Teresa Stratas opera abeslaria, 1984
**Teresa Stratas**, jaiotzez **Anastasia Strataki** (Toronto, Kanada, 1938ko maiatzaren 26a) jatorri grekoa duen opera abeslari sopranoa da.

Hastapenak
----------

Anastasia Strataki jaio zen, eta immigrante grekoen familia bateko hiru seme-alabetatik gazteena izan zen. Mahai baten gainean jaio zen, bere etxeko jantokian: "Hain ginen pobreak, ezen amak ez zuen ni jaiotzerik nahi." adierazi zuen Stratasek. Kantua ikasi zuen eta 13 urte zituela Greziako herri-kanten emanaldietan parte hartu zuen. 1958an Torontoko Operan *Boheme* lanean Mimi gisa debutatu zuen arrakasta handiz.

Metropolitan Opera
------------------

1959an New Yorkeko Metropolitan Operan audizioa izan zuen, Jules Masseneten *Manonen* Pousette paperean debutatuz. Hurrengo urteetan, esperientzia eszenikoa izan zuen rol txikietan Rigoletto, Martha, Carmen, Parsifal, Macbeth, La Traviata, Tannhäuser eta abarretan. Mimí rolean jarraitu zuten 1962an, Menottiren The last savage, Liu Turandot-en eta Mikaela *Carmenen*, eta Met-en konpainiarekin birak egin zituen Europan eta Errusian, Scalan, Vienan eta Munichen.

1965ean Zubin Mehtarekin maitasun-harreman istilutsua izan zuen, eta 1967an banandu egin zen. Tony Harrison poetak hartu zuen gidari indiarraren lekua.

Met-ean Gretel, Marguerite, Nedda, Mimí, Zerlina, Perichole, Cherubino, Lisa, Marenka, Madame Butterfly, Melisande, Desdémona eta Manuel de Fallaren *Isabella de la Atlantida* paperak kantatu zituen. 1979an, Mahagonnyren entseguetan, Lotte Lenya ezagutu zuen, Kurt Weill-en alarguna, konpositoreak argitaratu gabeko hainbat abesti oparitu zizkion, eta haren ondorengoa izendatu zuen.

1980an, Lulúren estreinaldiko protagonista izan zen, hiru ekitaldiko bertsio osoan. James Levinek zuzendu zuen eta aurreko belaunaldiko *Lulu* ezagunenarekin, Geschwitz kondesa rola egin zuen Evelyn Learrekin partekatu zuen kartela.

Funtzioak bertan behera uzteagatik ezaguna zen Stratas. 1974an, Verdiren *Otello* eta Jon Vickersen arteko ezustekoak Desdémona gisa ordeztu zuen Kiri Te Kanawa ospetsu egin zuen New Yorken.

Opera filmatua
--------------

XX. mende amaierako aktore aldakor eta komunikatiboenetako bat, kategorizatzen zaila, hautatutako errepertorio guztietan musikaltasuna eta adimena aplikatu baitzituen, edozein ahots-akatsengatik ere arrakasta lortuz. Zinemako operak mesede egin zion irudiari eta moldatzeko gaitasunari.

1972an Pucciniren *La Rondine* izan zen Norman Campbell-en filmean, eta Gian Carlo Menottiren *Amahl eta gaueko bisitariak* filmatu zituen. Telebistarako, Léharren bi operetan (*Der Zarewitsch* eta *Paganini*) lan egin zuen eta Bedrich Smetanaren neska-laguna izan zen Jon Vickers eta Nicolai Geddarekin.

1974an, Gotz Friedrichek Richard Straussen Salomeren protagonista izateko hautatu zuen Karl Böhmek zuzendutako filmean, 1979an, Pierre Boulezek Alban Bergen Lulú bertsio osatua estreinatzeko eskatu zuen, eta 1983an Zeffirellik Violeta rola egiteko *La Traviata* filmean Placido Domingorekin eta Nedda *Pagliaccin*. Alban Plastik, film hura aukeratu zuen. Metropolitan hirian egindako Mimi arrakastatsu baten protagonista izan zen, José Carreras eta Renata Scotto lagun zituela, Zeffirelli eta Despinaren ekoizpenean, Nikolaus Harnoncourtek zuzendutako Jean Pierre Ponnelleren *Cosi fan tutte* filmazioan.

1988an, *Show-Boat* musikalaren bertsio integrala grabatu zuen, Frederica von Stade eta Jerry Hadley-rekin batera. Arrakasta handia izan zuen saritutako lanaren errebalorizazioan.

