recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kastroen kulturaren eremua eta *oppida* nagusien kokapena.
Coruña pronbintziako Borneiron (Cabana de Bergantiños) dagoen Borneiroko kastroa.
**Kastroen kultura** (galizieraz: *cultura castrexa*, portugesez: *cultura castreja*, asturieraz: *cultura castriega*, gaztelaniaz: *cultura castreña*) Iberiar Penintsulako ipar-mendebaldean (iparraldeko Portugalen, Galizian, mendebaldeko Asturiasen eta ipar-mendebaldeko Leónen) Brontze Aroaren amaieratik (c. k .a. IX. mende inguru) erromatartua izan zen arte (c. k .a. I. mendea) zegoen kultura zeltaren izen arkeologikoa da. Kultura honen ezaugarri nagusiak honakoak dira: harresiz inguratutako herriak, *castros* deituak, eta ageriko hilobi-ohituren eskasia, haitzetan, ibaietan edota beste lekuetan ezpata edota beste metalezko tresnak askotan utzi arren. Bere eremu kulturaleko mugak Cares (ekialdean) eta Duero (hegoaldean) ibaien haranetan jarri izan dira historiografian duela gutxi arte, baina azken urteetan, ekialdeko muga, Asturias probintziako erdi-ekialdera (Navia ibaia) mugitu dute ikerlariek.

Nahiz eta beste leku askotan, herri hizkeran "kastro" izena ematen zaien gune arkeologikokoak egon, horiek ezin dira kultura arkeologiko zehatz honen barne sartu.

Dena den, arkeologo eta historialari batzuek, Kastroen kultura eremu geografiko zabalgo batean kokatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rodríguez-Corral, Javier.  (2009). *A Galicia Castrexa.*  Lóstrego, 13 or. ISBN 978-84-936613-3-5..
2. ↑   Comendador Rey, Beatriz. «Space and memory at the mouth of the river Ulla (Galicia, Spain)» *Archaeopress* in: *Conceptualising Space and Place: On the role of agency, memory and identity in the construction of space from the Upper Palaeolithic to the Iron Age in Europe*..
3. 1 2   «Tesauros - Diccionarios del patrimonio cultural de España - Cultura Castreña» *tesauros.cultura.gob.es* (Noiz kontsultatua: 2024-04-14).

Erreferentziatan erabili ez den bibliografia
--------------------------------------------

* Maluquer de Motes, Joan (2000). «Formación y desarrollo de la cultura castreña». *Pyrenae*, 2000, 22 lib. 215-230 or.
* Morillo Cerdán Ángel (1997). "Un siglo de historiografía sobre cultura castreña en la Cantabria histórica". *Lancia: revista de prehistoria, arqueología e historia antigua del noroeste peninsular*, 1137-8034, 2, 1997, 111-128 or.
* González Álvarez, David (2011). "De la cultura castreña al mosaico castreño: una aproximación en términos sociales a la variabilidad de las formas de poblamiento de las comunidades castreñas del noroestepeninsular y orla cantábrica". *Estrat Crític* 5. lib. 1 (2011): 213-226 or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049966
* Commonscat Multimedia: Castro culture / Q1049966

---

 |

* Wd Datuak: Q1049966
* Commonscat Multimedia: Castro culture / Q1049966
**Savo P. Vuletić** (serbieraz: *Саво П. Вулетић*) abokatu, politikari, publizista eta idazlea serbiar eta montenegroarra izan zen

Biografia
---------

Belgraden eta Arandjelovac-en ikasi zuen irakasle eskolan, erakunde horien historiako ikasle onenetariko bat zelarik. Asko egin zuen hezkuntzaren garapenaren alde, baina baita Montenegroko bizitza parlamentario eta publiko orokorraren alde ere.

Cetinje udalerriko presidentea izan zen, Zeta Kapitaintzako diputatua Montenegroko Batzar Nazionalaren deialdi guztietan, 1906an sortu zenetik 1914ra arte, Cetinje Eskualdeko Auzitegiko presidentea, Montenegroko Ekonomia Kontseiluko kidea.

Montenegroko Alderdi Federalistako hautagai gisa, 1925eko otsaileko hauteskundeetan, Jugoslaviako estatu berriko parlamentuan diputatu aukeratu zuten -Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuma 1925etik 1928ra bitartean-.

Abokatu ezaguna izanik, gerora lege lanetan aritu zen, baita literatur eta kazetaritza lanetan ere. Arima sinpleak eta *Gure herria* ipuin bilduma nabarmenen egilea da.

Savo Vuletić 1912ko "Kosovo bedeinkatua" dominaren jabea da, Petri Karađorđević-en "1913ko Gurutzea" Memoriala, Montenegroren independentziaren aldeko Daniloren Ordena, 1895eko sutsuaren domina eta berrogeita hamargarren urteurrena ospatzen duen domina. Nikolas Lehenaren erregealdia.

1944ko azaroan, Esloveniara alde egin zuen Pavlo Đurišić-ek zuzendutako txetnik montenegroarrarekin, Lijevča zelaiko infernutik bizirik atera zen eta Celje-n harrapatu zuten, Eslovenia, Joaniki Lipovec metropolitar batera. Belgradera eraman zuten, gero Arandjelovac-era, eta han fusilatu zuten 1945eko ekainean.

Jelenarekin ezkondu zen, Mišo Popović Cetinjeko gorte mariskalaren alabarekin. Ez zuen erditu.

Kargu politikoak
----------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurretik Labud Gojnić |  **Montenegroko Erresumako 6. Barne Arazoetako ministroa**
1914ko apirilaren 25 – 1916ko urtarrilaren 2 | Ondorengo Risto Popović |
| **Zeta Kapitaintzako diputatua**
1906 – 1914 |
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Tabakismoa** da tabakoa erretzeko menpekotasuna edo haren gehiegizko kontsumoa. Gaixotasuna bera da, baina beste gaitz larriago batzuk ekar ditzake epe luzean, bereziki gaixotasun kardiobaskularrak (hauen eragilea da kasuen %50a baino gehiagotan), birikako gaitz kronikoak (%90a) eta minbiziaren hamaika mota. Europan 1.2 milioi hildako inguru daude urtero honen guztiaren ondorioz eta espainiar estatuan 50.000 pertsona baino gehiago hiltzen dira, trafiko istripuek eta droga ilegal guztiek batera eragindakoa baino gehiago.

Kontsumoa antzinako garai eta zibilizazioetan hasi bazen ere, Europan ez zen sartu XVI. mendeko amaiera arte. Gaur egun 1-1.5 bilioi pertsona inguruk erretzen du munduan zehar, eta garapen bidean dauden herrialdeetan erretzaileen tasa handienak dituzte, eta bertan gertatzen dira heriotz guztien %70a gutxi gora-behera. Herrialde garatuetan aldiz beheranzko joera dago azken urteotan. Gizonek emakumeek baino gehiago kontsumitzen dute gaur egun ere, eta adin tarte prebalenteena 30 eta 49 urte artekoa da.

