recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tex-Mex plater eta osagai modernoen adibideak: artoa, tortilla chips, gazta, takoak, saltsa, piperminak...
Kaleko janariaren saltzailea, San Antonion, 1939an.
**Tex-Mex gastronomia**, batzuetan **Tex-Mex** deitzen dena, Texasen bizi den mexikar jendearen sukaldaritza ohiturei eta platerei dagokie. Sukaldaritza ulertzeko bi estilo eta bi moduren fusioa da, baina ez oso desberdinak osagaiei dagokienez. Horrelako gastronomia mundu osoan zabaldu da.

Izena
-----

Bere izenak Mexiko eta Estatu Batuen arteko mugari egiten dio erreferentzia, bereziki Texas estatuko eremuari. Batez ere janari mexikarra izan zen estatubatuarren ahosabaia asetzeko eboluzionatzen joan zena. Fenomeno hori nahiko orokorra da beste gastronomiekin ere, tokiko gustuetara egokitu behar izaten direla alegia.

Osagaiak
--------

Mexikoko sukaldaritzaren ohiko osagaiak zein beste batzuk erabiltzen dira. Tex-Mex sukaldaritzaren ezaugarri nagusiak haragia (bereziki behia), frijituak eta espeziak ugari erabiltzea da, baita mexikar estiloko tortillak ere (artoarenak edo irinarenak), frijituan edo labean. Natxoak, krispy tacoak, krispy txalupak, chilia gaztarekin, Pipermina haragiarekin, pipermina gravy, arroz-tako, Arizonako papa eta fajitak, guztiak tex-mexen asmakizunak dira. Bustitzeko aperitibo gisa erabiltzen diren tortilla txipa eta saltsa mina ere Tex-Mex konbinazio originala dira. Tex-Mex sukaldaritzak beste sukalde batzuetako zaporeak inportatu ditu, hala nola, kominoaren erabilera, Mexikoko errezeta tradizionaletan erabiltzen ez dena.

Iruditegia
----------

* Burrito artzain erakoa.Burrito artzain erakoa.
* Oilasko fajitak.Oilasko fajitak.
* Haragixko tacoak.Haragixko tacoak.
* Enchilada berdeak.Enchilada berdeak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Dürüm

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Tex-Mex gastronomia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29359
* Commonscat Multimedia: Tex-Mex cuisine

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13752479p (data)
* SUDOC: 061609137

 |

* Wd Datuak: Q29359
* Commonscat Multimedia: Tex-Mex cuisine
| Byten multiploak |
| --- |
| SI | IEC 60027-2 |
| Izena (Ikurra) | SIEstandarra |  Erabilpenainformatikan | Izena (Ikurra) | Balioa |
| kilobyte (KB) | 103 | 210 | kibibyte (KiB) | 210 |
| megabyte (MB) | 106 | 220 | mebibyte (MiB) | 220 |
| gigabyte (GB) | 109 | 230 | gibibyte (GiB) | 230 |
| terabyte (TB) | 1012 | 240 | tebibyte (TiB) | 240 |
| petabyte (PB) | 1015 | 250 | pebibyte (PiB) | 250 |
| exabyte (EB) | 1018 | 260 | exbibyte (EiB) | 260 |
| zettabyte (ZB) | 1021 | 270 | zebibyte (ZiB) | 270 |
| yottabyte (YB) | 1024 | 280 | yobibyte (YiB) | 280 |

**Mebibyte** (**me**ga, **bi**tarra eta **by**te-ren kontrakzioa) konputagailuen biltegiratze ahalmenean 220) byte adierazten duen informazio unitatea da. Bere laburdura MiB da.
1 **Mebibyte** = 220 byte = 1.024 Kibibyte

**Mebibyte** eta megabyte
-------------------------

**Mebibytek** Megabyte-rekin zerikusia du, baina berdintzat hartzen diren arren, desberdinak dira. Megabyte batek 106 byte da, berriz **Mebibytek** 220 byte.

Sistema internazionala (SI) eta byte terminoaren bilakaera
----------------------------------------------------------

Informatikaren testuinguruan kilobyteren terminoa hasieratik erabiltzen zen 2 10 balioarekin, 1000-ra hurbiltzen delako. Konputagailuen hedatzearekin batera, sistema internazionalak definitutako aurrizkiaren erabilera desegokia ere zabaldu zen, informatika adituetatik erabiltzaile arruntetaraino. Hau dela eta kilobyte bat 1024 byterekin lotzen da nahiz eta 1000 byte da.

Aurrizki bitarra eta hamartarra bereizteko IEC estandarizazio erakundeak IEC 60027-2 dokumentuan zehazten den bezala kibi terminoa asmatu zuen, 1024-ren balioa duen neurria sortuz **Kibibyte** ( 1 KiB=1024 byte ). Baina bere erabilera ez da zabaldu oraindino.

Multzo berdineko unitateak:

* Mebibyte (1 MiB = 220, megabyte-ren parekoa: 106 edo milioi)
* Gibibyte (1 GiB = 230, gigabyte-ren parekoa: 109)
* Eta ondorengoak: Tebibyte, pebibyte, exbibyte, zebibyte, yobibyte.

Biltegiratze produktuetan nahasmena
-----------------------------------

Gaur egun (2007), biltegiratze gailuetan eta euskarrietan biak nahasten dira askotan. Esate baterako, 80 GBko disko gogor batek 80.000.000.000 byte ditu, baina sistema eragileak 74 GB dituela esango du, 1.024ko multiploak erabiltzen dituelako. Beste adibide esanguratsuak:

* Disko gogor baten edukierak 100GB-tetakoa baldin bada 93GiB-tan bihurtzen da.
* 4,7 GB-tako DVD-5-arekin, 4,377 GiB-tan geratzen da.
* 8,5 GB-tako DVD-9-arekin, 7,92 GiB-tan geratzen da.

Ikus, gainera
-------------

* byte
* Kilobyte
* Megabyte segundoko
* Megabit segundoko

Kanpo estekak
-------------

* Zientzia.net atariko artikulua: "Informatikariek bazterrak nahastu zituztenekoa: kilobyteak eta kibibyteak"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q79758

 |

* Wd Datuak: Q79758
**The Scotsman** (euskaraz *Eskoziarra*) Eskoziako Edinburgh hiriburuan argitarartzen den egunkari bat da. Ia mende batez gaur egun The Scotsman hotela dagoen eraikinean egoitza izan zuen.

