recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Musitu herria (goian ezkerrean) Igoroingo sakanean.
**Ingoroingo sakana** Araba ekialdean dagoen arroila da, Arraia-Maeztu udalerrian.

Izena
-----

Igoroin herri hustuak ematen dio izena arroilari.

Geografia
---------

Iturrieta mendilerrotik datozen urek Igoroin ibaia eratzen dute. Ur jauzi batzuk dira ibaiaren abiapuntua eta ondoren kareharrizko eta kalkarenitazko hormak higatu ditu. Ibaiak eratzen duen sakanak hiru kilometro eta erdiko luzera du.

Ibilbidea
---------

Musitu herritik abiatzen da ibilbidea. San Martin elizaren atzetik atera eta hasieran ibairaino jaisten da. Bertan aurkitzen da Igoroin herri hustua, dagoeneko hondarretan dagoena. Ikusgai dagoen eraikin bakarra errota da. Ondoren bideak gorantz jotzen du iparraldeko maldan zehar, ibaiaren iturburua den urjauziraino. Aurrera jarraituz gero Erroitegira iristen da, sakanaren gainaldera.

Basoa
-----

Pagoak, erkametzak eta astigarrak dira nagusi Igoroingo sakanean. Aipatzekoa da astigarren artean eihar italiarra (*Acer opalus*), Euskal herrian hain ohikoa ez dena.

Iruditegia
----------

* Musitu herria.Musitu herria.
* Igoroingo errota zaharra.Igoroingo errota zaharra.
* Igoroin ibaia.Igoroin ibaia.
* Igoroingo sakanean gora doan bidea.Igoroingo sakanean gora doan bidea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** r01epd0122e4edf39923e0db0b11fff216b637726, r01epd01176818abca9dfe881a5994fb28cb6adf8.  (2014-08-21). «Barranco de Igoroin (3,4 km)» *www.uragentzia.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).
2. 1 2   «Barrancos de Igoroin - salvatierra-agurain» *www.salvatierra-agurain.es* (Noiz kontsultatua: 2021-08-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108217692

 |

* Wd Datuak: Q108217692
Deepwater Horizon petroleo dorrea
**Deepwater Horizon** posizionaketa dinamikoko petrolio plataforma erdi-urperagarria zen. Plataforma honen funtzioa sakonera handitan dauden petrolio-hobiak zulatzea zen, leku batetik bestera mugitzen zelarik. Zulaketa prozesua bukatua dagoenean, beste dorre batzuk arduratzen dira petrolioa ateratzeaz.

Deepwater Horizon Transocean konpainiaren zen, eta BP-ri utzia zegoen 2013ko iraila arte. 2009ko irailean, historiako hobi sakonena zulatu zuen. Deepwater Horizon 2010eko apirilaren 22an hondoratu egin zen, bi egun lehenago izandako leherketa baten ondorioz.

Eztanda
-------

Zulaketa azken fasean zegoen non hobia zementatzen ari ziren berau finkatzeko. 2010eko apirilaren 20an dorrean izandako eztanda batek sua sortu zuen eta hamaika pertsona desagertu ziren. Zazpi langile hegazkinez ebakuatuak izan ziren New Orleanseko ospitalera. Itsasontziek dorrera ura jaurti zuten, baina ez zuen ezer lortu bertako su-garren tamainagatik. Deepwater Horizon 2010eko apirilaren 22an hondoratu zen 1500 metroko sakonera duen uretan eta hobitik 400 metro ipar-mendebaldera aurkitu da. Sortutako petrolio ihesak arrisku larrian utzi ditu bertako arrain, hegazti, eta zonaldeko turismoa ere.

Ikus, gainera
-------------

  

* Itsas kutsadura
* Marea beltza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212975
* Commonscat Multimedia: Deepwater Horizon drilling rig explosion

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2011003603

 |

* Wd Datuak: Q212975
* Commonscat Multimedia: Deepwater Horizon drilling rig explosion
**Daymé Arocena** (1992ko urtarrila) Habanako jazz-abeslari afrokubatarra da, eta "Kubako abeslari gazte onena" dela esan izan da. Jazz-album onenaren Juno 2015 saria irabazi zuen, Maqueque jazz-taldeko kide gisa, Jane Bunnett musikari kanadarrarekin.

Arocena National Public Radio (NPR) 2015eko 50 disko gogokoen zerrendan dago, *Nueva Era* albumarekin. Arocenaren ahotsa deskribatzean, NPRko Felix Contrerasek esan zuen "Celia Cruz eta Aretha Franklinen artekoa" zela, esanez Arocena izenak "merezi duela bi ahots ospetsu horien ondoan egotea".

Zortzi urte zituela hasi zen lanean Arocena erdi profesionalki; 14 urte zituela, Los Primos taldeko kantari nagusia bihurtu zen. Musikazale amorratua da, konpositorea, moldatzailea, koruko zuzendaria eta banda-burua da, abeslaria izateaz gain.

Arocena fededun indartsua da Santerian, Yoruba printzipioetan oinarritutako erlijio afrokaribetarrean; bere fedea markatzeko, sarritan, turbante bat eramaten du eta zuriz jantzita agertu ohi da.

Kolaborazioak
-------------

2022an Izaro Andres euskal musikariarekin *La Felicidad* abestiaren bertsioa egin zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Pareles, Jon.  (23 March 2016). *Review: Daymé Arocena Mixes a Cosmopolitan Vibe With an Earthy Tone.* .
2. ↑   Brown, August.  (29 March 2016). *Review Daymé Arocena brings exultant Afro-Cuban rumba to Eagle Rock.* .
3. 1 2 3   «Dayme Arocena Is The World's Next Jazz Phenomenon» *Vibe* 2016-09-29.
4. ↑   **(Ingelesez)** Denselow, Robin.  (2017-03-16). «Daymé Arocena: Cubafonia review – Cuba's finest young female singer» *The Guardian* ISSN 0261-3077..
5. ↑   «Jane Bunnett & Maqueque Win 2015 Juno» *latinjazznet.com*.
6. 1 2   «NPR Music's 50 Favorite Albums Of 2015» *NPR.org*.
7. ↑     *IZARO - La Felicidad ft. Daymé Arocena.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-28).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29588793
* Commonscat Multimedia: Daymé Arocena

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21152930949609672031
* ISNI: 0000 0004 6318 6009
* BNF: 17887402n (data)

 |

* Wd Datuak: Q29588793
* Commonscat Multimedia: Daymé Arocena
**Deutsches Museum** edo **Deutsches Museum von Meisterwerken der Naturwissenschaft und Technik** (euskaraz *Alemaniar Museoa* edo *Natur Zientzia eta Teknologia Ereduen Alemaniar Museoa*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hirian dagoen museo bat da. Berez, gai honi buruzko mundu osoko museorik handiena da, urtero 1,5 milioi bisitari inguru bertaratzen direlarik. Museo guztian zehar ibili eta erakusketak ikusteko 8 egun inguru behar direla kalkulatu izan da.

