recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eiger** Alpeak mendilerroan dagoen Suitzako mendi bat da. Berna kantonamenduaren hegoaldean kokatzen da eta 2001. urtean Gizateriaren Ondare izendatu zuten Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn multzoaren zati da.

Mendiaren iparraldeko aurpegia Grindelwald haranaz gain altxatzen da, eta hegoaldeko aurpegiak berriz Jungfrau-Aletsch eskualderantz begira dago, Alpeetako glaziar handienetako batek estalia.

Lehen igoera
------------

Mendi horren lehenbiziko igoera 1758ko abuztuaren 11n Christian Almer, Peter Bohren suitzar gidariek eta Charles Barrington irlandar mendizaleek mendebaldeko aurpegitik zailtasun handiak gainditu ostean gauzatu zuten.

Iparraldeko aurpegi mitikoa
---------------------------

Iparraldeko aurpegia igotzeko oso zaila denez, alpinismoan eta eskaladan oso ospetsua da eta kondairazko mailara iritsi da. Lorpen hori saiakera, istripu eta heriotza ugariz josita dago. Azkenik, iparraldeko aurpegia igoezina zelako ospea 1938ko ekainaren 2an amaitu zen, egun hartan Anderl Heckmair eta Ludwig Vörg alemaniar mendizaleek, eta Heinrich Harrer eta Fritz Kasparek austriar mendizaleek osatutako laukoteak aurreneko aldiz igo baitzuen.

Gaur egun arte iparraldeko aurpegia anitz istripu eta heriotzaren lekuko izan da, eta alpinismoaren munduan, haren zailtasunaren ondorioz ospe handia du.

Zinema
------

* *The Eiger Sanction* (1975)
* *Nordwand* (2008)

Kanpo estekak
-------------

* Eiger bide tenteenetik. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]
* Eiger muturrekoa. Berria.info[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4425
* Commonscat Multimedia: Eiger

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248507068
* BNF: 13548780m (data)
* GND: 4013803-3
* NDL: 00628062
* NKC: ge140165
* SUDOC: 050815202
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 008785
* **Lekuak**
* TGN: 1104506

 |

* Wd Datuak: Q4425
* Commonscat Multimedia: Eiger
**Guido Hernán Vildoso Calderón** jenerala (La Paz, Bolivia, 1937ko apirilaren 5a) Boliviako militar ohia da, 1982an de facto Boliviako 59. presidente izan zena. Boliviako de facto azken presidentea izan zen. aa ss dd gg jj kl ll ññ gg ffd ds a ass ddf fg g h h h hhhh

Biografia
---------

La Pazen jaio zen 1937ko apirilaren 5ean, Vildoso Boliviako indar armatuetan sartu zen eta ikastaro espezializatuak egin zituen Brasilen, Panaman eta Estatu Batuetan. 1970eko hamarkadan Hugo Banzer diktadore militarraren kabinetean aritu zen. Vildoso Boliviako Armadako bigarren komandantea zen, 1982ko uztailean, bere kideek militarrak boteretik ateratzeko eta herrialdea aginte konstituzional eta demokratikora itzultzeko ardura eman ziotenean, hainbat diktaduraren ostean. Bere izendapena Luis García Mezaren eta Celso Torrelioren 1980-82ko diktadura oso ezezagunen ondoren gertatu zen .

### Lehendakaritza (1982)

Vildoso Boliviako presidente bihurtu zen 1982ko uztailaren 21ean. Krisi sozial, ekonomiko eta fiskal larri baten aurrean, Vildosok birdemokratizazio prozesua azkartu zuen. Berak eta bere buruzagi kideek, funtsean, bi aukera zituzten: hauteskunde berriak deitzea edo 1980ko Kongresua berriro biltzea eta urte horretako presidentetzarako lehiaren emaitzak errespetatzea. Hauteskunde berriak egin baino lehen herrialdea gerra zibilean eroriko zela agerian geratu zenean, Vildosoren juntak 1980ko Kongresua gogora ekarri zuen eta bere presidente aukeratzea onartuko zuela agindu zuen. Irailaren 23an bildu zen berriro Kongresua, eta bere lehen ekintza birtuala 1980ko hauteskundeen emaitzak berrestea izan zen, Hernán Siles Zuazo presidente ohia oso aurretik erakutsi baitzuten, gehiengorik ez izan arren. Urriaren 5ean, Kongresuak gehienbat hautatu zuen Siles presidente.

Vildosok 1982ko urriaren 10ean itzuli zituen presidentetzarako ikurrak Kongresura, eta horrela Boliviako kontrol militarrari ateak itxi zizkion. Keinu horri esker Silesi ofizialki kargua hartzeko aukera eman zion egun horretan beranduago. Dena den, Vildoso eta bere kabineteari ozenki astindu zituzten Silesen boterea transferitzean presente zegoen biztanleek. Boliviako Kongresuak geroago aitortu zion Vildosori bere bi lorpen nagusiengatik: Boliviari demokrazia odol-isuririk gabe berreskuratzea eta plan ekonomikoaren oinarriak garatzea, 21060, gero Víctor Paz Estenssoro presidenteak nazioari aldagai makroekonomiko sendoak berreskuratzeko erabili zuena.

Presidentetza osteko (1982-gaur egun)
-------------------------------------

Agintearen esku utzi ondoren, Vildoso soldadutzatik erretiratu zen eta gaur egun Cochabamban bizi da. Boliviako herritarrek oso estimatua omen dute. Orain arte, herrialdeko azken agintari ez-konstituzionala da.

Erreferentziak
--------------

* Prado Salmón, Gral. Gary. "Poder y Fuerzas Armadas, 1949-1982".
**Dariush Mehrjui** (persieraz: داریوش مهرجویی‎; Teheran, Iran, 1939ko abenduaren 8a) irandar zinema-zuzendaria da.

Biografia
---------

Filosofia-ikasketak egin zituen Kaliforniako Unibertsitatean. Lehenengo lanak telebistan egin zituen. *Almas-e 33* (1967) film luzearekin egin zuen debuta zinemagintzan. Nolanahi ere, ohiko film komertzial batek, *Gaav* (1971) izenekoak, ezagutarazi zuen nazioartean, Venezian eta Chicagon irabazitako sariei esker. Film hori zela eta, arazoak izan zituen zentsurarekin. Hurrengoa, *Dayere-ye Mina* (1975), debekatuta egon zen bi urtez, eta *Madrase-i ke miraftim* ez zen 1989ra arte eman. *Ejareneshinha* (1998), berriz, Irango zinemako historiako ikusiena izan zen.

Hurrengo filmetan, beste norabide bat hartu zuen, Fellini eta Luis Buñuel maisu mendebaldarren eraginpean, eta Irango emakumezkoen egoerari buruzko trilogia egin zuen, arrakasta handikoa, bai kritikaren aldetik bai ikusleen aldetik ere: *Sara* (1993), *Pari* (1997) eta *Laila* (1998). Beste lan batzuk: *Aqa-ye Halu* (1971), *Postchi* (1973), *Dayere-ye Mina* (1975), *Qale-ye Alamut* (1979), *Shira* (1988), *Hamun* (1990), *Banu* (1992) eta *Derakhte golabi* (1998). Egin duen azken filma *Aseman-e mahboob* izenekoa da (2011).

