recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gernu lagin bat.
**Gernua**, **pixa** edo **txiza** likido urtsu garden eta horixka da, usain identifikagarria duena, giltzurrunek jariatu eta gernu-aparatuaren bidez kanporatzen dena.

Giltzurrunetan ekoiztu ondoren, gernua ureterren bidez gernu puxikaraino heltzen da eta bertan metatzen da uretraren bidez kanporatua izan baino lehen.

Funtzioak
---------

Gernuaren funtzioek homeostasian eragina dute:

* Metabolismo zelularrean ekoiztutako substantzia toxikoen kanporatzea, hala nola, urea.
* Farmako eta droga bezalako substantzia toxikoen kanporatzea.
* Kontrol elektrolitikoa, potasio eta sodioaren iraizketa erregulatuz batez ere.
* Erregulazio hidrikoa, presio arteriala kontrolatzeko.
* Azido-base orekaren kontrola.

Ekoizpena
---------

Giltzurrunak arduratzen dira gernuaren ekoizpen eta iraizketaz. Odol arteriala giltzurrun arteriaren bidez heltzen da bertara eta 180 litro inguru odol iraizten dira giltzurrunetan 1,5 litro gernu sortuz egunean.

Gernuaren eraketan hiru prozesu gertatzen dira: iragazketa glomerularra, hodixketako birxurgapena eta hodixketako jariaketa.

Funtsean, giltzurrunetan odola purifikatzen da, eta hondakin guztiak giltzurrunetan geratzen dira, gero gernuaren bidez kanporatuak izateko

Gernuaren konposizioa
---------------------

Giza-gernua likido gardena edo horixka da. Bere ph=6, eta egunero 1,5 litro kanporatu ohi dira. Konposizioari dagokionez, %95a ura da, %3a urea eta azido urikoa, eta %2 gatz mineralak. Pertsona osasuntsu baten gernuak ez du glukosarik (diabetiko batena bai).

Gernuaren analisi kimikoak eta mikrobiologikoak (urokultiboa) hainbat patologia antzematen laguntzen du.

Gernuaren asaldurak
-------------------

* glukosuria: gernuan glukosa agertzen denean. Ohikoa da diabetes mellitusen kasuetan
* hematuria: gernuan odola agertzen denean. Infekzioa, glomerulonefritis edo neoplasia baten ondorioz ager daiteke
* bakteriuria: gernuan bakterioak daudenean (urokultibo baten bidez antzematuak)
* piuria: gernuan zornea dagoenean
* proteinuria: gernuan proteinak daudenean, infekzio, glomerulonefritis edo diabetesen ondorioz agertzen direnak

Ikus, gainera
-------------

* Gernu-aparatua
* Gernu-egitea
* Urea eta azido urikoa
* Gernu-analisia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q40924
* Commonscat Multimedia: Urine

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX530998
* GND: 4159136-7
* LCCN: sh85141420
* NDL: 00568743
* NKC: ph123011
* AAT: 300191611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014556
* FMA: 12274

 |

* Wd Datuak: Q40924
* Commonscat Multimedia: Urine
Lainote
**Lainote** (orduko grafiaz: *lanhote*, frantsesez: *brumaire*) egutegi errepublikanoko bigarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, urriaren 22tik azaroaren 20era irauten du, gutxi gorabehera, urtearen arabera. Scorpius zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «behe laino eta lanbrotik dator, urritik azarora izaten baitira», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Eguraldiaren fenomeno hori, ordea, batez ere Frantziako landa lurretan gertatzen da, eta egutegi errepublikanoa unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q832417

 |

* Wd Datuak: Q832417

  
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Egutegi errepublikanoa |  |
| Udazkena: Mahaxte • Lainote • IzozteNegua: Elurkor • Eurikor • HaizekorUdaberria: Sapadun • Lilidun • BelardunUda: Bihilis • Berolis • Frutilis |
Leukozitoak gernu-lagin batean, mikroskopioan ikusita
**Gernu-analisia** edo **uroanalisia** gernuaren azterketan dautzan proben multzoari deritzo, medikuntzan sarritan erabiltzen dena gaixotasun batzuen diagnostikoa egiteko. Azterketa horrek gernuaren ezaugarri fisikoak (kolorea, usaina, dentsitatea...), kimikoak (pH,glukosa, urea, azido urikoa, proteinak...) eta mikroskopikoak (zelulak, mikrobioak...) kontuan hartzen ditu.

Gernu-analisiak patologia batzuk agerian jartzen ditu, gernuan egon behar ez diren substantzia batzuk daudelako, edo haien ohiko kontzentrazioetan baino kontzentrazio handiagoetan beste gai batzuk daudelako.

Ohikoa ez izan arren, gernu-analisi batean urokultibo bat ere egin daiteke, gernuan dauden bakterio patogeno batzuk bilatzeko.

Azterketa fisikoa
-----------------

Gernuaren koloreak eta gardentasunak zantzu batzuk ematen ditu.

Kolorea iluna bada, esaterako, behazun-pigmentuak egon daitezke, edo bilirrubina kontzentrazio handietan (gibeleko patologiak). Gorri koloreak, aldiz, hematuria (odola gernuan) adierazi ohi du. Esne kolorea denean, batez ere usain txarrarekin batera, gernu-infekzioa egon ohi da (kolore zuria zorneak eragiten du).

Gernu normala nahiko gardena da. Gernu uherrak infekzioaren zantzuak ematen ditu.

Azterketa kimikoa
-----------------

* glukosa: gernu normalak ez du glukosarik. Glukosaren presentziak diabetes mellitus adierazi ohi du.

* proteinak: gernu normalak ez du proteinarik. Daudenean, arrazoi ugari egon daitezke: haurdunaldia, sukarra, ariketa fisiko trinkoa, bihotz edo giltzurruneko gutxiegitasuna, mieloma multiplea, etab.

* gorputz zetonikoak: ez daude pertsona osasuntsu baten gernuan. Beren agerpena diabetesen zantzua izan daiteke.

* bilirrubina: gernu normalak ez du. Gibeleko eta behazun bideen hainbat patologitan agertzen da.

