recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Maserati S.p.A.**, Fiat S.p.A. etxeko luxuzko kirol-automobilen ekoizle italiarra da.

Historia
--------

Maserati kirol-automobilen marka italiarra Alfieri Maseratik sortu zuen 1914an Bolonian. Maseratiren ezaugarria hiruhortzekoa da, Boloniako Plaza Nagusian dagoen Neptunoren estatuan oinarrituta.

1937an Adolfo Orsi enpresariak eskuratu zuen marka, eta bere agindupean luxuak potentziak besteko arreta jasan zuten lehenengo autoak ekoitzi ziren.

1968an Maserati Citröenek eskuratu zuen.

1975ean Formula 1eko pilotu ohia zen Alejandro de Tomaso argentinarrak
administratzen zuen partzuergo bati saldu zion. De Tomasok, Ghia izeneko diseinatzaile baten
laguntzaz, garai guztietako automobilik interesgarrienetakoak sortu zituen: Ghibli, Khamsin,
Bora, Kyalami eta biturbo modeloak, besteak beste. Autoen izenak Afrika eta Asiako haize
ezagunen izenetik datoz.

1993an, Maserati Fiat S.p.A. etxeak erosi zuen. 2004an Maseratiren salmentak 62%ko
igoera izan zuten. Igoera honen arrazoi nagusia Maserati Quattroporte 4 ateko modeloren
eskaera izan zen.

Gaur eguneko ekoizpena
----------------------

* Quattroporte (5. belaunaldia) (2004-2012)
* GranTurismo (2007-2012)
* GranCabrio (2010-2012)

Etorkizuneko ekoizpena
----------------------

* Maserati Kubang (2012)
* Quattroporte (6. belaunaldia)
* Maseratina

Serie mugatuak
--------------

* Maserati 5000 GT (1959-1965)
* MC12 (2004-2005)

Aurreko modeloak
----------------

* 1957–1964 - 3500 GT
* 1967-1973 - Ghibli
* 1992-1998 - Ghibli II
* 1972-1982 - Merak
* 1971-1978 - Bora
* 1963-1970 - Mistral
* 1981-1994 - Biturbo
* 2002-2007 - GranSport

Prototipoak
-----------

* Kubang - 2011n Frankfurteko Automobil-erakusketan aurkeztu zuten.

Lantegiak
---------

Maserati automobila, Maserati Modena lantegian (Modenan), Officine Automobilistiche Grugliasco lantegian (Turinen) eta Detroiteko Chrysler Jefferson lantegian ekoizten da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Maseratiren web ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35962
* Commonscat Multimedia: Maserati

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307473245
* LCCN: no2014043892

 |

* Wd Datuak: Q35962
* Commonscat Multimedia: Maserati
The Narrows gorriz markatuta.
**The Narrows** New Yorken, Ameriketako Estatu Batuetan dagoen itsasartea da. Tradizonalki New Yorkeko portuan sartzeko sarrera izan da eta, horregatik, New Yorkeko atearen izena eman zaio. Itsasarteak Staten Island eta Brooklyn bereizi egiten ditu. Kanal horretatik Hudson ibaiak Ozeano Atlantikora isurtzen da.

Geologia
--------

The Narrows ziur aski orain 6000 mila urte sortu ziren, azken glaziazioaren bukaeran. Aurretik Staten Island eta Brooklyn lotuta zeuden eta Hudson ibaia egungo Raritan ibaiaren bidetik itsasoratzen zen. Badiaren goi partean, ordea, ura zamatu zen eta horren ondorioz kanala ireki zen.

Historia
--------

Itsartetik sartu zen lehen europarra Giovanni da Verrazzano izan zen, 1524an. Lenape herriaren talde batek agurtu zuen. 1776ko abuztuan britaniarren armada, William Howen agindupean, operazio anfibioa egin zuen, Staten Island-etik Brooklynen lehorreratzen. George Washingtonen armada ezustean harrapatu eta garaitu zuten Long Islandgo gudan.

1964-1981 bitartean itsasarte gurutzatzeko Verrazano-Narrows zubia eraiki zen, garai hartan mundu osoko zubi eseki luzeena izan zelarik, gaur egun Ameriketako Estatu Batuetako zubi eseki luzeena izaten jarraitzen duelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Waldman, John. *Heartbeats in the Muck* The Lyons Press; (2000). ISBN 1-55821-720-7

Ikus, gainera
-------------

* Verrazano-Narrows zubia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1781097
* Commonscat Multimedia: The Narrows

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 220556673
* LCCN: no2011183823

 |

* Wd Datuak: Q1781097
* Commonscat Multimedia: The Narrows
**Maider Castellano Escolar** (Gasteiz, Araba, 2003ko ekainaren 18a) gasteiztar saskibaloi jokalari profesionala da, eta Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligan jokatzen du.

Biografia
---------

Amak saskibaloian jokatzen zuen, neskatoak entrenatzen zituen eta bere sabelean zegoenetik Baskoniako partidetara joaten zen. Igeriketa edo atletismoa probatzen hasi zen, harik eta bospasei urterekin, kirol anitzeko eskola batean, saskibaloiko baloi bat eman zioten arte. Ikastolan entrenatzen hasi zen, eta zazpi urterekin Araskin hasi zen, hainbat kategoria pasatuta, Emakumezkoen Ligara iritsi arte.

Ibilbidea
---------

2021-2022 denboraldian partida batzuk jokatu zituen Araskirekin. Lehena, Gironaren aurka, Fontajaun. 7 zenbakia du Araskin eta 1,66 m-ko altuera. Zelaiko oinarrizko posizioa hartzen du.