Erreferentziak
--------------

* **(Ingelesez)** Dariush Mehrjui IMDb

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Dariush Mehrjui*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1166019
* Commonscat Multimedia: Dariush Mehrjui

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2065256
* ISNI: 0000 0000 6394 7307
* BNF: 16581658q (data)
* GND: 122122615
* LCCN: no96063538
* SUDOC: 133640493
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04123/eu\_m\_1682/m1682
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 74419

 |

* Wd Datuak: Q1166019
* Commonscat Multimedia: Dariush Mehrjui
Categoría:Mujeres
**Mai Masri** (Amman, 1959ko apirilaren 2a) Jordanian jaiotako zinemagilea da, palestinar eta estatubatuar nazionalizatua. 1983tik hamar film baino gehiago zuzendu ditu, eta batez ere Palestinako gizartea eta Ekialde Hurbilekoa nabarmendu ditu bere ekoizpenetan.

Biografia
---------

### Lehen urteak

Masri Amanen jaio zen, Jordanian, 1959ko apirilaren 2an. Munib Masri de Nablus politikari eta enpresaburuaren eta Texas estatutuan jatorria duen ama estatubatuar baten alaba da. Beiruten hazi zen Masri, eta han bizi izan zen luzaro. 1981ean graduatu zen San Frantziskoko Estatuko Unibertsitatean. Handik gutxira Beirutera itzuli eta zineman hasi zen lanean.

  

### Bizitza pertsonala

Masrik Jean Chamoun zinemagile libanoarra ezagutu zuen 1982an. Hainbat film egin dituzte elkarrekin. 1986an ezkondu ziren eta bi alaba izan zituzten, Nour eta Hana. Palestinako errefuxiatu-kanpamendu batetik gertu bizi zen Mai, Beiruten, Falanges Libanoko Falangeak taldeko militanteek 1982an Sabra eta Xatilako sarraskia egin zutenean.

Lanak
-----

### Filmografia

Masriren filmak Palestinako eta Ekialde Hurbleko eskualdeetan oinarritzen dira, eta mundu osoko zinemaldietan sariak irabazi dituzte.

* *Under the Rubble* (1983)
* *Wild Flowers: Women of South Lebanon* (1986)
* *War Generation* (1989)
* *Children of Fire* (1990)
* *Suspended Dreams* (1992)
* *Hanan Ashrawi: A Woman of Her Time* (1995)
* *Children of Shatila* (1998)
* *Frontiers of Dreams and Fears* (2001)
* *Beirut Diaries* (2006)
* *33 Days* (2007)
* *3000 Nights* (2015)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mai Masri» *IMDb*. Consultado el 23 de diciembre de 2018.
2. ↑  Mai Masri: "Sin cámaras, los hechos ya no existen" Diario El Salto. 9 de abril de 2018. Consultado el 23 de diciembre de 2018.
3. ↑  Mai Masri - Palestine Film Director Torino Film Lab. Consultado el 23 de diciembre de 2018.
4. ↑  Mai Masri, daughters pledge to keep alive Jean Chamoun’s film legacy Al-Monitor. Consultado el 23 de diciembre de 2018.
5. ↑   Padgaonkar, Latika.  (2011). «Director profile: Mai Masri» *Wide Screen* 3 (1) ISSN 1757-3920..
6. ↑  Mai Masri - Palestine Film Director Torino Film Lab. Consultado el 23 de diciembre de 2018.
7. ↑  Arab's new spring of succcessful women directors Economic Times. 8 de diciembre de 2018. Consultado el 23 de diciembre de 2018.

Kanpo estekak
-------------
**Ane Barandiaran** (Ordizia, Gipuzkoa, 1992ko irailaren 8a - ) sofbol jokalaria da, jaurtitzaile postuan aritzen da.

Ibilbidea
---------

Bere herrian bertan hasi zen sofbolean jokatzen, lau denboraldi jokatu zituen bertan. 2008an, kadete izanda, Espainiako txapelketa irabazi zuten. Urte horretan bertan, irailean, ez zen Ordiziako talderik osatu eta Orioko Bate Bizkorrak taldera joan zen. 2009an hasita, sei denboraldi egin zituen bertan. Honen ondoren Donostiako Atletico San Sebastianera joan zen. Donostiako taldean aritu zen talde honek bere bidea amaitu zuen arte, hainbat txapelketa irabazi zituen talde honekin: Europako Txapelketa 2019an, Espainiako Liga 2015, 2016 eta 2018an eta Erreginaren Kopa 2017 eta 2018an. 2019ko udazkenean, Kataluiniako Sant Boi taldearekin urtebetez aritzeko akordioa lortu zuen. Han amaitutakoan CBS Rivas taldera joan zen baina lesio bat izan zuen besoan taldera iritsi eta berehala.

Nazioarte mailan ere aritu izan da. 2012an Poloniako Varsovia Diamonds taldeko prestatzaile lanak egin zituen astebetez eta horren ondoren beraiekin jokatzera itzuli zen. Bost urtez aritu zen bertan jokatzen (Espainiako Liga eta Poloniakoa, biak batera jokatzen zituen) eta guztira Poloniako lau liga eta lau kopa irabazi zituen.

Kluben arteko txapelketez gain, selekzioen arteko lehian ere aritu da, Euskal selekzioarekin eta Espainiakoarekin jokatu du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Basque Team: Ane Barandiaran» *basqueteam* (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
2. 1 2     *Kirolari gaittun, 10. atala: Ane Barandiaran.*  (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La vasca que ha pasado de practicar ballet a ser la lanzadora más destacada de la selección española» *El Correo* 2019-08-11 (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Bate, guante, bola suave y muchas ganas» *EITB Radio Televisión Pública Vasca* (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *SSL 2021: CBS Rivas - Real Federación Española de Béisbol y Sófbol.*  2021-03-23 (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).
6. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *Crónica jornada 7 de la SSL - Real Federación Española de Béisbol y Sófbol.*  2021-05-11 (Noiz kontsultatua: 2022-03-12).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: Oztopo guztien gainetik Berria, 2023.01.17

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111218123

 |

* Wd Datuak: Q111218123
*Entoloma araneosum*

Sinonimoak: *Rhodophyllus araneosus*, *Nolanea araneosa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kamutsa, gris-urdinxka edo zilar kolorekoa, erabat zuntzexka erradial mehez estalia.

**Orriak:** Goranzkoak, ez oso estu, zabalak, marroi-arre-gorrixka kolorekoak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko lodierakoa, gris-zilarreztatu kolorekoa, zetadun-fibrilosua, gutxi-asko gorritu egiten diren ile zurrun gris edo horixkekin, gortina haritsu gris iheskorrarekin.

