recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abertzaletasuna** aberriari zaion zaletasun edo maitasuna da, eta ***abertzale*** (aberriaren zale) hitzetik dator.

*Abertzale* hitzak, berriz, «aberria maite duena, aberriaren alde saiatzen edo borrokatzen dena» esan nahi du. Nahiz eta *abertzale* hitzak edozein aberriren zaleak izendatzeko balio duen, besterik zehazten ez bada, aberritzat Euskal Herria dutenak izaten ditu aipagai, gehienetan.

Abertzaletasuna hitza lehendabizi 1896an idatzi izan zen (Euskal HIztegia, Ibon Saratsola), euskal abertzaletasuna definitzeko, hain zuzen aberri hitza eguneratzearen ondorioz, Sabin Arana Goiri Abertzaletasunaren aitak sortua. Edonola ere munduko herri gehienetan daude alderdi abertzaleak: Katalunya, Aragon, EH, País Cántabru, Asturies, Galiza, Al Andaluh, País Llionés, Beizh, Okzitania, Elssas, Kanariak... baina euskararen nazioarteko zabalpen urriak eta erdaldunek ulertzeko ezintasunak areagotu dute euskaraz ere nazionalismoa hitzaren erabilpena. Hala ere nazionalismo hitza 1977 arte ez dugu euskaraz idatzi eta idazle batzuk ezberdintzat hartzen dituzten arren guztiz izenkide edo sinonimoak dira.

Beraz espainolkeria (espainolismoa) edo frantseskeria (frantsisementa) aldarrikatzen dutenak, abertzaleak dira neurri batean, aberri edo nazio espainola edo frantsesa existitzen ez diren arren, benetako aberri, herri edo nazioen gainean inposatutako estatu genozidak baino.

Euskaraz sarritan bereizten ez badira ere, askoren ustez, *abertzale* eta *nazionalista* ez dira kontzeptu berberak, eta erdaretan argi bereizten dituzte:

* abertzale = *patriota **(Gaztelaniaz)**, patriote **(Frantsesez)**, patriot **(Ingelesez)**, Patriot **(Alemanez)**.*
* nazionalista = *nacionalista **(Gaztelaniaz)**, nationaliste **(Frantsesez)**, nationalist **(Ingelesez)**, Nationalist **(Alemanez)**.*

Berdin gertatzen da *abertzaletasun* eta *nazionalismo* kontzeptuekin:

* abertzaletasun = *patriotismo **(Gaztelaniaz)**, patriotisme **(Frantsesez)**, patriotism **(Ingelesez)**, Patriotismus **(Alemanez)**.*
* nazionalismo = *nacionalismo **(Gaztelaniaz)**, nationalisme **(Frantsesez)**, nationalism **(Ingelesez)**, Nationalismus **(Alemanez)**.*

Ikus gainera
------------

* Eusko abertzaletasuna
* Nazionalismoa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «abertzale» sarrera, Harluxet Hiztegi Entziklopedikoan.
2. ↑  Halaxe ageri da gaur egungo hiztegi guztietan: Euskalterm terminologia bankuan, Elhuyar hiztegian, Zehazki hiztegian, 3000 Hiztegian, Labayru hiztegian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6241
* Commonscat Multimedia: Patriotism

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119549788 (data)
* GND: 4132835-8
* LCCN: sh85098765
* NDL: 00560105
* NKC: ph127129
* NARA: 10642756
* AAT: 300055531
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6241
* Commonscat Multimedia: Patriotism
**Kubako Estatu Kontseilua** 1976ko Konstituzioak Estatuko organo goren gisa ezarri zuen, Estatua osatzen zuen organo kolegiatua; 2019ko Konstituzio berrian, Herri Boterearen Asanblea Nazionalaren aurrean ardura duen organo gisa ezartzen da, zeinaren esku dagoen, saioen artean ordezkatzen du, bere akordioak betetzen ditu eta legeak ematen dizkion gainerako eginkizunak betetzen ditu. Kide-kopurua murriztu zen eta funtzioak eta prerrogatibak ganbera biko parlamentuetako goi ganberen funtzioen antzekoak dira. Kolegiatu izaera du. Bere erabakiak kideen botoen gehiengo soilarekin hartzen dira.

  

Bere lanak Habanako Casa de las Américas-en bildumetan daude, Formatu Txikiko Grafikoen Museoan, Lodz, Polonian, La Habanako Arte Ederren Museo Nazionalean, La Habanako Revista Revolución y Culturan, Taller Experimental de Gráfica-n (TEG), La Habana, Kuba.

Herri Boterearen Asanblada Nazionalak, bere kideen artetik, Estatu Kontseilua hautatzen du legegintzaldi bakoitzeko bilkura eratzailean, 5 urtean behin. Lehendakaria, Lehendakariordea eta Batzarreko Idazkaria, berriz, Estatu Kontseilua dira. Legegintzaldian zehar, kide berriak hauta ditzake, heriotza, ezeztapen edo dimisioa gertatuz gero. Errepublikako hauteskundeetako, kontroleko edo Gobernuko organoetako kiderik ezingo da parte hartu.
**Francisco "Cobo" Zuluaga Rodríguez** (Medellín, Kolonbia, 1929ko otsailaren 4a - 1993ko azaroaren 8a) kolonbiar futbolaria izan zen.  Kolonbiako futbol selekzioarekin lehiatu zen Txilen ospatu zen 1962ko FIFA Munduko Txapelketan .