Ondorioak
---------

Alde batetik Kardiopatia iskemikoa (miokardio infartu akutua) eta beste gaixotasun baskularrak eragitzen ditu tabakismoak, istripu zerebrobaskularrak eta hankak bereziki kaltetzen dituzten arteriopatia periferikoak (Buerger-en gaixotasuna) tartean.

Bestela, minbiziarekin ere oso lotuta dago, batez ere birikako minbizia (kasu guztien %95a eragiten ditu) baina beste batzuk ere bai, laringe, hestegorri, pankrea eta puxikakoa.

Hirugarren esparru nagusia Biriketako Gaixotasun Buxatzaile Kronikoa da, Enfisema eta Bronkitis kronikoa alegia.

Bloodchocthérapie intégrée Stéphane Schmutz Arzt Oncologue

Diagnostikoa
------------

* Fagerström-en testa.

Tratamendua
-----------

* Aholku medikoa eta gutxieneko esku-hartzea: Lehenengo urratsa da.
* Ordezko terapia nikotinarekin: Txaplatak, txikleak.
* Bupropioia.
* Psikoterapia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Tabakismo*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152100
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576636
* BNF: 11936459p (data)
* LCCN: sh2005002478
* NKC: ph121907
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: P17
* MeSH: D014029

 |

* Wd Datuak: Q152100

* **(Ingelesez)****(Frantsesez)****(Gaztelaniaz)**"Tobacco Free Initiative" (Osasunerako Munduko Erakundea)
Gorriz, AEBek Gaizkiaren Ardatzarekin lotu ohi zituen herrialdeak; horiz eta orlegiz, beste zenbaiten arabera lotutakoak; eta urdinez, AEBak.
**Gaizkiaren Ardatza** (ingelesez: *Axis of evil*) AEBetako presidente George W. Bushen esapidea izan zen, ustez eta betiere haren ikuspuntutik, terrorismoa babesten zuten errejimenak izendatzeko erabilia. 2002ko urtarrilaren 29ko Batasunaren Estatuaren Hiltzadian baliatu zuen lehenbiziko aldiz izendapen hori. Hasieran Irak, Iran eta Ipar Korea sartu zituen multzo horretan, eta Libia, Siria eta Kuba gehitu zituen geroago. Azkenik, Bielorrusia, Birmania eta Zinbaue ere sartu zituen.

Honen aurrekaria izan zen estatu zitalak esapidea, Bigarren Mundu Gerran Aliatuek erabili zutena Ardatzeko potentziak izendatzeko, eta baita Gaizkiaren Inperioa ere, 1980ko hamarkadan AEBetako presidente Ronald Reaganek Sobietar Batasuna izendatzeko erabiltzen zuena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Aramendi, Mikel. *Nolako asmakizuna, halako akabera.*  gara.naiz.eus (Noiz kontsultatua: 2018-4-178).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q340700
* Commonscat Multimedia: Axis of Evil / Q340700

---

 |

* Wd Datuak: Q340700
* Commonscat Multimedia: Axis of Evil / Q340700
**Barbara Foxley** (1860ko abuztuaren 20a - 1958ko abuztuaren 26a) unibertsitatean ikasi zuen emakume britainiarra zen, Cardiffeko Unibertsitateko hezkuntza-zientzietako irakaslea eta emakumeen boto-eskubidearen aldeko aktibista. 1911n, Jean-Jacques Rousseauren *Émile ou de l'Éducation* ingelesera itzuli zuen.

Biografia
---------

Barbara Foxley Market Weightonen (Ekialdeko Yorkshire) jaio zen. Bere aita, Joseph Foxley, artzain anglikanoa zen bertan. Lucy Allen zuen ama. Barbara etxean hezi zuten, eta, gero, Manchesterren eta Londresen jarraitu zituen bigarren mailako ikasketak. Cambridgeko Unibertsitateko Newnham Collegen inskribatu zen. Han, historiako tripos (en) ikasketetan aipamen oso ona atera zuen notan, eta irakaskuntza-ziurtagiria lortu. Garaian, Cambridgeko Unibertsitateak ez zien diplomarik eman emakumeei. Dublingo Trinity Collegen <i id="mwHA">ad eundem</i> masterra lortu zuen, beste Steamboat ladies (en) batzuek bezala, eta Cambridgeko Unibertsitateko diploma bat 1949an baino ez zuen jaso, Unibertsitateak 1948an emakumeei tituluak ematea erabaki ondoren.

Galesko hegoaldeko maistra bihurtu zen. Walsalleko Dewsburyko (Mendebaldeko Yorkshire) eskola bat zuzendu zuen 1865az geroztik. Gero, Queen Mary's High Schoolen (en) zuzendaritza hartu zuen. Manchesterreko Victoria Unibertsitatean metodologia irakasle izendatu zuten, eta, 1911n, Cardiffeko Unibertsitatean ikaspostu bat lortu zuen. 1911n, Jean-Jacques Rousseauren *Émile ou de l'Éducation* ingelesera itzuli eta argitaratu zuen. 1915ean, Hezkuntza Zientzien Katedrako irakasle izendatu zuten, Millicent Mackenzien egin zuen bezala. 1925ean erretiratu zen.

Jarduera sufragistak eta politikoak
-----------------------------------

Barbara Foxley sufragista konprometitua zen. Cardiff and District Women's Suffrage Societyko batzorde betearazleko kidea zen, National Union of Women's Suffrage Societies (NUWSS) elkartearen filiala, NUWSSeko bigarren talde garrantzitsuena. Mary Collinek zuzendutako batzorde exekutiboko kidea zen. 1918an, malgutu egin zen Erresuma Batuko emakumeen boto-eskubidearen debekua, eta emakumeek baldintza jakin batzuetan eman zezaketen botoa. Barbara Foxley National Union of Societies for Equal Citizenshipeko (NUWSSren titulu berria) batzorde exekutiboko kidea zen. 

1924an, alderdi liberaleko hautagai izan zen, Cardiffeko Udalaren hautaketa partzial batean, eta hautagai laborista baten parean hautatu zuten. Udal Kontseiluaren barruan, hezkuntza, etxebizitza eta emakumearen gaiak jarraitu zituen. Unitarista zen, Cardiffeko Eliza Unitaristan konprometitua. 

Barbara Foxley Cardiffen erretiratu zen, eta, gero, bere osasuna ahuldu zenean, Llandrindod Wells kostaldeko herriko osasun-etxe batean sartu zen. 1958ko abuztuaren 26an hil zen.

Argitalpenak
------------

* Jean-Jacques Rousseauren *Émile ou de l'Éducation* liburuaren ingeleserako itzulpena, 1911.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3

Kanpo estekak
-------------
**Aitzina!** Ipar Euskal Herriko gazte ezkertiar eta abertzaleen antolakundea izan zen, 2013ko azaroaren 2an sortu zen eta 2020ko urriaren 5ean bere ibilbideari amaiera ematea erabaki zuen. Haren ildo politiko nagusiak abertzaletasuna eta ezker politikoa ziren eta bereziki euskara sustatu eta defendatzea ere bai, gazte erakunde gisa, Euskal Herriko gazteak euskalduntasunera erakartzea. Hego Euskal Herriko Ernai gazte erakundearekin batera, hainbat ekimen egin zituen zazpi urteko ibilbidean.