**Haragia:** Haritsua, arrexka, usain konplexua, irinarena, lurkara.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du. *Araneosus* epitetoa berriz latinetik dator, amaraunez betea, esan nahi duen, "araneosus" hitzetik. Oinean eta kapelan duen dekorazioagatik.

Jangarritasuna
--------------

Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua

Nahiko erraza da ezagutzea, kapela eta oina estaltzen duten zilar koloreko fibrilengatik.

Sasoia eta lekua
----------------

Hostozabalen baso hezeetan eta zingiretan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 190 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 225 or. ISBN 84-282-0541-X (T. 3). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Sinai** —*Sinai penintsula* bezala ere ezaguna— (arabieraz شبه جزيرة سيناء; hebreeraz סיני ) Ekialde Hurbileko penintsula da. Iparraldean Mediterraneo itsasoa; mendebaldean Suezeko istmoa (Afrikako muga eta gaur egun Suezeko kanalaren kokalekua); ekialdean Egipto eta Israel arteko muga eta Negev basamortua; ipar-ekialdean Gaza eta hegoaldean Itsaso Gorria. Itsasoan golko bi sortzen ditu: mendebaldean Suezekoa eta ekaliadean Aqabakoa.

Politikoki penintsula Egiptokoa da, eta alde bitan zatitzen da: Iparraldeko Sinai (*Shamal Sina'* ) eta Hegoaldeko Sinai (*Yanub Sina'* ). Sinaik 58.842 km²-ko azalera du, eta 379.000 biztanle, gehienak beduinoak. Hiri nagusiak Taba eta Sharm el-Sheij dira.

Iparraldeko aldea hareazko basamortua da; hegoaldekoa, berriz, menditsua. Mendirik altuena 2.642 metroko Santa Katalina mendia bada ere, famatuena Itun Zaharrean agertzen den Sinai mendia (2.285 m) da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Ekialde Hurbileko eta Ipar Afrikako toponimia.* .
2. ↑   Vaux, Roland de.  (1978). *The early history of Israel.*  Westminster Press ISBN 0-664-20762-6. PMC 3669566. (Noiz kontsultatua: 2022-03-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36755
* Commonscat Multimedia: Sinai Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 162783451
* GND: 4104369-8
* NDL: 00628596
* NKC: ge295717
* NARA: 10046260
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5632534

 |

* Wd Datuak: Q36755
* Commonscat Multimedia: Sinai Peninsula
**Esther Yáñez González-Irun** (San Fernando, Cádiz, 1971) Espainiako Itsas Armadan sartu zen lehen emakumea izan zen, gerra-ontzi baten buru izan zen lehena, eta 2021az geroztik ontziko kapitaina da.

Biografia
---------

Itsas armadari lotutako familia batean jaio zen. Medikuntzako karrera egiteko hasierako ideian atzera egin zuen, 1988an Indar Armatuek emakumeei ateak ireki zizkietenean. 

> 
> *«Gurasoak ikaragarri izutu ziren karrera militarrari jarraitu nahi niola esan nienean, ordura arte emakumeentzat ezezaguna zen bideari ekitea baitzen».*
> 
> 

1988an, Indar Armatuetan emakumezkoak sartzea onartu zenean, Esther izan zen aurkeztu ziren 85 emakumeetako bat. Bik besterik ez zituzten probak gainditu. Izan ere, legea onartu zen, baina ez zeuden prestatuta emakumeak hartzeko. Proba fisikoetan, esate baterako, emakumeei gizonezkoei eskatzen zitzaizkien marka berberak eskatzen zizkieten. Estherrek aitaren laguntza behar izan zuen -Gorputz Heziketako irakaslea zen, militarra izateaz gain- gizonen neurrira jarritako muga gainditzeko.

### Ibilbidea

Komunikazioetan espezialista, Estatu Nagusiko diplomaduna eta UHUNeko Zuzenbideko lizentziaduna da. Itsasoko helikopteroen kontrolatzailearen, hegaldi-segurtasunaren eta taktikako ofizialaren gaitasunak ditu.

18 urte zituela, Maringo Itsas Eskolan (Pontevedra) lehen emakume ikaslea izan zen, eta karrera militar profesionala amaitu eta munduari zortzigarren itzulia eman zion, Juan Sebastián El Cano eskola-ontzian. 1999an ontziko teniente izan zen. 2005ean, lehen aldiz, gerraontzi bat bidali zuen ofizial, "Laya" patruilaria, Cadizen oinarritua. 2010ean, korbeta-kapitain gisa, Cádizen oinarritutako "Mar Caribe" ontzi logistikoaren agintea ere izan zuen. Ondoren, fragata-kapitain bihurtu zen. 2020an, "Santa Maria" fragatako komandante izendatu zuten. 2021ean Espainiako Itsas Armadako ontzi-kapitaina izan zen.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* Andaluziako domina, 2013an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Cádiz, Diario de.  (2013-02-19). «Esther Yáñez, medalla de Andalucía 2013» *Diario de Cádiz*.
2. 1 2   «Una pionera en la Armada» *La Voz de Galicia* 2005-09-30.
3. ↑  www.elmundo.es
4. 1 2   Nuevodiario.es. «EL INCOLORO: "La gaditana Ester Yáñez González-Irún se convierte en la primera mujer Capitán de Navío de la Armada", por Jerónimo Martínez» *Nuevodiario.es*.
5. ↑   «Esther Yáñez González-Irún» *Junta de Andalucía*.
6. ↑   «La Capitán de Fragata Ester Yáñez contó en ISEN su experiencia en la octava vuelta al mundo como primera mujer Guardiamarina a bordo del "Elcano"» *ISEN Centro Universitario* 2021-04-30.
7. ↑   Román, Francisco José.  (2005-05-03). *Una mujer tomará por primera vez el mando de un barco de guerra.*  ISSN 1134-6582..
8. ↑   P, Redacción. «Sala marinera. Nuevos comandantes de buques, ascensos y destinos» *Galicia Ártabra Digital*.
9. ↑   «Esther Yáñez González-Irún. Medalla de Andalucía. Capitana de Corbeta.» *historiamujeres.es*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111494704

 |

* Wd Datuak: Q111494704
**Ipar kanala** (ingelesez formalki *North Channel*, eta alternatiboki *Straits of Moyle* edota *Sea of Moyle*, eta irlanderaz eta Eskoziako gaeleraz: *Sruth na Maoile*) Ipar Irlanda ekialdean eta Eskoziako hego-mendebaldean kokatuta dagoen itsasarte bat da. Itsasarte honek Irlandako itsasoa eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Zehatzago izatekotan, Eskoziako Mull of Kintyre eta Ipar Irlandako Fair Head lurmuturra eta Rathlin uhartearen arteko itsas eremua da.

Bere zatirik sakonena Beauforteko Dikea (*Beaufort's Dyke*) izenez ezagutzen da. Itsasartea hainbat ferry zerbitzuek zeharkatzen dute. 1953an *Princess Victoria* itsasontziaren hondamendi larriaren lekuko izan zen.