Jokalari karrera
----------------

### Kluba

15 urterekin, Zuluaga erdiko atzelari gisa jokatzen hasi zen Medellíngo 7 de Agosto taldean. Ondoren, Unión Indulanara joan zen eta bertan Millonarios-ek kontratatuko zuen. 1948an egin zuen debuta profesionalean Millonarios taldearekin, eta Kolonbiako bost liga irabazi zituen klubarekin. Santa Fe eta Atletico Nacional taldean jokatuz amaitu zuen karrera.

Entrenatzaile-karrera
---------------------

Jokalari gisa erretiratu ondoren, Zuluaga futboleko entrenatzaile bihurtu zen. 1968 eta 1969 artean Kolonbiako selekzioaren arduradun izan zuen 1970eko Mexikoko FIFA Munduko Txapelketan sailkatzeko egin zuen saiakera hutsean. <ref name="ETobit"> **(Gaztelaniaz)**  *COBO DESCRESTÓ A LOS MAGOS.*  El Tiempo 1993-11-10."COBO DESCRESTÓ A LOS MAGOS" (in Spanish). El Tiempo. 1993-11-10. Retrieved 23 January 2012.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *COBO DESCRESTÓ A LOS MAGOS.*  El Tiempo 1993-11-10.
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Sáenz, Amelia.  (8 November 2012). *Hoy nos acordamos del "Cobo" Zuluaga.*  Colombiasports.net.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q958949

 |

* Wd Datuak: Q958949
**Whitney Wolfe Herd** (Salt Lake City, Utah, AEB, 1989ko uztailaren 1a) estatubatuar enpresaburua eta ekintzailea da.

Biografia
---------

Salt Lake Cityn jaio zen, Utahn, 1989an. Nazioarteko Harremanak ikasi zituen Hegoaldeko Unibertsitate Metodistan. Sustatu zuen lehen proiektua banbu organikoko poltsak saltzea izan zen, irabazi asmorik gabe, eta gero arropa sorta bat sortu zuen bidezko merkataritzaz kontzientziatzeko.

Bumbleren zuzendari exekutiboa da, eta Tinder hitzorduen aplikazioaren sortzaileetako bat. Bumble sortu zen Badooren sortzailea Wolfe Herderekin harremanetan jarri zenean, hitzorduen plataforma bat sortzeko, eta harekin elkartu zen 2011n. Forbes-en arabera, $1 mila milioi dolar baino gehiago balio du konpainiak.

2021ean, Estatu Batuetako burtsan jaurtitzen duen enpresa bateko CEO gazteena bihurtu zen.

Aintzatespenak
--------------

2014. urtean teknologian eragin handiena izan zuten 30 emakumeetako bat izendatu zuten. 

2016. urtean, *Elle* aldizkariaren teknologiako emakumeetako bat izendatu zuten. 

2017an eta 2018an *Forbesek* *30* urte baino gutxiago dituen 30en arteko zerrendan sartu zuen. Gainera, Inc-eko *15 emakume* ekintzaileetako bat izendatu zuten 2017an, eta *Forbes*, *Fast Company* eta *Wired Erresuma Batuko* azaletan egon da. 

2018ko apirilean, *Time 100* zerrendan agertu zen. 2021eko otsailean, munduko aberatsik gazteena bihurtu zen. Ez da batere ohikoa, munduko 500 dirutza handienen %5 baino ez baitago emakumeen esku.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Navarro, Javier.  (2021-06-19). «Whitney Wolfe Herd, la joven multimillonaria detrás de la app que empodera a la mujer» *Forbes España*.
2. ↑    *Bumble Hits 11.5m Users At Start Of 2017.* .
3. ↑   Clare O'Connor.  (14 de noviembre de 2017). «Billion-Dollar Bumble: How Whitney Wolfe Herd Built America's Fastest-Growing Dating App» *Forbes*.
4. ↑    *Meet The Consumer Technology 30 Under 30 Class Of 2017.* .
5. 1 2    *Forbes Releases 2018 Edition of the 30 Under 30 List.*  Forbes 14 de noviembre de 2017.
6. ↑   Valby, Karen.  (28 de agosto de 2017). *Bumble's CEO Takes Aim at LinkedIn.*  Fast Company.
7. ↑    *15 Female Entrepreneurs to Watch Out For in 2017.* .
8. ↑   Tait, Amelia.  (30 de agosto de 2017). *Swipe Right for Equality: How Bumble is Taking on Sexism.*  Wired UK.
9. ↑   «Whitney Wolfe Herd: The World’s 100 Most Influential People» *Time*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19967707
* Commonscat Multimedia: Whitney Wolfe Herd

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64164778700908341480

 |

* Wd Datuak: Q19967707
* Commonscat Multimedia: Whitney Wolfe Herd

[[Kategoria:1989} jaiotzak]]
*Mycena zephirus*

Sinonimoa: *Agaricus zephirus*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, kanpai itxurako-ganbila, gero zabaldua, kamutsa, ertz ildaskatu zimurtsua erdiraino, zurbil zikin kolorekoa, arrosa-arrexka erdian.