Kronologia
----------

**Aitzina!** erakundeak 2013ko azaroaren 2an aurkeztu zen, *Jeiki gazte* egunaren baitan. Hil haren amaieran, Euskal Herriko bost gazte antolakundek (Aitzina!, Euskaldun Gazteria, ELB Gazte, Ernai eta Ikasle Abertzaleak) mobilizazio deialdi bateratua egin zuten Maulen. Abenduaren 3an, euskararen eguna antolatu zuten Baionan eta hainbat ekitaldi antolatu zituzten.

2014ko hasieran, Marengo karrikan (Baiona) gazte erakundearen egoitza ireki zen eta *Euskal Herriko Kazeta* (EHKZ) kazetaren sorrera babestu zuten. Urte bereko urrian, Poliziak Aitzina!-ren egoitza miatu eta lagun bat atxilotu zuen, frantses hutsean ziren bide seinaleak kentzea leporatuta.  Hurrengo hiletan ere atxiloketak izan ziren frantsesezko bide seinaleen auzia zela eta. Horren aurka, mobilizazioak antolatu zituen; besteak beste, Euskal Herriaren nortasuna aldarrikatzeko bide seinaleak jarri zituzten Aitzina!-ko gazteek.

2017ko urrian, "Jauzi bat Aitzina" dinamika berria aurkeztu zuen antolakundeak. Bertan, urte osoan zehar eramaniko ikerketaren emaitzak aurkezten dira, non Aitzinaren hutsuneak eta etorkizunerako konpromezuak aurreikusten ziren.

2020ko urriaren 5ean bere ibilbidea amaitzeko erabakia azaltzen zuen oharra kaleratu zuen Aitzina!-k. Gazte ezkertiar eta abertzale guztientzako espazio izan eta euskal gazte eta herri gisa dauden erronkei erantzuteko ezintasunak aipatu zituzten bukaeraren arrazoi moduan.

Ikus, gainera
-------------

* Ernai
* Segi
* Gazteriak

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Erremundegi Beloki, Ekhi. «Ibilbideari bukaera eman dio Aitzina Gazte Antolakundeak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-10-05).
2. ↑  «Aske utzi dute goizean atxilotutako Aitzina-ko kidea», *Berria*, 2014-10-16
3. ↑  Itxaso Cuevas, «Euskal Herriaren nortasuna aldarri, bide seinaleak jarri ditu Aitzina-k», *Berria*, 2014-12-24

Kanpo estekak
-------------

* Aitzina!, erakundearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16515998

 |

* Wd Datuak: Q16515998

  



|   **Euskal Herriko gazte erakunde politikoak** |  |
| --- | --- |
| Aitzina! • Ernai • Euzko Gaztedi • Gazte Abertzaleak • Gazteok Bai • Gazte Komunistak • Iratzarri • Jeunes PopulairesJóvenes Demócratas de Navarra • JSE-Egaz • Juventudes Navarras • Mouvement des Jeunes CommunistesMouvement des Jeunes Socialistes • Nafarroako Gazte Sozialistak • Nuevas Generaciones del País Vasco |  |
Karakalaren Termak.
**Terma** antzinako ur beroko herri-bainuetxea da, erromatarren garaikoa bereziki.

Termak garrantzi handia izan zuten erromatarren garaian eta pribatuak nahiz herrikoak izan zitezkeen. Denborarekin bilerak eta bizitza soziala egiteko gune bilakatu ziren.

Atalak
------

Ponpeiako termen aldagelaren pintura. Joseph Theodor Hansen (1848-1912)
Termaren funtsezko parteak hauek ziren: *frigidarium* (ur hotzeko igerilekua), *tepidarium* (sala beroa) eta *caldarium* (ur beroko bainuak, lurrun-bainuak eta masajea hartzeko tokia); horiez gainera, *apoditerium* edo aldagela zegoen. Beroa hainbat *praefurnia* edo labetatik zetorren, eta aretoetan banatzen zen, *frigidariumean* izan ezik, *hipocaustum* baten bidez, lurzoru erradiatzailearen antzekoa.

Herri guztiek zuten termaren bat edo gehiago, eta batzuk arkitektura-obra handiak ziren; aipagarriak dira, besteak beste, Karakalarena Erroman (K.o. 206-217), Adrianorena Tivolin, eta Dioclecianorena (K.o. 298-306). Ponpeiakoak hoberen gorde direnetakoak dira.

Artzi baskoi-erromatar kokalekuko termetako hipokaustoa

Termak Euskal Herrian
---------------------

Auritz eta Aurizberri artean dagoen Zalduako erromatar kokalekuan eta gertuko Artzikoan ere, termak aurkitu dira. Arkaiako mansioko termak aspaldi ezagutzen dira eta 2015ean horien inguruko erakusketa egin zuen Bibat museoak.

Terma garrantzitsuen zerrenda
-----------------------------

* Agriparen Termak
* Dioklezianoren Termak
* Karakalaren Termak
* Neronen Termak
* Titoren Termak
* Trajanoren Termak

Ikus, gainera
-------------

* Erromatar arkitektura

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Erromatar Galtzada Eta Artziko Aztarnategi» *Valle de Arce - Artzibar* 2019-05-14 (Noiz kontsultatua: 2023-07-18).
2. ↑    Aranzadi. «Zalduak bere erromatar iragan termala eta eraikuntz monumetalen zatia azaleratu ditu» *Aranzadi* (Noiz kontsultatua: 2023-04-22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6581615
* Commonscat Multimedia: Ancient Roman thermae / Q6581615

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX538748
* BNF: 119550541 (data)
* GND: 4131684-8
* LCCN: sh99013339
* AAT: 300007364
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12120
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6581615
* Commonscat Multimedia: Ancient Roman thermae / Q6581615
Ainara Arrizabalaga Urkiza
**Ainara Arrizabalaga Urkiza** (Ondarroa, 1976) kirolaria da. Besteak beste, judoa, futbola eta eskalada praktikatu izan ditu, eta azken urteetan mendi lasterketetan dabil.

Biografia
---------

3 urterekin euskal dantzetan hasi zen, Lehen Hezkuntzan futbolean. eta 10 urterekin judoan. Azken horretan, Euskal Herriko txapeldun eta txapeldunorde postuak lortu zituen. Behin 15 urte beteta, judoa utzi zuen.

Adinean aurrera egin ahala, nesken areto-futbol taldean jokatzen hasi zen. Ondarroan egona zen aurretik emakumezkoen futbol taldea, eta eten luze baten ostean sortu zuen taldea Arranondo elkarteak. Arrizabalaga gazteenetakoa zen. Taldeak ibilbide laburra izan zuen. Halere, Arrizabalagak lagun arteko partidetan eta ikastolako olinpiadetan parte hartzen jarraitu zuen. Horrez gain, eskalatzen ere hasi zen.

