recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dent konderria** (ingelesez: *Dent County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Salem da. 2010eko zentsuaren arabera 15.657 biztanle zituen, Dent kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dent konderriak 1.954,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,45 ura dira. Beste 1.949,72 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 8,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 15.657 pertsonetatik 15.169 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 148 dira. 55 beltzak edo afroamerikarrak. 135 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 41 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 5 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 245 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485229
* Commonscat Multimedia: Dent County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148913481
* LCCN: n79110563
* **Lekuak**
* OSM: 1180486
* TGN: 2001195

 |

* Wd Datuak: Q485229
* Commonscat Multimedia: Dent County, Missouri
Dené-kaukasoar hizkuntzen balizko hedapena
**Dene-kaukasoar hizkuntzak** gaur egungo hizkuntzalaritzan oinarrigabetzat baztertutako hizkuntza familia bat da, sino-tibetar hizkuntzak, ipar kaukasoar hizkuntzak, na-dene, yaniseiera, euskara (eta haren balizko ahaide desagertuak) eta buruxaski hizkuntza barnebilduko lituzkeena. Na-dene eta yeniseieraren arteko harremanak harrera ona izan badu ere, beste hizkuntzen arteko loturak oso zalantzazkoak dira.

Bazterreko teoria honen arabera, 50 hitz ohikoenen analisia eginda, euskarak antzekotasun gehien dené-kaukasoar hizkuntzekin lituzke, 17 ahaide aurkitzen baitira. George Starostinen arabera, datu hauen arabera dené-kaukasoar hizkuntzak lirateke euskararen ahaideko hurbilenak, eta duela 9000 urte inguru banatuak lirateke. Antzekotasun hori, hitz ohikoenez gain, morfologian eta fonologian ere ikusten du teoria honek, baina ez lexiko kulturalean.

Teoria honen lehen izena urrunen zeuden bi hizkuntzena izan zen, euskara eta navajoa, eta horregatik *euskaldene* izena (ingelesez: *Basque-Dennean*; gaztelaniaz: *vascodene*). Goian aipatutako hainbat hizkuntzez gain, dravidiar hizkuntzak eta sumeriera ere sartu zituzten. Proposaturiko sailkapen nagusiak bi dira: lehenengoan na-dene hizkuntzak orain dela 7.900 urte inguru bereizi ziren hizkuntza sino-baskonikoetaz (sino-tibetar eta kaukasoar hizkuntzak eta euskara barnebiltzen zuen taldea). Bigarren sailkapenean euskara hizkuntza makro-kaukasoarren parte izango litzateke, Ipar-kaukasoar eta Buruxaski hizkuntzekin batera

Teoriak dituen zailtasun eta koherentzia ezen inguruan mintzatu da Joseba Lakarra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Bartholomew, Doris.  (1999). «Review of American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America» *Language* 75 (3): 596–600. doi:10.2307/417069. (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
2. ↑   **(Ingelesez)** Trask, Robert Lawrence.  (2000). *The Dictionary of Historical and Comparative Linguistics.*  Psychology Press ISBN 9781579582180. (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
3. ↑   **(Ingelesez)** Bengtson, J. D..  (2011-01-01). «The Basque Language: History and Origin» *International Journal of Modern Anthropology* 1 (4): 43–59. ISSN 1737-8176. (Noiz kontsultatua: 2018-07-12).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Swadesh, Mauricio.  (1987). *Tras la huella lingüística de la prehistoria.*  UNAM ISBN 9789683603685. (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
5. ↑   **(Ingelesez)**  *Dené–Caucasian languages.*  2018-07-03 (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
6. ↑  Bengtson, John D. (1997): Ein Vergleich von Buruschaski und Nordkaukasisch. In: Georgica 20. 88—94
7. ↑   «Bengtson, J. D. (1997). The riddle of Sumerian A Dene-Caucasian language Mother Tongue, 3, 63-74. - References - Scientific Research Publishing» *www.scirp.org* (Noiz kontsultatua: 2018-07-15).
8. ↑    Lakarra Andrinua, Joseba.  (1999). «Ná-De-Ná» *Uztaro: giza eta gizarte-zientzien aldizkaria* (Uztaro 31) ISSN 1130-5738. (Noiz kontsultatua: 2018-07-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q507968

 |

* Wd Datuak: Q507968
| ***El Kiosko de la Rosi*** |
| --- |
| Mariano Ferrer kazetaria  (Arg.: Dani Blanco, Argia) |
| Formatua | prentsa albistegia |
| Aurkezlea(k) | Mariano Ferrer |
| Iraupena | 90 minutu |
| Herrialdea |  Euskal Herria |
| Hizkuntza | Gaztelaniaz, batzuetan euskaraz |
| Ekoiztetxea(k) | Herri Irratia, Mariano Ferrer |
| Irrati Katea | Herri Irratia |
| Ordutegia | astelehenetik ostiralera, 07:00-09:00. Uztail eta eta abuztuan oporretan. |
| Emisioa | 1975 (Radio Reloj, 1971tik) –2004 |
| Denboraldia(k) | 30 |
| Atal kopurua | >10.000 |
| Audientzia | Gipuzkoan oso handia |

***El kiosko de la Rosi*** Donostiako Herri irratiak 30 urtez emititu zuen goizeko irratsaio informatibo bat izan zen. Mariano Ferrer-ek zuzendu zuen saioa goizero 7:00etatik 09:00ak arte, astelehenetik ostirala bitarte, uztailean eta abuztuan oporretan egoten zela. Guztira 30 urte izan ziren, Ferrerrek 2004an erretreta hartu arte, Gipuzkoan batik bat audientzia maila onak lortuta.

Mariano Ferrer Radio Popular de San Sebastián-en hasi zenean 1971an informatiboak emititzeko baimena Espainiako Radio Nazionalak baino ez zuen. Lege hori urratu gabe, Mariano Ferrerek formula bat asmatu zuen euskal gizartea "legalki" informatzeko: egunkarietako titularrak irakurri eta horrekin batera albisteen komentarioa edo analisia gehitzea.

Irratsaioren hasierako izena *Radio reloj* izan zen baina lau urte pasata aldatu zuen programaren izena.

Ferrerek goizaldero-goizaldero lanera sartu aurretik irrati-lanerako hainbat egunkari erosten zituen Donostiako Askatasun etorbideko kioskoan. Kioskoko emakume prentsa-saltzailea Rosi zen. Eta hortik etorri zen irratsaioren izen berria: *"El kiosko de la Rosi".* Batetik. programaren lehengaia kioskoko prentsa zelako; eta bestetik, zentsura garaiko garai haietako material informatibo hari Rosi pertsonaren herrikoitasuna gehitu nahi ziolako. Gainera Rosa izenaren azpian erregimena aldatzeko ikurra zen arrosa sozialista ere bazegoen Marianoren buruan. Irratsioa urte askotan indarrean izan zenez, hasieran Rosaren amari erosten zizkion egunkariak, gero Rosa berari eta bukaeran Rosaren alaba Aurorari.