**Orriak:** Mehetuaz, itsatsiak, luze linealak, zabal, zaintsu samarrak, zurixkak, lehoi kolorez zikinduak.

**Hanka:** 3 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,5 cm bitarteko lodierarekin. Ezkatatsua, ildaskatu samarra, kapelaren kolorekoa edo arre-herdoil kolorekoa purpuraz lausotua. Oinarria iletsu-hirtsutua, zuria. Tutu itxurakoa.

**Haragia:** Oso hauskorra.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. *Zephirus* epitetoa berriz grekotik dator, udaberriko haizea, esan nahi duen "zephyros" hitzetik. Seguru asko fantasia izena.

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukalderako balio.

### Nahasketa arriskua

Kapela zuriaren gainean arrosa koloreko titi bat duelako nahiko ongi ezagutzen da.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan. Koniferoen baso goroldiotsuetan,

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 184 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 283 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Capella**, **α Aurigae** bezala izendatua (latinizatuta **Alpha Aurigae**, laburtuta **Alpha Aur** edo **α Aur**) Auriga konstelazioko izarrik distiratsuena da, gaueko izarren artean seigarren distiratsuena eta ipar hemisferioko distiratsuenen artean hirugarrena, Arturo eta Vegaren atzetik. Ipar hemisferioko puntu gehienetan ikus daiteke, zirkunpolarra da 44º I baino iparralderago daudenentzat. Bere izenak "ahuntz txikia" esan nahi du latinez. Capella, mitologia klasikoan, Amaltea ahuntza da, Zeusi txikia zenean titia ematen ziona. Eguzkitik nahiko hurbil dagoen izarra da, 42,9 argi-urtera.

Begi hutsez izar bakarra dela ematen duen arren, Capella lau izarrez osatutako izar-sistema bat da. Izar horiek bikoteka antolatuta daude, lehenak Capella Aa eta Capella Ab izarrek osatzen dutelarik eta bigarrena Capella H eta Capella L izarrek. Lehen bikoteko izarrak, Capella Aa eta Capella Ab, bi izar erraldoi hori dira, biek ere Eguzkiaren masa halako 2,5 dute. Bigarren bikotea osatzen duten izarrak lehen bikotetik 10.000 unitate astronomiko ingurura kokatzen dira eta bi izarrak ere nano gorri ahul, txiki eta erlatiboki hotzak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12970
* Commonscat Multimedia: Capella

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* alf Aur

 |

* Wd Datuak: Q12970
* Commonscat Multimedia: Capella
***Der er et Yndigt Land*** (euskaraz *Badago herrialde polit bat*) Danimarkako ereserki nazionala da. Errege-erreginak badute ereserki erreal bat: *Kong Christian stod ved højen mast*.

Musika
------

1835ean H.E. Krøyerrek moldatu zuen, eta gero Th. Laubek eta Carl Nielsenek birmoldatu zuten.
Ereserkia MIDI artxibo batean

Hitzak
------

1819an Adam Oehlenschlägerrek idatzi zituen Horazioren goiburuarekin: *"Ille terrarum mihi praeter omnes Angulus ridet"*.

### Danieraz

Der er et yndigt land,
det står med brede bøge
nær salten østerstrand :|
Det bugter sig i bakke, dal,
det hedder gamle Danmark
og det er Frejas sal :|
Der sad i fordums tid
de harniskklædte kæmper,
udhvilede fra strid :|
Så drog de frem til fjenders mén,
nu hvile deres bene
bag højens bautasten :|
Det land endnu er skønt,
thi blå sig søen bælter,
og løvet står så grønt :|
Og ædle kvinder, skønne mø'r
og mænd og raske svende
bebo de danskes øer :|
Hil drot og fædreland!
Hil hver en danneborger,
som virker, hvad han kan! :|
Vort gamle Danmark skal bestå,
så længe bøgen spejler
sin top i bølgen blå :|

  

**Abesten diren bertso bakarrak honako hauek dira**

Der er et yndigt land,
det står med brede bøge
nær salten østerstrand :|
Det bugter sig i bakke, dal,
det hedder gamle Danmark
og det er Frejas sal :|
Vort gamle Danmark skal bestå,
så længe bøgen spejler
sin top i bølgen blå :|

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165747
* Commonscat Multimedia: Der er et yndigt land

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180771325

 |

* Wd Datuak: Q165747
* Commonscat Multimedia: Der er et yndigt land



|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Der er et Yndigt Land*** |
**Maria Josefa Navascues Merino** (Errenteria, Gipuzkoa, 1924ko otsailaren 1a – 2011ko urtarrilaren 13a) erraketista profesionala izan zen. ***Pepita*** izengoitiaz jokatu zuen, aurrelari postuan, Donostiako, Sabadellgo, Bartzelonako eta Tortosako frontoietan.