### Mendia

Pandemia garaian, Kalamendi mendia igotzeko herri erronkan parte hartu zuen, eta bi handiak ere egin ditu.

Mendi lasterketetan jarraitzen du. 2023an Tolosako Alpino Uzturre Taldeko partaide izateko proposamena jaso zuen, eta haiekin batu zen. 

1. ↑    «Estereotipoak apurtuz, mugak gaindituz» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-02-01).
**Ane Campos Andueza** (Getaria, Gipuzkoa, 1999ko maiatzaren 21a) euskal futbolaria da, eta Eibarko futbol taldean jokatzen du. Entrenatzaile ere badabil Lagun Onak taldean.

Ibilbidea
---------

Camposek Zumaian hasi zuen bere ibilbidea, non bertako Gipuzkoako Liga Probintzialean jokatu zuen. Gero Oiartzunera joan zen, eskualdeko hirugarren mailan eta bigarren mailako goi mailako taldean erreserbak egitera. 2018an Real Sociedad Lehen Mailako klubarekin sinatu zuen. baina Gipuzkoako ligan sortu berri zuten B taldeari esleitu zioten, eta igoera lortzen lagundu zien, ia errekor perfektuarekin.Camposek, orduan, 2019an Eibarrera jo zuen berriro (Bigarren Maila Pro berrira igo berria), eta berriz ere kanpaina arrakastatsu batean parte hartu zuen armaginak lehen mailara igo baitziren hamarkada batean lehen aldiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ane.*  Txapeldunak.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Ane Campos refuerza al filial» *Diario AS* 4 August 2018.
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «La Real Sociedad B firma su ascenso a Liga Vasca» *Reinas del Balón* 18 April 2019.
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El Eibar femenino sube a Primera Iberdrola tras dos ascensos seguidos» *Diario AS* 8 May 2020.

Kanpo estekak
-------------

* Aurreko aldian baino gehiago ari naiz gozatzen Lehen Mailaz Berria, 2024.02.23

* Profila Ligan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98091724

 |

* Wd Datuak: Q98091724
K.a. 415ean Atenastarrek Sizilara egindako espedizioa irudikatzen duen mapa.Espedizio-gorputza orbita baten barruan mugitu behar da, hura antolatu eta urrutiko lurretara borrokatzera bidali zuen nazio edo estatuarekiko independentzia osoz.
**Espedizio militarra** (latinezko *expeditiotik)* gatazka-lekua aberritik edo operazio-basetik bereizten den edozein gerra-ekintza da, komunikazio-lerro guztiak moztuta egonik.

Itsasoa da lerro hori hautsi dezakeen oztoporik handiena, eta nabigazioaren aurrerapen modernoek oztopo horren garrantzia asko murriztu badute ere, espedizio-taldeak orbita baten barruan mugitu behar da, hura antolatu eta urrutiko lurretara borrokatzera bidali zuen nazio edo estatuarekiko independentzia osoz.

Eragin bera dute lurreko distantzia handiek, non armada espedizionarioa aberritik nahitaez lagun edo gutxienez neutral izan behar duten lurraldeek banatzen duten.

Espedizio izenaren barnean sartzen dira erasoak edo Destakamentuak, non indar gutxi-asko handi batek bigarren mailako operazio militar bat burutzen duen armadaren muinetik urrun. Beraz, espedizio militarra gorputz nagusitik urrun talde batek egindako operazio partziala izan daiteke, gerra-lekutik bereizita dagoen lurralde batean, gerra bera operazio-leku batean, urrun edo aberritik bereizita.

Urrutiko lurraldeetara edo itsasoz haraindiko herrialdeetara doazen armada osoekin egindako espedizioek benetako gerraren alderdi guztiak eskaintzen dituzte, izan ere, laburbilduz, herrialdetik itsasoak edo lur hedadura handiek bereizten dituzten operazio-lekuetan egindako kanpainak baino ez baitira.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106823225

 |

* Wd Datuak: Q106823225
**Alberto Zerain Berasategi** (Gasteiz, Araba, 1961eko abuztuaren 20a - Nanga Parbat mendia, Pakistan, 2017ko ekainaren 24a) euskal mendizalea zen. Marcelo Zerain pilotariaren semea, 1993an Everest mendia igo zuen, eta gailurrera iritsi zen lehen arabarra izan zen, baita Juanito Oiarzabal mendizale gasteiztarraren aurretik ere.

2017an bere ibilbideko 10. zortzimilakoa zapaldu zuen.

2017ko ekainean Mariano Galván
argentinar goimendizalearekin Nanga Parbat zortzimilakoa igotzeari ekin zioten eta haien arrastoa galdu zen.
2017ko uztailaren 1ean erreskatatzaileak Pakistango aire armadako helikoptero batean abiatu ziren haien bila eta elur-jausi baten zantzuak ikusi zuten mendizaleen GPS-seinaleak adierazten zuen azken kokalekuan. Ondorioz, biak bizirik aurkitzeko aukera baztertu eta hiltzat eman zituzten.

K2 mendian istripua
-------------------

2008ko abuztuaren 2an K2 (8.611 m) zortzimilakoaren gailurrera igo zen, bertan ezbehar larri bat jazo zen egun berean. Izotz-jauzi batek bere atzetik zihoan espedizio atzerritar bateko 18 mendizaleak harrapatu zituen eta gutxienez 9 mendizale hil eta 4 desagertu ziren ezbehar horretan.

Alberto Zerain istripua izan zuen espedizioarekin atera zen 13:00etan hirugarren kanpamentutik. Apurka-apurka, espedizio horretako kideak atzean geratzen joan ziren eta orduantxe gertatu zen zorigaitza. Alberto Zerain 15:00retan tontorrera iritsi zen. Kanpamentura bueltako bidean ez zen ezbeharraz ohartu, eta kanpamentura iristean eman zioten gertakariaren berri.

Zortzimilakoak
--------------

1. Everest (8.848 m.): 1993
2. Makalu (8.463 m.) 1995
3. Lhotse (8.516 m.): 2001
4. Gasherbrum I (8.068 m.) 2006
5. Gasherbrum II (8.035 m.) 2006
6. K2 (8.611 m.): 2008
7. Kanchenjunga (8.598 m.): 2009
8. Dhaulagiri (8.167 m.): 2016
9. Manaslu (8.156 m.): 2016
10. Annapurna (8.091): 2017.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ordoñez, Jon.  (2017-07-01). «Zerain eta Galvan bizirik aurkitzeko aukera baztertu dute» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-07-01).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. ↑   «Alberto Zerain hace cumbre en el Dhaulagiri» *Deia* 2016/05/19.
3. ↑   Magro Eizmendi, Imanol.  (2016-10-04). «Alberto Zerainek Manaslu igo du» *Berria*.
4. ↑   Arratibel Gascon, Ainara.  (2016-05-12). «Hamarrekoa osatu du» *Berria*.

