recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Araceli Gilbert** (Guayaquil, Ekuador, 1913ko abenduaren 6a -  Quito, Ekuador, 1993ko otsailaren 17a) margolaria izan zen.

Bizitza
-------

Artistez osaturiko familia batean sortu zen, eta familiaren eraginez hasi zen pinturarekin zaletzen. Txileko Santiagoko Arte Ederretako Eskolan egin zituen margolaritzako ikasketak 1936-1939 urteen artean, eta bere sorterriko arte-eskolan ere jardun zuen, zeinetan jaso baitzituen, besteak beste, Hans Michaelsonen eskolak.

Lehenengo ikasketa haien ondoren New Yorka jo zuen, 1944. urtean, ikasketak sakontzera, eta Amédée Ozenfant purismoaren aitzindariaren eragina jaso zuen. New Yorketik Parisa joan zen 1951. urtean; han margolaritza abstraktuari heldu zion bere maisu eta adiskide Vasarelyren eskutik, eta Parisko Arte Abstraktuko Lantegiarekin lanean jardun zuen, Jean Dewasne eta Edgar Pilletekin, besteren artean.

1953an bere lehenengo bakarkako erakusketa egin zuen, Arnaud galerian. Erakusketa hartan ikusgai jarri zituen obretan heldutasun handia erakutsi zuen Gilbertek, eta Sorensen daniarrak obra haien sei litografia bildu zituen album batean. 1972an bere obra adierazgarrienetako bat aurkeztu zuen Quiton, *Sidney Becheten aldeko Requiema*, 1963an New Orleansen hildako jazzeko artista handiaren omenezko koadroa.

Harrezkero hasi zen Gilberten ospea Ekuadorren zabaltzen, eta horrela, bere obraren erakusketak egin zituen Guayaquilen (1975) eta Quiton (1979). 1981. urtean egilearen beraren ustetan bere maisulantzat har daitekeen obra egin zuen: Ekuadorko Banku Zentralaren hormako irudia, Guayaquilen. Gilbertek mundu guztian zehar egin zituen bakarkako erakusketak, batez ere Europan, eta Bi Urteko erakusketetan parte hartu zuen Mexikon, Kuban, Kolonbian, Brasilen, eta abar.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4783519
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35268071
* ISNI: 0000 0000 6676 5437
* GND: 119513900
* LCCN: n96117683
* SUDOC: 237818108
* ULAN: 500117419
* Open Library: OL366943A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02437/eu\_g\_1833/g1833

 |

* Wd Datuak: Q4783519
**Julie Haynes Lutz** (1944) nebulosa planetarioak eta izar bitar sinbiotikoak ikertzen dituen astronomo eta matematikaria da. Lutz Boeing-eko Matematika eta Zientzia Hezkuntzako irakasle ospetsua eta Washington Estatuko Unibertsitateko astronomia programako zuzendaria zen. 2000. urtean Washingtongo Unibertsitatera aldatu zen eta gaur egun han irakasle emeritua da.

Hezkuntza eta karrera
---------------------

Julie Haynesek graduko ikasketak egin zituen San Diego Estatuko Unibertsitatean. Urbana-Champaign-eko Illinoisko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen, non Thomas E. Lutz astronomiako ikaskidearekin ere ezagutu eta ezkondu zen.

1971n Washington Estatuko irakaslegoarekin bat egin zuen. Washingtonen, Matematika Purua eta Aplikatua Saileko buru izan zen 1992tik 1996ra, eta lehen eta bigarren hezkuntzako eskoletan zientzia-irakaskuntza hobetzen jardun zuen. Ozeano Bareko Astronomia Elkartearen presidentea ere izan zen 1991tik 1993ra.

Esker onak
----------

Lutz Royal Astronomical Society eta American Association for the Advancement of Science-ko kidea da. 2004an, United Negro College Fund-ek Lutz-i eta bere senarrari, George Wallerstein astronomoari, Presidentearen Saria eman zien, erakundearentzat epe luzerako eta diru-bilketa-jarduerengatik.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49166148
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68043807
* LCCN: n88617060

 |

* Wd Datuak: Q49166148
**Arnold Jung Lokomotivfabrik** (Arnold Jung Lokomotivfabrika), **Jung** izenez ere ezaguna, Alemaniako tren -makinen fabrikatzailea izan zen, batez ere bide estuko lokomotora txikiak. Egoitza nagusia Kirchen-en, Renania-Palatinaton, Alemanian.

Historia
--------

Konpainia 1885eko otsailaren 13an sortu zuten Arnold Jung-ek eta Christian Staimer-ek **Jung & Staimer OHG** izenarekin. Urte bereko irailaren 3an lehen lokomotorra entregatu zen. 1913 inguruan **Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal** izena hartu zuen konpainiak. 1976an lokomotor hauen fabrikazioa gelditu zen beste produktu batzuen alde, hala nola makineria, bagoiak, blindajeak, garabiak eta zubi-jaurtigailuak. Jungek 12.000 lokomotor baino gehiago eraiki zituen. 1950eko hamarkadan 2-6-2 motako 51 DB 23 lokomotora eraiki zituen, 1959an 23 105 zenbakia barne, Deutsche Bundesbahn-eko azken lurrunezko lokomotorra. Jungek beste erabilera batzuetarako galdarak ere egiten zituen, hala nola zapalgailuak. Hamarkada berean, Jung diesel lokomotorrak ere fabrikatzen ari zen. 

Ekoizpena 1993ko irailaren 30ean amaitu zen eta fabrika itxi zuten, nahiz eta konpainia oraindik **Jungenthal Systemtechnik GmbH** bezala existitzen den.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319035
* Commonscat Multimedia: Arnold Jung locomotives

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144897275
* GND: 2037588-8

 |

* Wd Datuak: Q319035
* Commonscat Multimedia: Arnold Jung locomotives
**Amit Rohidas**,  (Sundargarh barrutia, Odisha, India, 1993ko maiatzaren 10a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Amit Rohidas» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Amit Rohidas» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43013505
* Commonscat Multimedia: Amit Rohidas

---

 |

* Wd Datuak: Q43013505
* Commonscat Multimedia: Amit Rohidas
***Iturburua*** (frantsesez: *La Source*) Jean Auguste Dominique Ingres margolari frantsesak 1856an bukatu zuen margolan ezaguna da; lan horretan 50 urte egon zen. Lan hau orientalismo joeran kokatu behar dugu, neoklasizismo barruan. Olio-pinturaz egina, 183ko zentimetrokoa luze eta 80 zentimetro zabal da. Egun, Frantziako Orsay museoan erakusten da.