Biografia
---------

Maria Josefa, bere herrikide Agustina Otaola bezala, erraketista profesionala izan zen. 1943eko urtarrilaren 17an kantxaratu zen eta 1949ra arte jokatu zuen Donostiako Gross frontoian, Sabadellgo Salbadell frontoian, Tortosako Tortosan eta Bartzelonako Sol y Sombra eta Nuevo Mundo frontoietan..

Aitzindariak
------------

Emakume kirolari aitzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Maria Josefa Navascues Merino Pepita | Raketistak» *datubasea.raketistak.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).
2. ↑   Vasco, Diario.  (2018-03-15). «Proyección: "Raketistak lehen eta orain"» *agenda.diariovasco.com* (Noiz kontsultatua: 2023-01-11).

Kanpo estekak
-------------

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas Bideoa
* Raquetistas lehen eta orain (Trailerra)
* Erraketistak emakume aitzindariak pilota munduan Bideoa
* Emakume erraketistak. Erakusketa Bideoa
* Aintzina lanbide. Emakume erraketistak Bideoa
* Azken erraketistak. Mende hasierako kirolari profesional Argia, 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q116171044

 |

* Wd Datuak: Q116171044
**Giennah** (ε Cygni / 53 Cygni / HD 197989) Cygnus konstelazioko hirugarren izarrik dizdiratsuena da, Deneb (α Cygni) eta Sadren (γ Cygni) ondoren, +2,48ko itxurazko magnitudearekin. Deneb, Sadr eta Giennahren artean dago "Iparraldeko ikatz zakua" edo Ikatz Zaku Nebulosa izeneko nebulosa iluna.

Izena
-----

Giennah edo Gienah arabierazko جناح (Al Janāḥ) hitzetik dator eta hegoa esan nahi du. Gienah Cygni bezala ere ezagutzen da, Gienah Corvigandik (γ Corvi) ezberdintzeko.

Ezaugarriak
-----------

Lur planetatik 72 argi-urteko distantziara, Giennah bi izar oso ezberdinek osatzen duten sistema bitar bat da. Izar nagusia, Giennah A, K0III espektro motako erraldoi laranja bat da, Poluxen oso antzekoa, 4725 kelvingo azaleko tenperaturarekin. Bere diametroa gure eguzkiarena baino 12 aldiz handiagoa da, eta gure eguzkia baino 61 aldiz argitsuagoa da. Jada hiltzen ari den arren eta ziur asko bere barne nukleoan helioaren fusioa gertatzen den arren, bere adina 1500 milioi urtetan estimatzen da.

Aldiz, Giennah B nano gorri bat da, M3V motakoa, askoz distira txikiagokoa (+13,40 magnitudekoa) eta, orbita mugimendurik nabaritu ez den arren, biak erritmo berean mugitzen dira espazioan zehar. Bisualki 78 arkusegunduzko bananduak, bien arteko benetako distantzia 1700 unitate astronomikokoa da gutxienez, gutxienez 50.000 urteko orbita periodoarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13328
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* eps Cyg

 |

* Wd Datuak: Q13328
|  |
| --- |
| **Datuen iturria(k):** |
| Hipparcos katalogoa,CCDM (2002),Bright Star Catalogue (5. ed.) |

**44 Bootis** (44 Boo/i Bootis) Boötes (idizaina) konstelazioan dagoen izar sistema hirukoitz bat da, Nekkarretik (β Bootis) iparraldera eta Benetnaschetik (η Ursae Majoris) hego-ekialdera dagoena. +4,83ko itxurazko magnitudekoa, gure eguzki-sistematik 41,6 argi urteko distantziara dago.

Izar sistema
------------

Sistema osatzen duten hiru izarrek gure eguzkiaren antzeko ezaugarri fisikoak dituzte. 44 Bootis A 44 Bootis BC sistema bitarretik 48,5 unitate astronomikoko distantziara dago bataz beste, orbita nabarmenki eszentrikoa bada ere (e = 0,55). Orbita periodoa 206 urtekoa da, eta orbita planoa lurreko behatzaileekiko 84º okertua dago.

Osagaien ezaugarriak
--------------------

44 Bootis A sekuentzia nagusiko izar hori bat da, F5-G1V espektro motakoa, gure eguzkiarenaren antzekoak edo arinki handixeagoak diren masa eta diametro batekin. Bere argitasuna gure eguzkiarena baino %14 handiagoa da. 44 Bootis B G2V espektro motako nano hori bat da, gure eguzkiarenaren masa berdina, eguzki erradioaren %87 eta %89 arteko erradioa eta gure izarraren argitasunaren %54a dituena.

44 Bootis W Ursae Majoris motako izar aldakor itzaltzaile bezala sailkatua dago. B osagaiak kontaktuzko izar bitartzat hartzeko bezain hurbil dagoen kide espektroskopiko bat du, horrek bi izarrek fotosfera konpartitzen dutela esan nahi du, bakoitzak bere nukleo propioa izan arren. Elkarrengandik 0,008 unitate astronomikoko distantziara (Lurretik Ilargirako distantziaren hirukoitza inguru), 6,427 ordutan osatzen duten orbita zirkular batean mugitzen dira. A eta B izarrak buelta bakoitzean bi aldiz elkar itzaltzen dira, hiru ordutik behin. Bitar espektroskopikoaren argi kurban gertatutako bariazioak izar batetik besterako masa transferentziaren ondorio direla uste da.