Azterketa mikroskopikoa
-----------------------

Giltzurruneko zelula epitelialak eta odoleko zelulak (leukozitoak, eritrozitoak...) bilatzen dira azterketa honekin, hainbat gaixotasun antzemateko.

Kanpo estekak
-------------

* Gernu-analisia giltzurruneko minbizia hautemateko

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842424
* Commonscat Multimedia: Urinalysis

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00568748
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: -35
* MeSH: D016482
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: V04B

 |

* Wd Datuak: Q842424
* Commonscat Multimedia: Urinalysis
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greensboro da. 2010eko zentsuaren arabera 15.994 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.052,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 48,63 ura dira. Beste 1.003,45 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.994 pertsonetatik 9.664 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 893 dira. 6.078 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 54 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 15 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 135 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486765
* Commonscat Multimedia: Greene County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146571299
* LCCN: n79108911
* NARA: 10039183
* **Lekuak**
* OSM: 1029450
* TGN: 2000357

 |

* Wd Datuak: Q486765
* Commonscat Multimedia: Greene County, Georgia
*Zigortua gilatik pasatua*, XVI. mendeko ingeles grabatua.
**Gilatik pasaraztea** edota **gilatik igaroaraztea**, itsas usadioaren arabera, delitu larrien egileak izatea leporatzen zitzaien itsasgizonei ezarritako zigor mota bat zen, adibidez etsaiaren aurrean koldakeria erakustea ala ontzian matxinada bat antolatu edo gauzatzea, baina eskarmenturik ezaren ondorioz ontziaren eta eskifaiaren segurtasuna kolokan jarri eta nabigazio kalteak burutu zituzten pirata eta kapitainei ere ezartzen zaitzaien.

Zigor hau itsas usadioan gogorrenetakoa zen, zigortua maiz hilik suertatzen baitzen, askok heriotz zigor *sui generis* motatzat jotzen dute. Bizirik ateratzea lortzen zuenik ere bazen, baina oso zauri larriekin. Itsasgizonek ontziaren alde batetik zigortua uretara bota eta zigorra bete ondoren bestetik soka puska bakarrik ateratzen zuten kasurik ere bada, erdibidean zigortua marrazoek erasoatua izan baitzen.

Zigorra honakoa zen: zigortua soka bati lotu eta ontziaren alde batetik bota eta bestetik jasotzen zen, erdibidean ontziaren gila pasatuz. Zigortuak gainontzeko itsasgizonek kroskoan zehar sokez derrigortutako itsaspekaritzaren ondorioz arnas apnea jasaten zuen. Itsasgizonek sokarekin eragindako abiadurak zigortutakoaren sufrimenduan eragiten zuen. Sokari abiadura azkarregia emanez gero, zigortuak kroskari itsatsia zegoen guztiaren aurkako talka bortitzak eta marruskadurak jasaten zituen, maiz krustazeoz beterik zegoenez, zerra baten aurka talka egitearen antzekoa baitzen, eta horrek zigortuari zauri larriak, errai-gabetzea edo buru mozketa ekar zekiokeen. Aldiz, abiadura motelegia bazen, zigortua itota gelditzea oso litekeena zen.

Ikus gainera
------------

* Taulatik pasa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1275297

 |

* Wd Datuak: Q1275297
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Leakesville da. 2010eko zentsuaren arabera 14.400 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.861,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,39 ura dira. Beste 1.846,03 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.400 pertsonetatik 10.496 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 133 dira. 3.735 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 107 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485402
* Commonscat Multimedia: Greene County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152438020
* LCCN: n80020411
* NARA: 10039695
* **Lekuak**
* OSM: 1832967
* TGN: 2001106

 |

* Wd Datuak: Q485402
* Commonscat Multimedia: Greene County, Mississippi
**Cambria konderria** (ingelesez: *Cambria County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ebensburg da. 2010eko zentsuaren arabera 143.679 biztanle zituen, Cambria kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cambria konderriak 1.796,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,68 ura dira. Beste 1.782,82 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 79,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 143.679 pertsonetatik 136.079 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.006 dira. 5.073 beltzak edo afroamerikarrak. 108 amerikar natiboak ziren eta 28 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 720 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 102 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.569 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490077
* Commonscat Multimedia: Cambria County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125476154
* GND: 4294581-1
* LCCN: n79040108
* NARA: 10036727
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 416671
* TGN: 1002225

 |

* Wd Datuak: Q490077
* Commonscat Multimedia: Cambria County, Pennsylvania
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Catskill da. 2010eko zentsuaren arabera 49.221 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.704,34 kilometro koadro ditu. Horietatik 28,2 ura dira. Beste 1.676,14 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 28,88 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.221 pertsonetatik 45.276 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.419 dira. 2.606 beltzak edo afroamerikarrak. 122 amerikar natiboak ziren eta 15 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 382 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 103 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 717 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115216
* Commonscat Multimedia: Greene County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150119306
* LCCN: n82087119
* NARA: 10036508
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838018
* TGN: 1002423

 |

* Wd Datuak: Q115216
* Commonscat Multimedia: Greene County, New York
**Krajinako Serbiar Errepublika** (serbieraz *Republika Srpska Krajina*, RSK; Република Српска Крајина, РСК) bere burua aldarrikatu zuen Kroaziako entitate serbiarra izan zen, nazioarteak onartu ez zuena.

Formalki 1991 eta 1995 artean existitu zen, baina 1991ko eraketa baino urtebete arinago hasi bazen ere lurralde separatista txikiago batzuekin. *Krajina* izenak "muga" esan nahi du. Bertako gobernua Kroaziaren kontrako gerran aritu zen etnikoki serbiarra izango zen lurraldearen independentziaren alde, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistaren barne eta kanpo, Kroazia estatu independente gisa onartua izan zenean 1991ko abuztu eta 1992ko otsailean.

Krajinako gobernuak zentroko lurraldeetako de facto kontrola zuen, inguruetako lurraldeen kontrola gerrako garaipen eta porroten arabera eskuz aldatzen zelarik. 1992an, Serbiar Krajinako gobernuak desmilitarizazio akordio bat sinatu zuen eta Jugoslaviako Herri Armadak ekarritako artilleria astun osoa kendu zuen, gatazkaren hasieran, gunea NBEk babestuko lukeen gune desmilitarizatua izatearen truke. Legez, lurraldea Nazio Batuen Babeserako Indarrek (UNPROFOR) eta Serbiar Krajinako militarrek babesten zuten, azken hauek hurbil zegoen Bihać barrendegia (orduan Bosnia-Herzegovinako Errepublika) artilleria astunarekin erasotzen zuten.