Ikus, gainera
-------------

* Gasteiztar ospetsuen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* Alberto Zerainen bloga
* **(Gaztelaniaz)** Alberto Zerain[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12253085
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 147098
* Lur: 06170/eu\_z\_0939/z0939

 |

* Wd Datuak: Q12253085
Azukre-txabola, Eskozia Berrian.
**Azukre-txabola** (frantsesez: *Cabane à sucre*) astigar-produktuak egiten diren lekua, astigar-jarabe ospetsua barne. Azukre-txabola astigardiaren barruan dago, eta bertan, astigardizainak astigarren udaberriko izerdia biltzen du, eta horri astigar-ura ere deitzen zaio. Udazkenean, ur hori zuhaitzaren zeluletatik ateratzen da, neguko izozteak iraun dezan. Ez da izerdi gordina, ez eta egindako izerdia ere, mikatza baita.

Adierazpen sinplean, azukre-txabola oinarrizko eraikin txiki bat da, eta soilik jarabea egiteko balio du. Zentzu zabalagoan, azukre-txabola bat merkataritza da, gainera, jatetxe- eta harrera-zerbitzuak eskaintzen ditu. Zerbitzu horiek oso ezagunak dira, bai turistentzat, bai bertakoentzat.

Normalean, horiek "azukrearen denboran" bakarrik aktibatzen dira, udaberrian. Han, gehienetan, astigar-jarabe bihurtzen da, tanke-sistema baten bidez, eta han irakiten da astigar-ura (izerdia). Fase bakoitzean, azukre-kontzentrazioa handitu egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3  Cabane à sucre 101 : ce qu'il faut manger, faire et savoir sur la saison des sucres à Montréal, Mayssam Samaha, Tourisme Montréal, 1er mars 2024.

Ikus, gainera
-------------

* Astigargintza
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Astigar-azukrea
* Azukre-astigarra
* Astigar-gurina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2627074
* Commonscat Multimedia: Sugar houses / Q2627074

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300004958

 |

* Wd Datuak: Q2627074
* Commonscat Multimedia: Sugar houses / Q2627074
**Mien Sondakh** (Manado, 1917ko abenduaren 11 – Jakarta, 1998) indonesiar aktore eta abeslaria izan zen.

Bizitza
-------

Chatir Harro, Mien Sondakh, Fifi Young, Titien Sumarni eta Sofia W. D. aktoreak (1954)
Mien Sondakh eta Paulina Robot ama-alabak (1955)
Roostyati, Kuntjung eta Mien Sondakh aktoreak (1955)
1917ko abenduaren 11n jaio zen Manadon, Ekialdeko Herbeheretar Indietan.

Dahlia Operanhasi zuen bere ibilbidea antzerki aktore gisa. 1950eko hamarkadaren hasieran *Gembala Sapi* abestia kaleratu zuen. 1953an *Kewadjiban Istri* filmean parte hartu zuen. Gainera, *Djelita* (1954), *Kasih Sajang* (1954), *Karena si Dia* (1954), *Saidjah Putri Pantai* (1955), *Mutiara Jang Kembali* (1959) eta beste hainbat filmetan agertu zen. Geroago zinema utzi eta abestera itzuli zen.

Daniel Robotekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen, Paulina eta Jan. Paulina aktore bihurtu zen eta 1953an amarekin batera aritu zen *Putri Solo* filmean.

1979ko datuen arabera, Kebayoran Baruko Gandaria hirian bizi zen. Jakartan hil zen 1998an, 81 urte zituela.

Filmografia
-----------

| Urtea | Izenburua | Pertsonaia |
| --- | --- | --- |
| 1950 | *Musim Melati* | Darmi |
| 1951 | *Seruni Laju* |  |
| *Budi Utama* | Gantiniren ama |
| *Aku dan Masjarakat* | Lena |
| 1952 | *Terkabul* |  |
| *Satria Desa* |  |
| *Surja* |  |
| 1953 | *Kisah Tudjuh Bidadari* |  |
| *Kassan* |  |
| *Asmara Murni* |  |
| *Ajah Kikir* |  |
| *Putri Solo* |  |
| *Lagu Kenangan* |  |
| 1954 | *Tengah Malam* |  |
| *Rahasia Sukudomas* |  |
| *Putri dari Medan* |  |
| *Kasih Sajang* |  |
| *Antara Tugas dan Tjinta* |  |
| 1955 | *Putra Solo* |  |
| *Karena si Dia* |  |
| *Guntur* |  |
| *Genangan Air Mata* |  |
| 1956 | *Saidjah Putri Pantai* |  |
| *Radja Karet dari Singapura* |  |
| *Pilihlah Aku* |  |
| 1959 | *Mutiara jang Kembali* |  |

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Indonesieraz)** Biran, Misbach Yusa, ed. *Apa Siapa Orang Film Indonesia 1926–1978.*  Sinematek Indonesia, 307 or..
2. ↑   **(Indonesieraz)** «Pemain Film dan Pribadi» *Film Varia*: 36-38. 1955-05-05.

Kanpo estekak
-------------
McCormicken baserria.
**1848ko Irlandako matxinada** edo **Gazte Irlandarren Iraultza** (irlanderaz *Éirí Amach na nÉireannach Óga* eta ingelesez *Young Irelander Rebellion*, *Famine Rebellion* edo *Battle of Ballingarry* deitua, literalki *Irlandar Gaztediaren matxinada*, Gosetearen matxinada *edo* Ballingarryko gudua*) 1848an Irlandako Gaztedia taldeak antolatu eta burututako matxinada bta izan zen.*

Garai hartan Irlandako Gosete Handiaren unerik latzena zenez, sarritan *Famine Rebellion* izenaz ere ezagutzen da.

Gertaera
--------

1848ko uztailaren 29an Tipperaryko konderrian dagoen Ballingarry udalerrian jazo zen. Protesta eta liskarrez beteriko hiru egun iragan ondoren, matxinatuek Royal Irish Constabulary poliziaren unitate bati jarraitu eta jazarri egin zitzaion. Polizia hauen unitateak McCormick-en baserrian (2004an monumentu izendatua) babes hartu zuten eta tiroketa egun batzuen ondoren, polizia indar gehiago inguratu zirenerako matxinatuek ihez egin zuten.

Matxinada hartan parte hartu zuten arduradun eta antolatzaile gehienak Australiara atzerriratu zituzten. Baina matxinada txiki honek Irlandan jazo ziren hurrengo matxinadetan eragin handia izan zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* McCormicken baserriaren webgunea. Ballingarry. **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3321690
* Commonscat Multimedia: Young Irelander Rebellion of 1848 / Q3321690

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85068020

 |

* Wd Datuak: Q3321690
* Commonscat Multimedia: Young Irelander Rebellion of 1848 / Q3321690
*Hau mongoliar izen bat da: lehen izena patronimikoa da, eta bigarrena izen propioa*.
**Damdin Sükhbaatar** (mongolieraz: Дамдины Сүхбаатар, *Damdinii Sykebaatar*, ᠳᠠᠮᠳᠢᠨ ᠤ  
ᠰᠦᠬᠡᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ; Khuree, Qing Inperioa, gaur egun Ulan Bator, Mongolia, 1893ko otsailaren 2a - Mongolia, 1923ko otsailaren 20a) mongoliar buruzagi iraultzaile eta Mongoliako Herriaren Alderdiaren sortzailea izan zen. "Mongoliako iraultzaren aitatzat" hartzen da.