Historia
--------

Ingres behin eta berriz margolan hau hobetzen 50 urte ibili zen. Lanean bi ikaslek lagundu zioten Ingresi: Paul Balze eta Alexandre Desgoffe; margolari hauen lana margolanaren elementu osagarriak egitea izan zen. Hasiera batean Louvren egon zen, azkenik Orsay museoan gelditzeko.. Irudiaren elementu askok Ingresen beste margolanarekin antza handia dute, *Vénus Anadyomène* margolanarekin alegia.

Ezaugarriak
-----------

Odaliskak Otomandar Inperioan hareneko emakume esklaboak ziren. XIX. mendean horrelako irudi erotikoak oso boladan jarri ziren, eta horrelakoetan Ingres benetako espezialista izan zen. Emakumea oso gaztea da. Lepo gainean pitxer handi bat darama eta handik ur-jauzi bat sortzen da. Ura neskaren eskuan jotzerakoan lau zurrustatan banatzen da. Lurrean, uretan, neskaren oinak islatzen dira. Neskaren inguruan begetazioa ikus daiteke, bereziki haren eskuinean non lore bat ikus daiteke. Nahiz eta neskaren biluztasuna garaian ez zuen inongo eskandalurik sortu. Emakumearen begirada galdua dago, aurrera begira, bere baitan erabat bildua. Ezkerrean, behean, harri baten gainean «J. Ingres, 1856» irakur daiteke.

Esanahia
--------

*Iturburua* margolan sinbolikoa da, ibaien sortzea erakutsiz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Notice du tableau, musée d'Orsay

Kanpo-estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Informazioa Joconde webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1215604
* Commonscat Multimedia: La Source by Ingres

---

 |

* Wd Datuak: Q1215604
* Commonscat Multimedia: La Source by Ingres
Asia Ramazan kide batekin.
**Asia Ramazan Antar** (Qamishli, 1997-Manbij, 2016ko abuztuaren 30a), **Viyan Antar** gerra-izenaz ezaguna, kurdu borrokalari eta feminista izan zen. Rajovako Iraultzan eta Estatu Islamikoaren aurkako borrokan benetako feminismoaren ikurra izan zen. Borrokalari gisa Emakumeen Babes Unitateen soldadua zen.

Biografia
---------

Kurduen familia tradizional batean jaioa, oso gaztetan bere familiak lotutako ezkontza baten bidez ezkondu zen. Hala ere, ezkondu eta 3 hilabetera dibortziatzea lortu zuen, kurduen gizarte-iraultzaren ondoren eskualde kurduan lege berrien bermeari esker. Lege horiek ezkontza konponduak eta poligamia debekatzen zituzten. Asiak bigarren hezkuntza jaso zuen. 2014an, dibortziatu ondoren, Emakumeen Babes Unitateetako kideekin bat egin zuen, eskualdeko zapalkuntza patriarkalaren eskutik emakumearen emantzipazioaren alde borrokatzeko gogo eta idealarekin.

Mendebaldeko hedabideek bere adinari buruz emandako informazioak lausoak dira, baina Abdullah Shirin komandante eta YPJen bozeramaileak baieztatu zuen Asia 1997an jaio zela eta 19 urte zituen jihaidisten eraso suizida batean hil zutenean.

Polemika
--------

2015eko amaieran argazkilari batek, Alberto Hugo Rojas Luque, argazkiak eta bideo bat egin zion. Asia *The Times*en azalan agertu zen; orduan, «Kurdistango Angelina Jolie» gisa aurkeztu zuten, artista horrekin zuen antzekotasuna zela eta. Definizioa asko zabaldu zen baina borrokakideek oso gaizki hartu zuten zeren eta garrantzia kentzeko modu bat bezala ikusten baitzuten, banalizazio era bat gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26899279
* Commonscat Multimedia: Asia Ramazan Antar

---

 |

* Wd Datuak: Q26899279
* Commonscat Multimedia: Asia Ramazan Antar
Java iturburu kodearen ilustrazioa.
**Iturburu kodea** programa bat ordenagailu bati zerbait egin dezan ematen zaion agindu multzo bat da. Programa garatzeko programazio hizkuntza bat erabiltzen da; hala ere, ordenagailuak hizkuntza bakarra ulertzen du: berea. Horrenbestez, hizkuntza horretan baino ezin zaio "hitz egin". Hikzuntza horri makina-hizkuntza izena ere esaten zaio, edo kode bitarra, eta 1 eta 0-z osaturiko segida da.

Hori, ordea, ulertzeko oso zaila denez, lana errazteko programazio hizkuntzak asmatu ziren. Hizkuntza horiek hizkuntza naturalarekiko antza handia daukate, baina egitura berezidun hitz berezi batzuk darabiltzate.

Programazio hizkuntza batean idatzita dauden ordenagailuetarako agindu horiek guztiek osatzen dute iturburu kodea. Behin programa baten iturburu kodea idatzita, konpilazioa izeneko prozesua pasa behar izaten du: prozesu horretan, iturburu kodea idatzita dagoen programazio-hizkuntzatik makina hizkuntzara itzultzen da.

Makina hizkuntzaz idatzitako fitxategi berri hori fitxategi bitarra edo exekutagarria izenaz ezagutzen da, hau da, programa bera da. Behin programaren exekutagarria (edo fitxategi bitarra) sortuta, programa hori erabilgarria izango da, baina ezingo da exekutagarritik abiatuta berriro iturburu kodea eskuratu esaterako beste programatzaile batek programa nola eginda dagoen ikusteko.

Ikus, gainera
-------------

* Programazio-lengoaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q128751
* Commonscat Multimedia: Source code

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 15918046v (data)
* GND: 4488209-9
* LCCN: sh90003519
* SUDOC: 12859683X

 |

* Wd Datuak: Q128751
* Commonscat Multimedia: Source code
**John William Costerton** (Vernon, Britainiar Columbia, 1934ko uztailaren 21a - Kamloops, Britainiar Columbia, 2012ko maiatzaren 12a) kanadar zientzialaria izan zen, biogeruzen mikrobiologiaren aitzindaria.

