recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Mujeres y hombres y viceversa*** amodiozko *dating show* bat da, Bulldog Producciones-ek ekoiztua eta Telecincon 2008ko ekainaren 9tik gaztelaniaz emititzen dena. Toñi Moreno aurkezleak gidatzen du saioa gaur egun (2008tik 2018ra bitartean Emma García euskalduna izan zen aurkezle), eta *Uomini e donne* italierazko bertsioa du erreferentetzat.

Programa honen lehenengo atalak %18,4ko kuota izan zuen, eta espainiar publikoaren saio gogokoena kalifikatu zen emisioko lehen bi urteetan. Saio honek audientzian beherakada handia izan zuen urte batzuetan zehar, baina 2014. urtearen hasieran ikus-entzuleria berreskuratu zuen.

Mekanika
--------

Formatua bikoterik ez duten gazteei zuzentzen da. Lau "tronista" egoten dira normalean, 2 neska eta 2 mutil. Hauek dira protagonistak; eta "pretendiente" izeneko pertsona batzuk ezagutzen dituzte. Pertsona hauek tronistak ezagutu nahi dituzte, eta tronistek pretendientea ezagutu nahi duten edo ez aukeratzen dute.

Tronistak pretendiente bat ezagutzen doazen bitartean, ez badute gehiago ezagutu nahi programatik kanporatu egiten diete. "Urrezko arau" bat dago ezarrita, ezin dena urratu. Arau hau tronistek nahiz pretendienteek bete behar dute, eta honakoa da: tronistek eta pretendienteek ezin dute inolako kontakturik eduki kanpoan, guztia saioaren barruan egon behar da. Arau hau urratzen duen pertsona oro programatik kanporatuta geratzen da automatikoki normalean. Tronista batek erabaki bat hartzen duenean, final bat antolatzen da eta bertan jakinarazten du bakarrik joan nahi duen, edo neska/mutil batekin maitemindu den.

### Iritzi emaileak

Iritzi emaileak aholkuak ematen dizkiete tronista nahiz pretendienteei. 2008ko ekainetik 2009ko urtarrilera arte **Paco Morales** eta **Raquel Navamuel** izan ziren iritzi emaileak, orduan "asesores del amor" deiturikoak. Ondoren, **Pipi Estrada** eta **Miriam Sánchez**ek osatutako bikotea sartu zen 2009 urteko hasieran, eta 2013ko urtarrilera arte iraun zuten. Orain, saioak "iritzi emaile" deituriko hainbat pertsona txandakatzen ditu, eta hauek telebista-kateko pertsonaia famatuak izaten dira.

* **Nagore Robles.** Telebistako kolaboratzailea.
* **Kiko Jiménez.** Tronista ohia.
* **Laura Matamoros.** Kiko Matamorosen alaba.
* **Maestro Joao.** Igarlea.
* **Sofía Suescun.** Tronista ohia; *Gran Hermano 16* eta *Supervivientes 2018*ko irabazlea.
* **Kiko Matamoros.** Telebistako kolaboratzailea.

### "Ganchos"

Ikusle artean "ganchos" deituriko pertsona batzuk egoten ziren, saioan lantzen ari diren gaiei buruzko aholkuak eta iritziak ematen zituztenak. Saioaren berrikuntzarekin desagertu egin ziren. "Gancho"rik ezagunenetakoak Luis Miguel Valero, Tamara Serrador edota Olaya Rivas izan ziren.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala.
* Programa guztiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16619892

 |

* Wd Datuak: Q16619892
**Mljet Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni Park Mljet*), Kroaziako **Mljet** uhartearen ipar-mendebaldea hartzen duen Parkea da. Uhartearen barruan hainbat aintzira gazi daude, eta hortara egokituriko flora berezia ikusten da.

Geografia
---------

Mljet uhartea Pelješac penintsularen hegoaldean dago. 37 kilometrotako luzera du eta 3'2 kiometrotako zabalera. Azaleraren %84 basoek estaltzen dute eta lurraren depresioak itsas mailatik behera jeisten direnez laku gaziak (*slatine*) eta lokatzezko lakuak (*blatine*) aurkitzen dira uharte barnean. Lakurik handiena barne itsaso bat kontsidera daiteke eta erdian irla txiki bat ere badu.

Uharteak 1.111 biztanle ditu 17 herritan banatuta. Herri handiena Babino Polje da, 336 biztanlerekin (2001).

Historia
--------

Aintzinako greziarrek *Melita* (eztia) izena jarri zioten eta Mljet melitaren aldaera eslavizatua da.

1151ean beneditarrak bihurtu ziren uhartearen lehenenjo jabeak eta laku handiko irlan Santa Maria monasterioa eraiki zuten (1187-1198). Garraio arazoak zituztela eta, lakuaren eta itsasoaren artean kanal bat erasiki zuten eta laku geza gazia bihurtu zen. Monjeek uhartearen gaineko jabetzari uko egin zioten 1345ean eta 1410an Ragusako Errepublikaren esku gelditu zen.

1809an Napoleonek monasterioa itxi zuen eta 1815ean Austriak basogintza bulegoa ezarri zuen eraikinean. 1960an hotela izan zen eta 1998an Dubrovnikeko apezpikutzari itzuli zitzaion.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Dubrovnik Guideko informazioa
* **(Ingelesez)** Argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211306
* Commonscat Multimedia: Mljet

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 239118608
* GND: 4283640-2
* LCCN: sh99002975
* NKC: ge307005
* **Lekuak**
* OSM: 3170079

 |

* Wd Datuak: Q211306
* Commonscat Multimedia: Mljet
***Munduzabaleko jokoak, jokoen mundu zabala*** 1997an Patxi Angulo Martin irakasleak Elhuyarrekin argitaratutako liburua da.

