recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** Parisko Versaillesko jauregian eta Vélodrome Nationalean jokatuko da abuztuaren 8tik 11ra. Versaillesko jauregiak hartuko ditu pentatloi modernoaren proba guztiak eskrima ezik, hori Vélodrome Nationalean izango da. Gizonezkoen lehiaketa eta emakumezkoen lehiaketa jokatuko dira.

Pentatloi modernoa
------------------

Pentatloi modernoak bost kirol batzen ditu: pistolarekin tiroa, ezpatarekin esrkima , 200 metroko igeriketa librea, zaldi gaineko saltoak eta 3,2 kilometroko zelaiko lasterketa.

Sailkapena
----------

72 atletak hartuko dute parte, 36 gizonezkok eta 36 emakumezkok, herrialde bakoitzeko eta genero bakoitzeko bi atletak gehienez. Frantziak, herrialde antolatzailea denez, genero bakoitzeko atleta banarentzako tokia segurtaturik izango du eta beste bi plaza unibertsal ere banatuko dira. 

Gainerako 33 atletek Munduko txapelketetan eta Kontinentetako txapelketetan lortuko dute sailkapena. Kontinentetako txapelketetatik 20 atleta sailkatuko dira kuota hauek betez; Afrika eta Ozeaniako bana, Amerikako bost, Europako zortzi eta Asiako bost. 2023ko eta 2024ko Munduko Txapelketek beste hiruna atleta sailkatuko dituzte. Gainerako sailkatuak UIPM zerrenda linpikoaren arabera sartuko dira lehiaketan.

Dominak
-------

### Domina-taula

  \*   Nazio antolatzailea (Frantzia)

| Rankinga | NOC | Urrea | Zilarra | Brontzea | Guztira |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Guztira (0 NOCk) | 0 | 0 | 0 | 0 |

### Ekitaldiak

| Event | Urrea | Zilarra | Brontzea |
| --- | --- | --- | --- |
| Gizonezkoakxehetasunak |     |     |     |
| Emakumezkoakxehetasunak |    |    |    |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Branch, John.  (2008-11-27). «Modern Pentathlon Gets a Little Less Penta» *The New York Times* ISSN 0362-4331. (Noiz kontsultatua: 2021-07-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109317227

 |

* Wd Datuak: Q109317227


| * i
* e
* a
  2024ko Udako Olinpiar Jokoetako kirolak (Paris, Frantzia) |
| --- |
| 
* Arkularitza
* Arraunketa
* Atletismoa
* Badmintona
* Beisbol
* Bela
* Belar-hockeya
* Boleibola
* Borroka
* Boxeoa
* Break-dancing
* Eskrima
* Eskubaloia
* Futbola
* Gimnastika
* Golfa
* Halterofilia
* Hipika
* Igeriketa
* Igeriketa sinkronizatua
* Jauziak
* Judoa
* Kanoa
* Karatea
* Kirol eskalada
* Mahai-tenisa
* Pentatloi modernoa
* Saskibaloia
* Skateboardinga
* Softballa
* Surfa
* Taekwondoa
* Tenisa
* Tiroa
* Triatloia
* Txirrindularitza
* Waterpoloa
* Zazpiko errugbia

 |
| Domina taula |
Suitzako soldadua bere eskuko kanoia tirokatzen, bere oinetan bolbora poltsa eta baketa zituela, XIV. mendearen amaiera (1874ko ilustrazioa).
**Esku-kanoia** edo **eskuko kanoia** (arabieraz: *midfa*‎, txineraz: 手銃, errusieraz: пищаль) suzko lehen arma eta suzko lantzaren oinordekoa izan zen. Suzko arma motarik zaharrena da, baita hasierako suzko arma mota errazena ere. Metxa-giltzadun armekin ez bezala, modelo gehienak jaurtitzeko, kanpoko su zuzena behar zen, su-zulotik zuzenean, inolako tiro-mekanismorik gabe. Su-arma laburreko aitzindaritzat har daiteke. Eskuko kanoia oso erabilia izan zen Txinan eta Asian XIII. mendetik, eta gero Europa osoan XIV. mendetik gutxienez 1560. hamarkadara arte, neurri handi batean metxa-giltzadun arkabuzak ordezkatu zuenean, kakoa izan zuen lehen su-arma izan zena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1430251
* Commonscat Multimedia: Hand cannon (handgonne)

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300201511

 |

* Wd Datuak: Q1430251
* Commonscat Multimedia: Hand cannon (handgonne)
***Eskriba eseria*** —*Louvreko eskriba eseria* izenez ere ezaguna— Egiptoko V. dinastiako eskulturak eman zuen estatuarik nabarmenenetako bat da, eta Egiptoar zibilizazio osoko ospetsuenetako eta hobekien kontserbatuenetako bat. K.a. 2480 eta K.a. 2350. urteen bitartean zizelkatu zuten.

Egipto bere garairik loriatsuenean zegoen, eta piramideen eraikuntza alde batera utzi zen garai batean egin zen: artisauek zelai gehiago hartzen dituzte, hilobi eta tenpluek arkitektura konplexuago bat dute, eta artea objektu txikiagoez arduratzen da, eguneroko bizitza irudikatuz. Eskribak, estatu biziki zentralizatuan ezinbestekoak direnak, sarri irudikatuak dira.

Lanaren azterketa
-----------------

 *Eskriba eseria*ren aurpegiaren xehetasuna.
Estatua hau, Saqqarako nekropolian aurkitu zen, Niloren mendebaldeko ibarrean dagoena, antzinako Menfis hiriaren parean, Egiptoko Antzinako Inperioaren hiriburua izan zena, eta, uste denez, administrazioko maila altuko funtzionario bat irudikatzen du. Hilobi batetako gurtza kaperan jarria, estatuak, zeremonietan parte hartzen zuen eta hildakoarentzako ofrendak jasotzen zituen, eta, ondorioz, hil funtzio bat zuen.

Artistak, eskriba eserita eta hankak gurutzatuta zegoela eta hauen gainean luzatutako papiro bat duela idazten ari zen bitartean irudikatu zuen, eskriba bezala bere lana egiteko zorian dagoen bitartean, ondorioz, eskuan kalamu bat duelarik. Janzki gisa, shenti bat darama, non papiroa jartzen duen.

Kareharriz, harkaitz beiraz, kobrez eta magnesioz egina, bere aurpegia adi dago, eta bere begirada, bizia da; gorputzaren zati hau oso errealista da, masailgainak nabarmentzen dira eta masailak hutsik daude, begiek xehetasun ugari dituzten bitartean. Eskuak, xehetasunari nolabaiteko arreta jarriz zizelkatuak daude. Bere postura pixkat hieratikoa da, eta bere jarrera, zurruna. Forma ugari ditu, sabelaldean, bere loditasuna nabarmentzen dutenak. Bere kontserbazio egoera onak, antzinako polikromia ikustea ahalbidetzen du, kolore ezberdinen erabilpenarekin.