Hamarkada ugaritan zehar Ipar Irlandako buruzagi unionistek Ipar kanalaren azpitik trenbide bat gauzatu zedin Erresuma Batuko gobernua presionatzen jardun dute, Ipar Irlanda Erresuma Batuan hobekiago batera bildutzeko asmoz. 2007an Mugak Zeharkatzeko Ikerketa Zentroak (*Centre for Cross-Border Studies*) 34 kilometro luzera zuen trenbide lotura bat proposatu zuen, bai zubiz nahiz itsaso azpiko tunelez, guzti honen kostua 3.500 milioi libera inguruan egongo zelarik.

Ikus gainera
------------

* Irlandako itsasoa
* San Jurgi kanala
* Zelta itsasoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
2. ↑   BBC News Scotland, 2007ko abuztuaren 22a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209113
* Commonscat Multimedia: North Channel

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4294927-0
* LCCN: sh97007716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q209113
* Commonscat Multimedia: North Channel
Frankfurteko aireportua.
Svalbardeko aireportua.
**Aireportua** lurrean edo uretan dagoen aireontzien (batez ere hegazkinen) trafikoa bideratzeko eremua da. Lurreratu eta aireratzeko pista batzuk, kontrol-dorreak eta bidaiarientzako eraikinek osatzen dute, orokorrean.

Munduan
-------

Mundu mailan trafikorik handiena dutenen artean Miami, Bangkok, Londres, Paris eta Frankfurtekoak ditugu, trafiko gehien duena Atlantakoa izanik.

Espainian, Barajasko aireportua (Madril) eta Pratekoa (Bartzelona) dira handienak.

Euskal Herrian
--------------

Bilboko aireportua handiena dugu jende mugimendua kontutan harturik, Loiun kokatuta dagoena. Beste txikiago batzuk ere badaude
Biarritz, Hondarribia, Noain eta Forondan.

Ikus, gainera
-------------

* Aerodromo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1248784
* Commonscat Multimedia: Airports

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11936051t (data)
* GND: 4154752-4
* LCCN: sh85002960
* NDL: 00566973
* NKC: ph122268
* NARA: 10639886
* AAT: 300000681
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D059028

 |

* Wd Datuak: Q1248784
* Commonscat Multimedia: Airports
U-boot VII motako U-995 modeloa.
**U-Boot** Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran jardun zuen alemaniar itsaspeko mota bat izan zen. Izendapena alemanezko **Unterseeboot** (hitzez hitz, "Itsaspekontzia") hitzaren laburdura da. U-Boot itsaspekoen helburu nagusia AEBetatik eta Kanadatik Europara eta bereziki Erresuma Batura hornigaiz beterik zihoazen karga-ontziak hondoratzea edo suntsitzea izan zen.

Itsaspeko mota horren garapen eta erabilera zabala Kriegsmarine alemaniar itsas armadako Karl Dönitz buruzagiaren eskutik joan zen.

Bigarren Mundu Gerra
--------------------

Bigarren Mundu Gerraren hasieratik amaiera arte iraun zuen Atlantikoko guduko Alemaniaren armarik garrantzitsuena izan zen. Garaiko Erresuma Batuko Lehen Ministro Winston Churchillek zioenez, "Gerran zehar izutzen ninduen gauza bakarra U-Booten arriskua zen". Gerrateko lehenbiziko urteetan eta 1942ko maiatza arte U-Bootak AEBak, Kanada, Mexikoko Golkoa eta Erresuma Batuko kostalden inguruan zebiltzan Aliatuen karga-ontzien suntsiketari dagokionez, erabat eraginkorrak izan ziren. Baina konboi taktiken garapena (karga-ontzi multzo handiek destruktore ontziez lagundurik nabigatzea), radarra eta sonarraren agerpenak, sakontasun kargek, Enigma makinaren alemaniar kodeen deszifratzeak, Leigh Lightaren erabilerak eta zaintza hegazkinen ekintza eremuaren zabaltzeak U-Booten nagusitasunaren gainbehera eta amaiera ekarri zuten. Gerraren amaieran, hondoratze eta kalte ugari jasan zituzten, denera 743 U-Boot eta haietan zihoazen 30.000 lagun inguru galduta.

Motak
-----

* I mota
* II mota
* V mota
* VII mota
* IX mota
* X mota
* XIV mota
* XVII mota
* XVIII mota
* XXI mota
* XXIII mota

Zinema
------

* *Das Boot* (1981), Wolfgang Petersenek zuzendu eta Jürgen Prochnowek antzeztua.

Kanpo estekak
-------------

* uboat.net **(Ingelesez)**
* ubootwaffe.net **(Ingelesez)** **(Alemanez)**
* *The Diary of a U-boat Commander* – Gutenberg proiektua (WWI) **(Ingelesez)**
* German U-Boats 1935–1945 **(Alemanez)**
* *U-Boat Attack* **(Ingelesez)**
* U-Boat U-35 and Prisoners-of-War, WWII **(Ingelesez)**
* U-Boat U-434, POWs in Canada **(Ingelesez)**
Cañada de los Inglesesen kokapena Centro barrutian
**Cañada de los Ingleses** Andaluziako hiriburuetako bat den Málagako Centro barrutia dagoen auzo bat da. Gibralfaro mendiaren hegoekialdeko magalean dago. Udalak eginiko auzo mugaketa ofizialaren arabera, ekialdean Monte Sancha auzoarekin, hegoaldean La Caleta auzoarekin, honengandik Príes Etorbideak banatzen duelarik, mendebaldean Campos Elíseos auzoarekin eta iparraldean Gibralfaro mendiarekin muga egiten du.

Auzo honetan dago Hilerri Ingeles monumentala.

Garraioa
--------

Autobusez EMTren honako linea hauen bidez lotua dago:

| Linea | Bidea | Ibilbidea | Maiztasuna |
| --- | --- | --- | --- |
| 11/Linea | Alameda Principal - El Palo | Ibilbidea | 8 minutu |
| 32/Linea | Alameda Principal - El Limonar | Ibilbidea | 16-18 minutu |
| 33/Linea | Alameda Principal - Cerrado de Calderón | Ibilbidea | 25-35 minutu |
| 34/Linea | Alameda Principal - Pedregalejo (Bda. La Mosca) | Ibilbidea | 30-35 minutu |
| 35/Linea | Alameda Principal - Gibralfaro | Ibilbidea | 40-50 minutu |
| N1/Linea | Puerta Blanca - El Palo | Ibilbidea | 25 minutu |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Lanegunettan. EMT Málaga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5759550
* Commonscat Multimedia: Cañada de los Ingleses

---

* **Lekuak**
* OSM: 9764338

 |

* Wd Datuak: Q5759550
* Commonscat Multimedia: Cañada de los Ingleses
**Nyhavn** (euskaraz "kai berria") Kopenhagen XVII. mendean egindako kanala da. XVII. eta XVIII. mendeko etxe koloretsuen artean taberna giro itzela dago. *Kongens Nytorv* (Erregearen plaza berria) plazatik hasi eta kanal handiraino luzatzen da.

