recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Renart azeria, 1869ko haurren liburu batean.
*Le Roman de Renart*eko eskuizkribu baten edertzapena, XIII. mendekoa.
***Roman de Renart*** XII. eta XIII. mende-hasierako poema satiriko frantsesa da.

Ezaugarriak
-----------

Egile askoren lana da eta 27 atal ditu, binaka errimaturiko zortzi silabako ahapaldiz osaturikoak.

Animaliek (Renart azeria, Ysengrin otsoa, Chanteclair oilarra, Noble lehoia, Brun hartza, Tibert katua) eta beren munduak gizarte feudala irudikatzen dute, eta aristokrazia, apaizgoa eta garai hartako literatura-generoen karikatura egiteko erabiltzen ditu egileak.

Renart azeria, giza adimenaren sinboloa, Isengrin indartsuari, nobleziari, garaitzen zaio bere zuhurtziari eta amarruei esker. Obra horren iturriak antzinateko alegiak (Fedro, Esopo) eta Europako folklorea dira.

Eragina
-------

Hain arrakasta handia izan zuen, non frantses hizkuntzaz azeria adierazteko erabiltzen zen izen zaharra (*goupil*) alde batera utzi eta harrezkero protagonistaren izena hartu baitzen (*Renart > renard*).

Juan Mari Arzallusek euskarara itzuli du (*Azeri axiantea*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q505194
* Commonscat Multimedia: Reynard

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180637335
* BNF: 12008358h (data)
* GND: 4134921-0
* LCCN: n82070269
* SUDOC: 028200195
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q505194
* Commonscat Multimedia: Reynard
**Risnjak Parke Nazionala** (kroazieraz *Nacionalni park Risnjak*) Kroaziako Gorski Kotar ingurune menditsuan aurkitzen den Parke Nazionala da.

Etimologia
----------

Parkeari izena bertako Risnjak mendilerroak ematen dio. Kroazieraz *Ris* hitzak katamotza esan nahi du eta bertatik etor daiteke izena.

Geografia
---------

 Lokvarsko jezera lakua
Primorje-Gorski Kotar eskualdean kokaturik dago. 63'5 km²-ko azalera du eta barnean ditu Risnjak mendilerroa eta Kupa ibaiaren sorrera. Menditsua bada ere Itsaso Adriatikotik 15 kilometrotara baino ez dago.

Parkea txikia den arren ekotono ugari ditu eta flora oso aberatsa da. Pagoak eta izeiak estaltzen dute kareharri eta dolomitazko eremua. Mendi tontorretan landare bereziak ageri dira, hala nola elur-lorea (edo edelweiss, *Leontopodium alpinum*), *Gymnadenia nigra* eta *Soldanella alpina*.

Faunari dagokionez hartz arrea, oreina, orkatza, sarrioa, basurdea, otsoa, lepahoria, erbinudea, azkonarra, katagorria eta beste hainbat aurkitzen dira.

Historia
--------

Dokumentaturiko lehen irteera zientifikoa 1825ekoa da, Budapesteko Joseph Standler botanikariak egindakoa. XIX mendean Josip Schlosser botanikariak hainbat liburuxka argitaratu zituen Risnjakeko floraren inguruan.

1949an Zagrebko Unibertsitateko Ivo Horvat botanikariak ingurunea babestea proposatu zuen. Parlamentuak Risnjak inguruko 36 km² Parke Nazional izendatu zuen. 1997an gaur egungo hedadura hartu zuen parkeak.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q631183
* Commonscat Multimedia: Risnjak

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150930642
* GND: 4452124-8
* **Lekuak**
* OSM: 14680208

 |

* Wd Datuak: Q631183
* Commonscat Multimedia: Risnjak
**Romano Mussolini** ( Forlì, 1927ko irailaren 26a - Erroma, 2006ko otsailaren 3a ) italiar *jazz* pianista eta margolari entzutetsua izan zen .

Biografia
---------

Benito Mussoliniren eta Rachele Guidiren laugarren semea, txikitatik musikarako grina sentitu zuen, Vittorio bere anaiak kutsatu zion grin hori, anaiak zinema maitale handia zuen.

1940ko hamarkadaren amaieran, faxismoa erori eta Bigarren Mundu Gerra amaituta, bere lehen diskoak grabatu zituen. Urte haietan laukote baten parte izan zen Carlo Loffredorekin batera, eta harekin grabatu zuen *How high the moon* .

Bere momentu musikal onena 1950eko eta 1960ko hamarkadetan bizi izan zen, *Romano Full* ezizenarekin Nunzio Rotondo tronpeta musikariarekin batera lan egin zuenean. 1957an ere jo zuen, hirukote bat osatuz, Carlo Loffredorekin (kontrabaxua) eta Pepito Pignatellirekin (bateria). Piano jotzaile gisa ospetsua zenez, Oscar Peterson pianista estatubatuarraren musika, *jazzaren* birtuosoetako bat, bere herrialdean ezagutzera eman zuen. Bere ibilbidean zehar, Italiako *jazzaren* izen ospetsuekin jo zuen, hala nola, Dino Piana, Enzo Scoppa, Gil Cuppini eta Franco Tonani. Estatu Batuetan eta Europako herrialdeetan ere jo zuen.

Mussoliniren seme gazteenak ez zuen inoiz aitak egindako politika publikoki gaitzetsi. Hala ere, Italian batez ere musikari gisa ezagutzen zen eta ez bere abizenarekin.  *Il Duce, mio padre* (RCS MediaGroup, 2004) argitaratu zuen eta hurrengo urtean lan berria egin zuen, *Ultimo atto.* *The verità nascoste sulla fine del Duce* .

Anna Maria Scicolonerekin ezkondu zen,  Sophia Lorenen ahizpa, eta harekin bi alaba izan zituen: Alessandra (Aliantza Nazionaleko eta Askatasuneko Herriaren diputatua) eta Elisabetta (Perugia-ko notarioa). Scicolonerekin banandu ondoren, Carla Maria Puccini aktorearekin ezkondu zen, harekin bere bizitzako hogeita hamar urte igaro zituen. Bigarren ezkontza horretatik bere hirugarren alaba, Rachele jaio zen.

