recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dionisio Traziazkoa**, ager daitekeena **Dionysios Thrax** ( antzinako grezieraz: Διονύσιος ὁ Θρᾷξ, *Dionýsios ho Thrāx*) eta **Dionysius Thrax** (erromatarrek emandako izena) izenez ere, antzinateko lehen hizkuntzalarien artean jar daitekeen pentsalari greziarra da, lehen gramatikalaria askoren iritziz.

Pergamoko eskolako filosofo eta filologoen artean, hizkuntzaren ezaugarro erregulartasunetan zentratu ziren batzuk izan ziren, batez ere 3. mendetik 1.era. Horien artean nabarmendu ziren Aristarko Samotraziakoa (217-145 K.a.), eta honen dizipulu nabarmemena izan zen Dionisio Traziakoa.

Mendebaldeko lehen gramatikaren egiletzat hartzen dugu Dionisio bere "Τέχνη γραμματική" ( Technē grammatikē, "zientzia gramatikala") liburuagztik. Lan laburra da, 45 lerrokada gordin, baina grekoen lau mendetako hausnarketa gramatikalaren fruitua. Bertan emango da esaldiaren, eta izen hori merezi lezakeen, lehen definizio zehatza: esaldia da... hitzez eginiko osotasuna, pentsamendu oso bat adierazten duena. Grekeraren fonologia eta morfologia ditu ardatz, eta flexio kontzeptuaren deskribapen goiztiar bat ere bada bertan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hidalgo Eizagirre, Victor.  (1999). «Hitzen ordena eta esaldiaren egitura informatiboa: Gogotea historiko zenbatien berri labur: Antzinatea» *Fontes linguae vasconum: Studia et documenta* 31 (82): 431–458. ISSN 0046-435X. (Noiz kontsultatua: 2023-06-04).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q344124
* Commonscat Multimedia: Dionysius Thrax

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 41977022
* ISNI: 0000 0000 0026 7099
* BNE: XX957930
* BNF: 130917207 (data)
* CANTIC: a11080322
* GND: 118525891
* LCCN: n87807248
* NLA: 35979211
* CiNii: DA05585207
* SUDOC: 028066073
* BIBSYS: 90638905
* UB: a1270734
* ICCU: CFIV081768
* Open Library: OL74548A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q344124
* Commonscat Multimedia: Dionysius Thrax
|  |  |
| --- | --- |
| **SARRERA** | **IRTEERA** |
| A | B | A ETA B |
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |

**ETA** edo **AND** ate logikoa juntadurak inplementatzen dituen zirkuitua da eta egia-taulan irudikaturik dagoen moduan lan egiten du. Sarrera guztiak (1) ez duten arte, irteerek (0) balioa izango dute.

Ikurrak
-------

Ikurrak irudikatzeko bi modu daude, lehenengoa "ikur militarra" erabiliz eta bigarrena, berriz, "ikur angeluzuzena" erabiliz:

* ETA Ikur militarra (ANSI)ETA Ikur militarra (ANSI)
* ETA Ikur angeluzuzena (Europarra)ETA Ikur angeluzuzena (Europarra)

Hardwarearen deskribapena
-------------------------

CMOS 4081 zirkuitu integratuaren eskema
ETA ate logikoak TTL zein CMOS zirkuitu integratuekin bateragarriak dira. CMOS 4000 serieko ETA ate logiko estandarra 4081 zenbakiduna da. 4081k bi sarrerako lau ate logiko independente dakartza (ikus bedi irudia).

Sarrera gehiagoko ETA ate logikoak nahi baditugu ondorengo CMOS zirkuitu integratuetara jo dezakegu:

* 4073: 3 Sarrerako hiru ETA ate logiko.
* 4082: 4 Sarrerako bi ETA ate logiko.

Inplementazioa
--------------

ETA funtzioa NMOS 1 zein PMOS 2 transistoreekin inplementatu daiteke.

### Aukera gehiago

EZ-ETA ate logikoak konbinatuz 3, ETA funtzioa betetzen duten zirkuituak egin daitezke.

Ikusi gainera
-------------

* EDO ateak
* EZ-EDO ateak
* EZ-ETA ateak
* ALA ateak
* EZ ateak
* EZ-EDO esklusibo ateak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q560370
* Commonscat Multimedia: AND gates

---

 |

* Wd Datuak: Q560370
* Commonscat Multimedia: AND gates
**Artxanda** mendia Bilboko mendirik adierazgarriena da, Pagasarrirekin batera. Bilboko iparraldean kokaturik dago eta Txorierrirekin egiten du muga.

Artxanda mendiaren bi ertzetatik pasatzen dira Bilbok iparraldean dituen bi sarrerak: bata Egirletatik (Santo Domingo) eta bestea Enekuritik. Bilborekin lotzeko Artxandak badu beste bide bat: funikularra. Funikalarrak Bilboren ikuspegi ederra ematen du eta Artxandako atseden gunera eramaten du. Atseden gune horretan parkeak, igerilekuak, basoak, parrilak, ... daude.

* Bilboren ikuspegia Artxandatik.Bilboren ikuspegia Artxandatik.
* Eusko gudari eta milizianoen omenezko Aterpe 1936 oroigarria.Eusko gudari eta milizianoen omenezko *Aterpe 1936* oroigarria.

Ikus, gainera
-------------

* Artxandako funikularra
* Bizkaiko Jolas Parkea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2865980
* Commonscat Multimedia: Artxanda

---

 |

* Wd Datuak: Q2865980
* Commonscat Multimedia: Artxanda
**Araglas**, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko pertsonai bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Dunadan bat da, Aragorn I.aren semea. Bere izena sindarinezkoa da, eta "errege alaia" bezala itzul daiteke.

Historia
--------

Rivendelen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2296. urtean. Bere aurrekoak bezala, Rivendelen hazi eta hezia izan zen adin nagusikoa izan arte.

Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2327. urtean hil ondoren, Araglas, Iparraldeko Dunedainen seigarren kapitaina bihurtu zen, adin nagusitasunera iritsi ta gutxira.

Bere erregealdian, Isumbras hobbita, Took familiako lehen Thaina eta Eskualdeko hamahirugarren Thaina bihurtu zen. Brandiorein familiak, Oreineta hartzen du. Oraindik nagusi zen Zaintzapeko Bakea zeritzon aroa, eta, beraz, Araglasen agintaldian ez zen ustekabekorik izan.

128 urteko agintaldia izan zuen, 2455. urtean hil zelarik, 159 urterekin. Bere oinordekoa, bere seme Arahad I.a izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Aragorn I.a** | **Iparraldeko Dunedainen Kapitaina**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2327-2455 | Ondorengoa**Arahad I.a** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q602142

 |

* Wd Datuak: Q602142
**Artzain txakur bohemiarra** (txekieraz, *Chodský Pes*, Chodskoko txakurra) Txekiar Errepublikako txakur-arraza bat da. 2019tik, nazioarteko onarpena dauka, NFZren sailkapeneko lehen taldean dagoelarik, artzain txakurren taldean.