Zatirik handiena indar kroziarrek hartu zuten 1995ean. Dena den, Kroaziako ekialdean, Serbiako mugatik hurbil, zati bat (Ekialdeko Eslavonia Baranja eta Sirmia mendebaldea) geratu zen Nazio Batuen agintepean, 1998an Kroaziara era baketsuan batu zen arte.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211853
* Commonscat Multimedia: Republic of Serbian Krajina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 246270455
* GND: 4447597-4
* NKC: ge826537

 |

* Wd Datuak: Q211853
* Commonscat Multimedia: Republic of Serbian Krajina

1. ↑  The Daily Gazette, 1994ko ekainak 17
**Konferentzia udarea** edo **Konferentzia madaria** udare barietate bat da.

Bizkaiko eskualde batzuetan —Durangaldean, adibidez— *makatz* ere esaten diote udare mota honi, nahiz eta *makatz* hitzaren ohiko esanahia «fruta-arbola txertatu gabea» den.

Historia
--------

Europako madariondoaren (*Pyrus communis*) udazken kultibarra da (landatutako barietatea). Udare barietate hau Thomas Francis Riversek garatu zuen Sawbridgeworthen (Britainia Handia), 1884 urtean, Léon Leclerc kultibarraren ausazko ereintza batetik. Izena 1885ean Londresen egin zen British Pear Conference-en lehen saria irabaztean eman zitzaion.

Deskribapena
------------

 Savoiako konferentzia madaria. 
Neurri ertainekoa, lepo luzekoa, freskuan jateko egokia. Frutaren azala lodia da, orlegi-marroi kolorekoa, eta hori zurbila heldutakoan. Mamia zuria da, eta heltzean hori zurbila bihurtzen da. Testura oso fina eta biguna da, eta zaporea gozoa da.

Laborantza eta ekoizpena
------------------------

Konferentzia madaria baldintza askotara egokitzen da eta Europan asko ekoizten da: Loira, Ipar Pikardia, Savoia, Hegoaldeko Alpe txikiak, Erresuma Batua, Holanda, Belgika, Espainia, Italia...

Ekoizpena Williams udareak bezalako barietate polinizatzaileen presentziarekin hobetzen da. Fruitu bereziki erresistentea da, batez ere ubelduraren aurrean. Konferentzia udareak urtarrilera arte jan daitezke, hozkailuan edo aterpean aireztatuta.

Savoian eta Rincon de Soton (Errioxa) ekoiztutako barietateek jatorri denominazioa dute 1996tik eta 2002tik, hurrenez hurren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Euskalterm
2. ↑  «makatz». *Euskaltzaindiaren Hiztegia*. (Noiz kontsultatua: 2021-05-19)
3. ↑   «Conference Peer» *web.archive.org* 2016-01-14 (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).
4. 1 2   Shields, Pamela..  (2013). *Hertfordshire A to Z..*  The History Press ISBN 978-0-7509-5320-7. PMC 856868691. (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).
5. ↑    *Handbook of Fruits and Fruit Processing, sec.*  (2. Auflage. argitaraldia) John Wiley & Sons 2012 ISBN 978-1-118-35263-2. PMC 899173778. (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).
6. ↑    *Healing foods : eat your way to a healthier life.*  (1st American ed. argitaraldia) DK Publishing 2013 ISBN 978-1-4654-1631-5. PMC 843880905. (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).
7. ↑   «Poires de Savoie, fruits agréés Savoie Mont Blanc Tourisme - Marque Savoie» *www.marque-savoie.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).
8. ↑   «Website Oficial DOP Peras de Rincón de Soto» *www.perasderincondesoto.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-31).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q747247
* Commonscat Multimedia: Conference (pear)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q747247
* Commonscat Multimedia: Conference (pear)
**Bustintegi erreka** Gipuzkoako hegoaldeko ibaia da, Deba ibaiaren adarra. Kurtzebarri mendiaren ipar-mendebaldeko magaleko urak jasotzen ditu eta Aretxabaletako Bainuetxe auzoan egiten du bat Deba ibaiarekin.

Izena
-----

*Bustintegi erreka* izena ez da oso ezaguna aretxabaletarren artean eta zatika dituen izenak erabiltzen dira gehiago. Goikaldean *Arientzako erreka* esaten zaio, erdialdean *Sarriko erreka* eta Olatzako zubitik aurrera *Olatzako erreka*.

Deskribapena
------------

Areantza auzoan du jatorria eta 3 kilometro inguruko luzera du. Erreka estua da eta landaretza ugaria du ertzetan. Errekaren amaiera aldera hainbat baratze txiki aurkitzen dira ertzean. Azken metroetan kanalizaturik aurkitzen da, Copreci lantegiaren eta Bainetxe industriguneko enpresen artean egiten baitu ibilbidea. Deba ibaiak eskumaldetik jasotzen du Bustintegi erreka. 

Antzina urets iturri bat izan zen bertan, duela urte gutxi arte iraun duena, eta XIX. mendearen erdialdera haren inguruan eraikitako Ibarrako Bainuetxea nolakoa zen erakusten zuen panel bat zegoen alboan. Gaur egun ordea estalita dago.

Bidegorria Urkulura
-------------------

Urkulura doan bidea, eskuman Bustintegi ibaia duela.
Bustintegi errekaren ertzetik oinezkoentzako eta txirrindularientzako bidea dago Urkuluko uharkara eramaten duena. *Bainuetxeko bidegorria* izenaz ezagutzen da, eta antzinako Otala Zelaiko bidea ordezkatu du, izan ere malda nabarmen txikiagoa baita. Hartxintxarrezko pista da. 

