1850eko hamarkadaz geroztik emandako glaziarren atzerakada ondo dokumentatuta dago eta klima aldaketaren ondorio da. Hamarkada horretan Izotz Aro Txikia izeneko etapa klimatiko hotza amaitu zen eta gero eta abiadura handiagoarekin aurrera doan klimaren berotze globala hasi zen, giza jardueraren ondorioz, batik bat. Atzerakada hori klima aldaketaren froga eztabaidaezin bihurtu da. 

Lurreko historian zehar tenperatura hotz eta beroagoko zikloak eman dira eta, beraz, glaziarrek aurrera eta atzera egin dute, baina azken bi mendeotan giza jarduerak fenomeno hau izugarri azkartu du.

Urte guzti horietan zehar glaziarren atzerakada latitude ertain eta baxuko mendietan izan da nabariena (oso galera handiak izan baitituzte). Dena den, balantze globalean, Groenlandia eta Antartikako izotz geruza edo inlandsis-etan dago munduko ia izotz guztia eta eskualde horietan 1990eko hamarkadatik aurrera bizkortu da galera, mundu osoan itsas mailaren igoera eraginez.

Itsas mailaren igoeraz gain, atzerakada honek ekosistema askoren galera eragin dezake eta uraren hornidura kolokan jarri eskualde askotan, glaziarrek ibaiak elikatzen dituzten urtegi natural gisa funtzionatzen baitute.

Egoera globala
--------------

Lurreko historian zehar klima hotz eta beroagoko garaiak egon dira. Kuaternarioan zehar, azken 2,6 milioi urteetan, hainbat glaziazio egon dira, klima epelagoko garaiekin tartekatuta. Duela 10000 urte, azken glaziazioa amaitu zenetik, klima epelagoko garai batean gaude. Unerik gorenean (duela 20000 urteinguru), izotzak Lurreko azaleraren %8 (eta lehorreko azaleraren %25) estaltzen zuen eta itsas-maila egun baino 125 m beherago zegoen .

Garai modernoagoetan, XIII. mendetik 1850eko hamarkadara bitartean Izotz Aro Txikia izenez ezaguturiko garaia izan zen. Aski dokumentatuta dago klima hoztu egin zela eta polo zein mendietako izotza zabaltzen joan zela. Ordutik hona, mundu osoko glaziarrak nabarmen atzera egiten egon dira. Prozesu hori 1980tik aurrera izugarri bizkortu da, giza-jarduerek eragindako berotegi efektuko gasen ondorioz.

Arrazoiak
---------

Glaziarrak urteetan zehar pilatutako elur eta izotzez osatutako egiturak dira, haien pisuaren eraginez mugitu egiten direnak. Glaziarren masa-balantzea izotz metaketa (prezipitazioek eragindakoa) eta ablazioaren (izotz galera, urtzeak, sublimatzeak, haizeak eta glaziarraren mugimenduak eragindakoa) arteko aldea da. Balantze horrek glaziarraren aurrerakada eta atzerakada azaltzen du. Klima-aldaketa dela eta, tenperaturak igotzen ari dira mundu mailan, urtze-tasa handituz. Horrez gain, prezipitazioan ere eragina dauka, elur gutxiago eraginez, oro har. Hori dela eta, ia glaziar gehienak masa-balantze negatiboan daude eta atzera egiten ari dira.

Masa-balantze negatibo horrek esan nahi du glaziarrak klimarekiko desorekan daudela, hau da, garai hotzagoetako arrastoak direla. Desagertze prozesu hori klima berrira egokitzea da. Beheko zatiak galdu ahala, glaziarrak gunerik hotzenetan geratzen ari dira eta batzuek oreka-egoera berriak aurkituko dituzte geratzen zaizkien zatietan. Beste batzuk, ordea guztiz desagertuko dira .

Ondorioak
---------

### Ur hornidura

Mendietako glaziarren urtze tasa urte batetik bestera egonkor samarra da eta aurreikusteko modukoa, prezipitazioak baino gehiago. Urtzerakoan, glaziarrek ibaiak elikatzen dituzte, urtaro lehor nahiz hezeetan eta modu erregularrean. Zentzu horretan, urtegi natural gisa funtzionatzen dute mundu osoan, neguko elurren ura pilatuz eta pixkanaka askatuz.

Glaziarren urarekiko dependentzia bereziki handia da munduko bi mendikate handienen inguruan dauden eskualde lehorretan: Andeetan eta Himalaia sisteman. Munduko biztanleriaren heren bat bizi da eskualde horietan, beraz, arazo garrantzitsu bilaka daiteke.

### Ekosistemen galera

Ur hornidurarekin bezala, uretako ekosistema askok (gaziak zein gezak) glaziarren ura dute haien habitataren oinarri. Uraren eskuragarritasunaz gain, glaziarren desagertzeak uraren tenperaturetan eragina izango du eta itsas-korronteetan aldaketak eragin ditzake. Arrantza-jardueretan ere eragina izan dezake prozesu honek.