Aukeratu diskografia
--------------------

### 33 bira / min

* 1957 : *Romano Full*
* 1958 : *Romano Mussolini Nunzio Rotondo eta Lilian Terryrekin*
* 1961 : *Jazz Santa Teclan*
* 1962 : *Jazz allo Studio 7*
* 1967 : *Amore presoa*
* 1973 : *Mirage*

### Beste disko batzuk

* 1996 *Soft & Swing*
* 2001 *Louis-en mundu zoragarria*
* 2002 *Timeless Blues*
* 2002 *Music Blues*
* 2002 *Romano Piano & Forte*
* 2003ko *Jazz Albuma*
* 2003 *Napule 'nu quarto' e luna*
* 2004 *Alibi perfetto*
* 2006ko *Blues Txikiak Saint Louisen* (hilondokoa)
* 2006 *Na Voce Na Chitarra EO Poco E Luna* (hilondokoa)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  nomu

Ikus, gainera
-------------

* Benito Mussolini

Kanpo estekak
-------------

* Roman Mussolini Artxiboa ( Parma )  .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q446421
* Commonscat Multimedia: Romano Mussolini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 66594919
* ISNI: 0000 0000 6156 832X
* BNE: XX5397631
* BNF: 12872724p (data)
* GND: 129587753
* LCCN: no98045136
* SUDOC: 092408494
* ICCU: SBLV189396

 |

* Wd Datuak: Q446421
* Commonscat Multimedia: Romano Mussolini
**Roman Cieślewicz'** (Lviv, 1930eko urtarrilaren 13a - Paris, 1996ko urtarrilaren 21a) ukrainar margolaria izan zen. Pintura Krakoviako arte ederretako eskolan ikasi zuen. Varsovian kartelen joera berrien ordezkari bihurtu zen. 1960-1963 urteen bitartean *Ty i Ja* (*Zu eta ni*), Poloniako kultura aldizkariko zuzendari izan zen, eta horretarako azalak diseinatu zituen 1975. urtera arte. Bere garaiko beste hainbat artistek bezala, herrialdeko bertako eta nazioarteko azoketarako standak prestatu zituen. 1963an Parisa joan zen eta marrazkilari eta zuzendari artistiko gisa aritu zen lanean. *Elle* eta*Vogue* aldizkarietarako lan egin zuen. Erakusketetako katalogo asko egin zituen, eta egunkarien eta liburu-sailen itxura aldatu zuen. 1985. urtetik aurrera arte grafikoetako irakasle izan zen Parisen. Publizitatearen alorrean egindako lanarekin batera, argazki-muntaiak egin zituen (*Klima aldaketa,* 200 argazki inguruko saila). Bestalde, dekoratzaile eta eszenografo-lanak ere egin zituen, Iraultzaren bigarren mendeurrenean, 1989an. 1987an Parisen antolatu zuen *Pas de nouvelles, bonnes nouvelles* erakusketan espazioan urrunak ziren gertaeren irudiak era bortitzean hurbiltzen zituen. Ildo beretik aipatu behar dira *Kamikaze no 1* (1976) eta *Kamikaze 2* (1991), berri izugarriak ematen dituzten aldizkariak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q476100
* Commonscat Multimedia: Roman Cieslewicz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73851436
* ISNI: 0000 0000 7141 3065
* BNF: 118968695 (data)
* GND: 118814451
* LCCN: n84106014
* NDL: 001264952
* NKC: xx0152817
* CiNii: DA06128368
* SNAC: w6wd43kd
* SUDOC: 02678937X
* ULAN: 500020802
* BIBSYS: 90860239
* RKD: 16852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01289/eu\_c\_0599/c0599

 |

* Wd Datuak: Q476100
* Commonscat Multimedia: Roman Cieslewicz
**Rankin konderria** (ingelesez: *Rankin County*) Mississippiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Brandon da. 2010eko zentsuaren arabera 141.617 biztanle zituen, Rankin kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rankin konderriak 2.087,75 kilometro koadro ditu. Horietatik 79,26 ura dira. Beste 2.008,5 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 67,83 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 141.617 pertsonetatik 111.881 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.795 dira. 26.519 beltzak edo afroamerikarrak. 227 amerikar natiboak ziren eta 91 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.574 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 91 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.234 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490210
* Commonscat Multimedia: Rankin County, Mississippi

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138398937
* ISNI: 0000 0004 0637 5890
* LCCN: n82103069
* NARA: 10039507
* **Lekuak**
* OSM: 1833650
* TGN: 2001146

 |

* Wd Datuak: Q490210
* Commonscat Multimedia: Rankin County, Mississippi
**Zuria Nafarroakoa** edo **Zuria Évreuxkoa** (1331 – 1398ko urriaren 5a) Filipe III.a Nafarroakoa eta Joana II.a Nafarroakoa erreginaren alaba izan zen, beraz, Nafarroako infanta. Filipe VI.a Frantziakoa ezkondu zenean Frantziako erregina ezkontide bilakatu zen.

Biografia
---------

Filipe III.a Nafarroakoa eta Joana II.a Nafarroakoa Nafarroako errege-erreginen alaba, amaren partetik Luis I.a Nafarroakoa eta Margarita Borgoinakoa eta aitaren partetik Luis I.a Evreuxkoa eta Margarita Artoiskoa zituen aitona-amonak. Karlos II.a Nafarroakoa neba zuen.

1350eko urtarrilaren 11ean Filipe VI.a Frantziakoaren bigarren emazte bilakatu zen, Joana Borgoinakoa Izurri Beltzak hil ondoren. Zuria orduko printzesarik ederrentzat hartzen zuten, izan ere, "Jakintsu Ederra" zuen ezizena. Tamalez ezkontza ez zuen luzaro iraun, erregea sei hilabete barru hil zelako (amodiozko nekeaz zurrumurruen arabera). Alaba bakarra izan zuten: Joana izenekoa (1351–1371). Honek Joanes I.a Aragoikoa ezkontzekotan izan zen, baina Aragoierako bidaian hil zen.

Zuria Neaufles-Saint-Martinera bizitzera joan zen eta, Alfontso XI.a Gaztelakoak proposatu arren ez zen berriro ezkondu. Proposamenari uko egiteko "Frantziako erreginek berriro ez zutela ezkondu" esan omen zuen. Gortea gutxitan bisitatu bazuen Joanes II.a Frantziakoaren babesa izan zuen. Neba eta Frantziako erregearen arteko harreman onak izan zitezen saiatu zuen.

Batzuek alkimiaren zalea izan zela eta bere gaztelu batzuetan laborategiak zituela diote, baita Nikolas Flamel alkimista babestu zuela. Konspirazio teoriek, tartean *"The Holy Blood and the Holy Grail"* liburuarena, Siongo Prioretzaren zazpigarren Maisu Nagusia zela diote.