Asmoa
-----

Museo honen asmoa bisitari eta zaletuei zientzia, ingeniaritza eta teknologiaren inguruko argibide eta jakintzak erakustea da.

Historia
--------

1903ko ekainaren 28an Oskar von Miller ingeniariak fundatu zuen eta 1906ean aldi batetarako erabili ziren areto batzuetako erakusketak jendeari ireki zitzaizkion. Eraikin nagusia 1925ean 10 urteko atzerapenaz ireki zen. 1932an liburutegiak jarraitu zion eta 1935ean biltzar etxeak.

Bigarren Mundu Gerran zehar kalte larriak jasan zituen, halere 1948. urterako berriz ireki zen. 1984an hegazkingintza eta zientzia espazialen inguruko areto berri bat ireki zen.

Kanpo estekak
-------------

* Deutsches Museum museoaren webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131617
* Commonscat Multimedia: Deutsches Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 317277482
* ISNI: 0000 0004 0492 4948
* BNE: XX253958
* BNF: 12044199d (data)
* GND: 1007827-7
* LCCN: n82060362
* NKC: ko2002102555
* SUDOC: 028650328
* ICCU: IEIV000946
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131617
* Commonscat Multimedia: Deutsches Museum
Logoa.
Institutuaren egoitza nagusia, Berlin-Tiergarten.
***Deutsches Institut für Normung*** (**DIN**, euskaraz *Estandarizazio Institutu Alemaniarra*) Alemaniako estandarizazio erakundea da eta bertako ISO kidea. Dirua irabazteko asmorik gabeko erakunde pribatua da, 1917an sortua, egoitza nagusia Berlinen du. Egun 30.000 DIN estandar daude, ia teknologia arlo guztietan.

*Normenausschuss der deutschen Industrie* (NADI, "Alemaniako Industriaren Estandarizazio Komitea") izenarekin sortu zuten 1917an, eta izenez aldatu zuen 1926an *Deutscher Normenausschuss* (DNA, "Alemaniako Estandarizazio Komitea") hartzeko, estandarizazioa arlo guztietara hedatzen zela indartzeko. 1975an ere izenez aldatu zuen eta *Deutsches Institut für Normung* hartu, estatuko institutu ofiziala bihurtzeko eta nazioartean Alemaniaren interesak babesteko.

Lehenengo arauetako bat, 1922koa, baliteke ezagunena izatea, DIN 476 da, paper tamainak arautzen dituena. (ISO 216 **A4 formatu**a da gaur egun Europako bulegoetan erabiliena, oraindik ere *DIN A4 formatua* bezala ezaguna ). Izan ere, 1975ean, Alemaniako arau hau nazioarteko bihurtu zen eta ISO 216 bihurtu. Teknologia modernoko adibide dira **DIN** eta **mini-DIN konektoreak**.

DIN izendapenak
---------------

Hauek dira DIN izendapenak (# ikurrak zenbakia adierazten du):

* *DIN #*: alemaniar arauak.
* *DIN EN #*: europar arauetako alemaniar edizioak.
* *DIN ISO #*: ISO arauetako alemaniar edizioak.

Ikus, gainera
-------------

* Paper formatu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *DIN - Germany.*  (Noiz kontsultatua: 2018-09-3).

Kanpo estekak
-------------

* DIN webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152746
* Commonscat Multimedia: Deutsches Institut für Normung

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144261783
* ISNI: 0000 0001 1090 9929
* BNF: 13170753q (data)
* GND: 1030066-1
* LCCN: n82133679
* NKC: mzk2004214339
* SUDOC: 035153946
* ULAN: 500266263

 |

* Wd Datuak: Q152746
* Commonscat Multimedia: Deutsches Institut für Normung
*Artikulu hau aintzirari buruzkoa da; Nikaraguako hiriburua gaitzat duena beste hau da: «Managua»*

**Managuako aintzira** edo **Xolotlán aintzira** (nahuatlez: *Xolotlan*) ere deitua, mendebaldeko Nikaraguako aintzira da, Managua eta Leongo departamenduen artean hedatzen dena. Nikaraguako bigarren aintzirarik handiena da, 1.042 km²ko eremua baitu. Managua hiria, herrialdearen hiriburua, aintziraren hego-mendebaldeko bazterrean dago.

Izena
-----

Gertuko Nikaragua aintzirari bezala, espainiarrek jarri zioten nazioartean gaur egun ezagutzen zaion izena, *Mangue* (tokiko mankeme tribuen gaztelaniazko izena) eta *agua* ("ura", gaztelaniaz) hitzak lotuta.

Geografia
---------

Managuako aintzira 65 km luze eta 32 km zabal da. Batez besteko sakonera 9,5 m bada ere, 30-39 metroraino iristen da zenbait tokitan. Zirkulu itxura du, Chiltepe eta Panami penintsulek hautsia. Aintziraren ipar-mendebaldean Momotombito uharte nagusia dago. Iparraldean Momotombo sumendia du eta hego-ekialdean Managua hiria.

Xolotlán aintzirari ura dakarkioten ibai nagusiak Sinecapa, El Viejo, Pacora eta Las Maderas dira. Hustubidea, berriz, Nikaragua aintzirara doan Tipitapa ibaia da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/1/11 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-05-25). *170. araua: Amerikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272380
* Commonscat Multimedia: Lake Managua

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236074334
* LCCN: sh94003707
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q272380
* Commonscat Multimedia: Lake Managua
**Manasarovar** edo **Manasa Sarovar** lakua, Tibeteko laku bat da, Txinako eskualde honetako hiriburua den Lhasatik 2000 kilometrora dagoena. Hindi hizkuntzan मानसरोवर झील izena du, eta, tibeteraz མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ།, Mapham Yutso. Manasa Sarovar izeneko laku honetatik mendebaldera, Rakshastal lakua dago, eta, iparraldera, Kailash mendia dago, tibeteraz, Khang Rinpoche izena duena.

Geografia
---------

Manasarovar lakua, 4556 metroko altueran dago. Munduko ur gardendun lakurik altuena da. Forma erlatiboki borobila du. Bere zirkunferentzia, 88 kilometrokoa da, bere sakonera 90 metrokoa eta 320 kilometro karratuko hedadura du. Neguan izoztu egiten da, eta, udaberrian, izotz hau urtu egiten da. Laku honetatik gertu daude Indo, Brahmaputra, Sutlej eta Karnali (Ghaghara) ibaien iturriak.