Antzinako Inperioko eskultura, jarrera nahiko hieratiko bategatik bereizten zen; eta, beraz, nahiko bitxia da lan honen errealismoa eta eskribaren loditasunaren irudikapena. Ez ohikoa da, baita ere, bere lana egiten ari dela irudikatzea. Errealismoaren beste xehetasun bat, begiak dira, oso xehetuak.

Gaur egun, estatua, Louvre museoan dago, Parisen.

* Eskuen eta papiroaren xehetasuna.Eskuen eta papiroaren xehetasuna.
* Albotik ikusita.Albotik ikusita.
* Atzealdetik ikusita.Atzealdetik ikusita.
* Eskua.Eskua.

Ezaugarriak
-----------

* Materiala: kareharri polikromatua.
* Begiak kuartzo zurizkoak, ebanozkoak eta harkaitz beirazkoak dira.
* Altuera: 53 zentimetro.

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)** *Eskriba eseria*ren deskribapena, Louvre museoaren webgunean.
* Hiru dimentsioko ikuspegia.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378034
* Commonscat Multimedia: The Seated Scribe

---

 |

* Wd Datuak: Q378034
* Commonscat Multimedia: The Seated Scribe
**François Vatel** (1631ko urtarrilaren 17a - 1671ko apirilaren 24a) Nicolas Fouquet-en eta Luis II.a Borboi-Condékoa printzearen sukaldari eta etxezaina (frantsesez, maître d'hôtel) izan zen.

Biografia
---------

Vatel Suitzan edo Parisen jaio zen 1625ean, 1631n edo 1635ean. Chantilly-a (Chantilly krema), bainila zapore goxoko krema harrotua, sortu zuen, baina ez dago gertaera honen dokumentazio garaikiderik, zaporeko krema harrotua gutxienez mende bat lehenago ezagutzen baitzen.

Vatel-ek Luis XIV.aren Nicolas Fouquet superintendentea zerbitzatu zuen Vaux-le-Vicomte-ko gazteluaren inaugurazio jaia bikainean, 1661eko abuztuaren 17an. 

Vatel Condé Handiak Luis XIV.aren ohoretan aurkeztutako 2.000 lagunentzako oturuntza bitxi baten arduratu zen, 1671ko apirilaren 16an, Chantillyko jauregian, hil zen lekuan. Sevignéko markesaren gutun baten arabera, Vatel-ek itsaskien atzerapenagatik eta beste ezbehar batzuengatik bere buruaz beste egin zuen bere ezpataren bidez, eta bere gorpua aurkitu zuten arraina iritsi zela norbait esatera joan zenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  http://www.cooksinfo.com/francois-vatel Alternate birth name: Fritz Karl Watel
2. ↑  see the whipped cream article for full documentation
3. ↑  James A. Harrison, ed. *Letters of Madame de Sévigné*, 1899, p. 35*f*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q430705
* Commonscat Multimedia: François Vatel

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 55374096
* ISNI: 0000 0000 7868 5207
* BNF: 135695305 (data)
* GND: 123942071
* LCCN: n00006577
* SUDOC: 052622851

 |

* Wd Datuak: Q430705
* Commonscat Multimedia: François Vatel
**Floyd konderria** (ingelesez: *Floyd County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Charles City da. 2010eko zentsuaren arabera 16.303 biztanle zituen, Floyd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Floyd konderriak 1.298,57 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,94 ura dira. Beste 1.296,63 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,55 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.303 pertsonetatik 15.774 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 331 dira. 200 beltzak edo afroamerikarrak. 13 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 213 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 97 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q486143
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124341223
* LCCN: n81022696
* NARA: 10038878
* **Lekuak**
* OSM: 1792943
* TGN: 2000594

 |

* Wd Datuak: Q486143
* Commonscat Multimedia: Floyd County, Iowa
**Pecorinoa** ardi-esnez (*pecora* hitzak ardia esan nahi du italieraz) eginiko italiar gazta ondu barietate bat da.

Lau Pecorino barietate nagusietatik, guztiek Europar Batasunak Babestutako Jatorrizko Izendapen estatusa dutelarik, Erromatar Pecorinoa da ziur asko Italiatik kanpo ezagunena, bereziki Estatu Batuetan, XIX. mendetik gaztarentzako esportazio merkatu garrantzitsu bat izan dena. Erromatar Pecorino gehiena Sardinia uhartean egiten da, gazta honen ekoizpena Lazion eta Toskanako Grossetoko probintzian ere baimenduta dagoen arren.

Babestutako Jatorrizko Izendapenaren beste barietateak Sardiniako Sardiniar Pecorinoa, Toskanar Pecorinoa, hau Sardiniar Pecorinoaren toskanar barietatea delarik (ia soilik Toskanara euren artaldeekin 1950eko hamarkadan joan ziren sardiniarrek egina) Siziliako Siziliar Pecorinoa (Picurino Sicilianu sizilieraz) eta Basilicatako Pecorino di Filiano dira. Barietate guzti hauek zenbait estilotan topa daitezke heltze denboraren arabera. Gaztarik helduenak, *stagionato* deituak (onduak, helduak) gogorragoak dira, baina testura hauskor bat mantentzen jarraitzen dute, eta gurin eta intxaur zapore argi bat dute. Beste bi motak, *semistagionato* (erdionduak) eta *fresco*, testura samurrago bat eta esne eta esnegain zapore leunagoak dituzte.

Hegoaldean ohikoa da Pecorinoari piperbeltz aleak edo piper gorri ezkatak gehitzea. Gaur egun beste osagai ugari gehitzen zaizkio, intxaurrak, errukula edo boilur zuri edo beltzezko zati txikiak kasu. Sardinian, nahita, gaztaren euliaren larbak sartzen dira casu marzu izeneko tokiko gutizia lortzeko.

Pecorino stagionato on bat, sarritan bazkari bateko postrea da, udare eta intxaurrekin zerbitzatua edo gaztainondo ezti gogorrez bustia. Pecorinoa sarritan pasta plateretan ere erabiltzen da, italiar eskualde gehienetan lehen aukera delarik, Unbriatik hasi eta Siziliaraino, askoz garestiagoa den Parmiggiano-reggiano gaztaren ordez. Gaur egun, nahiago da Erroma eta Lazioko pasta errezetetarako, esate baterako, pasta sugo all'amatricianarekin, pasta cacio e pepe eta pasta alla gricia kasu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q677640
* Commonscat Multimedia: Pecorino

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85099110

 |

* Wd Datuak: Q677640
* Commonscat Multimedia: Pecorino
**Penteliko** (grezieraz Πεντέλη, antzinako erak: *Pentele, Pentelikon* edo *Pentelicus*, eta *Vrilissos* edo *Vrilittos* -grezieraz Βριλησσός, Βριληττός-, *Mendeli* Erdi Aroan) Atenastik ipar-ekialdera eta Maratondik hego-ekialdera dagoen mendi bat da. 1109 metroko altuera du.