1912an errusiarrek zuzendutako eskola militar batean sartu zen, Bogd Khanen zerbitzura. 1919an txinatarrek Mongolia okupatu zuten. 1920an Sükhbaatarrek Bogd Khanen gutuna bat eraman zuen beste iraultzaile batzuekin txinatarren aurkako sobietar laguntzaile eskatzeko. 1921eko otsailean Roman von Ungern-Sternbergek mongoliar hiriburua konkistatu zuen. Sükhbaatar partisanoen buruzagia izendatu zuten eta otsailaren 20an txinatarraren aurkako lehen gudua borrokatu zuen. 1921eko martxoan Mongoliako Herriaren Alderdia sortu zen eta Sükhbaatar buruzagia izendatu zuten. Uztailean iritsi ziren Mongoliako hiriburura eta behin-behineko gobernu bat ezarri zen, non Sükhbaatar armadako ministro zen. 1923an hil zen eta 1924an Mongoliako hiriburuak Ulanbaatar (Heroi Gorria) izena jaso zuen bere omenez.

Iruditegia
----------

* Monumentua bere jaioterrianMonumentua bere jaioterrian
* EmaztearekinEmaztearekin
* zaldizzaldiz
* Mongoliar iraultzaileakMongoliar iraultzaileak
* Leninekin MoskunLeninekin Moskun
* Mongoliako sigiluaMongoliako sigilua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q314105
* Commonscat Multimedia: Damdin Sükhbaatar / Q314105

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 200005148
* ISNI: 0000000357825196
* GND: 118896075
* LCCN: n85384476
* CiNii: DA11290183
* SUDOC: 103175652
* Open Library: OL1185266A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q314105
* Commonscat Multimedia: Damdin Sükhbaatar / Q314105
*Hau mongoliar izen bat da: lehen izena patronimikoa da, eta bigarrena izen propioa*.
**Sükhbaataryn Yanjmaa** (errusieraz: Сүхбаатарын Янжмаа; jaiotza izena **Nemendeyen Yanjmaa**, mongolieraz: Нэмэндэен Янжмаа; 1893ko otsailaren 15a - 1962ko maiatzaren 1a) mongoliar politikaria izan zen. Khural Handiako Estatuaren Presidiumeko Idazkari orokor gisa, munduko lehen emakumea izan zen estatu burujabe bateko estatuburu kargu ez-hereditarioan, eta bigarren estatu-burua Khertek Amirbitovna Antximaa-Toka Tannu Tuvako lehendakariaren ostean. Damdin Sükhbaatar mongoliar iraultzailearen alarguna zen.

Biografia
---------

Yanjmaa 1893ko otsailaren 15ean jaio zen gaurko Ulan Batorretik gertu bizi zen abeltzain familia pobre batean. Sükhbaatarren talde iraultzailean mezulari gisa lan egin zuen 1919an. Bere senarrak Sobietar Batasunear bidaiatu zuen 1920an boltxebikeekin kontaktuan jartzeko, eta Yanjmaa Ulan Batorren geratu zen semearekin, txinatar ofizialen errepresiotik ihes egiten saiatzen. 1921an Khorloogiin Choibalsanek lagundu zien Kuyakhtara ihes egiten eta bertan Sükhbaatarrekin aurkitu ziren berriro ere.

Bere senarrak mongoliar partisanoen garaipena gidatu zuen 1921ko Mongoliako Iraultzan eta Yanjmaa Mongoliako Gazte Iraultzaileen Ligako kide bilakatu zen. Sükhbaatar 1923an hil zenean, "Sükhbaataryn" izena hartu zuen bere Nemedeyen patronimikoaren ordez, eta Mongoliako Herritarren Alderdian izena eman zuen 1924an. Alderdiaren Komite Zentralaren eta Presidiumeko kide gisa, alderdiaren ordezkaria izan zen Emakume Komunisten Hirugarren Nazioarteko Konferentzian (bertan ezagutu zituen Clara Zetkin eta Nadezhda Krupskaia) eta Cominternaren Bosgarren Munduko Konferentzian, biak Moskun 1924an. Mongoliako lehen sindikatua sortu zuen 1925an. 1927tik 1930ra bitarte Moskuko Ekialdeko Unibetsitate Komunistan ikasi zuen. 1933an alderdiaren emakumeen sekzio berria zuzendu zuen eta emakumeen hezkuntzan zentratu zen.

1940 eta 1954 bitartea Yanjmaa alderdiko politburoan egon zen eta alderdiaren Idazkaria izan zen 1941etik 1947ra bitarte. Mongoliako parlamentuko (Khural Handia) batzorde exekutiboko (Khural Txikia) presidiumeko kide izan zen 1940tik 1950era. Bigarren Mundu Gerran funtsak bilatu zituen SESB laguntzeko, eta horren ondorioz Lanaren Bandera Gorriaren Ordena ikurra eman zioten 1946an. 1945ean Emakumeen Nazioarteko Federazio Demokratikoaren kide hautatu zuten.

Yanjmaa Herriaren Khural Handiaren kide izan zen 1950etik 1962ra bitarte. Gonchigiin Bumtsend hil ostean, Mongoliako Presidentea izan zen trantsizio tartean, 1953ko irailaren 23tik 1954ko uztailaren 8ra bitarte. Tarte horretan izan zen munduan errepublika baten gidaritza izan zen lehen emakumea eta estatu burujabe bateko lehenengoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Female Presidents» *guide2womenleaders.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q464346
* Commonscat Multimedia: Sükhbaataryn Yanjmaa / Q464346

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316794126
* LCCN: no2015091163

 |

* Wd Datuak: Q464346
* Commonscat Multimedia: Sükhbaataryn Yanjmaa / Q464346
Kaliforniako hareharri bituminoso bat
**Harea bituminosoak** edo **mundrun hareak** petrolio ez-konbentzionaleko biltegi mota bat dira. Ez-konbentzionaltzat hartzen dira, betiko petrolio iturri konbentzionaletatik (putzu tradizionalen bidez ustiatutakoetatik) bereizteko. Harea bituminosoak aire zabaleko meategien bidez ustiatzen dira.

Biltegien oinarria harea askea edo partzialki sendotutako harearria da, bitarteetan hareaz, buztinez eta urez osatutako nahastea duena eta petrolioaren forma oso trinko eta likatsuarekin (teknikoki bitumen izenarekin ezagutzen dena) ase dagoena. Bitumen biltegi naturalak hainbat herrialdetan aurkitu dira, baina batez ere Kanadan daude kantitate handietan. Beste erreserba handi batzuk Kazakhstangoak eta Errusiakoak dira.