Eleizgarai bidearen (PR-Gi 97) parte da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Bustintegi, Gipuzkoa, Basque Country, Spain» *es.geoview.info* (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
2. ↑   «Uretsen bidea» *www.aretxabaleta.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Embalse de Urkulu, naturaleza pura y deportes al aire libre» *Barceló Experiences* (Noiz kontsultatua: 2021-08-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Arrasate-Urkuluko urtegia bidegorritik» *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2021-11-08).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Arrasate,Aretxabaleta,Urkulu,Aretxabaleta,Arrasate» *Wikiloc | Rutas del Mundo* (Noiz kontsultatua: 2021-12-05).

Kanpo estekak
-------------

* Eleizgarai bidea (Aretxabaleta) Euskal Herriko bidaia-gida. Wikiliburuak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108293849

 |

* Wd Datuak: Q108293849
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Giardiasia** edo **lambliasia** Giardia lamblia izeneko protozooak (*Giardia intestinalis* ere deitua) sortutako gaixotasuna da, gastroenteritis akutua eragiten duena. Protozoo patogenoak flageloak ditu eta gorotzez kutsatutako uretan bizi da hesteetatik kanpo.

Giardiasia kosmopolita da eta Hirugarren Munduko herrialdeetan ez ezik, herrialde garatuetan ere agertzen da. AEB-etan, esaterako, 20.000 kasu inguru azaltzen dira urtero , eta estatu espainiarrean 729 kasu aitortu ziren 2002. urtean. Kasu hauetako askok kutsadura fekala duten urak edatean dute sorburua.

Hesteetatik kanpo protozoo bizkarroiak (trofozoito izenekoak) kisteak eratzen ditu, oso erresistenteak direnak (kloroarekiko, adibidez). Kisteek ura edo janariak kutsatzen dituzte, eta ur edo janari kutsatu horiek irensterakoan harrapatzen da gaitza. Gorotz-aho bidetik burutzen da giardiasiaren transmisioa, beraz. Heste meharrera iristean, kisteak trofozoito bihurtzen dira berriz, eta bizkarroiaren bizi-zikloa osatzen da.

Hiru dira kutsapen-bide nagusiak:

* kutsadura fekala duten urak edatean (kisteak dituztenak)
* kutsadura fekala duten frutak edo barazki gordinak jatean (hondakin-urekin ureztatuak, adibidez)
* sexu-harremanen bidez, babesik gabeko uzki-sexua egiterakoan

Gaixotasun honen sintoma nagusiak gastro-intestinalak dira: beherakoak, sabeleko mina, astenia eta nekea, eta koipeak eta bitamina liposolugarrien xurgaketaren akatsak. Gorotzei berebiziko kiratsa darie, baina ez dute odolik edo mukirik. Hainbat kasutan infekzioa asintomatikoa da: gizabanakoa protozoo bizkarroiaren eramailea da, baina ez du gaitzaren sintomarik.

Diagnostikoa gorotzaren azterketan datza (kisteak edo trofozoitoak antzemateko), edo ELISA bitarteko frogaren bidez, protozoo patogenoaren antigenoak aurkitzeko. Tratamenduari dagokionez, metronidazol, albendazol eta krinakina, besteak beste, erabiltzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Yoder JS, Beach MJ *Giardiasis surveillance—United States*, 2003–2005
2. ↑   Basaras, M.; Umaran, A..  (2004). *Mikrobiologia medikoa.*  EHU, 333-335 or. ISBN 84-8373-658-6..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q326071
* Commonscat Multimedia: Giardiasis

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122677161 (data)
* LCCN: sh85054848
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:10718
* CIE-10: A07.1
* CIE-9: 007.1
* DiseasesDB: 5213
* MedlinePlus: 000288
* eMedicine: 176718
* MeSH: D005873
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H00362

 |

* Wd Datuak: Q326071
* Commonscat Multimedia: Giardiasis
Baratxuriak konfitatzen
**Konfitatu** jaki edo osagai bat , olio edo gantzetan murgildu eta su baxuan denbora luzez egosteari esaten zaio. Kontserbaziorako egiten diren konfitatzeei gatz ugari gehitzen zaie. Kontserbazio metodo bat izan zena, gaur egun kozinatze teknika bat bihurtu da. 

Ahatea da gehien konfitatzen dena, kasu honetan bere gantzarekin eta gatzarekin burutzen da. Txerrikiak edo untxiak ere konfitatzen dira. Hala ere, gaur egun edozein osagai koipetan sarturik eta su baxuan egiteari konfitatzea esaten zaio, nahiz eta batzuetan ez horren denbora luzean izan. Bakailaoa, baratxuria, tipula....

Konfitatzeko hainbat aholku
---------------------------

* Askotan jateko garaian, labean gorrituko dugu azal kurruskaria lortuz.
* Prestatu behar dugun osagaia kontserbatzeko bada, koipearekin batera gatz ugari ere gehitzen zaio.
* Behin konfitatuta dagoenean, gantza honen barruan hozten uzten da eta bertan kontserbatzen da.
* Kazola, marmita ertaina, marmita.

Ikus, gainera
-------------

Sukaldaritza\_liburua/Teknikak

Kanpoko estekak
---------------

gastronomiavasca.net/eu/gastro
**Gianni Celati** (Sondrio, Italia, 1937ko urtarrilaren 10a - Brighton, Ingalaterra, 2022ko urtarrilaren 3a) idazle, itzultzaile eta literatura kritikari italiarra izan zen.

Jardunbidea
-----------

Celatik Ferrarako probintzian eman zituen haurtzaroa eta nerabezaroa, literatura ingelesa ikasi zuen Boloniako Unibertsitatean eta James Joyceri buruzko tesi batekin doktoretza egin zuen. 1970ean bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Comiche*, eta ondoren *Le avventure del Guizzardi* (1972), *La banda dei Sospiri* (1974; "Denak hasperenka". Pello Lizarralde. Igela, 2006.) eta *Lunario del paradiso* (1978) argitaratu zituen, arau akademikotik haratago joan zen komiki eta irudimenezko estiloan. Urte horietan ingelesezko klasikoen itzulpenak ere argitaratu zituen.