Sistema honen metaltasuna (helioa baino elementu astunagoen ugaritasun erlatiboa) gure eguzkiarena baino txikiagoa da ([Fe/H] = -0,19). Bere litio edukia gure izarrarena baino arinki handixeagoa da (logє[Li] = 1,95). Bestalde, ez dago bere adinari buruzko adostasunik. X izpien esparruan duen aktibitatea kontutan hartuz gero, 44 Bootis soilik 130 milioi urte izango lituzkeen sistema gazte bat izango litzateke, baina bere aktibitate kromosferikoa erreferentzia bezala hartuz gero, bere adina 1890 milioi urtekoa izan liteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1326486
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* i Boo

 |

* Wd Datuak: Q1326486
**Beta Ursae Minoris** (β UMi edo **Kochab**) Ursa Minor konstelazioko bigarren izarrik distiratsuena da eta "orga"ko distiratsuena. Izarrik distiratsuena Iparrizarra da konstelazio horretan. Bere izen tradizionala **Kochab** da. Iparrizarratik 16ºra dago eta bere itxurazko magnitudea 2,08 da. Hipparcosek egindako paralajeari esker bere distantzia ezagutu ahal dugu, 130,9 argi-urte (40,1 parsec).

Kochab eta bere ondoan dagoen Pherkad erraz ikus daitezke begiekin eta batzuetan "Poloaren zaindari" izena eman izan zaie. K. a. XV. mendetik 500era arte bi izar horiek ziren iparraldea markatzen zutenak, biak baitzeuden distantzia antzekora. Horren ostean Thuban izarra izan zen iparraldeen zegoena eta orain Iparrizarra da. Mugimendu hau prezesioari esker gertatzen da.

Ezaugarriak
-----------

Izar erraldoi bat da, K4 III izar sailkapena duena. Eguzkia baino 130 aldiz distiratsuagoa da. Kanpoko geruza Eguzkia baino 42 aldiz handiagoa izateraino hedatu da. Atmosfera luzatu honek Eguzkiaren kanpoko geruzak baino 390 aldiz argi gehiago isurtzen du. 4.080 K da atmosferako kanpoaldearen tenperatura.

Izena
-----

Kochab izenaren jatorria arabieran dago الكوكب *al-kawkab* "izarra", ziurrenik الكوكب الشمالي *al-kawkab al-šamāliyy* "ipar izarra" edo, literalki, "zeruko objektua". Izen bera izan zezakeen Polarisek eta ziurrena da grezieraz ΠολΟς ("polos") deitzen zuten izarra hau izatea, iparretik gertuago baitzegoen hau.

Txineraz 北極 (Běi Jí, *Ipar Poloa*) izenarekin β Ursae Minoris, γ Ursae Minoris, 5 Ursae Minoris, 4 Ursae Minoris eta Σ 1694 objektuek osatzen duten konstelazioa ezagutzen da. Horregatik β Ursae Minorisek 北極二 (Běi Jí èr, *Ipar Poloko Bigarrena*) izena hartzen du, 帝 (Dì) edo enperadorea ordezkatuz.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14059
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Astronomia**
* SIMBAD: \* bet UMi

 |

* Wd Datuak: Q14059
*Lepista gilva*

Sinonimoa: *Clitocybe gilva*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ez oso mamitsua, hasieran ganbila, ondoren lau-deprimitua edo inbutu moduan; leuna, glabroa, distiratsu samarra, horixka, edo hur kolorekoa edo hori-marroi argi kolorekoa, eguraldi lehorrarekin zurbilagoa.

**Orriak:** Sinpleak, zurixkak, estu, dekurrente luze.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa. Leuna, kolore berekoa edo argiagoa, haritsua, betea gero barnehutsa; oinarria feltroduna hifa mizeliodunekin eta sarritan loditua.

**Haragia:** Zurbila, okre antzeko argia oinaren oinarrian; usain aromatiko samarrekoa eta zapore garratz samarrekoa.

**Etimologia:** *Clitocybe* hitza grekotik dator, burua esan nahi du, kapelaren formagatik. *Gilva* epitetoa berriz latinetik dator, horia, esan nahi duen "gilvus" hitzetik.

Jangarritasuna
--------------

Jangarria.

### Nahasketa arriskua

*Clitocybe inversa* baino argiagoa da, antzekoa da tamainaz eta itxuraz; bestalde berezko tantatxoengatik kapelaren gainazala gehienetan distiratsua izaten du, batez ere ertzerantz.

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan, taldekoia da, zirkuluetan ere ateratzen da.