### Uholdeak

Glaziarrak desagertzean, glaziar aintzira gisa ezagutzen diren egiturak eratu ohi dira haien lekuan. Aintzira horiek glaziarrek garraiatutako sedimentuek osatutako lurzoru ezegonkorretan egon daitezke, eta uholde, lur-jausi, elur-jausi, lurrikara edo bestelako fenomenoen ondorioz hautsi egin daitezke, bat-bateko uholde erraldoiak sortuz. Fenomeno horiek glaziar aintziren lehertze uholde gisa ezagutzen dira eta arazo larriak eragin izan dituzte.

### Itsas-mailaren igoera

Munduko izotz gehiena (%99 inguru) Groenlandiako eta Antartikako izotz geruzetan pilatuta dago. Bertako izotz guztia urtuko balitz, mundu osoko itsas-mailak 70 m gora egingo lituzke. Izotz geruza horien atzerakadak urtean itsas-maila 0,5 mm igotzen duela estimatzen da. Gaur gaurkoz, munduko tenperaturaren igoera eta glaziarren atzerakada prozesua azkartzen ari dira eta erritmo hori handitzen joatea espero da.

### Permafrost-aren karbono igorpena

Permafrost-a urte osoan zehar 0ºC azpitik mantentzen den lur azpiko materiala da. Lurzoru horrek karbono eta bestelako mantenugai kopuru handiak gordetzen ditu izoztuta dagoen bitartean. Glaziarren atzerakadarekin batera, mendeetan zehar izoztuta geratu den permafrost-a ere urtzen joango da, prozesuan zehar bertan pilatutako karbonoa askatuz, CO2 eta metano gisa, negutegi efektuko gasak. Estimazio batzuen arabera, emisio horiek gizakiak eragindako emisioen %15en baliokideak izan daitezke.

### Glaziazio osteko errebotea

Glaziazio osteko errebotea, lurrazalaren errebotea edo errebote isostatikoa izotz-geruza handiak desagertzean sortzen den lurrazalaren gorakada da. Lurrazala mantuaren gainean flotatzen dagoen heinean, izotz geruza handiek deformatu eta hondoratu egin dezakete. Izotz geruzak desagertzean, eskualde horietako lurzoruaren maila igo egiten da. Igoera hau nabaria da ipar Eurasiako, Ipar Amerikako, Patagoniako eta Antartikako zenbait lekutan. Hala ere, leku horietatik urrun lurrazala hondoratzea eragiten du, lurrazal horiek altxatzean mantuko materiala leku batetik bestera mugitzen baita.

Konponbideak
------------

Problematika hau gizakiak eragindako klima aldaketaren ondorio da. Beraz, behin betiko konponbide bakarra berotegi efektuko gasen isurketa murriztea da, klimaren berotze globala gelditzeko.

Hortik kanpo, maila lokalean eta txikian iniziatibak egin izan dira. Esate baterako, Austria eta Suitzan glaziarren zatiak plastikoz estali izan dituzte partzialki, eguzkiaren erradiazioa estali eta urtze-tasa moteltzeko. Dena den, ez da uste ekonomikoki praktikoa izango denik irtenbide hauek eskala handira eramatea.