1398ko urriaren 5ean hil eta Saint-Denisko basilikan lurperatu zuten.


| ⛭Zuhaitz genealogikoa |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | Luis I.a Evreuxkoa |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  | Filipe III.a Nafarroakoa |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Margarita Artoiskoa |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Blanka Nafarroakoa |  | Joan of Valois |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Luis I.a Nafarroakoa |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Joana II.a Nafarroakoa |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Margarita Borgoinakoa |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q235476
* Commonscat Multimedia: Blanche of Navarre (1331–1398)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8181236
* ISNI: 0000 0004 4885 9367
* BNF: 16259818t (data)
* GND: 118663720
* LCCN: n2011047119
* SUDOC: 195761006
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 22017
* Lur: 01094/eu\_b\_4023/b4023
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q235476
* Commonscat Multimedia: Blanche of Navarre (1331–1398)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Joana Borgoinakoa** | **Frantziako erregina ezkontidea**1350 | Ondorengoa**Joana I.a Auverniakoa** |
**Rocabarraigh** edo **Rocabarra** eskoziar mitologiako mamu uhartea edo haitza da, aipatutako mitologiaren arabera uharte hau munduaren amaiera aurretik agertuko da.

"*Nuair a thig Rocabarra ris, is dual gun tèid an Saoghal a sgrios*".
(Rocabarra itzultzean, mundua suntsitua izango da)

Deskribapena
------------

Uharte mitikoaren izena benetazkoa den Rockall uhartearekin nahastu ohi da. Adibidez, 1716an Martin Martinek Santa Kilda bisitatu zuenean *Rockoll* izena aipatu zuen, baina ez Rockall uhartearen inguruan *Rockabarra* (*Rocabarraigh*) inguruan baizik.

Izena eskandinaviar hikuntzetan oinarritzen da, *barraigh* (*bar-ey*) hitza irlandar toponimo ugarietan ohikoa da. *Roca* hitza Eskoziako gaelerako *rocail* hitzetik letorke, bere esanahia itsasautzi edo orroelari delarik.

Ikus gainera
------------

* Rockall
* Avalon

Erreferentziak
--------------

* Martin Martin *Eskozia Mendebaldeko uharteen deskribapena* (1716)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3751438

 |

* Wd Datuak: Q3751438
Begiratokia eta ikuspegia.
**Roc del Quer begiratokia** Andorrako Canillo herritik hurbil dagoen metalezko plataforma bat da, inguruko paisaia ikusteko aukera paregabea eskaintzen duena. Zehazki, Ordinoko mendatera daraman CS240 errepideko 6,5 puntu kilometrikoan dago.

Plataforma hau 2016ko uztailean inauguratu zen, lurretik 500 metroko altueran kokatuta dago, 20 m-ko luzera du eta horietatik 12 airean zintzilik daude. Zoruan, kristalezko xafla batzuk ditu, altuera-sentsazioa areagotzen dutenak.

Begiratokiaren puntan, Miguel Ángel González artistaren eskultura bat dago, pentsalari bat irudikatzen duena metalezko habe baten gainean eserita.

Plataformatik begiratuta, Valira haranaren ikuspegi zabalaz goza daiteke, Soldeutik hasita Encamp-eraino. 

Canilloko Udalak 400.000 euro inbertitu zituen begiratoki panoramiko hau eraikitzeko, errepidetik bertara daraman bidea egokitzeko proiektuaren barruan.

Kanpo estekak
-------------

* *Andorra difusió*, Andorrako Irrati-Telebistaren weborria / 2019-07-02. Kontsulta: 2021-08-04

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66384866
* Commonscat Multimedia: Mirador Roc del Quer

---

 |

* Wd Datuak: Q66384866
* Commonscat Multimedia: Mirador Roc del Quer
**Rubjerg Knude** (danieraz: '**Rubjerg Knude Fyr'**) Danimarkako itsasargi abandonatua da. Vendsyssel-Thy uhartean dago, Lønstrup eta Løkken herrien artean, Hjørring udalerrian. 1899an eraikia, hondarraren zamaketak haren inguruan duna handi bat sortu zuen eta, ondorioz, itsasargiak haren funtzioa ezin zuen bete.

Historia
--------

1899an eraiki zuten muino baten goialdean, itsasoaren mailatik 60 bat metrora. Itsasontziek 40 kilometroko distantziatik antzematen zuten argia. Ekaitzek hondarra pilatu zuten itsasargiaren aurrean, eta 1968an haren argia itsasotik ez zen gehiago ikusten. Itsasargiak museo gisa funtzionatu zuen 2002. urtera arte. Urte horretan, dunak erantsitako eraikinetako batzuk lurperatu zituen, baina itsasargia ez da inoiz hondarrak lurperatu. Duna urteekin lautuz doa eta ipar-ekialderantz mugitzen ari da, baina oraindik 90 eta 100 metro arteko altuera du. 2019an, lan korapilatsu bat egin zen itsasargia salbatzeko.

Iruditegia
----------

* Itsasargia 1912an.Itsasargia 1912an.
* Itsasargia dunen inguratuta.Itsasargia dunen inguratuta.
* Itsasargia 2018an.Itsasargia 2018an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)**:Itsasargia leku berriaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2206180
* Commonscat Multimedia: Rubjerg Knude Fyr

---

* **Itsasargiak**
* ARHLS: DEN036

 |

* Wd Datuak: Q2206180
* Commonscat Multimedia: Rubjerg Knude Fyr
Rubinen ontziaren adibide bat.
**Rubin-en loreontzia** (batzuetan **Rubin-en aurpegiak**) forma anbiguoa duen irudi multzo famatua da. Edgar Rubin psikologo daniarrak garatu zuen 1915ean.

Irudian loreontzi bat ikusten da erdi-erdian, edo bi giza aurpegi elkarri begira bezala, aurrez aurre. Rubinen figura anbiguo baten beste adibide bat gurutze maltarra izan zen.

Rubin-ek, bere doktorego-tesian (1915), figura-hondoa erlazioaren deskribapen zehatza aurkeztu zuen, ikusizko pertzepzioaren garapena eta memoria Georg Elias Müller bere mentorearen laborategian. Rubinen ikerketaren ondorio bat honako oinarrizko printzipioan laburbil daiteke: "Bi eremuk muga komun bat dutenean, eta bat irudi gisa ikusten denean, eta bestea hondo gisa, berehalako pertzepzio-esperientziaren ezaugarria da figura muga komunetik sortzen dela eta eremu bakar batean edo bestean sortuko da batek edo besteak indar handiagoz jarduten duelako".