India
-----

1982an, agertoki lirikoa utzi eta Kalkutara (India) joan zen. Han, Ama Teresa Kalkutakoaren karitateko misiolarien lan humanitarioak egin zituen, behartsu eta kaleratuentzako zentroan, Kalighat Home for the Dying umezurtz-etxean. Eszenako borondatezko erretiroa zortzi urtez luzatu zen. Stratasek Lenya zaindu zuen azken egunetan. Errumaniara eta beste leku batzuetara eraman zuen baliogabetuekin egindako lanak.

Met-erako itzulera
------------------

1991n Met-era itzuli zen El tríptico de Puccini filmeko hiru pertsonaiak interpretatuz, eta Maria Antonieta erregina John Coriglianoren *Versailleseko Espektroak* filmean bezala. Gainera, *Il Tabarron eta I Pagliacci* kantatu zuen Luciano Pavarottirekin batera, Ariadne auf Naxos-en konpositore gisa eta de Poulanc-en *Dialogues de Carmelites* filmean priora berria (Madame Lidoine).

1995eko abenduan azken funtzio metropolitarrak egin zituen, Jenny rola egin zuen *Mahagonny-n*. Ia 400 funtzio kantatu zituen konpainiarekin 36 urtez.

1998an ebakuntza kirurgikoa egin zioten eta, ondorioz, bere ahots-kordak kaltetu, ospitalearen aurkako demanda jarri eta eszenatik erretiratu zen.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

Teresa Stratasen Kanadako Ospetsuen Pasealekuko Izarra
* 1972an Kanadako Agindua jaso zuen, bere herrialdeko ohorerik handiena.
* 1980an *urteko artista* izan zen Kanadako Council of the Arts delakoan.
* Lulúren grabazioa 1981eko *Grammy*-a izan zen.
* 2001ean, izar bat jaso zuen Kanadako *Walk of* Fame-n.
* Kanadako zenbait unibertsitateren ohorezko doktoregoak jaso zituen.
* 1997an sari bat irabazi zuen Stefan Scainiren *Under the piano* filmean egindako lanagatik.
* 1987an, porrot egindako Rags musikalean lan egin zuen, eta Tony sari baterako izendatu zuten, musikal bateko aktore onenaren sarirako.
* 1987an New Yorkeko kritikarien elkarteak urteko aktore onenaren saria eman zion.

Diskografia
-----------

Besteak beste lan hauek egin zituen:

* Berg, *Lulú*, Pierre Boulez

* Korigliano, *Versaillesko espektroak*, Korigliano (DVD)

* Kern, Show Boat, McGlinn

* Lehar, La viuda alegre, Herbert von Karajan

* Leoncavallo, I Pagliacci, Prêtre (DVD)

* Mozart, Cosρfan tutte, Harnonocourt (DVD)

* Mozart, *Cosρfan tute*, Lombard

* Puccini, La *Bohème*, James Levine (DVD)

* R.Strauss, *Salomé*, Karl Böhm (DVD)

* Verdi, La *Traviata*, James Levine (DVD)

* Verdi, La *Traviata*, Giuseppe Patané

* Weill, *Mahagonny*, James Levine

* Weill, The Unknown Kurt Weill

* Weill, *Stratas sings Weill*

* Weill, *September Songs*

* Weill, *The Seven Deadly Sins*, Nagano (DVD)

* Strataspheres, Harry Raskyren bizitzari buruzko filma

Kanpo estekak
-------------

* Bideoa: "Addio..." (Mimi's farewell) Teresa Stratas/Jose Carreras
* Bideoak: Teresa Stratas abesten hainbat bideotan

* Teresa Stratas Kanadako entziklopedia

* Teresa Stratas en Internet Movie Database (en inglés).

* Stratas en September Songs de Kurt Weill YouTuben

* Aria de Mimí en La Boheme YouTuben

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Times, Harold C. Schonberg Special to The New York.  (1979-02-26). «First Full ‘Lulu’ of Berg Draws World Notables to Paris Opera» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Teresa Stratas - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias» *La Vanguardia* 2022-04-24 (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** «Teresa Stratas Biography, Songs, & Albums» *AllMusic* (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
4. ↑   **(Ingelesez)** Rothstein, Edward.  (1994-09-27). «OPERA REVIEW; Opening-Night Rituals, but With Passion» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q270766
* Commonscat Multimedia: Teresa Stratas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44486510
* ISNI: 0000 0003 6858 667X
* BNE: XX1130076
* BNF: 13900115f (data)
* GND: 118895125
* LCCN: n83129470
* NKC: xx0119933
* NLA: 36550100
* CiNii: DA04025728
* SNAC: w68d0m8g
* SUDOC: 087931192
* BIBSYS: 1059298

 |

* Wd Datuak: Q270766
* Commonscat Multimedia: Teresa Stratas