### Klubak

* -2022: Araski AES, lehen kategoria nazionala.
* 2022-2023: Araski AES [Kutxabanken], Emakumezkoen Liga.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Barco, Pilar.  (2022-12-01). «Maider Castellano, desde los siete años en el Araski» *Diario de Noticias de Álava*.
2. ↑   «Maider Castellano jugará vinculada en el Kutxabank Araski» *Araski AES Baloncesto Femenino* 2022-08-16.
3. ↑   «Maider Castellano (Kutxabank Araski): | MueveteBasket.es» *www.muevetebasket.es*.
4. ↑   Proballers. «Maider Castellano, Jugadora de baloncesto» *Proballers*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116120697

 |

* Wd Datuak: Q116120697
**Matías Osadczuk** (Buenos Aires, Argentina, 1997ko apirilaren 22a), 7ko errugbian espezializatutako errugbi jokalari argentinarra da , uztartze-erdilari gisa jokatzen duena. SITAS Taula-Kontrako-Jaurtiketa Elkarte italiarra taldean hasi zen, bere jaioterrian; 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 7ko errugbi taldeko partaide izan zen. 2019ko Panamerikar Jokoetan parte hartu zuen Argentinako 7ko errugbi taldeko kide ere izan zen, non urrezko domina irabazi baitzuen. 2018an, World Rugby-k "talde ideala" integratzeko aukeratu zuen.

Kirol ibilbidea
---------------

Matías Osadczuk errugbi jokalari gisa entrenatu zuen SITAS Taula-Kontrako-Jaurtiketa Elkarte italiarra taldean, El Palomar hirian. 2017an, 7ko errugbi taldean sartzeko deitua izan zen, eta World Rugbyk «urteko hasiberri» gisa aukeratu zuen. Hurrengo urtean, erakunde berak zazpiko munduko talde ideala integratzeko aukeratu zuen.

2019an, Panamerikar Jokoetan parte hartuko zuen selekzioko partaide izan zen, eta, bertan, modalitateko lehen urrezko domina irabazi zuen.

2020an, 2019/2020 World Sevens Tour-en entsegu-gauzatze nagusi ospea lortu zuen, eta "jarraitzeko Argentinako jokalari" gisa aukeratu zuen Nazioarteko Olinpiar Batzordeak Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetarako aurre-gidan.

Olinpiar Jokoak
---------------

2021ean, Britainia Handiari 17-12 irabazi ostean, Fijiko taldearen (urrezkoa) eta Zeelanda Berrikoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Argentinako taldea: Santiago Álvarez, Lautaro Bazán, Lucio Cinti, Felipe del Mestre, Rodrigo Etchart Luciano González Rizzoni, Rodrigo Isgró, Santiago Mare, Ignacio Mendy, Marcos Moneta, Matías Osadczuk, Gastón Revol eta Germán Schulz-ek.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Sailkapena
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

| Kluba | Herrialdea | Mota |
| --- | --- | --- |
| SITAS Taula-Kontrako-Jaurtiketa Elkarte italiarra | Argentina | Afizionatua |
|

Gainerako lorpenak
------------------

* Urrezko domina 2019ko Panamerikar Jokoetan

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Los Pumas se devoran el oro en Lima.*  28 de julio de 2019.
2. 1 2   «Osadczuk, entre los mejores» *A Pleno Rugby* 5 de marzo de 2018.
3. ↑   «Novato del Año: Matías Osadczuk. El argentino Matías Osadczuk fue elegido el Rookie of the Year.» *World Rugby* 21 de mayo de 2017.
4. ↑   «De El Palomar a Tokio: los inicios de Matías Osadczuk en SITAS» *Viví el Oeste* 28 de julio de 2019.
5. ↑  «Matías Osadczuk» *olympedia.org* 2022-02-15an. begiratua**(Ingelesez)**
6. ↑  «Matías Osadczuk» Olympics.com 2022-02-15an begiratua **(Gaztelaniaz)**
7. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**
8. ↑    *Juegos Panamericanos: el rugby saldó una deuda histórica y ganó su primera medalla de oro.* .

Kanpo estekak
-------------

* «Osadczuk, Matías» *Comité Olímpico Argentino*.
* «Osadczuk, Matías» *Sitio Oficial de los Juegos Olímpicos de Tokio 2020*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107658966

 |

* Wd Datuak: Q107658966
**Matthew "Matt Dawson**, (Killarney Vale, Hegoaldeko Gales Berria, Australia, 1994ko apirilaren 27a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Matt Dawson» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Matt Dawson» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25482877

 |

* Wd Datuak: Q25482877
**Matrize simetrikoa** n×n elementuko matrize karratu bat da {\displaystyle A=(a\_{i,j})\in {\mathcal {M}}\_{n\times n}}, elementuak diagonal nagusiarekiko simetrikoak dituena, hau da, {\displaystyle i,j\in \{1,2,3,\dots ,n\}} guztietarako {\displaystyle a\_{i,j}=a\_{j,i}\,}.

Hortaz, forma hau dauka:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}a\_{1,1}&a\_{1,2}&a\_{1,3}&\cdots &a\_{1,n}\\a\_{1,2}&a\_{2,2}&a\_{2,3}&\cdots &a\_{2,n}\\a\_{1,3}&a\_{2,3}&a\_{3,3}&\cdots &a\_{3,n}\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\a\_{1,n}&a\_{2,n}&a\_{3,n}&\cdots &a\_{n,n}\\\end{pmatrix}}}
{\displaystyle A} matrize simetrikoa bada, orduan {\displaystyle A^{T}} matrize iraulia ere simetrikoa da eta {\displaystyle A=A^{T}}.

Adibidez, *n*=3 ordenako *A* matrize simetriko bat hau da:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}1&2&3\\2&0&5\\3&5&6\\\end{pmatrix}}}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339011
* **Identifikadoreak**
* GND: 4314057-9
* LCCN: sh85131435

 |

* Wd Datuak: Q339011
**Matsu irlak**, ofizialki **Lienchiang Konderria** Ekialdeko Txinako itsasoan dagoen 36 uharte eta uhartetxoz osatutako uhartedi bat da. Taiwanek (Txinako Errepublika) gobernatzen du, baina Txinako Herri Errepublikako kostaren hego-ekialdean daude zuzenean. Uhartedi hau da Taiwango gobernuak kontrolatzen dituen lurraldeen artean txikiena bai azaleran zein populazioan, eta Fujian Probintziaren parte nominalki diren bi konderrietako bat. 