Biografia
---------

Britainiar Columbiako Unibertsitatean ikasi zuen, eta Mendebaldeko Ontarioko Unibertsitatean egin zuen doktoregoa 1960an.

1978an, Calgaryko Unibertsitatean ari zela, hankaz gora jarri zuen ordu arteko mikrobiologia, bakterioen bizitzari buruzko ikuspegi berri bat zela eta; izan ere, txahalen urdaileko bakterioek urdail-paretan itsasteko erabiltzen zuten gai likatsuaren egitura aztertzeko modua aurkitu zuten Costertonek eta haren taldekideek. Hala ohartu ziren bakterio-koloniek beren mikrohabitat propioa sortzen dutela, paretara itsasteko ere balio dien molekula-geruza babesgarri likatsu baten bidez. Egiaztatu zuten, halaber, horrela eratutako biogeruzetan bizi diren bakterioak hiltzeko, berrogeita hamar aldiz bakterizida gehiago behar dela babesgarri hori ez duten mota bereko bakterioak hiltzeko baino.

Costertonek zientziaren arlo askotako teknologiak garatzeko erabili zuen bere saioa: petrolio-produkziotik hasi, eta medikuntzako bakterioen aurkako tresnetaraino. Hainbat patente biologikoren jabe zen, eta Microbios konpainiako lehendakaria izan zen. 1984an, Haultain saria jaso zuen, eta, 1989an, Isaac Walton Killam Memorial saria.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260473
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17326411
* ISNI: 0000 0001 1600 5832
* BNF: 12493249m (data)
* LCCN: n80047034
* NKC: mub2014850469
* SUDOC: 085680672
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01332/eu\_c\_1029/c1029

 |

* Wd Datuak: Q12260473
John Wallis
*Opera mathematica*, 1699
Ingeles matematikaria zen (Ashford, 1616 - Oxford, 1703). Cambridgen egin zituen ikasketak. 1640an apaiz egin zen, eta 1649an Oxfordeko geometria-irakasle izendatu zuten. Zirkuluaren koadraturari buruzko azterketak egin zituen. Berak asmatua da infinitua irudikatzeko sinboloa (∞). *Arithmetica infinitorum*, Wallisen lanik garrantzitsuena, 1656an argitaratu zen. Tratatu horretan Descartesen eta Cavalieriren analisi-metodoak sistematizatu eta hedatu egin zituen.

Wallisek ekarpen esanguratsuak egin zizkion trigonometriari, kalkuluari, geometriari, eta serie infinituen analisiari. *Opera Mathematica I* (1695) lanean, *frakzio jarraitua* terminoa sartu zuen.

Beste lan batzuk ere idatzi zituen: *His Institutio logicae*, 1687an argitaratua, oso ospetsua izan zen. *The Grammatica linguae Anglicanae* ingelesaren gramatikari buruzko lana zen. Teologia-gaiez ere argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***John Wallis*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/28 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Iturrarango Lorategi Botanikoa** 20 bat hektareako lorategia da, Pagoetako natura parkearen barruan dagoena, Aiako herrian, Gipuzkoan. Lorategia Gipuzkoako Foru Aldundiarena da, eta berak kudeatu eta zaintzen du.

Kokapena
--------

Iturrarango Lorategi Botanikoa Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean dago, Aiako udalerriaren lurretan, Pagoetako Parke Naturalaren barruan. Mendi arteko bailaran egon arren, GI-2631 errepidearen albo batean, Zarauztik eta Bizkaiko Golkotik 8 km besterik ez dago. 1986ko neguan hasi zituzten lorategiko landaketak, eta urtero taxon berriak gehitzen dizkiote bildumari.

Lorategia zabalik egoten da urteko egun guztietan, goizeko 09:00etatik 18:00ak arte. Bisitarientzako bide sare bat osatu dute lorategian barrena; espezie guztiei izena eta jatorrizko lekua adierazten duten etiketak jarri dizkiete. Bisita gidatuak ere egin daitezke.

Ikustaldia errazteko, zortzi gunetan banatuta dago lorategia, gune bakoitzean nagusi diren espezieen arabera:

* Haritzak
* Astigarrak
* Mimosak
* Landare mediterraneoak
* Zumarrak eta intxaurrondoak
* Mitre, gereziondo eta palmondoak
* Txilarrak
* Koniferak

Landareak
---------

Iturrarango lorategiak 25 hektarea ditu, horietatik 15 bertako zuhaitzak. Lorategiaren barnean, baita inguruko lur sailetan ere landaretza autoktonoko zuhaiztiak daude, batik bat haritzak (*Quercus robur*), gaztainondoak (*Castanea sativa*), magnoliak (*Magnolia grandiflora*), zuhandorrak (*Corvus sanguinea*) eta arteak (*Quercus ilex*).

Iturrarango inguruak duen klima bereziari esker, basa espezie gordinekin batera landare guztiz samurrak aurkitzen ahal dira bertan. Munduko lorategi gutxitan ikus daitezke, esate baterako, loratzeko negu gogorrak maite dituen oinlodi (*Paeonia sp.*) bat, eta haren aldamenean Abisiniako platano bat (*Ensete ventricosum*), izotza gorroto duena.

Gaur egun, Iturraranen 3.500 taxon baino gehiago daude, 200 bat familiatan banatuak. Arriskuan dauden Euskal Herriko landareen bilduma bat ere gordetzen du.

Landare Berezien Azoka
----------------------

2003az geroztik, urtero, apirileko lehen aste buruan *Landare Berezien Azoka* egiten da Iturraranen. Euskal Herriko, Espainiako eta Europako landare mintegi asko etortzen dira azokara.

Kanpo estekak
-------------

* Iturrarango Lorategi Botanikoa (Gipuzkoako Foru Aldundia)
* Iturrarango Lorategi Botanikoa
* Iturrarango Lorategiko landaretza
* Landare Berezien Azoka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3162383

 |

* Wd Datuak: Q3162383
Kabwe 1 burezurraren erreplika.
**Kabwe 1** (**Broken Hill burezurra** edo **Rhodesiako Gizona** izenez ere ezaguna) Paleolito Ertaineko fosil bat da, Arthur Smith Woodwardek 1921ean *Homo rhodesiensis* fosilari esleitua. Gaur egun *Homo heidelbergensis*en sinonimotzat hartzen da. 