Liburuan mundu mailako 100dik joko deskribatzen dira. Egileak Donostian eta Interneten sortu duen Jokoenea gunean aurkitu daitezke, esaterako hauek:

#### Bakar-jokoak

Kartetako bakar-jokoak: Hamabosta, Harpa, Lore-azaoa, Xirula, Zabaldua

Bestelako Bakar-jokoak: Afrikako buruhausgarria, Bakar-jokoa, Hanoiko dorreak, Pentaminoa, Soma, Tangram, Txinako bakar-jokoa

#### Dado-jokoak

Gezurtia, Kirikia, Lasterketa, Tortoloxak

#### Domino-jokoak

Dominoa, Hexagramak, Garrafina, Hiltzailea

#### Karta-jokoak

Azken altxaldia, Bihotzak, Kontinentala, Mah jong, Rumi, Ustela

#### Taula-jokoak

Aurrez aurreko jokoak, Gala, baserritarren xakea, Shaturanga, Shogi, Japoniako xakea, Xiangqi, Txinako xakea, Alkerke, Fanorona, Seeg, Yote, Zamma, Abalone, Go edo Weiqi, Mu torere, Reversi, Azeria eta antzarak, Bagha chal, Erasoa, Erbia inguratu, Hnefatafl, Leopardoen jokoak, Rimau-rimau, Tablut

#### Egituraketa-jokoak

Halma, Piramidea, Salta, Txinako damak, Errotak, Go-bang, Hex, Havannah, Lasterketa-jokoak, Antzara, Asi keliya, Backgammon, Barrikadak, Kerala, Nyout, Partxisa edo Ludoa, Patol, Patolli, Saturankam, Senet, Tabula, Ur-eko erret jokoa, Mankalak, Awari, Congklak, Mbau, Gabata, Hus, Mefuhva.

* Bakar-joko guantxeaBakar-joko guantxea
* Heraclio Fournierren karta-sortaHeraclio Fournierren karta-sorta
* TangramTangram
* GO partida batGO partida bat

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala | Elhuyar» *www.elhuyar.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-19).

Ikus, gainera
-------------

* Jokoenea
* Arabako Fournier Karta Museoa
* Karta-jokoen Frantziako Museoa
* Jostailu eta Automaten Museoa (Katalunia)

Kanpo estekak
-------------

* «Mundu zabaleko jokoak. Jokoen mundu zabala (PDF)» Angulo Martin, Patxi. (1997). *www.elhuyar.eus*, Liburua PDF fitxategian deskargatzeko aukera
**Mixel Burukoa**, frantsesez *Michel Burucoa* (Baiona, 1930eko urtarrilaren 11 - *ib.*,1990eko ekainaren 22a) euskal politikari abertzale bat izan zen, lanbidez otorrinolaringologoa.

1960an, Enbata euskal ikasleen elkarteko lehendakaria zela, Ximun Haran, Mixel Labéguerie, Jean-Louis Davant, Piarres Lartzabal, Mixel Epherre eta Jakes Abeberrirekin batera izen berdineko Enbata aldizkaria sortu zuen, eta 1963ko Aberri Egunez Itsasun Enbata mugimendu edo alderdi politiko abertzalea ere bai. 1967an, Ximun Harani alderdi politiko horretako Idazkaritza Nagusian ordezkatu zuen, 1974an Frantziako Gobernuak alderdia desegin zuen arte. .

1968ko ekainaren 23 eta 30ean alderdi horretako Pirinio Atlantikoen 3. hautes-barrutiko hautagai aurkeztu zen.

1973ko maiatzaren 24ean, aldizkariaren arduradun zen Burukoari isuna ipini eta hiru hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten, 1972ko irailaren eta azaroaren artean aldizkarian argitaratutako bost artikuluetan ustezko frantziar poliziaren aurkako gezurrak jarri izana leporatu baizieten.

1980-1981 artean Baiona eta Iruñea hirien arteko anaitzearen aldeko "Iruña" elkartearen bultzatzailea izan zen.

Kanpo estekak
-------------

* Mixel Burukoaren biografia laburra eta irudia. Auñamendi Entziklopedia, Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28356885
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 48524

 |

* Wd Datuak: Q28356885
George W. Bushen prentsaurrekoa Etxe Zurian.
**Prentsaurreko** bat izaera informatzaileko planifikatutako ekitaldia da. Pertsona bategatik, organismoengatik edo entitateengatik planifikatuta, han gertatzen denaren informazioa eman dezaten komunikabideak gonbidatuta. Prentsaurrekoaren praktikaren jatorria Estatu Batuetan gertatu zen 1913 urtean, lehendakaria Woodrow Wilson, eman zuen lekua 1913 eta 1916 urteen bitartean 57 topaketatarako komunikabideekin. Hala ere, egile batzuek diote prentsaurrekoetan lehendakariak ahalik eta gutxiena kontatzen zuen.

Prentsaurrekoak erakundeak, alderdi politikoak, sindikatuak eta enpresa-taldeak normalean deitzen dute, hauek, konbokatzeko botere handiagoa dituztelako. Badute ere ahalmena prentsaurrekoak deitzeko, taldeak edo mugimendu sozialak iritzi publikora gairen bat jakinaraztea nahi dutenak.

Prentsaurrekoak asimetria-egoera ekartzen du elkarrizketatzailearen eta elkarrizketatutaren artean. Komunikabideak, ez doaz indiskriminatuki deialdi guztietara, aukeratzen dute, interesgarriagotzat edo garrantzitsuagotzat hartzen dituztenak.

Prozedura orokorra
------------------

Normalean, prentsaurrekoa, hurrengo eskema jarraitzen du:

* Ongietorriarekin ekiten da.
* Erakusketa laburra ematen da parte hartuko dutenen aldetik.
* Hitz-txandak emateko arduraduna komunikazioko edo prentsaurrekoko koordinatzaileko zuzendaria izango da. Kazetaria identifikatzeko, honek bere izena eta galdera egin baino lehen lantzen duenerako komunikabidea jakinarazten du.
* Bukatzeko, ekitaldi informatzailean tratatutako funtsezko puntuak biltzen dira. Azken batean, etortzeak eta egindako lana eskertzen dute.

Prentsaurrekoetan tratatzen diren gaiak era askotakoak dira eta antolatzaileen interesen mendean daude. Kazetaria prentsaurrekora doanean tratatuko diren gaiak aldez aurretik dakizki eta aukera askotan laburpen txikia idatziz ematen zaie ekitaldiaren edukiarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272281
* Commonscat Multimedia: Press conferences

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119540701 (data)
* GND: 4214297-0
* LCCN: sh85106517
* NARA: 10642265
* AAT: 300266692

 |

* Wd Datuak: Q272281
* Commonscat Multimedia: Press conferences
***Mukim*** Bruneiko, Malaysiako eta Singapurreko banaketa administratiboen bigarren maila da.