Gaur egun Taiwanen esku dagoen Lienchiang Konderria 1949an Txinako Gerra Zibila izan aurretik Lienchiang Konderri zabalago baten parte zen, baina kontinentean zegoen eremu guztia Txinako Herri Errepublikaren kontrolpean geratu zen, uharteak Txinako Errepublikaren kontrolpean geratu ziren bitartean. Honen ondorioz, bi gobernuen artean banatutako izen bereko entitate administratibo bakarra da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Lienchiang County» *www.matsu.gov.tw* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Local governments» *english.president.gov.tw* (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).
3. ↑   Japan. Gaimush. Jhbu.  (1938). *Shina chimei shsei.*  Tky : Nihon gaiji kykai (Noiz kontsultatua: 2023-04-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q609255
* Commonscat Multimedia: Lienchiang County

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132553891
* NARA: 10044872
* **Lekuak**
* OSM: 12109258
* TGN: 7004311

 |

* Wd Datuak: Q609255
* Commonscat Multimedia: Lienchiang County
**Marseillako Portu Zaharra**, frantsesez: *Vieux Port* eta proventzeraz *Pòrt Vielh*, Frantziako Marseilla hirian dagoen portu bat da, Okzitaniako Proventza eskualdean. 2013an osoki oinezkoen eremua bilakatu zen.

Bere jatorria Antzinaroan du, jada K. a. 600. urtean fozear itsasgizonak bertan ezarri baitziren. Antzinako Greziaren garaian greziarrek portuaren inguruan bi tenplu, antzoki bat eta agora bat eraiki zituzten. Erdi Aroan ere portu garrantzitsua izan zen.

1854an 1.000-1.200 itsasontzientzako edukiera zuen, eta urtero portutik 18.000 ontzi inguru ainguratzen zuten. Dena den, bertako urek 6 metroko sakonera bakarrik izateak eragozpena suposatu zuen, horrgatik La Joliette gunean kai berriak eraiki ziren. Bigarren Mundu Gerran kalte larriak jasan zituen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q437959
* Commonscat Multimedia: Vieux-Port (Marseille)

---

 |

* Wd Datuak: Q437959
* Commonscat Multimedia: Vieux-Port (Marseille)
**Taxona** biologiako sailkapenean edo taxonomian, oinarrizko unitateetariko bakoitza da. Taxonak hierarkia baten arabera antolatzen dira erreinutik subespeziera. Taxon bakoitzak hainbat azpitaxon izan ohi ditu, normalean, bere azpiko hierarkia-mailan.

Protistoei, landareei eta animaliei dagokienez, badira taxon batzuk orokorki onartzen direnak. Hauek dira hierarkiaren arabera, goreneko mailatik apalenera: erreinua, suberreinua, filuma (landareetan, dibisioa), subfiluma, klasea, subklasea, ordena, superfamilia, familia, subfamilia, tribua, generoa, subgeneroa, espeziea eta subespeziea.

Espezieen arteko bereizkuntzak adierazteko izen asko dira, baina ez dira taxontzat hartzen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16521
* Commonscat Multimedia: Taxa

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7755743-8
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q16521
* Commonscat Multimedia: Taxa
**Tay ibaia** (ingelesez: *River Tay*, Eskoziako gaeleraz: *Tatha*) Eskozia iparraldeko ibaia da, bertako luzeena eta Erresuma Batuko zazpigarren luzeena izanik.

Ibilbidea
---------

Bere iturrian hainbat izen ezberdin ditu: hasierako milietan Connonish ibaia da; gero, Fillan ibaia du izena eta, azkenean, Killinen Tay aintzira bete baino lehen Dochart ibaia da. Ibaia Tay aintziraren hustubidea da Kenmoren

Hau da, ibaia Lur Garaietan du iturria. Handik Perth eta Dundee zeharkatzen ditu. Azken hiri honen hegoaldean dagoen Tayko fiordoan du ahoa.

Ekologia
--------

Ibaiak biodibertsitate handia dauka eta horregatik *Site of Special Scientific Interest* (Interes zientifiko bereziko lekua) izendaturik dago. Espezie aipagarrien artean izokina, ur gezatako muskuilua eta igaraba arrunta daude. Europar kastorea ere aipatzekoa da.

Ur gezatako muskuilua Eskozian arrisku larrian dagoen espeziea da eta populazioaren bi herenak Tay ibaian daude.

Bestalde Tay ibaiak izokin arrantzarako nazioarteko sona du.

Iruditegia
----------

* Tay aintzira.Tay aintzira.
* Kinnoull Hill parean, neguan.Kinnoull Hill parean, neguan.
* Dunkeldeko zubia.Dunkeldeko zubia.
* Tay Rail Bridge.Tay Rail Bridge.
* Dundee.Dundee.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19719
* Commonscat Multimedia: River Tay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 241569705
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2794974
* Atlas Digital del Imperio Romano: 43861

 |

* Wd Datuak: Q19719
* Commonscat Multimedia: River Tay

56°22′N 3°21′W﻿ / ﻿56.367°N 3.350°W﻿ / 56.367; -3.350
Totem Poles, Stanley parkea (Vancouver, Kanada)

*Artikulu hau tribuaren edo pertsonaren ikurrari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Totem (software)».*
**Totema** (ojibwa: *doodem*) , naturaz gaindiko objektu, izaki edo animalia, kultura batzuen mitologietan tribuaren edo pertsonaren ikurtzat hartzen dena.

Totemak askotarikoak dira esanguraz eta ezaugarriz. Ipar Amerikako amerindiar tribu batzuen artean, animalien irudikapenek naturaz gaindiko indarrak eta ezaugarri espiritualak adierazten dituzte. Animalia ezagunenen artean, hartza, belatza, arraina, bisontea eta azkonarra daude. Tontorrean, bat, bi edo hiru pertsona-aurpegi izan ohi dituzte, eta herriko buruzagiaren maila edo estatusa duten pertsonen aurpegiak irudikatzen dituzte. Giza talde jakin baten jatorri gisa ere hartu izan da totema; kasu horietan, totem horren ondorengotzat dute taldekideek beren burua, animalia, landare edo objektu bizigabe horren ondorengotzat, alegia.

Oro har, Ipar Amerikako Ozeano Barearen kostaldean edo kostaldetik gertu daude totemak, AEBn eta Kanadan. Hango jatorrizko tribuek sortu zituzten horietako asko, Ojibwa tribukoek, adibidez. *Totem* hitza, hain zuzen, Ojibwa tribukoen *doodem* hitzetik dator, zeinak «familiako anaia/arreba» esan nahi baitu.