Historia
--------

1817ko urtarrilaren 25an William Ritchie abokatuak eta Charles Maclaren argitaratzaileak sortu zuten, "inpartziala, irmoa eta independentea" izateko leloarekin.

2005an Johnson Press argitaratzaile enpresak 160 libren truk erosi zuen.

The Scotsman hotela, 1902-2011 artean egunkariaren egoitza izana.

Argitaratzaileak
----------------

1817: William Ritchie
1817: Charles Maclaren
1818: John Ramsay McCulloch
1843: John Hill Burton
1846: Alexander Russel
1876: Robert Wallace
1880: Charles Alfred Cooper
1924: George A. Waters
1944: James Murray Watson
1955: John Buchanan
1956: Alastair Dunnett
1972: Eric MacKay
1985: Chris Baur
1988: Magnus Linklater
1994: Andrew Jaspan
1995: James Seaton
1997: Martin Clarke
1998: Alan Ruddock
2000: Tim Luckhurst
2000: Rebecca Hardy
2001: Iain Martin
2004: John McGurk
2006: Mike Gilson
2009: John McLellan
2012: Ian Stewart

Kanpo estekak
-------------

* *The Scotsman* egunkariaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1049657
* **Identifikadoreak**
* ISSN: 0307-5850
* ACNP: 921692
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1049657

  

55°57′04.04″N 3°11′17.66″W﻿ / ﻿55.9511222°N 3.1882389°W﻿ / 55.9511222; -3.1882389
**Reynolds konderria** (ingelesez: *Reynolds County*) Missouriko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Centerville da. 2010eko zentsuaren arabera 6.696 biztanle zituen, Reynolds kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Reynolds konderriak 2.109,32 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,37 ura dira. Beste 2.093,95 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.696 pertsonetatik 6.497 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 64 dira. 45 beltzak edo afroamerikarrak. 37 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 12 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 103 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489864
* Commonscat Multimedia: Reynolds County, Missouri

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152457688
* LCCN: n81119880
* **Lekuak**
* OSM: 1180542
* TGN: 2001236

 |

* Wd Datuak: Q489864
* Commonscat Multimedia: Reynolds County, Missouri
**Reza Shah Pahlavi** (persieraz: رضا شاه پهلوی‎, reˈzɑː ˈʃɑːhe pæhlæˈviː ahoskatua; Savadkuh, Iran, 1878ko martxoaren 15a - Johannesburgo, Hegoafrika, 1944ko uztailaren 26a) Irango xah edo enperadorea izan zen 1925etik 1941era bitartean.

Bizitza
-------

Mazandaran herrialdeko jauntxo-familia batean sortu zen. Armadarako ikasketak egin ondoren, Qajar dinastiako azken enperadoreak —errusiar ofizialek lagunduta— antolatu zuen kosako-talde bateko buru jardun zuen. 1921. urtean, Persiako gobernuak aginpidea atzerritarren esku utzia zuela eta, Seyyed Zia'eddin politikari liberalarekin elkartu, eta Teheran aldera jo zuen. Estatu-kolpearen ondoren, Gerrarako ministro egin zuten, eta hiru hilabete geroago, gobernuburu. Errepublika ezarri nahi izan zuen hasieran, baina buruzagi xiitak horren aurka zeudenez, enperadore egin zen 1925ean. Armada berritu eta barne-matxinadak zapaldu ondoren, gobernu sendo bat antolatzen saiatu zen, atzerritarrengandik bereiz. 1921ean neutraltasunerako itun bat hitzartu zuen Errusiarekin, eta britainiarrek ekonomian zuten eragina murrizten saiatu zen ondoren. 1935ean sortu zuen Irango estatua, Persia zaharraren jarraile.

1941. urtean kargua utzi behar izan zuen, alemaniar naziak onetsi zituelako. Muhammad Reza Shah Pahlavi semea izan zuen ondorengo.

Reza Shahren politika
---------------------

Shahren Iranen politikak oso lotura estua zuen Estatu Batuekin. Herrialdea gainarmatua zegoen, eta Persiako golkoko polizia bihurtu zen.

Gehiegizko mendekotasun hori nazio-sentimenduaren aurkakoa zen. Barne-erregimena beldurgarria zen. Savakak, torturarako polizia politikoak, aurkari komunistak eta erlijiosoak jazartzen zituen. Shahren guardia pertsonalak (hilezkorrak) ikara mitikoa eragiten zuen. 1969an, Shahak Erregeen Errege titulua eman zion bere buruari; 1975ean, alderdi bakarra ezarri zen. Arazo nagusia ordea, petrolioaren aberastasunen banaketa okerra zen. Luxuzko gastuak egiten ziren: adibidez, Persepolisen egindakoa, eta batzuk aberasten ziren artean, beste batzuen miseria areagotu egin zen, demografiaren gorakada zela-eta.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182921
* Commonscat Multimedia: Reza Shah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107639858
* ISNI: 0000 0000 8501 1358
* BNF: 13745250x (data)
* GND: 118599828
* LCCN: n81062659
* NKC: js20020122040
* SNAC: w6ns1qvx
* SUDOC: 085185027
* BIBSYS: 11044207
* UB: a1193724
* Open Library: OL1710241A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05105/eu\_r\_0425/r0425
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q182921
* Commonscat Multimedia: Reza Shah
**Mañana goodbye. Elkarrekin lan egiten duten emakume taldea.** Tabakaleran, 2015eko irailaren 11an sortutako erakusketa da eta 2016ko irailean amaituko da.

Garai bateko tabako fabrika, produkzio moduan aldaketak bultzatuta, gaur egungo Nazioarteko Kultur Zentroaren bilakaera ikertzen duen 12 kapituloko seriea da. Zelatan, bi galdera garrantzitsu: lanari dagokionean, zer behar dugu iraganetik? Eta, nola eta nondik hitz egin memoriaren inguruan? Tabakalera galdera hau eta beste hainbaten ikur da, eta eraikineko espazio txiki bat, Sotoa, bideratu du proiektu hau hartzeko. Bertan, ikus-entzunezko instalazio moduan erakutsiko da seriea.