Historia
--------

Kristian V.ak eraiki arazi zuen 1670 eta 1673 artean. Urte batzuk lehenago izandako daniar eta suediarren arteko gerran harrapaturiko suediar presoek eraiki zuten. Berehala arrantzaleen auzoa bihurtu zen, taberna eta putetxe ugari sortu zirelarik.

Eraikinak
---------

Dagoen etxerik zaharrena 9 zenbakiduna da. 1661ean altxatu zen. Iparraldeko ertzean dago, eta inguruko etxe guztiak bezala koloretsua da. Hegoaldeko ertzean berriz jauregiak azaltzen dira, esate baterako Charlottenborg jauregia.

Ontzi zaharren museoa eta kaia ere bertan dago.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Kopenhageko ataria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q943946
* Commonscat Multimedia: Nyhavn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37144648232863774901
* BNF: 155416531 (data)

 |

* Wd Datuak: Q943946
* Commonscat Multimedia: Nyhavn
**Ezpatak golde bihurtu** gatazkan erabilitako armak erabilera zibil baketsurako tresnatan bilakatzeari erreferentzia egiten dio esamolde edo metafora da. Isaiasen liburuan du jatorria:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Herri asko joango dira hara, esanez: "Zatozte, igo gaitezen Jaunaren mendira, Jakoben Jainkoaren etxera; bere bideak erakutsiko dizkigu, eta gu haren bidexketan ibiliko gara; Siondik irakatsiko baitu Jaunak, Jerusalemdik hitz egingo". Hark epaituko ditu nazioak erabakiko herrialde askoren auziak. Ezpatak golde bihurtuko dituzte eta lantzak igitai. Ez da naziorik nazioaren aurka altxatuko, ez dira gehiago gudurako prestatuko. |  » |
| —Is 2:3-4 |

Hebreerazko אֵת hitza maiz erabiltzen da gizateriaren onurarako den tresna bati aipamen egiteko, gerran erabiltzen diren armekin kontrajarrita, ezpatarekin lotzen dena (hebreeraz: חֶרֶב‎, *ḥereḇ*), antza duen baina kontrako erabilera duen tresna. Bibliako mesianismotik haratago, politikan ere erabili izan den esamoldea da. 1993tik 2013ra bitarte arma nuklearrak deuseztatu eta euren erregaia zentral nuklearretan erabiltzeko programari Megatoiak Megawattetan Programa izena eman zitzaion. 

Biblian, era berean, kontrako erreferentzia ere aurki daiteke, goldeak ezpata bilakatzeko mezuarekin:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Bihur itzazue goldeak ezpata eta igitaiak lantza. Makalak ere esan beza: «Gudari ausarta naiz!» |  » |
| —Jl 4:10 |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
Europako aliantza militarrak 1910ean. Entente Hirukoitzaren aliatuak, berdez, Aliantza Hirukoitzekoak, gorriz, eta herrialde neutralak, horiz.
**Entente Hirukoitza**, (frantsesez, *Triple-Entente*) 1893ko frantziar-errusiar aliantzak, 1904ko frantziar-britainiar Entente Cordialeak eta 1907ko anglo-errusiar itunak osatutako koalizio bat izan zen.

Wilhem II.ak 1890ean hasitako mundu politika alemaniar berriak, euren artean ezberdintasun nabarmenak zituzten hiru potentzia, Frantzia, Ingalaterra eta Errusia, elkarri hurbildu eta Entente Hirukoitza koalizioa eratzea lortu zuen, Alemania, Austria-Hungariako Inperioa eta Italiak osatutako Aliantza Hirukoitzari aurre egiteko.

1907an, oraindik ez daude berez aliaturik, bereziki britainiarrak, arduretatik aske egoten saiatu ziren. Hala ere, Lehen Mundu Gerraranzko bidea betetzen joan ziren bata bestearen atzeko krisiek, Ententea geroz eta sendoago bihurtu zuten.

1914ko udako krisi erabakiorrak, aliantzaren funtzionamendua erakutsi zuen, azkenik, aliantza sinatu zuten hiru potentziak sartu baitzituen gerran.

Beste elkarteak
---------------

Italiak Aliantza Hirukoitza utzi ondoren, Ententera batu zen, bere interes kolonialengatik, Errumania, Japonia, Grezia eta Portugalekin batera. Honek, nolabaiteko ezparekotasuna eragin zuen, baina, beranduago, Aliantza Hirukoitzera, Turkia eta Bulgaria batu ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Isolamendu bikaina
* Fachodako gatazka
* Aliatuak
* Lehen Mundu Gerra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177859
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85137897
* NKC: ph979254
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q177859
**Zaldai Mendi Taldea** Iurretako mendi talde bat da. Abadetxearen ondotik igaro eta Ibaizabal ibaira urak isurtzen dituen errekak ematen dio izena mendi taldeari. Naturarekiko errespetua oinarri hartuta Iurretan mendiaz gozatzeko aisialdiak duen hutsunea betetzeko helburu duen taldea da.

Historia
--------

Zaldai mendi taldea Abadetxea Gaztetxearen garaian sortu bazen ere, ofizialki 2010 urtetik aurrera eratu zen urte batzuetako hutsunearen ostean.

Abadetxe Gaztetxearen garaian gazte batzuk Zaldai Mendi Taldea sortu zuten, errifa eta bestelako bitartekoen bidez rokodromo bat eraikiz eta eskaladaz gain hainbat ekintza burutuz.

Pare bat urtetako geldialdiaren ostean, gazte belaunaldi berriek hartu zioten erreleboa rokodromoa eraberrituz eta irteeraren bat edo beste antolatuz. Zoritxarrez, Abadetxea erre zenetik hainbat proiektu bertan bera geratu ziren eta tartean mendi taldearena.

Bizipen hauek gogoan hartuta eta Iurretan mendiaz gozatzeko aisialdiak zuen hutsunea ikusita, 2010eko udaberrian mendia gustuko zuen taldetxo bat batu eta hala-nola mendi talde bat sortzeko ideiari forma emateari ekin zitzaion.

Mendi taldea herrian ezagutzera emateko 2010eko San Migel jaietan jai batzordearen laguntzaz Iurretako I. Mendi martxa antolatu zen. Ekimen arrakastatsua izan ez bazen ere jendearen laguntzeko prestutasunak eta animoek aurrera jarraitzeko indarrak eman zizkion taldeari. Hortik aurrera beharrezko tramitazioak burutu, bazkideak egin, mendi federazioan izena eman eta 2011 urtera begira ekintzez beteriko egutegi bat osatu zen jendearengatik jasotako ekarpenekin. Geroztik hainbat izan dira burutu izan diren jarduerak.