Antzinarotik bere haitzurdinagatik da ezaguna, Partenoia eta Akropoliko beste eraikin batzuk eraikitzeko erabili zena, baita antzinako kontaezinbeste eskultura egiteko ere. Haitzurdin uri, zuritasun uniformea izateagatik bereizten da, eguzkiaren argitan urrezko distira ematen dion ñabardura arin batekin.

Antzinako harrobia greziar gobernuak babestua dago, eta soilik Akropolia zaharberritzeko lehengaia lortzeko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1125206
* Commonscat Multimedia: Mount Pentelicus

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41414

 |

* Wd Datuak: Q1125206
* Commonscat Multimedia: Mount Pentelicus
|  |  |
| --- | --- |
| **Peridotita** | Mineral infotaula irakurtzeko eraMineral infotaula irakurtzeko era |
| Peridotita |
| Arroka igneoa |
| **Mineral garrantzitsuak** | PlagioklasaaPiroxenoaOlibinoaHornblendaHiperstena |

**Gabroa** plagioklasa eta mineral ferromagnesikoz osatutako arroka plutoniko bat da. Aluminio eta kaltzio silikatoak eta dialaga ditu osagai nagusitzat.

Ezaugarriak
-----------

Gabroak arroka astunak dira, bikortsuak eta pikardatuak, kolore ilunekoak, gris eta berde artekoak. Oinarrizko plagioklasak dituzte, baita piroxenoa, olibinoa, anfibolak eta kolorea ematen dioten beste mineral batzuk ere. Urazal ozeanikoan agertu ohi da, basaltoarekin batera. Aditu batzuek augitazko eta hiperstenazko gabroetan banatzen dituzte. Feldespato gabroak nefelina eta beste feldespato batzuk ditu.

Gabro motak
-----------

Plagioklasa eta piroxenoari elkarturiko mineralen arabera hainbat gabro mota bereizten dira:

* Gabroa (*sensu stricto*): Augita eta batzutan olibinoa izaten ditu.
* Hiperita: Augita eta hiperstena(ortopiroxeno barietatea) izaten ditu, batzutan olibinoa ere bai.
* Norita: Hiperstena eta batzutan olibinoa ditu.
* Evjita: Hornblenda dauka.
* Bojita: Hornblenda eta augita ditu.
* Troktolita: Olibidoa bakarrik dauka.

Erabilerak
----------

Eraikuntzarako erabiltzen da *granito beltza* zenarekin. Batzutan banadio elementua agertzen da gabroari lotuta eta berau lortzeko bide nagusietako bat da.

Ilargiko arrokak
----------------

Ilargian Lurreko gabroen familiako harriak aurkitu dira. Hala ere, hauengandik, errefrakzio elementuetan duten aberastasunagatik (titanioa, zirkonioa eta itrioa) eta elementu lurrunkorretako (bismutoa, sodioa eta potasioa) euren pobreziagatik bereizten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46947
* Commonscat Multimedia: Gabbro

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 122422777 (data)
* GND: 4155780-3
* LCCN: sh85052652
* NKC: ph138411
* AAT: 300011230
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46947
* Commonscat Multimedia: Gabbro
Galesko kostaldeko ibilbidearen bi abiapuntu edo helmugak.
**Galesko kostaldeko ibilbidea** (galeseraz *Llwybr Arfordir Cymru* eta ingelesez *Wales Coast Path*) Galesko kostaldean barna doan oinezkoentzako ibilbide luzea da. 2012ko maiatzaren 5an ireki zen eta 1.400 kilometro luze ditu. Hegoaldeko Chepstow eta iparraldeko Queensferry udalerrien artean hedatzen da.

Gales bere kostalde guztia oso-osorik barne hartzen duen ibilbide luzea ireki duen munduko lehenbiziko herrialdea da. Ibilbideak hamaika Natur Babesgune Nazional eta zenbait natur babesgune igarotzen ditu, baita The Wildlife Trusts eta Royal Society for the Protection of Birds (RSPB) erakundeek kudeatutako beste hainbat babesgune ere. Lonely Planet bidai aldizkaria eta telebista saio ospetsuak Galesko kostaldea 2012ko 10 helmuga onenen artean lehenbizikoa sailkatu zuen.

Iruditegia
----------

* Ibilbidearen hegoaldeko muturra adierazten duen mugarria Chepstow udalerrian.Ibilbidearen hegoaldeko muturra adierazten duen mugarria Chepstow udalerrian.
* Galesko kostaldeko ibilbidearen logoa.Galesko kostaldeko ibilbidearen logoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  BBC News Wales - All-Wales coast path nears completion
2. ↑  www.firstnature.com - wales Coast Path

Kanpo estekak
-------------

* Galesko kostaldeko ibilbidearen webgune ofiziala **(Galeseraz)** **(Ingelesez)**
* Larunbateroko Ibiltariak - ibilbidearen OS mapa eta GPS datuak **(Ingelesez)**
* Galesko Landa Kontseilua **(Galeseraz)** **(Ingelesez)**
* Galesko Natur Ondarea **(Galeseraz)** **(Ingelesez)**
* Galesko kostaldeko ibilbidearen bideoa ikusgai. YouTube.com
* Galesko kostaldeko ibilbidea itzulinguruko ibilbideen webgunea **(Ingelesez)**

52°23′N 4°00′W﻿ / ﻿52.39°N 4°W﻿ / 52.39; -4
**Parnaso** (grezieraz Παρνασσός, *Parnassós*) kareharrizko mendia da, Grezia erdialdean dagoena, eta, 2.457 metroko garaierarekin, Delfos herriaren gainean altxatzen dena, Korintoko golkoaaren iparraldean. Bere inguruetan, sekulako ikuspen panoramikoa eskaintzen du, olibondoz beteak, *Stereá Elláda* edo Grezia Solidoa izeneko lurraldean nagusi delarik. Magalak, izei zefaloniarrez estalirik daude, eta, hauen azpian, udan, kolorez betetzen dira larre basatiak. Saiak eta arrano beltzak oso arruntak dira, baita ere neguan Pindo menditik jaisten diren otsoak ere.

Hurbilen aurkitzen diren herriak, Delfos eta Arakhova dira, azken hau, ospetsua bere ardo, gazta eta ardi larruzko tapizengatik. Tontorrik garaiena Liákoura izenekoa da, mendizaleen artean elkargune tokia. Arakhovatik 26 kilometrotara Fterólaka izeneko eski estazio bat dago.