Efektua
-------

Ikus-efektuak, oro har, bi interpretazio aurkezten dizkio ikusleari; horietako bakoitza erretinako irudiarekin bat dator, baina horietako bat bakarrik manten daiteke une jakin batean. Ikusleak edo modu batean edo bestean interpretatuko du irudia, baina bi interpretazioak batera, ezinezkoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rubin, E. (1915). Synsoplevede figurer: Studier i psykologisk analyse [Perceived figures: Studies in psychological analysis]. Gyldendal, Nordisk forlag.
2. ↑    *Looking back: Figure and ground at 100 | The Psychologist.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2453940
* Commonscat Multimedia: Rubin's vase

---

 |

* Wd Datuak: Q2453940
* Commonscat Multimedia: Rubin's vase
**Roberto Emilio Goyeneche**, euskal grafiaz **Roberto Emilio Goienetxe** (Saavedra, 1926ko urtarrilaren 29a - Buenos Aires, 1994ko abuztuaren 27a) argentinar tango abeslaria izan zen. Euskal jatorria zuen, Nafarroakoa hain zuzen ere. *El Polaco* ("Poloniarra") ezizenaz ezaguna zen, ileoria eta mehea baitzen, garai hartako Argentinako poloniar emigrante ugariren antzera.

Bizitza
-------

Roberto Goyeneche eta Aníbal Troilo.
Hasieran Carlos Gardel ospetsuaren estiloan abesten hasi zen, baina gerora bere berezko estiloa garatu zuen. 1944an, hemezortzi urterekin, Raúl Kaplúnen orkestran sartu eta Radio Belgrano irratian abesten hasi zen. 1952an, Horacio Salgán musikari eta piano-jotzailearekin batera abesten hasi zen.

1956an bere lagunmina Aníbal Troiloren orkestran abesten hasi eta harekin 26 abesti grabatu zituen. 1963an, bakarkako ibilbideari ekin zion; garai hartan, Ástor Piazzollaren *Balada para un loco* abestu zuen lehen kantaria izan zen.

1980ko hamarkadan Fernando Solanas zinema zuzendariaren *El exilio de Gardel* eta *Sur* filmetan agertu zen. 1994ko abuztuaren 27an hil zenean, artean jardunean zirauen tango abeslaririk garrantzitsuena zen. Buenos Aires hiriko Saavedra auzoan haren omenezko kale bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Tango y los vascos, euskosare.org

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** La historia del "polaco" Goyeneche, cultura.gob.ar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558709
* Commonscat Multimedia: Roberto Goyeneche

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85938230
* ISNI: 0000 0000 7326 9917
* BNA: 000038413
* BNE: XX957460
* BNF: 13926595w (data)
* GND: 12149084X
* LCCN: n97003696
* SNAC: w6v994g1
* SUDOC: 137147406
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02547/eu\_g\_2930/g2930

 |

* Wd Datuak: Q558709
* Commonscat Multimedia: Roberto Goyeneche
**Rubin "Hurricane" Carter** (Clifton, New Jersey, 1937ko maiatzaren 6a - Toronto, Ontario, 2014ko apirilaren 20a) estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen.

1961-1966 artean pisu ertaineko boxeolari gisa borrokatu zen. Baina 1966an, Paterson hiriko Lafayette Bar and Grill jatetxean jazotako hilketa hirukoitzarengatik poliziak bera eta John Artis adiskidea atxilotu zituen.

Hilketa leporatuta eta errugabea izan arren, bizialdi osorako hiru espetxe zigor jaso zituzten eta azkenean 20 urteko espetxealdia betearazi zioten. AEBetako afroamerikar komunitatea eta artisten babesa eta jende ugariren kanpainaren ondoren, 1985eko azaroaren 7an aske utzi zuten. Ondoren, Kanadako Toronton bizitzen ezarri, hitzaldi motibazionalak eskaini eta AIDWYC (Association in Defence of the Wrongly Convicted, "Oker Zigortutakoen Defentsarako Elkartea") erakundea sortu zuen, honetan injustuki espetxeratutako presoei babesa eman eta beren eskubideak defendatzen dira.

1975ean Bob Dylan kantautoreak Carter espetxean zela *Hurricane* abestia eskaini zion. 1999an bere bizitzan oinarritutako *The Hurricane* filma estreinatu zen, Rubin Carter boxeolaria Denzel Washington aktoreak antzeztu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Rubin Carter*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q452772
* Commonscat Multimedia: Rubin Carter

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64816064
* ISNI: 0000 0001 0909 8620
* BNE: XX5037292
* BNF: 14085451k (data)
* GND: 119392305
* LCCN: nr92018777
* SNAC: w6mw3wmb
* SUDOC: 185713408
* UB: a1157493
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q452772
* Commonscat Multimedia: Rubin Carter
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Lahar (argipena)»*

**Laharra** edo **sasia** (*Rubus fruticosus*) arrosaren familiako eta *Rubus* generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, *Rubus ulmifolius* laharrarekin batera.

Taxonomia
---------

*Rubus* generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean *Rubus fruticosus* bera.

Ezaugarriak
-----------

Zurezko zurtoin arantzaduna du, eta luzea. Zurtoinetik edo hazitik ugal daiteke. Hiru gingil edo gehiagoko, eta arrautza-formako hosto konposatu erorkorra du; lorea, berriz, neurriz txikia eta kolorez zuria, arrosa edo gorria da.

Ale txiki askoren elkartzeaz (polidrupatan) eratutako fruitu mamitsua eta kolorez morea du (masusta).

Erreka-ondoetan, pinudietan, eta oro har hezetasun handia den lekuetan hazten da. Europa, Asia eta Ipar Afrikan hazten da.

