**María Francisca de Sales Portocarrero de Guzmán y Zúñiga** (Madril, 1754ko ekainaren 10a – Logroño, 1808ko apirilaren 15a), Montijoko VI. kondesa eta Espainiako handia, *salonnière* bat izan zen eta Ilustrazioaren funtsezko pertsona Espainian.

Lehen urteak
------------

Madrilen jaio zen 1754ko ekainaren 10ean, eta Cristóbal Pedro Portäero Osorio y Guzmánen (1728-1757) alaba bakarra izan zen, Valderrabanoko III. markesa, Montijo etxeko seme nagusia, (ez zuen tituloa erabili bere aita baino lehenaoo hil zelako) María Josefa López de Zúñiga y Girón, bere emaztea, XVI vizcondesa de la Valduerna, María Amalia erreginaren dama, aldi berean Mirandako kondeen eta Peñaranda de Dueroko dukeen alaba.

Oso txikia zen 1757an, aita hil zenean. Hori dela eta, bere ama komentu batera erretiratu zen, eta hura —lau urte zituena— onartu egin zuten Madrilgo Salesa Errealen komentuan, Bragantzako Barbara erreginak fundatutako emakumeen barnetegia, non nobleziako neskek hezkuntza zaindua jasotzen zuten. Bederatzi urte zituen aitaren aldeko aitona hil zitzaionean, eta haren oinordekoa izan zen bere noblezia-titulu ugarietan eta estatuetan: besteak beste, Montijoko kondesarena, ordutik ezaguna izan zena.

Ezkontzak
---------

Hamalau urterekin atera zen ikastetxetik, Felipe Palafoxekin eta Croyrekin (1739-1790) ezkontzeko: bera baino hamabost urte zaharragoa zen militarra, Aritzako markesen bigarren semea. Zortzi seme-alaba izan zituzten, eta horietatik sei bizirik atera ziren: bi gizon eta lau emakume, beherago azalduko direnak.

Francisca alargun geratu zen 1790ean, eta bost urte geroago berriro ezkondu zen Estanislao de Lugo y Molinarekin (1753-1833), berea baino maila sozial apalagoko gizonarekin, baina adiskidetasun sakona eta kidetasun ugari zituenarekin. Isilpeko ezkontza izan zen, baina erregeen lizentzia izan zuen, Espainiako handitasunekoa zelako.

Ideia-hedatzailea
-----------------

Oso gaztetatik, Montijoko kondesak kezka intelektual handia agertu zuen, ideia ilustratuez blaitu zen eta haiek gizartean zabaltzeko bultzada sentitu zuen, *salonnière* eginez. Horretarako eskaintzen zitzaion bidea gizarte-harremanena zen, baina bere bizitzan zehar proiekzio publiko handiagoa bilatu zuen beti.

Frantsesaz zuen ezagutzak literatura zabal baterako sarbidea eman zion, eta beste herrialde batzuetako pertsonekin harremanak izatea erraztu zion, batez ere Frantziakoekin. Iraultzatik ihes egin zezaketenak, bidaiariek edo bisitatzen zuten lagunek. Gizartearen arlo guztietan aurrerapena sustatzeko grinak bultzatuta, ideal hori partekatzen zutenen interesa piztu zuen, intelektualak, artistak, teknikariak... Halaber, Europa osoko idazleekin harreman estua izateko aukera eman zion.

Bere ekimenetako bat *El Censor* egunkaria babestea .

Itzultzailea
------------

Hogei urte besterik ez zituela, frantsesetik itzuli zituen *Instrucciones christianas sobre el sacramento del matrimonio y sobre las ceremonias con que la Iglesia lo administra* (1774): zazpi sakramentuei buruzko Villerseko Nicolas Letourneux apaizaren lan zabal baten zati bat. Franciscak itzulpena egin zuen Bartzelonako gotzain José Climentek eskatuta, elizbarrutian aurkitutako katekesi beharra konpontzeko. Baina autorea jansenismoa susmopean egon zen, eta horrek arazo larriak ekarri zizkion itzultzaileari.