Hilero kapitulu bat gehituko da, bere irekieratik hasi, irailaren 11an, eta 2016ko irailararte. Proiektua ekintza publiko programa batekin osatuko da.

Proiektu honen parte-hartzaileak Marion Cruza eta Pablo Marte dira.

Atalak
------

1. atala

2. atala: Multzo-inpresioa, bakardade-inpresioa

3. atala: fresh work machine

4. atala: makinaren ezin ulertua

5. atala: Carmen operazioa

6. atala: M andrearen lehen liburuari buruzko oharrak

7. atala: La vie matérielle

8. atala: jarduera kulturalak

9. atala (25'12''): Desagerpenari deika

Topaketak
---------

*Lantegitik atera eta gero* jarduera-programa bat da. Bere helburua Mañana Goodbye, proiektuaren bidelagun izatea da. 1895ean zine-historiari hasiera eman zioten bi filmeen planoz kanpoko eszenak ditugu abiapuntu: Trena geltokira iristen eta Langileak Lyongo Lumière lantokitik ateratzen, Louis Lumiére-k sortuak biak. Programaren barruan lau topaketa egingo dira:

Saio hauek 2016ko martxoaren 2an, apirilaren 7an eta irailaren 15ean burutu dira. Topaketa hauetan filmak ikusi eta gaiaren inguruan hitz egitea da, hala nola, zinea eta lana, lana eta generoa, bizipenak eta memoria, banakako subjektua eta subjektu kolektiboa, produktibitatea eta ez produktibitatea hitz egingo da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Mañana goodbye atalak.* .
2. ↑    *1. atala.* .
3. ↑    *2. atala.* .
4. ↑    *3. atala.* .
5. ↑    *4. atala.* .
6. ↑    *5. atala.* .
7. ↑    *6. atala.* .
8. ↑    *7. atala.* .
9. ↑    *8. atala.* .
10. ↑    *9. atala.* .
11. ↑    *Lantegitik atera eta gero - Topaketak.* .
12. ↑    *Lantegitik atera eta gero.* .

Kanpo estekak
-------------

Mañana goodbye

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25477243

 |

* Wd Datuak: Q25477243
**Riva** Jugoslaviako pop musika taldea izan zen, Zadarkoa zehazki, Kroaziakoa, 1980ko hamarkadaren amaieran oso arrakastatsua.

Taldeak 1988ko Zagrebfest-en egin zuen debuta. 1989an Jugoslavia ordezkatu zuten urte hartako Eurovision jaialdian, *Rock Me* abestiarekin, eta lehen postua lortu zuten.

1990ean, taldeak bigarren diskoa kaleratu zuen, *Srce* *laneta*, eta ikuskizun eta telebista-programa ugaritan jardun zuen, bere diskoa Alemanian, Austrian, Suitzan, Suedian eta Belgikan sustatzeko, besteak beste. *Rock Me* kantak eman zion ospea nazioartean taldeari, baita Japonian ere, non kantak luze iraun baitzuen zerrendetan.

Hainbat arrazoirengatik, hala nola Jugoslaviako gerrengatik taldearen bidaiatzeko aukerak murriztu ziren, eta azkenik, bereizi egin ziren 1991n.

Kideak
------

* Emilija Kokić (ahotsa)
* Dalibor Musap (teklatua, ahotsa)
* Nenad Nakić (baxua, ahotsa)
* Zvonimir Zrilić (gitarra, ahotsa)
* Boνko Colić (bateria)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  O'Connor, John Kennedy. The Eurovision Song Contest – The Official History. Carlton Books, UK. 2007 ISBN 978-1-84442-994-3

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q544203
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305504094
* ISNI: 0000 0004 7129 3656
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: riva

 |

* Wd Datuak: Q544203
**McHenry konderria** (ingelesez: *McHenry County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Towner da. 2010eko zentsuaren arabera 5.395 biztanle zituen, McHenry kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McHenry konderriak 4.950,87 kilometro koadro ditu. Horietatik 97,35 ura dira. Beste 4.853,52 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 5.395 pertsonetatik 5.298 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 80 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 28 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 45 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q280826
* Commonscat Multimedia: McHenry County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145432668
* LCCN: n82003536
* **Lekuak**
* OSM: 1740291
* TGN: 2001581

 |

* Wd Datuak: Q280826
* Commonscat Multimedia: McHenry County, North Dakota
**Transilvania** (errumanieraz: *Transilvania* edo *Ardealul*; hungarieraz: *Erdély*; alemanez: *Siebenbürgen*) Errumaniako eskualde historiko bat da, herrialdeko ipar-mendebaldeko herenean kokatua, Karpato mendiek eki eta hegoaldean mugatzen zutena. Bestela, mendebaldean gaurko Hungaria izango luke mugakide. Gaur egungo Mendebaldeko kulturan, banpiroekin erlazionatu ohi da, batez ere Bram Stokerren *Drakula* eleberri ospetsuaren eta geroztiko film-egokitzapen ugarien eraginez.

Historia
--------

Erromatar Inperioaren garaian Daziako probintziak aurretik existitzen zen Daziako Erresuma ordezkatu zuen, eta Transilvaniaren lurraldea probintziaren iparraldeko zatian gelditu zen. Hunoak eta bulgariarrak ere hortik zabaldu ziren, eta ondoren hungariarrek lurraldea inbaditu zuten XI. mendetik aurrera. Garai hartakoa da lehenengo aipamen idatzia, latinez (*ultra silvam*, «basoaz harago»). XV. mendean Vlad Drakula printzeak Otomandar Inperioaren zabalkundea oztopatu zuen, eta transilvaniar buruzagirik ezagunena da gaur egun, baina ez pertsonaia historikotzat, baizik eta Bram Stokerrek *Drakula* eleberrian irudikatutako banpirotzat (film ugaritan azaldu baita banpiroaren irudikapen hori).