**Parnaso** izenak, itxuraz, bere etimologia aurregrezierazko substratuan du (pelasgo ere deitua), -ssos atzizki bezala duenez, oso ohikoa toponimoetan (Knossos, Korinthos, Zakinthos...). Beste alde batetik, Parna-rentzako hititar hizkuntzan etxe esan nahi duen hitzaren erro berbera proposatu da.

Parnaso mitologian
------------------

Nicolas Poussinek eginiko marrazkia. Apolo eta Musak Parnasoan
Greziar mitologian, *Parnaso* Poseidon jainkoa eta Kleodora lamiaren semea izan zen, doriar eta foziarren lurraldeen artean hedatzen den mendikatearen heroi eponimoa.

Delfoseko orakuluaren sorreraren arduradun bezala jotzen da, gero Apolok hartuko zuena, mendi honen magalean, Musak bizi ziren tokia, Apolok deituta joan zirenak Helikon menditik.

Greziarren artean Musen eta Apoloren bizitokitzat joa, literaturan zein olerkaritzan, Parnaso, olerkarien aberri sinbolikotzat hartzen da.

Parnasoren hegoaldeko magalean daude Kastaliaren iturria eta Delfoseko Apoloren Tenplua, non Delfoseko orakulua zegoen

Parnaso mendia literaturan
--------------------------

* Deukalion eta Pirraren mitoa
* Apolo eta Dafne

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105261
* Commonscat Multimedia: Mount Parnassus

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238145542522996640987
* LCCN: sh86002062
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* Atlas Digital del Imperio Romano: 41400

 |

* Wd Datuak: Q105261
* Commonscat Multimedia: Mount Parnassus
*Artikulu hau Frantziako Erresistentziako mugimenduari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Fronte Nazionala (argipena)».*
**Fronte Nazionala** (frantsesez: *Front national de lutte pour la libération et l'indépendance de la France*) Frantziako Erresistentziako mugimendua izan zen. 1941ean eratu zen, eta jatorriz komunista bazen ere, joera guztietakoei irekia zen, eta era askotako mugimenduak bateratzen ahalegintzen zen. Hala ere, 1943tik aurrera egin ziren elkartze berrietan ez zuen sartu nahi izan. Bera izan zen ipar eta hegoko eskualdeetan parte hartu zuen bakarra. Askatasunaren egunean, erresistentziako talde nagusia bera zen. Idazleen Fronte Nazionalak, Aragonekin, *Les Lettres françaises* eman zuen argitara.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/3/2 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q738249
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 121880952
* ISNI: 0000 0001 2171 721X
* BNF: 12218762d (data)
* LCCN: n85227518
* NLA: 35776673
* SUDOC: 027860264

 |

* Wd Datuak: Q738249
**Frederic Duran i Jordà** (Bartzelona, Katalunia, 1905eko apirilaren 25a – Manchester, Erresuma Batua, 1957ko martxoaren 30a) Erresuma Batuan bizi izandako kataluniar medikua izan zen, hemoterapiaren bultzatzaileetako bat.

Biografia
---------

1936ko uztailean, Bartzelonan, Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, Frederic Duran i Jordà medikua Montjuïceko 18 ospitalean hasi zen hirira iristen ziren gerrako zaurituez arduratzeko.

Erietxean, orduan, odol-transfusio zuzenak egiten ziren, hau da, emailearen besotik hartzailearen besora, eta mediku katalana berehala konturatu zen maiz zaurituek emaile bakarrak eman zezakeena baino odol gehiago behar zutela. Gainera, Aragoiko frontetik Wenceslao Dutrem eta Serafina Palma lankideen gutuna jaso zuen, esanez zaurituak artatzeko odolik ez zutela. Ospitalea uztea erabaki zuen orduan, eta, Errepublikako Armadaren Osasun Zerbitzuaren babesaz, zauritu militar nahiz zibilei behar zuten odola helarazteko zerbitzua abiarazi zuen abuztu hasieran. Irailaren erdialdean lehen zazpi litroak iritsi ziren Aragoiko frontera. Munduko lehen odol transfusio zerbitzu modernoa izan zen.

Ordurako nolabaiteko transfusio zentroak baziren. Esaterako, Moskuko Sklifosovsky Institutuan transfusioak egiten ziren gorpuen odola erabiliz. Baina Duranen taldeak bazekien hori kaltegarria zela hartzaileentzat. Londresko Gurutze Gorriak ere bazuen zerbitzu bat, baina transfusio zuzen mugatuak egiten zituzten soilik. Eta emaileak frontera eramatea ez zen bideragarria.

Eskura zeuzkaten bitarteko urriekin, dagoeneko asmatuta zeuden antikoagulatzaileak hobetzen ahalegindu ziren, baita odola esteril mantentzeko metodoak eta gordetzeko ontziak ere. Gainera, lehenengoz, herritarren artean odola emateko kanpainak egin zituzten. Eta garraioaren arazoari ere konponbidea aurkitu zioten: arraina garraiatzen zuen lau tonako Diamond kamioia egokitu zuten.

Bidalketak astero egiten ziren frontera eta bertako ospitale guztietan gutxienez 35 litroko bankua izaten ahalegindu ziren.

30 hilabetean, Bartzelonako transfusio zerbitzuak 28.900 emaile izan zituen eta 9.000 litro odol prozesatu eta prestatu zituen. Bigarren Mundu Gerran erabat zabaldu zen Duranen metodoa. Haiek erabili zuten teknologia zaharkituta dago egun, baina mediku katalanak ezarritako oinarriak indarrean daude oraindik.

1939ko otsailean Frederic Duran i Jordàk Kataluniatik alde egin eta Ingalaterrara emigratu zuen, Britainiar Gurutze Gorriak gonbidatuta. Hemoterapiaren aitzindaria Manchesterren hil zen 51 urte zituela, leuzemiak, odoleko minbiziak, jota.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7   Irazustabarrena, Nagore.  (2017-11-19). «Odol bildua eta garraiatua» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11681959
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 303899973
* CANTIC: a10361480
* LCCN: n2018187870
* UB: a1031719
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11681959
**Alfred "Fred" Sinowatz** (Neufeld an der Leitha, Burgenland, 1929ko otsailaren 5a - Viena, 2008ko abuztuaren 11) austriar politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1983tik 1986ra.

Burgenlandeko gutxiengo kroaziarreko familia batean jaio zen. 1953an Historian doktoratu zen Vienako Unibertsitatean eta Burgenlandeko estatu-gobernuan lan egin zuen.