Garrantzi kulturala
-------------------

Kailash mendia bezala, Manasarovar lakua erromesaldi lekua da, pertsona erlijiosoak erakartzen dituena Tibetetik, Indiatik eta inguruko beste herrialde batzuetatik. Hinduek, laku honetan bainatu eta bertako ura edaten badute, bizitza honetan eta beste batzuetan eginiko bekatu guztiak garbitzen dituztela uste dute. Erregularki, erromesaldi bidaiak antolatzen dira, bereziki Indiatik, horietatik ezagunena, *Kailash Mansarovar Yatra* deritzona delarik, urtean behin egiten dena. Erromesak, Manasa lakuko ur purifikatzaileetan bainu zeremonialak hartzera etortzen dira.

Hinduismoaren arabera, lakua, Brahma jainko sortzailearen burutik sortu zen. Horregatik, sanskritoz, "Manasarovar" deitzen da, *manas* (burua) eta *sarovar* (lakua) hitzen konbinaketa bat dena. Lakua (mitologia hinduaren arabera), beltxargen (hegazti jakintsu eta sakratutzat hartzen direnak) udako bizilekua ere badela uste da. Uste da, baita ere, devak, brahma muhurta orduan (egunsentia baino 96 minutu lehenago hasi eta egunsentia baino 48 minutu lehenago amaitzen den 48 minutuko "ordu hindu" bat dena) laku honetara bainatzera jeisten direla.

Budistek, laku hau, Maya erreginak, bere seme buda izan zuela uste duten laku mitikoarekin lotzen dute, sanskritoz Anavatapta bezala eta paliz Anotatta bezala ezagutzen dena.

Lakuak, monasterio gutxi batzuk ditu bere ertzean. Horietatik nabarmenenena, Chiu Gompa antzinako monasterioa da, gertuko muino batean eraiki zena, eta harkaitzean bertan egina bailitzan ikusten da.

Tibeteko jaina zein bonpek, berdin gurtzen dute toki hau, debozio handiz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233627
* Commonscat Multimedia: Lake Manasarovar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316741884
* NKC: ge256089

 |

* Wd Datuak: Q233627
* Commonscat Multimedia: Lake Manasarovar
**Islandiar faloteka** (islandieraz *Hið Íslenzka Reðasafn*) Islandiako Reykjavik hiriburuan dagoen museo bat da. Bertan, munduko zakil eta zakil atal bilduma handiena erakusgai dago. Orotara 93 animal espezie ezberdinen zakilak ikusgai daude, tartean 55 baleen, 36 foken eta 118 animalia lurtarrenak, gainera eskandinaviar mitologiako Huldufólk (elfo) eta troll izakienak direla ziurtatzen duten zakil multzoa ere bai.

2007an Reykjavikeko institutu batean historia irakasle izan zen Sigurður Hjartarsonek ireki zuen eta gaur egun museoaren zuzendaria da. 2011n museoak homo sapiens espeziaren zakil ale bat bereganatu zuen, Paul Arason zenaren dohaintzan emana (museoko zuzendariaren laguna). Arasonen zakila bere gorputik hiltegian zela mediku baten ikuskapenaren pean ebakia izan zen.

Iruditegia
----------

* Barrabil-zorroz egindako lanparak.Barrabil-zorroz egindako lanparak.
* Sigurður Hjartarson, museoaren sortzailea.Sigurður Hjartarson, museoaren sortzailea.
* Hainbat zakil ikusgai.Hainbat zakil ikusgai.
* Islandiar falotekako seinalea.Islandiar falotekako seinalea.

Kanpo estekak
-------------

* Islandiar museoaren webgunea **(Islandieraz)** **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q177174
* Commonscat Multimedia: Icelandic Phallological Museum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307323768
* GND: 1049834208
* LCCN: nb2014025495

 |

* Wd Datuak: Q177174
* Commonscat Multimedia: Icelandic Phallological Museum
**Islandiako Lur Garaiak** (islandieraz: *hálendið*) Islandiako barnealde gehienetik hedatzen den eskualdea da. Itsas gaineko 400-500 metrotik gora daude, eta, batez ere, jende gutxi bizi den basamortu bolkaniko batean daude. Euri edo elur moduan lurrean hain azkar iragazten den urak ezen ez duen uzten landareak haztea, eta horren ondorioz, neurri handi batean, laba eta errauts bolkanikozko lur gris, zuri eta beltzezko eremua da. Ibaietatik gertu, oasien antzeko gune gutxi batzuk baditu, Askjatik gertu dagoen Herðubreiðarlindir kasu.

Islandiarrek honela banatzen dituzte Lur Garaiak:

* "Háls", haranen arteko mendi-gailur zabal bat da, Borgarnesko iparraldean Langavatnetik gertu dagoena bezalakoa; edo
* "Heiði", benetako Lur Garaiak esan nahi duena, Sprengisandurrerako errepidean daudenak bezala.

Glaziar ugarietako gehienak, Vatnajökull, Langjökull eta Hofsjökull kasu, Islandiako Lur Garaietan ere badaude. Landaretza ibai glaziarren ertzetan baino ez dago. Jökulhlaupen arriskua ere badago.

Jarduera bolkanikorik handiena duten Islandiako eskualde nagusienetako batzuk Lur Garaietan daude, Landmannalaugar eta Askja eta Herðubreið inguruko eskualdea kasu. Lur Garaiak Islandiako udan (ekainetik abuztura) soilik zeharkatu daitezke. Gainontzeko hilabetetan zehar, Lur Garaietako errepideak itxita daude. Lur Garaietako errepide ezagunenak Kaldidalur, Kjölur eta Sprengisandur dira. Lur Garaietako errepide gehienetan lau gurpileko trakzio-ibilgailuak beharrezkoak dira, ibaiak igarotzea beharrezkoa delako. Hala ere, Kjölur ibilbidea erraz zeharkatu daiteke turismo arrunt batean, eta, horri esker, Lur Garaietako errepide ezagunenetako bat da. Lur Garaietako errepideetan elurrik gabe daudenean, landaretza babesteko, errepidetik kanpo gidatzea debekatuta dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Environment Agency of Iceland.  (2014). *Mountain Roads.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q291004
* Commonscat Multimedia: Highland of Iceland

---

 |

* Wd Datuak: Q291004
* Commonscat Multimedia: Highland of Iceland
**Meliteneko gudua** Lehenengo Gurutzadaren testuinguruan Gurutzatuen armada eta turkiarren artean izandako borroka izan zen. Gudua 1100 urtean izan zen. Kristuak Bohemund I.a Antiokiakoaren agindupean zeuden; Danishmend leinukoak ziren turkiarren burua, aldiz, Ghazi ibn Danishmend zen. Turkiarrak garaileak izan ziren.