Hasierako garai haietan *Radio Popular de San Sebastián* zena Herri Irratia bihurtu zen geroago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Kioskoa itxi da 30 urteren ondoren» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2019-07-15).
2. ↑    «Gaur jubilatzen da Mariano Ferrer» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-15).
3. ↑    Iturria, Mikel. «Mariano Ferrer-en agurra» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2019-07-15).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El kiosco de la Rosi y la rosa del cambio» *El Diario Vasco* 2011-12-08 (Noiz kontsultatua: 2019-07-15).

Ikus, gainera
-------------

* irrati
* Herri Irratia
* Mariano Ferrer

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65560245

 |

* Wd Datuak: Q65560245
|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Denek Bat Urketa-Baiona** |

 |
| **Izen ofiziala** | Denek Bat Bayonne Urcuit |
| **Sorrera** | 1952 |
| **Jantzia** | Urdina / Laranja |
| **Presidentea** | Yves Boutin |
| **Entrenatzailea** | Chris Singleton |
| **Pabilioia** | Lauga Kiroldegia(*2.000 ikusle*) |
| **Egoitza** | Salle Lauga 64100 Baiona |
| **Webgunea** | denekbat.nuxit.net[*Betiko hautsitako esteka*] |

**Denek Bat Baiona Urketa** euskal saskibaloi taldea da. Gizonezko taldea NM2 mailan dabil (Frantziako Saskibaloi Txapelketaren laugarren maila dena). Taldea Urketan sortua bada ere, orain Baionan dago.

Historia
--------

1952an, Urketako *Bethi-Gaste* elkarteak izena aldatu eta *Denek-Bat* bihurtu zen. Kirol eta Kultur elkarteak *Denek-Bat Urcuit* taldea sortu zuen 1961ean.

Frantziako Saskibaloi Txapelketan aurrera joateko, Baionako Lauga kiroldegira joan zen 1999an eta izena aldatu zuen *Denek Bat Bayonne Urcuit* izateko.

Palmaresa
---------

2007-08 : Frantziako Nazional B Mailako Txapelduna

Entrenatzaileak
---------------

* 2007-08: Chris Singleton Ameriketako Estatu Batuak
* ?: Freddy Hufnagel Frantzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3022433

 |

* Wd Datuak: Q3022433
Neuson dunper bat
**Dunperra** ontziratutako materiala garraiatzeko ibilgailua da, askotan eraikuntza guneetan. Dunperrak konfigurazioaren arabera bereizten dira: dunperra 4 gurpileko ibilgailu irekia izan ohi da gidariaren aurrean karga edukiontzia duena, eta dunper-kamioi batek kargaren aurrean duen kabina duen bitartean. edukiontziak karga bota dezake; hortik dator "dunper" izena. Normalean gasolioa erabiltzen dute. Atoian eramateko zirgilo bat instalatzen da bigarren mailako erabilerarako, obrako traktore gisa. Gomazko belderrak dituzten dunperrak egoera berezietan erabiltzen dira eta pisuaren banaketa uniformeagoa ematen dute pneumatikoen aldean. Etengabeko trakzioari esker, operadoreak gainkarga astunagoak eraman ditzake gainazal irristakor, elurtu edo lohitsuetan, eta oso ezagunak dira zenbait herrialdetan.

Ikus, gainera
-------------

* Iraulki-kamioi
* Meatze-kamioi

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179342
* Commonscat Multimedia: Dump trucks

---

 |

* Wd Datuak: Q179342
* Commonscat Multimedia: Dump trucks
**Magnhild Kennedy** ( Trondheim, Norvegia, 1978), **Damselfrau** izenarekin ezagunagoa**,** Londresen bizi den artista norvegiarra da. Janzteko artea sortzen du, batez ere maskarak eta bitxiak.

Kennedy Trondheimen hazi zen. Bi gurasoak artistak dira. Amak, Heidi Kennedy Skjervek, ehungintzako arte esperimentala egiten du, eta aita, Stein Rønning, eskultorea da.

2007an bera eta bere senarra Robert Kennedy Londresera joan zirenean, maskarak egin zituen berarentzat eta senarrarentzat bakarrik, festetan erabiltzeko, baina 2009tik aurrera Damselfrau izenarekin lan egiten du maskara fabrikatzaile profesional gisa.

Kennedyren lehen enkargua Anneli Drecker abeslari norvegiarrarentzat eta Røyksopp taldearentzat izan zen beraien birako baterako. Geroztik, MØ, Beyoncé eta Daphne Guinness bezalako artistentzako maskarak egin izan ditu eta Louis Vuitton-ekin kolaboratu du.

Lanen adibideak
---------------

* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «damselfrau: a peek behind the many masks of the london-based artist» *designboom | architecture & design magazine* 2019-02-10 (Noiz kontsultatua: 2021-03-24).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67253000
* Commonscat Multimedia: Damselfrau

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2157640951238221499

 |

* Wd Datuak: Q67253000
* Commonscat Multimedia: Damselfrau
**Elixabarriko mendatea** Eskoriatzan (Gipuzkoa) dagoen mendate bat da, Elorretako Haitza, Aranguren eta Kurtzebarri mendirantz doan bidean dagoena.

Igobideak
---------

Mendate honen tontorrera igotzeko bi bide daude. Bata, Mendiolatik zuzenean doana. Bestea, berriz, Bolibar/Mendiola-Bolibar aldetik. Tontorrean, bi bideek bat egiten dute.

### Mendiolakoa 1

Bide hau, Areano nekazalturismo etxetik gertu dagoen bide batetik doa, harrizko monumentu baten ondoko bide batetatik. Hemendik, igotzen hasi behar da, bidegurutze batetara heltzen da. Bideetako bat, ezkerretara doa, bestea, eskuinetara. Ezkerrekoa hartzen da, eta, gorantz jarraituz Peñakulu edo Uriaga baserrira heltzen da. Hemen, eskuinetarantz hartu eta pinudi bat igaro behar da, berriz, handik metro gutxira, harrizko bidea hartzeko. Hemendik, gorantz jarraitu behar da, eta, laster, eskuinetarantz biratzen duen bihurgune bat dago. Toki honetatik aurrera, gorantz jarraitzea baino ez da.

### Mendiolakoa 2

Lehen aipaturiko bidegurutzean, eskuinetara doan bidea hartuz, hau, gorantz doa. Handik gutxira, goraxeago, ezkerretarantz hartu behar da. Eta, hemendik, aurrera segitu besterik ez dago, Mendiolatik doan lehenengo bidearekin bat egin arte.

### Mendiola-Bolibar

Bide honek, hasiera, Mendiolan du. Lehen aipaturiko bidegurutzean eskuinetara hartu, eta, gorago, ezkerretara hartu behar da. Baina, bidetxo hau hartu eta berehala, eskuinetarantz jo behar da, handik gutxira, etxe bakarti batetatik igaroz. Etxe hau eskuinetara utzita, gorantz jarraitu behar da, pinudi bat igaroz. Bide honen tontorrera iritsi ondoren, lautadatxo labur bat dago. Handik gutxira, ezkerretara, gorantz doan bide bat ikusiko da. Bide honi jarraiki, Elixabarrirantz heltzen da.