XIX. mendean Austria-Hungariako Inperioaren zati bilakatu zen, eta Lehen Mundu Gerraz geroztik Errumaniako zati da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39473
* Commonscat Multimedia: Transylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141322791
* BNF: 119334698 (data)
* GND: 4054835-1
* LCCN: sh85137105
* NKC: ge128575
* NARA: 10044384

 |

* Wd Datuak: Q39473
* Commonscat Multimedia: Transylvania
**McIntosh konderria** (ingelesez: *McIntosh County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Danielsville da. 2010eko zentsuaren arabera 14.333 biztanle zituen, McIntosh kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

McIntosh konderriak 1.486,38 kilometro koadro ditu. Horietatik 387,45 ura dira. Beste 1.098,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,1 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.333 pertsonetatik 8.943 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 227 dira. 5.132 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 148 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q492652
* Commonscat Multimedia: McIntosh County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126689799
* ISNI: 0000 0004 0408 263X
* LCCN: n82009906
* NARA: 10039305
* **Lekuak**
* OSM: 1073923
* TGN: 2000386

 |

* Wd Datuak: Q492652
* Commonscat Multimedia: McIntosh County, Georgia
**Mecklenburg konderria** (ingelesez: *Mecklenburg County*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Boydton da. 2010eko zentsuaren arabera 32.727 biztanle zituen, Mecklenburg kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Mecklenburg konderriak 1.759,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 139,19 ura dira. Beste 1.620 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 18,6 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 32.727 pertsonetatik 20.021 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 806 dira. 11.958 beltzak edo afroamerikarrak. 73 amerikar natiboak ziren eta 10 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 213 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 430 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q510885
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg County, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144287586
* LCCN: n83196391
* NARA: 10040200
* **Lekuak**
* OSM: 2534191
* TGN: 2002173

 |

* Wd Datuak: Q510885
* Commonscat Multimedia: Mecklenburg County, Virginia
Medailoia Erosekin. K.a. III. mendea
**Medailoiak**, forma biribileko apaingarriak dira, orohar, metalikoak, lepotik zintzilik eramaten direnak apaingarri pertsonal gisa. Sarri, lepokoekin lotuta daude, baina esangura propioa dute.

Egipziarrek eraman zituzten, gutxi gora-behera, karratu formako plaka bat bezala, beste irudi batzuen artean, hegoak irekita zituen gabirai edo sai, gaur egun, pektoral edo paparreko bezala ezagutzen den atala. Asiriarren artean ere erabili izan zen, klase aberatsekoek batez ere, Maltako Ordenaren antzeko gurutze bezala, euren erliebe monumentalek adierazten duten lez. Medailoia, greziar, etruriar eta erromatarrek ere hartu zuten, forma biribilean. Azken hauengandik jaso zuten mendebaldeko herriek, gero ohitura berdina jarraituz eta arrazoi erlijiosoengatik, hurrengo mendeetako kristauek, gaur egun, oraindik, indarrean jarraitzen duelarik.

Erromatarren artean, medailoia *bula* eran erabiltzen zen, kutxatxo antzeko bat zena, biribila edo obalatua, bi lamina metaliko konkortuk eratutakoa eta ertzetatik lotuta zeudenak. Bula, hiritar libreen seme-alabek eramaten zuten, hamazazpi edo hamazortzi urte betetzen zituzten arte. Une horretan, kendu eta Herkulesi sagaratzen zuten, aldi berean, *toga pretexta* delakoa *toga viril*arengatik aldatuz. Antzerako zeozer egiten zuten neska gazteek, euren bula Junon jainkosari sagaratuz. Euren aldetik, garaipenen bat lortu zuten jeneral erromatarrek, hirian euren garaipen sarrera egiterakoan, euren paparrean bula-kuttun bat zintzilikatzen zuten, euren garaikideen inbidiatik babesteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2990570
* Commonscat Multimedia: Lockets

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300046004

 |

* Wd Datuak: Q2990570
* Commonscat Multimedia: Lockets
Aljebra linealean, **matrize nulua** edo **zero matrizea** *n* x *m* elementuko matrize bat da, elementu guztien balioa zero dena. Hau da, *aji* = 0 *i* = 1, 2, 3, ... ,*n* eta *j* = 1, 2, 3, ... *m* guztietarako:

{\displaystyle 0\_{n,m}={\begin{pmatrix}0&0&0&.&.&.&0\\0&0&0&.&.&.&0\\0&0&0&.&.&.&0\\.&.&.&.&.&.&.\\.&.&.&.&.&.&.\\.&.&.&.&.&.&.\\0&0&0&.&.&.&0\\\end{pmatrix}}}

Adibideak
---------

{\displaystyle 0\_{1,1}={\begin{pmatrix}0\end{pmatrix}},\ 0\_{2,2}={\begin{pmatrix}0&0\\0&0\end{pmatrix}},\ 0\_{2,3}={\begin{pmatrix}0&0&0\\0&0&0\end{pmatrix}},etab.\ }
Matrize nulua da, aldi berean, matrize simetrikoa, matrize antisimetrikoa, matrize nilpotentea eta matrize singularra, baldin eta matrize karratua bada; eta matrizeen batuketaren elementu neutroa da

Propietateak
------------

Demagun A matrize karratu bat dugula. Beraz, A eta 0 nxn motatako matrize karratuak baldin badira, edozein A izanik, honako propietate hauek betetzen dira:

* {\displaystyle A+0=0+A=A}
* {\displaystyle A+(-A)=(-A)+A=0}
* {\displaystyle A\times 0=0\times A=0}

Ikus, gainera
-------------

* Identitate matrizea

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Matrize nulua Mathworld-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q338028
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q338028
**Menstrie gaztelua** (ingelesez: *Menstrie Castle*) Eskoziako Menstrie herrian gainean dagoen gaztelu bat da, Clackmannanshire eskualdean, Stirling hiritik gertu. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Alexander Stirlingeko 1. Earlak eraiki zuen 1560 inguruan. L-itxurako oinarria zuen. Bertan jaio zen Sir William Alexander poeta 1577an, 1626an Eskoziako Estatu Idazkaria bihurtu zena. 1621 urtean Kanadako Nova Scotia eremuko gobernadore bihurtu zen.

XVII mendearen hasieran hegal bat gehitu zioten eta U-itxurako oinarria hartu zuen, barnean patio bat eraiki zelarik. 1645ean James Graham Montroseko 1. markesaren agindutara erregearen aldeko tropek Menstrie gazteua erre egin zuten Ingalaterrako Gerra Zibilaren garaian. 1648an Menstrieko James Holborn generalak erosi zuen. 1719an Holborn familiak George Abercrombyri saldu zion baina 1740an familiak bertan behera utzi zuen gaztelua eta hurrengo urteetan nabarmen hondatu zen.