Zedroaren zuraz egiten zituzten, aire librean luze iraun zezaten.

Ikus, gainera
-------------

* Totemismo
**Marta Rojals** (La Palma d'Ebre, 1975) katalan idazle, artikulugile eta arkitektoa da. Arkitektura lizentziaduna da Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, teoria, historia eta kritika arloetan espezializatua. Lan egin du arkitektura eremuko aldizkari espezializatuetan, editore eta itzultzaile gisa. Kazetaritza mailan, kolaborazio ugari egin ditu Vilaweb albistegian, Ara egunkarian, eta kultura nahiz turismo esparruko zenbait aldizkaritan. Baita ere, *Illegal Times* aldizkari satirikoan parte hartu du.

Ibilbide profesionala
---------------------

Bere lehen eleberria, *Primavera, estiú, etcètera* (*Udaberri, uda, eta abar)* 2011n argitaratu zuen. Èlia emakume gazte baten bizipenak azaltzen ditu: lanik gabe geldituta, eta egoera sentimental aski korapilatsuan, bikoteak utzi egin duelako, jaioterrira itzultzea erabakitzen du. Han, lasaitasun apur batez, bere burua onera ekarri nahi du, baina haur eta gaztetako oroitzapenak goraki piztuko zaizkio, lehenaz gain bere barruan korapilo gehiago sortzeko. Liburuak bai irakurleen, bai kritikaren harrera oso ona izan zuen Katalunian.

*L'altra (Bestea)* bigarren eleberriak 2014an ikusi zuen argia. Berriro ere, emakume bat dago fikzioaren erdigunean, barne kalapita gogor bat bizi duena, maitasun istorio samur batez jantzirik. Behin berriro, kritikak ia aho batez onetsi zuen eleberria.

Urte bat geroago, 2015ean, *No ens calia estudiar tant (Ez genuen hainbeste ikasi beharrik)* artikulu bilduma kaleratu zuen, urrez Vilaweb albistegian argitaratutako iritzi artikuluen bilduma.

2018ko udazkenean, *El cel no és per a tothom (Zerua ez de guztiontzat)* eleberri mardula argitaratu zuen, familia arteko harreman korapilatsuen inguruko hausnarketa literario sakon bat.

Lanak
-----

* 2011 — *Primavera, estiu, etcètera* (Bartzelona: La Magrana), ISBN 978-84-8264-966-5
* 2014 — *L'altra* (Bartzelona: La Magrana), ISBN 978-84-8264-666-4
* 2015 — *No ens calia estudiar tant* (Carcaixent: Sembra), ISBN 978-8494235092
* 2018 — *El cel no és per a tothom* (Bartzelona, Anagrama), ISBN 9788433915627

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Katalanez)**  *Descobrir.*  (Noiz kontsultatua: 2018-08-29).
2. ↑   **(Katalanez)**  *L'Avenç.*  (Noiz kontsultatua: 2018-08-29).
3. ↑   **(Katalanez)**  *Illegal Times.*  (Noiz kontsultatua: 2018-08-29).
4. ↑   **(Katalanez)** «Vull la independència per a llevar-me al matí amb els mateixos maldecaps lingüístics que un ciutadà de Valladolid» *Vilaweb* 2015-03-26 (Noiz kontsultatua: 2018-08-29).

Kanpo loturak
-------------

* Marta Rojals, L'Enciclopèdia.cat
* Marta Rojals, Qui és qui, Lletres Catalanes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11935658
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 167268744
* ISNI: 0000 0001 1428 9982
* BNE: XX4799988
* CANTIC: a11833993
* GND: 1103145436
* LCCN: no2006039117
* NKC: xx0211447
* SUDOC: 138114269
* UB: a1334509

 |

* Wd Datuak: Q11935658
Chesapeake badiako ahate bat berreskuratuta
**Retrieverra** edo **berreskuratzailea** txakur mota bat da, ehiztariak jo duen pieza berreskuratzen ona izaten den ehiza-txakurra. Oro har, ehiza-txakurrak hiru multzo nagusitan banatzen dira: berreskuratzaileak (retriever), deskargako espainiarrak (spaniel) eta arraza erakusleak (pointer). Berreskuratzaileak hegaztiak edo beste harrapakin batzuk berreskuratzeko hazi ziren batez ere, eta kalterik gabe itzultzen dituzten ehiztariengana. 

**Berrekuratzaileek** duten atsegin izateko joera, beren izaera lasaia eta ikasteko gaitasuna direla eta, Labrador retriever eta Golden retriever arrazak ezgaitasunak dituzten pertsonak laguntzeko txakur gisa oso ezagunak dira. Bildumaren izen onak Labrador eta Golden retriever munduko 10 txakur onenen artean lehorreratu ditu.

Bizi-itxaropena
---------------

Berreskuratzaile baten batez besteko bizitza 10-12 urtekoa da. Batzuk 15 urte bitarte bizi daitezke.

Berreskuratzaileen arrazak
--------------------------

* Chesapeake Bay Retriever
* Curly Retriever estalia
* Berreskuratzaile lau estalia
* Golden Retriever
* Labrador Retriever
* Nova Scotiaren Tolling Ducken bilketa

### Berreskuratzeko gaitasuna duten beste zakur batzuk

Caniche estandar beltz bat Mallard bat berreskuratzen. Poodleak berreskuratzaileen arraza zaharrenetako bat dira, jatorriz Alemanian eta Frantzian ahateak berreskuratzeko haziak. 
Golden Retriever kargua. Hasieran, Eskozian hazi zen txakurra, zingiretan ehizatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «The 10 Best Dogs for Kids and Families» *petMD*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39017
* Commonscat Multimedia: Retrievers

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph125152
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39017
* Commonscat Multimedia: Retrievers
**Rensselaer konderria** (ingelesez: *Rensselaer County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Troy da. 2010eko zentsuaren arabera 159.429 biztanle zituen, Rensselaer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rensselaer konderriak 1.723,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 33,57 ura dira. Beste 1.689,79 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 92,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 159.429 pertsonetatik 142.635 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.080 dira. 9.592 beltzak edo afroamerikarrak. 283 amerikar natiboak ziren eta 25 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 3.469 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 241 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 3.184 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156566
* Commonscat Multimedia: Rensselaer County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 132529268
* ISNI: 0000 0004 0405 3433
* LCCN: n81018353
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1427734
* TGN: 1002821

 |

* Wd Datuak: Q156566
* Commonscat Multimedia: Rensselaer County, New York
**Titiburutakoak** (ingelesez: *pasties*) titiburuak estaltzeko erabiltzen diren gorputz eranskailuak dira. Tiburutakoak *striptease* eta *burlesque* delako ikuskizunekin lotzen badira ere, sarritan janzten dira *topless* egitea edota biluzik ibiltzea debekatuta dauden hondartza eta toki publikoetan.