### Bolibar

Bide hau, Uretz izeneko bidegurutzean abiatzen da, Bolibarko elizaraino igotzen hasi baino metro batzuk lehenxeago dagoen bidegurutze batean. Bide hau, ezkerretarantz doa, eta igotzen hasi behar da. Handik gutxira, beste bidegurutze bat dago. Hemen, berriz ere, ezkerretara hartu behar da, Lizargarate lepora doana eskuinetara utziz. Hemendik, igotzen jarraitu behar da, tontorrean, pinudi bat ikusi arte. Pinudi honen ondotik, eskuinetara, pixkana-pixkana igotzen doan bide bat dago, eta hauxe da jarraitu behar dena. Bide honen amaieran, azken bidegurutze bat dago. Hemen, ezkerretara hartu behar da, aurreko bidearekin bat egin arte.

Ondasun nabarmenak
------------------

* Ehiza babeslekua
* Iturria
* San Juan Portaletaña ermita

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256731

 |

* Wd Datuak: Q12256731
**Cospaiako Errepublika** mikroestatu bat izan zen, 1441 eta 1826 artean existitutakoa. Aita Santuen Lurraldearen eta Florentziako Errepublikaren arteko mugak zehazteko orduan izandako oker baten ondorioz sortu zen.

Gaur egun Cospaia San Giustino udalerriko herria da, Perugiako probintzian.

Historia
--------

Cospaiako herriak espero gabe lortu zuen independentzia 1441eko otsailean. Une horretan Eugenio IV.ak Sansepolcroko lurraldea Florentziako Errepublikari eman zion, baina bi estatuen arteko muga zehazteko hitzarmenean lur zerrenda txiki baten subiranotasuna ez zen argi zehaztu. Izan ere, "Rio" izena zuten bi uhar zegoen, elkarrengandik 500 metro inguruko distantziara. Ordezkari florentziarrek ulertu zuten iparralderago zegoen uharra zela muga berria, eta elizaren ordezkariek, berriz, hegoalderago zegoenak ezartzen zuela banalerroa. Horrenbestez, *terra nullius* bat sortu zen eta bertako biztanleek independentzia aldarrikatu zuten. 

Cospaiako lurraldetik igarotzen ziren merkantziek ez zuten zergarik ordaintzen, eta bertako 250 biztanleek egoera probestu zuten italiar penintsulan tabakoa landatu zuten lehenetarikoak izan eta mozkin handiak lortzeko. Gaur egun oraindik zenbait tabako aldaera *cospaia* izenez ezagunak dira.

Cospaiako Errepublikak ez zuen ez armadarik ez kartzelarik. Administrazioaren buruzagitza exekutiboa *Consiglio degli Anziani e Capi famiglia* [Adinekoen eta Familia buruen Batzarra] izeneko organoaren esku zegoen.

Denboraren poderioz, Cospaia kontrabando-lurralde eta ondoko estatuetako justiziarekin arazoak zituzten iheslarien babesleku bilakatu zen. 1826an, errepublikaren hamalau ordezkarik onartu zuten bere lurraldea bitan banatzea, Elizaren Estatuaren eta Toskanako Dukerri Handiaren artean. Ordainetan, Cospaiako biztanle bakoitzak zilarrezko txanpon bat eta tabakoa landatzen jarraitzeko baimena jaso zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Graziano Graziani - Atlante delle micronazioni» *Quodlibet* (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
2. ↑   **(Italieraz)** Ascani, Angelo.  (1965). *Cospaia: storia inedita della singolare Repubblica.*  Istituto Professionale di Stato per l'Industria e l'Artigianato (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
3. 1 2   **(Ingelesez)** Milani, Giuseppe.  (1996). *Tra Rio e Riascolo: piccola storia del territorio libero di Cospaia.*  Associazione genitori oggi (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).
4. ↑   **(Ingelesez)** Budanovic, Nikola.  (2018-02-22). «The Republic of Cospaia was created by accident in Italy, yet grew in strength over four centuries | The Vintage News» *thevintagenews* (Noiz kontsultatua: 2023-07-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2393278

 |

* Wd Datuak: Q2393278
**Denonartean argitaletxea** 2008an sortu zen, eta Berriozarren (Nafarroa) du egoitza. Euskarazko testuak argitaratzen ditu, bai sorkuntzaz euskarazkoak direnak bai eta euskararako itzulpenak ere. Gaur egun, Cénlit-ekin elkartuta daude. 1976tik testu liburu eta liburu teknikoak (gaztelaniaz gehienbat) argitaratu izan dituen argitaletxea da Cénlit.

Denonartean argitaletxearen helburua liburu munduan sortutako genero eta formatu berriei eta euskal sortzaileei aukera ematea da. Gainera, munduan egindako liburuak eta nazioarte mailan ospea lortu duten egileak euskarara ekartzen dituzte, hala nola, album ilustratuak, eleberri grafikoak, kartoizko liburuak… Horretarako, ahalik eta irakurle-kopuru handienarengana hel daitezkeen literatur proposamen eta edukiak aukeratzen ari dira. Euren ibilbidean zehar, arlo askotako profesionalak bildu dira: itzulpengintza, diseinua, argazkigintza…

Gaur egun, bi lankidek osatzen dute Denonartean argitaletxea. Urtero hogei bat liburu argitaratzen dituzte eta, horietatik, hiru edo lau itzulpenak izan ohi dira.

Bildumak
--------

Bazein behin…

Udazkeneko jolasak

Liburuak
--------

### Haur Literatura

*Non zaude, Ilargi?* (E: Émile Jadoul; I: Inma Errea)

*Enara ttipia* (E: Mikel Mendibil Ainzua)

*Tip tapa tip ilunabarrean* (E: Miren Agur Meabe)

*Ur: euriaren liburua* (Juan Kruz Igerabide)

*Itsasoa maleta batean* (Yurre Ugarte)

### Gazte Literatura

*Zenbat lur behar ditu gizon batek?* (E: Lev Tolstói; I: Mikel Vilches)

*Maitasunezko oihua, munduaren erdian* (E: Kyoichi Katayama; I: Keiko Suzuki eta Imma Errea)

*Haren zati bat* (Josu Penades)

### Saiakera

*Ekonomialari harrituen manifestua* (E: Philippe Askenazy, Th. Coutrot, André Orléan, Henri Sterdyniak; I: Imma Errea)

*Haserretu zaitezte!* (E: Stéphane Hessel; I: Imma Errea)

*Ez duzu deus ikusi Fukushiman* (E: Daniel de Roulet; I: Imma Errea)

*Denontzako makrobiotika* (E:Egoitz Garro)

*Filosofia alabari azaldua* (E: Roger-Pol Droit; I: Imma Errea)

### Eleberria

*Kondesa esku-guria* (E: Miren Agus; I: Fernando Rey)

*Giltzurrun harriak* (E: Miren Agus; I: Fernando Rey)

### Poesia

*Marta maitea* (E: Miquel Marti i Pol; I: Joxemari Sestorian)