1957an Moultrie Kelsall aktoreak hartu zuen eta berreraikitzeko diru bilketa bati ekin zion. 1960an A mailako erikina izendatu zuten eta William Higgins Henry arkitektoaren gidaritzapean eraikina berreskuratu zen 1964 urterako.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** National Trust for Scotland webguneko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6817357
* Commonscat Multimedia: Menstrie Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q6817357
* Commonscat Multimedia: Menstrie Castle
Aljebra linealean, **matrize triangeluarra** matrize karratu bat da, diagonal nagusiaren azpitik edo gainetik dauden elementu guztiak nuluak dituena.

Espezifikoki:

* **matrize goi-triangeluarra** da diagonalaren beheko elementu guztien balioa zero dena: {\displaystyle \forall i>j,a\_{ij}=0\,}

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}a\_{1,1}&a\_{1,2}&a\_{1,3}&\cdots &a\_{1,n-1}&a\_{1,n}\\0&a\_{2,2}&a\_{2,3}&\cdots &a\_{2,n-1}&a\_{2,n}\\0&0&a\_{3,3}&\cdots &a\_{3,n-1}&a\_{3,n}\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots &\vdots \\0&0&0&\cdots &a\_{n-1,n-1}&a\_{n-1,n}\\0&0&0&\cdots &0&a\_{n,n}\\\end{pmatrix}}}
* **matrize azpitriangeluarra** da diagonalaren gaineko elementu guztien balioa zero dena: {\displaystyle \forall i<j,a\_{ij}=0\,}

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}a\_{1,1}&0&0&\cdots &0&0\\a\_{2,1}&a\_{2,2}&0&\cdots &0&0\\a\_{3,1}&a\_{3,2}&a\_{3,3}&\cdots &0&0\\\vdots &\vdots &\vdots &\ddots &\vdots &\vdots \\a\_{n-1,1}&a\_{n-1,2}&a\_{n-1,3}&\cdots &a\_{n-1,n-1}&0\\a\_{n,1}&a\_{n,2}&a\_{n,3}&\cdots &a\_{n,n-1}&a\_{n,n}\\\end{pmatrix}}}
Matrize diagonala goi-triangeluarra eta azpitriangeluarra da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506265

 |

* Wd Datuak: Q506265
Aljebra linealean, {\displaystyle A} matrize baten **matrize zabaldua** beste matrize bat da, matrize hartatik zutabeak erantsiz lortzen dena. Esaterako, izan bitez {\displaystyle A} eta {\displaystyle B} bi matrize hauek:

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}1&3&2\\2&0&1\\5&2&2\end{pmatrix}},B={\begin{pmatrix}4\\3\\1\end{pmatrix}}}

Orduan {\displaystyle (A|B)} matrize zabaldua honela adierazten da:

{\displaystyle (A|B)={\begin{pmatrix}1&3&2&4\\2&0&1&3\\5&2&2&1\end{pmatrix}}}

Matrize baten alderantzizkoa kalkulatzeko erabilgarria da.

Adibidea
--------

Izan bedi {\displaystyle C} 2x2 dimentsioko matrize karratu hau:
{\displaystyle C={\begin{pmatrix}1&3\\-5&0\end{pmatrix}}}

{\displaystyle C} matrizearen alderantzizkoa kalkulatzeko, {\displaystyle (C|I)} sortzen da, non {\displaystyle I} 2x2 dimentsioko identitate matrizea den. Gero, {\displaystyle (C|I)} matrizearen {\displaystyle C}-ren zatia identitate matrize bihurtu behar da, matrizeen oinarrizko bihurtze teknikak soilik erabiliz.

{\displaystyle (C|I)={\begin{pmatrix}1&3&1&0\\-5&0&0&1\end{pmatrix}}}

{\displaystyle (I|C^{-1})={\begin{pmatrix}1&0&0&-{\frac {1}{5}}\\0&1&{\frac {1}{3}}&{\frac {1}{15}}\end{pmatrix}}}

  

Matrize zabaldua Gaussen ebazpen metodoan eta matrize karratuen bidez emandako ekuazio linealen sistemen ebazpenean ere erabiltzen dira, besteak beste. Kasu horretan, Matrize zabalduak, aldagaien koefizienteez gain, zutabe gehigarri batean ekuazioen gai konstanteak ere jasotzen ditu.

Adibidea
--------

{\displaystyle {\begin{cases}x\_{1}+2x\_{2}+3x\_{3}=0\\3x\_{1}+4x\_{2}+7x\_{3}=2\\6x\_{1}+5x\_{2}+9x\_{3}=11\end{cases}}}

{\displaystyle A={\begin{pmatrix}1&2&3\\3&4&7\\6&5&9\end{pmatrix}}} eta {\displaystyle B={\begin{pmatrix}0\\2\\11\end{pmatrix}}} konbinatuz matrize zabaldua hau da: {\displaystyle (A|B)={\begin{pmatrix}1&2&3&0\\3&4&7&2\\6&5&9&11\end{pmatrix}}}

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2750301

 |

* Wd Datuak: Q2750301
**Thomas konderria** (ingelesez: *Thomas County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Colby da. 2010eko zentsuaren arabera 7.900 biztanle zituen, Thomas kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Thomas konderriak 2.783,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,29 ura dira. Beste 2.783,43 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.900 pertsonetatik 7.706 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 370 dira. 47 beltzak edo afroamerikarrak. 24 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 38 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 12 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 67 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374452
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126658664
* LCCN: n79092559
* **Lekuak**
* OSM: 1070348
* TGN: 2000756

 |

* Wd Datuak: Q374452
* Commonscat Multimedia: Thomas County, Kansas
**Roentgen** edo **röentgena** erradiazio ionizagarrien eragina neurtzeko balio duen antzinako unitatea da. Esposizio erradiometrikoa kuantifikatzeko erabiltzen da, hau da, presio eta tenperatura baldintza estandarretan askatu diren ioien aire lehorreko masa unitateko karga neurtzeko baliatzen da. 1928an ezarria, Wilhelm Röentgen zientzialariari zor dio izena, zeinak X izpiak aurkitu zituen. Gaur egun ordea, magnitude hau neurtzeko erabiltzen den ohiko unitatea kilogramoko Coulomb-a (C/kg) da.