AEBko Ithacako Cornell Unibertsitatean etenaldi literario luze baten ondoren, 1984an *Narratori delle pianure* ipuin liburua argitaratuz amaitu zena, erabat aldatu zuen bere estiloa, gutxienera murriztutako pertsonaien hizkuntza sinple batekin. 2006an Viareggio saria irabazi zuen *Vite di pascolanti* lanarekin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1364144
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106226871
* ISNI: 0000 0001 2321 4843
* BNE: XX884728
* BNF: 121356034 (data)
* CANTIC: a10796812
* GND: 11918463X
* LCCN: n79004166
* NKC: kup19960000014262
* NLA: 35693764
* CiNii: DA03234788
* SUDOC: 029808723
* BIBSYS: 90525755
* ICCU: CFIV008236
* Open Library: OL274695A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1364144
**Broward konderria** (ingelesez: *Broward County*) Floridako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Lauderdale da. 2010eko zentsuaren arabera 1.748.066 biztanle zituen, Broward kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Broward konderriak 3.426,2 kilometro koadro ditu. Horietatik 292,87 ura dira. Beste 3.133,33 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.748.066 pertsonetatik 1.199.064 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 438.247 dira. 449.677 beltzak edo afroamerikarrak. 3.394 amerikar natiboak ziren eta 762 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 55.692 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9.152 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 30.325 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494624
* Commonscat Multimedia: Broward County, Florida

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150064115
* ISNI: 0000 0004 0453 0770
* GND: 5283664-2
* LCCN: n50049426
* **Lekuak**
* OSM: 1210714
* TGN: 1002207

 |

* Wd Datuak: Q494624
* Commonscat Multimedia: Broward County, Florida
Bōsō penintsularen satelite ikuspegia
**Bōsō penintsula** (japonieraz: 房総半島, *Bōsō-hantō*?)
 Japoniako Honshū uharteko penintsula bat da, Chiba prefeturan dagoena. 5.034 km²-ko azalera dauka.

Geografia
---------

Bōsō penintsulak Ozeano Barea du ekialdean, Tokioko Badia mendebaldean eta iparraldean Honshu uhartearekin lotzen den tokian Edo eta Tone ibaia itsasoratzen dira. Bōsō mendiak daude penintsulan, eta nahiko altuak dira, Atago mendia da garaiena (408'2m). Ezagunena ordea Nokogiri mendia da, 329m-koa.

Demografia
----------

Tokioko Badiari begira dagoen mendebaldeko ertza oso urbanizatua dago. Hona hemen hiri nagusiak:

* Mendebaldean:
	+ Chiba
	+ Ichihara
	+ Kisarazu
	+ Kimitsu
	+ Minamibōsō
	+ Tateyama
* Ekialdean:
	+ Sanmu
	+ Mobara
	+ Isumi
	+ Katsuura
	+ Kamogawa

Iruditegia
----------

* Atago mendia.Atago mendia.
* Nokogiri mendia.Nokogiri mendia.
* Sunosaki lurmuturra (Tateyama).Sunosaki lurmuturra (Tateyama).
* Nojimazaki itsasargia, penintsularen hegoaldeko puntan.Nojimazaki itsasargia, penintsularen hegoaldeko puntan.
* Kamogawako hondartza.Kamogawako hondartza.
* Katsuurako kaia.Katsuurako kaia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1022115
* Commonscat Multimedia: Bōsō Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236119429
* NDL: 00646576
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1022115
* Commonscat Multimedia: Bōsō Peninsula
**Caltanissetta** (sizilieraz: *Nissa*) Italian, Sizilia erdi-erdian dagoen hiria da, eta izen bereko probintziako hiriburua. Oso jatorri zaharra du eta gaur egun 60.000 biztanle inguru ditu. Izena, alde batetik, Nissa aspaldiko hiri grekotik dator, eta, bestetik, gero arabiarrek gehitutako "Qal'at" (gaztelua) hitzetik. K.a. 123. urtean, Lucio Petiliok konkistatu zuen eta "Petiliana" izeneko kolonia erromatar oparo bihurtu zuen. Konstantinok bere inperiora gehitu zuen eta ondoren hiria sarrazenoen esku geratu zen. Sarrazenoez aparte, beste herri batzuek ere menderatu zuten: lehenik normandiarrek, gero sueboek, anjoutarrek, aragoitarrek eta gaztelarrek inbaditu zuten. Liberal siziliarren mendekuaren eraginez hainbat kalte jasan ondoren, XX. mendean, sufre meatzeei esker, hiriak garapen kultural eta ekonomiko handia lortu eta "sufrearen munduko hiriburu" izendapena jaso zuen. Gaur egun, hiriaren ekonomia nekazaritzan eta hirugarren sektorean oinarriturik dago, sufre meatzeetan baino gehiago. Azken urteetan, hirian turismoa bultzatzeko ahaleginak egiten ari dira, haren ondasun historiko eta artistiko ugariez baliatuz.

Caltanissettak ondasun artistiko ugari ditu, bere iragan historiko aberatsaren isla. Ondasun horietako bat Pietrarossako gaztelua da, probintzian dauden hainbatetako bat. 1080. urtean eraiki zuten eta hiru dorrez osaturik zegoen. Zoritxarrez 1567. urtean lurrikara bortitz baten ondorioz erori egin zen. Beste eraikin esanguratsu bat katedrala da, estilo neoklasikoaren adibide ezin ederragoa. 1570. urtean eraiki zuten eta 1622an osatu zuten. Aipagarriak dira Guglielmo Borremans-en freskoak eta baita eliza barnea apaintzen duten estatua ugariak ere. Katedralaren ondoan, San Sebastiano eliza dago, XVI. mendeko eraikin petoa, baina estilo neoklasikoaren arauei jarraituz berriztatua. Caltanissettako monumentu interesgarrienetako bat Santo Spirito abadia da, Ruggero konde normandiarrak sortua eta 1151n sagaratua. Estilo erromanikoaren adierazle zoragarria da; barnealdea ez du oso betea, eta bataiarri erromaniko bat dauka. Hiriak best hiru museo garrantzitsu ditu: Elizbarrutiko Museoa, Mineralogia Museoa eta Santo Spirito aldean dagoen Eskualdeko Museo Arkeologikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13680
* Commonscat Multimedia: Caltanissetta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133686903
* BNF: 12228708t (data)
* GND: 4229141-0
* LCCN: n80046127
* NKC: ge1168316
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 39221

 |

* Wd Datuak: Q13680
* Commonscat Multimedia: Caltanissetta
***Canciones urgentes*** (euskaraz: «*Urgentziazko abestiak*») Silvio Rodríguez abeslari kubatarraren abestien bilduma da, 1991an plazaratua.