*Poemak pluralean* (E: Fernando Pessoa; I: Iñigo Roque Eguzkitza)

### Komikia

*Amaia, euskaldunak VIII. Mendean* (E: Rafael Ramos, F. Navarro Villoslada)

*Nafarroako historia* (E: Rafael Ramos)

*CHERCH’PAS À COMPRENDRE ! Ez da konprenitzen ahal gerra!* (E: Begoña Durruty)

### Hiztegiak

*Euskolatinus*

Kanpo estekak
-------------

* Cénlit argitaletxea[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069392

 |

* Wd Datuak: Q61069392

* Katalogoa
* Katalogoa
**Daniel Barry** (1923ko uztailaren 11 – 1997ko urtarrilaren 25a) komikigile estatubatuarra izan zen. Leonard Starr, Stan Drake eta bere anaia Sy Barryrekin batera, "New York Slick" estilo berezia definitzen eta horren adibideak ematen lagundu zuen. Estilo horrek arreta handia jartzen die lerroei, eta testuren mugaketa argia egiten du. Komiki estatubatuarrak menderatu zituen Jack Kirbyren estiloak arreta orokorra bereganatu zuen arte. Dan Barryren anaia, Sy Barry, *The Phantom*en marrazkilaria izan zen.

Biografia
---------

1947-48tik Tarzanen prensta-komikia marraztu zuen eta 1951n Flash Gordonena berpiztu zuen. Hainbat alditan, Harry Harrison eta Julian May zientzia-fikziozko idazleekin batera ondu zituen telesail honetako gidoiak. Pertsonaia zientifikoago egiten lagundu zuen, eta ez hain barrokoa, garapen zientifiko-teknologikoaren ondorio. Beste artista batzuek ere lagundu zioten, hala nola Bob Fujitanik, Fred Kidak eta Frank Frazettak. 

Mac Raboy 1967an hil zenean, Barryk ere bere gain hartu zuen Flash Gordonen igandetako tiren ardura. 1990ean, erabat utzi zuen Flash Gordon marrazteari.

Bere azken lanak Dark Horse Comicsentzat izan ziren, Indiana Jones eta Predatoren komiki-liburuak marraztuz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tubau, Iván en *Curso de dibujante de historietas*, CEAC, Barcelona, 1975, vol. 6, p. 27.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q139900
* Commonscat Multimedia: Dan Barry

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61500651
* ISNI: 0000 0001 1445 8248
* BNE: XX848170
* GND: 1132586984
* LCCN: nr2005008085
* NKC: osa2011625599
* ICCU: SBLV252391

 |

* Wd Datuak: Q139900
* Commonscat Multimedia: Dan Barry
|  |
| --- |
| **Antzinako Egipto**Dinastiak eta faraoiak |
|  |
|  |
|  |
| **Aro aurredinastikoa** |
| **Aro protodinastikoa** |
| **Aro Goiztiarra** |
| I.a - II.a |
| **Inperio Zaharra** |
| III.a IV.a V.a VI.a |
| **Tarteko Lehen Aroa** |
| VII.a VIII.a IX.a X.a XI.a |
| **Inperio Ertaina** |
| XI.a XII.a |
| **Tarteko Bigarren Aroa** |
| XIII.a XIV.a XV.a XVI.a XVII.a |
| **Inperio Berria** |
| XVIII.a XIX.a XX.a |
| **Tarteko Hirugarren Aroa** |
| XXI.a XXII.a XXIII.a XXIV.a XXV.a |
| **Aro Berantiarra** |
| XXVI.a XXVII.a XXVIII.a XXIX.a XXX.a XXXI.a |
| **Aro Helenistikoa** |
| Mazedoniarra. Ptolomeotarra |
| **Erromatar Aroa** |

**XXV. dinastia** edo dinastia kushita (K.a. c. 747-K.a. 664). Napata hiri-estatuan du jatorria (Kusheko lurraldean). Bertatik, dinastia honetako lehen erregeak, Alarak, Nubiaren zatiak inbaditu eta konkistatu zuen.

Hirugarren periodoaren azken dinastia izan zen. Erregea eta militarren harteko erlazioari esker , errege kushitak Egipto militarki kontrolatzea lortu zuten 80 urte baino gehiago. Militarki kontrolatzen zuten ezin zutelako politikoki kontrolatu oso eremu handia zelako.

Nubia aldeko nagusitasun politikoa indartu eta gero Piy subiranoak k.a 730 inguruan Egiptoko espedizio militarra burutu zuen , Nilo ibaiko hiri gehienetaz jabetu ziren Menfisekin izan ezik.

Dinastia XXV antzinako liburuetan
---------------------------------

Dinastia hau monarka "etiopiar" hauek izan zituen : Ply , Shabaqo , Shabitqo , Taharqo eta .

**Ply**
**Sabacon**, Bokkoris atxilotu eta gero, bizirik erre zuen eta 8 (edo 12) urte erreinatu zuen.
**Sebijos** (edo Sebikos), aurrekoaren semea, 14 (edo 12) urte erreinatu zuen.
**Tarcos** (Taracos edo Saraco), 18 (edo 20) urte erreinatu zuen.
**Tanutaman**

XXV. dinastiako faraoiak
------------------------

Dinastia honetan faraoi hauek egon ziren : Alara, Kashta, Pianjy /Piye, Shabako/Sabacon, Shabitko /Sebikos, Taharqo/Tarcos eta Tanutamani/Tenutamon.

XXV. dinamitan egon ziren piramideak
------------------------------------

Shabako , Shabitko , Taharqo eta Tanutamani.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737648
* Commonscat Multimedia: 25th dynasty of Egypt

---

 |

* Wd Datuak: Q737648
* Commonscat Multimedia: 25th dynasty of Egypt

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Egiptoko XXIV. dinastia** | **Egiptoko XXV. dinastia**Egiptoko hirugarren tarteko aroa | Ondorengoa**Egiptoko XXVI. dinastia** |
*Artikulu hau XX. mendeko estatuari buruzkoa da; antzinako Erresumei gaitzat duena beste hau da: «Antzinako Egipto»*
**Egiptoko Erresuma** (arabieraz: المملكة المصرية‎) 1922an sortutako estatua izan zen. *De iure* independentea zen baina britainiarrek bere kanpo-harremanak, armada eta komunikazioak kontrolatzen zituzten.

Estatus berria adierazteko Fuad erregea sultana izatetik errege izatera pasa zen. Bere agintaldian Wafd alderdi nazionalistaz gain, Alderdi Komunista (1925) eta Anaia Musulmanak (1928), alderdi sorberriek ere eragin handia izan zuten.

1936an Farukek, hamasei urte besterik ez zituela, tronua jarauntsi zuen. Abisiniaren italiar okupazioak asaldaturik, anglo-egiptoar ituna sinatu zuen eta britainiarrek Suezko kanala baino ez zuten mantendu.