### Banaketa eremua

Erreferentzia
-------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 142 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 367 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Andreea Rãducan** (Bârlad, Errumania, 1983ko irailaren 30a) errumaniar gimnasta artistikoa da, 2000. urtean taldekako lehiaketan txapeldun olinpikoa eta 1999 eta 2001. urteen artean munduko txapelduna bost aldiz.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 1999

Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, urrezko domina lortu zuen lurzoru-proban —Simona Amanar herrikidearen eta Svetlana Khorkina errusiarraren aurretik—, zilarra oreka-barran —Ling Jie txinatarraren atzetik eta Ukrainako Olga Raschupkinaren aurretik, eta urrea talde-lehiaketan, Errusiaren eta Ukrainaren aurretik.

### 2000

2000ko Sidneyko Olinpiar Jokoetan urrea eskuratu zuen taldekako finalean eta All Around finalean, Errusia eta Estatu Batuen aurretik, eta zilarra zaldi-jauzian, Elena Zamolodchikova errusiarraren ondoren eta Jekaterina Lobaznyuk errusiarraren aurretik.

### 2001

2001. urtea izan zen kirol-arrakastei zegokienez bere urte handia; izan ere, Munduko Txapelketan, Ganten (Belgika), hiru urrezko domina eskuratu zituen: taldekakoan, oreka-habean eta lurrako ariketan; eta brontzezko bi domina, zaldi-jauzian —Svetlana Khorkina errusiarraren eta Oksana Chusovitina uzbekaren atzetik, eta, bakarkako orokorrean, Svetlana Khorkina (urrea) eta Natalia Ziganshinaren atzetik.

Filmografia
-----------

* 2020: The *Golden Girl*, dokumentala, *HBO Europe*.

Bibliografia
------------

* Andreea Răducan (2012). The Other Side of the Medal (Ingelesez). Wiseman. ISBN 978-6-0693-1883-6.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha.* .
2. ↑    *Ficha.* .

Kanpo estekak
-------------

* Andreea Rãducan-en webgune ofiziala (**(Errumanieraz)**), (**(Ingelesez)**)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q465892
* Commonscat Multimedia: Andreea Răducan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 306339315
* NKC: xx0181947
* **Kirolariak**
* COI: andreea-raducan

 |

* Wd Datuak: Q465892
* Commonscat Multimedia: Andreea Răducan
**Harpea leizea** (euskaraz "harkaitz azpiko lekua"  ) baita **Arpea** bezala ezaguna ere. Euskaltzaindiak *Burgosako harpea* proposatzen du. Historiaurretik erabili izan da aterpe modura, bertan jotzen duten haizeetatik babestuta dagoelako. Sarrerak duen forma bitxiak eta inguruko edertasun apartak eman diote ospea.

Errozate eta Mendizar tontorren azpian dago kokaturik.

Kokapena eta ezaugarriak
------------------------

Ezterenzubin kokatutako kobazulo bat da, Pirinioetan. Aezkoa eta Garazi arteko mugan kokatuta dago, Organbideko lepotik 4 kilometrora. Antiklinal bat da. Haitzuloa inbertitutako "V" formakoa da, eta haren paretak berrogei miloi urteko formazio geologikoaren ondorioa dira.Harrizko lamina bakoitzak denboraldi baten inguruko informazioa ematen digu (haien artean, bataz beste, 20.000 bat urteko aldia kalkulatzen da).

Mitologia
---------

Kondairek diotenez, Lamiek, mendietako errekatan bizi ziren gure mitologiako izaki horiek, Arpea zuten bizilekurik gogokoenetako bat. Bertan bizi omen ziren lamien kantuek sorgindutako lainoan desagertu omen zen artzain gazte bat protagonista zuen elezahar batek.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Les Pyrénéens au miroir de leur toponymie: Atlas toponymique pyrénéen*, Robert Aymard, 1995, Snippet view.
2. ↑   «Burgosako harpea - Lugares - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-08-10).
3. 1 2   **(Gaztelaniaz)** «A la sombra de la Selva en Aezkoa» *El Correo* 2018-07-13 (Noiz kontsultatua: 2020-08-10).
4. ↑     *ARPEA – AEZKOA.*  (Noiz kontsultatua: 2020-08-10).

Kanpo estekak
-------------

* Cueva de Arpea | Rutas en los Pirineos (Bideoa, 2016, ES)
**Oana Ban** (Cluj-Napoca, Errumania, 1986ko urtarrilaren 11) Errumaniako gimnasta artistikos da, 2004ko txapeldun olinpikoa taldekako lehiaketan.

Kirolari ibilbidea
------------------

### 2002

2002an Debrecenen (Hungaria) zilarra eskuratu zuen Munduko Txapelketan, oreka-habeko proban. Ashley Postell estatubatuarraren (urrea) atzetik eta Irina Yarotska ukrainarraren (brontzea) aurrean geratu zen.

### 2003

2003ko Anaheimeko Munduko Txapelketan, taldekako zilarra lortu zuen, Estatu Batuen ondoren eta Australiaren aurretik; Taldekideak: Catalina Ponor, Alexandra Eremia, Andreea Munteanu, Monica Rosu eta Florica Leonida izan ziren.