Diseinua
--------

Titiburutakoak eskuragarri daude hainbat koloretan, formatan eta neurritan. Dena dela, neurriari dagokionez, titiburuen areolak estaltzeko neurria izan ohi dute. Hauek titiburuei itsasteko zinta itsasgarri bereziak edo Arabiako goma bezalako gai itsasgarriak erabiltzen dira.

Iruditegia
----------

* Titiburutako urdinak daramatzan emakume bat hondartzan.Titiburutako urdinak daramatzan emakume bat hondartzan.
* Top gardenaren azpian titiburutakoak daramatzan modeloa.Top gardenaren azpian titiburutakoak daramatzan modeloa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Pasties» *Bikini Science*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2009-04-03) (Noiz kontsultatua: 2009-04-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2032056
* Commonscat Multimedia: Pasties (clothing)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300224923

 |

* Wd Datuak: Q2032056
* Commonscat Multimedia: Pasties (clothing)
*Artikulu hau Iruñeko rock taldeari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Matraka (argipena)».*

**Matraka** 1980ko eta 1990eko hamarkadetako rock talde nafarra izan zen, emakumez osatua, euskaraz eta gaztelaniaz kantatzen zuena.

Belladona rock taldea desegin ondoren sortu zen, 1987. urtean. Aurora Beltran kantariak Tahures Zurdos banda sortu zuen, baina beste hiru partaideek proiektu propio hau, Matraka, sortu zuten Iruñeanː Josebe Garialde (ahotsa), Puri Alzelai (baxua) eta María Cerrato (bateria). Laugarren partaide bat ere gehitu zitzaien, Janis Ortiz de Zarate (gitarra).

Bi disko kaleratu zituzten, "Gure salaketa" (1989) eta "Beldurrik ez" (1991), Oihuka disketxearekin. Bigarren diskorako, formazioa aldatu egin zen.

Matraka desegin zenean, Puri eta Janis bikotea La Viuda Negra taldera igaro ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Grupos Nacionales Nuevaola80: Matraka.*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-07).
2. ↑   En Un Barco Chino.  (2016-10-01). *Nuklearrak, Matraka (Beldurrik ez, 1991).*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61363731

 |

* Wd Datuak: Q61363731
*Titivillus*en irudikapena, XIV. mendean.
**Titivillus** Erdi Aroan zeuden usteen arabera, Belphegor, Luzifer edo Satanasen izenean jarduten zuen deabrua zen eta idazketa lanetan akatsak sartzen zituen.

Historia
--------

### Lehen aipamenak

1285ean, Oxforden, Johannes Wallensis frantziskotarraren *Tractatus de Penitentia* lanean "*Titivillus*" izena idatzita agertu zen lehenengoz. "*Fragmina verborum titivillus colligit horum / Quibus die mille vicibus se sarcinat ille*", zioen galestarraren testuak; alegia, Titivillusek hitz hauen zatiak biltzen ditu, eta horiekin mila aldiz betetzen du bere zakua, gutxi gorabehera itzulita. Hurrengo mendearen hasieran Petrus Palude Jerusalemgo patriarkak ere deabru berriaren izena aipatzen du.

Titivillusek bere zakua egunero mila aldiz bete behar zuen monje kopiatzaileek idaztean egiten zituzten akatsekin. Ondoren, Titivillusek Deabruari akatsen berri eman behar zion. Deabruak akatsa eta akatsaren egilea liburu batean jasotzen zituen, gero, guztien auzian irakurtzeko. Monasterioko egunerokotasun errepikakorrean eta, bereziki, izkribuak eskuz kopiatzeko lanean arreta ez galtzea zaila zen monjeentzat eta ohikoak ziren akatsak.

Baina arreta galtzea bekatua zen. Horregatik Titivillusen mehatxua asmatu zuten, ahalik eta errakuntza gutxien egiteko motibazio moduan. 1325 eta 1328 urteen artean idatzitako *The Cloisters Manuscript*en, esaterako, hamabost santuren izenak idaztea ahaztu zitzaien eta beste hogeita hamarren izenetan akatsak zeuden. Baina Titivillusen presentziak eragina izan zuen, eta monje izutuak gero eta errakuntza gutxiago egiten hasi ziren.

### Garapena

Titivillusen betebeharra aldatu egin zen XV. mendean, izan ere, ez zituen soilik akatsak bilduko, akatsak sortzen hasi zen. Betebeharra aldatzearekin aurreko mendeetako bekatu kopuru bera jasotzea lortu zuen zuen Deabruari eramateko. Hau da, unibertsitateen gorakada zela-eta, idazlariak lanez gainezka zebiltzan, eta baldintza horietan akatsen zakua nahigabe betetzen zen. Baina erantzukizuna ez zen kopiatzaileena; akatsen egilea Titivillus bera zen. Modu horretan, etsai izan zena idazlarien zaindari bihurtu zen; patroiak errua beregain hartzen zuen.

### Gainbehera

Errenazimentuaren hastearekin, Titivillusen izena gutxiago agertzen hasi zen. Garai berrietara moldatu eta inprentako akatsen atzea bera zegoela uste izaten zen. 1561ean argitaratutako *Anatomy of the Mass* liburuak 172 orrialde zituen berez; bada, beste hamabost erantsi behar izan zizkioten hutsen zerrenda biltzeko.