Historia
--------

Bohemundo Tarentokoa zuzendutako kanpaina ondo zihoan. Antiokiako Printzerria hartu zuen eta 1098an Ziliziako erresuma armeniarrarekin aliatu zen. Orduan Meliteneko armada armeniarrek, iparraldetik, Danishmend estatuaren erasoa pairatu zuen. Orduan, Bohemundo haien laguntzan joan zen. Kristauek Meliteneko bidean zeudenean Ghazi ibn Danishmendek zelata bat antolatu zuen eta gurutzatu gehienak hil zituen. Bohemendo Rikardo Salernokoarekin batera preso hartu zuten, gainera. Hildakoen artean Armeniako apezpikuak zeuden.

1101an Antiokiako printze presoa askatzeko 1101eko Gurutzada antolatu zen baina ondorioak negargarriak izan ziren. 1103an Bohemundoaren erreskatea ordaindu zen.

Melitenekoak Gurutzatuek Lehenengo Gurutzadan zeramaten garaipenen joera moztu zuen. Geroago Balduin IV.a Jerusalemgoak Melitene berreskuratu zuen baina 1103an Danishmend leinu berreskuratu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eggenberger, 272 or.

Bibliografia
------------

* Eggenberger, David (1985). *An Encyclopedia of Battles*. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-24913-1.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2219412

 |

* Wd Datuak: Q2219412
**Melky Cabrera Astacio**, (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1984ko abuztuaren 11), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Melky Cabrera» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2733440
* Commonscat Multimedia: Melky Cabrera

---

 |

* Wd Datuak: Q2733440
* Commonscat Multimedia: Melky Cabrera
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Izarbeibarrako Uterga udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristau eliza bat da, gotiko estiloan.

XVI. mendeko eraikin bat da, baina geroagoko eraberritze ugari izan dituena nabeko lehendabiziko hiru tarteetan. Nabe bakarra du, lau tartetan banatua, eta burualde poligonola. Estalkia gurutze-ganga da kapera nagusian eta nabeko laugarren tartean (alderik zaharrena), eta luneta-ganga gainerakoan. Parterik modernoenak dira kanpandorrea, oinetan dagoena, eta sartzeko atea, hegoaldean dagoena, nabearen bigarren eta hirugarren tarteen artean. Nabearen laugarren tartean, eskuinaldean zein ezkerraldean, kapera bana dago, gurutze-gangaz estaliak daudenak.

Barnealdean, erretaula nagusia neoklasikoa da, XIX. mendekoa. Azpialdean, aurreko erretaulako zenbait erliebe ditu (1600 ingurukoak), zeinetan parte hartu baitzuen Iruñeko Domingo de Bidarte ensanblatzaileak. Horietan, hauek irudikatzen dira: San Agustin eta San Anbrosio Elizako gurasoak, bi apostulu eta Deikundearen eta Ikustaldiaren eszenak.

Iparraldeko kapera moderno batean, sartzeko atearen parean, Gurutzifikatuaren irudi bat dago, XVI. mendeko bigarren erdikoa, nahiko naturalista, lehengo erretaula nagusiaren parte izan zitekeena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UTERGA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Uterga
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66041090
* Commonscat Multimedia: Andra Mariaren Jasokundearen eliza, Uterga

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-524

 |

* Wd Datuak: Q66041090
* Commonscat Multimedia: Andra Mariaren Jasokundearen eliza, Uterga
**Jorge Hugo Arguindegui** (Buenos Aires, 1929ko abenduaren 24a - Mar del Plata, 1997ko urtarrilaren 24a) argentinar militarra izan zen, 1983ko amaieraren eta hurrengo urteko erdialdearen artean bere herrialdeko armadan agindu zuena, lehen buruzagi izan zelarik. militarra Berrantolaketa Prozesu Nazionalaren ondoren. Armadaren egoitzan izandako denbora laburra izan zen Raúl Alfonsín presidentearekin eta Raúl Borrás Defentsa ministroarekin zituen ezberdintasunak zirela eta. 

Jorge Hugo Arguindegui 1997ko urtarrilaren 24an hil zen istripu batean olatu batek bota zuenean ozeanoan igeri egiten ari zela, Mar del Plata hirian. 

*Post-mortem* sari gisa, 1999ko abenduaren 1ean, Fernando de la Rúa presidenteak jeneral nagusi izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Relevaron a Arguindegui y a otros tres generales.* .
2. ↑    *Falleció el General Jorge Arguindegui.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2837468

 |

* Wd Datuak: Q2837468
**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Izarbeibarrako Ukar udalerrian kokatutako XVII. mendeko kristau eliza bat da, pizkundear estiloan. Harriz egindako eraikuntza da eta ondorengo handitze eta berrikuntzekin.

Nabe bakarra du, kanpoko kontrahormak, burualde zuzena eta kanpandorrea oinaldean, nabearen lehen atalaren gainean. Barrura sartzeko, zirkuluerdiko arku molduratuko atea dago, Epistolaren aldeko horman, dorretik ez oso urrun. Nabea eta dorrearen lehen bi atalak dira eraikuntzaren elementu zaharrenak. Hurrengo urteetan, estilo barroko klasizistan, oinplano karratuko beste atal bat gehitu zitzaion ekialdetik -kapera nagusi gisa-, alboetan alboetako kaperak dituela, baxuagoak, transeptu faltsu gisa; sakristia Ebanjelioaren aldean dago, burualdeari atxikita. Estalkia ilargixka-gangaz egina da hiru ataletan, eta habeartea eta kupula petxinen gainean burualdean. Oinaldean, nabearen lehen atalean, goi-korua dago. Koruaren koruak luneto-ganga du.

Altzarien artean, gurutziltzatuaren irudi barrokoa nabarmentzen da. Hiru iltze ditu eta itxura ona du. Nabearen horman dago, Ebanjelioaren aldean. Presbiterioan eta ezkerreko aldean tenplete formako sagrario bat ere badago, estilo errenazentista aurreratukoa, eta, pinturak eta eranskinak gorabehera, jatorrizko erretaula nagusiarena izan zitekeen.