Ustelkeriaz beterik, egiptoarren ustetan erresuma britainiar txotxongilo besterik ez zen izaten. Hori zela eta, Palestinako Gerran menderatuak izan ondoren, 1952an armada matxinatu zen. Faruk Fuad bere semearen alde abdikatu zuen baina 1953an monarkia abolitu eta errepublika aldarrikatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124943
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85041307

 |

* Wd Datuak: Q124943
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Egypt
**Dominick Arduin** (1961– 2004) esploratzaile frantses ospetsua izan zen. Iparburura eskiatzen joateko saiatu zen baina bidean desagertu zen.

Biografia
---------

Haurtzaroan Alpetan bizi izan zen. Haren bizitza ez zen erraza izan. Umezurtz gelditu zen oraindik haurra zenean. Bi ahizpa ziren baina bestea gaztea hil zen. Minbiziari aurre egin behar izan zitzaion, bestetik
1988 Finlandiara joan zen. Hamabost urtez Laponian lan egin zuen gida bezala. Hiritartasun bikoitza eskuratu zuen.

2001eko udaberrian Arduinek Iparburu magnetikora heldu zen. 2003an Iparbururaino heldu nahi zuenean erreskatatu behar izan zuten. Izoztea zela eta, oinetako behatz gehienak ebaki behar izan zizkieten. 2004ko martxoaren 5ean berriro ere proiketuari heldu zion; helburua Iparburura eskiatzen bakarka heltzen zen lehenengo emakumea izatea zen. Siberiako Arctichesky lurmuturratik atera zen. Bidaiaren egun bat eta gero, bere kontaktua galdu egin zen. Helikopteroz haren bila ibili ziren eta berarkin zihoan Frédéric Chamard-Boudet bidaiaria aurkitu zuten, baina Arduin ez zen agertu. Martxoaren 21ean bilaketa bertan behera gelditu zen. Hipotesi errazena itota hil zela da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Michel Cheminen artikulua *Liberation* egunkarian.
* **(Frantsesez)**:Dominick Arduinen abentura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5290902

 |

* Wd Datuak: Q5290902
|  |
| --- |
| **Antzinako Egipto**Dinastiak eta faraoiak |
|  |
|  |
|  |
| **Aro aurredinastikoa** |
| **Aro protodinastikoa** |
| **Aro Goiztiarra** |
| I.a - II.a |
| **Inperio Zaharra** |
| III.a IV.a V.a VI.a |
| **Tarteko Lehen Aroa** |
| VII.a VIII.a IX.a X.a XI.a |
| **Inperio Ertaina** |
| XI.a XII.a |
| **Tarteko Bigarren Aroa** |
| XIII.a XIV.a XV.a XVI.a XVII.a |
| **Inperio Berria** |
| XVIII.a XIX.a XX.a |
| **Tarteko Hirugarren Aroa** |
| XXI.a XXII.a XXIII.a XXIV.a XXV.a |
| **Aro Berantiarra** |
| XXVI.a XXVII.a XXVIII.a XXIX.a XXX.a XXXI.a |
| **Aro Helenistikoa** |
| Mazedoniarra. Ptolomeotarra |
| **Erromatar Aroa** |

**Egiptoko XIII. dinastia** Egiptoko bigarren tarteko aroaren hasieran sortu zen. K.a. 1760tik K.a. 1630 arte irauten du.

Egiptoko XII. dinastia leinu familiar bat zen bitartean, XIII. dinastiako gobernariek ez ditu behar adina aginte, ia ez dute leinu bat sortzeko ahalmenik eta euren agintaldiek urte gutxi batzuk edo batzuetan hilabete gutxi batzuk baino ez dute irauten. Horietako asko militarrak edo atzerritar kananearrak dira.

Gobernari hauek boterera sarri usurpazio bidez iristen dira, eta normalean ez dute herrialde osoan agintzen, euren autoritateari beste usurpatzaile lokal batzuek aurka egiten zioten. Argi dago oinordekotza eskubidea bera ere zalantzan ere jarri izana.

**Sebek-hotep IV.a**.  
Louvre.
XIII. dinastian hurrenez hurren *Uaset*en (Tebas) eta hiriburu administratiboa zen *Ity-Tauy*n (El Lishtetik gertu) bizi izan ziren bi leinu ezberdintzen dira.

Herrialdea hiru lurralde administratibotan banatzen da: Iparraldea, Niloren delta eta Menfiseko eskualdea ordezkatzen duena, hegoaldea, El Fayumetik Nubiara doana, eta hegoaldean baita ere Tebas eta bere eskualdea hartzen duen zatia.

Oreka eta egonkortasun garaiak ordena falta eta gerrila garaiekin txandakatzen dira. Paradoxikoki, tronua etengabeko beldurren ondorioz asaldatzen den bitartean goi funtzionarioek euren karguetan jarraitzen dute, erresumaren administrazioa antolatuz.

XIII. dinastiak, ordea, ia ez du aldaketarik egiten Egiptoren arte eta aktibitatean, eta, horren ondorioz, egiptologoren batzuk ez dute tarteko bigarren aroaren barnean hartzen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Egiptoko XII. dinastia** | **Egiptoko XIII. dinastia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Egiptoko XIV. dinastia** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q721807
* Commonscat Multimedia: 13th dynasty of Egypt

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300020340

 |

* Wd Datuak: Q721807
* Commonscat Multimedia: 13th dynasty of Egypt
Dia uhartearen txoribista.
**Dia** (grezieraz Δíα), Kretako hiriburu den Herakliondik kilometro batzuk iparraldera dagoen uharte bat da. Uhartea, gaur egun bertan inor bizi ez dela, basa ahuntzen erreserba bat da.

Karratu antzekoa, uhartea 6 kilometro luze eta 4,5 kilometro zabal da. 12 kilometro karratuko hedadurarekin, Kretako kostalde inguruan dagoen uharterik handiena da. Elezaharrak, musker erraldoi bat Kreta irensten saiatu zela dio. Zeusek, gezikada batez harri bihurtu zuen, eta hala sortu zen Dia.

Zibilizazio minoikoaren garaiko arrasto garrantzitsuak daude, Dia gune garrantzitsua zela pentsarazi dezakeena.

Greziar mitologiaren arabera, Teseok han egingo zuen geldialdi bat, Minotauroa hil ondoren. Han utzi zuen Ariadna, Atenasera abiatu aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q868952
* Commonscat Multimedia: Dia (island)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4748497-4
* **Lekuak**
* OSM: 851117

 |

* Wd Datuak: Q868952
* Commonscat Multimedia: Dia (island)
**Dutaria jauregia** 1857an eraikitako Nafarroako Zugarramurdi udalerrian dagoen jauregia da. Herriaren erdigunean dago eraikita eta Dutari familiak altxatu zuen.

Kokalekua
---------

Herriguneko Basaburua Kalean dago, erdigunean.