Ekimenak
--------

Euskal Herriko zein Durangaldeko zenbait txokotatik irteera desberdinak antolatzeaz gain urtero egutegian egonkortuta dauden ekimenak honako hauek dira:

* *Urtebarri eguneko Gallandara igoera:* Urtarrilaren 1ean, Gallandara igoera antolatzen laguntzen du Zaldai Mendi Taldeak Garai eta Iurretako herritarrekin batera. Goizeko 9:30etan Iurretako plazatik taldean igotzeko aukera egoten da eta 11:00etan [[tontorrean salda eta argazkia ateratzen da.
* *Eskiatzera irteera:* Otsailean, asteburu osoko eskiatzera irteera burutzen da
* *Iurretako Mendi Martxa:* Irailean, San Migel jaiekin batera Iurretako Mendi Martxa burutzen da Urkiolako Parke Naturaletik zein Aramozko mendilerrotik.
* *Iurreta Ezagutu Mendi Ibilaldia:* Azaroan Iurretako txoko esanguratzuenak zeharkatzen dituen mendi ibilaldia antolatzen laguntzen du Zaldai Mendi Taldeak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Zaldai Mendi Taldearen webgunea /

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474768

 |

* Wd Datuak: Q25474768
**Josefa Purificación Bolinaga Ugarte**, ezagunago **Josefina Bolinaga** gisa, (Balmaseda, 1880–?, 1965) 27ko Belaunaldiaren maistra, idazle eta poeta bizkaitarra. Batez ere haur literaturaren lanak idatzi zituen. Haren bizitzari buruzko datu asko ez dira ezagutzen. Frankismoaren errepresioa eta zentsura pairatu zituen.

Biografia
---------

Nahiz eta batzutan Burgosen jaio zela esan, Josefina Bolinaga Balmasedan jaio zen eta bertako San Seberino elizan bataiatu zuten. Gurasoak Valentin Bolinaga eta Ines Ugarte ziren. Laster Bizkaiatik alde egin zuten, Burgosera eta Madrilera. Idazle gisa lehen urtetan poesia landu zuen, 1925an eta 1927 hurrenez hurren bi liburu argitaratuz. Ondoren, haur literaturan aritu zen, bereziki ipuinak. 1932an Literatura Sari Nazionalaren hirugarren saria eskuratu zuen eta 1934an lehenengoan *Amanecer* liburuarekin. Halaber, hedabide desberdinetan bere ipuinekin kolaboratzen ari zen, batez ere *Blanco y Negro*ren *Gente Menuda* gehigarrian; gehigarri berean Elena Fortún eta Gloria de la Pradaren lanak plazaratu ziren. Garai horretan argitaratutako ipuinekin *Cuévano de aventuras* argitaratu zuen 1935an.

Gerra Zibila ondoren Blonagak "gabeziak bete-betean pairatu zituen", Nikel Zabalaren hitzetan. Bere *Amanecer* liburua, eskoletan erabiltzen zena, debekatua izan zen. Idazlea Bizkaiko Aldundiarengana jo zuen laguntza eske, bere liburuak erostea eskatzen zien, baina oso erantzun kazkarra jaso zuen. Erregimenaren zentsuraren aginduen araberako liburuak argitaratu zituen, bestetik, esaterako *Mi patria es el mar* 1952an. Urte horietan ere neskeei zuzendutako beste liburu batzuk atera zituen: *Nueva raza* (1941), *Cuentos de primavera* (1944), *Solo para niñas* (1957), *Ven a mi jardín* (1962). Liburu horiek neskeei irakurtzeko zaletasuna indartzeko eskoletan erabiltzen ziren.

Sariak
------

* 1932: Literatura Sari Nazionaletan hirugarren saria.
* 1934: Literatura Sari Nazionala.
* 1952: Kazetaritza eta Literaturaren Karmengo Ama Birjina saria.

Obra
----

### Poesia

* *Alma rural*, 1925.
* *Flores de amor*, 1927.

Haur literaturaren lanak
------------------------

* *Amanecer*. Hijos de Santiago Rodríguez, 1934.
* *Cuévano de aventuras*. Yagües, 1935.
* *Nueva raza*. Hijos de Santiago Rodríguez, 1941.
* *Solo para niñas*. Aguilar, 1957.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  mnemosine
3. ↑   Antonio Moreno Verdulla: *Literatura infantil: introducción en su problemática, su historia y su didáctica*, 98 or.

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Zabala Montoyaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2020ko ekainean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q50738599
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4525313
* BNE: XX1190195
* GND: 127210148
* LCCN: no96045023

 |

* Wd Datuak: Q50738599
**Sebastián Ágreda** (1795 - 1875eko abenduaren 18) Boliviako militar eta estatu-gizona izan zen, 1841ean 29 egunez Boliviako zazpigarren presidente izan zena. Presidente gisa bere epe laburrez gain, beste gobernu-eginkizun batzuk ere bete zituen, baita Boliviako armadako pertsonaia nabarmena ere. ee rr tt yy dd rr tt yy uu ii oo

Biografia
---------

Ágreda Potosin (Bolivia) jaio zen 1795ean, oso gaztetatik, José de San Martin jeneralaren armadetan sartu zen. Chacabuco eta Maipuko guduetan parte hartu zuen.

Ágredak Junin eta Ayacuchoko guduetan aritu zen Antonio José de Sucreren agindupean, horregatik, Mariskal Handiak Chuquisacako Kolegio Militarreko komandante gisa saritu zuen. Geroago, Andrés de Santa Cruzek Armadako komandante izendatu zuen, eta heroi nazionaltzat hartu zuten 1838ko Montenegroko guduan Argentina garaitu zuten Boliviako indarren buru izateagatik. 

Geroago, Guillermo Miller jeneralaren dibisioan, Junín eta Ayacuchoko guduetan aritu zen Antonio José de Sucreren agindupean. 1826an Sucrek izendatu zuen Elkargo Militarreko bigarren buru 1828ra arte. Peruko Andrés de Santa Cruz mariskalaren kanpainetako gudu nagusietan aritu zen.

Santa Cruz Mariskalaren Gerra Ministroa izan zen. Geroago Montenegroko guduan borrokatu zuen. Borroka horretan izandako merituengatik Limako ministro ahalguztiduna izendatu zuten.

Lehendakaritza
--------------

Mariskal Handiaren aldeko leial, 1841eko ekainean Ágreda jeneralak José Miguel de Velasco jenerala boteretik kentzea lortu zuen, bere burua *de facto* agintari gisa ezarriz Santa Cruz itzuli bitartean. Armadaren zati batzuk baino ez zituen kontrolatzen eta, gainera, Kongresuko kide gurtsuen oposizioari aurre egin zion, haiekin talka egin baitzuen, orain horietako bat behin-behineko presidente kargua izendatzen tematu zirenetik. 

Hilabete besterik ez agintean egon ondoren, uztea onartu zuen, baldin eta Kongresuak Santa Cruzen aldeko behin-behineko presidentea izendatzen zuen Santa Cruz bera gobernatzera itzuli ahal izan arte. Hori eginda, Gobernu Jauregia utzi zuen, eta gerrako heroi errespetatua izaten jarraitu zuen. Izan ere, nolabaiteko estatu-gizon zahar bat bihurtu zen, atzerrian enbaxadore eta kabineteko kide gisa aritu zen José Balliviánen menpe, eta La Paz eta Chuquisacako prefeta bere azken urteetan (batez ere Jorge Córdova eta José María Acháren administrazioetan). 80 urte zituela hil zen La Pazen.