Ezaugarriak
-----------

Artzain-txakur arraza zaharra da. Bohemiako hego-mendebaldean ohikoa, Chodsko eskualdean, Domažlice hiriaren inguruan, etxaldeak zaintzen ohikoa.

Tamaina eta pisu ertaina du (49-55 cm-ko altuera eta 18-25 kg inguruko pisua). Ilajea luzea eta trinkoa da, klima gogorra jasaten laguntzen diona. Silueta angeluzuzen harmoniatsua du: trinkoa eta ondo proportzionatua, Belarri txiki eta puntazorrotzak tente izaten ditu; mutur beltza dauka. Trosta arinekoa da, eta presarik gabea, eta hori da arraza honen ezaugarri tipikoetako bat.

Arraza honetako txakurrak aktiboak dira, eta prestasun ona dute obedientzia bidez trebatzeko. Zaintzaile onak dira, etxe inguruak zaintzeko gauza eguraldi txarra denean ere. Pertsona arrotzak kontuz tratatzen behar ditu, babes-sena handia dutelako; beraz, oso gaztetatik sozializatu behar dira, ingurunearekin harreman ona izan dezaten. Erraz entrenatzen dira, eta, aldarte egonkorra dutenez, ondo konpontzen dira haurrekin eta beste maskotekin.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, gaztelaniazko wikipediako «Pastor bohemio» artikulutik itzulia izan da, 2021-10-13 data duen 138998198 bertsioa oinarritzat hartuta. Sartze-datarik ez duten erreferentziak, edo 2021-10-13 baino lehenago datatuak, jatorrizko artikulutik ekarri dira itzulpenarekin batera.

1. ↑  Sitio oficial del Kennel Club Checo
2. ↑  Chodsky Pes. Federation Cynologique International

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37746
* Commonscat Multimedia: Chodský pes

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph119189

 |

* Wd Datuak: Q37746
* Commonscat Multimedia: Chodský pes
Aragoieraren dialektoak.

Sarrera
-------

Aragoierak tokian tokiko dialektoak dauzka, haran, eskualde eta eskualdeetako hizkeretan bilduak. "Dialekto" izendapena bitarakoa da eta ongi zehaztutako haran bakoitzeko hizkerei deitzeko erabil daiteke (cheso, ansotano, etab...). Aragoieraren hizkerak lau talde edo dialektotan sailkatzeko proposamena dago, zenbait autoreren arabera. Hizkuntz aniztasun hori honela sailka daiteke:

Haranak eta Somontano
---------------------

Hainbat higadura-garbitasun, homogenitate-bertakotasun, bilakaera eta arkaismo gradu daude:

### Pirinio axialeko haranak

Hizkuntza hobeto gorde da eta arkaismoak ditu. Mendiek sortutako bakantzeak haran bakoitzean hainbat dialekto edota hizkera eman ditu:

* Ansotanera
* Cheso
* Aragüesinera
* Aisinera
* Tensinera
* Bergotesera
* Ballibióko aragoiera
* Belsetanera
* Chistabinera
* Benasquera

### Pirinio aurrea

Jatorrizko ezaugarriak Somontanon baino hobeto gorde dira, baina Pirinio axialeko haranetan baino okerrago ere bai. Somontésera eta haran bakoitzeko hizkeren arteko zubi hizkerak dira.

  

### Somontano

Somontanera eremu askoz ere zabalagoetan erlatiboki berdintsuagoa da, baina gaztelaniaren eragina du eta jatorrizko ezaugarri batzuk galdu dira. Belaunaldien arteko ezberdintasunak geografiarenak baino handiagoak dira. Izen-adizlagun aurreko *i* partikularen erabilera galdu da (haran axialetan, *bi*).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  hablas locales del aragonés

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3571271

 |

* Wd Datuak: Q3571271
**Atebidea** edo **pasabidea** protokolo eta arkitektura maila guztietan ordenagailuak elkar lotzea eta komunikatzeko sareak sortzea ahalbideratzen duen gailu bat da. Bere xedea sareko protokolotik helburuko protokolora informazioaren itzulpena egitea da.

Atebidea makinak sare lokal batera konektatu ahal izateko konfiguratua dagoen ekipo informatikoa da normalean, eskuarki IP helbideen itzulpenak egiten dira (Network Address Translation). Helbideen itzulpen gaitasun honi esker "IP helbidea maskaratu" daiteke. Teknika hau asko erabiltzen da Internetera konexio bera duten (eta kanpo IP bera duten) sare lokal bateko makinei interneterako sarbidea emateko.

Atebide baten IP Helbideak normalean itxura hau du:{\displaystyle 192.168.1.1} edo {\displaystyle 192.168.0.1} eta barruti aurrezehaztu batzuek erabiltzen ditu, 127.x.x.x, 10.x.x.x, 172.31.x.x, 172.16.x.x 192.168.x.x, area lokaleko sareetako erreserbatzen direnak. Gainera, nahitaez sarerako atebide funtzioa betetzeko, bi sare-txartel izan behar ditu.

Atebide lehenetsia makina bati modu lehenetsian esleitzen zaion bidea da. Bere funtzioa helburu interfazerik ez duen edo ezagutzen ez duen edozein pakete bertatik bidaltzea da.

Funtzionamendua
---------------

Sareetan kontzentratzaile edo kommutadore bidez lotzen dira gailuak. Gailu horiek elkartu nahi baditugu, bideratzailera konekta daitezke kontzentratzaile horiek. Azken Hauek egiten dutena protokolo desberdinak erabiltzen dituzten sareak konektatzea da (adibidez, IP,NetBIOS,AppleTalk). Baina bideratzailea bere protokolo bera darabilten sareetara soilik konekta daiteke. Protokolo desberdinetako sareak konektatu nahi direnean, atebidea erabiltzen da, gailu honek helbideak eta mezuen formatuak sare ezberdinen artean itzultzea ahalbidetzen duelako.

Etxeko ingurunea
----------------

Etxeko inguruneetan ADSL edo kablemodema bideratzaileak erabiltzen dira sare lokala Internet sarearekin konektatzeko. Hasiera batean atebide hauek protokolo ezberdineko bi sare konektatzen ez dituzten arren, NAT erabiliz gero bi sare independente konektatu daitezke.

Etxeko bideratzaileen konfigurazioa atebidearen IP helbidea web arakatzaile batean idaztea da. Bertan administratzailearen erabiltzailea eta pasahitza eskatuko dira, eta zuzenak izanez gero modemaren, Hedadura zabaleko sarearen eta Sare lokalen informazioa erakusten duen web-orri bat irekiko du, editatzeko aukerarekin.