Eraikina
--------

Eraikina Urdazubiko hainbat etxeren antzekoa da. Lau angelukoa da, eta paretak luzituta ditu. Izkinetan, leihoetan eta balkoietan harri gorriak ditu. Fatxada guztietan argi ageri dira solairuen arteko banaketak, inposta lauen bitartez. Fatxada nagusian erdialdea nabarmendu da; berau gibelerago eraiki da, solairuetako baoen egituraketagatik. Behe-solairuan sarrerako ate zuzena dago, Lehen solairuan balkoia dago, pilastren artean; balkoiak frontoi triangeluar bat du. Bigarren solairuan bertze balkoi bat dago; honek, ordea, frontoi kurbatua du. Atikoan, berriz, leihoa, teilatuaren eskoramenduarekin bat eginda. Lehen solairuko balkoiaren alde banatan bi armarri barroko daude. Armarri horiek kultura ondasunaren kalifikazioa dute. (NA-1-033-003080-000 erregistroa).

Historia
--------

XVIII. mendean Dutari familiak Dutaria jauregia eraiki zuen. Juan Bautista Dutari finanzia gizona zen eta Madrilen denda batekin aberastu zen. Familia horrek Zugarramurdin beste lanak ahalbideratu zituen, besteak beste Jasokundeko Andre Maria eliza, 1781tik 1784ra; lanak bukatzen ziren bitartean, Dutariarrek haien jauregia utzi zuten elizaren ofizioak egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66317663

 |

* Wd Datuak: Q66317663
Wikipediako artikuluak kalitate-betekizunei buruz **ebaluatu** egiten dira. Kalitatezko artikuluei irudikoa bezalako ikurra esleitzen zaie.
**Ebaluazioa** produktu, ekintza, gaitasun, proiektu edo sistema baten ezaugarriak estandar batekin alderatzeko prozesu sistematikoari deitzen zaio, bere egokitasun edo kalitatea ezartzeko.

Ebaluazio prozesuaren faseak
----------------------------

Aldi batzuetan burutzen den prozesua da ebaluazioa. Esate baterako, euskararen gaira ekarriko bagenu prozesia: ebaluatu beharrekoa definitu (euskararen ezagutza), baloratu beharreko osagaiak zehaztu eta eredu edo erreferentzia ezarri (euskara ama hizkuntza balitz bezala ezagutzea, esaterako), ebaluatu beharrekoa ereduarekin alderatu (ebaluazioa bera alegia, kalifikazio bat jarriz) eta horretan oinarrituz hobekuntzarako erabakiak hartu azkenean (ezezkoan, euskara ikasteko ahalegin berri bati ekin, esaterako). 

Nabarmendu behar da, ebaluazioa prozesua dela eta ez dela mugatzen kalifikazio edo balio bat ematera. Hain zuzen, helburuen zehaztapenetik abiatu eta helburuen betetze-maila zenbaterainokoa den ebaluatuz, helburuen guztizko lorpenerako hartu beharreko neurriak ere barnehartzen ditu ebaluazioak.

Arlo askotan erabiltzen den prozesua da ebaluazioa. Enpresa arloan, aurrez ezarritako helburu ekonomikoak (etekinak, hazkundea, salmentak, ...) edo sozialak (motibazioa, generoaren berdintasunaren arabera...) bete diren edo kalitate-maila ezagutzeko erabil daiteke. Beste alde batetik, hezkuntza-arloan ikaslearen ikasketa-prozesuaren helburuak bete diren egiaztatzeko burutzen da.

Ebaluatzerakoan egindako aldaketei erreparatu behar, aldaketa horien balio erantsia da nolabait neurtu behar dena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Emakunde.  (2015-03-24). «Generoaren araberako eraginari buruzko txostenak» *www.emakunde.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-06-02).

Ikus, gainera
-------------

* Ebaluazio (hezkuntza)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1379672
* Commonscat Multimedia: Evaluation

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11975815r (data)
* GND: 4071034-8
* LCCN: sh85045926
* NKC: ph205091

 |

* Wd Datuak: Q1379672
* Commonscat Multimedia: Evaluation
Ecclesiae Anglicanae Trophae grabatu bilduman, Ebbe eta beste mojak sudurrik gabe ageri dira
**Ebbe deuna, Ebbe Coldingham-ekoa** [baita ere **Æbbe**, **Aebbe**, **Abb**] edo Ebbe Gaztea santu eta martiri kristaua da (870an hila) Coldingham-eko komentuko nagusia izan zena, hego-ekialdeko Eskozian.

Garai hartako Bretainia Handi Anglo-Saxoian izenez ezagutzen ditugun emakumezko beste santu batzuen kasuan bezala, gutxi dakigu berari buruz, ezta benetako pertsonaia ote zen. Agiriek, dena dela, diote nagusia zela Beneditarren Abadia batean Coldingham-en.

Bere martiri heriotza da ezaguna, ordea. Kronikak dio Danimarkako bikingo inbaditzaileek abadia hartu behar zutenean, gainerako lekaimeen aurrean Ebbe Gazteak sudurra moztu zuela, horrekin bortxaketa saihesteko. Gainerako mojek bere adibidea jarraitu zuten. Inbaditzaileek itxura harekin ikusi zituztenean emakumezkoak ez zituzten bortxatu, baina horrekin ez ziren salbatu heriotzatik, bikingoek su eman baitzioten komunitateari, bertan ziren guztiak hilez.

Ingelesez esamolde bat dago, *"Cutting off the nose to spite the face",* sudurra moztu aurpegia salbatzeko, agian Ebbe Gaztearen istorioan oinarritua. Zera esan nahi du esakunakː oker nabarmen bat saihesteko neurri auto-suntsitzaile bat hartzea alferrekoa izan daitekeela, ustez saihestu nahi den okerra baino are oker larriagoa egin diezaiokezulako zeure buruari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Farmer, David.  (2011). *The Oxford Dictionary of Saints.*  Oxford University Press, 133 or..
2. ↑   Pulsiano, Philip.  (1999). *Parergon* 16 (2).
3. ↑  Barret, OSB, Michael. "Saint Ebba, Virgin and Abbess, and her Companions, Martyrs, A.D. 870". *The Calendar of Scottish Saints*, 1919
4. ↑   **(Ingelesez)** Horner, Shari.  (1994). *Spiritual Truth and Sexual Violence: The Old English Juliana, Anglo-Saxon Nuns, and the Discourse of Female Monastic Enclosure.*  ISBN 9780801430381..
**Deustuko Gazte Asanblada** Deustoko Luzarra kaleko 1.zenbakian kokatuta dago. Bilboko Okupazio Mugimenduko partaide da, besteak beste, Kukutza III eta Zazpikatu Gaztetxearekin batera.

Historia
--------

Elkarte honen historia orain dela urte batzuk hasi zen, Deustuko gazteentzat asanblada bat sortzea beharrezkoa zela ikusi zenean. Gazte guztiei deialdia egin, eta behin eta berriz bildu ondoren azkenean 1989.urteko Otsailaren 28an Gazte Asanblada sortu zuten helburu batzuk lortu nahian; hauen artean garrantzitsuena kultura alternatibo bat lortu eta eskaintzea zelarik, beti ere eurek autogestionatutakoa. Ideia hauek guztiak abian jartzeko lokal baten beharra ikusi zen eta udalarekin kontaktuan ipini ziren. Hainbat bilera egin ondoren udalak lokal bat konpontzeko konpromisoa hartu zuen, baina alkate aldaketa zela eta konponketa hauek bukatzen zeudelarik promesa guztiak bertan behera geratu ziren. Gauzak nola zeuden ikusirik okupazioa izan zen hauen irteera, beraz, 1991ren Ekainaren 21ean Luzarra kalean zegoen merkatu zaharra okupatu zen, honela sortu zen Deustuko Gazte Lokala.