Herriaren sarreran dagoen ondoko San Migel Goiaingeruaren baselizan egin berri diren zaharberritze lanen ondorioz, bertako altzariak Jasokundeko parrokiara eraman zituzten. Horrela, egur polikromatuzko hiru erretaula eraman zituzten. Erretaula nagusia presbiterioaren aurrealdean jarri zen, parrokiakoa balitz bezala. Barroko churrigueresko estiloko erretaula da (XVIII. mendearen lehen erdia), banku, hiru kaleko gorputz bakar eta apaingarrietan banatuta dagoena. San Migel Goiaingeruaren tailua, deabrua herensuge-itxuran kulunkatzen duena, errenazimentuko lana da (XVI. mendea). Erretaularen data bereko barroko estilokoak dira haren alboetan dauden erliebeak, Gabriel eta Rafael goiaingeruen irudiekin. Beste bi erretaulak, txikiagoak eta arkitektura berdintsukoak, parrokiaren alboko hormetan kokatu ziren. Jatorri errenazentistakoak dira (XVI. mendearen bigarren erdialdekoak), eta barrokoen garaiko berrikuntzak dituzte. Izaera erromanistako irudiak dituzte titulartzat Ama Birjina bere Jasokundean eta Arrosarioko Ama Birjina, eta alboetan San Fermin eta San Antonio Abaden irudiak erliebean, lehenengoan Santa Barbararekin, eta bigarrenean San Sebastian eta Santa Agedarekin, kronologia eta estilo berekoak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | UKAR.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Ukar
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116048681

 |

* Wd Datuak: Q116048681
**Augusto Jordán Rodas Andrade**, (Quetzaltenango, 1968ko irailaren 25a) Guatemalako abokatu eta notarioa da. Gaur egun , Guatemalako Errepublikako Giza Eskubideen Arartekoa da 2017ko abuztuaren 20az geroztik. Kongresuak aukeratu zuen aldeko 131 botorekin.

Biografia
---------

1968ko irailaren 25ean jaio zenn Quetzaltenangon.

1995ean abokatu eta notario gisa lizentziatu zen Guatemalako San Carlos Unibertsitateko Lege eta Gizarte Zientzien Fakultatean (5105 kolegiatu zenbakia).

### Giza Eskubideen Arartekoa

2017ko uztailaren 19an hautatu zuten Giza Eskubideen Ararteko, bere aldeko 131 botorekin, Ricardo Alvarado eta Claudia López menderatuz. Giza Eskubideen Arartekorako hautagaien zerrendan hautatu zuten lehena izan zen, 96,33 punturekin.  Heriotza zigorraren aurka egiten du. 

Inbestiduraren ostean, Rodas abokatuak Thelma Aldana eta Iván Velásquez Gómezen lanari atxikimendua erakutsi dio. Rodasek hiru helegite aurkeztu zituen Auzitegi Konstituzionalean Velásquezen alde. Lehena, komisarioaren bizitza bermatzeko kautelazko neurriak eskatzea izan zen.  Bigarrena, egunean bertan aurkeztua, Jimmy Moralesen presidentearen erabakia geldiarazteko, Velasquez, CICIGeko komisarioa, *non grato* izendatu zuenean. Eta hirugarrena, CICIGeko buruari Moralesek egindako agindua baliogabetzeko.   Arrazoi beragatik, kongresutik haren aurkako kanpaina abiatu zuten.

2022ko martxoan, jakinarazi zuenez, Guatemalako San Carlos Unibertsitateko errektorerako hauteskundeetara aurkeztu zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. 1 2
3. 1 2    *Copia archivada.* .
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑  Congreso de Guatemala difama en secreto a diputados opositores y al ombudsman
10. ↑  J. Rodas será precandidato a Rector de la Usac y descarta reelección en PDH

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42296862

 |

* Wd Datuak: Q42296862



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekaria:**Jorge de León Duque** | **Guatemalako Giza Eskubideen Ararteakoa**2017ko abuztuaren 20a - | Ondorengoa:- |
*Artikulu hau Japoniako penintsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Izu (argipena)».*

**Izu penintsula** (japonieraz: 伊豆半島, *Izu-hantō*?)
, Japonian dago, herrialde honetako hiriburu den Tokiotik gertu, Fuji mendia eta Ozeano Barearen artean, Honshu uhartean. Izu penintsula, gaur egun, Shizuoka prefekturaren zati da. Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionalaren parte ere bada gaur egun.

Penintsularen hegoaldean, zortzi uhartek eratutako uhartedi bat dago, Izu uharteak bezala ezagutzen direnak (japonieraz *Izu shoto*). Izuk, "ur termalen tokia" esan nahi du.

Penintsula zein uharteak, toki turistiko ezagunak dira, ez bakarrik japoniarrentzat, baizik eta baita urpekaritza eta beste uretako kirol batzuk egitera datozen atzerriko bisitarientzat ere.

Gainera, Izu, japoniar abizen bat da, gaur egun, AEBak bezalako beste herrialde batzuetara hedatua, baita Yoshiaki Oshimak Gekkoko behatoki astronomikotik aurkitutako asteroide baten izena ere.

Ikus, gainera
-------------

* Fuji-Hakone-Izu Parke Nazionala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q822822
* Commonscat Multimedia: Izu Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254776709
* NDL: 00630023
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 9444296
* TGN: 1012808

 |

* Wd Datuak: Q822822
* Commonscat Multimedia: Izu Peninsula
Seleuko I.aren bustoa; jatorrizko azken diadokoa izan zen.
**Diadokoak** (latinez: *Diadochi*, singularra: *Diadochus*; antzinako grezieratik: Διάδοχοι, *Diádokhoi*, «ondorengoak») Alexandro Handiaren jeneralak izan ziren, hura hil ondoren (K.a. 323) elkarren kontra borrokatu zirenak inperioaren kontrola lortzeko.

Historia
--------

Alexandro Handia hil ondoren, haren jeneral nagusi edo diadokoen artean banatu zen inperioa:

* Egipto Ptolomeorentzat. Ptolomeotar dinastia egonkorrena izan zen.
* Frigia, Lizia eta Panfilia Antigonorentzat.
* Trazia Lisimakorentzat.
* Frigia Helespontikoa Leonatorentzat.
* Kapadozia Eumenes Kardiakoarentzat.
* Armenia Neoptolemorentzat.
* Media Peitonentzat.
* Grezia eta Mazedonia Antipaterentzat.
* Seleuko zalditeriako hiparko (komandante) izendatua izan zen.

Diadokoak hogei urtez ibili ziren borrokan boterea lortzeko. Jeneral hauen ondoren, epigono (επιγονος) deritzenek -ondoren jaioak edo ondorengoak- gobernatu zuten. Boterea eta nagusitasuna lortzeko euren arteko borrokak ia berrogeita hamar urte iraun zuen K.a. 281 arte; urte horretan hil zen Seleuko I.a Nikator, azken diadokoa. Hiru estatu handiren sorrera izan zen borroka hauen emaitza:

* Seleukotar Inperioa Asian.
* Ptolomeotar dinastia Egipton.
* Antigonoar dinastia Mazedonian

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
2. ↑    *Alexander's successors: the Diadochi.*  livius.org.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q201546
* Commonscat Multimedia: Diadochi & Epigonoi

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX521893
* BNF: 119588152 (data)
* GND: 4138922-0
* LCCN: sh85079269
* SUDOC: 027577945
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q201546
* Commonscat Multimedia: Diadochi & Epigonoi
**Maria Carmen Lasagabaster Padilla** (Eibar, Gipuzkoa, 1925ko irailaren 1a - *ib.*, 2011ko abenduaren 20a) euskal erraketista profesionala izan zen. Ia 50 urte bete arte jardun zuen frontoian. Pilota munduan *"Amaia"* izengoitiz ezaguna.