Ikus, gainera
-------------

* Bideratzailea
* Atebide lehenetsia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487365
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13506329f (data)
* LCCN: sh98007144

 |

* Wd Datuak: Q487365
**Dave Vanian**, jatorrizko izenez **David Letts**, (Hemel Hempstead (Ingalaterra), 1956ko urriaren 12a - ) The Damned bandaren (Punk rock, Rock gotiko, Hardcore punk) abeslaria da. Sex Pistols eta The Clashekin batera, Ingalaterrako Punk rockaren aitzindarietako bat izan zen.

Biografia
---------

David Letts Hemel Hempsteaden jaio zen, Ingalaterran, 1956ko urriaren 12an. Ehorzle lanetan aritu zen eta, musikan sartu zenean, izena aldatu eta *Dave Vanian* hartu zuen (*Transylvanian* bezala ahoskatuz).

Iggy Pop, Alice Cooper, Siouxsie edo Robert Smithen antzera, Vanianek ere estetika gotikoa zuen gustuko. Janzkera iluna eta aupegi zurbila, 1976ko azaroan, NME aldizkariak *Vanianek Addams familiatik ihes egindakoa* ematen zuela esan zuen.

Ez zaio bere bizitza pribatua agertzerik gustatu, baina jakina da Berpizkundeko artea, zine beltza eta beldurrezko filmak gustuko dituela.

The Damned bandaren sortzaileetako bat izan zen, taldea bilakaera ilunetara bultzatu zuena; soinu landua eta azkarrak Hardcore punk estiloan eragina izatea eraman du taldea. Banpiro estetika, zuriz margotutako aurpegia, ezpain beltzak eta begiak ere horrela margotuak, ilaje beltza atzerantz orraztua... Horrek denak izan zuten isla jarraitzaileengan, hauek ere aurpegi zurbila eta antzeko estetika erakusten baitzuten.

David Vanian & the Phantom Chords bandako kide ere bada eta, 1995ean, diskoa atera zuten: *Dave Vanian and the Phantom Chords*.

1977an, The Damned bandan sartu eta gero, Laurie Vanianekin ezkondu zen, baina 1990. urteetan bikotea banatuta zegoen, jada, eta, 1996an, The Sisters Of Mercy bandako kide ohia zen Patricia Morrison baxujolearekin ezkondu zen. Urte horretan sartu zen Patricia The Damned bandan eta, 2004ko otsailaren 9an, alaba bat izan zuten, Emily Vanian.

2004an, hainbaten harridurarako, bera eta Captain Sensible izan ziren Cambridgeko Eguberritako argiak piztu zituztenak.

2009an, *The Perfect Sleep* filmaren soinu banda egin zuen

Gaur egun Vanianek telebista programa bat gidatzen du Erresuma Batuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* *Dave Vanian and the Phantom Chords* Myspacen[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2293089
* Commonscat Multimedia: Dave Vanian

---

 |

* Wd Datuak: Q2293089
* Commonscat Multimedia: Dave Vanian
*Ez nahasi Aragoiko Erriberarekin, batzuetan Aragoi Beherea edo Aragoiko Ibarra ere esaten zaio*.

**Aragoi bailara** Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Pirinioetako haran bat da, hain zuzen ere, Jazetania eskualdean kokatzen da, Huescako probintziaren iparraldeko muturrean, eta Frantzia aldeko Aspe bailararekin muga egiten du. Hiru eremutan banatu liteke:

* Hegoaldean **Campo de Jaca** delakoa, gunerik zabalena, Val Ancha eta Bardaruex ibarrekin lotzen da, hau **Villanuga** eta **Gaztelu Jaka** udalerriek osatzen dute.
* Bailararen erdialdea.
* Bailararen goialdea, **Canfranc bailarak** osatzen du, eremu hau askoez ere itxi eta malkartsuagoa da.

Bailarak bere izena Aragoi ibaitik hartzen du, hoau Frantzia eta Espainiaren arteko mugan kokatzen diren Truchas eta Escalar iboiak dauden lekuan jaio eta Aragoi bailara iparraldetik hegoaldera zeharkatzen du. Bailara udalerri hauek osatzen dute:

* Canfranc
* Villanuga
* Gaztelu Jaka
* Jaka

Bestalde, Aragoi ibarrean Frantzia eta Espainiako nazioarteko muga iragaten duten hiru pasabide daude: Somport mendatea (1.640 metro), Somporteko tunela (1.200 metro eta 8 kilometroko luzera), eta antzinako canfrandar tunela, azken hau 1928ko uztailean ireki eta behin betiko 1970. urtean itxi zen.

Done Jakue Bideko Tolosar adarraren zatia da, honen ordezkari nagusia Jakako katedrala delarik, halere, ibar guztian zehar hainbat eliza eta baseliza erromaniko gehiago ere badaude.

Ibarburuan Candanchú eta Astún eski estazioak daude, honek bailararen ekonomia bultzatzaile edo diru iturri nagusia eta ia bakarra turismoa izatea suposatzen du. Ibar honetako mendirik garaiena Villanúa udalerrian dagoen Collarada tontorra da (2886 metroko garaiera duelarik).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3180899
* Commonscat Multimedia: Valle del Aragón

---

 |

* Wd Datuak: Q3180899
* Commonscat Multimedia: Valle del Aragón

  



| **Aragoi bailarako udalerriak** |
| --- |
| Canfranc | Gaztelu Jaka | Jaka | Villanuga |
**Astearte inautea** kristau egutegiaren arabera urtero Garizumako Hausterre-egunaren aurreko eguna da, hots, Inauterien azken eguna da. Inauteriak eta bereziki jaiegun hau Pazko eguna baino 40 egun lehenago ospatzen dira. Eta Pazko eguna ez da Gregoriotar egutegiari (eguzki-egutegia) jarraituz finkatzen, baizik eta antzinako Ilargi-egutegiari jarraituz; beraz, urte batzuetan astearte inautea otsailean izaten da, eta beste batzuetan martxoan; eta hil horien barruan ere, egunaren zenbakia aldatuz doa urte batetik bestera.

Mundu zabaleko hainbat tokitan, bereziki frantsesez egiten duten edo haren eragina duten aldeetan —hala nola Ameriketako Estatu Batuetako New Orleans hirian— *Mardi Gras* («astearte gizena») deritzo. Euskal Herrian, Tolosako eta inguruko herrietako euskaran astearte inautea *asteartita* da (horko euskaran zaldun inautea *zaldunita* esaten den bezala, eta astelehen inautea *astelehenita*).