* HostoakHostoak
* ArantzakArantzak
* LoreakLoreak
* FruituaFruitua
* Masusta eskukadaMasusta eskukada

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Masustondo

Kanpo estekak
-------------

* Laharraz artikulua *Argia* astekarian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13541716
* Commonscat Multimedia: Rubus fruticosus
* Wikispecies Espezieak: Rubus fruticosus

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph189242
* AAT: 300375427
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 83807
* GBIF: 2989764
* GRIN:
* IPNI: 736933-1
* ITIS: 504851
* W3TROPICOS: 27801830
* USDA Plants: RUFR80
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 0XZA1262YF

 |

* Wd Datuak: Q13541716
* Commonscat Multimedia: Rubus fruticosus
* Wikispecies Espezieak: Rubus fruticosus
Zirkulazio termohalinoaren ibilbidearen laburpena. Ibilbide urdinek ur sakonetako korronteak adierazten dituzte, eta gorriek, berriz, azaleko korronteak.
**Zirkulazio termohalinoa** (THC) eskala handiko ozeano-zirkulazioaren zatia da, azaleko ur beroak eta ur gezako fluxuek sortutako dentsitate globaleko gradienteek bultzatzen dute. *Termohalino* hitzarekin tenperaturari eta gatz-edukiari egiten zaio erreferentzia, biak batera itsasoko uraren dentsitatea zehazten duten faktoreak. Haizeak bultzatutako azaleko itsaslasterrak (Golkoko itsaslasterra, esaterako) polora joaten dira Ozeano Atlantiko ekuatorialetik, bidean hozten dira eta, batzuetan, goi latitudeetan hondoratzen dira (Ipar Atlantikoko ur sakona osatzen dute). Ur dentso hori gero arro ozeanikoetara joaten da. Zatirik handiena Ozeano Australean igotzen den bitartean, ur zaharrenak (1.000 urte inguruko iragaite-denborarekin) Ipar Pazifikoan igotzen dira. Beraz, ozeanoko arroen arteko nahasketa handia gertatzen da, haien arteko desberdintasunak murriztuz eta Lurreko ozeanoak sistema global bihurtuz. Zirkuitu horietako urak energia (bero moduan) eta masa (solido eta gas disolbatuak) garraiatzen ditu mundu osoan. Zirkulazioaren egoerak eragin handia du Lurreko kliman.

Zirkulazio termohalinoari batzuetan zinta garraiatzaile ozeanikoa, garraiatzaile ozeaniko handia edo zinta garraiatzaile globala deitzen zaio, Wallace Smith Broecker klimatologoak asmatua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Rahmstorf, S.  (2003). «The concept of the thermohaline circulation» *Nature* 421 (6924): 699. doi:10.1038/421699a. PMID 12610602. Bibcode: 2003Natur.421..699R..
2. ↑   Lappo, SS.  (1984). «On reason of the northward heat advection across the Equator in the South Pacific and Atlantic ocean» *Study of Ocean and Atmosphere Interaction Processes* (Moscow Department of Gidrometeoizdat (in Mandarin)): 125–9..
3. ↑  The global ocean conveyor belt is a constantly moving system of deep-ocean circulation driven by temperature and salinity; What is the global ocean conveyor belt?
4. ↑   Primeau, F.  (2005). «Characterizing transport between the surface mixed layer and the ocean interior with a forward and adjoint global ocean transport model» *Journal of Physical Oceanography* 35 (4): 545–64. doi:10.1175/JPO2699.1. Bibcode: 2005JPO....35..545P..
5. ↑   **(Ingelesez)** Schwartz, John.  (2019-02-20). «Wallace Broecker, 87, Dies; Sounded Early Warning on Climate Change» *The New York Times* ISSN 0362-4331..
6. ↑   **(Ingelesez)** de Menocal, Peter.  (2019-03-26). «Wallace Smith Broecker (1931-2019)» *Nature* 568 (7750): 34. doi:10.1038/d41586-019-00993-2. Bibcode: 2019Natur.568...34D..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463223
* Commonscat Multimedia: Ocean currents

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4363609-3
* LCCN: sh2007006534
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q463223
* Commonscat Multimedia: Ocean currents
**Zazkel** Bilboko musika taldea da, pop estiloa lantzen duena.

Ibilbidea
---------

2012 inguruan Bilbon sei lagun batu ziren behingoz buruan zuten ideia aurrera eramateko: gitarra, bateria, baxu, teklatu eta ahotsen bitartez euskal musikari ekarpen berri bat egitea. 80ko hamarkadako talde euskaldun zein atzerritarren erritmoetan oinarrituta, Etxahun, Asier, Irati, Tolo, Axierito eta Txosk-ek Euskal Pop Erradikala aldarrikatzen dute, dantzarako eta abesteko aukera emanez. Pop eta disco musika lantzen dute, baina afrobeat eta funk bezalako estiloak ere kontuan hartzen dituzte euren konposizioetan.

2014 eta 2015 bitartean argitaratu zituzten beren lehen kantuak, entsegu lokalean bertan grabatutako maketa batean: Beta. Urtebete geroago, 2016ko maiatzean, taldearen izen bereko diskoa kaleratu dute, Garate estudiotan grabatuta, Kaki Arkarazo teknikariarekin. Diskoaren aurre eta postprodukzioaz ere arduratu zen Arkarazo. Disko honetan Joanes Garmendiaren (Garilak 26) kolaborazioa izan zuen Zazkel taldeak, soloak eta akonpainamendu ezberdinak eginez "Jalgi", "Heroia" eta "Martxa elektriko" abestietan.

2016ko urrian Zazkel taldeak Azkue Fundazioa-k antolatutako BandenLehia2016 musika txapelketa irabazi zuen. Horri esker 2017ko Bilbao BBK Live eta Euskal Herria Sona musika festibaletan izan zen. 2017 Ekainean Leioako Pop-Rock lehiaketako hiru sari eskuratu zituen: euskarazko kantarik onena (ERI, Zazkel. 2016), Pop talderik onena eta talde orokor onena.

2017ko irailean, taldeak bere estudioko bigarren diskoa kaleratu zuen, *Ez Entzun* (2017) zortzi abestiz osatutakoa, Hertzainak taldeko Infernuko Atean abestiaren bersioa eta Dr. Krzyck-ek ZTD abestiaren erremixa barne.

Diskografia
-----------

* *Beta* (2014, autoekoiztua).
* *Zazkel* (2016, autoekoiztua).
* *Ez entzun* (2017, Baga Biga)
* *Ezpata dantza* (2019, Aizkorak Zorroztu taldearekin batera)

Sariak
------

* BandenLehia 2016.
* Leioa Pop-Rock 2017.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat «Zazkel» artikulutik hartua da. Artikulu hark Iker Barandiaran du egile, eta Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 3.0 lizentziarekin argitaratu da Badok euskal kantagintzaren atarian.

1. ↑    *Ez entzun.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-27).
2. ↑    admin.  (2019-12-07). «Zer berri? :: "Ezpata dantza", Zazkel eta Aizkorak Zorroztu» *leihoa.info* (Noiz kontsultatua: 2022-12-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31187988

 |

* Wd Datuak: Q31187988
Morris eta Burne-Jones edizioa.
 