Erraketistak

Biografia
---------

Mari Carmenek Herri Eskolan ikasi zuen 13 urte bete arte. Ondoren umezain hasi zen. Bere ahizpa Ana Mari erraketistaren eredua jarraituz ordea, laster hurbildu zen pilota mundura.

### Kirolari ibilbidea

Lehen pilotakadak ahizparekin eman zituen Eibarko Txaltxa Zelai frontoian. Ondoren Astelena pilotalekuko eskolan hasi zen, eta gero, Madrilgo Chiqui-jai frontoira joan zen, erraketista formakuntza jarraitzeko asmoz. Frontoi honetan egin zuen debuta, 1940ko urriaren 2an, 15 urte zituela.

1945ean, Bartzelonara joan zen bertako Principal Palacio frontoian jokatzera. 1955ean ezkondu egin zen, Rodolfo Giménez Pradarekin (Lizeoko eta Orkestra Sinfonikoaren klarinetista bakarlariarekin). Egoera berri horrek ostera, ez zuen jokalariaren kirol-ibilbidea eten. Jokatzen jarraitu zuen.

### Maila oneko erraketista

Maila ona zuten erraketisten artean zegoen Mari Carmen, eliteko; Eugenia Iriondo, Maria Antonia Uzkudun, Agustina Otaola, Eladia Altuna, Maria Luisa Alberdi, Gloria Agirre, Lucia Areitioaurtena edota Rosa Soroa bezala. Lanaldi gogorra zuten arren, batzuetan goizez eta arratsaldez izaten baitzituzten partidak, ganorazko soldata zuten.

Luzaro kantxan jardun ondoren, ia 50 urte zituela (49 urte eta 9 hilabete), 1975. urtean, agur esan zion erraketari, Principal Palacio itxi zutenean.

Omenaldiak
----------

* 2013ko ekainaren 8an Irurako Frontoian VII. Emakumea Pilotari Egunean omendu zuten, beste zenbait erraketistarekin batera.

* 2014ko apirilean Gernika-Lumoko Euskal Herria Museoan "Emakumea eta Euskal Pilota. Mujeres y Pelota Vasca" erakusketan, emakumeak euskal pilotan izan duen presentzia gogoan izan zen, eta euren lanari merezitako omenaldia egin zitzaienen artean zegoen MariCarmen.

Erreferentzia
-------------

1. ↑   «Esquelas y Necrologicas | Eibar | María Carmen Lasagabaster Padilla | diariovasco.com» *canales.diariovasco.com* (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
2. ↑   Urrutia, Jose Maria; Sagastizabal, Javier. *Erraketistak = Las Raquetistas.*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Emakumea eta euskal pilota. Mujer y pelota vasca» *Apuntes de etnografía* 2018-06-08 (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** SA, Baigorri Argitaletxea.  (2014-06-25). «De cuando las mujeres copaban los frontones» *GARA* (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *VII. Emakumea Pilotari Eguna – Pelota Vasca.*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
6. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Auñamendi. M.Carmen Lasagabaster

* Aintzinako lanbideak.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60666270

 |

* Wd Datuak: Q60666270
**Jordi Tarrés** (Rellinars, Bartzelona, Katalunia, 1966ko irailaren 10a) kataluniar trial-pilotua da.

Biografia
---------

Hamabi urte zituela, Europako txapeldun izan zen bere kategorian, trialsinen, hain zuzen ere. 1983an, Espainiako titulua irabazi zuen modalitate horretan. Urte horretan bertan, trial-alorrean hasi zen, eta Sevillan lortu zuen lehenengo garaipena.

1984an, igeltsero lanbidea utzi, eta era profesionalean hasi zen motoziklismoan. Espainiako Txapelketan egin zuen debuta, eta zortzigarren lekuan gelditu zen. 1985ean, hirugarren izan zen, eta handik urtebetera lortu zuen lehenengo titulu nazionala. 1986tik 1994ra, bederatzi alditan lortu zuen titulu hori bera. Espainiako Txapelketan, hirurogeita bost saio garaitu zituen.

Munduko Txapelketan, 1985ean egin zuen debuta: hamaikagarren izan zen. Ibilbide profesional osoan, zazpitan lortu zuen Munduko Txapelketa irabaztea (1987, 1989, 1990, 1991, 1993, 1994 eta 1995), eta bigarren gelditu zen beste bitan (1988 eta 1992). Herrialdekako Munduko Txapelketan, 1989, 1991, 1992, 1993 eta 1994an irabazi zuen. 1997an utzi zuen kirola. Gaur egun, bere ekipoa du, Spea Trial Tarrés, non Francesc Moret, Pere Borrellas eta Pol Tarrés (iloba) entrenatzen eta lehiatzen baitira.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Jordi Tarrés*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Gaztelaniaz)** Jordi Tarrésen web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q584389
* Commonscat Multimedia: Jordi Tarrés

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304824059
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05563/eu\_t\_0330/t0330

 |

* Wd Datuak: Q584389
* Commonscat Multimedia: Jordi Tarrés
Ahozko hizkuntzan edo idatzizkoan, **maiestatezko plurala** norbere burua aipatzean datza, hiztuna edo idazlea izan, pluraleko lehen pertsona erabiliz eta "gu" izenordaina erabiliz, "ni"re ordez.

Erabilera hori Antzinako Erroman zabalduta zegoen, eta herrialde askotako tradizioan iraun du adierazpen formal gisa. Bereziki, errege-erreginak eta aita santuak (hortik maiestatiko izena, maiestateari dagokiona edo dagokiona) izan dira adierazpen-modalitate hori erabili dutenak, erakundearen «irudiarekin» lotzen den heinean. Otomandar eta ingeles monarkietan ere erabili izan da. Hitz egiten edo idazten duen pertsonaren bikaintasuna, boterea edo duintasuna aditzera emateko erabiltzen da gehien.