Austriako alderdi sozialdemokratako kide izan zen, eta diputatu eta Burgenñand estatuko gobernuko kide izan ondoren, 1971n diputatu federal hautatu zuten. Bruno Kreisky kantzilerrak Hezkuntza ministro izendatu zuen 1971ko azaroan. Hurrengo urteetan, Sinowatzek nabarmen erreformatu zuen Austriako hezkuntza-sistema, gizarte-mugikortasuna lortzeko.

1983ko hauteskundeetan Kreiskyk ez zuen gehiengo absolutua lortu eta Sinowatzek ordezkatu kantziler gisa. Bere koalizio gobernuak hainbat eskandalu eta nazionalizatutako industriaren zorren igoera jasan zituen.

Kurt Waldheim Austriako presidente hautatzearen aurka agertu zen eta kantziler kargua utzi zuen Waldheimek hautatua izatea lortu ondoren.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q84190
* Commonscat Multimedia: Fred Sinowatz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 95371886
* ISNI: 0000 0001 1462 6432
* GND: 11861469X
* LCCN: n79044623
* NKC: skuk0001280
* SUDOC: 085578126
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q84190
* Commonscat Multimedia: Fred Sinowatz
**Freddie Prinze Jr.** (1976ko martxoaren 8a, Los Angeles) estatubatuar aktore bat da. Nerabeei buruzko filmeei esker oso famatua da. 2010. urtean *24* telesailean Cole Ortiz agentearen pertsonaia antzeztu zuen. Gaur egun WWE enpresarako lan egiten du.

Biografia
---------

Kalifornia estatuko Los Angeles hirian jaio zen. Bere ama Katherine Elaine Cochran deitzen da eta bere aita Freddie Prinze aktore eta komiko estatubatuarra izan zen.

Ibilbidea
---------

Bere lehen antzezlana 1995ean *Family Matters* telesailan izan zen. Gero paper txiki bat izan zuen *To Gillian on Her 37th Birthday* filmean. Baina bere benetako osperako jauzia *I Know What You Did Last Summer* filman izan zen, eta bere jarraipena: *I Still Know What You Did Last Summer* filman. Filma horri esker ospea lortu zuen, baina 1999. urteko She's All That filmari esker ere ezaguna bilakatu zen.

Geroago beste filma batzuk antzeztu zituen, haien artean *Wing Commander*, *Down to You*, *Boys and Girls*, *Head Over Heels* edota *Summer Catch*. 2002 eta 2004an *Scooby-Doo* eta *Scooby-Doo 2: Monsters Unleashed* filmak, bere emaztea Sarah Michelle Gellar aktorearekin batera antzeztu zituen.
2005. urtean bere telesaila protagonizatu zuen, *Freddie*. 2008. urtean *Jack and Jill vs. the World* filman agertu zen. *Friends* eta *Boston Legal* telesailetan ere agertu zen eta *Shark Bait*, *Happily N'Ever After* eta *Delgo* filmetan bere ahotsa ipini zuen.

Bizitza pertsonala
------------------

2002ko irailaren 1an Sarah Michelle Gellar aktorearekin Mexikon ezkondu zen. 2009ko irailaren 19an bere lehen alaba jaio zen, Charlotte Graze Prinze. 2012an bere bigarren semea jaio zen, Rocky James Prinze.

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Freddie Prinze Jr.*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Freddie Prinze Jr. aktorearen IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q309756
* Commonscat Multimedia: Freddie Prinze, Jr.

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27287471
* ISNI: 0000 0001 0773 3758
* BNE: XX1493637
* BNF: 14448471s (data)
* CANTIC: a10331591
* GND: 142535044
* LCCN: no98100411
* NKC: xx0144999
* NLA: 41372464
* SNAC: w6vv4rg3
* SUDOC: 077719816
* BIBSYS: 13058226

 |

* Wd Datuak: Q309756
* Commonscat Multimedia: Freddie Prinze, Jr.
**Akheperra Setepenra Usirken**, **Osorkon Zaharra** edo **Osokor** ere deitua grezieraz, Egiptoko XXI. dinastiako bosgarren faraoia izan zen, K.a. 984 eta K.a. 978 bitartean gobernatu zuena, Egiptoko hirugarren tarteko aroa deritzon garaian.

**Osokor** bezala ezagutua Manetonen *Aegyptiaca* lanean Sexto Julio Afrikano eta Eusebio Zesareakoaren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan, sei urteko erregealdia ematen diolarik.

Egiptoko libiar jatorroko lehen faraoia da. Osokorren erregealdia, esanguratsua da, Egiptoko XXII. dinastiaren iritsiera aurreratzen baitu. Osokor, libiarra ere deitua zen Egiptoko XXII. dinastiaren sortzailea izan zen Sheshonq I.aren osaba zen. Bere oinordekoa, Siamon izan zen, jaiotzez egiptoarra zena.

Testigutzak
-----------

Bere existentzia, aditu gehienek zalantzan jarri zuten, Eric Youngek, 1963an, Nespaneferhor izeneko apaiz baten aipamena, *20 I Shemu 2. urtea*n, **Akheperra Setepenra** izeneko errege batena (3b txatalean, Karnakeko apaizen zerrendako 1-3 lerroetan), Nespaneferhorren seme zen *Hori* baino belaunaldi bat lehenago gertatu zela ezarri zuen arte, Siamonen 17. urtean, hau ere, zerrenda beretan erregistratzen delarik.

Eric Youngek, **Akheperra Setepenra** izeneko errege hau, **Osorkon** ezezaguna zela ebatzi zuen. Hipotesi hau, ez zuten egiptologo guztiek onartu garai hartan. Baina, Jean Yoyottek (1976-1977), Osorkon izeneko errege libiar bat, Sheshonq I.a eta Mehtenueshkhet damaren semea zela ikusi zuen, azken hau, dokumentu genealogiko batean, *Erregearen Ama* titulua jasotzen duena.

Osorkon izeneko beste errege bakar batek ere ez zuenez Mehtenueshkhet izeneko amarik izan, Akheperra Setepenra, benetan, Manetonen Osorkon zela ezarri zen. Mehtenueshkhet, Nimlot I.aren ama ere bazen, hau, Mashauashen buruzagi handia zelarik (Egipton finkatu ziren mendebaldeko basamortuko nomadak), eta, hala, Sheshonq I.aren amona.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Amenemope** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XXI. dinastia | Ondorengoa**Siamon** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q708389
* Commonscat Multimedia: Osorkon the Elder

---

 |

* Wd Datuak: Q708389
* Commonscat Multimedia: Osorkon the Elder
**Pello Irazu Mendizabal** (Andoain, Gipuzkoa, 1963ko urriaren 26a) eskultorea da. Nahiz eta beste alor batzuk ere landu, bere obra eskulturagintzan oinarritu du gehienbat, eskultura forma eta material berrietara egokituz. Euskal Herriko eskulturagintza berriztatu duen belaunaldiko partaide garrantzitsutzat jotzen dute Irazu kritikariek.