***Rubaiyat*** (persieraz: رباعیات عمر خیام‎, Ruba`iyyat, "laudunak") poema bilduma da, ustez Omar Khayyamek (Nishapur, egungo Iran, Cca. 1048ko maiatzaren 18a – *ibidem*, Cca. 1131) idatzitakoa. Poesia korpus hori bilduma desberdinen bitartez heldu zaigu; ondorioz, ez da multzo erabat finkatua eta, ziur aski, beste egile batzuen poemak ere jaso izan dira bertan. Zenbait ikerlariren ustez, hirurogei poema inguru bakarrik izango lirateke benetan Omar Khayyamekoak, nahiz eta bilduma osoa mila ingurukoa izan.

Poema hauen gaiak oso desberdinak dira: zientzia, ezagupena, morala, pertsonen portaera, erlijioa, teologia, bizi izandakoez nostalgia, gizakiaren betiko galderak (nondik gatoz, nora goaz)...

Rubaiyaten testuak Sadeq Hedayat (1903-1951) idazle irandarrak finkatu zituen. Bestetik, zenbait idazle garaikidek antzeko poemak idazten saiatu dira, besteak beste, Fernando Pessoa eta Yeghishe Charents.

Rubaiyatak euskaraz
-------------------

* Bingen Ametzagaren itzulpena.
* Amaia Guijarroren bertsioa *Idatz & Mintz* aldizkarian. 16/17 (1988-uztaila)
* Joseba Sarrionandiaren itzulpenak *Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak* liburuan:
	+ "Eriden ezazu anderegai zoragarri bat"
	+ "Zer ote da benetan enea?"
	+ "Errusinolak bere kantuaz"
	+ "Inork ere ezin dezake entelega"
	+ "Gure ziurtasuna bakarra"
	+ "Ni hilgo naizen egunean"
	+ "Noiz sortu nintzen ni?"

Erreferentziak
--------------

1. ↑  andima.armiarma.eus
2. ↑  Pamiela, 1985.

Kanpo estekak
-------------

* Omar Khayyamen biografia eta euskaraz agertutako poemen bertsioak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1059358
* Commonscat Multimedia: Rubáiyát of Omar Khayyám

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1059358
* Commonscat Multimedia: Rubáiyát of Omar Khayyám
*Honela mintzatu zen Zaratustra*, Friedrich Nietzscheren lana, kontzeptu hori garatzen duena.
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Nietzscheren** bizitza eta pentsamendua ulertzeko bideoa.
Friedrich Nietzscheren filosofiaren arabera, ***Übermensch*** bat (supergizakia edo gaingizakia moduan itzuli daitekeena) heldutasun espiritual eta morala lortu duen gizakia da. Bere balio-sistema propioa sortzeko gai da, bere botere-borondatetik datorren guztia ontzat hartuz. Kontzeptua autorearen Honela mintzatu zen Zaratustra liburuan garatu zuen, Nietzscheren kontzeptu ezagunetakoa bilakatuz.

Supergizakia
------------

Interes handienaz defendatu duen ideietako bat da kristautasunak irudikatutako balio tradizionalek pertsona ahulenak moralitate esklaboaren mende jartzea, «espiritu taldekoiaren» mende, inguruan gertatzen den orororekiko etsipen- eta konformismo-egoera baino ez baitute eragiten haietan. Haren ustez, balio horiek desagertu egin behar dira, *Übermensch* deitu zion gizon idealaren prototipoa irudikatuko duten beste batzuk ager daitezen. Erlijioek ezarritako moralaren aurka egiten du, eta pertsonen sakonenetik sortzen den morala bultzatzen du. 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Begira, gaingizona aldarrikatzen dizuet!
Gaingizona da lurraren zentzua. Zuen nahiak esan beza: gaingizona bedi lurraren
zentzua!
Senideok, lurrari leial irautea gomendatzen dizuet eta ez sinetsi munduaz-gaindiko
itxaropenez mintzatzen zaizkizuenei! Pozoi-nahastaileak dira, jakinaren gainean ala ez.
Bizitzaren arbuiatzaileak dira, hilaginean daudenak eta beren burua pozoitu dutenak,
lurra nekagarri zaienak: ai, alde egingo balute! |  » |
| *Honela mintzatu zen Zaratustra*, Friedrich Nietzsche |

Itzulpena
---------

1992ko abenduaren 9an Xabier Mendigurenek Honela mintzatu zen Zaratustra liburuaren itzulpena argitaratu zuen.

Ikus, gainera
-------------

* Friedrich Nietzsche
* Transhumanismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Respecto a qué traducción se considera más adecuada, véase la página de discusión.
2. ↑  Friedrich Nietzsche. *Honela mintzatu zen Zaratustra*, itzultzailea Xabier Mendiguren Bereziartu, "Klasikoak euskaraz", 1992-12-09. 84-88303-53-X.
3. ↑   «KLASIKOAK bilduma - UPV/EHU» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-11-22).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q43484
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85130617

 |

* Wd Datuak: Q43484
**Rafael Pikabea Legia** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1867ko abenduaren 2a - Paris, Frantzia, 1946ko uztailaren 5a) politikari jeltzalea izan zen. Bere bizitzan hiru alor handi izan zituen: enpresa munduan eginiko jarduna, euskal prentsa modernoaren bilakaeran bete zuen lana eta, azkenik, politikan izan zuen ibilbidea.

Biografia
---------

Frantzia eta Ingalaterran merkataritza ikasi ostean, 1887an Bilbora joan eta Federico Etxebarria enpresaburuaren lantegian lanean hasi eta haren alabarekin ezkondu zen. Koinatuarekin batera *Papelera Española*, *Cooperativa Eléctrica Donostiarra*, Luzaideko *Saltos de Agua de Valcarlos* eta *Sociedad General de Obras de Saneamiento* enpresak sortu zituen. Honela, dirutza egin eta Bilboko Ekoizleen Ligako kide bilakatuko da.

1901-1905 bitartean katoliko independiente gisa Donostia ordezkatuz diputatu hautatua atera zen, 1907-1910 artean diputatu aukeratu zuten, betiere Antonio Mauraren korronteari atxikitu zitzaiolarik.

1902an Sabin Aranaren askapena kudeatu eta *El Pueblo Vasco* egunkaria sortu zuen. 1931an Euzko Alderdi Jeltzalea ordezkatuz aukeratu zituzten Espainiako Gorteetarako diputatuetako bat izan zen.