Burezurra Broken Hilleko zink meatzean aurkitu zen, Ipar Rhodesian, gaur egun Zambia, 1921eko ekainaren 17an. Aurkitzaileak Tom Zwiglaar suitzar meatzaria eta izena gorde ez zen afrikar meatzari bat izan ziren. Burezurraz gain, beste ale baten goiko baraila, sakro bat, tibia bat eta bi femur aurkitu ziren. Burezurrari "Rhodesiako Gizona" izena eman zitzaion garai hartan, baina gaur egun ohikoagoa da Broken Hill edo Kabwe izenak ematea. 

Londresko Historia Naturalaren Museoan dago gordeta.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Begun, David R..  (2012-12-20). *A Companion to Paleoanthropology.*  John Wiley & Sons ISBN 978-1-118-33237-5. (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).
2. ↑   **(Ingelesez)** Sapiens, Michael Balter.  (2019-02-18). «Zambia’s Most Famous Skulls Might Finally Be Headed Home» *The Atlantic* (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Discover | Natural History Museum» *www.nhm.ac.uk* (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q59695416
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q59695416
**Arkadi Natanovitx Strugatski** (errusieraz: Аркадий Натанович Стругацкий; Leningrad, 1925eko abuztuaren 28a – San Petersburgo, 1991ko urriaren 12a) eta **Boris Natanovitx Strugatski** (errusieraz: Борис Натанович Стругацкий; Batumi, 1933ko apirilaren 14a - Mosku, 2012ko azaroaren 19a) elkarlanean idatzi zuten bi idazle errusiar izan ziren, batez ere zientzia fikzioan aritu zirenak.

Biografia
---------

Arkadi 1925an sortu zen Batumi hirian, Sobietar Batasunean. Haurra zelarik familia Leningradera (gaur egun San Petersburgo) joan zen, eta bertan sortu zen Boris, anaia gaztea, 1931an. Leningradeko setioa zela eta hiritik ihes egin behar izan zuten II. mundu gerran.

Arkadi armadan sartu zen gerran zehar, eta Moskura joan eta ingeles eta japoniera itzultzaile titulua eskuratu zuen. Borisek astronomia ikasketak burutu zituen eta Pulkov begiratokian konputazio-matematikari lanpostua eskuratu zuen. Arkadik interprete jardun zuen desmobilizatu zuten arte, eta gero sobietar argitaletxe eta aldizkariekin elkarlanean aritu zen. Handik aitzina zientzia fikziozko obrak idazten hasi zen bere anaiarekin elkarlanean.

Obra nagusiak
-------------

Beren obrarik famatuenak *Zaila da jainko izatea* (*Trudno byt bogom* - 1964), *Astelehena larunbatez hasten da* (*Ponedel’nik nachinaetsia v subbotu* - 1965), eta *Piknik estralurtarra* (*Piknik na obochine* - 1977) dira. Azken hau zinemara moldatu zuen Andrei Tartovski zuzendariak, bere Сталкер (*Stalker*, ingelesez) filmean. Beren lanak hainbat hizkuntzatara itzuliak izan dira, eta haietariko hainbatek arrakasta handia izan dute beren herrialdetik kanpo ere.

Beren lanean kritika soziala, humanismoa eta umorea ageri dira. Gizabanakoaren erabakitze gaitasuna eta botere absolutuaren ondorioak dituzte aztergai, askotan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q153796
* Commonscat Multimedia: Strugatsky brothers

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73088186
* LCCN: n94078910
* NKC: mzk2004258725

 |

* Wd Datuak: Q153796
* Commonscat Multimedia: Strugatsky brothers
**Andrast**, sindarinez "Kostalde Luzea" esan nahi duena, Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko toki bat da. Gondorreko eskualde eta feudo bat da, **Ras Morthil** ere deitua. Gondorreko mendebaldean Belegaer itsasoan irtetzen den penintsula luze bat da, eta Belfalaseko Badiaren mendebaldeko muturra da.

Andrasten, Numenortarrek, sutzar bat jarri zuten, beti piztuta zegoena, Numenorreko marinelei, badiarako sarrera aurkitzea ahalbidetzeko. Horretaz gain, goarnizio militar bat ere ezarri zuten, eta itsasontzi txiki eta txalupei, uharteetatik iristen ziren itsasontzi handiei jakiak eramatea ahalbidetzen zuen ainguraleku bat.

Penintsula horretan, baina, zehazkiago, eskualdea inguratzen zuten basoetan ezarri ziren Druedainak, Ered Nimrais iparraldeko bere bizilekuetatik kanporatuak izan ondoren, Gondorreko gizonek Druaith laur edo "Pukel Lurralde Zaharra" bezala ezagutu zutenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3312373

 |

* Wd Datuak: Q3312373
**Alfonso Armada Comyn** (Madril, 1920ko otsailaren 12a - *ib.*, 2013ko abenduaren 1a) Espainiako militarra izan zen, 1981eko otsailaren 23ko estatu kolpean parte hartzeagatik kondenatua.

Espainiako II. Errepublikaren kontrako altxamenduan, 1936an, matxinatuen armadan sartu zen, 16 urte zituela. Madrilen, Andaluzian, Guadalajaran, Teruelen eta Valentzian aritu zen ondorengo Gerra Zibilean. Bigarren Mundu Gerran, Francok komunisten kontra borrokatzeko bidalitako Division Azul deritzonean parte hartu zuen, Leningradoko frontean.

Frankismoaren garaian, Juan Carlos printzearen irakasle militarra izan zen, eta, ondoren, haren aholkulari nabarmenetakoena. Hartara, 17 urtez izan zen Erregearen Etxeko idazkari nagusia, hau da, erregearen laguntzaile nagusia. Nolanahi ere, Adolfo Suárez Espainiako Presidentearekin izandako zenbait talkaren ondorioz, kargu hori utzi zuen.

1981eko otsailaren 23an, Tejero koronelak Madrilgo Kongresua hartu ondoren, Alfonso Armadak bere burua eskaini zuen harekin hitz egiteko eta gatazka horri konponbide negoziatu bat emateko. Elkarrizketa horren ondorioz, Tejero Kongresua uztekoa zen eta Alfonso Armada Espainiako gobernuko burutza jasotzekoa, unitate nazionaleko gobernu bat osatzeko. Tejerok, hala ere, muzin egin zion proposamen horri, PSOEko zenbait gobernuan sartzekoak zirelako. Hala, kolpeak ez zuen arrakastarik izan eta Tejero eta Armada, besteak beste, atzeman zituzten hartan parte hartzea leporatuta.