Brunei
------

Brunein, orotara, hogeita hamazortzi mukim daude, lau barrutitan banatzen direnak. Hauexek dira barrutiak eta bakoitzean aurkitzen diren mukim edo probintziak:

### Belait barrutia

* Bukit Sawat
* Kuala Balai
* Kuala Belait
* Labi
* Liang
* Melilas
* Seria
* Sukang

### Brunei eta Muara barrutia

* Berakas A
* Berakas B
* Gadong A
* Gadong B
* Kianggeh
* Kilanas
* Kota Batu
* Lumapas
* Mentiri
* Pengkalan Batu
* Sengkurong
* Serasa
* Burong Pinggai Ayer
* Peramu
* Saba (Brunei)
* Sungai Kebun
* Sungai Kedayan
* Tamoi

### Temburong barrutia

* Amo
* Bangar
* Batu Apoi
* Bokok
* Labu

### Tutong barrutia

* Keriam
* Kiudang
* Lamunin
* Pekan Tutong
* Rambai
* Tanjong Maya
* Telisai
* Ukong

Aldi berean, mukim izeneko probintzia hauek, herrietan banatzen dira. Malaieraz, kampong deritze herri hauei.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746529

 |

* Wd Datuak: Q746529
**Hot Spring konderria** (ingelesez: *Hot Spring County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Malvern da. 2010eko zentsuaren arabera 32.923 biztanle zituen, Hot Spring kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hot Spring konderriak 1.611,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,05 ura dira. Beste 1.593,37 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.923 pertsonetatik 28.622 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 919 dira. 3.544 beltzak edo afroamerikarrak. 146 amerikar natiboak ziren eta 12 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 93 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 494 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61348
* Commonscat Multimedia: Hot Spring County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138384807
* ISNI: 0000 0004 0646 1449
* LCCN: n81073619
* NARA: 10038527
* **Lekuak**
* OSM: 1826747
* TGN: 2000134

 |

* Wd Datuak: Q61348
* Commonscat Multimedia: Hot Spring County, Arkansas
***Plumbago auriculata*** *Lythraceae* familiako zuhaixka loredun eta hostoiraunkor bat da. Jatorriz Hegoafrikakoa da , Lurmutur Hiriko eskualdekoa.

*Auriculata* epiteto espezifikoak "belarriduna" esan nahi du latinez, hostoen itxuragatik .

Ezaugarriak
-----------

Plumbago auriculata hosto iraunkorreko zuhaixka bat da, askotan igokari bezala landatua, eta azkar igotzen da 6 m garai eta 3 m zabal naturan bertan, nahiz eta askoz txikiagoa den etxeko landare bezala landatzen denean. Hostoak berde distiratsuak dira, txandakatuak eta 5 cm arte hazten dira luzeran.

Loreek bost petalo dituzte, 2 cm zabal inguru, eta urdin argiak (oztinak) dira. Badira barietateak lore zuriekin (*P. auriculata* var. alba) edo urdin ilunarekin (*P. auriculata* 'Royal Cape'). Loreak korinbo eta luku formako infloreszentzian antolatuta daude. Landare honen lorea osoa eta bisexuala da. Sepaloak eta petaloak jaiotzetikoak dira, eta pistiloa, berriz, adnatoa. Lorearen obulutegia handiagoa da eta loreak simetria erregularra du. Plazentazio basala du, lokulu 1 eta 5 karpelorekin. Batez ere udan loratzen da, baina baldintza egokietan urte osoan loratu daiteke.

Bizitokia
---------

Jatorriz Hegoafrikakoa, berezko bizitokia Lurmutur Hegoaldetik Lurmutur Ekialderaino eta KwaZulu-Natal eskualderaino hedatzen da. Gautengen eta ondoko Estatu Askearen eta  Ipar-mendebaldeinguruko eremuetan ere aurki daiteke. Mpumalangan ere aurkitu dira zenbaitzuk. Oro har, espeziea zuhaixketan edo sastrakadietan hazten da.

Landare apaingarri bezala, oso hedatua dago gaur egun tropikoetan eta subtropikoetan (eskualde mediterraneoa barne ).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** "Botanica. The Illustrated AZ of over 10000 garden plants and how to cultivate them", p 691. Könemann, 2004. ISBN 3-8331-1253-0
2. ↑   **(Ingelesez)** Harrison, Lorraine.  (2012). *RHS Latin for gardeners.*  Mitchell Beazley, 224 or. ISBN 9781845337315..
3. ↑  **(Ingelesez)**Andreas Bärtels: Color Atlas of Tropical Plants. Ulmer, Stuttgart 1989, ISBN 3-8001-3448-9 .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q263162
* Commonscat Multimedia: Plumbago auriculata
* Wikispecies Espezieak: Plumbago auriculata

---

* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 82268
* BioLib: 38831
* Catalogue of Life: 418305
* Dyntaxa: 259723
* EOL: 484539
* Fl. China: 200017524
* GBIF: 3082283
* GRIN:
* IPNI: 687056-1
* ITIS: 504462
* NCBI: 45172
* PlantList: kew-2570524
* W3TROPICOS: 25400100
* USDA Plants: PLAU6

 |

* Wd Datuak: Q263162
* Commonscat Multimedia: Plumbago auriculata
* Wikispecies Espezieak: Plumbago auriculata
Greziar mitologian, **Ifikles** (antzinako grezieraz: Ἰφικλῆς, *Iphiklễs*) Anfitrion eta Alkmenaren semea eta Heraklesen anaiorde bikia da, denbora batez bere abenturetan lagundu ziona.

Mitoa
-----

Ifikles ez du Homerok aipatzen bere epopeiatan, hauetan, aldiz, Heraklesen jaiotzari buruzko baldintzak bai aipatzen direlarik. Lehen aldiz, *Emakume Katalogoa*n agertzen da, heroiaren anaiorde bezala, Herakles Zeusen seme eta Ifikles Anfitrionena direlarik. Ferezidesek ez du xehetasun gehiagorik ematen, baina, *Heraklesen Ezkutua*k, seme bat ematen dio, Iolao (beranduago bere osabaren abenturakidea izango dena), eta honela aipatzen du bere patua:

"(Ifiklesek) bere etxea eta gurasoak utzi zituen, Euristeori erruduna eramateko. Gaixoa! Beranduago sakon auhendatzen du eta bere akatsa deitoratzen du, baina akats hau konponezina da".
Heraklesen Ezkutua v. 90-93.

Erreferentzia hau azalezina da, beranduagoko iturriek, Ifikles lagun leiala dela baitiote, bere anaiaren ondoan borroka eginez hila izan zena, ezberdintasun nabarmenak gora-behera. Honela, Pausaniasek, Heraklesen Augias eta eleartarren lehen espedizioan molionidarrek zauritzen dute, gero Feneon, Arkadian hilez. Feneoko biztanleek, urtero, bere hilobiaren gainean, heroi bezala ohoratzen zuten. Aldiz, Diodoro Sikulo eta Apolodorok diotenez, borrokan hiltzen da Heraklesek Lazedemoniako errege den Hipokoonteren hariak zigortzeko egin zuen espedizioan.