Espainiako Gerra Zibilan Euzko Jaurlaritzako Parisko ordezkaria izan zen. 1939an Hirugarren Reichak Frantzia inbaditzean okupatutako eremura iragan eta Marseillan bizitzen jarri zen. Vichyko gobernuko poliziak atxilotu eta preso egon zen. Frantziaren Askapenaren ondoren, lehenbizi Atharratze-Sorholüze udalerrian ezarri zen, ondoren Donibane Lohizunen bizitzen jartzeko. Han 1943an Gernika Institutua eta *Gernika* aldizkari humanista sortu zituen, 1945an Euskal Kulturaren Hedapen Institutuaren pean jarri zirelarik. Ekintza horietan Isidoro Fagoaga eta Juan Thalamas Labandibar mailako intelektualen laguntza izan zuen. 1946an erbestean, Parisen, hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  A. Delgado, XV.or.

Ikus, gainera
-------------

* Gernika (aldizkaria)

Bibliografia
------------

* Ander Delgado Cendagortagalarza: Rafael Picavea (1867-1946). Euskal historiaren pertsonaia ahaztua. Bilbo: Sabino Arana Fundazioa-Oiartzungo Udala, 2008. ISBN 84-88379-77-3.

Kanpo estekak
-------------

* Rafael Pikabea politikariaren biografia. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Ortiz de Pinedo, A. (2009). Euskal literatura Gernika aldizkari liberalean 1945-1953. Zornotza. Erroteta.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11217904
* Commonscat Multimedia: Rafael Picavea

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4827206
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 114846
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q11217904
* Commonscat Multimedia: Rafael Picavea
**Éric Rochant** (Paris, Frantzia, 1961eko otsailaren 24a) zinema-zuzendaria da.

Bizitza
-------

IDHEC Zinema Eskolan lortu zuen zuzendari-diploma, eta film laburrak egiten hasi zen film luzeak egiteko baliabideak eskuratzearren. Film labur haietako batekin, *Présence féminine* filmarekin (1987, *Presentzia femeninoa*), hainbat sari eta arrakasta handia lortu zuen, eta horrela hasi zen hurrengo proiektua aurrera ateratzeko lehen harremanak egiten. Hurrengo film hori izan zen Rochantek egindako lehenengo film luzea: *Un monde sans pitié* (1989, *Mundu gupidagabea*), zeinetan aztertu baitzuen gazteriaren etsipena eta etorkizun iluna. Film hari esker, bere unibertso propioa sortzea lortu zuen Rochantek, eta, arrakastaz baliaturik, proiektu handi garesti bat proposatu zion Gaumont etxeari: *Les patriotes* (1994, *Abertzaleak* ). Oinarri psikologikoko ekintza-filma izan zen hura, nazioarteko espioitzako gertaerak kontagai dituena. Mossad israeldar zerbitzu sekretuaren berri ematen du, eta helburuen eta helburuak lortzeko baliabideen zilegitasunaren inguruko gogoeta proposatzen dio Rochantek ikusleari, gai hori aitzakia harturik.

Film haren ondoren, proiektu handinahiak alde batera utzi, eta hasierako joeretara itzuli zen *Anna Oz* filmarekin (1996). Orduz geroztik, *Total Western* (2000) eta *L'Ecole pour tous* (2006) film luzeak eta *Mafiosa, le clan* (2008 eta 2010) telesaila egin ditu.

Filmography (director)
----------------------

* 1984 - *Comme les doigts de la main*
* 1985 - *French Lovers*
* 1987 - *Présence féminine*
* 1989 - *Un monde sans pitié*
* 1990 - *Aux yeux du monde*
* 1994 - *Les patriotes*
* 1996 - *Anna Oz*
* 1997 - *Vive la République*
* 2000 - *Total Western*
* 2006 - *L'Ecole pour tous*
* 2013 - *Möbius*, Jean Dujardinekin batera

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2636752
* Commonscat Multimedia: Éric Rochant

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 119897495
* ISNI: 0000 0000 8188 8953
* BNE: XX1174406
* BNF: 12146005m (data)
* GND: 122245180
* LCCN: n93006515
* SNAC: w6wm28r1
* SUDOC: 029941385
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05136/eu\_r\_0731/r0731

 |

* Wd Datuak: Q2636752
* Commonscat Multimedia: Éric Rochant
**Roman Irigoien Mitxelena** (Oiartzun, 1904ko apirilaren 2a - Altza, 1978ko azaroaren 27a) gipuzkoar sendagile eta olerkaria izan zen. Medikuntzako ikasketak Valladoliden eta Madrilen egin ondoren Altzako sendagile egin zen. Olerki gehienak *Olerti* agerkarian eman zituen argitara. Aita Onaindiak plazaratu zuen bere Antologian Romanen *Nik zer ez egin, zer ez eman?* olerkia.

Biografia
---------

Oiartzungo "Exkerrenean" baserria jaioa, 1904ko apirilaren 2an, zortzi anai-arreben gazteena zen. 1924tik 1926ra arte Valladolideko futbol taldearen atezaina izan zen. Gerra baino lehen mediku bezala Altzara joan zen eta han bizi izan zen heriotza gertatu arte, 1978an. Ideologikoki jeltzalea, 1936an frankistek Ondarretako espetxean espetxeratu zuten. Bertan ia bi urte eman behar izan zituen. Gerra bukatu ondoren Benedikta Aranberri Muguruzarekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Roman Irigoien Mitxelenaren eta beste zazpi oiartzuar gehiagoaren espetxeratzea.
* "Alabatxoaren ametsa" poema.[*Betiko hautsitako esteka*]
* "Oiartzuar bat atezain Valladolideko futbol taldean 20ko hamarraldian (1924-1926)"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266662
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 69958
* Lur: 03089/eu\_i\_1659/i1659

 |

* Wd Datuak: Q12266662
Māori mitologian, **Rongo** jainko garrantzitsu bat da, landutako janariaren jainkoa, eta batez ere kūmararena, ezinbesteko elikagaia baitzaie. Māoriek garai tradizionaletan ekoizten zituzten beste elikagaiak taro, ñame, cordyline eta kalabazak ziren. Jatorri tropikalagatik, elikagai horiek ekoiztea oso zaila zen Zeelanda Berriko iparraldean izan ezik. Horregatik Rongoren garrantzia.