1983ko apirilaren 22an, Espainiako Auzitegi Gorenak 30 urteko kartzela zigorra ezarri zion Alfonso Armadari estatu kolpe horretan parte hartzeagatik. Nolanahi ere, 1988ko abenduaren 24an, Espainiako Gobernuak indultua eman zion osasun arrazoiak tarteko. 2013ko abenduaren 1ean hil zen, 93 urte zituela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2834848
* Commonscat Multimedia: Alfonso Armada Comyn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37140034
* ISNI: 0000 0001 1567 2051
* BNE: XX1520963
* BNF: 14464574j (data)
* CANTIC: a10483202
* GND: 1089849419
* LCCN: n84113864
* SUDOC: 147308674
* UB: a1364248
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q2834848
* Commonscat Multimedia: Alfonso Armada Comyn
**Alfonso Sánchez Portela** (Madril, Espainia, 1902ko azaroaren 16a - 1990eko martxoaren 11a) argazkilaria izan zen. Madrilen ikasi zuen Argazkilaritza, aitaren argazki-estudioan; han ikasi zituen lanbide horren teknikak. Hamalau urte zituenerako *El Heraldo* aldizkariko lankide zen, eta ondoren, *El Sol*, *El Imparcial* eta *La Voz* aldizkarietan lan egin zuen. Berriemaile gisa 1922an iritsi zitzaion ospea, Marokoko gerraren garaian, batez ere Abd el-Krim Rifko buruzagiaren erretratuari esker. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, debekatu egin zioten aldizkarietan lanean jarraitzea, baina erretratuak egiten jarraitu zuen. Ospetsuak izan ziren *Caricaturas fotográficas* (1949, *Argazki-karikaturak*) eta *El Madrid nocturno* (1951, *Gaueko Madril*) erakusketak. 1989an Espainiako Arte Ederretako Akademiako kide hautatu zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8195195
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52825699
* ISNI: 0000 0000 6636 9151
* BNE: XX1126758
* CANTIC: a10923664
* GND: 131590693
* LCCN: n90707234
* SUDOC: 076537536
* ULAN: 500099626
* UB: a1234841
* RKD: 375755
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q8195195
*Artikulu hau fikziozko pertsonaiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Antagonismo (argipena)».*
**Antagonista** protagonistak edo heroiak aurre egin beharreko pertsonaia edo pertsonaia taldea da, batzuetan erakundea ere izaten dena. Gatazka bat egon dadin behar den indarra irudikatzen du. Heroiak bilau bati aurre egin behar dion istorioen ohiko estiloan, biak ala biak definitu daitezke bestearen protagonista edo antagonista bezala. Baina, kasuren batzuetan, istorioen sortzaileek, egoera konplexu ezberdinak sortu dituzte. Kasuren batzuetan, istorioa, bilauaren ikuspegitik kontatzen da, eta, kasu horietan, heroia da protagonista, eta, aurka egiten diotenak, antagonistak dira. Protagonistaren aurkakoa da, gaiztoa.

Istorioek ez dute heroi edo maltzur bezala identifika daitezkeen pertsonairik izan behar. Horren ordez, antagonista, istorioaren protagonista nagusiaren aurka egiten duten pertsonaia, pertsonai taldea edo indar naturalak izango lirateke. Antagonista, ez da, derrigorrez, gizakia izan behar, ezta "gaiztoa" edo "ona" ere. Antagonistak, elementu psikologiko edo mistiko bat ere irudika dezake.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q245204
* Commonscat Multimedia: Antagonists

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q245204
* Commonscat Multimedia: Antagonists
Itzulikatzen den zirkunferentzia batek sortutako kardioidea.
**Kardioidea** konkoidearen kasu berezia da. Kurba sortzailea zirkunferentzia bat da, puntu finkoa zirkunferentzian dago eta *a* konstantearen balioa zirkunferentziaren diametroa da. Bihotz-itxura du eta *a* diametroko zirkunferentzia bat diametro berdineko beste zirkunferentzia finko baten inguruan biratzean sortzen da. Halaber har liteke kardioidea epizikloidearen kasu berezitzat, non bi zirkunferentziak diametro berekoak baitira. Baita Pascalen barakuilua ere da, 2a=h denean.

Hauek dira kardioidearen ekuazio parametrikoak:

{\displaystyle \left\{{\begin{matrix}x(\theta )=a\cos \theta (1+\cos \theta )\\y(\theta )=a\sin \theta (1+\cos \theta )\end{matrix}}\right.}
non *a* bi zirkunferentzietako erradioa den. Koordenatu polarretan honela idazten da:

{\displaystyle \rho (\theta )=a(1+cos\ \theta )\,}
eta koordenatu kartesiarretan:

{\displaystyle (x^{2}+y^{2}-ax)^{2}=a^{2}(x^{2}+y^{2})\,}

Grafikoak
---------

Lau kardioide ardatz kartesiarren lau norabideetan orientatuta.

*Lau kardioide ardatz kartesiarren lau norabideetan orientatuta eta bere ekuazioak koordenatu polarretan.*

Kanpo estekak
-------------

* Kardioidea, cfnavarra-n
* **(Ingelesez)** Weisstein, Eric W.: "Heart Curve" MathWorld-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207726
* Commonscat Multimedia: Cardioids

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85020208

 |

* Wd Datuak: Q207726
* Commonscat Multimedia: Cardioids
Amerindiarren aglomerazio eremuak, 1990eko AEBetako erroldaren arabera.
**Ameriketako Estatu Batuetako indigenak**, ***native American*** **(amerikar indiarra)** izenez ere ezagunak, Ameriketako Estatu Batuetan bizi diren amerindiar hizkuntzak hitz egiten dituzten talde etniko amerindiarrak dira, beren bizimodu eta kopuru sozioekonomikoagatik bereizten direnak. Estatu Batuetan estatu federalean onartutako 570 tribu indigena baino gehiago bizi dira, eta horietatik erdia inguru indiar erreserbekin lotuta daude.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49297
* Commonscat Multimedia: Native American people of the United States

---

* **Identifikadoreak**
* BNA: 000055401
* BNE: XX4576462
* BNF: 119541871 (data)
* LCCN: sh85065184
* NCL: 015934560
* NKC: ph869552
* AAT: 300017437
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D000086562

 |

* Wd Datuak: Q49297
* Commonscat Multimedia: Native American people of the United States
***An Alarc'h*** (euskaraz *Beltxarga*) Bretainiako abesti herrikoi bat da. Bretainieraz abestu ohi da. Abesti honek bretainiar folk abeslari eta musika talde ugariren bertsioak izan ditu: Alan Stivell, Gilles Servat, Tri Yann...