Astearte inautearen data
------------------------

2023. urtean astearte inautearen eguna otsailak 21 da. 2024. urtean otsailak 13 izango da. 2025. urtean, berriz, martxoak 4 izango da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35105
* Commonscat Multimedia: Mardi Gras

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300164207
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q35105
* Commonscat Multimedia: Mardi Gras
**Avelina Άares Núñez** (Vilancosta, A Estrada, 1825eko urriaren 23a -1902ko martxoaren 17a) idazlea izan zen, eta prentsa idatzian iritzi-artikuluak argitaratu zituen lehen emakumeetako bat. Galiziera erabili zuen bere poema batzuen hizkuntza gisa. Marcial Valladares idazlearen arreba.'

Ibilbidea
---------

Castro Lópezen artikulua.
José Dionisio Valladares Gómezen alaba zen Avelina, eta prestakuntza akademiko handia zuen, bere jatorria zela eta. Bere bizitzaren zati bat ingurukoen zaintzari eskaini zion (betiere bere erlijio-sinesmen sakonetatik), eta Berres parrokiako Ongintza Batzordean parte hartu zuen. 1840tik 1850era bitartean, eta 1864tik 1879ra bitartean, bere denbora gehiena idazten eman zuen, urte haietan eginez literatura sorkuntza gehiena.

Bere garaiko poeta gisa, bere konposizioek erlijio-, maitasun- edo ohitura-gaiak jorratzen dituzte. Hala ere, literatura-produkzioaren barruan, gorde diren artikuluak dira deigarrienak; izan ere, gai praktikoak lantzen ditu, hala nola laboreak eta salaketa soziala egiten du (*Él ochavo milagroso* lanean herri-superstizio batzuk kritikatzen ditu), edo autoritatearengana jotzen du (kasu honetan elizara) interes orokorreko eskaerak egiteko. Aipatzekoa da, halaber, Compostelara doan erromes baten eta nekazari baten arteko elkarrizketa. *Diálogo entre un peregrino que se dirige a Compostela y un labriego.* Lan elebiduna da, eta dramatizaziorako aukera nabarmena du (gaur egun Xosé Lueiro Lemos antzerki-bertsioa dago).

Haren oroimenean Avelina Valladares poesia saria sortu zen, A Estradako Udalak konbokatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Avelina Valladares (1825 - 1902) Biblioteca Virtual Galega Consulta 20 de març del 2017
2. 1 2 3  Avelina Valladares. A frustración do ser escritora na Galicia do século XIX Cultura gallega.org Consulta 20 de marzo de 2017
3. 1 2  Valladares Núñez, Avelina Ayuntamiento de A Estrada Consulta 20 de marzo de 2017
4. ↑  Catálogo BNE
5. ↑  BASES XVIII PREMIO DE POESÍA AVELINA VALLADARES Ayuntamiento de A Estrada Consulta 20 de marzo de 2017

Bibliografia
------------

* Castro López, M. M.: "Avelina Άares", or. 33-35 *Almanaque Gallegon* 1898rako, Buenos Airesen, 1897ko urriaren 25ean.
* Losada Diéguez, Antón: "N'su memoria", Él Emigrado, 1925/10/24.
* Luna Sanmartín, Xosé (2000). Ond'el sol facheaba? egunsentia: Ulla Avelina Hesares Núñez kantariaren bizitza eta lana. ISBN 84-95429-05-5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3284672
* Commonscat Multimedia: Avelina Valladares

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87234130
* BNE: XX1507219

 |

* Wd Datuak: Q3284672
* Commonscat Multimedia: Avelina Valladares
**Dios Salve al Lendakari** (grafia originala) edo **Dios Salve al Lehendakari** Derribos Arias taldearen abestia da, 1982koa, Ignacio Gasca Poch donostiarrak idatzia (musika eta hitzak), eta talde haren lehen diskoan (Branquias bajo el agua EP luzera ertainekoa) argitaratu zen..

Post-punk ereserki gordin eta sarkastiko bat, Derribos Arias taldearen muinaren euskal jatorria agerian uzten duena (Poch eta Alejo Alberdi donostiarrek sortu zuten taldea). Izenburua Erresuma Batuko monarkiaren ereserkian du oinarria (God Save the Queen). Hitzak hasten dira: "*Dios salve al Lendakari, que no es un rastafari, él es un txistulari..."*

Bertsioak egin zituzten ondoren Siniestro Total (Galiziara egokitua: Dios Salve al Conselleiro) eta Negu Gorriak taldeek, azkenengo honek euskaraz (Jainkoak gorde beza lehendakaria).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Derribos Arias - Branquias Bajo El Agua» *Discogs* (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Dios salve al Lendakari (Full Song & Lyrics) - Derribos Arias - Download or Listen Free - JioSaavn.*  (Noiz kontsultatua: 2020-12-22).

Kanpo estekak
-------------

* Abestia Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104417458

 |

* Wd Datuak: Q104417458
**Desulfovibrio** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, anaerobioak direnak. Kakotx itxurakoak (bazilo okerrak), mikroskopio optikoan ikusita antza handia dute Vibrio generoko bakterioekin: hauek bezala, flagelo polarra dute. Katalasa negatiboak dira.

Desulfovibrio guztiak sulfato-erreduktoreak dira. Arnasketa anaerobioa egiten dutenean, sulfatoa (SO42−) erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa:

SO42- → SH2

Genero honetako bakterioak ingurune oso anaerobioetan bizi dira: kutsadura handiko uretan (oxigenorik gabekoak), itsas edo lakuen sedimentuetan, animalia hausnarkarien digestio-aparatuan, etab. Halere, espezie gutxi batzuk oxigenoa toleratzen dute eta ingurune aerobioetan hazi daitezke.

Desulfovibrioak funtsezko zeregina betetzen du sufrearen zikloan, elementu honen erredukzioa burutzen duelako. Meategi askoren sufreak ez du jatorri bolkanikoa, biokimikoa baizik. Era berean urmael batzuetako lohien kolore beltza Desulfovibrioaren jardueraren ondorioa da, sortzen duen SH2 ioi metaliko batzuekin (burdinarekin, bereziki) konbinatzen denean. Desulfovibriok kolorea eta izena ematen dio, era berean, Itsaso Beltzari.

Aipatu behar da, azkenik, bakterio hauek eta haiek bezalako beste sulfato-erreduktoreek galera handiak eragiten dituztela sortzen duten korrosioaren ondorioz, burdinezko hoditeriak, esaterako, modu anaerobioan oxidatzen dutenean:

2Fe + SH2 + 2H2O → SFe + Fe(OH)2 + 3H2

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ingraham, j. Ingraham, C. : Introducción a la microbiología-1 ,Ed. Reverté (1997), 128 orr. ISBN: 84-291-1869-1
**Donibane linea** izango da Iruñeko Pio XII. etorbidea eta Armadaren etorbidea bat egiten duten puntutik Ermitagaña auzorainoko ibilbidea egiten duen bidegorria.