### 2004

2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan, urrea eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Estatu Batuen (zilarra) eta Errusiaren (brontzea) aurretik. Taldekideak: Alexandra Eremia, Cătălina Ponor, Monica Roșu, Nicoleta Daniela Șofronie eta Silvia Stroescu izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Ficha Oana Ban.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q458145

 |

* Wd Datuak: Q458145
**Zuriñe Bedialauneta Gomez** (Ondarroa, 1968) atleta ohia da. Gaur egun emakume beteranoen arraun taldeko kide da.

Biografia
---------

Zuriñe Bedialauneta Gomez Lehen Hezkuntzako bosgarren mailan hasi zen atletismoan Jose Mari Naberanekin, Ondarroako Zubi Zahar Herri Ikastolan. Saturraranen eta Zubi Zahar Herri Ikastolan entrenatzen zuten.

Lana zela-eta Naberanek entrenatzaile lanak utzi zuenean, Ondarroako atleta gazteak Atletico San Sebastianera, Donostiara, bideratu zituen. Bere kirol ibilbidean Gipuzkoako Foru Aldundiak diru laguntza eman zion. Etorkizun oparoa zeukaten gazteei bideratutakoa zen laguntza. Taldeak hartu zuen laguntza hori, eta gastuak kubritzeko erabili zituen, esate baterako, gazteen bidaiak.

Bedialaunetak Atletico San Sebastianen jarraitu zuen 1990. urtera arte.

Urte hartan Sopelako Ander Deuna ikastolan hasi zen lanean, eta ama izan zen. Atletismoa utzi zuen dena uztartzeko ezintasunagatik. 

Zuriñe Bedialauneta GomezZuriñe Bedialauneta Gomez
Nahiz eta 1990. urtean amaitu atletismoko ibilbidea, kirola egiten jarraitu zuen. Gaur egun, jarduera fisikoari eusten dio. Ondarroan emakume beteranoen arraun taldea atera dute, eta bertan dabil.


1. ↑    «Atletismotik arraunera» *11barri* (Noiz kontsultatua: 2024-02-06).
**Vera Kirillovna Zakharova**, errusieraz: Вера Кирилловна Захарова, (Delgei, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1920ko uztailaren 12a - Jakutsk, Errusia, 2010eko urtarrilaren 1a) Sobietar Aire Indarraren *Polikarpov Po-2* anbulantzia-hegazkin pilotua izan zen. Bigarren Mundu Gerran zehar. Valeri Kuzmin sobietar hegazkinlari aitzindariaren ikasle izandakoa, lehenengo jakutiar emakume pilotua izan zen.

Bigarren Mundu Gerran zegoela, alemaniarrek bere hegazkina eraitsi zuten Polonian. Verak larrialdiko lurreratzea egitea lortu zuen, baina Wehrmachten kontrolpeko eremu batean lurreratu zen. Ondorioz, alemaniarrek gerra-preso hartu zuten.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren Anatoli Xmatkov hartu zuen senartzat, erregimentu bereko pilotua izandakoa. Hasiera batean Brianskera joan ziren bizitzera, baina senarra lanbidez fiskala zenez , hainbat aldiz aldatu ziren lekuz. 1965ean senarra bihotzekoak jota hil ostean, Vera Jakutskera itzuli zen. Han Sobietar Zientzia Akademiako Kosmofisika eta Aeronomia Institutuaren adar batean egin zuen lan. Gainera, 1976 eta 1983 bitartean Sobietar Bake Batzordean zerbitzatu zuen. 

2010ean hil zen Jakutsken 89 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *156. arauaː Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema (errusiera, bielorrusiera, ukrainera eta bulgariera).* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100997927

 |

* Wd Datuak: Q100997927
Nazioarteko Afrikar Elkartearen bandera, gero Kongoko Estatu Burujabea eta Kongo Belgikarraren bandera ere izan zena
**Nazioarteko Afrikar Elkartea** (frantsesez: *Association internationale africaine*) itxura hutsezko elkartea izan zen, Leopoldo II.a Belgikakoak 1876an antolatutako Bruselako Geografia Konferentzian eratu zena. Leopoldo II.ak elkarte hori erabili zuen bere proiektuak altruistak eta humanitarioak zirela erakusteko, Erdialdeko Afrika kontrolatzen zuen bitartean. Elkarte horri esker kontrolatu zuen lurraldeari Kongoko Estatu Burujabea izena eman zitzaion, eta Leopoldo II.aren eremu pribatua zen. Leopoldok lekua bilatu zion Bruselan Elkarteari, eta komite nazionalak egongo ziren parte hartzen zuten herrialde guztietan eta nazioarteko batzorde bat ere proposatu zuen. Leopoldo izan zen hautatua, aho batez, nazioarteko batzorde horren lehen idazkaria, baina esan zuen urte bakar batez egingo zuela, eta ondoren herrialde ezberdinetako kideek hartuko zutela ardura.

