloniako Kasimiro III.a Poloniakoak Bohemiaren esku utzi zuen, baina XV. mende inguruan autonomia eta eskubide bereziak eman behar izan zizkioten Bohemiako agintariek, harik eta, 1526an, Habsburgotarrek eskubide haiek kendu zizkioten arte. XVIII. mendean istilu asko izan ziren Austriaren eta Prusiaren artean Silesiaren gaineko aginpidea zela eta. Frederiko II.a Handiak Prusiaren mendean ezartzea lortu zuen. Lehen Mundu Gerraren ondoren Goi Silesia Alemaniaren esku uztea erabaki zen, baina erabaki haren kontrako matxinadak izan ziren eta azkenik Poloniak eskuratu zuen. 1938an Alemania naziak Txekiar Silesia inbaditu zuen, eta 1939an, Silesia eta Polonia osoa. 1945ean, Alemania garaitua izan ostean, Silesia Poloniaren esku geratu zen eta bertako alemaniar populazioa erbesteratua izan zen (2 milioi lagun Mendebaldeko Alemanian kokatu ziren eta milioi bat Ekialdeko Alemanian)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Silésie Encyclopédie Larousse en ligne. Larousse.fr

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81720
* Commonscat Multimedia: Silesia
* Meta-Wiki Koordinazioa: Silesia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316733788
* GND: 4052678-1
* LCCN: sh85122476
* NKC: ge130850
* SUDOC: 050568779
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q81720
* Commonscat Multimedia: Silesia
* Meta-Wiki Koordinazioa: Silesia
*Artikulu hau elkarte euskaltzaleari buruzkoa da; mendilerroa gaitzat duena beste hau da: «Sasiburuko mendilerroa»*
**Sasiburu** Barakaldoko elkarte euskaltzalea da.

Historia
--------

1992ko maiatzaren inguruan Barakaldoko zenbait euskaltzale, euskararen egoeraren larriak bultzatuta biltzen hasi ziren. Barakaldoko euskararen egoera aztertu ondoren herriko euskaldun guztiak bilduko zituen elkartea sortzea erabaki zen. Horrela, urte bereko azaroaren 13an aurkezpen ofiziala burutu zuten Sasibururen historiaren lehenengo urratsa emanez.

Orduz geroztik euskararen alde lan ugari egin du. Euskararen aldeko kanpainak bultzatu ditu, Bai Euskarari kanpainan esku hartu du, Sarea Barakaldon euskaraz zerbitzua eskaintzen duten enpresa eta profesionalen gida argitaratu ditu, gazteei zuzenduriko kanpaina berezi bat antolatu du Barakaldoko beste hogei elkarte eta erakunderekin batera, irakaskuntzako euskal ereduen aldeko kanpainak egin ditu beste elkarteekin batera, Barakaldoko umeei zuzenduriko ipuin lehiaketa antolatu ohi du, dohainik banatzen den *Euskarri* aldizkaria argitaratzen du, eta hamaika hitzaldi, ekitaldi, mahai-inguru eta bertso afari antolatu du.

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12267111

 |

* Wd Datuak: Q12267111
**Studebaker Corporation** edo, besterik gabe, **Studebaker**, kamioi eta automobil fabrikatzaile estatubatuarra izan zen, Indiana estatuko South Bend hirian zuen egoitza. Konpainia 1852an sortu zen. Hasiera batean nekazaritza eta meatzaritzako produktuak garraiatzeko bagoien fabrikatzailea zen. Armadarako lan egiten zuen eta hil-autoak ere eraiki zituen.

Studebaker 1902an sartu zen automobilgintzan ibilgailu elektrikoekin eta 1904an gasolinazko ibilgailuekin, "Studebaker Automobile Company" izenarekin salduta. 1911ra arte beste fabrikatzaile batzuekin elkarlanean aritu zen.

Studebakerrek guztiz fabrikatutako gasolinazko lehen autoak 1912ko abuztuan merkaturatu ziren. Hurrengo 50 urteetan, konpainiak ospe inbidiagarria lortu zuen bere ibilgailuen kalitateagatik eta fidagarritasunagatik. South Bend-eko lantegiak 1963ko abenduaren 20an utzi zuen ekoizpena eta azken Studebaker autoa Hamilton plantatik atera zen, Ontarion, Kanadan, 1966ko martxoaren 16an.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q938876
* Commonscat Multimedia: Studebaker Corporation

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131315040
* LCCN: n50023398
* NKC: kn20090713012

 |

* Wd Datuak: Q938876
* Commonscat Multimedia: Studebaker Corporation
Bikote bat sexu jolasean Martin van Maele margolariaren lan batean.
Sexualitatean, **aitzin-urratsak** edo **sexu-jolasak** sexu harremanaren hasiera dira, musuak eta besarkadak esaterako. Sexu jolasen bitartez, bikotean (edo taldean, taldeko sexu harremana baldin bada) sexu kitzikapena sortzen eta garatzen da; ondorioz, zakila gogortzen eta bagina lubrifikatzen dira, eta horrek koitoa errazten du. Helburu horietarako baliagarri izateaz gainera, sexu jolasak berez dira atseginak, eta sexu plazera ematen dute. Sexu jolasak sexu harremanaren osagai garrantzitsu dira, besteak beste bikotearen maitasun sentimendua sendotu egiten baitute. Sexu jolasen iraupena oso aldakorra izaten da, minutu batzuk edo orduak igaro ditzakete jolaskideek.