Ezaugarri orokorrak
-------------------

Bizikleta bide hau Baionako etorbidean zehar ibiliko da Belateko Monasterioa kalearekin topo egin arte. Gero, Olibako Monasterioa kalea jarraituz, Nafarroako etorbidean Sanduzelai linearekin egingo du topo eta, hortik aurrera, azken etorbide hau jarraituko du Arcadio Mª Larraona kalean bukatu arte.

Beste aldetik, bidegorri hau ez da jarraia izango, etenak izango ditu eta. Honek esan nahi du ibilbidearen zatiren batean kalea edo errepidea konpartitu beharko dituela oinezko edo autoekin.

Proiektua
---------

Bidegorri linea hau ez dago guztiz bukatua. Iruñeko Udalak aurkeztu duen proiektuaren araberakoa dira datu hauek. Proiektu hau, **Iruñeko Ziklabilitate Plana**, Donibaneko linea ez ezik beste batzuk hartzen ditu bere baitan.

Hauek dira linea guztiak:

Ibilgu orokorrak:

* Ipar konexioa
* Done Jakue bidea konexioa
* Hego konexioa
* Mendebalde konexioa

Barne-lineak:

* Donibane linea
* Txantrea linea
* Mendillorri linea
* Soto linea
* Zabalgune linea
* Arrosadia linea
* Iturrama linea
* Unibertsitate linea
* Yamaguchi-Ospitaleak linea
* Mendebaldea-Etxabakoitz linea
* Sanduzelai-Landaben linea
* Buztintxuri linea
* Errotxapea linea
* Bus-Txirrindu linea

Espero da proiektua 2013. urtean bukatzea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9026159

 |

* Wd Datuak: Q9026159
**Donibane estadioa** edota **Donibane zelaia** Nafarroako Iruñea hiriburuan zegoen futbol zelai bat izan zen. 1922-1967 artean Osasuna futbol klubaren jokalekua izan zen. 1967an Sadar estadioak ordezkatu zuen.

Zelaia Iruñeko Alde Zaharretik 600 metro ingurura zegoen, Iruñeko zitadelatik hurbil, gaur egungo Donibane auzoan.

Historia
--------

1921eko otsailean Osasunak lursailaren erosketa formalki gauzatu zuen. Zelaia futbolean jokatzeko behar bezala egokitu eta zelaia itxi ondoren, urte hartako maiatzaren 21ean partidu batekin inauguratu zen, ordurarte denboraldi batez Osasunaren jokalekua zen Zalditegiko zelaia ordezkatuz (1921-1922).

Lehenbiziko partidu hartan Osasunak Arenas Getxo bizkaitar taldearen aurka jokatu zuen, nafarrak 2-0 nagusituz. Nafar taldeko jokalariak honakoak izan ziren: Areta, Planas, Néstor, Pinillos, Goñi, Lusarreta, Idoate, Azagra, Urkizu, Etxarren eta Zala.

1934/35 denboraldia amaitzear zela, Futboleko Espainiako Errege Kopako finalerdietako itzuliko Sevilla F.C. taldearen aurkako partiduan ikusle nafarrek sortutako istiluen ondorioz zelaia bi partiduetako itxi zen, ondorioz Villata epaileak partidua 70. minutuan amaitzera derrigortu zuen, sevillarren aldeko 0-1 emaitzaz (aurretik jada sevillarrak etxeko partiduan 4-1eko aldeko emaitza zuten).

1945ean Osasunak krisi ekonomia gainditzeko asmoz zelaia Frente de Juventudes erakunde frankistari alokatu zion.

1967an Osasuna gaur egungo Sadar estadiora lekualdatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Donibane estadioari buruzko orrialdea. Futbolnostalgia.com **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Donibane estadioari buruzko orrialdea. Futbolnostalgia.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475190
* Commonscat Multimedia: Campo de San Juan (Osasuna)

---

 |

* Wd Datuak: Q25475190
* Commonscat Multimedia: Campo de San Juan (Osasuna)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Osasuna |  |
| **Kideak:** Futbolariak  •  Entrenatzaileak  •  Presidenteak**Taldeak:** Osasuna B  •  Osasuna Femenino  •  **Instalazioak:** Sadar  •  Taxoare**Antzinakoak:** Zabalguneko zelaia  •  Zalditegiko zelaia  •  Donibane estadioa**Historia**: Osasunaren historia  •  Osasunaren ibilbidea EuropanOsasunaren sailkapenen zerrenda**Ereserkiak**: Osasunaren ereserkia |
*Artikulu hau 1836ko urtarrilean eginiko gudua buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Arlabango gudua».*

**Arlabango lehen gudua** 1836ko urtarrilaren 16tik 18ra Leintz Gatzagan dagoen Arlaban mendate inguruan gertatu zen gudua izan zen.

Gudua
-----

Arlabango lehen gudua 1836ko urtarrilean eman zen. Córdova general liberala, urtarrilaren 16 eta 17an Gasteiztik atera eta karlisten eskutan zeuden Arlabango gainak menperatzen saiatu zen. Eskubian Lacy Evansen Lejio Britainiarra zihoan, Gebarako gaztelurantz, erdian Bernellen Lejio Frantsesa Arlabango gaineruntz eta ezkerrean Espartero, Legutio hartzeko asmoz. Parean Egia zegoen karlisten buru, Bruno Villarreal brigadierraren laguntzaz. Bi egunez gogor borrokatu ondoren, urtarrilaren 16 eta 17a, gauzak bere hortan geratu ziren, liberalek Legutio eta Arlabango gainak hartu baizituzten, baina urtarrilaren 18an Gasteiza itzuli. Karlistek 300 baja sufritu zituzten, liberalek 600.

Urte bereko maiatzean berriro alde biek borrokatu zuten Arlaban mendatean.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Arlaban. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2894154

 |

* Wd Datuak: Q2894154
Sherlock Holmes detektibearen estatua Meiringenen.
**Detektibe** polizia ikerketa pribatuez arduratzen den pertsona da. Hitza ingelesezko jatorria du, izan ere, hizkuntza horretan *detect* aditzak antzeman esan nahi du.

XIX. mendea baino lehen apenas ez zeuden polizia-sailik nahiz eta Parisek berea 1667an sortu. Polizia boluntario profesional bilakatu zirenean detektibe pribatuak sortu ziren. Eugène-François Vidocq kriminal eta kriminalistak XIX. mendearen hasieran lehenengo detektibe agentzia sortu zuen.