Gaur egun, *Oxford English Dictionary* hiztegiak hainbat akats tipografiko izan ohi ditu bere ediziotan, baina azken 50 urtetako edizio guzti-guztietan, Titivillus aipatzen den orrialdean akats bana topa daiteke.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   Irazustabarrena, Nagore.  (2007-07-01). «Titivillus» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1172906
* Commonscat Multimedia: Titivillus

---

 |

* Wd Datuak: Q1172906
* Commonscat Multimedia: Titivillus
**Matrize antisimetrikoa** (edo **hemisimetrikoa**) n×n elementuko matrize karratu bat da {\displaystyle A=(a\_{i,j})\in {\mathcal {M}}\_{n\times n}}, non {\displaystyle i,j\in \{1,2,3,\dots ,n\}} guztietarako {\displaystyle a\_{i,j}=-a\_{j,i}\,}. Horren ondorioz, {\displaystyle a\_{ii}=0} i edozein izanda.

Hortaz, forma hau dauka:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}0&a\_{12}&a\_{13}&.&.&.&a\_{1n}\\-a\_{12}&0&a\_{23}&.&.&.&a\_{2n}\\-a\_{13}&-a\_{23}&0&.&.&.&a\_{3n}\\.&.&.&.&.&.&.\\.&.&.&.&.&.&.\\.&.&.&.&.&.&.\\-a\_{1n}&-a\_{2n}&-a\_{3n}&.&.&.&0\\\end{pmatrix}}}

Adibidea
--------

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}{0}&{-2}&{4}\\{2}&{0}&{2}\\{-4}&{-2}&{0}\\\end{pmatrix}}}
= >
{\displaystyle -A={\begin{pmatrix}{0}&{2}&{-4}\\{-2}&{0}&{-2}\\{4}&{2}&{0}\\\end{pmatrix}}}

Ohar gaitezen A Matrize antisimetrikoaren matrize iraulia -A dela, eta antisimetria diagonal nagusiarekikoa dela.

n bakoitia bada, matrizearen determinante 0 da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q526790
* **Identifikadoreak**
* GND: 4288298-9

 |

* Wd Datuak: Q526790
**Marisorginak** (***Mantodea***) intsektu neopteroen ordena bat dira. Espezierik ezagunena, hau ere marisorgin izenekoa, *Mantis religiosa* da. Ia 2.500 espezie ditu ordenak, mundu osoan banatuak baina, batez ere, eskualde tropikaletan. Ordena honetako espezieen ezaugarririk deigarriena aurreko hanken egitura da, harrapakinak harrapatzeko bereziki moldatua baitago. Landareen artean bizi dira, kamuflaturik, eta harrapariak dira.

Ezaugarriak
-----------

Gorputza luzanga da, kriptikoa, berdexka edo arrea, espezie batzuek kolore biziak badituzte ere, loreen artean kamuflatzeko. Gorputzaren luzera 8-17 cm-koa da. Burua triangeluarra da, eta lepoa bereziki malgua, ia 180º bira baitezake burua. Kopetan ezkutu bat dute, bereizgarria, eta, haren gainean, hiru ozelo (hiru begi bakun). Antena filiformeak dira, eta aho-aparatua mastekatzailea da.

Protoraxa estua da, eta aurreko hankak herrestariak dira. Koxa luzea dute. Femurrak eta tibiak arantza zorrotzez babestuta daude. Espeziaren arabera hego funtzionalak edo bestigialak dituzte, eta hegorik gabekoak ere badira.

Eskualde tropikal, subtropikal eta epeletan bizi dira, era askotako habitatara moldatuak: basamortuko hondarretatik oihan tropikaletako zuhaitzetako goi-adarretaraino. Espezie guztiak haragijaleak dira; artropodoak jaten dituzte gehien bat, baina espezie handiek ornodunak ere jan ditzakete (musker txikiak, kolibriak, karraskari txikiak).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Mantodea Species File Online

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131250
* Commonscat Multimedia: Mantodea
* Wikispecies Espezieak: Mantodea

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4253601-7
* LCCN: sh2001008516
* NDL: 00854254
* NKC: ph297100
* AAT: 300389900
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Mantodea
* BOLD: 80725
* EOL: 416
* Fauna Europaea: 11918
* GBIF: 788
* ITIS: 914220
* NCBI: 7504
* Paleobiology Database: 180000
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D020050

 |

* Wd Datuak: Q131250
* Commonscat Multimedia: Mantodea
* Wikispecies Espezieak: Mantodea
**Rennesko Saint-Pierre katedrala** (frantsesez: *Cathédrale Saint-Pierre de Rennes*) Bretainiako Rennes hiriko katedral katolikoa da. 1906an Frantziako monumetu historikoa izendatu zuten.

Historia
--------

Eraikina dagoen tokia katedral baten egoitza izan da VI mendean diozesia eratu zenetik gaur egun arte. XII mendean katedral gotiko bat eraiki zuten baina 1490 urtean dorrea eta mendebaldeko zatia behera etorri zen.

Hurrengo bi mendeetan gaur egungo aurrealde neoklasikoa eraiki zen granitoz. Lehenengo solairua 1541 eta 1543 artean, bigarrena 1640-54 (Tugal Caris-ek), hirugarrena 1654-1678an (pierre Corbineau-k) eta François Hoguet-ek dorre biak egin zituen 1679 eta 1704 artean. Dorre bien artean Luis XVI.a Frantziakoaren irudia ezarri zuen.

Koroa eta haberatea ordea ez zituzten berriztu eta 1754ko otsailaren 11n harri handi bat erori zen koroaren sabaitik. Orduan katedralaren zati horiek eraitsi eta berriak altxatzea erabaki zuten. 1845ean bukatu zituzten lanak. XIX mendean itxura neoklasikoa serioegia zela iritzita urrez estukoz eta margoz apaindu zuten.

Pro-katedrala
-------------

1803 eta 1844 artean katedraleko lanak zirela eta, Notre-Dame-en-Saint-Melaine elizak bete zituen haren funtzioak eta Pro-katedrala deitu zitzaion. XVII mendeko eraikina da baina Bigarren Mundu Gerran kalte handiak jasan zituen.