Jansenista-aretoa
-----------------

María Francisca de Sales Portúreroren erretratua (1765), Andrés de la Callejari emana. Duques de Alba bilduma (Madril).
Frantziskak, bere lagun Fuerte Hipjarreko markesak bezala, bere etxean literatura-areto bat izan zuen, ilustratu askok parte hartzen zutena. Areto horiek —josteta eta hausnarketa bateratzen ziren han— emakumeei proiekzio publikoa zuen espazioa irekitzen zieten, nahiz eta pribatua izan. Famatuak izan ziren Albako dukesarena, Benaventeko kondesa-dukesarena eta Lemos kondesarena (gero Sarriako markesa), Gustu Onaren Akademia izenekoa.

Montijoko kondesaren aretoan Madrilgo Duque de Alba kaleko jauregian aurkitzen zen, eta akademikoak, elizakoak, erlijiosoak, goi-mailako funtzionarioak, artistak eta aristokratak joaten ziren. Giroa lagunartekoa zen, ia familiarra: bertaratuek barre egin, errezitatu, hitz egin edo mezu partikularra idazten zuten, baina ez zen areto friboloa. Elkarrizketarako gai gustukoenak filosofia, morala, erlijioa eta politika ziren.

Bere solaskide arruntenen jansenismoaren susmoa bidegabea izan zen. Oro har, erlijio puruagoaren alde egiten zuten, apaiz kultuek predikatua eta superstiziorik, sentimentalismorik eta miraririk gabea. Joera horretako lanak ezagutarazten zituzten, batez ere italiarrak eta frantsesak, eta mespretxatu egiten zuten Ofizio Santuaren autoritatea, uste baitzuten gotzainak baino ez zirela legitimatuak fede katolikoa zaintzeko. Haietako askori jansenismoa leporatuko zitzaien benetako jazarpenean -erlijiosoa baino gehiago politikoa eta jesuitikoa inkisitoriala baino gehiago - Godoyk Urkixoren aldekoen aurka egin zuena ministro honen erorketaren ondorioz (1800).

Montijoko kondesa ere, jansenismoz akusatua, gortetik erbesteratu egin zuten 1805eko irailaren 9an, eta hiru urte geroago egoera berean hil zen.

Damen Batzarra
--------------

Montijoko kondesak Ohorezko eta Merezimenduko Damen Batzordea sortzen parte hartu zuen. Sociedad Económica Matritense de Amigos del País elkarteko kide izan zen. Idazkari hautatu zuten eta hemezortzi urtez egon zen karguan. 1794an sortutako Hezkuntza Moraleko Batzordeko kidea izan zen eta San Andresko Eskola Patriotikoa zuzendu zuen, laurogeita hamasei ikasle zituena. Galerako Presen Elkarte baten sorreran ere parte hartu zuen, espetxe horretako presoei lanbideak ikasten laguntzeko, eta haien bizi-baldintza txarrak arintzen saiatzen zen. Madrilgo Inclusaren erreformari ere ekin zion, esposituen sendatzaile izendatu ondoren: urte bakar batean, hilkortasuna %80tik %46ra jaistea lortu zuen.

Eskola Patriotikoak, neska txiroak hezten zituztenak, Campomanesek antolatu zituen *Discurso sobre la educación popular de artesanos y su fomento*. 

Madrilen hiru urteko programa bat ematen zuten, batez ere ohiko ehunen inguruko lanbidea ikasten ari ziren bitartean ikasleek mantendua eta jantzia jasoten zuten.

Floridablancako gobernuak emakumeari jantzi nazionala jartzeko ahalegina egin zuen, emakumezkoen modak zekarren gastua kontrolatzeko. Damen Batzarra kontsultatu ondoren, berak eman zuen erantzuna, proposamen horren zentzugabekeria azalduz. Floridablancako kondeak, estatu-idazkariak, testu bat jaso zuen: *Luxoari buruzko hitzaldia eta trage nazional baten proiektua*. Bertan, Espainiaren gainbeheraren eta aurriaren ardura hartzen zien emakumeei, gastua handitzeagatik. Horregatik, pertsona bakoitzaren egoeraren araberako jantzi nazionala sortzea proposatzen zen. Hark Damen Batzordera bidali zuen eta kondesak eman zuen erantzuna, haren zentzugabekeria azalduz. Irtenbidea hezkuntza zen.

Bere heriotza
-------------

1808ko apirilaren 15ean hil zen, Logroñon, gortetik erbesteratuta, hiri hau nagusitu zen sukarraz kutsatuta.

Madrilgo Liria jauregian bere erretratua dago, 1765ean datatua, Andrés de la Calleja Robredo pintorena.

