recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Clostridium difficile** Clostridium generoko bakterio patogenoa da, kolitis pseudomenbranoso izeneko gaitza sortzen duena.

Bakterio hau heste lodiaren biztanle saprofitoa da gizabanako batzuengan, gaitzik sortu gabe .

1935ean Hall eta O'Toole ikerlariek laborategian isolatu zuten lehenbizikoz, eta 1978an kolitis pseudomenbranosoarekin lotu zuten zientzialariek mikrobio hau.

Ezaugarriak
-----------

Clostridium difficile bakterio Gram positiboa da, bazilo itxura duena. Endosporak sortzeko gaitasuna du eta anaerobioa da. Oxidasa eta katalasa (-), mugikorra da.

Bakterioa nonahikoa da eta, esan bezala, gizabanako gutxi batzuen hesteak kolonizatzen ditu kalterik sortu gabe.

Bi toxina ekoizten ditu, enterotoxina bat eta zitotoxina bat. Bere birulentzia areagotzen duen hialuronidasa bat ere badu.

Patogenia
---------

Sakontzeko, irakurri: «kolitis pseudomenbranoso»
Bakterioa gorotz-aho bidetik transmititzen da. Kolitis pseudomenbranosoa sor dezake, hesteetako gaixotasun larria.

Ez da patogeno hertsia, oportunista baizik. Horrek esan nahi du mikrobioak ez duela beti gaitza sortzen, baina aldeko baldintzak dituenean bere infekzioak hesteetako gaixotasunak sortarazi ditu.

Kasu gehienetan kolitis pseudomenbranosoa antibiotikoak luzaro hartu ondoren agertzen da. Tratamendu antibiotiko trinkoak heste-flora saprofitoaren desagerpena eragin dezake, eta horrek Clostridium difficilearen hazkundea errazten du (bakterioa erresistentea baita antibiotiko askorekiko, eta konpetentziarik gabe erraz nagusitzen da heste lodian). Horretan datza klostridio honen oportunismoa.

Patogeniari dagokionez, beherako arinak sor ditzake, baina baita heste lodiaren patologia larri bat, kolitis pseudomenbranosoa. Honek beherako bortitzak eta kolonaren hantura eragiten du, eta bankomizina eta metronidazol antibiotikoekin tratatu egiten da (bakterioa sentikorra baita bi botika hauekiko).

Kasu gutxi batzuetan bakterioak gaitza kroniko bihurtzen du, ez baitio erantzun egokia ematen tratamenduari. Kasu korapilatsu horietan arrakasta handiz gorotz-bakterioterapia aplikatu da.

Infekzio nosokomial askoren atzean dago Clostridium difficile.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ryan KJ; Ray CG (editors) (2004). McGraw Hill, ed. Sherris Medical Microbiology (4th ed. ed.). pp. 322–4
2. ↑   Albero, Josu: Mikrobioen mundu liluragarria, EHUak argitaratuta (2019) 81-82 orr. ISBN: 978-84-1319-082-2
3. ↑   Basaran Miren eta Umaran, Adelaida *Mikrobiologia medikoa* E.H.U.ak argitaratuta, 240-241 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310543
* Commonscat Multimedia: Clostridium difficile
* Wikispecies Espezieak: Clostridium difficile

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX535557
* NKC: ph879568
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 995330
* GBIF: 3226608
* ITIS: 960739
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D016360
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: PJX89V9R6N

 |

* Wd Datuak: Q310543
* Commonscat Multimedia: Clostridium difficile
* Wikispecies Espezieak: Clostridium difficile
Zumberge kostaldearen kokapena Portillo uhartearen iparraldean.
**Zumberge kostaldea** (ingelesez **Zumberge Coast**) Ronne izotz hesiaren gainean dagoen Weddell itsasoaren kostalde zatia da, penintsula antartikoaren Palmer Lurraldea eta Ellsworth Lurraldearen arteko mugaren bi aldeetan dagoena, 2009an Antartikan Ikertzeko Batzorde Zientifikoak definitu zuena, Evans izotz korrontearen lurrerako konexio lerroan. 2009 baino lehen Zumberge kostalde guztia Ellsworth Lurraldearen zatitzat hartzen zen, iparralderantz Adams lurmuturreraino iristen zena.

Zumberge kostaldearen ipar muturra Zumberge lurmuturra da, Orville kostaldearekin muga dena, bere hegoaldeko muga Herkules lakurako hego sarrera delarik, Edith Ronne Lurraldearekin muga dena. Antartandeek Bellingshausen itsasoan dagoen Bryan kostaldeagandik banatzen dute, eta Ellsworth mendiek Ellsworth lurraldearen barnealdetik banatzen dute.

Zumberge kostaldea 1961 eta 1966 bitartean kartografiatu zuen airetik hartutako argazkien bidez Ameriketako Estatu Batuetako Geologia Zerbitzuak, eta Landsat I satelitearen irudi bidez 1974ko urtarrila eta otsaila artean. Baita ere Marie Byrd Lurraldean dagoen Siple Basetik abiatzen ziren radardun zunden bidez.

Zumberge kostaldea izena Antartikako Izendapenari Buruzko Batzorde Kontsultiboak eman zion 1986an James Zumberge geologo estatubatuarraren omenez, nork 1957 eta 1964 bitartean Ronne izotz hesiari buruzko ikerketak zuzendu zituen.

Fowler penintsula kostaldean nabarmentzen da Weddell itsasoan barneratuz, bere iparraldeko kostaldea Evans izotz korrontean eta hegoaldekoa Carlson lakuan daudelarik. Azken honek Fletcher penintsulatik banatzen du. Kostalde parean Portillo uhartea nabarmentzen da.

Lurralde aldarrikapenak
-----------------------

Argentinak Zumberge kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoan mugatzen ditu

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak .
* Txilek
* Erresuma Batuak *Zumberge Coast*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751798

 |

* Wd Datuak: Q3751798
**Zonulina** digestio-aparatuan eta bereziki hesteetan jarduten duen proteina da, markatzaile gisa hainbat gaixotasunen diagnostikoan (gaitz autoimmuneak, minbizia...) bilatzen dena. 2000. urtean aurkitu zuen Alessio Fasano ikerlari italiarrak.