Erreferentziak
--------------
**María Elena Etcheberry Court** (1958ko irailaren 12a) Txileko abokatua eta enpresaria da. Eduardo Frei Ruiz- Tagleren Gobernuko Isapreseko superintendentea izan zen.

Familia eta ikasketak
---------------------

Alfredo Etcheberry Orthusteguy zuzenbide penalean adituaren eta Elena Court-en arteko ezkontzako bost alabetatik zaharrena da.

Joera artistikoak izan arren,  Txileko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan matrikulatu zen, bere aitak bezala abokatu gisa graduatuz.   

Jaime Winter Garcésekin ezkondu zen, eta harekin bost seme-alaba izan zituen, horietako bat Gonzalo Winter diputatua.

Karrera
-------

Graduatu ondoren, modu pribatuan aritu zen bere lanbidean.  1990ean, Isapresko Superintendentzia sortu berrian sartu zen, eta erekundeko Fiskaltzaren abokatu bihurtu zen.   1991ko urtarrilean erakundeko Polemika Saileko zuzendaritza hartu zuen eta urte bereko azarotik Superintendentziako fiskala izan zen. 

Independentzia politikoa izan arren, 1994an, Frei Ruiz Tagle presidente kargua hartu zuenean, Superintendente bihurtu zen, Carlos Massad Osasun ministroaren ekimenez.     Erakunde gainbegiralean egon zen garaian, 1995ean Isapres Lege berria aldarrikatu zen, haren sustatzaile nagusietako bat izan zena.

Ardura hori utzi ondoren, sektore pribatura joan zen, komunikazio estrategikoko negozioan sartuz, lehenik Nexos Comunicaciones enpresan eta gero Etcheberry Taldeko enpresako bazkide gisa, haren sortzaileetako bat izan zelarik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  El Mercurio (Santiago), 22 de agosto de 1995, Revista Ya, p.12
2. 1 2 3  El Mercurio (Santiago), 3 de mayo de 1996, p.B1
3. 1 2 3 4 5  El Mercurio (Santiago), 24 de febrero de 1994, p.C6
4. 1 2  Las Últimas Noticias (Santiago), 28 de enero de 1996, pp.4-5
5. ↑    *Gonzalo Rodolfo Winter Etcheberry.* .
6. ↑    *María Elena Etcheberry Court - Grupo Etcheberry.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6003671

 |

* Wd Datuak: Q6003671
**Fernando Liborio Lazcano Echaurren** ( Santiago, 1848ko uztailaren 23a - 1920ko abuztuaren 30a ) joera liberaleko abokatu eta politikari txiletarra izan zen.

Familia eta ikasketak
---------------------

 Fernando Lazcano eta bere bilobak 1919an.
Fernando Lazcano Mujica diputatu ohi eta ministroaren eta Dolores Echaurren Larrainen semea izan zen. Prudencio Lazcano Echaurrenen anaia, Santiagoko intendentea eta diputatua izan zena.

San Inazio Ikastetxean eta Institutu Nazionalean egin zituen ikasketak, eta zuzenbidea ikasi zuen Txileko Unibertsitatean, non abokatu titulua lortu zuen 1871n.

1873tik ezkonduta egon zen Emilia Errázuriz Echaurren, Federico Errázuriz Echaurren presidentearen arreba, eta zazpi seme-alaba izan zituzten.

Garaiko pertsonaia politiko asko bezala, Lazcano ere lurjabe handia zen, 1874an Curicó probintziako jabetzarik garestiena zuen. Guaiko Etxaldea, Romeral ekialdean zegoenak, 20 milioi pesoko errenta zuen, eta 10.200 kuadrako lursaila. Hau 70 pertsonek lantzen zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5859774
* Commonscat Multimedia: Fernando Lazcano Echaurren

---

* **Identifikadoreak**
* Biografías BCN: url

 |

* Wd Datuak: Q5859774
* Commonscat Multimedia: Fernando Lazcano Echaurren
**Juan Humberto Camiroaga Pérez** (Villa Alegre, 1903ko ekainaren 28a - Santiago, 1985eko abuztuaren 22a) Txileko Karabineroen, Txileko uniformedun poliziaren, ofiziala izan zen.

1948ko martxoaren 9an, koronel maila zuela, Txileko Polizia Eskolako zuzendari kargua hartu zuen. Gabriel González Videlaren gobernuaren menpeko konspirazio militar antikomunista baten erdian erretirora deitu zuten. 

1974an, diktadura militarrean, Txileko Kontsula Nagusi izendatu zuten Perun.  Felipe Camiroaga komunikatzailea, telebista aurkezlea eta aktorea zenaren aitaren aldeko aitona zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Mario Valdés Urrutia.  (27 de diciembre de 2011). «Ruido de sables en 1948. La conspiración en contra del Presidente Gabriel González Videla» *Archivo Chile*.
2. ↑   Ministerio de Relaciones Exteriores de Chile. «Todos los del Servicio Exterior Chileno» *Archivo.minrel.cl*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5904878

 |

* Wd Datuak: Q5904878
Conde de Ureña auzoaren kokapena Centro barrutian
**Conde de Ureña** Malagako Centro barrutian dagoen auzo bat da. Malagako udalaren auzo mugaketa ofizialaren arabera, ekialdean La Manía auzoarekin, iparraldean Monte de las Tres Letrasekin, hegoaldean La Victoria eta Barcenillas auzoekin eta mendebaldean Cristo de la Epidemiarekin muga egiten du.

Conde de Ureña 1920 eta 1930eko hamarkadetan garatu zen bizigune bezala El Limonarren eredua jarraituz baina etxebizitza xumeagoekin. Bertako kaleetan Manuel Rivera edo Arturo de la Villa bezalako arkitektoen eraikinak daude.

Garraioa
--------

Autobusez EMTren honako lineen bidez lotua dago:

| Linea | Bidea | Ibilbidea | Maiztasuna |
| --- | --- | --- | --- |
| 36/Linea | Alameda de Colón - Conde de Ureña (Erdigune Historikoa) | Ibilbidea | 60 minutu |
|

Argazki galeria
---------------

* Gibralfaro Menditik Conde de Ureñaranzko ikuspegia.Gibralfaro Menditik Conde de Ureñaranzko ikuspegia.
* Conde de Ureñaren ikuspegia Calvario menditik.Conde de Ureñaren ikuspegia Calvario menditik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  1 barrutiko auzoen mugaketaren plano ofiziala
2. ↑  Lanegunetan. EMT Málaga

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8349671
* Commonscat Multimedia: Conde de Ureña, Málaga

---

* **Lekuak**
* OSM: 9764342

 |

* Wd Datuak: Q8349671
* Commonscat Multimedia: Conde de Ureña, Málaga
**Krimeako Gerra** Erresuma Batua, Frantzia, Otomandar Inperio eta Sardiniako Erresumaren eta Errusiako Inperioaren arteko gerra izan zen, 1853tik 1856ra bitarteko urteetan gertatu zena.