Beste alde batetik, Apolodorok informazio pixka bat gehiago ematen du: Honela, Ifikles adierazten du Kalidongo basurdearen ehiztarien artean. Heroiari, Alkatooren alaba zen Automedusarekin lehen ezkontza bat ematen dio, ezkontza honetatik Iolao jaioko zelarik, eta ondoren, beste ezkontza bat Kreonteren "alabetako gazteena"rekin, Tebasen alde bere anaia Heraklesekin batera borrokatu izanagatik sari bezala. Ezkontza hau jada ziurtatzen zen Moskori ematen zaion *Megara*n, non, neskatxak, Pirra izena duen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q738862

 |

* Wd Datuak: Q738862
*Hau kanbodiar izen bat da; abizena* Ieng *da. Kanbodiar tradizioan, pertsona hau deitzeko bataio izena erabiltzen dute.*
**Ieng Sary** (khmereraz: អៀង សារី; Nhan Hoa, Frantziar Indotxina, gaur egun Vietnam, 1925eko urriaren 24a – Phnom Penh, 2013ko martxoaren 14a) kanbodiar politikaria izan zen, Khmer Gorriak taldearen sortzaileetakoa. 1975-1979 bitartean Kanbodiako Atzerri ministro izan zen, Pol Pot diktadorearen agintaldian. Gizateriaren aurkako krimenak egotzirik, 2011n hasi zen haren aurkako epaiketa, baina epaia jaso gabe hil zen.

Bizitza
-------

Ieng Sary 1925eko urriaren 24an jaio zen, Vietnamgo gutxiengo khmerraren komunitate batean. Ama txinatarra zuen. **Kim Trang** vietnamdar izena zuen jaiotzez baina, Khmer Gorriekin bat egitean, aldatu egin zuen. Pol Pot mugimenduko buruzagiarekin lotura estua izan zuen gaztetatik. Lizeo berean ikasi zuten, Phnom Penhen, Kanbodia Frantziaren kolonia zenean, eta Parisen ere elkarrekin egon ziren 1950eko hamarkadan. Adiskidetasuna familia arteko harremana ere bihurtu zen, Pol Poten lehen emaztea, Khieu Ponnary, Ieng Saryren emaztearen ahizpa baitzen, Khieu Thiritena. Thiritek, senarraren izena hartu zuen: Ieng Thirit.

1963an, Kanbodiatik erbestera jo behar izan zuen alderdi komunistako bertze kide nagusiekin. 1975ean Khmer Gorriek boterea eskuratzean diplomazia izan zen haren eginkizun nagusia. Atzerri ministro izan zen 1979 arte, Khmer Gorrien errepresioak eta politikak Kanbodiako biztanleriaren laurden inguru hil zuten aldian. Atzerri Ministeriotik erbestean zeuden diplomazialari eta intelektualen itzulera erraztea leporatu zioten, ondoren kontzentrazio eremuetan sartu, torturatu eta hiltzeko.

Khmer Gorriek boterea galdu ondoren, gerrilla bat eratu zuten. 1996an desertatu zuen Ieng Saryk, eta amnistia jaso. 2007an, ordea, atxilotu zuten. 2011n hasi zen haren eta Khmer Gorrien beste hiru bururen aurkako epaiketa, genozidioagatik. Epaiketa «bidegabea» zela erran zuen berak, amnistia jasoa zuelako. Phnom Penh hiriburuko ospitale batean hil zen 2013ko martxoaren 14an, preso, epaia jaso gabe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Velte, Samara. *Bukatu da Kanbodiako Khmer Gorrien aurkako epaiketaren lehen fasea.*  *Berria*, 2013ko azaroak 1, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
2. 1 2 3   Rodriguez, Mikel. *Khmer Gorrien diplomazialaria.*  *Berria*, 2013ko martxoak 15, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).
3. ↑   Rotaetxe, Mikel. *Khmer Gorrien lau bururen aurkako epaiketa hasi dute Kanputxean, genozidiogatik.*  *Berria*, 2011ko ekainak 28, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-10-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q379232
* Commonscat Multimedia: Ieng Sary

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55521058
* ISNI: 0000 0000 2335 4347
* GND: 122488709
* LCCN: n83056737
* SUDOC: 146483227
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q379232
* Commonscat Multimedia: Ieng Sary
Phytophthora infestans, protista fungoide bat da. Patata laboreetan galera handiak eragiten ditu mundu osoan eta, gaur egun, patata eta tomateen patogeno garrantzitsuenetarikoa da. Phytophthora infestan 1845etik 1849ra Irlandako gosetearen eta 1846tik 1857ra Eskoziako gosetearen eragile nagusia izan zen.

Epidemiologia
-------------

Giro tropikaletan, patataren laboreak etengabe landu egiten dira eta, beraz, aireko inokuloen lehen intzidentzia eremu berrietan hasten dute. Eremu epeletan, aurreko denboraldian lurrean egon ziren tuberkulu infektatuetan ere bizirik iraungo dute onddoak.

Hazi zatiak ere infektatu daitezke eta patogenoak eduki. Hazi infektatuen edo tuberkulu zaharragoen bidez kimu berriak sortzen direnean, onddoak hazkunde berri hori infektatu eta gero esporatu egiten du, bai airearen edo uraren bitartez.

Biologia
--------

Oomizete honen esporak hibernatu egiten dira infektatutako tuberkuluetan, bereziki aurreko urteko uztaren ondoren lurrean geratzen direnetan eta oso azkar hedatzen dira. Esporak hostoetan sortu eta garatu egiten dira, normalean  10 ° C-tik gorako tenperaturak daudenean eta hezetasuna % 75etik gorakoa denean bi egunez edo gehiagoz. Euriak esporak lurrera eraman ditzake, tuberkulu gazteak infektatuz, eta haizeak esporak kilometro batzuetara eraman ditzake.

Izurritearen lehen etapak oharkabeak izaten dira eta landare guztiak ez dira aldi berean kaltetzen. Sintomen artean, landareen hostoetan eta zurtoinetan orban ilunak agertzen dira. Hezetasun-baldintzetan, hauts zuri bat agertuko da hostoen azpian, eta landare guztia azkar kutsatu daiteke. Kutsatutako tuberkuluek gris edo beltz koloreko orbanak garatzen dituzte.