Zonulinak zeregin oso garrantzitsua betetzen du heste-iragazkortasunean, heste-hormaren zeluletako lotura estuak lasaitzen dituelako. Ondorioz, elikagaien igarotzea errazten du, hesteetatik odolera pasatzen diren substantzien mugimendua proteina honen jarduerapean dago hein handi batean.

Zonulinaren gehiegizko jarduerak heste-iragazkortasunaren areagotzea eragiten du. Horrek ondorio gaiztoak ekar ditzake, odolera pasatu behar ez liratekeen makromolekulak pasatu daitezkeelako, eta horrek gaixotasun autoimmuneak, infekzioak eta minbizi mota batzuk eragin ditzake.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Fasano, A (2011 Jan) Zonulin and Its Regulation of Intestinal Barrier Function: The Biological Door to Inflammation, Autoimmunity, and Cancer Physiol Rev 91 (1): 151-75.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8074021

 |

* Wd Datuak: Q8074021
**Clorindo Manuel José Testa** (Napoli, Italia, 1923ko abenduaren 10a - Buenos Aires, Argentina, 2013ko apirilaren 11) italiar jatorriko argentinar arkitektoa eta margolaria izan zen.

Biografia
---------

Ikasketak Buenos Airesko Arkitektura eta Hirigintza unibertsitatean egin zituen. Arkitekto gisa, 1948an hasi zen Buenos Airesko Arautze Planerako taldean. Italian bi urtez aritu zen margolari ikasketak egiten.

Sari asko irabazia izan zen: 1956an La Pampako (Argentina) Zentro Zibikoko Lehiaketan lehenengo saria lortu zuen, urrezko domina Bruselako World's Fairren 1958an, Londresko eta Hego Amerikako bankuko bulego nagusiko lehenengo saria 1960an, pintura sari nazionala 1961ean, Amerikako Arteko saria 1965ean eta Sao Pauloko Biurteko saria 1977an.

Testaren arkitekturaren ezaugarri nagusia formaren indarra da, funtzioa alde batera utzi gabe. 1956-1961 urteen bitartean, La Pampako (Argentina) Santa Roas Autobus terminala egin zuen Gaido, Dabinovic eta Rossirekin batera. 1959-1966 urteen bitartean, Londresko eta Hego Amerikako Bankua egin zuen Buenos Airesen. 1962an, Buenos Airesko Liburutegi nazionala egin zuen F. Bullrich eta A. Cazzaniga de Bullrichekin batera. 1979an Boli Kostako Gobernu Ospitalea egin zuen.

Testaren beste lan batzuk: Catalinas Norteko Argentinar Airelineen Etxea (Buenos Aires), 1975ean, Lascara eta Rossirekin batera; Buenos Airesko Errekoletoen Pasealekua, 1982an; Salvadorreko unibertsitateko (Pilar, Buenos Aires) campusa (1998an), auditoriuma (2002an) eta liburutegia.

Bere margolanak ezagun egin ziren erreminta, bizikleta edota zubien gainean marrazkiak egiten hasi zenean, estilo primitibistan eta informalistan. Beranduago, ia guztiz abstraktuak ziren zuri-beltzeko margolanak egin zituen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Clorindo Testa*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2736436
* Commonscat Multimedia: Clorindo Testa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 52517427
* ISNI: 0000 0000 8131 7632
* BNA: 000041549
* BNF: 11962721g (data)
* CANTIC: a1220738x
* GND: 120305526
* LCCN: n84166143
* NDL: 00458511
* NLA: 36563560
* Tabakalera ID: 54781
* SNAC: w6893jjb
* SUDOC: 07643981X
* ULAN: 500017806
* BIBSYS: 98069889
* UB: a1373037
* ICCU: VEAV036626
* RKD: 252756
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05611/eu\_t\_0817/t0817
* **Arkitektura**
* COAM: 2395

 |

* Wd Datuak: Q2736436
* Commonscat Multimedia: Clorindo Testa
**Carne de porco à alentejana** Portugalgo gastronomian txerrikien plater ezagunenetako bat da. Errezeta honek osagai ugari baditu ere nagusiki txerriki haragia, txirlak, patatak eta martorriarekin burutzen da.

Txerri haragi marinatua, frijitu egiten da. Haragi hau patata frijitu eta txirlekin nahasiz prestatzen da.

Errezeta
--------

**Carne de porco à alentejana**

**Mahaikideak**: 6-8

**Osagaiak**

* Piper txorizeroa: 1, mami xehatu.
* Txerri solomo haragia: 1 kg.
* Erramua: Hosto 1.
* Baratxuria: 2.
* Limoia: 1/2 zukuan.
* Ardo zuria: 200 ml.
* Gatza.
* Olioa: Frijitzeko.
* Patata: 4.
* Txirla: 1 kg.
* Martorria: Sorta txiki bat xehatu.

**Prestaketa**

Bezperatik piper txorizero, txorten eta hazirik gabe ur epeletan beratzen jarri edo 5 minutuz egosi. Muturzorrotz labainarekin mamia karrakatuz kendu, xehatu eta gorde.

Txerri haragia 2, 5 cm-tako karratuetan zatitu. Pertz batean marinatzen jarri, baratxuri, erramu, gatz, ardo zuri, limoi zuku eta piper txorizeroarekin. Gutxienez 6 orduz eduki.

Patatak zuritu eta karratu handietan moztu. Txirlak berriz ur gatzatuetan garbitu

Behin haragia marinatu ondoren, iragazi eta salteatu kolorea hartu arte, tenperatura jaitsi eta bere horretan kuzinatzen eduki. Gehitu txirlak eta irekitzen direnean, patata frijituak eta martorria gehitu.

Gatzarekin ondu.

**Oharra**

* Amaieran kasu batzuetan luzoker xehatua ere gehitzen zaio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2939736
* Commonscat Multimedia: Carne de porco a Alentejana

---

 |

* Wd Datuak: Q2939736
* Commonscat Multimedia: Carne de porco a Alentejana
**Chase konderria** (ingelesez: *Chase County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cottonwood Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 2.790 biztanle zituen, Chase kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chase konderriak 2.014,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,09 ura dira. Beste 2.002,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.790 pertsonetatik 2.697 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 100 dira. 34 beltzak edo afroamerikarrak. 12 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 38 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376129
* Commonscat Multimedia: Chase County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136059730
* LCCN: n82025003
* **Lekuak**
* OSM: 1070426
* TGN: 2000668

 |

* Wd Datuak: Q376129
* Commonscat Multimedia: Chase County, Kansas
**Zumaiako marea errota** Gipuzkoako Zumaia herrian antzina egon zen errota bat izan zen. Itsasgora eta itsasbeheraren mugimenduek mugitzen zuten.