2008 urtean Gazte Lokalaren parean zegoen Txoridenda eraikina okupatu zen, Gazte Lokalak zeuzkan muga fisikoak zirela medio. Udalarekin akordio batera iritsi eta bi eraikinen kudeaketa gauzatzeko.

2017 urtean Bilboko udalak aurre abisurik gabea akordioa hautsi eta Deustuko Gazte Lokala desalojatzeko agindua eman zuen. "Gazte Lokala DEFENDA DEZAGUN" kanpaina abiarazi zuten gaztetxeko kideek, eta zenbait hilabeteko tentsioaren ostean, udal hauteskundeak gerturatu ahala eta auzoan zuen babesa ikusita, Bilboko udalak bere asmoak baztertu zituen.

Ikus, gainera
-------------

* Autogestio
* Bilboko Okupazio Mugimendua
* Gaztetxe
* Okupazio

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256206

 |

* Wd Datuak: Q12256206
**Elena Uriz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1944ko urtarrilaren 1a) irakasle ohia, abeslaria, dantzaria eta aktorea da.

Biografia
---------

### Irakasle

1968an, Nafarroako Unibertsitateko ikasketak amaitu ondoren, Elena hezkuntza-maila guztietako irakaslea izan da, lehen hezkuntzatik unibertsitatera, 1966tik 2010era bitartean, urte horretan erretiratu baitzen bere lanbidetik. 

### Euskara

Bi semeren ama zela ikastolan sartzea erabaki zuen, haiei laguntzeko eta Arturo Campion euskaltegian euskara ikasten hasi zen, 34 urterekin, eta praktikatzeko Berako barnetegi batera joan zen. Ondoren, lanean baimena hartu eta euskara entzuteko Paz de Ziganda ikastolan hasi zen kuluxkaren ordua, jantokia eta jostaldia zaintzen. Handik bi urtera eskola ematen hasi eta 20 urte baino gehiago egin zituen bertan.

### Dantzari

Becky Siegelekin egiten du dantzan. Kontzientzia are handiagoa hartu zuen harekin egindako ikuskizun batekin: *El baile de los años* ikuskizunean. Hiru adin tarteko jendeak hartzen baitzuen parte.

### Aktore

Aktore gisa, probatzeko konbentzitu zuen lagun bati esker, paper txiki batean egin zuen debuta zintan eta harrezkero hainbat filmetan parte hartu du.

Lanak
-----

### Zinema

* *1984 - Tasio*
* 2016 - *El Guardian Invisible*
* *2016 - Abracadabra*
* *2017 - Thi Mai, Duerme Negrita,*..
* *2018 - Lo nunca visto*
* *2019 - Akelarre*
* *2019 - Gaueko*
* *2020 - Ilargi Guztiak*
* *2020 - Altsasu*
* *2022 - Irati*

### Antzerkia

* *2012 "Bodas de Sangre", La suegra*
* *2013 "Divinas Palabras" Marica del Reino"*
* *2015 "Antígona" Tiresias*
* *2015 "De Cama En Cama" La Dama*
* *2016 "La Taberna Fantástica" El autor*
* *2018 "Mucho ruido y Pocas nueces" El escribano*

### Dantza

* *2018: "El Baile de los Años"* bailarina

Familia
-------

Senitartekoak ditu Uriz Pi ahizpa feministak, antifrankistak eta errepublikazaleak. Korrespondentzia bidez ezagutu zuen Elena Urizek Elisa Uriz Pi, *Berlinen bizi zen izeba,* zen berarentzat. Gerora jakin zuen nortzuk izan ziren eta zein ekarpen egin zuten haren senideek. Harro sentitzen da haien abizena daramadalako, haiek egin zutenarekin identifikatua sentitzen baita.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   SensaCine.com.mx. «Elena Úriz» *SensaCine.com.mx* (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).
2. ↑    «Elena Uriz: "Feministak, antifrankistak eta errepublikazaleak ziren; harro nago" - Iruñerria» *euskalerriairratia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-12-28).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: *Zaharra izan arren, proiektuak badituzu, bizia eta gaztea zara* Berria, 2021.10.31

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110290844

 |

* Wd Datuak: Q110290844
**Dhaulagiri** munduko mendirik altuenetan zazpigarrena da, 8.167 metro baititu. Nepalen kokatuta dago.

Kurt Diemberger, Peter Diener, Ernst Forrer, Albin Schelbert, Nyima Dorji eta Nawang Dorjik igo zuten lehen aldiz 1960ko Maiatzaren 13an. Lehenengo aldia zen ere mendi bat igotzen zela Himalaian hegazkin baten laguntzaz eta hegazkinak istripua izan zuen.

1808an munduko mendirik altuena zela uste zen eta horrek Kangchenjunga aurkitu zen arte jarraitu zuen. Berez 30 kilometrotan 7.000 metroko igoera duen mendia da eta iparraldeko aldean 4.000 metroko jaitsiera du; horrek altuera handia dela pentsarazten du.

1979ko nafar espedizioa
-----------------------

Dhaulagiri izan zen lehenengo zortzimilakoa euskal alpinistentzat. 1979an izan zen eta espedizioan, Pilar Ganuza eta Gregorio Arizekin batera, Xabier Garaioa, Trini Cornellana, Javier Garreta, Mari Abrego, Pitxi Eguillor, Iñaki Aldaia, Agustin Setuain, Angel Irigoien, Jose Ignacio Ariz, Angel Martinez, Gerardo Plaza eta Javier Sorozabal nafarrak eta Jordi Pons, Ramon Bramona, Joan Massons eta Jordi Colomer katalanak joan ziren.

Tontorrera, azkenik, **Gerardo Plaza**, **Xabier Garaioa**, **Iñaki Aldaia**, Jordi Pons eta Ang Rita xerpa iritsi ziren 1979ko maiatzaren 12an.

Beste euskal alpinista batzuk
-----------------------------

1998ko maiatzaren 22an Alberto Iñurrategi, Felix Iñurrategi eta Juanito Oiarzabal lehenengo aldiz igo ziren mendi honetara. Eta 10 urte geroago Edurne Pasabanek gauza bera lortu zuen, 2008ko maiatzaren 1ean.