Tituluak eta goraipamenak
-------------------------

Noblezia-titulu hauek izan zituen bere eskubidez: Montijoko VI. kondesa eta Bañosko IX. kondesa, Espainiako handia bi aldiz ; Villanueva del Fresno XI. markesa, Algabako X. , Valderrábanoko VII. Castañedako VI. eta Oserako VI.; Tebako XVI. kondesa, Fuentidueñako V. , Casarrubios del Monteko X. , Ablitasko VI. , Los Palacios de la Valduernako XVII. bizkondesa eta La Calzadako VII. Maria Luisa Erreginaren Ordenako dama noble izan zen 1795eko irailaren 6tik.

Ondorengoak
-----------

Lehen ezkontzatik:

* Eugenio Eulalio Portocarrero (1834ko otsailaren 12a), VII. Montijo Kondea eta gainerako tituluak. [10] Ondorengorik gabe.
* María Gabriela Palafox eta Portocarrero (Madril, 1779-1823)[12], bere lehengusuarekin ezkondua, Lazango IV. markesa.
* María Ramona Palafox Portocarrero, José Antonio de la Cerda Marinekin ezkondua, Parcenteko VI. kondea.
* Cipriano Portocarrero Palafox (1839ko martxoaren 1784-15),[10] Montijoko VIII. kondea,[13] etab.
* María Tomasa Palafox eta Portocarrero (Madril, 1835eko urriaren 1780-14),[12] Villafrancako XII. markesarekin ezkondua.
* María Benita de los Dolores Palafox eta Portocarrero (1864ko martxoaren 10a), Mondéjarko XVI. markesarekin ezkondua.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Gloria Ángeles Franco Rubio. «Una vida poco convencional en la España de las Luces: la Condesa de Montijo (1754-1808)», en J. Álvarez Barrientos y J. Herrera Navarro (comp.) *Para Emilio Palacios Fernández: 26 estudios sobre el siglo XVIII español* (Madrid: Fundación Universitaria Española, 2011), pp. 79-98.
2. 1 2 3 4 5   «La Ilustración en el condado de Montijo. María Francisca de Sales Portocarrero, VI condesa, y su administrador Manuel Flores Calderón – CHDE Trujillo» *www.chdetrujillo.com*.
3. ↑  Georges Demerson. «Un canarien éclairé: D. Estanislao de Lugo (1753-1833)», en *Mélanges à la mémoire de Jean Sarrailh*, v. I ( París: Centre de Recherches Hispaniques, 1966), pp. 311-329.
4. 1 2 3   Pérez Cantó, Pilar; Mó Romero, Esperanza.  (2007). «Las mujeres en los espacios ilustrados madrileños» *El Madrid de las mujeres. Aproximación a una presencia invisible*.
5. ↑  José Manuel Caso. «Introducción» a *El Censor: obra periódica, comenzada a publicar en 1781 y terminada en 1787* (Oviedo: Instituto Feijoo de Estudios del Siglo XVIII, 1989).
6. ↑   Calderón España, Consolación.  (2010). «Presencia de la mujer en las Reales Sociedades Económicas de Amigos del País (175-1808)» *Foro de Educación*.
7. ↑   Arnau.  (14 de noviembre de 2012). «Retratos de la Historia: LA VIª CONDESA DE MONTIJO» *Retratos de la Historia*.
8. ↑  Pilar León Tello. *Damas nobles de la reina María Luisa: índice de expedientes de la Orden conservados en el Archivo Histórico Nacional* (Madrid: Dirección General de Archivos y Bibliotecas, 1965), p. 145, con remisión al AHN, Estado, leg. 7561, n.º 11.
9. ↑  Salazar y Acha 2012, 211 y 219 orr. .
10. 1 2  Soler Salcedo 2020, 432 orr. .

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

* Erretratua Retratos de la Historia: LA VI CONDESA DE MONTIJO
* Bere bigarren senarraren erretratua Canariasen, Goyak Londresen egindako erakuskn ( eskura dagoen ; ikus , eta ).
* Mujeres en la Ilustración buruzko dokumentala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51885837
* Commonscat Multimedia: María Francisca de Sales Portocarrero, 6th Countess of Montijo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 288144600
* ISNI: 0000 0003 9383 0021
* BNE: XX5285151
* SUDOC: 180647644
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q51885837
* Commonscat Multimedia: María Francisca de Sales Portocarrero, 6th Countess of Montijo