Historia
--------

Ez da ezagutzen eraiki zeneko data zehatza. 1347. urtean hiribildua sortu zeneko agirietan azaltzen da marea errota bazela eta 1203ko agiri batean ere esaten da elizaren ondasunen artean aipatzen dira *Dorreko lau errota*, ez dakigu lau errota ziren edota errota eraikin bakarrean lau errotarri. Zumaiako familia garrantzitsuena zen jabea, Ganboatarrak hain zuzen ere.

Gaur egun Ardantzabide auzoa kokatzen den eremua itsasoaren adar bat zen, itsasgoran bete eta itsasbeheran hustu egiten zena. Elizaren parean zubi bat zegoen, presa funtzioa egiten zuena eta bertan kokatzen zen errota. Hiriko errota nagusia zen eta haren inguruan merkatariak biltzen ziren.

1880. hamarkadararte iraun zuen errotak, izan ere 1887. urteko plano batean azaldu egiten baita errota. 

2008. urtean hoditeria aldatzeko lanak hasi zirenean errotaren horma azaldu zen.

Deskribapena eta funtzionamendua
--------------------------------

Zumaiako alde zaharra eta Zubiaurre auzoa elkartzen zituen horma batek zubi eta presa funtzioak egiten zituen. Presaren gainean eraikin bat zegoen, parrokia dagoen ertzean. Presako dorrea esaten zitzaion eta errota bera zen. 

Itsasgoran presa ireki egiten zen eta urtegi baten gisa ura biltzen zuen. Itsasbeheran ur mailaren altuera diferentzia aprobetxatuz toberatik pasarazten zen ura eta honek gurpil bat mugitzen zuen. Ardatz batek lotzen zituen gurpil hau eta goian zegoen errotarria eta horrela garia edota artoa ehotzen zen. Dirudienez bi ardatz zituen, bata gariarentzako eta bestea artoarentzako.

Marea errotek duten abantaila nagusia da urte guztian zehar funtzionatzen dutela, eguraldiaren edo beste faktore batzuen menpe egon gabe.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4    «Zumaiako marea errotaren arrastoaren bila - Zumaia» *Baleike.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-05-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112169777

 |

* Wd Datuak: Q112169777
**Chase konderria** (ingelesez: *Chase County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Imperial da. 2010eko zentsuaren arabera 3.966 biztanle zituen, Chase kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Chase konderriak 2.324,51 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,98 ura dira. Beste 2.316,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.966 pertsonetatik 3.933 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 442 dira. 5 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 22 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484440
* Commonscat Multimedia: Chase County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154807347
* LCCN: n83062126
* **Lekuak**
* OSM: 1411469
* TGN: 2001330

 |

* Wd Datuak: Q484440
* Commonscat Multimedia: Chase County, Nebraska
**CGI interfazea** (ingelesez, Common Gateway Interface), bezero bat ikusten ari den HTML orri batetik, zerbitzarian exekutatuko den aplikazio bat deitzea ahalbidetzen duen mekanismo bat da. CGI –k web bezero eta programaren artean datuak elkartrukatzeko estandar bat zehazten du.

Aplikazio hauetan, web zerbitzariak, bezeroaren eskaerak kanpo programa bati pasatzen dizkio. Kanpo programa hau, zerbitzariaren sistema eragileak onartzen duen edozein programazio lengoaiaz idatzita egon daiteke. Bezeroari programa honen irteera bidaliko zaio , betiko orrialde estatikoa bidali beharrean.

### Ezaugarriak

---

- NCSA en:National Center for Supercomputing Applications-k garatu zuen.

- Kanpo aplikazio eta informazio zerbitzuen arteko interfazea da.

- Ez da lengoaia, komunikatzeko era/tresna (interfazea) baizik.

- Programa exekutagarri eta web zerbitzari baten arteko komunikazioa ahalbidetzen du.

- Norantz bikoa.

- CGI izena programa exekutagarriari ere esaten zaio.

### Informazioaren elkartrukaketa

---

CGI aplikazio hauei parametroak pasatzeko ‘metodo’ izena duten bi era desberdin daude:

- **Get metodoa:** Informazioa Eskaera Lerroaren URL eremuari atxikitzen zaio ? marka baten atzean. Aplikazioak inguruko QUERY\_STRING aldagaitik irakurriko ditu parametro hauek.
Adibidez: www.somesite.com/animalsearch?monkeys&banana.

- **Post metodoa:** Kasu honetan, informazioa ez da URL –ean joango. Informazioa http mezuaren gorputz barruan joango da. CGI aplikazioak parametroak sarrera estandarraren bidez irakurriko ditu.

CGI aplikazioak irteera estandarraren bidez bidaliko dio informazioa bezeroari. Kodigoaren lehenengo lerroan erantzunaren jarraian datorren informazioaren izaerari buruzko datuak joango dira (erantzukizun hau aplikazioari dagokio). Hau da, datorrena nola interpretatu behar duen adierazten dio.

Adibidez:

- HTML orria: print "Content-type: text/html\n\n"

- Testu orrialde sinplea: print "Content-type: text/plain\n\n"

- Grafikoa: print "Content-type: image/gif\n\n"

### Erreferentziak

---

RFC 3875: The Common Gateway Interface (CGI) Version 1.1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q264364
* Commonscat Multimedia: CGI

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12552998v (data)
* GND: 4435301-7
* LCCN: sh95010581
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q264364
* Commonscat Multimedia: CGI
**Cares ibaia** Espainia iparraldeko ibai labur bat da, Leongo probintziatik eta Asturiasetik igarotzen eta Deva ibaian itsasoratzen dena, azken hau Tina Mayorreko itsasadarra eratuz Kantauri Itsasoan itsasoratzen den ibaia eta Asturias eta Kantabriaren arteko muga egiten duen ibaia dena. Bertatik Caresko ibilbide ospetsua igarotzen den arroila ikusgarri bat eratzen du. Bi presa ditu (Camarmeñako zentral elektrikokoa eta Poncebosekoa) eta bere izokinengatik da ezaguna. Vega de Llés inguruan itsasoratzen da Deva ibaian. Bere ibaiadar nagusiak Bulnes ibaia, Duje ibaia eta Casaño ibaia dira.

