**Ekialdeko Indietako Frantziar Konpainia** (frantsesez: *La compagnie française des Indes Orientales*) edo **Ekialdeko Indietako Merkataritzarako Frantziar Konpainia** (frantsesez: *Compagnie française pour le commerce des Indes Orientales*) merkataritza-enpresa bat izan zen, 1664ko abuztuaren 27ko patente-gutunen bidez sortua. Konpainiaren helburua «Esperantza Oneko lurmuturretik, ekialdeko itsasoetatik eta ia India osotik hartzen duen eremuan nabigatzea eta negoziatzea» zen, berrogeita hamar urtez merkataritzaren monopolioa izanda. Sortzearen helburua Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiarekin eta Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiarekin lehiatzea zen.

Historia
--------

Jean-Baptiste Colbertek planeatua, Luis XIV.aren errege-dekretu baten bidez sortu zen, Parisko Parlamentuak erregistratu zuen eta pribilegio guztiak biltzen dituen errege-manufaktura bat osatzen duten estatutuek osatu zuten, bereziki zergen salbuespena, ekialdeko hemisferioko merkataritzaren monopolio esklusiboa (honi XVIII. mendean gehitzen zaizkio mendebaldeko Afrikako kostaldeak (Senegal edo Ginea), errege altxorraren bermearekin bermatua, enbaxadoreak izendatzeko, gerra deklaratzeko eta itunak adosteko boterea. Hasierako kapitala 8,8 milioi liberakoa zen eta honako dibisa zuen: «*Florebo quocumque ferar*» (euskaraz: «Eramango nauten lekura loratuko naiz»).

Konpainiak bere izenak iradokitzen zituenak baino helburu zabalagoak ezarriko zituen: merkataritza, jakina, eta produktu ingeles eta holandarren aurkako borroka; politika, itsas armada nazionala garatzen lagunduz eta frantsesek itsasoetan zuten presentzia berretsiz; kultura eta erlijioa: zibilizazio frantsesa hedatuz eta paganoak ebanjelizatuz.

Konpainiaren lehen zuzendari nagusia François Caron izan zen, 30 urtez Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainian lan egin zuena, horietatik 20 Japonian.

Madagaskarko Fort-Dauphin uhartean kolonia bat sortzean porrot egin ondoren, Réuniongo Bourbon uhartean eta Maurizioko Île-De-Francen, ondoko bi uhartetan, portuak sortzea lortu zituen. 1719rako Indian zegoen, baina porrotetik gertu zegoen. Urte berean, *Faillite* ontzian, John Lawek Frantziako beste merkataritza konpainia batzuekin fusionatu zuen Indietako Behin Betiko Konpainia (frantsesez: *Compagnie perpétuelle des Indes*) osatzeko. Hala ere, 1723an berriro independente bihurtu zen.

Mogol Inperioaren gainbeherarekin, frantsesek, Indiako arazo politikoetan esku hartzea erabaki zuten, euren onurarako, bereziki, hegoaldeko Indiako hegoaldeko tokiko gobernadoreekin aliantzak sortuz. 1741ean, Joseph François Dupleixek, 1750ean mogol enperadorearen eskutik *nawab* titulua jaso zuena, ingelesen eta bertakoen aurkako politika oldarkorra aurrera eraman zuen. Robert Clive ingeles militarrak hainbat porrot eragin arren, Dupleixen estrategiak fruituak eman zituen eta ingelesek laster ekingo zioten aldeko politikari. Izan ere, 1753an, Konpainiaren salmentak ia Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiarenaren parekoak dira. Hala ere, Frantziako akziodunek aurrerantzean ez zuten babestuko Konpainiaren merkataritza-noranzkoa desbideratzea, eta 1754an Dupleix kargutik kendu zuten.

1763an, Parisko Itunaren ondorioz, Frantziak bere lehen inperio koloniala galdu zuen, bereziki Indiako Dekkango lurraldeak. Indian, Puducherry, Karaikal, Yanam , Mahé eta Chandernagore bost lurralde kolonialak baino ez zitzaion geratzen, 1949ra arte establezimenduak mantenduko dituztenak. Aurrerantzean, Konpainiaren eraginak behera egin zuen pixkanaka, ekonomikoki mantentzeko gai izan gabe, eta 1769an likidatu zuten.

Konpainia inbertsio sendo eta segurutzat jotzen zuten bere garaian. Voltairek bere aurrezkien zati bat konpainian zeukan, egiten zituen eragiketen xehetasunak zertan ezagutu gabe.

Ekonomia
--------

Luis XVI.aren erregealdian Frantziako kolonietako ekonomietan zegoen txanpon eskasia handia konpontzeko asmoz, Frantziako, Espainiako eta Austriako txanponak erabiltzea baimendu zuten. Zirkulazioa bermatzeko, horietako bakoitzaren gainean marka bat jarri zen, data zuen koroa bat zuena. Praktika bitxi hori Puducherryn ere egin zuten geroago, zirkulazioan zeuden atzerriko txanpon guztien balioa handitzeko oilar bat egin zenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José Antonio de la Fuente: «La plata de la Nao de China», Museo de Arte Oriental de Salamanca, Imprenta comercial Segovia, 2008.

Kanpo estekak
-------------