Abestiak atzerriratua egon ondoren Joan IV.a Bretainiakoaren (abestian *Yann* deitua) Bretainiarako garaipen itzulera azaltzen du.

Hitzak
------

Un alarc'h, un alarc'h tra mor (bis)  

War lein tour moal kastell Arvor  

Dinn, dinn, daoñ, d'an emgann, d'an emgann, o !  

Dinn, dinn, daoñ, d'an emgann ez an  

Neventi vad d'ar Vretoned  

Ha mallozh ruz d'ar C'hallaoued  

Dinn, dinn, daoñ, d'an emgann...  

Erru ul lestr e pleg ar mor  

E ouelioù gwenn gantañ digor  

Degoue'et an Aotroù Yann en-dro  

Digoue'et eo da ziwall e vro  

D'hon diwall diouzh ar C'hallaoued  

A vac'hom war ar Vretoned  

Ken e laosker ur youc'hadenn  

A ra d'an aod ur grenadenn  

Ken e son ar menezioù Laz  

Ha froen, ha trid ar gazeg c'hlas  

Ken e kan laouen ar c'hleier  

Kant lev tro-war-dro, e pep kêr  

Deut eo an heol, deut eo an hañv  

Deut eo en-dro an Aotroù Yann  

An Aotroù Yann a zo paotr mat  

Ken prim e droad hag e lagad  

Laezh ur Vreizhadez a sunos  

Ul laezh ken yac'h evel gwin kozh  

Luc'h a daol e c'hoaf p'hen horell,  

Ken e vrumenn an neb a sell  

Pa c'hoari kreñv, ken kreñv e tarc'h  

Ken e taouhanter den ha marc'h  

Darc'h atav, dalc'h mat, aotroù dug,  

Dav warnehe! ai-ta! bug-ho! bug!  

Neb a drouc'h 'vel a douc'hez-te  

N'en deus aotrou nemet Doue!  

Dalc'homp, Bretoned, dalc'homp mat !  

Arsav na truez ! Gwad oc'h gwad !  

Itron Varia Breizh, skoaz da vro!  

Fest erbedenner, fest a vo!  

Dare' ar foenn; piv a falc'ho?  

Dare' an ed; piv a vedo?  

Ar foenn, an ed, piv o fako?  

Ar roue gav' gantañ 'raio  

Dont a ray a-benn ur gaouad  

Gant ur falc'h arc'hant da falc'hat  

Gant ur falc'h arc'hant er bro-ni,  

Ha gant ur falz aour da vediñ  

Mar plije gant ar C'hallaoued  

Daoust hag int mank ar Vretoned?  

Mar plije gant 'n Aotrou roue  

Daoust hag-eñ eo den pe Zoue?  

Skrignañ 'ra bleizi Breizh-Izel  

O klevet embann ar brezel  

O klevet ar youc'h, e yudont  

Gant c'hwezh ar C'hallaoued e reont  

En heñchoù, e-berr a welour  

O redek ar gwad evel dour  

Ken yey ruz-glaou brusk an houidi  

Hag ar wazi gwenn o neuiñ  

Muioc'h a dammoù goaf, e sklent,  

Eget skoultroù goude barr-went;  

Ha muioc'h a bennoù-marv,  

Eget e karnelioù ar vro  

Paotred Bro-C'hall 'lec'h ma kouezhint  

Betek deiz ar varn e c'hourve'int  

Betek deiz ar varn hag ar fust,  

Gant an Trubard a ren ar rustl  

An diveradur eus ar gwez  

'Ray dour benniget war e vez !

Kanpo estekak
-------------

* 1972ko Alan Stivell musikariaren *An Alarc'h* abestiaren zuzeneko bertsioa entzungai **(Bretainieraz)**
* Tri Yann musika taldearen *An Alarc'h* abestiaren zuzeneko bertsioa entzungai **(Bretainieraz)**
* Gilles Servat abeslariaren *An Alarc'h* abestiaren bertsioa entzungai **(Bretainieraz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q339574

 |

* Wd Datuak: Q339574
Kortxoa enborrean.
**Artelazkia**, **tortotxa** edo **kortxoa** artelatzak (*Quercus suber*) eta beste hainbat landarek enbor-adarretan eta sustraietan duen zuraren gaineko ehuna da.

Kortxoa eratzen duten zelulak azal finekoak, airedunak, gantz-azido ugarikoak eta hilak izaten dira. Kortxoa bera gogorra eta malgua da. Hotsetatik eta hotzetik nahiz berotik isolatzeko material ona da; surik ez du hartzen, eta ura ere oso gutxi. Gaitasun horiek direla eta, zeregin askotarako erabiltzen da, hala nola botilak ixteko (ardo-botilak ixteko, batez ere).

Kortxozko tapoiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49444
* Commonscat Multimedia: Cork (material)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11958245b (data)
* GND: 4233260-6
* LCCN: sh85032608
* NDL: 00566648
* AAT: 300011862
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49444
* Commonscat Multimedia: Cork (material)
**Kegon ur-jauzia** (japonieraz: 華厳滝, *Kegon Taki*?)
 Japoniako Honshu uhartearen erdialdean, Tochigi prefeturan dagoen ur-jauzia da. Chūzenji aintziraren hustubidea da eta Oshiri ibaia sortzen du. Nikkō Parke Nazionalaren barnean dago eta 1927an Japoniako "zortzi ikuspegi ederrenen" zerrendan sartu zuten.

Nantai sumendiak erupzioa egin eta labak Daiya ibaia blokeatu zuenean sortu zen. Kegon ur-jauziak 97 metrotako altuera du eta Japoniako hirugarren garaiena da. Tokiotik hubilen dagoena izanik oso turistikoa da, batez ere udazkenean. Igogailu batek turistak barreneraino jeisten ditu.

Kegonen inguruan badaude beste hamabi urjauzi txikiago ere.

Kegon ur-jauziak ospe txarra du suizidengatik, batez ere Japoniako gazteen artean (Werther efektu).