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Late blight of potato and tomato» *Late blight of potato and tomato* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).
2. 1 2   «Phytophthora infestans» *www.extento.hawaii.edu* (Noiz kontsultatua: 2021-05-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149072
* Commonscat Multimedia: Phytophthora infestans
* Wikispecies Espezieak: Phytophthora infestans

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph124140
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* BioLib: 61264
* Catalogue of Life: 145479
* Dyntaxa: 267096
* EOL: 1004648
* GBIF: 3203716
* Index Fungorum: 232148
* ITIS: 181472
* MycoBank: 232148
* NCBI: 4787
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D055750
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 8606X4NXMR

 |

* Wd Datuak: Q149072
* Commonscat Multimedia: Phytophthora infestans
* Wikispecies Espezieak: Phytophthora infestans
**Mossiera** (baita **mõõre**, **moré**, **moshi** edo **mos**) Burkina Fasoko bi hizkuntza ofizialetako bat da. Mossiera gur hizkuntzetako Oti-Volta adarreko parte da. Burkina Faso hegoaldean hitz egiten den frafra (farefare) hizkuntzarekin estuki ahaideturik dago, eta baita Ghana iparraldean hitz egiten den dagbani hizkuntzarekin ere.

Hiztunak
--------

Mossi herriak erabiltzen du, eta gutxi gorabehera 5 milioi pertsonek hitz egiten dute Burkina Fason. Horrez gain, Malin eta Togon 60.000 pertsonek hitz egiten dute.

Alfabetoa
---------

Burkina Fason erabiltzen den Mossi alfabetoa latineko alfabetotik eratorria da.

**Larriak**

A ʼ B D E Ɛ F G H I Ɩ K L M N O P R S T U Ʋ V W Y Z

**Xeheak**

a ʼ b d e ɛ f g h i ɩ k l m n o p r s t u ʋ v w y z

**Balio Fonetikoak**

a ʔ b d e ɛ f g h i ɪ k l m n o p r s t u ʊ v w j z

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q36096
* Commonscat Multimedia: Mossi language

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00567868
* SUDOC: 02729112X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q36096
* Commonscat Multimedia: Mossi language
**Holmes konderria** (ingelesez: *Holmes County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Millersburg da. 2010eko zentsuaren arabera 42.366 biztanle zituen, Holmes kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Holmes konderriak 1.098,1 kilometro koadro ditu. Horietatik 3,75 ura dira. Beste 1.094,36 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 38,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 42.366 pertsonetatik 41.936 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 329 dira. 123 beltzak edo afroamerikarrak. 22 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 49 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 16 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 201 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485650
* Commonscat Multimedia: Holmes County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133716700
* GND: 7759894-5
* LCCN: n82115405
* **Lekuak**
* OSM: 911250
* TGN: 1002482

 |

* Wd Datuak: Q485650
* Commonscat Multimedia: Holmes County, Ohio
**Moskatel** mahats zuri barietate-talde ezaguna da. Moskatel mahatsen familian berrehun bat *vitis vinifera* mahats mota daude. Ardoaren ekoizpenean erabili izan dira, baita mende askotan zehar munduaren inguruan mahaspasa eta mahats gisa ere. Bere koloreak zurixkatik (muscat ottonelean) horira (moscato giallo), arrosara (Trentinoko moscato rossa) eta beltzetik gertu (Hanburgoko moskatela) doaz. Moskatel ardo eta mahatsek lore usain gozoa izaten dute ia beti. Moskatel barietateen zabalerak eta kopuruak iradokitzen dute agian mahats-barietaterik zaharrena izan daitekeela, eta *vitis vinífera* asko moskatelaren ondorengoak direla dioten teoriak daude.

Alexandriako moskatela frantziar *vin doux naturel*aren ekoizpenean erabili ohi da, baina Espainian ere badago, eta bertan erabiltzen da espainiar ardo moskatel gotortu asko egiteko. Beste alde batetik, ardo zuri lehorrak eta gozoak egiteko erabiltzen da, askotan moskatelak egiten dira Australian, Kalifornian eta Hegoafrikan. Alsazian eta erdialdeko Europako zatietan, muscat ottonela ardo lehorrak eta oso lurrinduak ekoizteko erabiltzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hipermerkatuetako Produktuak Hiztegia] [2009]
2. ↑   Robinson, J..  (1986). *Vines Grapes & Wines.*  Mitchell Beazley, 183 or. ISBN 1-85732-999-6..
3. ↑   Wine & Spirits Education Trust.  (2012). *Wine and Spirits: Understanding Wine Quality.*  (2. argitaraldia) Londres, 6-9 or. ISBN 9781905819157..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q181486
* Commonscat Multimedia: Muscat (cépage)

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh97007845

 |

* Wd Datuak: Q181486
* Commonscat Multimedia: Muscat (cépage)
**Morges barrutia** Vaud kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Morges da. 435,91 kilometro koadroko azalera du eta 78.277 biztanle.

Mugakideak
----------

**Script error: The function "formatStatements" does not exist.**

Udalerriak
----------

Aclens  
Allaman  
Apples  
Aubonne  
Ballens  
Berolle  
Bière  
Bougy-Villars  
Bremblens  
Buchillon  
Bussy-Chardonney  
Chavannes-le-Veyron  
Chevilly (Suitza)  
Chigny (en) Itzuli  
Clarmont  
Cossonay  
Cottens (VD)  
Cuarnens  
Denens  
Denges  
Dizy  
Echandens  
Echichens  
Eclépens  
Étoy  
Féchy  
Ferreyres  
Gimel  
Gollion  
Grancy  
La Chaux (Cossonay)  
La Sarraz  
Lavigny (en) Itzuli  
L'Isle  
Lonay  
Lully (VD)  
Lussy-sur-Morges  
Mauraz  
Moiry (en) Itzuli  
Mollens (VD)  
Montherod  
Mont-la-Ville  
Montricher  
Morges  
Orny (en) Itzuli  
Pampigny  
Pompaples  
Préverenges  
Reverolle  
Romanel-sur-Morges  
Saint-Livres  
Saint-Oyens  
Saint-Prex  
Saubraz  
Senarclens  
Sévery  
Tolochenaz  
Vaux-sur-Morges  
Villars-sous-Yens  
Vufflens-le-Château  
Vullierens  
Yens

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660462
* Commonscat Multimedia: Morges District

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 124124316 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 007577

 |

* Wd Datuak: Q660462
* Commonscat Multimedia: Morges District
**Plateruena Kafe Antzokia** Berbaro euskara elkarteak sortutako musika aretoa eta kulturgunea izan zen, kudeaketa pribatua zuena eta Durangaldeako eskualde osoan erreferentziazkoa izan zena.