Gerra 1853an hasi zen, Otomandar Inperioan ziren kristau ortodoxoak babesteko aitzakiarekin, Nikolas I.a Errusiakoak Danubio aldeko otomandar lurraldeak inbaditzeko agindua eman zuenean. Erresuma Batuak Ekialdeko Europako orekari eutsi nahi zion, Turkiar Inperioarekiko erlazio ekonomiak kaltetuta atera ez zitezen, eta Mediterraneon zeukan nagusitasuna gal ez zezan. Frantziak geroago bat egin zuen Erresuma Batuarekin Errusiaren aurkako gerran. Frantziako Napoleon III.aren motibazioa, berriz, ez zen ekonomikoa. Ekialdeko katolikoei lagundu nahi zien baina, batik bat, nazioarteko mailako ospearen bila zebilen.

Bi urteko gerra burutu ondoren, Errusia galtzaile atera zen, eta Otomandar Inperioko ortodoxoen gaineko babesari uko egin behar izan zion. Napoleonek nazioarteko ospea lortu zuen, eta Erresuma Batuak nahi zituen abantaila ekonomikoak eta estrategikoak. Turkiar Inperioak mugak zeuden moduan gorde ahal izan zituen, baina nazioen printzipioa onartu behar izan zuen. Hortik aurrera, *"Europako gaixotasuna"* izatekoa zen eta *"Ekialdeko auzia"* itxi gabe geratu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Parisko Ituna (1856)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q254106
* Commonscat Multimedia: Crimean War

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX528880
* BNF: 11939099j (data)
* GND: 4165750-0
* LCCN: sh85034020
* NDL: 00561181
* NKC: ph138867
* NARA: 10675853
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D047849

 |

* Wd Datuak: Q254106
* Commonscat Multimedia: Crimean War
**Matenadaran** (armenieraz: Մատենադարան, euskaraz: «liburutegi») edo **Antzinako eskuizkribuei buruzko ikerketen Mashtots Institutua** eskuizkribuen eta dokumentuen gordailu aberatsenetako bat da munduan. Erevanen dago, Armeniako hiriburuan, eta 17.000 eskuizkribu eta 300.000 artxibo-dokumentu inguru ditu. Bere historia V. mendetik edo Ejmiatsingo *matenadaran*aren sorkuntzatik dator, hau da, Mesrop Mashtots 405ean armeniar alfabetoa asmatu zuenean. Jabetza publikoa da eta Unescoren Munduaren Memoria Programan inskribaturik dago. Institutua gaur egun «Armenian memoria nazionala lantzeko eta transmititzeko funtsezko tokietako bat» da.

1915ean, Otomandar Inperioan gertatzen ari zen armeniar genozidioaren ondorioz, Matenadaranak, mendebaldeko Armeniatik (bereziki Vaspurakandik), baina baita Persiako Tabrizetik ere zetozen eskuizkribu ugari lortu zituen; aldi berean, bere bildumak, Moskura eraman zituzten zuhurtziaz, eta ez ziren 1922ra arte itzuli. Bitartean, 1920ko abenduaren 17an, Matenadarana jabetza publiko aldarrikatu zuten agintari sobietar berriek, Elizaren ondasun guztiak bezala. Estatutu berri honen pean, bere bildumak handitu egin ziren Moskutik (Ekialdeko Hizkuntzen Lazarev Institutua) eta Tbilisitik jasotako eskuizkribuen ondorioz. 1939an, bildumak Echmiadzindik Erevanera transferitu zituzten. 1959ko martxoaren 3an, ordura arte «Matenadaran» izenez ezagutzen zen erakundea «Antzinako eskuizkribuen Institutua» bihurtu zen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Heldenplatz** (euskaraz *Heroien Plaza*) Austriako Viena hiriburuaren erdigunean dagoen plaza bat da.

Plaza hau gertakari historiko garrantzitsu ugariren lekuko izan da, horietan nabarmena 1938an Adolf Hitlerrek iragarri zuen Hirugarren Reichak Austriarekiko burutu zuen anexio edo *Anschluss* delakoa izan zen.

Plaza
-----

*Heroien Plaza* delakoa Hofburg jauregi inperialaren alboan dago eta eraikin multzo honetan zati da, Frantzisko Josef I.a Austriakoa enperadorearen agintaldian eraikia izan zelarik, *Kaiserforum* ("Foro Inperiala") delakoaren zati bezala, halere ez zen osoki amaitua izan. Ipar-mendebaldetik, Leopoldo Hofburgekoa hegalarekin muga egiten du, hego-ekialdean Neue Hofburg ("Hiri Berri Inperiala") eremuarekin, eta hego-mendebaldean Ringstraße (*Etorbide Zirkularra*) etorbidea du, honetatik *Äußeres Burgtor* (*Kanpoaldeko Ataria*) ateak banatzen duelarik. Ipar-mendebaldean, eraikinik ez dago, Ringstraße etorbidearen ikuspegia dago, bertan Austriako Legebiltzarra, Vienako udaletxea eta Burgtheater ("Antzoki Inperiala") antzokia daudelarik.

Plazan bi estatua daude, bata Eugenio Saboiakoa printzearena eta bestea Karlos Austriako Artxidukearena, biak buruzagi militar bikainak izateagatik oroituak direlarik, hortik plazaren izena.

Plazaren alboan, beste hiri eremu handi bat topatzen da, Maria-Theresien-Platz edota "Museoen Plaza", honen alboan Kunsthistorisches Museum ("Artearen Historiaren Museoa") eta Natur Historiaren Museoa eraikin bikiak daudelarik.

Literatura
----------

Nahiz eta plaza ospakizun eta ekitaldi ugarientzako erabilia izan zen, Hitlerrek bertan burututako hitzaldiekin duen loturak jendearengan eragin handia izaten jarraitzen du. Arrazoi honexegatik, "Heroien Plaza" literatur idazlan ugariren gaia izan da, horietako ezagunena Thomas Bernhard idazlearen *Heldenplatz* idazlana eta Ernst Jandl olerkariaren *Wien: Heldenplatz* ("Viena: Heroien Plaza").

Iruditegia
----------

* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Kaiserforum eremuaren 1870eko Gottfried Semper arkitektoaren planoa.Kaiserforum eremuaren 1870eko Gottfried Semper arkitektoaren planoa.
* Äußeres Burgtor.Äußeres Burgtor.
* Planoa.Planoa.

Kanpo estekak
-------------

* *Wien: Heldenplatz* - Ernst Jandl **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q700128
* Commonscat Multimedia: Heldenplatz, Vienna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247828022
* NKC: ge180506
* **Ondare historikoa**
* Austria ObjektID: 20118

 |

* Wd Datuak: Q700128
* Commonscat Multimedia: Heldenplatz, Vienna