Iruditegia
----------

* Chūzenji aintzira eta Kegon ur-jauzia.Chūzenji aintzira eta Kegon ur-jauzia.
* Goitikako ikuspegia udazkenean.Goitikako ikuspegia udazkenean.
* Kegon ur-jauzia neguan.Kegon ur-jauzia neguan.
* Kegon ur-jauzia.Kegon ur-jauzia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Suizidio oharra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q37580
* Commonscat Multimedia: Kegon falls

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q37580
* Commonscat Multimedia: Kegon falls
**Arrate Kirol Gaztedia** (gaztelaniaz: *Juventud Deportiva Arrate*), Eibarko eskubaloi taldea izan zen.

Historia
--------

Eibarren 1947an sortua, bere garaiko Kirol Gaztediak bezala Arrateren helburua gazteen artean kirola bultzatzea zen. Hori zela eta saila asko sortu zituen: atletismo, futbol, pilota, urpeko kirolak, eta abar, beti harrobia eta gazte taldeak sortuz. Hasieran futbolarena sail nagusia bazen ere, 1964/65 denboraldirako eskubaloi saila sortu zen.

Hasieran, Untzaga enparantzan jokatzen zuten 1980ko hamarkadan 3.500 ikusleentzako Ipurua kiroldegia eraiki arte.

Arratek betidanik harrobia landu du eta talde asko eta eskubaloi eskola bat izan ditu. Emakumezko kategorian, Ohorezko Mailan jokatutako Arrate-Amaña taldea zuen. Europan jokatzeko ere sailkatu arren, taldea desegin egin behar zuten babeslerik ez zuelako.

Arrate Kirol Gaztediaren diru sarrera Eibarren duen bingotik zetorkion.

2011–12 denboraldian, ASOBAL ligatik bota zuten baldintza ekonomikoak betetzen ez zituelako. Hori zela eta arduradunek kluba desegitea erabaki zuten.

Jokalari ezagunenak
-------------------

* Fernando Fernandez Urosa
* Alexander Bulligan
* Jose Miguel Marcos
* Jorge Dueñas
* Patxi Pagoaga

Entrenatzaile ezagunenak
------------------------

* Francisco Diaz
* Jordi Ribera Romans

Azken denboraldiak
------------------

| Denboraldia | Maila | Postua |
| --- | --- | --- |
| 2003-04 | ASOBAL Liga | 13.a |
| 2004-05 | ASOBAL Liga | 10.a |
| 2005-06 | ASOBAL Liga | 12.a |
| 2006-07 | ASOBAL Liga | 8.a |
| 2007-08 | ASOBAL Liga | 7.a |
| 2008-09 | ASOBAL Liga | 11.a |
| 2009-10 | ASOBAL Liga | 13.a |
| 2010-11 | ASOBAL Liga | 14.a |
| 2011-12 | desagertua |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Arrate se despide de la Liga Asobal
2. ↑  El Arrate ya no es equipo de la ASOBAL
3. ↑  El Arrate deja de existir tras 64 años de vida

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3319511

 |

* Wd Datuak: Q3319511
**Arrasate Press** AED euskara elkartearen ekimenez eta lagun talde baten lanari esker Arrasaten sortutako euskara hutsezko aldizkaria zen, ostiralero herriko albisteak biltzen zituena. 1988an sortuta, euskara hutsean idatzitako lehen herri astekaria izan zen.

Historia
--------

Arrasate Press aldizkariaren lehen alea 1988ko abenduaren 2an kaleratu zen, lau lagunen artean euskarazko herri aldizkaria sortzearen ideia hura gauzatu ondoren. Aldizkariaren lehen erredaktore burua Joxe Aranzabal izan zen. Arrasateko Udala eta Eusko Jaurlaritzaren diru-laguntzei esker, eta herriko denden publizitateak emandako diru-sarrerei esker, euskarazko aldizkari bat mantendu ahal izatea oso zaila zen garai haietan aurrera eramatea lortu zuten. Garai hartan AED euskara elkarteak kudeatzen zuen aldizkaria, baina 1990ean, Arrasate Telebistaren sorrerarekin batera, Arrasate Komunikabideak (ARKO) elkartea sortu eta haren eskuetara pasa zen. Guztira 7.350 ale inguru banatzen ziren Arrasate eta Aramaioko herritarren artean, beti ere doan.

12 urtez aldizkari independente bezala argitaratu ondoren, Debagoieneko komunikabideen bateratzearen ondorioz Goiena kooperatiba eta honen Goienkaria eskualdeko aldizkariaren sorrerarekin batera, azken honen atal izatera pasa zen. Honenbestez, eskualdeko aldizkari gehienak (Arrasate Press, Berrigara, Goibekokale, Aretxagazeta, Kontuola eta Ze Barri?), guztiak Oñatiko kontzejupetik aldizkaria izan ezik, Goienkariarekin batera argitaratzen hasi ziren 2000ko abenduaren 1ean.

Beranduago, Goienkariaren eraberritzearekin batera, herriko aldizkari hauek haren atal izateari utzi zioten, eta desagertu egin ziren. Gaur egun, Goienkariaren 19.000 ale inguru banatzen dira, euskara hutsean, eskualde osoan zehar.

Erreferentziak
--------------

* Arrieta, Deiane. Arrasate Press: Hamasei urte tokiko prentsaren aitzindaritzan. 2004.
* Arrasate Pressi omenaldia[*Betiko hautsitako esteka*]
* Arrasate Press eta euskarazko herri prentsa[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

* Joxe Arantzabal Arrasate Presseko sortzaileari elkarrizketa
* Arrasate Pressek 20 urte bete ditu
* Arrasate Pressen 20. urteurrena ospatzeko sortzaileek egindako afariaren kronika

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12254086
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0214-4654

 |

* Wd Datuak: Q12254086
**Jose Antonio Etxebarrieta Ortiz** (Bilbo, 1940ko apirilaren 3a - 1973ko apirilaren 3a) euskal abokatu eta ETAren buruzagia izan zen, Txabi Etxebarrieta ETAko buruzagiaren anaia zen. EGIko kidea izan zen, ETA erakundea egituratzen hasi arte. Borroka armatuaren beharra aldarrikatu, eta Maoren kutsua zuten ideia eta pentsamoldeak bultzatu zituen aipatutako erakundean.