Durangoko Landako inguruan martxan egon zen 2004tik 2020ko abenduaren 31rarte, Liburu eta Disko Azoka azken urteotan kokatzen duten eraikinaren ondoan.

"Zenbat Gara" elkarteak Bilbon eta Ondarroan zabaldutakoen ondoren, hauxe izan zen Euskal Herrian sortu zuten hirugarren kafe antzokia.

2020ko irailean, arrazoi ekonomikoengatik, aretoa ixtea erabaki zuten. Aurretik pilatuta zeuzkaten diru zorrak eta COVID-19 pandemiak eragindako ondorioak izan dira itxierarako arrazoi nagusiak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  "Durangoko Plateruena Kafe Antzokiak ateak itxiko ditu" (Berria).

Ikus, gainera
-------------

* San Agustin Kultur Etxea
* Bilboko Kafe Antzokia
* Espaloia Kafe Antzokia
* Ondarroako Kafe Antzokia
* Xaia (Urruña)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Plateruenaren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266025

 |

* Wd Datuak: Q12266025
Ibañeta 778-1967 oroitarria.
San Salbatzailearen baseliza (Ibañeta).
**Ibañeta** Nafarroako mendatea da, Nafarroako Garaiko Orreaga eta Luzaide herriak eta Nafarroa Behereko Donibane Garazi herria lotzen dituena.

1.057 metroko altueran dago, Orreagatik bi kilometrora.

  


|  |  |  |
| *Donibanetik* |  |   | **Donejakue bidea**Nafar bidea |  | *Donejakuera* |
| Lepoeder(3,6 km) |    | **Ibañeta** |    | Orreaga(1,6 km) |
|  |

Historia
--------

### Orreagako gudua

Orreagako gudua inguru honetan egin zuten. Han garaitu zuten euskaldunek Karlomagno 778. urtean. Ermita bat dago gainean gudu haren oroigarri.

### Donejakue bidea

Berebiziko garrantzia izan zuen XIII. mendearen bukaera arte X. mende aldera Ibañetako gainean eraiki zen monasterioak. Donejakue bideko igarobide nagusietakoa izan zen mendeetan zehar Ibañetako mendatea, eta haren ondoan eraiki ziren Orreagako erietxea eta prioretxea.

Inguru naturala
---------------

Ortzanzurieta (1.567 m), Astobizkar (1.506 m), Txangoa (1.471 m) eta Urkulu (1.419 m) mendiek inguratzen dute Ibañeta.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak
* Orreagako oroitarria

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1305618
* Commonscat Multimedia: Puerto de Ibañeta

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ge769331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 11303
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1108423

 |

* Wd Datuak: Q1305618
* Commonscat Multimedia: Puerto de Ibañeta
**Prentsa hidraulikoa** azalera desberdineko bi zilindroz osatutako tresna da, fluido batez betea, eta Pascalen printzipioaren arabera diharduena. Fluidoa eremu mugatu batean ezarrita dagoenez gero, zilindroei indarra eragiten bazaie, presioa era berean iristen da eremuaren puntu guztietaraino. Beraz, zilindro txikian indarra aplikatzen bada, askoz indar handiagoa eragiten da zilindro handian. Gauzei forma emateko eta edozein osagaizko objektuak (altzairua, kautxua, plastikoak) estutzeko erabiltzen da.

Indarren arteko erlazioa
------------------------

Prentsa hidraulikoaren eskema
{\displaystyle A\_{1}\,} azalera duen enbolo txikian {\displaystyle F\_{1}\,} indarra aplikatzen bada, {\displaystyle p\_{1}\,} presioa sortzen da:

{\displaystyle p\_{1}={\frac {F\_{1}}{A\_{1}}}\,}
Era berean, bigarren enboloan:

{\displaystyle p\_{2}={\frac {F\_{2}}{A\_{2}}}\,}
Fluidoa komunikaturik dagoenez gero, Pascalen printzipioaren arabera, bi pistonetan presio berdina izanen da, sakonera berean daudelako. Beraz:

{\displaystyle p\_{1}=p\_{2}\,}
Hots:

{\displaystyle {\frac {F\_{1}}{A\_{1}}}={\frac {F\_{2}}{A\_{2}}}\,} eta indarren arteko erlazioa: {\displaystyle {\frac {F\_{1}}{F\_{2}}}={\frac {A\_{1}}{A\_{2}}}\,}
Beraz, prentsa hidraulikoko indar erresultantea:

{\displaystyle F\_{2}=F\_{1}{\frac {A\_{2}}{A\_{1}}}}
{\displaystyle F\_{1}\,} = enbolo txikiko indarra newtonetan.
{\displaystyle F\_{2}\,} = enbolo handiko indarra newtonetan.
{\displaystyle A\_{1}\,} = enbolo txikiko azalera metro koadrotan.
{\displaystyle A\_{2}\,} = enbolo handiko azalera metro koadrotan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/2/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841217
* Commonscat Multimedia: Hydraulic presses

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4160862-8
* LCCN: sh85063331
* NKC: ph120961
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q841217
* Commonscat Multimedia: Hydraulic presses
**Mongols Motorcycle Club**, **Mongols Nation** edo **Mongol Brotherhood**, maiz **Mongols** izenez bakarrik ezagunagoak, AEBetako legez kanpoko motorzale elkarte edo gaizkile-talde bat da. Hells Angels motorzale elkartearekin berebiziko etsaitasuna du, bi elkarteko kideen arteko istilu eta borroka ugari suertatuz, bi taldeetako hildakoak eta zaurituak barne.

1969an Kaliforniako Montobello udalerrian sortua izan zen. Estatubatuar poliziaren arabera gaur egun 2.000 inguru kideez osatua dago. AEBetan 14 estatuetan zehar sail ezberdinak dauzka, bai eta nazioarteko 10 herrialdeetan ere: Kanada, Mexiko, Australia, Alemania, Suitza, Thailandia, Malaysia, Singapur, eta Indonesia.

Mongols elkarteko kideak hainbat delituekin lotuak eta espetxeratuak izan dira, tartean droga trafikoa, diru-zuritzea, lapurreta eta estortsioa.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46881
* Commonscat Multimedia: Mongols motorcycle club

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 261162785
* LCCN: n2008057694
* NKC: osa2011673674

 |

* Wd Datuak: Q46881
* Commonscat Multimedia: Mongols motorcycle club
**Ibenhain** Turingiako Gotha barrutiko Waltershausen udalerriko auzoa da.

Kokapena
--------

Ibenhain Turingiako oihanaren iparraldeko ertzean dago, Gothatik hamaika kilometro hego-mendebaldera, eta Waltershausengo plazatik kilometro bat hego-ekialdera. Auzoa Geizenberg mendiaren (417,2 m) hego-mendebaldearen magalean dago.