Bizitza
-------

Bere lehenengo lanak, besteak beste, Jorge Oteizaren eraginpean egin zituen, hark espazioaren eta materialen inguruan egindako gogoetak jasoz. 1980tik aurrera taldekako erakusketa askotan parte hartu du, eta bakarkakoak ere asko egin ditu 1983an bere lana Bilboko Arte Eder Museoan aurkeztu zuenetik. Harreman estua du azken urteotan Madrilgo Soledad Lorenzo galeriarekin, eta galeria horretan eta New Yorkeko John Weber galerian erakusten ditu sarritan bere lanak. Madrilgo Arco Arte Garaikidearen Azokara ere asko joan da azken urteotan, Donostiako DV eta Iruñeko Moises Pérez de Albéniz galerien eskutik, azken edizioetan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265724
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 87815249
* ISNI: 0000 0000 8161 9972
* BNE: XX906508
* GND: 119414244
* LCCN: no97047451
* Tabakalera ID: 16845
* SUDOC: 079838049
* ULAN: 500193976
* RKD: 292831
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 52387
* Lur: 03084/eu\_i\_1602/i1602
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q12265724
**Friedrich August Wolf** (Hainrode, 1759ko otsailaren 15a - Marseilla, 1824ko abuztuaren 8a) filologo eta helenista alemaniarra izan zen, *Iliada* eta *Odisea*ren konposizio bateratua auzitan jartzeagatik ezaguna.

Biografia
---------

Friedrich August Wolfek, Nordhausengo eskolara joan eta gero, Filologia Klasikoa ikasi zuen Göttingenen 1777tik aurrera Christian Gottlob Heyneren zuzendaritzapean. 1779an Ilfeldeko irakaslea eta 1782an Osterodeko eskolako zuzendaria, hurrengo urtean Halle-Wittembergeko Martin-Luther unibertsitateko filosofia eta propedeutika katedrara iritsi zen. Napoleonek unibertsitatea ixteko agindua eman zuenean (1807), Berlinera joan zen bizitzera, eta han Zientzien Prusiar Akademiako kide izendatu zuten.

Prusiaren susperraldiari lagundu zion, Napoleondar kanpainetan izugarri sufritu baitzuen, irakaskuntza unibertsitarioari funtzio intelektuala ezezik morala ere esleituz, humanismo berriaren zentzuan: "Existentziaren azken helburua nortasun baten eraikuntza da". Horrela, Wilhelm von Humboldt, Johann Wolfgang von Goethe eta Friedrich Schillerrekin lankidetza estuan arituz, antzinatearen historia eta filologia aparteko diziplina bihurtu zituen prusiar unibertsitate-sisteman.

1824ko apirilean hasi zuen Frantziara egindako bidaia batean hil zen.

Homeroren auzia
---------------

*Prolegomena ad Homerum* (*Homerori hitzaurrekoa*, 1795) lanean saiatu zen frogatzen, *Iliada* eta *Odisea*ren forma eta edukiari buruzko testu-kritika baten bidez, *Iliada* eta *Odisea* epopeiak prozesu osatzaile progresibo baten emaitza zirela, atal ezberdinez osatutako eta oso garai ezberdinetakoak ziren zati epiko batzuen batuketa edo gehikuntza baten emaitza, eta, beraz, ez zirela egile bakar batenak. K.a. VI. mendean Pisistrato tiranoak prestatutako pertsonen batzorde bat izendatu zuen Homeroren poemak bildu eta testu bakar batean ondo finkatzeko. Ikuspuntu honek eztabaida intelektual garrantzitsu bat eragin zuen Filologian, *Homeroren auzia* izenekoa. Bere beste lanen artean garrantzitsua da *Antzinaroko Zientziaren Erakusketa (*1807).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65337
* Commonscat Multimedia: Friedrich August Wolf

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 45080401
* ISNI: 0000 0001 2130 6832
* BNE: XX1161405
* BNF: 12060396c (data)
* BNC: 000497975
* GND: 117444154
* LCCN: n85119651
* NKC: kup19960000112311
* NLA: 35913649
* CiNii: DA00659907
* SNAC: w65b0hbh
* SUDOC: 028854691
* BIBSYS: 90191354
* Open Library: OL4789371A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q65337
* Commonscat Multimedia: Friedrich August Wolf
**Persiako errepidea** (errege-bidea zentzu literalean) Dario I.a errege persiarrak K.A.ko V.a mendean eraikitako bide zaharra izan zen. Irango mesetako persiar hiriak (ekialdean) eta Anatoliako Sardes hiria mendebaldean lotzen zituen, eta akemenastar inperio zabalaren komunikazio azkarra errazten zuen.

Ezaugarriak
-----------

Herodotoren idatziei, ikerketa arkeologikoari eta beste iturri historiko batzuei esker berreraiki ahal izan da bidearen ibilbidea. Sardes mendebaldeko hiritik hasten zen, ekialderantz jarraitzen zuen, eta, gaur egungo Irak mesopotamikoan Ninive eta Babilonia zeharkatzen zituen. Uste da Babiloniatik hurbil bidea bitan banatzen zela. Bide bat ipar-mendebalderantz eta gero mendebaldera zihoan, Ekbatana zeharkatuz eta Zetaren Bidearekin bat eginez. Beste bideak ekialderantz jarraitzen zuen, Susa etorkizuneko hiriburu persiarretik barrena (egungo Iranera), eta, ondoren, hego-ekialderantz, Persepoliseraino.

Bidea azpiegiturez hornitua zegoen bertan zebiltzan bidaiariek atseden hartzeko. Mezulari zerbitzu batek erabiltzen zuen bereziki, Herodotoren arabera, eta mezulariek gai omen zitren 2.699 kilometro egiteko zazpi egunetan. Herodoto historialari greziarrak honela idatzi zuen: «munduan ez dago mezulari persiar hauek baino azkarrago bidaiatzen duen ezer (...). Ez euriak, ez elurrak, ez beroak, ez gaueko iluntasunak ez diete galarazten ahalik eta azkarren agintzen zaien lana egitea».