Roentgen bat airezko zentimetro kubiko batean askatu den kargazko unitate elektrostatiko baten aurreko esposizioaren baliokidea da. Nazioarteko Sistemako unitateetan, roentegen batek 2.58×10−4 C/kg balio ditu, 1998an NISTak eman zuen definizioaren arabera. Bere notazioa honakoa da: {\displaystyle 1R=2,58\cdot 10^{-4}C/kg\,}.

Beste unitate erradiometrikoekiko erlazioa
------------------------------------------

Hasieran, roentegenak neurtzen zuen magnitudeari "erradiazio dosi" izena eman zitzaion. Roentgena izan zen erradiazio ionizatzaile kopurua kuantifikatzeko gehien erabili zen unitatea eta erradiazio hori bere eraginekin lotzekoa, batez ere azterketa biologikoetan hartzen baitziren aintzat eragin horien kuantifikazioa. Erradiazioak ingurune materialekin duen elkarrekintza hobeto ulertu zenean, jakin zen esposizioa soilik airearekin elkarrekintza duten fotoientzat (X edo gamma izpiak) definitu zitekeela modu zehatzean. Era horretan, unitatearen erabilgarritasuna mugatuta geratu zen, izan ere, ez da aplikagarria beste erradiazio motentzat (alfa partikulak, elektroiak, etab.), ez eta beste materialentzat. Horregatik definitu ziren beranduago beste magnitude orokorrago batzuk, zeintzuek edozein ingurunetan biltzen den erradiazioa kuantifikatzen duten. Horien artean esanguratsuena dosi xurgatua da, zeinaren Nazioarteko Sistemako unitatea gray-a den, nahiz eta oraindik rad-a ere oso erabilia izan, zeina gray-aren ehunenaren berdina den. Rad-aren eta roentgenaren artean nahasketak gerta litezke, izan ere, roentgen bateko esposizioa eragiten duen X izpien sorta batek giza azalean 0,96 rad-eko dosia metatuko du, antzekotasun numeriko horrek batzuetan bi unitateak nahastea eragiten du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Metric System of Measurement: Interpretation of the International System of Units for the United States.*  NIST.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321017
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321017
**Merzouga** Marokoko hego-ekialdeko herri txiki bat da. Rissanitik 35 kilometrotara eta Erfoudtik 45era dago. Aljeriako muga ere oso gertu dago, 50 kilometrotara. Sahara basamortuan dago.

Ezaugarriak
-----------

Erg Chebbiren herri ezagunena da. Saharako erg bat da eta, ondorioz, turismo ibilbide askoren partea da. Inguruan badira beste herri batzuk: Hassilabied, lau kilometrotara, Tanamoust, hiru kilometrotara, Takoujt, 1,5 kilometrotara, Khamlia 7 kilometrotara eta Tisserdmine, 15 kilometrotara.

Biztanleak berbereak dira, neurri handi batean. Ksar Hamlian gnawa bereber populazioa dago, bestetik; ganwak garai bateko esklaboen ondorengoak dira, egun berbereak bezala onartuak. Ganwek musika berezi bat egiten dute, esklabotza garaiaren oroimena: dantzetan askatzeko prozesua adierazten dute eta musika tresna batzuk kateen soinuak simulatzen dituzte.

Merzougan Marokoko ur-naturalaren erreserba handiena dago. Nahiz eta basamortuan egon, euria egiten du eta, batzutan, uholdeak pairatu dituzte. Esaterako, 2006an hiru hildako izan ziren eta ehundaka pertsonek ihes egin behar izan zuten.

Turismoa
--------

Herriaren aktibitate ekonomiko nagusia turismoaren inguruan antolatzen da. Herri honetatik basamortuan zeharreko ibilaldiak antolatzen dira, ezagunenak dromedarioz. Ohikoa da, esaterako, Oasi Handian gaua egitea.

Merzouga Rally Dakar Series barruan sartu ohi da. Turismo garapen hori kritikatua izan da.

4L Trophy ere herri honetara heltzen da.

Iruditegia
----------

* Basamortuko ataria.Basamortuko ataria.
* Turismoak garrantzi handia du.Turismoak garrantzi handia du.
* Gnawak esklabuen ondorengoak dira.Gnawak esklabuen ondorengoak dira.
* Nomadak Merzougan.Nomadak Merzougan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Erg Chebbi

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Wiki Voyagen informazioa.
* **(Frantsesez)**:Turismoaren eraginaren inguruko iritzi kritikoa.
* **(Gaztelaniaz)**:Informazio turistikoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1922278
* Commonscat Multimedia: Merzouga

---

 |

* Wd Datuak: Q1922278
* Commonscat Multimedia: Merzouga
**Rice konderria** (ingelesez: *Rice County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lyons da. 2010eko zentsuaren arabera 10.083 biztanle zituen, Rice kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rice konderriak 1.885,41 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,47 ura dira. Beste 1.880,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,35 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 10.083 pertsonetatik 9.701 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.018 dira. 112 beltzak edo afroamerikarrak. 55 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 37 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 171 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376106
* Commonscat Multimedia: Rice County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154786628
* LCCN: n82010702
* NARA: 10039000
* **Lekuak**
* OSM: 1070347
* TGN: 2000739

 |

* Wd Datuak: Q376106
* Commonscat Multimedia: Rice County, Kansas
**The Kelly Family** (euskaraz *Kelly Familia*; ezizenez *The Kellys*, "Kellytarrak") irlandar-estatubatuar-europar folk-pop-rock musika talde bat izan zen, Kelly familiako anai-arrebek osatzen zutelarik. Europan nahiko arrakasta izan zuten, bereziki Alemania, Benelux, Eskandinavia, Ekialdeko Europa, Espainia eta Portugalen.

Urte askotan zehar musika taldeak hippie edo bidazti familiaren irudia izan zuen, Europan zehar bi solairuko autobusean nahiz txalupa-etxebizitza batean bidaiatu eta biziz. Taldea hainbat herrialdeetan jaiotako bederatzi anai-arrebez osatua dago: Kathy (Kathleen Ann, 1963), Johnny (John Michael, 1967), Patricia (Maria Patricia, 1969), Jimmy (James Victor, 1971), Joey (Joseph Maria, 1972), Barby (Barbara Ann, 1975), Paddy (Michael Patrick, 1977), Maite (Maite Star, 1979) eta Angelo (Angelo Gabriele, 1981).