Zeharkatzen dituen herriak
--------------------------

### Leongo probintzian

* Posada de Valdeón
* Caín

### Asturiasen

* Poncebos
* Las Arenas

Ikus, gainera
-------------

* Caresen nazioarteko jaitsiera

Deva ibaia, Cares itsasoratzen dena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2342001
* Commonscat Multimedia: Cares River

---

 |

* Wd Datuak: Q2342001
* Commonscat Multimedia: Cares River
**Kobi** edo **Cobi** 1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetako maskota izan zen. Javier Mariscalek. Ofizialki, 1987an aurkeztua izan zen, eta, bere izena, Bartzelonako Olinpiaden Komite Antolatzailetik dator, gaztelaniaz COOB. Paralinpiar Jokoetarako Petra diseinatua izan zen, Kobiren emakumezko bertsio bat, lirainagoa eta besorik gabea.

Kobi, zenbait ezbehar jasan zituen eta, azkenean, kamioi batek harrapatu zuen artzai txakur katalan baten zirriborro batetik sortu zen. Javier Mariscalek diseinatutako irudi aitzindariak, aurreko maskoten tradizioarekin apurtu zuen, askoz itxura goxo eta adeitsukoagoak, eta, beraz, Kobiren hautaketak, polemika handia sortu zuen.

Hasiera batean, jendeak, erabat arbuiatu zuen Kobi. Katalunian 1988an eginiko inkesta baten arabera, biztanleriaren %39ak erabat arbuiatzen zuen Javier Mariscalek sortutako maskota, eta soilik inkestatutako jendearen %7ak zuen gogoko. Baina, denboraren igaroan, jendea, Kobi gogoko izaten hasi zen: 1991n, %47,7k, Kobi gustuko zuela zioen, eta, beste %15 batek, oso gogoko zuela.

Jokoen aurretik eta ospatzen ari ziren bitartean, Kobi, oroigarri ezberdin ugaritan erakutsia izan zen, eta zenbait babesle olinpikoren irudi korporatiboaren zati izan zen, Coca Cola, Brother Industries eta Danone kasu. Gainera, The Cobi Troupe izeneko animaziozko telesail baten protagonista izan zen, 100 herrialde baino gehiagotan ikusi ahal izan zena.

Kobik, bere betebeharra bete zuen, eta Olinpiar Jokoekin eta Bartzelonarekin erabat identifikatzea lortu zuen. Nazioarteko Batzorde Olinpikoaren arabera, Misharekin batera, Olinpiar Jokoetako maskotarik ospetsuenak eta ekonomikoki arrakastatsuenak izan dira.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Hodori** | **Olinpiar Jokoetako Maskota**1992 | Ondorengoa**Izzy** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1325277
* Commonscat Multimedia: Cobi

---

 |

* Wd Datuak: Q1325277
* Commonscat Multimedia: Cobi
**Cobb konderria** (ingelesez: *Cobb County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Marietta da. 2010eko zentsuaren arabera 688.078 biztanle zituen, Cobb kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Cobb konderriak 892,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,87 ura dira. Beste 879,43 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 688.078 pertsonetatik 471.768 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 84.330 dira. 168.053 beltzak edo afroamerikarrak. 1.332 amerikar natiboak ziren eta 267 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30.432 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2.961 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 13.265 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484247
* Commonscat Multimedia: Cobb County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138380681
* ISNI: 0000 0004 0591 2164
* LCCN: n81018230
* NARA: 10039313
* **Lekuak**
* OSM: 1020125
* TGN: 2000324

 |

* Wd Datuak: Q484247
* Commonscat Multimedia: Cobb County, Georgia
*Artikulu hau saskigintzako zuntzari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zume (argipena)».*
Saskia egiten zume zuritu gabearekin.
**Zume** edo **zumitza** da landare-zuntz edo ehun bat, zume edo sahats espezie batzuetako adarretatik eratorritakoa. Ehun hauekin egindako langintza edo artisautzari zumegintza esaten zaio.

Sahatsaren familiako zuhaixka batzuetatik ateratzen da zume lanerako egokia, nagusiki *Salix viminalis* edo zume jatorra deritzonetik, baina baita zume hauskorretik eta zume gorritik*.*

Lanketa
-------

Ehun hau sortzeko landarearen zurtoinak eta adarrak erabiltzen dira, bere osotasunean edo zerrenda mehe eta luzeetan xehetua.

Zumea erabiltzen da altzariak, saskiak eta bestelako objektu erabilgarriak egiteko.

Zumea lantzen da bi eratan, bere azala osorik gordez, edo azal hori zurituta. Zume zuritua erabiliz egiten den elementua zuria izaten da, eta zuritu gabearekin egiten dena, berriz, marroi iluna, zumearen azalaren kolorekoa. Gaur egungo gai batzuk zume zurituz eginak izan arren, ondoren tindagai koloredunetako bainuontzietan sartzen dituzte, kolorea emateko. Zenbaitetan, berniza ere ematen zaie.

Zume zurituarekin, lan finagoak egiten dira, hala nola txanbilentzako estalkiak, besaulkiak, ogiarentzako saskitxoak eta abar. Zuritu gabeko zumea, aldiz, lanerako tresnak egiteko erabiltzen zen nagusiki: mahatsa biltzeko saskiak (erabilera ohikoenetakoa), lepo-otarreak, zaranak, lastoa biltzeko otarreak, eta abar.

Bestalde, Euskal Herriko udal batzuetan zume adarra aginte-makilaren aldaera bat da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).
2. ↑   «::: Euskonews & Media ::: Artisautza :::» *www.euskonews.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).
3. ↑    kuarrenta. *Makilak, zumeak eta lantzak, agintarien ikurrak.*  (Noiz kontsultatua: 2019-06-18).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1081013
* Commonscat Multimedia: Wicker

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300044074

 |

* Wd Datuak: Q1081013
* Commonscat Multimedia: Wicker
Drusoren zenotafioa (Mainzeko gotorlekua)
Johann Gottfried Schadowek egindako zenotafioa
**Zenotafio** bat, hutsik dagoen hilobia da edota pertsona edo talde baten omenez eraikitakoa, eraikin sinbolikoa alegia.