Duela gutxi arte petrolio mota hau ez da kontuan hartu munduko petrolio erreserbak zenbatzerakoan, ez baita errentagarria prezioak baxuak direnean. Teknologia berriek eta petrolioaren prezioaren igoerak errentagarri bihurtu ditu zenbait kasutan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q297322
* Commonscat Multimedia: Oil sands / Q297322

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00572716
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q297322
* Commonscat Multimedia: Oil sands / Q297322
**Xabier Aranburu Sagarzazu** (gaztelaniaz: *Javier de Aramburu Sagarzazu*; Hondarribia, 1931ko irailaren 4a - *ib.*, 2014ko uztailaren 10a) euskal idazle eta kazetari bat izan zen.

Euskal kulturari buruzko hainbat liburu idatzi zituen, tartean "Terranova", "Juan Ignacio de Iztueta", "Personajes Guipuzcoanos", "Sitio de Fuenterrabía" edo "Euskadi", gainera "Euskal-Herria. Realidad y Proyecto" eta "Euskal-Herria" liburu kolektiboan ere parte hartu zuen.

Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Euskaltzaindia, Eusko Ikaskuntza eta Gipuzkoako Ozeanografia Elkarteko kide ere bazen, bai eta Euskal Dantzarien Biltzarreko sustatzailea ere.

Bestalde, Gipuzkoar Kazetarien Elkarteko presidentea ere ian zen, bai eta La Voz de España eta Deia egunkarietako zuzendaritzako kidea ere, gainera Euskal Herria osoan barna kultur hitzaldiak ematen diardun zuen.

Halaber, bere jaioterrian hainbat ekimenetan ohiko partehartzailea zen, tartean Bordari eta Satarka Literatur Lehiaketako epaimahaikidea hasiera-hasieratik izan zen, hainbat liburuetn argitalpenean jarduteaz gain Euskal Jaien 50. urteurrenan ere buru-belarri aritu zelarik.

Aranburu Hondrribiko historiari buruzko aditu nagusienen artean zegoen, bere jaioterriari buruzko hainbat liburu argitaratu zituelarik, nabarmenena "Hondarribia, paseos por la ciudad" zelarik, honetan Javier Sagarzazu hondarribiar margolariarekin elkarlanean udalerri honetako historia, kultura, ohiturak eta gizarteari buruzko gaiak jorratu zituztelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Javier de Aramburu hondarribiar kazetari eta idazlea zendu da. Hondarribia.org
2. ↑  Xabier Aranburu kazetari eta euskaltzain urgazlea hil da. Berria.eus

Kanpo estekak
-------------

* Javier de Aramburu hondarribiar kazetari eta idazlea zendu da. Hondarribia.org
* Javier Aranburu Sagarzazu, biografia laburra. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17353279
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 17835

 |

* Wd Datuak: Q17353279
**Elorriaga** mendia, gaur egun **Banderas** izenarekin ere ezaguna, Bilboko San Inazio auzoaren gainean dagoen 222ko metroko mendia da, Ganguren mendilerroko mendi ezagunetariko bat.

**Casería del Fuerte** eta **San Antolín** izenak ere erabili izan direla ikusi da dokumentu zaharretan,, nahiz eta gaur egun azken bi izen hauek ia erabat ahaztuta egon.

Itsasontziak Ibaizabaletik sartu eta irteteko seinaledun bandera-mastak eta teilape bat jartzea eskatu zuen Bilboko Kontsulatuak 1791ko apirilaren 5ean. Gero, harlanduzko eraikina egin zuten, banderen zaindariarentzat.

1808ko dokumentu batek honela izendatzen zuen teilape hori: "banderen etxea San Antolin izeneko mendian". Itsas seinaleen telegrafo horrek, ―gero [[elektrikoa izango zenak—, Portugaleteko barratik ontzien sarrera-irteerak errazteko bidaltzen zituzten seinaleak, Getxoko Usategiko San Inazion zegoen telegrafoarekin korrespondentzian. Elorriaga izan zen mendiaren berezko izena, gaur egun izen ofiziala, eta "Banderas" izenak ordeztu zuen, toki horretan zegoen telegrafoari erreferentzia egiteko. Isabel II.aren defendatzaileek eraikina gotortu zuten XIX. mendeko karlistaldien testuinguruan. Bilboko bigarren setioan, karlistek hartu zuten, eta bateria bat ezarri zuten bertan, Asua aldeko erasoetatik babesteko.

Igoera
------

Gaur egun egurrezko zaldaina zabal eroso bat dago San Inazio auzotik, Elorrietatik, Elorriaga mendira oinez igotzeko. Zaldainatik igotzeko eta jaisteko debekatuta daude bizikletak eta patinete elektrikoak.

Mendiaren gailurrean begiratoki bat kokatu dute.

Iruditegia
----------

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Bilbaopedia - Banderas. Monte» *www.bilbaopedia.info* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Monte Banderas, señales en la cumbre» *Deia* 2022-06-19 (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sierra, Elena.  (2021-02-26). «Monte Banderas, el monte más desconocido» *El Correo* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).
4. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Rubinos Artolozaga, Gontzal.  (2023-09-25). «Pasarela de madera de Artxanda.» *Turismo País Vasco* (Noiz kontsultatua: 2024-03-28).

Ikus, gainera
-------------

* Bizkaiko mendien zerrenda.
* Ganguren mendilerroa.

Kanpo estekak
-------------

* *Mendiak.eus*: Ganguren mendilerroko mendirik ezagunenak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q125196879
* Commonscat Multimedia: Mountains of Biscay / Q125196879

---

 |

* Wd Datuak: Q125196879
* Commonscat Multimedia: Mountains of Biscay / Q125196879
Sir **Peter Frederick Strawson** (Londres, Ingalaterra, 1919ko azaroaren 23a - Londres, Ingalaterra, 2006ko otsailaren 13a) ingeles filosofoa izan zen.

Biografia
---------

Filosofia metafisikoko irakaslea izan zen Oxfordeko Unibertsitateko Magdalen Collegen 1968 eta 1987 bitartean. Ryle eta Austinen ondoren, Oxfordeko filosofia-eskola analitikoaren ordezkari nagusia izan zen. Hizkuntza arrunta eta haren erabilera aztertu zuen, baina bere taldeko pentsalari batzuek baino sistematikoago eta modu teorikoago batez egin zituen azterketak. Strawsonek aztertu zuen arazo nagusietako bat Russellen deskribapenen teoriaren kritika izan zen: *On the Referring* (1950, Erreferentziari buruz).