Euskal Herrian maiz egon eta Iruñean denboraldi batez bizitzen ere egon ziren (Barbara-Ann "Barby" Kelly kidea 1976an Beraskoain udalerrian jaio zen, Angelo Gabriele Kelly kidea 1981an Iruñean jaio zen eta Barbara Ann familiako ama 1982an Beraskoainen hil zen), horren ondorioz musika taldeak hainbat euskarazko abesti abestu izan zituen, tartean *Agur jaunak* abestia.

Iruditegia
----------

* Maite Kelly.Maite Kelly.
* Joey Kelly.Joey Kelly.
* Angelo Kelly.Angelo Kelly.
* Jimmy Kelly.Jimmy Kelly.
* Kathy Kelly.Kathy Kelly.
* Patricia Kelly.Patricia Kelly.
* Kelly Familiaren ontzia.Kelly Familiaren ontzia.

Kanpo estekak
-------------

* The Kelly Family musika taldeari buruzko webgunea **(Ingelesez)**
* The Kelly Family musika taldea *Agur Jaunak* abestia abestuz. Youtube.com **(Ingelesez)**
* Angelo Kellyren webgune ofiziala
* Maite Kellyren webgune ofiziala
* Paddy Kellyren webgune ofiziala
* Joey Kellyren webgune ofiziala
* Jimmy Kellyren webgune ofiziala
* Kathy Kellyren webgune ofiziala
* The Kelly Family musika taldearen Alemaniako zaletuen webgunea
* Kelly Familiaren zuhaitz genealogikoa
**Mashū aintzira** (japonieraz: 摩周湖, *Mashū-ko*?)
 edo ainueraz **Kamuy-to**, Hokkaido uhartean dagoen aintzira ezaguna da. Akan Parke Nazionalaren barnean dago eta kraterrean eraturiko lakua da. Munduko aintzira gardenena izatearen ospea dauka.

Ezaugarriak
-----------

Aintziraren ertzean 200 metrotako altuera duten krater-hormak daude. 1931ean ikuspena neurtu zuten eta 41'6 metrotako sakoneraraino iristen zela ikusi zuten, Baikal aintzirak berak baino gehiago. Gaur egun 20 eta 30 metroren artean omen dago, dirudienez izokina eta amuarrainak sartu izanaren ondorioz.

Udan aintzira behelainoak estaltzen du eta misteriotsu bihurtzen du Diotenez zorte txarrekoa omen da aintziraren azala ikustea.

Etimologia
----------

Ainuek *Kamuy-to* izena eman zioten, "deabruaren aintzira", eta ondoan dagoen mendiari *Kamuinupuri*. Japonierazko itzulpena aintzirarentzako *Mashin-ko* da eta mendiari *Mashū* deitu zioten "mendi biluzia". Urteen poderioz aintzirak ere mendiaren izena hartu zuen.

Historia
--------

Mashū aintzira estratobolkan baten kraterra da, Kussharo aintziraren alboan eratu zen krater txikiago bat hain zuzen ere. Badirudi kraterra eratu zuen erupzioa duela 7.000 urte gertatu zela.

Mashū sumendiaren aktibitatea oso handia da, Japoniako sumendien artean bigarrena, hala ere azken erupzio handia duela 2.000 urte izan zen.

Erupzioen ondorioz Kamuishu uhartea eta Kamui mendia eratu ziren.

Flora eta fauna
---------------

Aintzirako bizidun bakarrak fitoplanktona eta zooplanktona izan ziren izokinak eta amuarrainak sartu zituzten arte.

Aintziraren ertzetan izeiak eta piceak dira nagusi.

Iruditegia
----------

* Mashū aintzira.Mashū aintzira.
* Mashū aintzira neguan.Mashū aintzira neguan.
* Satelite irudia.Satelite irudia.
* Kamui mendia.Kamui mendia.

Ikus, gainera
-------------

* Akan Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194619
* Commonscat Multimedia: Lake Mashū

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 255150044
* LCCN: sh85081813
* NDL: 00647063

 |

* Wd Datuak: Q1194619
* Commonscat Multimedia: Lake Mashū

43°35′00″N 144°31′00″E﻿ / ﻿43.583333333333°N 144.51666666667°E﻿ / 43.583333333333; 144.51666666667
**Matheus Henrique de Souza**, (Sao Paulo (Brasil), 1997ko abenduaren 19a), futbolean aritzen den kirolari brasildarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen futbolean Brasil ordezkatuz; Espainiako taldearen (zilarrezko domina) eta Mexikoko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Brasilgo taldea. 

Tokion, honako hauek osatzen zuten Brasilgo taldea: Santos, Gabriel Menino, Diego Carlos, Ricardo Graça, Douglas Luiz, Guilherme Arana, Paulinho, Bruno Guimarães, Matheus Cunha, Richarlison, Antony, Brenno, Dani Alves, Bruno Fuchs Nino, Abner, Malcom, Matheus Henrique, Reinier, Claudinho, Gabriel Martinelli eta Lucãok.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Futbola, gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Matheus Henrique de Souza» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Matheus Henrique de Souza» *olympics.com* **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56633268

 |

* Wd Datuak: Q56633268
**Mencoen etxea** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko Tafalla udalerrian kokatutako XVI. mendeko jauregi bat da. Tafallako jauregirik ospetsurago da.

Historia
--------

Errekoletoen komentuari Erriberrirako errepidearen gaineko komunikazio-arku batez lotuta, jatorriz Menkoen oinetxea izan zen, XV. mendearen lehen erdian hirian bizi zen leinua. Dirudienez, XVI. mendeko azken urteetan hasi ziren eraikitzen, Erdi Aroko harresi-barrutitik kanpo. Albo batean, dorre karratu sendo bat dauka.