Historia
--------

Ibenhainen lehen aipua 1186ko dokumentu batekoa da.Jatorriz Walterhausenetik Friedrichroda eta Reinhardsbrunn-era doan bide zaharraren inguruan sortutako auzoa da. 1394an Waltershausen-eko udalari saldua izan zen. Gero Amt Tenneberg eskualdearen barruan geratu zen, 1640. urtetik aurrera Saxonia-Gothako Dukerriarena izandako lurraldea. XX. mendean, Ibenhain berriz Waltershausenen sartu zen. Halere, bertako jendeak harreman handia du aldameneko Schnepfenthal eta Wahlwinkel herriekin.

Herrigunea errepide bazterrean dago, eta baserri zaharrak ditu ezaugarri, etxola eta lorategi itsatsiekin. 1920ko hamarkadaren hasieran Turingia estatua sortu ondorengo lehen udal erreforman, Ibenhain Waltershausen-en sartu zen.  Turingiako Oihaneko Trenbidea 1929an inauguratu zenean Ibenhain-i bultzada eman zitzaion, Ibenhain-Waltershausen tren geltokia bertan kokatu baitzen. Tabarz-ekin eta Gotha- rekin komunikabideak errazteaz gain, geltokia eta Ibenhain lotzen duten tranbiaren ibilbide bazterrean bizitegi berriak eraiki ziren. 1950/60 hamarkadan, berriz, Franz-Mehring kalean etxebizitza multzo bat eraiki zen, *eta* 1970/80 hamarkadetan beste bat Waltershausen aldean.

Erakargarri turistikoak
-----------------------

Amabirjinaren baseliza XVIII. mendekoa da, XIV. mendeko beste baten gainean eraikia.Halere, kaperak gaurko forma XIX. mendean hartu zuen, 1802an ekialdera zabaldu eta mansardako teilatu altua eman zitzaionean. Mendebaldeko harbelezko dorre altuak teilatu zorrotza du, bola apaingarri eta haize-orratzarekin, eta harbelezko teilak (eraikinaren beste parteak teila gorriekin estaliak daude). Barrualdean zirkunferentziazko galeria bikoitza eta ispiluz estalitako ganga erakusten ditu. Elizak ez zituen kalte handirik izan Bigarren Mundu Gerran.

Pertsonalitateak
----------------

* Johann Christoph Friedrich GutsMuths (1759-1839), hezitzailea eta Schnepfenthaleko Salzmann Ikastetxeko aintzindaria, Ibenhainen hil zen

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Geizenberg» *Mapcarta* (Noiz kontsultatua: 2021-06-14).
2. ↑  Wolfgang Kahl: *Ersterwähnung Thüringer Städte und Dörfer.* Fünfte Auflage, Bad Langensalza, 2010. S. 131
3. ↑  § 1 Nr. 2 der Siebenten Ausführungsverordnung zum Kreiseinteilungsgesetz vom 14. November 1922, Gesetzsammlung für Thüringen S. 525 /1922

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1655780
* Commonscat Multimedia: Ibenhain

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 309582246
* GND: 1052229859

 |

* Wd Datuak: Q1655780
* Commonscat Multimedia: Ibenhain
Plentziako Plasentia de Butron museoa
**Plentziako udal museoa** Plentziako alde zaharreko XVI. mendeko eraikin batean kokatua dagoen museoa da. 1999ko urtarrilean, Plasentia de Butron Fundazioak ireki zuen museoa Plentzia eta bere eskualdearen historiaren inguruko elementuak erakutsi eta berreskuratzeko asmoarekin.

Eraikina
--------

Museoa udaletxe zaharreko eraikinean dago. Izan ere, eraikin hori dorretxearen tipologiakoa da. Kanpoaldean bi armarri ditu, bata uriarena eta bestea, Errege-erregina katolikoena. Atearen goikaldean ordea, Martin Perez de Placencia izeneko emailea aipatzen duen 1562. urteko inskripzio bat azaltzen da. Gaur egungo udaletxea dena eraiki ondoren, 1922. urtean hain zuzen, tokiko eta eskualdeko epaitegi bihurtuko da.Bi solairuetan Plentziako edo bertoko eskola nautikoan ikasitako marinelen argazkiak ageri dira.

Bilduma
-------

Bildumaren zati handi bat itsas munduarekin loturik dago. Horrela garai ezberdinetako barkuen maketak topa daitezke bertan. XV. mendeko nao bat, XVI eta XVII. mendeetako Galeoi, Karga eta Belaontziak. XVIII. mendeko fragata, goleta eta bergantina, XIX. mendeko clipper arinak eta XX. mendeko ferry eta petrolio-ontzi erraldoiak. Gainera, bigarren solairuan nabigazio tresna desberdinak erakusten dira, hala nola, prismatikoak, oktanteak, sextanteak, planisferioak, nabiesferak, bitakora, kompasa eta aliatua, besteak beste. Itsas dokumentazioa inguruko ondareak osatzen du bilduma: nabigazio gutunak, izaera komertzialarekin, itsas egunerokoak, itsasbideak, pilotuen izendatzeak, itsasontzien argazkiak, astronomia eta nabigazio itunekin osatzen da.

Aldi baterako erakusketak
-------------------------

* 2005:Nabigazio konpainia trasatlantikoak
* 2005-2006:Zinta Urdina
* 2006-2007:Gure nabigatzaileen itsasontziak
* 2007:Euskal Herriko itsasgizon gorenak
* 2008-2009:Itsas esploratzaileak
* 2015-2016:Gogoan: gure itxasoan galdutakoen itxasontziak
* 2016-2017:"Príncipe de Asturias"-en hondoratzea 100. urteurrena
* 20181998-2018: 20 urte. Museoaren 20. urteurrena. Plentziaren historiari buruzko alde baterako erakusketa

Kanpo estekak
-------------

* Plasentia de Butron Museoaren web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61364218
* Commonscat Multimedia: Placentia de Butron Museum

---

 |

* Wd Datuak: Q61364218
* Commonscat Multimedia: Placentia de Butron Museum
**Mongul** fikziozko pertsonaia da, DC Comicsen unibertsokoa, Supermanen etsaia. Lehen aldiz, DC Comics Presents 27. zenbakian agertu zen (1980ko abendua) Len Wein gidoilariak eta Jim Starlin marrazkilariak sortutakoa. Dena dela, beharbada, Mongul, Alan Mooreen "Guztia duen gizonarentzat" istorioan zuen paperagatik ezagunagoa izango da ("For the Man Who Has Everything"), *Superman Annual* 11. zenbakian argitaratua izan zena (1985). Mongulen istoriotako batzuk, lehen aipaturikoa barne Justiziaren Liga marrazki bizidun telesailaren atal bezala egokituak izan dira.