Ikus, gainera
-------------

14 8000koak

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**"Enciclopedia Desnivel".[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165440
* Commonscat Multimedia: Dhaulagiri

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85037439
* NKC: xx0117441
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q165440
* Commonscat Multimedia: Dhaulagiri


| * i
* e
* a
Zortzimilakoak |
| --- |
| Everest (8.848 m) • K2 (8.611 m) • Kanchenjunga (8.586 m) • Lhotse (8.516 m) • Makalu (8.462 m) • Cho Oyu (8.201 m) • Dhaulagiri (8.167 m)Manaslu (8.156 m) • Nanga Parbat (8.125 m) • Annapurna (8.091 m) • Gasherbrum I (8.080 m) • Broad Peak (8.047 m)Gasherbrum II (8.035 m) • Shishapangma (8.013 m) |  |
| Bestelakoak: Zazpi Gailurrak |
**Drina** (bosnieraz: *Drina*, serbieraz: Дрина) Balkanetako ibaia da, 206 kilometroz Bosnia-Herzegovina eta Serbiaren arteko muga egiten duena. Montenegroko Dinariar Alpeetatik datozen Tara eta Piva ibaien elkargunean sortu eta 346 km aurrerago Sava ibaira isurtzen da. Izena ibaiaren latinezko deituratik dator (*Drinus*).

Ibaiak Bosnia-Herzegovinako Foča, Goražde, Višegrad, Bratunac, Zvornik eta Janja, eta Serbiako Ljubovija, Mali Zvornik, Banja Koviljača, Loznica, Lozničko Polje eta Badovinci zeharkatzen ditu.

Hidrometria
-----------

Drinaren emaria 1979 eta 2013 artean neurtua izan da Radaljen (Savarekin elkartu baino 76 km gorago). Emari handiena apirilean du (574 m³/s), eta txikiena abuztuan (124 m³/s).

**Drinaren batez besteko emariak (m³/s), Radaljen neurtuak**  
**Datuak: 1979 eta 2013 artean**

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Drina, Characteristic values: River flow (m3/s) Hidmet.gov.rs

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q186901
* Commonscat Multimedia: Drina River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 235618143
* GND: 4292759-6
* LCCN: sh85039574
* **Lekuak**
* OSM: 2249121
* Atlas Digital del Imperio Romano: 44017

 |

* Wd Datuak: Q186901
* Commonscat Multimedia: Drina River
**Elenwë**, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da, oso modu laburrean, Tolkienen hil ondorengo lana den Silmarillionen agertzen dena, berari buruzko xehetasun gehiago, Christopher Tolkienek argitaratutako Erdialdeko Lurraldeko istorioak izeneko lanean ere ematen diren arren. Vanyar adarreko emakumezko elfo bat da, Alanwëren alaba eta Turgonen emaztea, honekin, Idril izeneko alaba bat izan zuelarik.

Feänorren matxinadaren ondoren, Noldorrek laguntzea erabaki zuten, eta Turgonek Feänorren zina esan ez zuen arren, bere bihotzak, xamurki, lurralde zabalagoetara joan nahi zuen, eta, beraz, bere aitari eta gainontzeko herriari jarraitu eta Helcaraxë izoztutako itsasartea zeharkatzea erabaki zuen. Elenwëk eta Idrilek lagundu zuten Turgon, baina, bidaian zehar, izotza apurtu egin zen, eta bi neskak erori ziren ur hotz haietara. Turgon, biak salbatzen saiatu zen, eta, bera ere hiltzeko zorian egon zen arren, bere alaba salbatzea lortu zuen, baina ez hala Elenwë, ur hotz haietan hil zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2369345

 |

* Wd Datuak: Q2369345
**Elendil**, **Garaia** ezizenduna, Tolkienen legendarium ospetsuko pertsonaia bat da. Numenortar arrazako gizaki bat da. Bere izenak, "izarrak maite dituena" esan nahi du, *Elen*, "izarra" eta *ndil*, "maitalea", "maite duena" hitzetatik datorrena.

Amandilen semea, Anduniëko jaurerriaren oinordekoa zen, Numenor uhartekoa, eta errege odola zuen, Elros beraren ondorengoa zelarik. Bere aita bezala, Sauroni sinetsi ez zion numenortar urrietako bat izan zen.

Bere aitak, Numenorren berehalako suntsipenetik ihes egiteko esan zion, Sauronek eragindako Ar-Phârazon erregea, Valarrei desafiatzen ausartu eta Valinorrera gerra egiteko nabigatzera ausartu ondoren. Bereekin uharteko ekialdeko kostaldean ontziratu ondoren, Numenorren hondoratzetik bederatzi itsasontzitan ihes egitea lortu zuen: lau berarentzat, hiru Isildurrentzat eta beste biak Anarionentzat, bi hauek bere semeak zirelarik. Eurekin zenbait Leial zihoazen (Valarrei eta Elfoei leial zirenak), eta zazpi Palantir edo Harri Iragarle ere bazeramatzaten, Isildurrek, erre aurretik, salbatu ahal izan zuen Zuhaitz Zuriaren kimu batez gain.

Itsasontziak zeruraino altxa zituzten ekaitz eta ur mendi ikaragarriak saihestu ondoren, Erdialdeko Lurraldeko mendebaldeko kostaldean lehorreratu ziren. Han, erbesteko erresumak sortu zituzten: iparraldean, Elendil izan zen Arnorreko errege, eta, hegoaldean, Gondorren, bere semeek beste horrenbeste egin zuten.

Elendilek, Erdialdeko Lurraldeko Noldorren erregea zen eta Lindonen bizi zen Gil-Galadekin adiskidetasun handia izan zuen. Palantirrak ere banatu zituen bere erresumako toki ezberdinetan, horietako bat, Eostirionen jarri zuelarik, Emyn Beraideko dorrerik garaiena. Han bizi zen Elendil, eta haren bidez, Itsasoan zehar, Lurralde Ustelezinak ikus zitzakeen: Eressëa, Harri Maisua oraindik zegoen tokia, eta Aman, olatuek, Numenor betirako estaltzen zuten arren. Baina Sauronek ere hondamenditik ihes egin ahal izan zuen, eta Erdialdeko Lurraldera itzuli zen, eta, orain, biziraun zuten Dunedainentzako mehatxua zen. Ondorioz, Elendilek, Gil-Galadekin, Gizaki eta Elfoen Arteko Azken Aliantza osatu zuen, eta bildutako armada handia, Mordorrerantz abiatu zen.

Gerra luzean, Elendil hil egin zen, eta Narsil izeneko bere ezpata, gorputzpean hautsi zitzaion. Baina, ezpata hau baliatuz, Isildurrek eskua moztu zion Sauroni, honel, Eraztun Bakarra erauziz. Bere seme Isildurrek, Arnorrerantz abiatu aurretik eta erabateko sekretupean, Halifirienen tontorrean tumulu bat eraikiarazi zuen eta bere aitaren hondarrak lurperatu zituen. Bi mila urte inguru geroago, Hilobiaren aurrean, Zirion seneskalak eta Eorl Gaztea Eotheodak, Eorlen zina bezala ezagutzen dena egin zuten, honen bidez, Gondor eta Rohanen arteko adiskidetasuna sinatu zelarik.

Esaten denez, ondorengo garaietako oinordeko guztien artean, Elendilen antzekoena maiestatean, Aragorn izan zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q719736
* Commonscat Multimedia: Elendil

---

 |

* Wd Datuak: Q719736
* Commonscat Multimedia: Elendil