Ezaugarriak
-----------

Disko honetan bildutako abestiak aurretik beste albumetan agertutakoak ziren. Lanaren helburua Silvio Rodríguezen eta Kubako Troba Berriaren musika publiko ingelesdunari ezagutaraztea zen. Horregatik, abestien letrak ingelesez argitaratu ziren ere bai. Ekoizpenean Talking Heads taldeko David Byrnek hartu zuen parte. Lana Cuba Classics bildumaren lehenengoa izan zen. 2000. urtean berriro ere berrargitaratu zen.

Abestiak
--------

Abesti guztiak Silvio Rodríguezenak dira:

1. *Sueño de una noche de verano*
2. *Causas y azares*
3. *Como esperando abril*
4. *Playa Girón*
5. *Canto arena*
6. *La maza*
7. *Canción urgente para Nicaragua*
8. *Sueño con serpientes*
9. *Unicornio*
10. *Nuestro tema*
11. *No hacen falta alas*
12. *Oh Melancolía*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Abestien letrak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5747194

 |

* Wd Datuak: Q5747194
**Burgamendi** Elgeako mendilerroko mendia da, honen ekialdeko muturrean dagoena. Mendebaldean, Usabakotxenako pasabidea du, eta ekialdean, San Juango pasabidea. Bien artean dago Burgamendi.

Bere garaiera, 1.081 metrokoa da. Araba eta Gipuzkoako mugan bertan dago, Oñati eta Barrundia artean.

Irispideak
----------

Araotzetik edo Larreatik hel daiteke. Bigarren kasu honetan, eliza ondotik abiatu behar da, hasieran, lehenengo metroetan, asfaltatua dagoen bide batetatik. **Larrakola** txabolara heltzeko handik gutxira, eta, berehala, Usabakotxena lepora, nahastezina, bertan dauden tentsio altuko elekttraindar posteengatik. Eskuinetik, lehenengo muinoa Mirubixkar da, baina, hurrengo leporaino jarraituz gero, Burgamendiraino hel daiteke

Hermuatik, Larreatik doan bidearekin bat egin daiteke **Abeletxeak** izeneko Hermuako txabolen bidez. Arabatik igotzeko beste bide bat Aspurutik doa, Askaizto labarretik San Juan edo Portuzarrako pasabidera irteteko. Hemendik gertu, mendiaren alde gipuzkoarrean, **Katilluiturriko iturria** dago.

Berezitasunak
-------------

Mendi honen tontorrean, postontzi bat eta hiru mugarri daude. Postontziak, gainaldean, gurutze bat du eta zirkulu batekin inguratuta dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255535

 |

* Wd Datuak: Q12255535


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Burghfield** Ingalaterrako Berkshireko herri eta parrokia zibil bat da. Mendebaldeko Berkshire barrutian integratuta dago, nahiz eta barrutiaren ekialdean dagoen, Readingetik oso gertu. Burghfield parrokia hiru eremu bereiziz osatuta dago: Burghfield Common, Burghfield Village eta Burghfield Bridge. Erromatarren garaitik habitatua izan da, eta landa- eta nekazaritza-historia du.

Burghfieldeko elizan Richard Neville Salisburyko 5. kondearen alabastrozko irudia dago, Richard Neville, Warwickeko kondearen aita, Kingmaker-a (erregen egilea), York etxearen alde borrokatu zuena, bi arrosen gerran, eta Wakefield-eko guduaren ostean exekutatu zuten, 1460an. Hasieran Pontefract-en lurperatu zuten, baina bere semeak gorpua Bisham Abbey-ko familiaren mausoleora eraman arazi zuen eta bere irudia hilobi horretan altxatu zuten. Monasterioen desegitearen ondorioz Burghfieldera eraman zuten. Bere ondoan burukoa daraman andre baten irudia ez omen dator bat bere emaztea izateko data zuzenarekin, Bisham-en lurperatutako Salisburyko kondesa bat izan daitekeelarik.

Bere agintaldian arma atomikoen instalazio bat dago, Atomic Weapons Establishment (AWE) Burghfield izenez ezagutzen dena, buru nuklearren azken muntaketari, horien mantentzeari eta, azkenean, desegiteari dedikatua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2530517
* Commonscat Multimedia: Burghfield

---

* **Lekuak**
* OSM: 3930378

 |

* Wd Datuak: Q2530517
* Commonscat Multimedia: Burghfield
**Komodoko Parke Nazionala** Sondako uharte txikietan dago, Mendebaldeko Nusa Tenggara eta Ekialdeko Nusa Tenggara probintzien arteko mugan, Sumbawatik ekialdean eta Indonesiako artxipelagoko Flores uhartetik mendebaldean. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1991n.

Komodo, Rinca eta Padar hiru uharte handiek osatzen dute parke nazionala, baita beste uharte txiki ugariek ere, Gili Motang eta Nusa Kode, esaterako. Uharte horiek jatorri bolkanikoa dute eta bertan 4.000 pertsona inguru bizi dira.

Parke nazionala 1980ko martxoaren 6an sortu zuten, **Komodoko dragoia** (*Varanus komodoensis*) babesteko helburuarekin. Gerora, helburua eskualdeko flora eta fauna babeste aldera zabaldu zen, itsas eremuak barneratuz. Azalerak (itsasokoa eta lurrekoa) 1.817 km² inguru hartzen ditu, eta horietatik 603 km² lurrekoak dira. Nahiz eta proposatutako luzapenek 2.321 km²-ko azalera lor zezaketen. 2011ko azaroaren 11n Komodoko Parke Nazionala Munduko Zazpi Mirari Naturaletako bat izendatu zuten. Komodoko dragoia 3 m inguruko luzera eta 70 kg inguruko izakia da.