Fikzioan, zineman zein literaturan, arrakasta asko izan dute: Sherlock Holmes, Hercule Poirot, Veronica Mars, Philip Marlowe, Dick Tracy, Clouseau inspektorea, Columbo, Arsène Lupin, eta beste asko ospetsu bilakatu dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑   Emsley, Clive & Shpayer-Makov, Haia.  (2006). *Police Detectives in History, 1750–1950.*  Ashgate Publishing, 3 or. ISBN 0-7546-3948-7..
3. ↑   Martín Cerezo, Iván. *La evolución del detective en el género policiaco.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q842782
* Commonscat Multimedia: Detectives

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85037288
* NDL: 00572701
* NARA: 10640248
* AAT: 300136450
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q842782
* Commonscat Multimedia: Detectives
**Ashland konderria** (ingelesez: *Ashland County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Ashland da. 2010eko zentsuaren arabera 53.139 biztanle zituen, Ashland kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ashland konderriak 1.105,4 kilometro koadro ditu. Horietatik 9,97 ura dira. Beste 1.095,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 48,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 53.139 pertsonetatik 51.853 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 501 dira. 395 beltzak edo afroamerikarrak. 77 amerikar natiboak ziren eta 39 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 275 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 477 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q403544
* Commonscat Multimedia: Ashland County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125490507
* GND: 7750541-4
* LCCN: n80109360
* **Lekuak**
* OSM: 911247
* TGN: 1002155

 |

* Wd Datuak: Q403544
* Commonscat Multimedia: Ashland County, Ohio
**Desulfococcus** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, anaerobio hertsiak direnak. Mugikorra da eta mikroskopioan ikusita koko itxurakoa. Desulfococcaceae familiako genero garrantzitsuena da. 

Desulfococcus guztiak sulfato-erreduktoreak dira. Arnasketa anaerobioa egiten dutenean, sulfatoa (SO42−) erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa:

SO42- → SH2

Genero honetako bakterioek gantz-azidoak oxidatzen dituzte (azetatoa, bereziki) energia lortzeko, eta sulfatoa erabiltzen dute elektroien azken hartzaile gisa .

Itsas-sedimentuetan bizi dira genero honetako bakterioak, ingurune oso anaerobioak baitira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Madigan M.T. Martinko J.M. Parker J. Brock *Mikroorganismoen biologia* (2007) E.H.U-ak euskaratua: 498 orr. ISBN: 978-84-9860-026-1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q24255193
* Wikispecies Espezieak: Desulfococcus

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 97960
* GBIF: 3220639
* ITIS: 957056
* NCBI: 896
* WoRMS: 571149

 |

* Wd Datuak: Q24255193
* Wikispecies Espezieak: Desulfococcus
Sa Figu-ko Domus de Janas, Ittiri
**Domus de Janas** (euskaraz "Maitagarrien edo sorginen etxea"; batzuen ustez "Jana" Diana jainkosa izan daiteke, bestetik) arroketan zulatutako hilobiak dira. Sardinieraz *forrus* edo *forreddus* bezala ezagunak dira. Neolito garaiko eraikinak dira eta Sardinia uhartean zabalduta daude; horregatik, Ozieri kulturarekin loturak izan dira. Dena dela Mediterraneoko beste tokietan ere aurki daitezke horrelako eraikinak.

Banaketa
--------

Esan dugun bezala asko Sardinian eraiki ziren. Orain arte 2400 dokumentatu dira baina asko oraindik-orain lurperatuta daude. Dena dela, Mediterraneoko beste tokietan ere aurki daitezke.

Historia
--------

Haien jatorriaz datu asko ez dago. Espezialisten ustez eraikin horiek bizimodu aldaketa handi baten ondorioa dira. ozieri kultura sedentarioa egin zen eta nekazaritza ikasi zuen. Dena dela, erlijio hau ziur aski kanpotik ekarri zen, agian Ziklade uhartetik. Aurkitutako aztarnen arabera K.a. IV eta III. milaurte artean eraiki ziren. Sedini herrian uharteko handiena dago; haren barrualdea museo etnografiko moduan egokitu da.

Kondairak
---------

Toki horien inguruan kondaira asko sortu dira. Eraikin horietan "jans" izeneko izaki fantastikoak bizi ziren. Jans horiek maitagarri ederrak izan daitezke baina baita ere sorgi beldurgarriak. Jans horiek Domus de Janasetik gauez irtetzen ziren.

Arkitektura
-----------

Montessuko Domu de Janasen barrualdea.
Hildakoentzako kobazulo eta hilobi hauek sarritan elkarrekin eraikiak zeuden benetako nekropoliak sortuz. Kokatzeko aukeratzen zituzten tokiak harkaiztsuak izaten ziren. Mediterraneoko beste tokietan aurkitutakoekin konparatuta, Sardiniakoek oso arkitektura landua eta apaingarriak erakusten dituzte. Nolabait, eraikin hauek orain bost mila urteko herri haren bizimodua adierazten digu.

Itxura aldetik, mota asko bereizi daitezke. Batzuek teilatu konikoa dute, adibidez. Barrualdearen oina planoa laukizuzena da eta ateak eta leihoak dituzte. Hormetan sinbolo magiko ugari aurkitu dira, erliebez eginak; ikur ohikoenak zezenaren adarren errepresentazioak dira baina badira ere elementu geometrikoak.

Iruditegia
----------

* Hormetako irudiak, zezenen adarrak.Hormetako irudiak, zezenen adarrak.
* Lotzoraiko Domus de Janas.Lotzoraiko Domus de Janas.
* Monte Siseriko nekropolia, Putifigari; Domus de Janas baten barrualdea.Monte Siseriko nekropolia, Putifigari; Domus de Janas baten barrualdea.
* Su Crucifissu MannuSu Crucifissu Mannu
* Arzolas de Goi nekropolia, Nughedu Santa VittoriaArzolas de Goi nekropolia, Nughedu Santa Vittoria

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Domus de Janasen inguruko interpretazio sinbolikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1238775
* Commonscat Multimedia: Domus de janas

---

 |

* Wd Datuak: Q1238775
* Commonscat Multimedia: Domus de janas
**Ashikaga Yoshihisa** (japonieraz: 足利 義尚?, 1465eko abenduaren 11a-1489ko apirilaren 26a)
 Ashikaga shogunerriko bederatzigarren shoguna izan zen, eta 1473 eta 1489 bitartean gobernatu zuen Japonian. Shogunerri honetako zortzigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshimasaren semea izan zen.

1464an, bere aitak, garai horretan ia 30 urte zituenak, oraindik semerik edo oinordekorik ez zuena, bere anaia txikia Ashikaga Yoshimi hartu zuen oinordekotzat. Baina, Yoshihisaren jaiotzak, 1467an Ōnineko gerran amaitu zen senide arteko gerra bat sorrarazi zuen, 11 urte iraungo zuena, Sengoku aroa abiaraziz, gerrengatik bereiztu zen aro bat. Gerra honen erdian, Yoshimasak bere kargua utzi zuen 1473an, shogun titulua, bere seme Yoshihisari emanez.