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Iran Chamber Society: History of Iran: Royal Road» *www.iranchamber.com* (Noiz kontsultatua: 2021-11-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220796
* Commonscat Multimedia: Royal Road

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220796
* Commonscat Multimedia: Royal Road
**Pertheko biltzar jauregia**  (ingelesez: *Perth Convention and Exhibition Center*) Perth-en, Mendebaldeko Australian, jabetza pribatuko biltzar-zentroa da. Zentroak 16.000 metro koadroko azalera du (172.223 oin koadro) eta 5.000 lagunentzako tokia du. Arte instalazioak, sei erakusketa-pabiloi, 2.500 lagunentzako mailakako antzoki bat, dantza-areto eta oturuntza-aretoak eta 23 bilera-areto ditu. Richard Courtek, orduko Mendebaldeko Australiako lehen ministroak, 2000an iragarri zuen bere eraikuntzaren kontratua Multiplexekin sinatu zela bost hilabeteko negoziazioen ostean. Eraikuntzak 2001eko ekainean hasi behar ziren eta Zentroa 2003. urte amaierarako amaitu behar zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Zentroari buruzko informazioa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7170842
* Commonscat Multimedia: Perth Convention and Exhibition Centre

---

 |

* Wd Datuak: Q7170842
* Commonscat Multimedia: Perth Convention and Exhibition Centre
**Garbikundeko Andre Mariaren eliza** Itzagaondoko Indurain lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

Eraikina
--------

Herrian, Garbikundearen parrokia nabarmentzen da. Landa-izaerako eraikin berantiar-erromanikoa da, nabe bakarrekoa, zirkuluerdi-formako absidea eta kanoi-erdiko ganga zorrotza ditu, mentsuletan zurkaizten dituzten arku fajoien gainean. Portada apaingarririk gabeko arkibolten bidez antolatuta dago.

Barruan, Biurrunek Jorge Flandriakoari egotzitako XVI. mendeko erretaula bat dago, Ama Birjinaren bizitzari eskainia. Balaustrez eta bost kalez osatutako bi gorputz ditu, kalbarioaren kaxarekin amaitzen dena, eta gainean Aita Betierekoa. Eskultura talde txikiz osatuta dago, eta Kristoren Haurtzaroaren eszenak irudikatzen ditu lehenengo bi gorputzetan, eta santuen eszenak -San Migel eta San Jorge, besteak beste- hirugarrenean. Eserita dagoen Birjina eder batek kale nagusia hartzen du. Erretaula oso berrmargotuta dago. Alboko bi erretaulak XVIII. mende hasierakoak dira eta Juan de San Miguelek eginak dira. Ostilamenduaren artean, intsentsu-ontzi errenazentista bat nabarmentzen da.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | INDURAIN.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Indurain
* Itzagaondoa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110521039

 |

* Wd Datuak: Q110521039
**Garazi Hach Embarek Irizar** (Madril, 1978ko urriaren 30a) sahararren eskubideen aldeko eusko-saharar ekintzailea da.

Bizitza
-------

1978ko urriaren 30ean jaioa, Saharako Errefuxiatu kanpaleku batean hazi zen. Aita, Mohamed Salem Hach Embarek Euskadiko Saharar ordezkaritzako kidea zena, sahararra zuen. Ama, Gurutze Irizar erizaina, ormaiztegiarra du. 12 zituen Ormaiztegira bizitzera joan zenean.

Filologia ikasketak egin ditu eta ingeles irakasle egiten du lan.

EH Bilduko kidea da eta Orain Errepublikak koalizioaren hautagai-zerrendan aurkeztu zen 2019ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan.

2019ko irailaren 24an Erresuma Batuko Alderdi Laboristaren batzarrean izan zen hizlari Mendebaldeko Saharako egoera politikoari buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Elduaien Uranga, Oihana.  (2019ko irailaren 25a). «Garazi Hach Embarek, Alderdi Laboristaren batzarrean» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019ko irailaren 26a).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q68639095

 |

* Wd Datuak: Q68639095
**Garbage** 1994an Wisconsinen sortutako rock musika taldea da. Osakideak Duke Erikson, Shirley Manson, Steve Marker eta Butch Vig dira.

1990eko hamarkadaren amaieran, single sorta arrakastatsua atera zuten, tartean "Stupid Girl" ospetsua. Estreinako albumak, *Garbage*, 4 milioi ale saldu zituen munduan zehar. Bi urte prestatzen eman ostean, hurrengo diskak ere, *Version 2.0*, emaitza onak lortu zituen munduko musika-zerrendetan. 1999an, James Bonden *The World Is Not Enough* filmarako kanta nagusia egin zuten.

Aurreko maila altuari eutsi nahi bazioten ere, hirugarren diskoak, *beautifulgarbage*, ez zuen lehenengoen arrakasta komertzialik lortu. 2003an taldea desegitear egon arren, 2005ean, laugarren diska kaleratu zuten, *Bleed Like Me*. Urte berean, munduan zeharko bira moztutakoan, mugagabeko atsedenaldia hartuko zutela iragarri zuten, nahiz eta hori taldearen amaiera ez zela azpimarratu.

Diskografia
-----------

* *Garbage* - 1995
* *Version 2.0* - 1999
* *beautifulgarbage* - 2001
* *Bleed Like Me* - 2005
* *Not Your Kind of People* - 2012
* *Strange Little Birds* - 2016
* *No Gods No Masters* - 2021

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485673
* Commonscat Multimedia: Garbage (musical group)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123460527
* ISNI: 0000 0001 1515 9960
* BNF: 13982295b (data)
* GND: 10200205-8
* LCCN: no96060948
* NKC: kn20030215073
* SUDOC: 052656101
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: garbage

 |

* Wd Datuak: Q485673
* Commonscat Multimedia: Garbage (musical group)
**Fukuyamako gaztelua** (japonieraz: 福山城, *Fukuyama-jō*?)
 Japoniako Fukuyama hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da.

Historia
--------

Fukuyamako gaztelua 1619 eta 1622 artean eraiki zen Fukuyamako lautadako muino batean eta Bingo Fukuyama eremuko hiriburua izan zen. Putzu bikoiztek inguratzen zuten eta Setoko Barne Itsasoaren barnean uharte bat ere bazuen.

Bigarren Mundu Gerran hegazkin estatubatuarren bonbaketek suntsitu egin zuten eta gelditu ziren harriak Fukuyamako tren geltokia egiteko erabili ziren. 1966an gazteluaren dorre nagusia berreraiki zen, hau da gaur egun ikusgai dagoen atal bakarra.

Iruditegia
----------

Fukuyamako gazteluaren aintzinako argazkia, suntsitu aurrekoa
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1071869
* Commonscat Multimedia: Fukuyama Castle (Bingo)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 257931245
* NDL: 00955717

 |

* Wd Datuak: Q1071869
* Commonscat Multimedia: Fukuyama Castle (Bingo)
**Gabriel Narzabal** **Gonzalez** (Irun, 1954) eskultore gipuzkoarra da. Bi urtez irabazi zituen Gipuzkoako Artista Hasiberrien Lehiaketan eta 1982an erakusketa bat antolatu zuen Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Probintzialaren aretoan.