1963. urtean atxilotu zuten lehen aldiz, eta erbestera jo zuen espetxetik irten ondoren. ETA Euskal Nazioaren Askapenerako Higikunde Sozialista bezala definitu zuen lehena izan zen. 1966. urtean, abertzaletasun burgesaren aurrean, langileen abertzaletasuna bultzatu zuen ETAren V. Batzarrean, eta handik gutxira, ETAren baitan sortu zen langile-frontea bultzatu zuen.

Anaia hil ondoren, elbarri erabat gaixotasun batengatik, ETAko presoak defenditzen hasi zen. Abokatu gisa, Xabier Izko de la Iglesia defendatu zuen Burgosko prozesuan. 1973 hil zen aurreko urteetan gaixotasunak ekarritako larrialdi baten ondorioz. 1973an hil zen, gazterik, elbarri utzi zuen gaixotasunarengatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3186164
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87133336
* ISNI: 0000 0000 6075 2395
* BNE: XX1366984
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02039/eu\_e\_4308/e4308

 |

* Wd Datuak: Q3186164
**Jose Apeztegia Perez de Rada** (Erratzu, Baztan, 169? - *ib.*, 1746ko martxoaren 2a) nafar Bikario Nagusia eta priorea izan zen. Salamancako San Bartolome Ikastetxe Zaharrean ikasi zuen, 1714an Zuzenbideko lizentziatura bereganatuz.

1716ko urtarrilaren 17an Iruñeko kalonje aukeratu zuten, eta hurrengo urtean irakasle. Hirutan hutsik zegoen Bikario Nagusiaren kargurako hautatua izan zen.

Alventosko Markesaren esanetan, gorputzaren garaieragatik oso nabarmena zen, hori dela eta, Salamancan zegoela, Gorena ezizenez ezagutzen zuten. Espainia guztian bere garaieraren parekorik zuen beste inor ez zen topatu ahal izan. Planta eder eta proportzionatua zuen.

1727ko abenduaren 11n priore izendatu zuten. 1729an erlijio liburu bat idatzi zuen. 1746ko martxoaren 2an bere jaioterrian hil zen eta bere gorpua Barbazanako kriptan ehortzi zuten.

Kanpo estekak
-------------

* Jose Apeztegia Pérez de Radaren biografia laburra. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492164
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 1774

 |

* Wd Datuak: Q20492164
**Joan Elias Intxaurrandiaga Rekondo** (Lesaka, 1735- Albiztur?, c. 1800) eskultorea. Joan Bautista Intxaurrandiagaren eta Ana Rekondoren lau semeetatik gazteena da. Aita Alkizako alkatea zen 1735ean, baina Joan Elias Lesakan jaio zen aita bertan ziharduelako eliza eraikitzen.

Tomas Jauregi eskultorearen arreba Brigidarekin ezkondu zen. Uste denez koinatuaren eraginez hasi zen eskultore-lanak egiten. Estilo barrokoa landu zuen. Bere ogibideak eraginik, Azpeitia, Asteasu, Urretxu, Gabiria, Itsaso eta Albizturren bizi izan zen.

Alkizako erretore etxearen proiektua Joan Eliasek egina da, baldintza tekniko oso zehatzak emanez. Aurrekontua 66.255 errealetara iristen zen. Etxearen dotoreziak eta luxuak iritzi kontrajarriak sortu zituen herrian. Halere, proiektua errespetatu egin zen.

Alkizako Katalandegi eta Intxaurrandiaga bi baserrietako intxaurrandiagatarren belaunaldietako herentzia-kontuak garbitu zituen. Hogeita hamar urtetako lana izan zen, arazoa oso konplexua baitzen. Hiru belaunaldietako zama astuna, jaraunsleak Nafarroa, Madril, Zamora eta Ameriketan bizi ziren eta ondasun oparoak urte haietan inoiz tasatu gabe zeuden. Joan Elias, 1799an, Albizturren bizi zelarik, bere proposamenak onartu zituzten ondorengoek.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   ..
2. ↑    Aranburu Ugartemendia, Pello Joxe.  (2001). *Alkiza auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa (13489-1950).*  Alkizako udala, 464-465 or. ISBN 84-606-3058-7..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q88300987

 |

* Wd Datuak: Q88300987
Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, **Arnor**, sindarinez "Erregearen Lurraldea" esan nahi duena eta *Iparraldeko Erresuma* bezala ere ezagutzen dena, Elendil "Garaia"k Numenor hondoratua izan ondoren erbestean sortutako erresumetako bat da. Erdialdeko Lurraldearen mendebaldean hedatzen zen erresuma zen, ia Eriador guztia hartuz. Iparraldean, Angmarreko erresumarekin eta Forochelgo izotzezko badiarekin muga egiten zuen, mendebaldean Ered Luin edo Mendi Urdinekin, ekialdean Mendi Lainotsuekin, eta, azkenik, hegoaldean, Gwathlo ibaiarekin.

Erresumako hiriburua Annuminas zen, non Annuminaseko zetrua, Arnorreko erregeen boterearen ikurra zena, Palantirretako bat eta Barahirren eraztuna aurkitzen ziren. Beste toki garrantzitsu batzuk Emyn Beraid, Bree, Amon Sûl, Fornost eta Tharbad ziren.

Zortzi errege egon ziren Arnorren, tronurako oinordetzarako anaien arteko banaketen ondorioz, erresuma hirutan zatitua izan aurretik: Kardolan, Rhudaur eta Arthedain. Hiru erresuma hauek, Angmarrek suntsitu zituen, azken erresuma honetako erregea Errege Aztia zelarik, Nazgûlen jauna.

Eraztunaren Gerraren eta Aragorn, Erresuma Bateratuaren errege bezala koroatua iznaren ondoren, erresumak, bere berreraikitzea hasi zuen.

| * i
* e
* a
Ardako erresumak (J. R. R. Tolkienen legendariumen Bigarren Aroan) |
| --- |
| Gizakienak | Arnor  •  Gondor  •  Lond Daer  •  Numenor  •  Umbar |
| Elfoenak | Dorwinion  •  Edhellond  •  Eregion  •  Lindon  •  Lorinand  •  Baso berdea  •  Rivendel |
| Nanoenak | Belegost  •  Khazad-dûm |
| Entenak | Fangorn |
| Etsaiarenak | Cirith Ungol  •  Mordor |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213223

 |

* Wd Datuak: Q213223


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Arnor*** |