Azpimarratzekoa da, halaber, *Individuals. An Essay in Descriptive Metaphysics* (1959, *Banakoak. Metafisika deskribatzaileari buruzko saiakera bat*) obran metafisika deskribatzailearen eta metafisika errebisionistaren arteko bereizketa egin zuela. Metafisika deskribatzaileak agerian jartzen ditu gure egitura kontzeptualaren alderdi orokorrenak eta aldaezinenak, gure pentsaera eta hizkuntzaren kategoriak, eta kontzeptuak, eta metafisika errebisionistak, berriz, gure sistema kontzeptual eraginkorra hobetzeko balio du. Azken horrek filosofian zeresan handia baldin badu ere, metafisika deskribatzailea eta haren ordezkari nagusiak (Aristoteles eta Kant, alegia) zerbitzatzea du helburu nagusi.

Beste zenbait lan aipagarri: *Introduction to Logical Theory* (1952, *Logikaren teoriari buruzko sarrera*); *The Bounds of Sense: An Essay on Kant's Critique of Pure Reason* (1966, *Zentzuaren mugak: Kanten Arrazoi Garbiaren Kritikari buruzko saiakera bat*); eta artikulu eta azterlan ugari, aldizkarietan argitaratuak.

1977an *Sir* izendatu zuten, filosofiari egindako ekarpenengatik.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q311760
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 51696277
* ISNI: 0000000108574082
* BNE: XX1130155
* BNF: 11925650p (data)
* CANTIC: a10160371
* GND: 118619128
* LCCN: n80030830
* NDL: 00457915
* NKC: mzk2002148216
* CiNii: DA0039437X
* SNAC: w62085jq
* SUDOC: 027150313
* BIBSYS: 90296250
* UB: a1025239
* ICCU: RAVV023999
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05488/eu\_s\_3070/s3070
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Persée: 141139
* Dialnet: 1821535

 |

* Wd Datuak: Q311760
**Antoñanako harresiak** Arabako Kanpezuko udaleko Antoñana herrian dagoen gortoleku egitura historikoa da. Harresiak Erdi Arokoak, XV. mendekoak dira, gotiko estilokoak. Denborarekin etxeak harresietan integratu ziren gaur egungo irudia sortu arte. Kultura ondasun nabariaren deklarazioa dute. Nahiko ondo kontserbatuta dago.

Antoñanako oinplanoa. Harresien trazaketa oso garbi ikusten da.

Historia
--------

Herria Antso VI.a Nafarroakoak sortu zuen 1182an. Toki estrategikoa zen eta aurretik gotorleku bat zegoen bertan. 1239an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hartu zuen. Harresien inguruko informazioa, dena dela, XV. mende arte ez da aurkitu. Pentsatzekoa da herria sortu eta laster hasiko zirela hau gotortzeko lanak.

Deskribapena
------------

Harresia egitura laukizuzena da, iparraldetik hegoaldera orientatuta. Harresien aztarnak etxeetan integratu dira, multzo bat osatuz; ondorioz, toki askotan leihoak eta balkoiak ireki egin dira. Mendebaldean Ega ibaia dago, babes erretenaren funtzioa betetzen zuena. Ekialdean aztarna gutxi batzuk gelditzen dira, bestetik. Iparraldean dorre handi bat dago, dorretxea, gotorlekua ixten zuena.

Harresiaren garaiera 5 metrotik 12 metrotara doa. Lodiera 1,30 metrokoa da. Herrian sartzeko bi atari zeuden baina bakarrik hegoaldekoa gelditzen da.

Iruditegia
----------

* Etxeak harresietan integratu dira.Etxeak harresietan integratu dira.
* Pasabide bat.Pasabide bat.
* Kanpoko ikuspegia.Kanpoko ikuspegia.
* Kanpoko ikuspegia.Kanpoko ikuspegia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Informazio turistikoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Castillos.net webguneko informazioa.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43119340
* Commonscat Multimedia: Walls of Antoñana / Q43119340

---

* **Lekuak**
* OSM: 7347699
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0005117

 |

* Wd Datuak: Q43119340
* Commonscat Multimedia: Walls of Antoñana / Q43119340


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Antoñanako harresiak*** |
**Mauricio Ernesto Ospina Gómez** (Santiago de Cali, 1975eko abenduaren 19a) Kolonbiako industria ingeniaria eta politikaria da. 2010 eta 2014 bitartean Errepublikako senataria izan zen Polo Democrático Alternativo ordezkatuz. Iván Marino Ospinaren, M-19 komandantearen, semea da eta Jorge Iván Ospina Caliko senatari ohi eta alkate ohiaren anaia da.

Ibilbidea
---------

Fanny Gómezen eta Iván Marino Ospinaren, M-19ko buruzagiaren, semea da. Iván Marino Ospina 1985eko abuztuaren 28an hil zen Kolonbiako armadarekin Cali hiriko Cristales auzoan izandako liskar batean.

Ingeniaritza industriala ikasi zuen Pontificia Universidad Javeriana-n eta Antolakuntza Kontrol eta Kudeaketa Sistemetan espezialitatea du Andeetako Unibertsitatean. 

Politikan bere lehen parte-hartzea 22 urterekin egin zuen, 1997an, Cali hiriko Komuna 17ko Tokiko Administrazio Kontseiluko zinegotzi hautatu zutenean. 

Gizarte Elkartasun Sarearen Garapenerako Nazio Batuen Programako Proiektuen Koordinatzailea izan da, PNUDren aholkularia desmobilizatutako pertsonentzako oinarrizko arreta humanitariorako.

2007an bere anaia, Jorge Iván Ospina medikua, Caliko alkatea izan zen 2008an zuzendu zuen kanpaina politikoa. Modu horretan Mauricio Ospina eskualdeko pertsonaia publiko bihurtu zen eta 2010eko hauteskundeetarako Senaturako hautagai izan zen, Polo Demokratiko Alternatiboaren izenean, guztira 42.709 botorekin hautatua. 

Senatari gisa, Kolonbiako Errepublikako Kongresuko Zazpigarren Batzordeko parte izan zen. Ingurumenaren aldeko kudeaketagatik, 2012ko otsailean aukeratu zuten Globe Colombia Kapituluko (Global Organization of Legislators for a Balanced Environment) presidente exekutibo gisa.  2014ko legegintzarako hauteskundeetarako, bere anaia Jorge Iván Ospinaren Senaturako hautagaitzaren alde egin zuen, Alianza Verde alderdiak hautatua izan zena.

2015eko hauteskunde autonomikoetarako, Polo Demokratiko Alternatiborako aurrehautagaia zen Valle del Caucako gobernadorearentzat, baina barne gatazkak zirela eta, alderdi horretako hautagaitza kendu zioten. 2015eko uztailean, bere dimisioa ofizial egin zuen Polo Democráticotik, Alianza Verde alderdiko gobernadore kargua izateko.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Los Ospina de Cali» *Semana (Colombia)* 4 de marzo de 2010.
2. ↑   «Senador Mauricio Ernesto Ospina Gómez» *Congreso Visible*.
3. ↑   Claudia Fino.  (6 de febrero de 2012). «Senador Mauricio Ospina Gómez nuevo presidente ejecutivo de Globe Colombia» *Senado de la República de Colombia*.