Ōnineko gerraren ondoren Ōmi probintziako daimyōa zen Rokkaku Takayorik, Gorte Inperialeko nobleenak ziren zenbait lurralde bereganatu zituen, tenplu eta santutegiekin gauza bera eginez. 1487an, Takayoriren aurkako kanpaina bat antolatu zuen, baina gaixotasun baten ondorioz hil zen 1489an, oinordekorik utzi gabe. Bere oinordekoa, bere lehengusu Ashikaga Yoshitane izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Ashikaga Yoshimasa** | **Ashikaga shogunerriko shoguna**1473-1489 | Ondorengoa**Ashikaga Yoshitane** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ashikaga Yoshihisa*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q447639
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshihisa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 67290729
* ISNI: 0000 0000 8055 4644
* GND: 120180499
* LCCN: no2018153598
* NDL: 00269271

 |

* Wd Datuak: Q447639
* Commonscat Multimedia: Ashikaga Yoshihisa
**Astobizkar** Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da, Ortzanzurieta mendilerroan, Luzaidetik gertu. Bere garaiera, 1506 metrokoa da eta, ozeanotik hasita, 1500 metrotik gorako garaiera duen Pirinioetako mendilerro ardatzeko lehen mendia da. Gainera, Ortzanzurieta mendilerroa osatzen duten bost mendietatik, bigarren garaiena da. Mendia, **Napoleonen Tontorra** bezala ere deitzen da.

Adituek, Lepoeder eta Bentarte lepoen artean kokatzen dute Pirinioetako gudurik ezagunenetako bat, Orreagakoa, alegia, non, euskaldunek, Karlomagno enperadorearen atzegoardia osoa, enperadorearen iloba zen Errolanekin batera suntsitu zuten, euskaldunek, Iruñeko harresiak suntsituta ikusi zituztenean.

Irispideak
----------

Ibañetako mendatetik, igoera, zuzenean, mendebaldeko gailurretik egin daiteke. Hemendik hurbil dagoen Ortzanzurietako antenetara igotzen den errepideak, mendi hau inguratzen dute Lepoeder leporaino, mendiaren ekialdean. Gañekoleta nafar herrixkatik, Luzaidetik gertu dagoena, posible da igoera interesgarri bat Urkulu mendilerroan aurkitzen diren Leitzarateka, Txangoa eta Menditxipi mendietatik egitea, Astobizkarren tontorreraino.

Ikus, gainera
-------------

* Nafarroako mendien zerrenda

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254326

 |

* Wd Datuak: Q12254326


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
**Astorki-urdina** (*Polyommatus thersites*) Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa hegoaldean, Afrika iparraldean eta Asia erdialderaino hedaturik dago, Tian Shan mendilerroraino.

Louis Prosper Cantener frantziar entomologoak deskribatu zuen 1835. urtean.

Deskribapena
------------

Tximeleta txikia da, 22 eta 28 mm arteko hegal zabalera du. Tximeleta arra urdina da, hegalen ertzetan kolore beltzezko lerroa du eta ondoren ertz zuria. Sexu dimorfismoa duen espezie bat da, emea oso desberdina baita. Hegal marroiak ditu eta ilargi erdi itxurako puntu laranja ugari. Arraren zein emearen hegalen azpialdea grisa da, baina udako belaunaldiek harea kolorea izaten dute. Puntu beltz ugari ditu eraztun zuriz inguratuta eta ilargi erdi itxurako puntu laranjak ere bai.

Bizi zikloa
-----------

Bi belaunaldi izaten ditu eta apiriletik irailera edo urrira ikusten dira tximeleta helduak hegan. Arrak sarritan ikusten dra putzuen ertzetan ura edaten. Tximeleta emeak landarearen hostoetan, loreetan edo zurtinetan jartzen ditu arrautzak eta bertatik beldak lodikote berdeak jaiotzen dira, ertzetan lerro zurixka bat dutenak. Negua igarotzeko *Lasius*, *Tapinoma* eta *Myrmica* generotako inurriekin harremantzen dira eta hauek zaintzen dituzte haien inurritegietan. Udaberrian pupa berde argia sortzen du eta ondoren tximeleta heldua jaiotzen da.

Habitata
--------

Lurralde bero eta lehorrak atsegin ditu eta itsasoaren mailatik hasita 2.200 metrotako altueraraino ikus daiteke.

Iruditegia
----------

* Arra.Arra.
* Emea.Emea.
* Azpialdea.Azpialdea.
* Emea uda garaian.Emea uda garaian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Polyommatus» *www.nic.funet.fi* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Polyommatus thersites (Cantener, 1834)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).
3. ↑   Tolman, Tom.  (cop. 2009). *Guide des papillons d'Europe et d'Afrique du Nord : 440 espèces illustrées en 2000 dessins en couleurs.*  ([Nouvelle édition revue et augmentée]. argitaraldia) Delachaux et Niestlé ISBN 978-2-603-01649-7. PMC 690679182. (Noiz kontsultatua: 2023-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1423288
* Commonscat Multimedia: Polyommatus thersites
* Wikispecies Espezieak: Polyommatus thersites

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 28322
* BioLib: 51499
* Fauna Europaea: 440933
* GBIF: 7634721
* NCBI: 265388

 |

* Wd Datuak: Q1423288
* Commonscat Multimedia: Polyommatus thersites
* Wikispecies Espezieak: Polyommatus thersites
**Deux arabesques** (frantsesez *Hamabi Arabesko*) Claude Debussy frantziar musikagileak pianorako konposatutako musikalana da. 1888-1891 artean eta oraindik hogei urte betetzear zituela idatzi zuen. Nolabaiteko giro onirikoa duen doinu patxadatsua da.