Glaziarren uren menpekoa den Ladakh eskualdean, esaterako, neguan izozmendi artifizialak eraikitzen hasiak dira, udarako ur erreserbak metatzeko. Teknika hau Kirgizistan, Txile eta Suitzan ere probatzen ari dira. Konponbide erraz eta merke honek maila lokalean ur erreserbak bermatzeko balio du, baina ez du problematika orokorra desagerrarazten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Lee, Ethan; Carrivick, Jonathan L.; Quincey, Duncan J.; Cook, Simon J.; James, William H. M.; Brown, Lee E..  (2021-12-20). «Accelerated mass loss of Himalayan glaciers since the Little Ice Age» *Scientific Reports* 11 (1)  doi:10.1038/s41598-021-03805-8. ISSN 2045-2322. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
2. ↑   Cohen, K.M.; Finney, S.C.; Gibbard, P.L.; Fan, J.-X..  (2013-09-01). «The ICS International Chronostratigraphic Chart» *Episodes* 36 (3): 199–204.  doi:10.18814/epiiugs/2013/v36i3/002. ISSN 0705-3797. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
3. ↑   Saunders, Rebecca; Russo, Michael.  (2011-07). «Coastal shell middens in Florida: A view from the Archaic period» *Quaternary International* 239 (1-2): 38–50.  doi:10.1016/j.quaint.2010.08.008. ISSN 1040-6182. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
4. ↑   Poore, Richard Z.; Williams, Richard S.; Tracey, Christopher.  (2000). «Sea Level and Climate» *Fact Sheet*  doi:10.3133/fs00200. ISSN 2327-6932. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
5. ↑   Mote, Phillip; Kaser, Georg.  (2007). «The Shrinking Glaciers of Kilimanjaro: Can Global Warming Be Blamed?» *American Scientist* 95 (4): 318.  doi:10.1511/2007.66.318. ISSN 0003-0996. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
6. ↑   **(Ingelesez)** Gardner, Alex S.; Moholdt, Geir; Cogley, J. Graham; Wouters, Bert; Arendt, Anthony A.; Wahr, John; Berthier, Etienne; Hock, Regine *et al*..  (2013-05-17). «A Reconciled Estimate of Glacier Contributions to Sea Level Rise: 2003 to 2009» *Science* 340 (6134): 852–857.  doi:10.1126/science.1234532. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
7. ↑   Hubbard, Bryn; Glasser, Neil F..  (2005). *Field techniques in glaciology and glacial geomorphology.*  Wiley ISBN 978-0-470-84427-4. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
8. ↑   **(Ingelesez)** Pelto, M. S..  (2010-01-29). «Forecasting temperate alpine glacier survival from accumulation zone observations» *The Cryosphere* 4 (1): 67–75.  doi:10.5194/tc-4-67-2010. ISSN 1994-0424. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
9. ↑    *Edwards, Huw, (born 18 Aug. 1961), Presenter: BBC News at Ten (formerly Ten O’Clock News), since 2003; BBC News at Five, since 2006; The Wales Report, since 2012.*  Oxford University Press 2007-12-01 (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
10. ↑   OECD, ed. (2010). *The economics of adapting fisheries to climate change.*  OECD ISBN 978-92-64-09036-1. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
11. ↑    *United Nations Environment Programme.*  SAGE Publications, Inc. 2012 (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
12. ↑   Agrawala, Shardul.  (2008-12-31). «18 RESPONSES TO GLACIER RETREAT IN THE CONTEXT OF DEVELOPMENT PLANNING IN NEPAL» *Darkening Peaks* (University of California Press): 241–248. ISBN 978-0-520-93424-5. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
13. ↑   «USGS.gov | Science for a changing world» *www.usgs.gov* (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
14. ↑   **(Ingelesez)** Rahmstorf, Stefan; Cazenave, Anny; Church, John A.; Hansen, James E.; Keeling, Ralph F.; Parker, David E.; Somerville, Richard C. J..  (2007-05-04). «Recent Climate Observations Compared to Projections» *Science* 316 (5825): 709–709.  doi:10.1126/science.1136843. ISSN 0036-8075. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
15. ↑   **(Ingelesez)** Velicogna, I..  (2009-10). «Increasing rates of ice mass loss from the Greenland and Antarctic ice sheets revealed by GRACE» *Geophysical Research Letters* 36 (19)  doi:10.1029/2009GL040222. ISSN 0094-8276. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
16. ↑   **(Ingelesez)** Cazenave, A.; Dominh, K.; Guinehut, S.; Berthier, E.; Llovel, W.; Ramillien, G.; Ablain, M.; Larnicol, G..  (2009-01). «Sea level budget over 2003–2008: A reevaluation from GRACE space gravimetry, satellite altimetry and Argo» *Global and Planetary Change* 65 (1-2): 83–88.  doi:10.1016/j.gloplacha.2008.10.004. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
17. ↑   **(Ingelesez)** Estop-Aragonés, Cristian; Cooper, Mark D.A.; Fisher, James P.; Thierry, Aaron; Garnett, Mark H.; Charman, Dan J.; Murton, Julian B.; Phoenix, Gareth K. *et al*..  (2018-03). «Limited release of previously-frozen C and increased new peat formation after thaw in permafrost peatlands» *Soil Biology and Biochemistry* 118: 115–129.  doi:10.1016/j.soilbio.2017.12.010. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
18. ↑   **(Ingelesez)** Milne, G.; Shennan, I..  (2013). «SEA LEVEL STUDIES | Isostasy: Glaciation-Induced Sea-Level Change» *Encyclopedia of Quaternary Science* (Elsevier): 452–459.  doi:10.1016/b978-0-444-53643-3.00135-7. isbn 978-0-444-53643-3. ISBN 978-0-444-53642-6. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
19. ↑   Milne, Glenn A.; Mitrovica, Jerry X..  (2008-12). «Searching for eustasy in deglacial sea-level histories» *Quaternary Science Reviews* 27 (25-26): 2292–2302.  doi:10.1016/j.quascirev.2008.08.018. ISSN 0277-3791. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
20. ↑   Olefs, M.; Fischer, A..  (2008-05). «Comparative study of technical measures to reduce snow and ice ablation in Alpine glacier ski resorts» *Cold Regions Science and Technology* 52 (3): 371–384.  doi:10.1016/j.coldregions.2007.04.021. ISSN 0165-232X. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
21. ↑   «Earth science: Global warming won't boost carbon storage in tundra» *Science News* 166 (15): 238–238. 2004-10-09  doi:10.1002/scin.5591661517. ISSN 0036-8423. (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
22. ↑   «About the Project | The Ice Stupa Project» *icestupa.org* (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).
23. ↑    SL, TAI GABE DIGITALA.  (2024-03-04). «Kirgizistango abeltzainek glaziar artifizialak sortu dituzte artaldeak salbatzeko» *naiz:* (Noiz kontsultatua: 2024-03-12).