Herri agintari nagusiak atzerrira bidaiatzen dutenean eta zenotafio batean, esaterako *Soldadu ezezagunaren hilobia*-n, lore sorta bat uzteko usadioa, XX. mendeko II. Mundu Gerra ostean sortutako ohitura berria da.

Iturria
-------

Zenotafio hitza grezierazko κενός, *kenos*, hitzetik da eratorria eta bere esanahia "hutsik" da; τάφος, *taphos*, ordea, "hilobia" esan nahi du.

Greziar *cenotaphion*, latinez *monumetum*, gorpurik gabeko hilobia zen, hildako ospetsu baten gorpua gudu baten ostean aurkitzen ez zutenean, itsasoan hondorapen batean itotzen zenean edo gorpua urruti zegoenean, haren omenez eraikitako monumentua hain zuzen ere.

Beste alde batetik, paganoen sinesmenen arabera, zenotafioek badute beste helburu bat: hildako eta lurperatuak izan ez zirenen itzalak mende batean zehar noraezean ibili behar ez izatea. Hala bada, zenotafioak egitean, hildakoaren arima hiru alditan aldarrikatzen zuten, hilobi haren jabetza har zezan.

Zenotafioak eraikitzen ziren tokiak ez ziren sakratuak beste hilobi batzuen aldera. Andromakak bere senarra Hektorri eraikitako zenotafioa, Virgiliok *hilobi eredua* izendatzen du, hots, *tumulum inane*.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   *Diccionario histórico enciclopédico*, Vicenç Joaquin Bastús i Carrera, 1828

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q321053
* Commonscat Multimedia: Cenotaphs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4274028-9
* LCCN: sh2020005947
* AAT: 300007027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q321053
* Commonscat Multimedia: Cenotaphs
Cenote Sagrado ospetsua Chichén Itzá hirian.
**Zenotea** (maierazko *dzonot* edo *ts'onot* hitzetik, gaztelaniaz *cenote*) dolina mota bat da, harrizko ertz pikoak eta ur gezaz betea dagoena. Batez ere Yucatán penintsulan aurki daitezke, eta Karibeko uharte batzuetan ere bai.

Itxura biribilkarakoak, ingurune karstikoan sortzen dira. Hasieran, lur azpiko leize bat da, euri urak kareharrian eratua. Leizearen tamaina handitu ahala, lurrazaletik hurbildu eta sabaia erori eta kanpotik ikusgai bihurtzen dira. Gehienbat, itsas mailaren beheratzean sortu ziren, Pleistozenoko glaziazioen garaietan.

Espeleologoek aurkitu dutenez, Yucatán penintsulako zenote ugari elkarri lotuta daude, eta itsasoarekin, lur azpiko ur sare konplexua sortzen dute.

Sailkapena
----------

Hiru zenote mota daude:

* irekia
* erdiirekia
* lurrazpikoa (leizea)

Sailkapen horrek zenotearen adinarekin zerikusia du: zaharrak guztiz irekiak dira eta berrietan, sabaiek oraindik zutik diraute.

Cenoteak kultura maian
----------------------

Maiek azpimunduko jainkoekin harremanetan jartzeko bitartekotzat hartzen zituzten zenoteak, aho bat irudikatzen baitzuten. Ur gezako gordailutzat erabiltzeaz gain, gurtza-lekutzat erabiltzen ziren, eta bertara eskaintzak eta giza sakrifizioak jaurtitzen zituzten.

Babestu beharra
---------------

Jatorrizko herriek ondare natural eta kultural hau premiaz babes dezan eskatu diote Mexikoko Estatuari. Samantha Colli-Sulu Nazio Batuetako aholkulariaren arabera, «duten garrantzi zientifiko, kultural eta espiritualaz gain, familia askorentzat ekonomikoki irauteko aukera dira zenoteak». Masa turismoaren aurrean, asko dira ekoturismoari esker, etxoletan ostatua eskainiz, sostengatzen diren kooperatiba maiak. Colli-Suluren ustez, «naturaren zaintzarekin eta honek sinbolizatzen duen guztiarekin lotura sakona duen antolaketa-modu bat dira». Izan ere, argi baitute, «dirua amaigabea da eta basamortu amaigabeak sortzen ditu».

Iruditegia
----------

* Valladolideko zenoteaValladolideko zenotea
* Chichén Itzáko zenote sakratuaChichén Itzáko zenote sakratua
* Zenotea Quintana RoonZenotea Quintana Roon
* Murgila zenote bateanMurgila zenote batean

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Interconexiones entre cenotes y entre éstos y el mar*
2. ↑   Casares G. Cantón, Raúl; Duch Colell, Juan ; Antochiw Kolpa, Michel ; Zavala Vallado, Silvio et ál.  (1998). *Yucatán en el tiempo.*  Mérida, Yucatán ISBN 970 9071 04 1..
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Chicxulub kraterra

Kanpo estekak
-------------

* "Zenoteak: Babestu beharreko ondare natural eta kulturala", Naiz.eus, 2022/10/07.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334743
* Commonscat Multimedia: Cenotes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q334743
* Commonscat Multimedia: Cenotes
**Zenica** Bosnia-Herzegovinako industria-hiri bat da, Sarajevo hiriburutik 70 km inguru iparraldera dagoena. 2004. urteko datuen arabera, biztanleriaren jatorriari dagokionez, %83 bosniar musulmanak ziren, %10 kroatak eta %6 serbiarrak.

Zenicako Stara Čaršija alde zaharrean hainbat ikusgai daude, hala nola 1906. urtean eraikitako sinagoga, gaur egun Hiriko Museo eta Arte Galeria bihurtuta. Čaršijska Džamija meskita, austriarrek eraikitako iturria eta Hadžimazića Kuća landetxea ere aipagarriak dira.

Historia
--------

Zenica hiriaren jatorria Neolitoan dago. Harrezkero, iliriarren hiria izan zen, hiri zaharraren aztarnek adierazten dutenez; eta erromatarren sasoian *Municipium Bistua Nova* izena izan zuen. Aipatzekoa da II-IV. mende inguruko basilika bikoitz kristau berezia, Europan halako bi aurkitu direnez bakarrik. Beste asentamendu zahar batzuen aztarnak ere badaude hirian, hala nola hiriaren hegoaldean dagoen Bilimišće auzoaren ingurukoak, Putovići eta Tišina herrien ondoan, *Villa Rustica* deritzona, bainuetxeak, tenpluak eta bestelako eraikinak.