Eskulturak
----------

*Laiak* eskultura Bidasoa ibaian
*Laiak* eskultura Bidasoa ibaian
Bidasoa ibaiko Oxin-Biribil bidegorrian dagoen *Laiak* eskultura **Gabriel Narzabalena** da. Irungo Udalak eskatuta, 1984an egin zuen Corten altzairuan, 4,5 metroko altuera eta 9,6 tonako pisuarekin. Urte hartan Irungo kaleetan eskultura-baliabide garaikideak oso gutxi ziren, hiru hauek bakarrik: José Luis Zumetaren *Horma-irudia*, Oteitzaren *Hilarria* Nazioarteko Zubian, eta Nestor Basterretxearen *Iturria* besterik ez ziren. Irungo Udalaren Kultur Kontseiluak aurrekontu-partida bat onartu zuen kalean artea sustatzeko eta eskultura egiteko. Urtarrilean, Irungo Udalak eskultura-erakusketa bat antolatu zuen. Gabriel Narzabalek bere "*Laiak*" zirriborroa aurkeztu zuen. Narzabal oso erreferentzia onekin joaten zen erakusketara, bi aldiz lortuta baitzuen lehen eskultura-saria Gipuzkoako Artista Hasiberrien Lehiaketan.

*Anaka 1881* kultur elkarteak banaten duen sariarekin entregatzen den *Soroxarta* eskultura ere Narzabalena da.

Sariak
------

* 1983: Artista Hasiberrien XXIII. Lehiaketa irabazi zuen Donostian.
* 1984: Artista Hasiberrien XXIII. Lehiaketa irabazi zuen Donostian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Narzabal, Gabriel - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «gabriel narzabal gonzález» *gabrielnarzabal.blogspot.com* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).
3. ↑   Oteiza-irun-agiña.  (2010-06-28). «oteiza-irun-agiña: "LAIAK" de Gabriel Narzabal en Irun» *oteiza-irun-agiña* (Noiz kontsultatua: 2020-01-06).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q81207812
* Commonscat Multimedia: Gabriel Narzabal

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 97864

 |

* Wd Datuak: Q81207812
* Commonscat Multimedia: Gabriel Narzabal
**Oztaran** auzoa Urnieta osatzen duten lau auzo administratibo eta historikoetako bat da. Herriaren ipar-mendebaldean kokatzen da eta Lasarte-Oriarekin eta Hernanirekin muga egiten du. Landa-eremuko auzoa da, hainbat baserri kokatzen dira bertan eta herrigunearekin muga egiten du. Eraikin esanguratsuen artean, Oztaranen daude Argarate, Berrasoeta eta Aritzola baserriak, zeintzuek armarria gorde duten oinetxe izan baitziren.

Mugaketa eta ezaugarriak
------------------------

Oztaran auzoak gutxi gorabehera 2 kilometro karratuko azalera du, hau da, Urnietaren azaleraren %9 inguru. Herrigunetik mendebaldera kokatzen da auzoa, Lasarte-Oriarekin muga egiten du nagusiki, izan ere, Urnieta herri horrekin lotzen duen bide nagusia Oztarandik igarotzen da. Hernanirekin ere muga egiten du iparraldean, Santa Barbara auzoarekin hain zuzen. Oztaran auzoan kokatzen dira Setien eta Elutxeta sagardotegiak, Urnietatik Santa Barbara mendira heltzen den bidearen bazterretan. Auzo honek Langarda urbanizazioko zati bat hartzen du bere baitan eta urbanizazioa inguratzen du Lategi auzoarekin batera. Gainera, Urnietako trenbidearen bazterreraino iristen da Hernanirako bidean, Langarda urbanizazioa igaro ostean.

Hegoaldean, Oztaranek Ergoien auzoarekin egiten du muga, Urnietakoa hura ere. Ergoien eta Oztaranen arteko muga Fatima ermitatik hurbil dago (zeina ez dagoen bi auzo horietako batean, herrigunean baizik). Zehatzago esanda, Azkorte ermitarako bidean dagoen Errekalde Kaleko zubia, Fatima ermitatik gora eginez aurki daitekeena, da auzoen arteko mugatik hurbilen dagoen erreferentzia. Muga ia lerro zuzen bat da. Hori horrela, Azkorte ermita Ergoienen kokatzen da, Buruntzara bidean dauden baserri eta landetxe ugari bezalaxe.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Herria» *Urnietako udala* 2015-01-15 (Noiz kontsultatua: 2020-10-09).[*Betiko hautsitako esteka*]
2. 1 2    *Oztaran auzoa.*  Gipuzkoako Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketako Departamentua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100250298

 |

* Wd Datuak: Q100250298

| * i
* e
* a
Urnietako auzoak |
| --- |
| **Auzoak:** Goiburu · Lategi · Oztaran · Ergoien | Urnieta |
Txantiloi:Multimedia

**Physics engine** edo **motor fisikoa** adierazpen bat da informatikan erabilia simulazio-*software* mota bat aipatzeko, adibidez, zenbait  sistema fisikoren  gorputz zurrunaren dinamika,  jariakor baten mugimendua eta elastikotasuna. Batez ere bideo-jokoetan erabiltzen dira.

Deskribapena
------------

Posiblea da *Physics engineak* bi kategoriatan sailkatzea kalkulu-ahalmenaren arabera:  denbora errealekoak eta doitasun altukoak. Doitasun altuko simulazio dinamikoek hain zehaztasun handia eskatzen dutenez ez da posiblea denbora errealean erabiltzea. Hau bereizmen handiko simulazioen kasua da.

Erabilerak
----------

### Zientzia-heburuko simulazioa

Gaur egun, simulagailu dinamikoak konplexutasun altuko prozesuak modelatzeko erabiltzen dira, kalkulu asko eta zenbakizko doitasun altu bat eskatzen dituztenak. Askotan simulazio hauek bektore-prozesadore batekin egiten dira.

### Bideo-jokoak

Egiazko mundua modelatzeko, bideo-jokoek kalitate baxuko simulagailu dinamikoak erabiltzen dituzte, erabiltzaileari fenomeno fisikoen doitasuna baino beste ezaugarri batzuek eskaintzea garrantzizkoagoa baita.

#### Talken detekzioa

Ordenagailu batean, objektu simulatuak modelatuta daude puntu kopuru batekin edo minimoa den onargarri den doitasun maila batekin adierazteko balio duen parametro kopuru batekin. Irudikapen minimo honi *mesh* deitzen zaio ingelesez.

Eskuarki, talka bat detektatzeko, elkarren artean hurbiltzen diren objektuetako bakoitza bera edukitzeko beharrezko tamaina minimoa duen irudizko kutxa baten barnean dagoela suposatzen da, eta kutxa hauen arteko ebakidura ulertzen da talka moduan.

Beste aukera bat bolumen txikiko objektuen  teseladunean datza, horrela objektuaren fisikaren simulazio zehatzago bat burutu ahal da  elementu mugatuen metodoaren bitartez baino.