Saint Melaine VI mendeko apezpikua izan zen, Rennesko lehen apezpikua hain zuzen ere, eta bertan hobiratu zuten.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Habearte nagusia.Habearte nagusia.
* Goitikako ikuspegia.Goitikako ikuspegia.
* Organoa.Organoa.
* Sabaia.Sabaia.
* Notre-Dame en Saint-Melaine (pro-katedrala).Notre-Dame en Saint-Melaine (pro-katedrala).
* Rennesko alde zaharra, atzean pro-katedrala.Rennesko alde zaharra, atzean pro-katedrala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049728
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Pierre de Rennes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154012089
* BNF: 124910843 (data)
* LCCN: no2010000177
* **Lekuak**
* OSM: 30447530
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00090675

 |

* Wd Datuak: Q1049728
* Commonscat Multimedia: Cathédrale Saint-Pierre de Rennes
***Me and Earl and the Dying Girl*** (Espainia eta Latinoamerikan *Yo, él y Raquel*) Jesse Andrewsek 2012an argitaraturiko lehen eleberria da. Eleberria Amulet Books argitaletxeak publikatu zuen 2012ko martxoaren 1an estalki gogorreko edizioan, eta 2013ko maiatzaren 7an paperezkoan. Liburua 304 orriz osatua dado.

Harrera
-------

Liburuak bosteko eskalan 3.6ko balorazioa jaso zuen (3.6/5) Goodreadsen eta Barnes & Nobles web orrian ordea, bosteko eskalan 4ko balorazioa (4/5).

Film adaptazioa
---------------

Sakontzeko, irakurri: «Me & Earl & the Dying Girl (filma)»
2014ko ekainean, eleberriaren adaptazioa filmatu zen Pittsburghen, Alfonso Gomez-Rejonek zuzenduta. Pelikularako Jessek liburua adaptatuz gidoi bat osatu zuen eta bertako aktore nagusiak Thomas Mann, Olivia Cooke, RJ Cyler, Connie Britton, Nick Offerman, Molly Shannon, eta Jon Bernthal izan ziren. Filma saritua izan zen 2015eko Sundanceko Zinemaldian Ikuslegoaren Sariarekin eta baita Epaimahai Nagusiaren Sariarekin ere.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18155267
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4047151051780533530008

 |

* Wd Datuak: Q18155267


1. ↑  "Me and Earl and the Dying Girl". **Abrams Books** (Ingelesez)
2. ↑  "Me and Earl and the Dying Girl". **Goodreads** (Ingelesez)
3. ↑  "Me and Earl and the Dying Girl". **Barnes & Noble** (Ingelesez)
**Tetsuto Yamada**,  japonieraz 山田 哲人, (Toyooka, Hyōgo (prefektura), 1992ko uztailaren 16a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tetsuto Yamada *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11470268
* Commonscat Multimedia: Tetsuto Yamada

---

 |

* Wd Datuak: Q11470268
* Commonscat Multimedia: Tetsuto Yamada
**McPherson konderria** (ingelesez: *McPherson County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marion da. 2010eko zentsuaren arabera 29.180 biztanle zituen, McPherson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McPherson konderriak 2.332,55 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,03 ura dira. Beste 2.326,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,51 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 29.180 pertsonetatik 28.201 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.025 dira. 279 beltzak edo afroamerikarrak. 91 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 144 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 429 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376803
* Commonscat Multimedia: McPherson County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143083884
* LCCN: n82111260
* **Lekuak**
* OSM: 962838
* TGN: 2000716

 |

* Wd Datuak: Q376803
* Commonscat Multimedia: McPherson County, Kansas
**Martí Marcó Bardella** (Bartzelona, 1959 - *ibidem*, 1979ko urtarrilaren 29a) terrorista eta militante independentista katalana izan zen.

Biografia
---------

Martí Marcó Bardella Bartzelonan jaio zen, 1959an, El Raval auzoan. Familia katoliko eta errepublikar batean jaio zen eta mekanikari egin zen, diesel motorren espezialista. Viladomat kaleko tailer batean lan egiten zuen, gauez La Barcelonetako La Salle ikastetxean automozioko ikasketak zabaltzen zituen bitartean.

Eskalada eta mendizaletasuna oso gogoko zituen, baina sardanan ere oso zaletua zen eta, garaiko gazte asko bezala, irteera haietan joan zen politikan eta militantzian murgiltzen. Ohikoa zen Sant Jaume enparantzako sardana dantzarien bileretan, askotan, *grisei* ihes eginez. Gaztaro motza izan zuen, baina mobilizazio eta protestaldi ugari bizitzeko aukera izan zuen eta askotan hartu zuen parte La Ramblan garaiko poliziaren aurka eginiko enfrentamenduetan.

ERCko Kontseilu Betearazleko kide izan zen, JERCen eskutik eta *Socors Català* taldean ere aritu zen. Gero, *Estat Català* alderdian sartu zen eta 1977ra arte egon zen bertan, *Agrupació Unitària d'Esquerres* (AUE) eta *l'Exèrcit d'Alliberament Català* (EAC) sortzeko bideak egin zituen arte, *Terra Lliure*ren sorburuak izango zirenak.

Heriotza
--------

JERCen murala, Martí Marcóren omenez, Sabadellen
1979ko urtarrilaren 26an, Bartzelonan zihoan auto batean beste bi kideekin batera eta poliziak metrailatu zuen bidegurutze batean. Hilzorian geratu zen, beste kideek ihes egin zuten bitartean eta 3 egun barru hil zen Bartzelonako Ospitale Klinikoan.

Horrela esan zuen Fèlix Goñi i Roura *Bruc* kideak bere lagunaren heriotzaren berri izan zuenean:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *En Martí fou un camarada inigualable; les seves conviccions el portaren a moure el que feia falta per aconseguir els objectius. Visca la terra! [...]* |  » |

Oinezkoek eta auto-gidariek, autoa abandonatuta eta ateak irekita ikusi zutenean, laguntzera hurbildu zitzaizkion; ospitale batera eraman zuten, baina egindako guztiak alferrikakoak izan ziren, bi egun geroago hil egin baitzen.

Espainiako segurtasun indarrek hil zuten Terra Lliureko lehen militantea izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q952580
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1761152381756201950000
* UB: a1393340

 |

* Wd Datuak: Q952580
**Martzelino Soroa Lasa** (Donostia, Gipuzkoa, 1848ko apirilaren 27a - *ib.*, 1902ko uztailaren 20a) euskal antzerkigilea, kazetaria eta idazlea izan zen. «Omar-Celin-Oasor», «Plancha Baser», «Tarra» eta «El Suscriptor primitivo» ezizenak erabili izan zituen kazetaritza lanak izenpetzeko.