Hainbat herrialde eta agintariren esku egon ostean, Bosniako gerraren inguruan Zenicak zeregin estrategikoak bete zituen. Besteak beste, 1991. urtean Ekialdeko Europako lehenengo irrati-etxe libre eta pribatuaren egoitza bertan kokatu zuten, CD-CEMP Irratia. Hain zuzen ere, 1993an Belgikako Kazetaritza Independentearen saria eman zioten bertako kazetari bati, Zoran Misetic-i, "Bakearen Luma" saria.

Gerra ostean biztanleriak gorabehera handiak jasan zituen: bosniar musulmanen etorrera eta serbiarren irteera izan zen gertaera aipagarriena. Gaur egun, gerratea baino lehen zeukan ekonomia-indarra berreskuratzekotan dihardute; Erdialdeko Europako hegoaldeko altzairu-fabrikarik handienetarikoa, Mittal Steel Corp. hirian dago, eta pribatizatuta dago.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184046
* Commonscat Multimedia: Zenica

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243066364
* GND: 4227278-6
* NKC: ge567744
* **Lekuak**
* TGN: 1065356
* Atlas Digital del Imperio Romano: 13897

 |

* Wd Datuak: Q184046
* Commonscat Multimedia: Zenica
*Northern Light* cliperra, 55 metroko luzera eta fragata itxuraz (1851).
**Clipperra** XIX. mendearen bigarren erdialdean sortutako belaontzi bat da. Diseinu berezia zuen, ordurarteko itsasontziek baino krosko luze eta estuagoa, bai eta hirutik goragoko masta kopurua ere, guzti honek garaiko gainontzeko belaontzieak baino askoz ere azkarragoa izatea suposatu zuen. Izena ingelesezko "clip" hitzetik eratorria da, garai hartan "abiadura" esan nahi zuen itsas hizkera herrikoieko hitza.

Jada, XIX. mendean baporeontzien sorrera eta hedatzearekin batera cliperren eta gainontzeko belaontzien gainbehera iritsi zen. Ziurrenik, clipper itsasontzi ospetsuena Cutty Sark ontzia da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q273081
* Commonscat Multimedia: Clipper ships

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4164225-9
* LCCN: sh85027082
* AAT: 300219533
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q273081
* Commonscat Multimedia: Clipper ships
**Clermont konderria** (ingelesez: *Clermont County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Batavia da. 2010eko zentsuaren arabera 197.363 biztanle zituen, Clermont kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Clermont konderriak 1.190,79 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,86 ura dira. Beste 1.170,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 165,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 197.363 pertsonetatik 190.227 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.896 dira. 2.234 beltzak edo afroamerikarrak. 349 amerikar natiboak ziren eta 58 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.900 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 189 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 2.406 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485582
* Commonscat Multimedia: Clermont County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133685885
* GND: 1043112669
* LCCN: n80030845
* **Lekuak**
* OSM: 104779
* TGN: 1002279

 |

* Wd Datuak: Q485582
* Commonscat Multimedia: Clermont County, Ohio
**Águila akueduktua** (gaztelaniaz: *Acueducto del Águila*) Nerja herrian (Málaga) kokaturik dagoen akueduktu bat da, XIX. mendean San Joaquín azukre lantegira ura eramateko eraiki zena.

Kokapena
--------

Nerja herritik 3 kilometro ekialdera kokaturik dago, maldan gora, Mediterraneoko autobidetik distantzia laburrera. Akueduktutik oso gertu Nerjako leizea dago. Akueduktuaren albo bietan hainbat miradore ezarri dituzte.

Historia
--------

Nerja udalerria oso malkartsua da eta Almijarako mendilerrotik Chíllar ibaia jeisten da. Udalerriko Maro herrixkan zegoen XIX. mendean hainbat azukre *ingenio* eraiki ziren. San Joaquín lantegiak mendilerrotik ura ekartzeko Águila akueduktua eraiki zuen 1879 eta 1880 artean. Rafael de Chaves-ek diseinatu zuen eta Francisco Cantarero arkitekto nerjatarrak eraiki zuen.

1930. urtean Azucarera Larios enpresak hartu zuen bere gain eta 2005ean Nerjako udalak eskuratu zuen. 2010 eta 2012 artena berriztatze lanak egin zitzaizkion.

1961. urtean Nerjako leizea babestea erabaki zen eta 1968an babes eremua leizearen inguruko lurretara hedatu zen, eta akueduktua ere barnean sartu zen.

Lantegia aspaldi itxi zen eta akueduktua gaur egun Nerjako baratzeak ureztatzeko erabiltzen da.

Ezaugarriak
-----------

1'5 kilometrotako ubide baten zatia da. 40 metrotako altuera duen La Coladilla barrankoa zeharkatzen du eta 72 metrotako luzera du. Uraren ubideak 0'65 x 0'65 m-tako sekzio karratua du. Bigarren ubide bat ere badago, hegaldeko aurpegian estalita doana. Ubideei eusteko akuedutuk erdi puntuko 38 arku ditu guztira lau solairutan antolatuta.

Akueduktuaren goiko solairuan hiru eraikin txiki daude. Bi muturretan sarrerako eraikinak daude eta akueduktuaren erdian dago hirugarrena. Erdialdeko eraikinean "Pura y limpia" ("purua eta garbia") esaldia irakus daiteke eta gainean bi burutako arrano baten itxurako haize-orratza du, horrek ematen dio izena akueduktuari.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Acueducto del Águila.*  (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «Acueducto del Águila e Ingenio azucarero de San Joaquín (Patrimonio hidráulico)» *www.malaga.es* 2022-01-10 (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** guiademalaga.  (2020-06-17). «El Acueducto del Águila, obra civil del siglo XIX en Nerja.» *Guía de Málaga* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
4. 1 2   Luque, Francisco Capilla.  (2013-12-01). «Blog de Francisco Capilla Luque: El Acueducto del Águila» *Blog de Francisco Capilla Luque* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Domingo.  (2017-10-08). «[:enThe Eagle Aqueduct in Nerja[:es]Acueducto del Águila, construido a finales del siglo XIX- Nerja[:]»] *Andalucia Rustica* (Noiz kontsultatua: 2022-10-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97633171
* Commonscat Multimedia: Acueducto del Águila