Irudiak
-------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Página Oficial del parque nacional de Komodo. **(Ingelesez)**
* Komodo-gateway.org **(Ingelesez)**
* Cruceros por Komodo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4520
* Commonscat Multimedia: Komodo National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 242316950
* GND: 4813835-6
* LCCN: sh2018002545
* **Lekuak**
* OSM: 7732161
* TGN: 7059137
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 609

 |

* Wd Datuak: Q4520
* Commonscat Multimedia: Komodo National Park
**Bulletin de la Societé des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne** Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne (SSLA) erakunde zientifiko-kulturalak, hiru hilean behin, argitaratzen duen buletina da, bere prentsa organoa.

Elkarte zientifikoak Baionako Euskal Museoan du egoitza, eta 1873an sortu zenetik argitaratu zen buletina Baionari, Ipar Euskal Herriari buruz, eta Landei eta Bearnori buruzko artikulu ugari publikatu ditu. Camguilhesnek indize analitiko eta onomastiko bat argitaratu zuen 1930ean.

1874-1912 urteetan *Bulletin de la Société des sciences et arts de Bayonne* izenarekin argitaratu zen; 1913-1921 urteetan, Bulletin trimestriel - Société des sciences, lettres et arts de Bayonne; 1922-1927an. *Bulletin trimestriel - Société des sciences, lettres, arts et d'études régionales de Bayonne* izenarekin eta 1928-1989an *Société des sciences, lettres & arts de Bayonne*. 1989an *Revue d'histoire de Bayonne, du pays basque et du Bas-Adour* izena hartu zuen.

Luzaz artikuluak historiaz, aurrehistoriaz, literaturaz, euskal letretaz, zientzietaz, arte-ederretaz, arkeologiaz, arkitekturaz eta hirigintzaz ere argitaratu baziren, gaur egun gehienbat tokiko historia dute aipagai: eskualdeko historia, historia politikoa, militarra, itsasokoa, erlisionezkoa, ekonomikoa. Beste hein batean ere lanak badaude demografia eta geografiaz. Elkarteak urtero mintegiak antolatzen ditu, eta mintzaldiak usu programatzen, betiere bere hautuzko gaietan. 

Elkartearen buletina osoki gordea da Frantziako liburutegi nagusian (eta tokiko liburutegietan), izenburu desberdinetan kronologikoki sailkatuak. BnFak zenbakitzen ari ditu elkartearekin adosturik (2022an 1873tik 1935era egina da eta sarean ezarria Gallican).

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Bulletin de la Société des Sciences, Lettres, Arts et D'études Régionales de Bayonne - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).
2. ↑   «Gallica» *gallica.bnf.fr* (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).
3. ↑   *numerikoak.bilketa.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-02-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116939663

 |

* Wd Datuak: Q116939663
**Kromoterapia** gaixotasun fisiko eta mentalak tratatzeko, koloreak erabiltzen den terapia da. Koloreak lasaitzeko, inspiratzeko, orekatzeko eta gure pertzepzioa areagotzen dute, ondorioz koloreak material terapeutiko bezala hartu daitezke. Kolore bakoitza gizakiei modu desberdin batean ailegatzen dira efektu desberdinak sorrarazten dituzte.
Normalean, 8 kolore desberdin erabiltzen dira:gorria,laranja,berdea,turkesa,urdina,morea eta arrosa edo magenta.

Historia
--------

Hipokrates, greziar medikua izan zen, medikuntza modernoaren aita titulua duena. Antzinako Grezian jaio eta bizi izan zen. Besteak beste, "Corpus hippocraticum", "Pronostikoaren tratatua" eta "Aforismoak" lanen egilea da. Bere meritu nagusia izan zen gaixotasunen ikerketan metodo arrazionala garatu izana, behaketa eta esperientzian oinarritua. Bere arabera, jaungoikoen ondorioz baino, gaixotasunak gertatzen ziren eragile naturalengatik. Sendagileen etika arautegi ezaguna den zin hipokratikoaren asmatzailetzat hartzen da.

  

Hipokrates kolore desberdinetako baltsamoak erabiltzen zituen eta Avizena, arabiar medikua IX. mendean koloreen propietateei buruz idatzi zuen gaixotasunen arloan. Nahiz eta kromoterapian duela mende batzuk ahaztuta egon zen arren filosofo eta zientifiko asko gai honi buruz asko arduratu ziren eta XX .mendean berriro modu terapeutikotzat erabiltzen hazi zen. Lüsher-en testa aurrerakuntza handi bat izan zen sistema autonomoaren metabolismoaren koloreen eragin desberdinak aztertzen zituen.Newtonen teoriaren arabera, argi zuria 7 koloreetan deskonposatu daiteke gure ikusmenean. Kromoterapiaren arabera elikadura egokia izateko, janarien koloreak kontua izan behar dira. Kolore gorriko horiko eta laranjako elikagaiak estimulatzaileak dira.

Tratamendua
-----------

Tratamendu hau ondo ateratzeko gela zuri batean egin behar da,bestelako koloreak proiektatzean oso erraza bai da.Gela erabili ordez gorputzean nahiago dugun kolorea erabili daiteke.Normalean egunero egunero 30 minutu gutxi gorabehera.15 egun pasa ondoren efektuak ikusgarriak izaten dira.

Tratamendua ahalik eta arropa gutxienarekin aplikatu behar da eta ehun naturaleko jantziak eramatea gomendatzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Aromaterapia
* Hidroterapia
* Akupuntura
* Helioterapia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q371276
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11949468k (data)
* LCCN: sh85028582
* NKC: ph123492
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016500

 |

* Wd Datuak: Q371276
**La Lugareja baseliza** edo **Santa Maria de Gómez Román eliza** Avilako probintziaren Arévalo herritik kilometro eta erdira dagoen XII. mendeko tenplu katolikoa da. Mudejar artearen eraikin garrantzitsuenetariko bat da. Bukatu gabe dago.

Historia
--------

XII. mendean eraikia, Santa María de Gómez Román komentu zistertarren elizaren aldare nagusiaren aldea zen egun gelditzen den eraikuntza. Elizaren lehenengo aipamena 1179ko apirilekoa da. 1240an ordura arteko kanonigoek utzi zuten eta moja zistertarren eskuetara igaro zen. Gaur egun jabego pribatuaren eskuetan dago. 1931ko ekainaren 4ean monumentu historiko-artistikoaren izendapena jaso zuen. Mudejar arkitekturaren eraikin garrantzitsuenetariko bat da.