Bizitza eta lanak
-----------------

Donostiako Parte Zaharreko *Puyuelo* kalean (gaurko *Fermin Calbeton*) jaio zen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Valladoliden, baina ez zuen inoiz abokatu lanik egin. 1878an *La Infantil del Gimnasio* taldea sortu zuen, eta talde horrekin aritu zen bere antzerki lanak jokatzen. Zirkua egiten ibili zen, eta suzko akrobazia egiten ari zela erredura larriak izan zituen 1871n.

Euskara irakasle izan zen, modu partikularrean bere zerbitzuak egunkarietan eskainiz.

Bigarren Gerra Karlistaren ondorioz Lapurdira ihes egina zela *Iriyarena* zartzuela idatzi eta estreinatu zuen 1876an, Ziburuko *El Trueno* elkartean. Jokatzaileen artean, Toribio Altzaga gaztea zegoen. Obra gaztelaniaz idatzita dago, tartean euskarazko esaldi batzuk dituelarik. Halako arrakasta izan zuen, non Soroa euskara hutsean idazten hasi zen. Bere lanetako batzuk honakoak dira:

### Itzulpenak

* *Antton Kaiku* (1878), frantsesetik itzulia.
* *Euskal Naparren joaera edo emigrazioa; José Colá y Goiti* (1988, *Itxaropena*)

### Antzerkia

* *Gabon* (1880)
* *Au ostatuba!* (1884)
* *Alcate berriya* (1884)
* *Beti oquer* (1885)
* *Aizeac ecarri eta aizeac eraman* (1885)
* *Urrutico inchaurrac* (1886)
* *Barrenean arra* (1886)
* *Gorgonioren estuasunac* (1888)
* *Ezer ez eta festa* (1889)
* *Abec istillubac!* (1894)
* *Baratzan* (1964, *Auspoa*)
* *Bañan ¿zein naiz ni? Jostirudi-moldaera gizon bakarrentzat. Bi egintzan.* (1907, *J. Baroja*)

Kritika
-------

Martzelino Soroaren lana ederki lotzen zaie arintasun-erraztasunei. Ordainetan, gizarteari moldatzen oso ondo asmatzen du. Horregatik, haren obra oso arrakastatsua izan zen. Soroak Gipuzkoako herrietan barrena egindako ibileren ondorioz, jarraitzaileak bai Donostian, bai lurralde osoan zehar izan zituen: Pepe Artola, Gorostidi, Mokoroa, Illarramendi.

Ikus, gainera
-------------

* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Euskal Herriko antzerkia

Kanpo loturak
-------------

* «Martzelino Soroa», *Literaturaren Zubitegia*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263189
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61918194
* ISNI: 0000 0001 2027 0161
* Literaturaren Zubitegia: 323
* BNE: XX1424598
* BNF: 105582832 (data)
* LCCN: n95041075
* SUDOC: 137627173
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 109617
* Lur: 05463/eu\_s\_2822/s2822
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q12263189
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Pineville da. 2010eko zentsuaren arabera 28.781 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 1.150,74 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,11 ura dira. Beste 1.131,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 28.781 pertsonetatik 26.593 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 391 dira. 1.400 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 20 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 153 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 545 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490029
* Commonscat Multimedia: Marion County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123147267
* LCCN: n79135260
* NARA: 10036517
* **Lekuak**
* OSM: 1180549
* TGN: 1002634

 |

* Wd Datuak: Q490029
* Commonscat Multimedia: Marion County, Missouri
**Marion konderria** (ingelesez: *Marion County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Moundsville da. 2010eko zentsuaren arabera 56.418 biztanle zituen, Marion kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Marion konderriak 806,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,21 ura dira. Beste 799,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 69,93 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 56.418 pertsonetatik 53.388 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 514 dira. 1.838 beltzak edo afroamerikarrak. 101 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 281 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 43 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 762 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504846
* Commonscat Multimedia: Marion County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153630415
* LCCN: n82116557
* NARA: 10039980
* **Lekuak**
* OSM: 1913125
* TGN: 2002275

 |

* Wd Datuak: Q504846
* Commonscat Multimedia: Marion County, West Virginia
**Marion Bartoli** (Le Puy-en-Velay, Frantzia; 1984ko urriaren 2a) tenis jokalari profesional ohi frantziarra da. Bere ibilbidean zehar hamaika WTA titulu irabazi ditu: zortzi banakako txapelketetan eta hiru bikoteko txapelketetan. 2012ko urtarrilean, WTAren munduko tenislari onenen rankingean, bederatzigarrena izatera iritsi zen.

Marion Bartoli, 2009, AEBko irekia.
Tenislariak, momentuan munduko lehen posizioan zeuden 2 jokalari garaitu zituen. Justine Henin lehena, Wimbledon 2007ko finalaurrekoan, 1-6, 7-5, 6-1. Eta Jelena Jankovic bigarrena, 2009ko Australiako irekiaren laugarren errondan, 6-1, 6-4, 6-3.

Venus Williams, Serena Williams, Ana Ivanovic, Lindsay Davenpor, Arantxa Sanchez Vicario, Dinara Safina, Caroline Wozniacki, Petra Kvitova eta Kim Clijsters bezalako jokalariak ere garaitu ditu, behin gutxienez, bere ibilbidean zehar.

2013a urte nabarmena izan zen Bartoliren jarduera profesionalean, Grand Slam lehen titulua, eta bakarra, irabazi zuen, Wimbledoneko finala Sabine Lisicki jokalari alemaniarra garaitu ostean. Tituluarekin batera, Grand Slam titulua lortu zuen hirugarren frantsesa bilakatu zen, Mary Pierce eta Amelie Mauresmorekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «WTA | Rankings | Rankings - Singles» *web.archive.org* 2012-01-07 (Noiz kontsultatua: 2023-05-09).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105838
* Commonscat Multimedia: Marion Bartoli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1681151778205918130005
* SUDOC: 236647652

 |

* Wd Datuak: Q105838
* Commonscat Multimedia: Marion Bartoli