Historia
--------

Hasieran, Erdi Aroko errege guztiak aurkeztu eta beren dokumentu handiak singularrean zuzentzen zituzten («nik, Alfontsok,... ko erregeak erabaki dut ...»). XII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, gero eta ohikoagoak izan ziren erregea pluralean agertzen zen korrespondentziak eta dokumentuak (... ri ematea erabaki dugu), eta hori Elizako goi hierarken imitazio estilatu gisa sor zitekeela uste da, aita santuek plural maiestatikoa erabiltzen baitzuten.

Henrike II.a Ingalaterrakoa eta Bela III.a Hungariakoa, Europako beste errege batzuk aurretik eta ondoren zituztela, beren erresumetan beren agirietan eta korrespondentzietan pluralean mintzatu ziren lehenak izan ziren.

XIII. mendearen amaieran eta XIV. mendearen hasieran estilo berri bat sortu zen: erregeak ez zuen soilik plural maiestatikoa erabiltzen, baizik eta bere dokumentuak «nos, Carolus, ...» (latinez) («gu, Karlos, ...») -rekin hasten zituen, eta tradizio horrek Aro Modernoak oso sarreraraino jarraitu zuen.

Apaltasun-plurala
-----------------

Maiestatezko pluralaren erabilera eta apaltasun-pluralaren erabilera bereizi egin behar dira; izan ere, hiztuna talde hipotetiko batean sartzeko erabiltzen da, eta hiztun horrek azaltzen duen ideia talde horri egozten zaio. Pluralaren beste modu horiek irakurleak edo entzuleak sartzeko erabiltzen dira. Azken plural-mota hau matematikari buruzko liburuetan erabili ohi dena da, eta beste zientzia-liburu batzuetan imitatu egiten da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Hiztegi terminologikoa] [2011]
2. ↑  RAE: Nueva gramática de la lengua española (2009)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q250885

 |

* Wd Datuak: Q250885
Janitzio uhartea Patzcuaro lakuan
Janitzioko etxeak, Patzcuaro uhartearen tontorretik ikusiak
Uhartearen tontorrean dagoen parkea. Bere erdian, eta uhartearen erdian, Jose Maria Morelos y Pavonen estatua bat du, behatoki bat izateaz gain, museo garrantzitsu bat ere badena.
**Janitzio**, Mexikoko Michoacan estatuko Patzcuaro lakuan dagoen bost uharteetako bat da.

Purepechazko bere jatorrizko izena, **Janitsïo** edo *Gari edo arto lorea* da. Patzcuaro lakuan bost uharte daude, baina hau da garrantzitsuena.

Janitzio, jasotzen duen turismo ugariagatik da ezaguna, Mexikotik zein munduko gainontzeko herrialdeetatik datorrena. Uhartearen tontorrean, urrutitik ikus daitekeena, independentzia iraultzaren heroi nazionala izan zen Jose Maria Morelos y Pavonen omenezko monumentu bat dago (bere eskuineko besoa altxata eta ukabila itxia duena). Monumentu honek, bere barnean, heroi mexikarraren biografia deskribatzen duten margolanak ditu. Monumentuaren ukabilean, behatoki bat dago, non uhartearen inguru guztiak mires daitezkeen, baita Patzcuaro lakuaren handitasuna ere.

Uhartea, Patzcuarotik txalupan joanez bisita daiteke. Bisitariak, ibilaldi labur batean, arrantzaleek euren txalupetan egiten duten lanaz goza dezakete, antzina egiten zen arrantzaren oroitzapen bezala. Une zehatz batean, arrantza arteen zabaltzea (tximeleta itxurako sareak), ikuskizun eder bat da.

Azaroak 1ean, uhartean, bertako biztanleek oso maite duten zeremonia bat ospatzen da. Gauean, ohikoa da hildakoei ofrendak eramatea. Kandelez argiztaturiko eta kantu erlijiosoz animaturiko prozesio bat egiten da. Uharte guztiak, argi eta zuziekin diz-diz egiten du.

Lakuaren inguruan, zenbait herri purepecha daude:

* Tzintzuntzan: Mendebaldeko ertzean dago, Patzcuarotik 15 kilometro ingurura. Antzinako taraskar hiriburua da. 5 tenplu ditu. Antzina, tximeleta erako sareekin arrantzatzen zuten. XX. mendean, cheremukarekin arrantzatzen zuten, bertikalki jasotako sare bat. Hemen, lastozko objektuen eta berde eta beltz koloreko zeramikaren azoka bat dago.
* Escalante: Kobrearen metalurgiarekin
* Erongaricuaro: toki lasai eta xarmanta, turismo gutxirekin. Arkupetutako plaza eder bat du.
* Uruapan: Hemendik 30 kilometrora dago Paricutin sumendia, bere aktibitatea, berriz, 1943an hasi zuena, zenbait herri azpian hartuz. Hiri osoak lorategi bat dirudi. Inguruetan, 10 kilometro ingurura, Cupatitzio Parkea eta Tzararacuako urjauzia ikus daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2637479
* Commonscat Multimedia: Janitzio Island, Michoacán

---

 |

* Wd Datuak: Q2637479
* Commonscat Multimedia: Janitzio Island, Michoacán
**Marcel Gimond** (Tournon-sur-Rhône, 1894ko apirilaren 27a – Nogent-sur-Marne, 1961eko urriaren 13a) Frantziako eskultorea izan zen. 1957an Arteen Sari Nazionala jaso zuen. Frantziako azken bustu-egile handitzat hartzen da eta bere estilo garbiagatik da ezaguna. Izan ere, erretratu ugari egin zizkien garaiko politikari eta artista askori, eta bere bustuak Frantziako, Luxenburgoko eta Erresuma Batuko museoetan daude ikusgai.

Arte Ederretako Akademian ikasi zuen, Lyonen, eta Aristide Maillolen eta Auguste Rodinen ikaslea izan zen. Gimond irakasle ospetsua izan zen Parisko Eskola Nazionalean 1960ra arte. Bere ikasleen artean honako hauek nabarmentzen dira, besteak beste: Michel Averseng, César Baldaccini, Charles Béranger, Maurice Calka, Roland Chanco, Joséphine Chevry, Jacques Coquillay, Charles Correia, Eugène Dodeigne, Charles Gadenne, Janik Gilbert-Rabeuf, Alain Métayer, Françoise Naudet, Philolaos Tloupas, Joxe Ulibarrena, Mizui Yasuo.