---

* **Ondare historikoa**
* IAPH: i18125

 |

* Wd Datuak: Q97633171
* Commonscat Multimedia: Acueducto del Águila
Prédica del papa Urbano II.a aita santuaren hitzaldia Clermonteko kontzilioan. Gotiko berantiar estiloko marrazkia, *Livre des passages d'Outre-mer*retik ateratakoa (1490 inguru), Frantziako Liburutegi Nazionalean kontserbatua.
**Clermonteko Kontzilioa**, gaur egungo Clermont-Ferrand frantziar hirian ospatu zen eliza katolikoko eklesiastiko eta laikoen sinodo misto bat izan zen, 1095eko azaroan ospatu zena eta Lehen Gurutzada abiarazi zuena.

Historia
--------

1095ean, Alexo I.a Komneno bizantziar enperadoreak ordezkariak bidali zituen Mendebaldera seliuziden aurkako laguntza militarra eskatuz. Mezua Urbano II.a aita santuak jaso zuen. Hau, une horretan, Piacenzako kontzilioan zegoen, eta urte horretako azaroan Clermonteko kontzilioa deitu zuen kontu honi buruz eztabaidatzeko. Kontzilioa deitzean, Urbanok gotzain eta abadeei tokiko garrantzizko jaunak ekartzeko eskatu zien.

Kontzilioak 1095eko azaroak 18tik 28ra iraun zuen, eta Frantzia guztiko 300 elizgizonek parte hartu zuten. Urbanok clunytar erreformak jorratu zituen eta Filipe I.a Frantziakoa erregearen eskumikazioa berretsi zuen honen bigarren ezkontzagatik. Osteguna zen azaroak 27an Urbanok lehen aldiz hitz egin zuen ekialdeko arazoez eta Lur Santua okupatzen zuten musulmanen aurkako gerra santua (*bellum sacrum*) deitu zuen.

Fulquerio Chartreskoa historialari garaikidearen arabera, Urbanok elizaren zenbait gehiegikeriari buruz ere hitz egin zuen, simonia eta Jainkoaren Bake eta su-etena bete ez izana kasu. Gero, mendebaldetar kristauei, pobre zein aberatsei, ekialdean greziarrei laguntzera eskatu zien, *Devus vult* (Jainkoak nahi baitu), deiadar honekin aita santuak bere hitzaldia amaituz. Fulqueriok Lur Santura bidaiatzen zutenei bekatuak barkatuko zitzaizkiela agindu zuen, ziur aski, denborarekin induljentzia deituko zenari erreferentzia egiten ez zion arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49964
* Commonscat Multimedia: Synode von Clermont

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q49964
* Commonscat Multimedia: Synode von Clermont
***Yilingia spiciformis*** orain dela 551 eta 539 milioi urte inguru, Ediacararrean bizi izan zen har itxurako animalia izan zen, Kanbriarreko leherketa baino hamar milioi urte lehenago. 2019an aurkitu ziren lehen fosilak Txinako hegoaldean, Dengying inguruan. Panartropoda edo anelidoen antza duen bilateria goiztiar bat da. Kanbriarrean existitu ziren animalien antza du, eta adituek diote Kanbriarreko leherketa hain azkarra izan ez zenaren froga bat izan daitekeela.

Aurkikuntza
-----------

*Yilingia spiciformis* deitu diote, eta, guztira, 35 ale bildu dituzte. 5-26 mm zabal zen eta 27 cm luze izatera irits zitekeen. 50 segmentuta banatuta zegoen, ahoa eta isatsa zituen, bizkarra eta sabela, eta simetria bilaterala. Hau da, animalia gehienek dituzten ezaugarriak zituzten.

Arrastoak, berriz, itsas hondoan narrasean ibiltzean sortu zituztela ondorioztatu dute zientzialariek. Mugitzeko gai izateak, gainera, iradokitzen du nerbio-sistema bat zutela, eta haren eraginpean erabakitzen zutela alde batera edo bestera joatea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Barras, Colin.  (2019-09-04). «Ancient worm fossil rolls back origins of animal life» *Nature* 573: 15–15. doi:10.1038/d41586-019-02556-x. (Noiz kontsultatua: 2019-09-05).
2. 1 2 3  cc-by-sa lizentziapean:  Galarraga Aiestaran, Ana. «Duela 550 milioi urteko animalia mugikor eta bilateral baten fosila aurkitu dute» *Elhuyar zientzia eta teknologia*.
3. ↑   **(Ingelesez)** Xiao, Shuhai; Xunlai Yuan; Zhou, Chuanming; Chen, Zhe.  (2019-09-04). «Death march of a segmented and trilobate bilaterian elucidates early animal evolution» *Nature*: 1–4. doi:10.1038/s41586-019-1522-7. ISSN 1476-4687. (Noiz kontsultatua: 2019-09-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q67144421
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 10754863

 |

* Wd Datuak: Q67144421
**Colonial Heights** (ingelesez: *Colonial Heights*) Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua (Virginia) da. 2010eko zentsuaren arabera 17.411 biztanle zituen, Colonial Heights city kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Colonial Heights city konderriak 20,23 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,76 ura dira. Beste 19,48 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 860,65 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 17.411 pertsonetatik 14.694 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 674 dira. 1.732 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 8 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 570 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 330 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q501789
* Commonscat Multimedia: Colonial Heights, Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137233057
* ISNI: 0000 0004 0390 9113
* **Lekuak**
* OSM: 206600

 |

* Wd Datuak: Q501789
* Commonscat Multimedia: Colonial Heights, Virginia
Celtic Park estadioko zutikako eremuaren ikuspegia. Glasgow, Eskozia.
**Zutikako harmaila** ala **oinezko harmaila** (ingelesez *Safe standing*) kirol estadioetan, eta bereziki futbol estadioetan, ikusleak kirol ekitaldi osoan zutik egoteko baimena duten hainbat harmaila motek jasotzen duten izendapena da.