Hainbat ekintza eta egoera biltzen da sexu jolasetan. Musu ematea, ferekatu edo laztantzea, besarkatzea edota sexu organoak zuzenean kitzikatzea izaten dira ohiko sexu jolasak. Halaber, gorputzaren mugimenduak, begiradak eta hitz erotikoak sexu kitzikapena sortzeko eta sexu jolas gisa erabil daitezke. Ohikoa ez bada ere, bikotekide bat fetitxezalea bada, beste bikotekideak objektu edo arropa bat soinean jartzea sexu-jolas bat izan daiteke.

Sexu jolasak eta neskatan edo mutiletan aritzean egiten diren ekintzak bereizi behar dira: sexu jolasak sexu harremana izaten du helburu zuzena; neskatan edo mutiletan aritzean egiten diren ekintzak, ordea, beste pertsona bat erakartzeko izaten dira, epe ertainera edo luzera sexu harremana bilatzen bada ere.

Kanpo estekak
-------------

* "Eingo al deu?" sexu jolasen bloga:
* "Sexu jolasa asegarriago bihurtzeko. Autokontrolik ez!", *Consumer* aldizkariaren artikulua:
* "Medikuetara jolasten":

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5139011
* Commonscat Multimedia: Foreplay

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q5139011
* Commonscat Multimedia: Foreplay
**Sylt** (iparraldeko frisieraz: *Söl*; danieraz: *Sild*) Alemaniako Schleswig-Holstein estatu federalean dagoen uharte bat da, Nordfriesland barrutian. Ipar itsasoan kokatzen da, iparraldeko Frisiar uharteetan. Sylteko herri handiena Westerland da, 9.072 biztanle dituena.

Geografia
---------

Alemaniako laugarren uharte handiena da, eta Ipar itsasoan dituen uharteen artean handiena. 11 kilometrotako *Hindenburgdamm* dikeak elkartzen du kontinentearekin. Uhartearen itxura aldatuz joan da denboran zehar itsasoaren indarraren eraginez.

Mendebaldeko kostalde guztia 40 kilometrotako luzera duen hondartza da eta honek turismorako leku aparta bihurtu du. Ekialdean aldiz lokaztiak nagusi dira itsasbeheran eta eremu hau Wadden itsasoko Parke Nazionalaren barnean dago. Ikusgarria da 52 metrotako garaiera duen *Uwe-Düne* duna.

Historia
--------

K.a. 3000 urteko giza aztarnak aurkitu diren arren, Sylten historia VIII edo IX mendeetan hasten da frisiarrek etorrerarekin. Schleswigeko Dukerriaren eta Danimarkaren artean egon izan da beti.

XVII eta XVIII mendeetan balearen ehizak, arrantzak eta ostragintzak garapen ekonomikoa ekarri zuen eta Keitum bihurtu zen uharteko hiriburu. XIX mendean aldiz turismoa iritsi zen eta Westerland bihurtu zen hiriburu berria. 1927an kontinenteari loturik gelditu zen *Hindenburgdamm* dikea eraikitzean.

Bigarren Mundu Gerran gotorleku bihurtu zuten naziek, dunen azpian bunkerrak ere eraiki zituztelarik.

Azken 40 urtetan Alemaniako *jet set*-aren turismo leku bilakatu denez oso famatu bihurtu da Sylt. Westerland eta Kampen herrietan luxuzko denda eta kaleak ikusten diren bezala, Keitum herri tradizional polita da.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3107
* Commonscat Multimedia: Sylt

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235305028
* BNF: 119478922 (data)
* GND: 4058710-1
* LCCN: sh85131389
* NKC: ge754405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1576925
* TGN: 7012731

 |

* Wd Datuak: Q3107
* Commonscat Multimedia: Sylt
**Sacramento konderria** (ingelesez: *Sacramento County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sacramento da. 2010eko zentsuaren arabera 1.418.788 biztanle zituen, Sacramento kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sacramento konderriak 2.574,49 kilometro koadro ditu. Horietatik 76,08 ura dira. Beste 2.498,42 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.418.788 pertsonetatik 993.362 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 306.196 dira. 139.949 beltzak edo afroamerikarrak. 7.875 amerikar natiboak ziren eta 13.099 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 198.944 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3.418 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 62.141 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108131
* Commonscat Multimedia: Sacramento County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130195798
* ISNI: 0000 0004 0476 4710
* LCCN: n81077060
* NARA: 10036420
* **Lekuak**
* OSM: 396460
* TGN: 1002841

 |

* Wd Datuak: Q108131
* Commonscat Multimedia: Sacramento County, California