Ezaugarriak
-----------

Erikuntza osatu gabe dagolea atzealdean ikus daiteke. Abside hirukoitza du, arkuekin apainduta. Gurutzaduraren gainean domoa du, kupula baten gainean; kanpotik, fatxada bakoitzean ladreiluzko zazpi arkuekin apainduta dago.

Argazki galeria
---------------

* Baselizaren ikuspegi orokorra.Baselizaren ikuspegi orokorra.
* 
* Atzealdea, bukatu gabe.Atzealdea, bukatu gabe.
* 1865ko grabatua.1865ko grabatua.

Erreferentzia
-------------

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Baselizari buruzko informazioa eta argazkiak.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***La Lugareja baseliza*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1355978
* Commonscat Multimedia: Hermitage of la Lugareja (Arévalo)

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000390-00000
* Patrimonio Web JCyL: 103

 |

* Wd Datuak: Q1355978
* Commonscat Multimedia: Hermitage of la Lugareja (Arévalo)
Itsas pinuaren erretxinatik ateratako kolofonia.
**Kolofonia** erretxina natural arrunta da, koniferoetatik ateratzen dena, anbar-kolorekoa, horixka edo arrea; distilatzean ur-lurrunaren bitartez trementinatik esentzia edo olio lurrunkorra berezi ondoren gelditzen den hondakina da. Gehienbat azido abietikoa da, eta beste azido karboxiliko edo gantz-azido batzuen nahasketa. Gogorra eta hauskorra da giro-tenperaturan dagoenean, baina biguna eta oso itsaskorra tenperatura beroagoan. Gai itsaskorretan erabiltzen da, hanpatzeko tintetan eta paper-estalduretan, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138937
* Commonscat Multimedia: Rosin

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300012950
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q138937
* Commonscat Multimedia: Rosin
General Manuel Belgrano trenbide sarearen mapa osoa
**General Manuel Belgrano trenbidea (FCGMB)** (gaztelaniaz: *Ferrocarril General Manuel Belgrano (FCGMB)*), Manuel Belgrano Argentinako heroiaren omenez izendatzen da. Argentinako trenbide sare zabalena da. Errailen arteko zabalera (1.000 milimetro), 1949an sortu zen, trenbide sareko bide estuko adar guztiak elkartzeko, ordura arte Estatuko trenbideek kudeatzen zituztenak trenbide-sarearen estatu-kontrolaren garaian.

Retiro Belgrano tren-geltokitik abiatzen da, Buenos Airesen, eta Argentinako iparralderantz abiatzen da, Buenos Aires, Santa Fe, Córdoba, San Luis, Mendoza, San Juan, Errioxa, Catamarca, Tucuman , Santiago del Estero, Chaco, Formosa, Salta eta Jujuy probintziak zeharkatuz.

Egungo egoera
-------------

1991n, Argentinako trenbide sare osoa pribatizatzen hasi ondoren, Ferrocarriles Argentinos enpresa ohia erabat desegin zen. Gogoratu sei trenbide-sarek osatzen zutela, horietako bat FCGMB zela.

Buenos Aireseko metropoli-eremuan, aldiriko bi sare edo linea txiki sortu ziren: Belgrano Norte linea eta Belgrano Sur linea.

Lehena FEMESA zenak Ferrovías enpresari eman zion emakidan, eta bigarrena Transportes Metropolitanos-i Metropolitano ere deitu zaio.

Villa Rosa herritik, Belgrano Norte linearen azken geltokitik, **Belgrano Cargas** trenbidea hasten da, izenak dioen bezala merkantziak bakarrik garraiatzen dituena, eta jada ez da bidaiarik. Aurretik, bidaiarien zerbitzua Boliviako mugan zegoen La Quiacara zihoan eta zenbait trenek muga ere zeharkatu zuten (dagoeneko 1970eko hamarkadatik etenda dagoen zerbitzua).

Chaco probintzian, **Servicios Ferroviarios del Chaco** tren konpainiak bidaiarien zerbitzua eskaintzen du azken urteetan "berritu" diren zenbait adarretan. La Quiaca eta San Salvador de Jujuy artean, Jujuyko probintzian, bidaiarien eta merkantzien zerbitzuak berraktibatzeko asmoa dago. Zoritxarrez, berraktibatzeko proiektu desberdinak desagertutako edo erabateko abandonu egoeran dauden tarteen arazoarekin topo egiten dute, batez ere Ferrocarriles Argentinos 1991an desartikulatu zenetik.

2006an abiadura handiko trenak (**TAVe**), Buenos Aires eta Rosario artean eraikitzekoa, Belgrano trenbidearen ibilbidea Belgrano Norte linearen amaiera arte edo ibilbide osoa jarraitzeko aukera aztertu zen. Baina ezer ez da ziurra eta itxaron egin behar dugu 2006ko abendua Argentinako TAVe proiektuaren azken ibilbidea ezagutzeko, proiektua enkantean jartzen denean.

Ikus, gainera
-------------

* Belgrano Norte linea
* Belgrano Sur linea
* Hodeietarako trena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2962336
* Commonscat Multimedia: Ferrocarril General Manuel Belgrano

---

 |

* Wd Datuak: Q2962336
* Commonscat Multimedia: Ferrocarril General Manuel Belgrano
***Bulegoa hiri txiki batean*** (ingelesez: *Office in a Small City*) 1953an Edward Hopper margolari estatubatuarrak margotutako lana da. New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten ikus daiteke. Errealismo artistikoaren estiloan kokatzen da. Urte horretan Hopperren lan bakarra izan zen.

Deskribapena
------------

Olio teknikaz erabilita margotuta 71 zm.×102 zm. ditu. Margolanean gizon bat bulego batean eserita kanpoaldeko paisiari begira ikus daiteke. Bulegoa eraikin baten goiko partean kokatuta dago eta bertatik beste teilatuak eta zeru urdina ikus daitezke. Estiloa Hopperren lanetan oso ohikoa da; nolabait bakardade gordina adierazten du baina modu atsegin batez. Hopperren emazteak horrela deskribatu zuen: "the man in concrete wall", hau da, "gizona hormigoizko horman".

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Margolana The MET museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7079178

 |

* Wd Datuak: Q7079178