Marcel Gimondek eskulturaren azterketa zorrotza egin zuen, eta, bere esanetan, monumentaltasuna munduko zibilizazio guztien ezaugarri unibertsala da. Artea, haren ustez, hizkuntza unibertsala zen, mugak gainditzen dituena eta gizakia arrotz ez duten guztiak biltzeko gaitasuna duena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3288993
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 106963718
* ISNI: 0000 0001 1778 6925
* BNF: 125386711 (data)
* GND: 121466817
* LCCN: nr2004009248
* NKC: ola2014832916
* SUDOC: 034653902
* ULAN: 500101128
* Open Library: OL2094466A
* KulturNav: id
* RKD: 31783

 |

* Wd Datuak: Q3288993
**Mark William Lanegan** (Ellensburg, Washington, 1964ko azaroaren 25a - Killarney, Irlanda, 2022ko otsailaren 22a) estatubatuar konposatzaile eta abeslaria izan zen, 1990eko hamarkadatik aurrerako ikonikoenetako bat. 

Bakarkako ibilbidean itzal handiko erreferentzia izateaz gain, Screaming Trees taldeko buru izan zen, baita Queens of the Stone Age, Mad Season eta The Gutter Twins taldeetako gertuko kolaboratzaile ere.

Musika ibilbidea
----------------

1985ean sortu zuen Screaming Trees taldea, Conner anaiekin batera, gitarra elektrikoen soinua distortsionatzeko pedal bati hartuta izena. Bederatzi lan grabatu zituzten 1996ra arte, eta 2000n desegin zuten, ez zutelako topatu euren lanik grabatzeko prest egongo zen diskoetxerik. Seattle inguruan sorturiko rock-grunge mugimenduaren protagonistetako bat izan zen sasoi hartan.

1990. urtean ekin zion bakarkakoari, modu paraleloan eta blues estilora gerturatuz. Inguruko hainbat musikarirengana ere jo zuen estreinako *The Winding Sheet* lan hartarako, tartean Nirvanako Kurt Cobain eta Krist Novoselicengana. Estudioko hamabi lan utzi zituen denera; tartean, *Bubblegum* (2004) arrakastatsua, *Panthom Radio* (2014) eta *Straight Songs of Sorrow* (2020) azkena.

Mende berriarekin batera, Queens of the Stone Age taldearekin gero eta gehiago agertzen hasi zen. Kaliforniako taldearen bigarren lanean (*Rated R*, 2001), "In the Fade" kantuan hartu zuen parte, eta *Songs for the Deaf* (2002) entzutetsuan ere hiru kantutan aritu zen —"A Song for the Dead", "Hangin' Tree" eta "God Is In the Radio"—. Ohikoa bihurtu zuten elkarlana, eta, beste proiektu batzuen artean, Afghan Whigs taldeko Greg Dullirekin sortu zuten gero The Gutter Twins.

2022ko otsailaren 22an hil zen, Killarneyn, Irlandan.

Diskografia
-----------

Bakarka
* *The Winding Sheet* (1990)
* *Whiskey for the Holy Ghost* (1994)
* *Scraps at Midnight* (1998)
* *I'll Take Care of You* (1999)
* *Field Songs* (2001)
* *Bubblegum* (2004)
* *Blues Funeral* (2012)
* *Imitations* (2013)
* *Phantom Radio* (2014)
* *Gargoyle* (2017)
* *Somebody's Knocking* (2019)
* *Straight Songs of Sorrow* (2020)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Ugarte Irizar, Itziar. *Mark Lanegan hil da, 57 urterekin.*  Berria, 2022ko otsailak 22, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-04-28).

Kanpo estekak
-------------

* Mark Laneganen webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q319277
* Commonscat Multimedia: Mark Lanegan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 24799922
* ISNI: 0000 0001 1469 3600
* BNF: 14018120r (data)
* GND: 134884868
* LCCN: n93034928
* NKC: xx0037782
* SUDOC: 252666607
* BIBSYS: 4014885
* **Bilduma digitalak**
* Billboard: mark-lanegan

 |

* Wd Datuak: Q319277
* Commonscat Multimedia: Mark Lanegan
Mañarinzelai baserriaren ikuspegia, erre eta gero berreraikita
**Mariñazelai**, bertakoek *Mañarinzelai* deitzen dute, baserri bat da, Aiako Andatza auzoan kokatua (Gipuzkoa, San Pedro errekako ibarraren erdialdean. Bertatik 250 metrora ipar-ekialderantz, Mañarinzelairen orubearen barne zegoen Manarinerrota aurkituko dugu, XVII. mendearen amaieran eraikia; 250 metro Hegoalderantz, Segurolako orube zaharra dago.

2005eko maiatzaren 11n, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

2007.en urtean sute bat jasan zuen, eta oso kaltetuta suertatu zen. Baserria berriro berreraiki zen ezaugarri arkitektonikoak ahal zen neurrian errespetatuz.

Ezaugarriak
-----------

Baserria 20 m x 20 m neurriko oinplano karratuko eraikina da, bi isurkiko zurezko estalkia eta fatxada nagusiarekiko bizkar elkarzuta ditu. Bi solairu eta ganbara ditu. Fatxada nagusia Ekialderantz begira dago eta harlandu gotikoarekin eraikita dago. Fatxada horren beheko solairuan dagoen sarrera nagusiak erdi-puntuko arkua dauka, dobela luze eta erregularrekin. Bestalde, erdi-puntuko arkua duen leiho gotiko bat du. Zementuz duela gutxi egindako kanpora ateratako balkoiak, hainbat dobelaren goialdea estaltzen du. Fatxada honetan bertan, kanpotik etxebizitzara zuzenean sartzeko zementuzko eskailera dago. Etxebizitza, eraikinaren Ekialdeko lehen solairuan dago. Beste fatxadak ere harlandu gotikoarekin egin zituzten. Mendebaldeko fatxada, atxikitako elementuek estaltzen dute ia osorik: eraikinaren barruko lastategira zuzenean sartzeko hormigoi armatuko arrapalak, eta hormigoiz ere eraikita dagoen terrazak; barruan, garajea eta oilategia daude. Eranskin horiek, sarrerako arku puntaduna eta erdi-puntuko bi leiho gotiko itxi dituzte.

Baserriaren fatxada, elementu gotikoekin
Barruko egitura, beheko solairuan, hormigoizkoa da. Lehen solairuak eta ganbarak, pieza bakarreko hamabi zutabek eusten duten jatorrizko zurezko egitura dute. Dolare gotiko bateko hiru zutabe ditu. Lotzen dituzten zutabe eta petraletan beso bikoitzak ditu, enara-buztanetan mihiztatuak. Dolare gotikoaren goialdeko uztarriak lotzen dituen bizkar bikoitza du. Era berean, jatorrizko gapirioak ditu. Fatxada nagusira atxikitako eranskinak, eskailera, balkoia eta atxikitako eranskina eta mendebaldeko fatxada hartzen duen aldapa monumentutik kanpo geratzen dira.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341994
* Commonscat Multimedia: Mañarinzelai baserria

---

 |

* Wd Datuak: Q8341994
* Commonscat Multimedia: Mañarinzelai baserria