*Supergizonen erregealdia*ren argumentuan zehar, Superman Ziborrarekin batzen da Kostaldeko Hiria suntsitzeko, Linterna Berdea (Hal Jordan)en bizilekua. Gero, Superman Ziborra eta Mongulen plana, Metropolis suntsitzea zen, baina Superboy, Steel eta Supermanek geldiarazi zituzten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2447271

 |

* Wd Datuak: Q2447271
**Iberiar goi-lautada** (gaztelaniaz: *Meseta Ibérica* edo *Meseta Central*) Iberiar penintsularen erdialdean goi-ordokia da. Espainiako erdialdean dago, eta haren ia lurralde osoa betetzen du. Geologiaren aldetik, Paleozoikoko Mendigune Hesperikoan du sorrera; mendigune hura, higaduraren eraginez, goi-ordoki bihurtu zen.

Goi-ordokiaren batez besteko altuera 600 metro da, baina iparraldeko zatia altuagoa da hegoaldekoa baino.

Alexander von Humboldt izan zen goi-lautada hori aipatu zuen lehena, XIX. mendean. Ordu arte, lurralde hori ez zen Iberiar penintsulako gainerako lurretatik bereizia zen goi-lautada bakartzat hartzen.

Geografia
---------

Iberiar goi-lautadak 210 000 km² ditu, hau da, Espainiaren azaleraren erdia baino zenbait gehiago.

Inguruan zenbait mendigune ditu: ipar-ekialdean Iberiar sistema du, Katalunia, Aragoi eta Euskal Herritik banatzen zaiona; ipar-mendebaldean Kantauriar mendilerroa Asturias, Kantabria eta Galizatik banatzen zaio eta hegoaldean Sierra Morena Andaluziatik banatzen zaio.

Badaude zenbait mendilerro Iberiar goi-lautada zeharkatzen dutenak. Nagusiak Erdialdeko mendigunea eta Toledoko mendiak dira. Era berean Tajo, Duero eta Guadiana ibaiak goi-ordokia zeharkatzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-6).

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako geografia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q821626
* Commonscat Multimedia: Meseta Central

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 7302059

 |

* Wd Datuak: Q821626
* Commonscat Multimedia: Meseta Central
**Iberia parrokia** (ingelesez: *Iberia Parish*) Louisianako parrokia bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New Iberia da. 2010eko zentsuaren arabera 73.240 biztanle zituen, Iberia Parish kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Iberia parrokiak 2.669,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.182,12 ura dira. Beste 1.486,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,44 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 73.240 pertsonetatik 46.801 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.299 dira. 23.280 beltzak edo afroamerikarrak. 252 amerikar natiboak ziren eta 18 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.745 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 146 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 998 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Iberia Parish, Louisiana age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q504415
* Commonscat Multimedia: Iberia Parish, Louisiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126662700
* LCCN: n80010513
* NARA: 10038917
* **Lekuak**
* OSM: 1837804
* TGN: 2000876

 |

* Wd Datuak: Q504415
* Commonscat Multimedia: Iberia Parish, Louisiana
**Porfirio Díaz Sistema Mondragón 1908 modeloko fusila** fusil erdiautomatiko mexikarra da, armada batek erabili zuen lehen fusil erdiautomatiko eta automatikoa. Manuel Mondragón jeneralak diseinatu zuen, 1882an hasi zen proiektuan lanean eta 1887an patentatu zuen arma. Fusila tiroaren gasek eragiten zuten, zilindro baten eta bere pistoiaren bidez. Gaur egun nahiko ohikoa da hori, baina oso ezohikoa bere garaian. Morroilo birakari bat zuen, eta erroen bidez mugitzen zen, mekanismo-kaxaren hormetako ildaska helikoidaletan ahokatzen ziren erroen bidez; ekintza zuzena duen morroilo-fusil gisa ere erabil zitekeen. 7 x 57 Mauser kartutxoak jaurtitzen zituen, 8 kartutxorako ahalmena zuen kargagailu baten bidez elikatuak. Fusil horren aldaera automatiko batek 20 kartutxoko kargagailua eta bipode bat zituen, BAR bezala; Mexikoko armadak 100 kartutxoko edukiera zuen danborra erabili zuen 1910ean ekoitzitako fusila horren metrailatzeko arin bertsioan.

Ezaugarriak
-----------

Mondragon izan zen armada batean arma estandar gisa adoptatu zen lehen fusil erdiautomatiko eta automatikoa. Hori dela eta, Mexiko aitzindari izan zen arma pertsonal erdiautomatiko eta automatiko bat erabiltzen. Mondragon fusila tiroaren gasek eragiten zuten, baina gas-hodian jarritako balbula ixten bazen, morroilo-fusil gisa funtziona zezakeen. Bi baioneta mota erabiltzen zituen, bata labana eta bestea espatula motakoa, ahokoa alanbrea ebakitzeko eta bestea egurra ebakitzeko.

Fusil hori oso zehatza zen eta gelditzeko ahalmen handia zuen, baina bertsio automatikoak kontrolatzea zaila zen automatikoki tiro egiten zutenean. Mondragon hain zen zehatza, ezen Wehrmachtek mira teleskopiko bat gehitu zion eta Bigarren Mundu Gerran frankotiratzailearen fusil erdiautomatiko gisa erabili zuen. Mondragonek ere metrailatzeko bertsio arina izan zuen, 100 kartutxoko danborra erabiltzean MG42ren antzeko kadentzia zuena, baina eramangarriagoa zen eta askoz atzerakada txikiagoa zuen. Hori dela eta, armada mexikarrak Arrasateko metrailadore arinaren bertsio hobetua erabili zuen 1943ra arte, Mendoza RM2 metrailadore arinak ordezkatu zuenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *HISTORIC FIREARM OF THE MONTH, March 2001: The Degtyarev "DP" Light Machinegun.* .
2. ↑    *Swiss Mexican Mondragon & the Mexico Mondragon Bayonet.* .
3. ↑    *Combined weapon and tool.* .
4. ↑   Walter, John.  (2003). Military Rifles of Two World Wars*.*  Greenhill Books, 69 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2668855
* Commonscat Multimedia: Mondragon rifle

---

 |

* Wd Datuak: Q2668855
* Commonscat Multimedia: Mondragon rifle