Jatorria
--------

Rongok, Tū, Tāne, Tangaroa eta Haumia-tiketike anai-arrebekin batera, Rangi eta Papa arbaso nagusiak banandu zituen, munduan argiari oztopo egin ez ziezaioten, eta lurrazalean eguna egin zedin. Beste anaia batek, Tāwhirimātea ekaitzaren jainkoak, ez zuen plana onartu eta bere anaiak era bortitz batean erasotu zituen. Rongok eta Haumiak, basa-janariaren jainkoak, Papa ama lurraren gorputzean hartu zuten aterpe, ekaitza amaitu arte (Gris 1956:7, Tregear 1891:424,Orbell 1998:121).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1423283

 |

* Wd Datuak: Q1423283
**Xola eta lapurra** (2015) Bernardo Atxaga idazleak txakurtxo xamur honi eskaintzen dion bosgarren narrazioa da. Xola bere jabearekin bizi da, Grogo jauna, eta gizakiekin komunikatzeko ahalmena du. Idazleak esan zuen arabera, liburua idaztekotan benetan gertatutako pasadizu batean oinarritu da: behin etxeko txakur zaukalaria, lapurra susmatu zuen eta armairu baten arropa artean ezkutatu zen. Liburuan antzeko pasadizua aurkituko dugu. Argitaletxeak 8 eta 12 bitarteko irakurleentzak gomendatzen du liburua; dena dela, edozeinentzat da gomendarri.

Argumentua
----------

Azkeneko ipuin honetan bikotearen auzokideen artean lapur baten presentzia detektatu da eta Xola ikerketetan lagundu nahiko du. Arazoa, aurreko ipuinetan bezala, errealitatearen eta gogoaren arteko talka izango da. Xola txakur alferra eta beldurtia da nahiz eta haren irudimenaz ausarta eta azkarra izan. Jabekide guztiak bilera bat egingo dute eta han emakume inspektore bat agertuko da. Bilera ondoren, inspektoreak, Xola gaiaz oso interesaturik ikusita, kasuaren gaineko informazio guztia emango dio. Narrazio honetan Atxagak bitxikeria planteatzen du: Xolaren gorputzaren atal desberdinen arteko elkarrizketak: belarriak, isatsa, burua, bihotza, oinak, haien artean elkarrizketa aberatsak sortuko dituzte.

Kanpo estekak
-------------

* Liburuaren gaineko prentsa oharra.
* (bideoa) *Ipupomamua - Atxaga* (2011):  Noiz kontsultatua: 2017-04-14.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25474735

 |

* Wd Datuak: Q25474735


1. ↑    «Iruzkinak» *Behinola aldizkaria ISSN 1575-8168. 35.zkia (2017ko ekaina) 55 orr.*.
**Riverside konderria** (ingelesez: *Riverside County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Riverside da. 2010eko zentsuaren arabera 2.189.641 biztanle zituen, Riverside kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Riverside konderriak 18.915,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 251,07 ura dira. Beste 18.664,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.189.641 pertsonetatik 1.864.325 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 995.257 dira. 130.823 beltzak edo afroamerikarrak. 10.931 amerikar natiboak ziren eta 5.849 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 125.921 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3.682 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 48.110 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108111
* Commonscat Multimedia: Riverside County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124322221
* ISNI: 0000 0004 0638 8149
* GND: 7604417-8
* LCCN: n79065331
* NKC: ge535425
* NARA: 10036436
* **Lekuak**
* OSM: 396495
* TGN: 1002828

 |

* Wd Datuak: Q108111
* Commonscat Multimedia: Riverside County, California
**Xkhara** (georgieraz: შხარა; errusieraz Шхaрa) Georgiako mendirik altuena da. Svaneti eskualde historikoan Errusiako mugaren ondoan kokaturik, Xkhara Kutaisitik, Georgiako bigarren hirik handiena, 88 kilometrotara dago. Tontorra Kaukaso mendilerroaren erdialdean dago, Elbrusetik hego-ekialderantz. Xkhara Kaukaso mendilerroko hirugarren mendirik altuena da, Dykh Tau eta gero.

Xkhara Bezingi (edo Bezengi) Horma izeneko mendikotearen ekialdeko gailurra da. Lehenengo igoera 1888an ipar-ekialdetik U. Almer, J. Cockin eta C. Rothek osaturiko britainiar/suitzar taldeak egin zuen. Bezingi Horma zeharkatzeko lehenengo ibilbidea 1931 K. Poppinger, K. Moldan, and S. Schintlmeister austriarrek egin zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q217457
* Commonscat Multimedia: Shkhara

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q217457
* Commonscat Multimedia: Shkhara
**Rói Patursson** (Tórshavn, Faroeak, 1947ko irailaren 21a) faroetar idazle eta filosofoa da. Faroeetako Herri Unibertsitateko zuzendaria izan zen.

Tórshavnen jaioa, Sankta Frans eskolan egin zituen lehen hezkuntza ikasketak. 1964 eta 1965 bitartean, Patursson atzerrira joan zen, Tórshavnen eta Kopenhagen lan egin ondoren. 1968an Europan zehar bidaiatu zuen, eta gero 1969ra arte gimnasioan jarraitu zituen ikasketak.

1970etik 1985era Kopenhagenen bizi izan zen. 1973an ezkondu zen eta bi alaba izan zituen; lehenengoa 1974an, eta bigarrena 1981ean. 1976an filosofia ikasten hasi zen Kopenhageko Unibertsitatean eta 1985ean lortu zuen maisutza.

1985ean Faroeetara itzuli zen. Gau-eskolan eta Faroe Uharteetako Unibertsitatean irakatsi zuen. Horrez gain, Føroya (Faroeetako Irratia) irrati-katerako saioak egin zituen. 1988tik Faroeetako Herri Unibertsitatea zuzendu du.

1986an Kontseilu Nordikoaren Literatura Saria irabazi zuen *Líkasum* (1985) olerki-bildumarekin. Sari hori irabazi zuen bigarren faroetar idazlea bihurtu zen, 1965ean William Heinesen herrikideak irabazi eta gero.

Lanak
-----

### Olerkigintza

* 1969 - *Yrkingar*
* 1976 - *Á alfaravegi*
* 1983 - *Spor í sjónum*
* 1985 - *Líkasum*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q983210
* Commonscat Multimedia: Rói Patursson

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39475316
* ISNI: 0000 0001 2128 985X
* BNF: 124606032 (data)
* GND: 1047978261
* LCCN: n88634989
* SUDOC: 033777640

 |

* Wd Datuak: Q983210
* Commonscat Multimedia: Rói Patursson