Martín Carlos de Mencos y Arbizu Iriberriko jaun eta Santiagoko zaldunak Tafallako errege jauregiko alkatetza lortu zuen Filipe IV.aren eskutik 1651n. Errege Armadako almirantea, Napoliko kapitain jenerala eta Guatemalako gobernadorea izan zen. Jauregiaren ondoan dagoen Recoletas komentua sortu zuen 1673an, eta han ikus daitezke oraindik haren hilobia eta estatua otoitz-egilea. Gendulaingo konde titulua, Filipe IV.ak 1658an Seronimo Aiantz Xabierriri emana, geroago José Sebastián de Mencos Ayanz de Navarrarena izan zen, 1696an Basilia Ayanz de Navarra, Arbizu y Lodosarekin ezkondu zena. 1864an, Elisabet II.ak Espainiaren handitasuna eman zion Joaquín Ignacio Mencos y Manso de Zúñigari, Gendulaingo kondea, Real Defensa markesa eta Fresno de la Fuenteko kondea, literatura eta historia arloko hainbat lanen egilea.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | TAFALLA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Tafalla
* Erdialdea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474779
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Mencos

---

 |

* Wd Datuak: Q25474779
* Commonscat Multimedia: Palacio de los Mencos
Papantlako gizona.
**Totonacapan** Mexikoko eskualde historiko baten izena da, batez ere Veracruz estatuaren iparraldean kokatzen dena. Eskualde hau, jatorriz, El Tajín hiri prehispanikoaren inguruan eratu zen, eta ondoren, garai kolonialean eta gaur egun arte, Papantla hiriaren inguruan.

Historia
--------

Historikoki Totonacapan askoz handiagoa zen; XIX. eta XX. mendean zehar Puebla eta Veracruz estatuetan zatitu zen. Kultura totonakoa garatu zen eremu zabal bat hartzen duen arren, gaur egun eskualdea Cazones ibaitik (iparraldean) Gutiérrez Zamora eta Tecolutla herrietaraino (hegoaldean) jotzen da. Veracruzeko beste herri batzuk Totonacapan eskualdekoak dira: Cazones, Coatzintla eta Poza Rica. 

Totonakoak lurraldean nagusiak baziren ere, azteken menpe zeuden; horregatik Hernan Cortésekin bat egin zuten Tenochtitlánen aurka joateko.

Hiri nagusia Poza Rica de Hidalgo da. Gaztelania aparte totonako hizkuntza hitz egiten da.

Leku arkeologikoak
------------------

Hauek dira ezagunenak:

* El Tajín
* Cempoala
* Remojadas

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Totonacapango kulturak.
* **(Gaztelaniaz)**:Totonacapan inguruko webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7828398

 |

* Wd Datuak: Q7828398
**Totentanz** Erik Bobella baxu-joleak, Dariusz Pawlowski bateria-joleak eta Dariusz Durał gitarra-jotzaileak 2005. urtean Poloniako Tarnów hirian sortutako rock musika taldea da.

Historia
--------

2005ean sortu zuen taldea 1992tik Polonian bizi den Erik Bobella baxu-jole estatubatuarrak. Horrez gain, 2005 eta 2007 bitartean KSUko musikaria izan zen. Hasiera batean taldeak ez zuen izenik. Dariusz Pawłowski bateria-jolearekin eta Dariusz Durał gitarra-jotzailearekin osatu zen. 2005eko ekainean, Rafał Huszno abeslari eta gitarrista, Ottwieler taldeko musikari ohia, taldean sartu zen. 2005eko irailean, Dariusz Durałek taldea utzi ondoren, Adrian Bogacz sartu zen bere ordez.

2006ko udaberrian taldeak **Totentanz** izena hartu zuen Franz Liszten *Heriotzaren dantza* konposiziotik. Jarosława Kidawyren laguntzaz, *Nieból* aurkezpen lana grabatu zuten. Urte berean, Sebastian Mnich KSU taldeko musikari ohiak, taldearekin bat egin zuen bateria-jole bezala. 2007ko irailean Mystic Production diskoetxearekin kontratua sinatu zuten. 2008an *Zimny dom* izeneko diskoa argitaratu zuten, taldearen bigarren estudioko diskoa. 2009ko ekainaren 5ean Tarnówen emandako kontzertu bat grabatu zuten eta abenduaren 5ean *Live* zuzeneko lana kaleratu zuten CD eta DVD formatuan.

Taldekideak
-----------

* Rafał Huszno - (gitarra, abeslaria)
* Erik Bobella - (baxua)
* Adrian Bogacz - (gitarra)
* Sebastian Mnich - (bateriak)

### Taldekide ohiak

* Dariusz Durał - (gitarra)
* Dariusz Pawłowski - (bateriak)

Diskografia
-----------

### Diskoak

* *Nieból* (2007)
* *Zimny dom* (2008)

### Zuzeneko diskoak

* *Live* (2009)

### Singleak

* *Nieból (singlea)* (2008)

Kanpo estekak
-------------

* **(Polonieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9360310

 |

* Wd Datuak: Q9360310
**Tersites**, greziar mitologian (antzinako grezieraz Θερσίτης), Agrioren semea eta Troiako Gerrako gerlari akaiar bat izan zen.

Homerok xehetasunez deskribatu zuen Iliadako II. liburuan, istorioan paper txiki bat duen arren, greziarren arteko itsusiena bezala. Hankaoker, herren eta sorbaldak barnealderantz bihurtuak zituela agertzen zen. Bere burua, ile xerloekin estalia zegoen, eta puntan amaitua. Zakarra, lizuna, eta leloa zen. Tersitesek, gutiziatsu deitu zion Agamemnoni eta koldar Akilesi, Odiseok, Agamemnonen zetruarekin jotzea eragin zuelarik. Horrek, gaur egun, Tersitesen Konplexua sortu zuen.

Ondorengo olerkarien arabera, amazonen erregina zen Pentesilearen gorputik begiak atera zituen, Akilesek hil zuena, eta honek Pentesileagatik sentitzen zuen atsekabeaz trufatu zen, honen ondorioz, Akilesek Tersites hil zuelarik.

Delfoseko leskean irudikatu zuen Polignotok, Palamedesekin dadoetara jolasten.

Troiako Gerrako pertsonaia nagusi askorekin batera, Tersites, Shakespeareen Troilo eta Kresidako pertsonai bat ere izan zen. Ayaxen esklabu zaragartsu bezala hasten da, hau, laster uzten duelarik, Akilesen zerbitzupean jartzeko (lan honetan, buhame antzeko zerbait bezala irudikatua), nork bere umore mingotsa estimatzen duen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1045730
* Commonscat Multimedia: Thersites

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37717055
* BNF: 12437684z (data)
* GND: 118998749
* SUDOC: 068779100

 |

* Wd Datuak: Q1045730
* Commonscat Multimedia: Thersites