1974an musika elektronikoaren aitatzat jo ohi den Isao Tomita japoniar musikagileak "Arabesque No. 1" izeneko bertsio elektronikoa konposatu eta *Snowflakes Are Dancing* ("Elurmalutak Dantzan Dabitz") diskoaren argitarau zuen, jatorrizko abestia bera baina oraindik ezagun eta ospetsuagoa bilakatuz. Konposizio elektroniko hau TVE kateko *Planeta Imaginario* (1983-1986) kataluniar saioaren soinu banda izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* *Deux arabesques* konposizioa entzunai, Claude Debussy
* *Planeta Imaginario* telesailaren sarrerako doinua, Isao Tomita japoniarraren "Arabesque No. 1" bertsio elektronuikoa entzungai. Youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1206599
* Commonscat Multimedia: Deux Arabesques (Debussy)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 175788785
* BNE: XX3132827
* BNF: 13980787m (data)
* LCCN: n81082730
* NLA: 35240044
* SUDOC: 059082879

 |

* Wd Datuak: Q1206599
* Commonscat Multimedia: Deux Arabesques (Debussy)
**Dave Kunst** (Caledonia, Minnesota, 1939ko uztailaren 16a) Lurrari bira oinez eman zuela independenteki ziurta daitekeen lehen pertsona da. Ibilaldia bere anaia Johnekin batera hasi zuen 1970eko ekainaren 20 batean, Waseca (Minnesota) abiapuntu zutela. Elkarrekin bira eman nahi zuten, baina egiten ari zirela John Afganistango bandido batzuek hil zuten eta Dave zauritu; sendatu ostean zehazki zauriak jaso zituen leku beretik jarraitu zue oinez, bere anaia Peterrekin. Itsaso zatiak zeharkatzeko hegazkinak erabili zituzten, eta ofizialki 23.258 kilometro egin zituen oinez.

Kunsten ibilaldia ez da Guiness Errekorren Liburuan agertzen den lehen oinezko munduari bira, bertan George Matthew Schilling agertzen baita; Dumitru Danek, 1910 eta 1923 bitartean, Frantziako Touring Cluben lehiaketa baten barnean ere bira eman zuela esaten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «World Walk Travel Adventure» *davekunst.com* (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).
2. 1 2   **(Ingelesez)** «First circumnavigation by walking» *Guinness World Records* (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).
3. ↑   **(Errumanieraz)** «Presă de calitate: aventura celor patru români reconstituită de Gazeta Sporturilor» *GSP* (Noiz kontsultatua: 2020-06-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5229138

 |

* Wd Datuak: Q5229138
**Aragoi Garaia** edo **Goi Aragoi** (aragoieraz eta gaztelaniaz: *Alto Aragón*) Aragoiko iparraldeko eremua da, sarritan Huescako probintziaren sinonimotzat erabilia, nahiz eta batzuentzat aipatutako probintzia horren piriniar edo aurrepiriniar eremura mugatzen den.

Halere, izendapenak konnotazio administratiboa baino giza konnotazio gehiago du. Izan ere, Aragoiko gainerako eskualdeetatik bereizten duten kultura nahiz etnologia ezaugarriak ditu, mugakide dituen beste piriniar kulturekin elkartzen dutenak. Hona hemen zer ezaugarri diren: bizimodua (gero eta gutxiago, hein batean herrietatik hirietarako emigrazioaren ondorioz), arkitektura eta sukaldaritza (bereziki menditarrak), janzkera (adibidez, Ansotar Janzkeraren Egunean ospatua), hizkuntza (aragoiera hobekien gorde duen eta gaur egun ere mintzatzen den eremua baita), folklore ohiturak, mitologia, eta abar.

Historikoki, Aragoi Garaia gerora Aragoiko Erresuma osatuko zuten jatorrizko konderrien eremua ere bada.

Ikus, gainera
-------------

* Bajo Aragón (eskualdea), Aragoiko Autonomia Erkidegoaren erdialdean dagoen eskualde administratiboa.
* Aragoi Beherea, Aragoiko Autonomia Erkidegoaren erdialdean dagoen eskualde historikoa.

Kanpo estekak
-------------

* Aragoi Garaiko Ataria **(Gaztelaniaz)**
* Aragoi Garaiko Argazki Biltegia **(Gaztelaniaz)**
* Aragoi Garaiko izenen jatorria **(Gaztelaniaz)**
* Aragoi Garaiko Egunkariaren Webgunea **(Gaztelaniaz)**
* Aragoi ibarreko herriei buruzko webgunea **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q524220
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 748

 |

* Wd Datuak: Q524220
*Artikulu hau larruari buruzkoa da; Errusiako hiria gaitzat duena beste hau da: «Astrakhan»*
*Karakul* ardi jaioberria
**Astrakan** *karakul* arkumearen larru mota da, oso estimatua larrugintzan, batez ere kapelak eta berokiak egiteko. Luxuzko produktu da, oso berogarri den ile kizkur eta leuna dela-eta.

Larru mota hau lortzeko arkume jaioberriarena (3 egun gehienez) edo hilaurrarena izan behar du. Azken hauek dira estimatuenak, ilea sarri-sarria, leun-leuna eta beltz-beltza delako. Askotan, umegaltzea berezkoa dela esaten bada ere, sarri umekia ardi-amaren sabeletik aterarazten da ernaldiaren azken egunetan larrua lortu ahal izateko. Arkume bakoitzetik lortutako larru azalera oso txikia denez, animalia ugari behar dira jantzi bakarra lortzeko (beroki bat egiteko 30 bat behar dira). Urtean lauzpabost milioi arkume hiltzen dira mundu osoan astrakan eskaerari aurre egiteko.

Izena Astrakhan hiritik datorkio (egungo Errusian dagoena), XV-XVI. mendeetan khanerri mongol baten hiriburua izan zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2609592
* Commonscat Multimedia: Astrakhan (clothing)

---

 |

* Wd Datuak: Q2609592
* Commonscat Multimedia: Astrakhan (clothing)
*Artikulu hau Nafarroako eskualde geografiko bati buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aragoi Beherea (argipena)».*
Aragoi ibaia, Aragoi behereko Milagro herriaren ondoan, 2007ko apirilaren 1eko uholdean
**Aragoiko Erribera** edo **Aragoi Beherea** Aragoi ibaiak bere ibilguaren behereneko aldean eratzen duen ibarraren eskualde naturala da. Beraz, Nafarroako eskualde geografiko bat da, foru erkidego horren hegoaldean dagoena.

Udalerriak
----------

Eskualde hau zehazki non hasten den ez dago garbi, baina Zarrakaztelutik beherakoa behintzat hartzen du Aragoi behereko eskualdeak.

Hala, bada, ibaiaren uren noranzkoari jarraituz, Nafarroako udalerri hauek barne hartzen ditu, osorik edo zati batean:

* Zarrakaztelu
* Murillo el Fruto
* Santakara
* Melida
* Murillo el Cuende
* Caparroso
* Martzilla
* Alesbes
* Milagro (Aragoi ibaia han isurtzen da Ebrora)

Natura
------

Aragoi behereko gainerako ibarbasoek balio handia dute naturaren ikuspegitik.
Antzina ibarbaso horiek askoz zabalagoak ziren, eta uholde ordoki osoa estaltzen zuten, hau da, ibaitik hasi eta herriak dauden terrazaraino doan ordoki osoa. Denborarekin, nekazariek pixkanaka lurra kendu zioten ibaiari, soroak egiteko, oso lur emankorrak direnez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José A. Perales: «Los sotos de Mélida», *Diario de Navarra*, 2008-04-20.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253797

 |

* Wd Datuak: Q12253797