Jatorriz, 1990eko hamarkadan amaierarte, Europako kirol eta futbol estadio askoetako harmailetak ikusleak zutik egotea oso ohikoa zen, baina ezbehar ugariren ondoren zutikako harmailak debekatzen hasi eta 1990eko hamarkadaren erdialdera kasik denak desagertuak zeuden.

Zutikako harmaila berrien berpizkundea Erdialdeko Europan hasi zen, batipat Alemania eta Austrian, eta askok Erresuma Batua eta Premier Leagueko estadioekin lotu arren, gaur egun Ingalaterra eta Galesen legez kanpokoak dira, gehienbat UEFA eta FIFAren araudien ondorioz.

Halere, Erresuma Batuko Ikusleen Legea Eskozian indarrean ez dagoenez, Eskoziako futbol ligak zutikako harmailei dagokionez araudia lasago hartu eta 2016. urteaz gerotiz Celtic Park estadioan 2.600 lagunentzako zutikako harmaila gune bat dago.

Euskal Herrian, Anoeta estadioan Hego Hondoko Aitor Zabaleta Herri Harmaila zutikako eremua da, San Mames estadioan ere halako harmaila bat osatzea eskatu izan da.

Ikus gainera
------------

* Aitor Zabaleta Harmaila

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7398542
* Commonscat Multimedia: Safe standing

---

 |

* Wd Datuak: Q7398542
* Commonscat Multimedia: Safe standing
**Cazorla, Segura eta Las Villasko natura parkea** (gaztelaniaz: *Parque natural de las Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas*) Espainiako parke naturala da, Andaluzian dagoena.

214.336 hektareako eremua estaltzen du, Jaéngo probintziaren ekialdean, Guadalquivir Garaian.

Babesa
------

1979an ehiza-barruti nazionala izendatu zuten, eta 1986an parke natural. Baliabideak babesteko eta ordenatzeko bi arau horiei beste bi gaineratu behar zaizkie: hegaztien babesleku bereziarena (ZEPA, Zona de Especial Protección para las Aves) eta biosferaren erreserbarena. Parke naturalaren kategoria duen Espainiako espaziorik handiena da.

Geografia
---------

Coto Ríos izeneko tokia.
### Hidrografia, orografia eta klima

Guadalquivir eta Segura ibaiak, besteak beste, mendikate-multzo zabal horretan jaiotzen dira.

600 metro ditu mendi apalenak eta 2.107 metro garaienak (Empanada tontorrak). Adin eta mota desberdineko hareharriz eta kareharriz osatuta daude, eta baita margaz ere.

Zona horretan, 700 eta 800 mm ingurukoa da urtean jausten den euria, negua freskoa da (urtarrileko batez besteko tenperatura, 6 °C) eta uda epela (udako tenperatura, batez beste, 25 °C-tik gorakoa da).

### Landaredia

Espainiako baso zabalena eta askotarikoena izatea du parke honek baliorik handiena. Bere urtegi eta ibaiekin edertasun handiko ingurua da gainera. Landare ugariena larizio pinua eta aleppo pinua dira. Artea ere nahiko usua da, beste mota batzuekin batera, txaparroarekin edota intsusarekin, esate baterako. Gune goietan larizio pinua, ipurua eta miterra dira nagusi. Ibai ertzeko motek, sahatsak, lizarrak, haltzak eta zumarrak, asko aberasten dute paisaia.

Fauna
-----

Oso fauna aberatsa du, ugaztunek (basahuntzak, oreinak, basurdeak, mufloiak eta azeriak) eta hegazti harrapariek (arrano beltzak, sai arreak eta ugatzak) osatua.

Bestelako ondarea
-----------------

Turismoarentzat erakargarriak gertatzen dira, era berean, historiaurreko leize-zuloak eta margolanak, eta herri iberiarren antzinako herrixkak, eta baita Cazorlako eta Hornosko gazteluak ere.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1755523
* Commonscat Multimedia: Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas Natural Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 312667992
* GND: 4744703-5
* LCCN: sh95007374

 |

* Wd Datuak: Q1755523
* Commonscat Multimedia: Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas Natural Park
**Clément Juglar** (Paris (Frantzia), 1819ko urriaren 15a - Paris (Frantzia), 1905eko otsailaren 28a) frantses mediku eta ekonomialaria izan zen. Ekonomia-krisialdien azterketari buruzko liburu bat argitaratu zuen, *Crises commmerciales et leur retour périodique en France, en Angleterre et aux Etats-Unis* (1892). Lan horrek eragina izan zuen Joseph Schumpeter ekonomialariaren lanetan.

Biografia eta lana
------------------

Joseph Clement Juglar Parisen jaio zen, Frantzian, 1819ko urriaren 15ean.

Mediku eta ekonomialari honek *Crises commmerciales et leur retour périodique en France, en Angleterre et aux Etats-Unis* liburua argitaratu zuen 1862an. Krisi ekonomikoak ez direla ezusteko gertaerak dio, komertzioaren, industriaren eta finantzaren gorabeherazko zikliko baten parte baizik. Ekonomiaren oparotasun eta krisi garaiak bata bestearen atzetik datozela ere esaten du eta hau guztiagatik ziklo ekonomikoaren aurkitzaile kontsideratzen da.

Eginiko lan estatistikoa aitortzearren, bataz beste zortzi urte t'erdiko iraupena duen zikloari bere izena eman zaio, *Juglarren zikloa*, kapitalismoaren jarduera ekonomikoaren oinarrizko zikloa, alegia.

Beste lan batzuk
----------------

Juglar Nazioarteko Estatistika Institutuko eta Zientzia Moral eta Politikoen Akademiako partaide izan zen.

Zikloei buruzko lanak ez ezik, beste bi liburu ere idatzi zituen: *Aldaketa eta jaulkipen askatasuna* (1868) eta *Jaulkipen, gordailutze eta deskontu bankuak* (1884).

Ekonomia politikoari buruzko urtekari bat ere argitaratu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q921074
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5005144
* ISNI: 0000 0000 8084 1889
* BNF: 12344828b (data)
* GND: 170759377
* LCCN: n87932972
* NDL: 001152571
* NKC: vse2008485457
* SUDOC: 032413971
* BIBSYS: 4045627
* Léonore: [LH//1386/57 LH//1386/57]
* Open Library: OL164445A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03301/eu\_j\_1097/j1097
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* Gutenberg proiektua: 2442

 |

* Wd Datuak: Q921074