Elkarte berriak oso harrera ona izan zuen Europa osoan zehar, eta Rothschild familiak zein Ferdinand de Lessepsek laguntzak bidali zituzten. Komite nazionalek buru duke handiak, printzeak eta bestelako erregetzako kideak egongo zirela proposatu zuten, baina gutxik hartu zuten antolatzeko lana. Nazioarteko batzordea behin bildu zen, Leopoldo berriro hautatu zuten berak behin bakarrik egingo zuela esan arren, eta desegin zen.

Hala ere, Elkarteari esker, Leopoldok Belgikako herritarrak eta Europako gobernuak konbentzitu ahal izan zituen Afrikan zituen interesak altruistak baino ez zirela. Elkartea desegin ostean *Goi Longoko Ikerketen Batzordea* osatu zen, gutxi iraun zuena, eta Kongorako Nazioarteko Elkartea, disolbatu zena Leopoldok Kongoko Estatu Burujabea sortu eta gutxira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1078495
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 144136530
* LCCN: no2012051348
* SUDOC: 067071368
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1078495
**Yang Kyoungjong** (koreeraz: 양경종 (1920ko martxoaren 3a - 1992ko apirilaren 7a) Koreako soldadu bat izan zen. Japoniako Armada Inperiala, Sobietar Armada Gorrian eta Alemania Naziko Wehrmachtean borrokatu zuen Bigarren Mundu Gerran.

1938an, 18 urte zituela, Yang Mantxurian zegoen eta Japoniako Armada Inperialak Kwantung Armadan sartu zuen Sobietar Batasunaren aurka borrokatzeko. Garai horretan Korea Japoniaren menpe zegoen. Khalkin Goleko guduetan Armada Gorriak preso hartu eta lan-esparru batera bidali zuen. Sobietarrek, hala ere, soldadu eskasia zuten Nazien aurka borrokatzeko eta 1942an Armada Gorriaren parte izateko presioa jazo zuen, beste preso batzuekin batera, Europako Ekialdeko Frontera bidali zuten.

1943an Wehrmachteko soldaduek atxilotu zuten Ukrainan, Kharkoveko Hirugarren guduan, eta Alemaniaren alde borrokatzera behartu zuten. Yank Frantzia Okupatura bidali zuten sobietar guda presoen gudaroste batean, *Ostlegionen* izenekoa. Normandian borrokatu zuen, Cotentin penintsulan, Utah hondartzatik gertu. D-Egunaren sotean Yank Ameriketako Estatu Batuetako paraxutista konpainiak atxilotu zuen, 1944ko ekainean. Amerikarrek Alemaniako uniformea zeraman japoniar bat zela uste zuten.

Britainia Handira bidali zuten preso, eta hortik atxiloketa esparru batera Ameriketako Estatu Batuetan. Askatu zutenean, gerra bukatuta, Illinoisera joan zen bizitzera eta han hil zen 1992an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3020419
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 70624395
* ISNI: 0000000082612676
* NLA: 36668965

 |

* Wd Datuak: Q3020419
**Guillermina Pallavicini** (italieraz: *Guglielma Pallavicini*; ? - 1358) Pallavicini familiako azken kidea izan zen Bodonitsako markesgoa gobernatzen.

Biografia
---------

Guillermina Alberto Pallavicini Bodonitsako markesaren eta Maria Dalle Carceriren alaba zen.

1311n, Cefiso ibaiko guduan hil zen aita, eta amak haren lekua hartu zuen.  1327an, Guillermina Bartolomeo Zaccariarekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat izan zuen, Marulla, eta 1334an hil zenean, Nikolas I.a Zorzi veneziarrarekin ezkondu zen. Zorzirekin ezkontzeak ondorengotzaren auzia planteatu zuen Veneziak eskatuta, hau da, berarekin izandako semea, Frantzisko Zorzi edo Marulla alabak oinordekoa izan behar zuen. Veneziak ez zuen Frantzisko nahi, Marulla baizik. Hala ere, Guillermina 1358an hil zenean, markesgoa bere seme Frantziskori pasatu zitzaion.  Haren seme-alabak, Jakue Zorzi eta Nikolas II.a Zorzi ere hurrengo markesak izan ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Miller 1921, 250 orr. .
2. ↑  Miller 1921, 251-253 orr. .
3. ↑  Miller 1921, 254-255 orr. .

Bibliografia
------------

* Miller, William.  (1921). «The Marquisate of Boudonitza» *Essays on the Latin Orient.*  Cambridge: Cambridge University Press.

Kanpo estekak
-------------
**Norio Sakurai** (japonieraz: 桜井 のりお, *Sakurai Norio*?)
, (Ageo, Saitamako prefektura, Japonia, 1985eko uztailaren 1a) manga-iistoriotxoen marrazkilaria da. 2003tik aktibo, *Les Triplées []* eta *The Dangers in My Heart* mangek egin zuten ezagun.

Biografia
---------

Norio Sakurai 1985eko uztailaren 1ean jaio zen Ageon. 2002ko maiatzean, *Pinokiotto* (japonieraz: ピノキ夫。?)
Shūeisha koWeekly Shōnen Jump aldizkariak antolatutako Tenkaichi manga sariketan (天下一漫画賞) finalista izan zen. 2003ko maiatzean, ohorezko aipamena jaso zuen *Sōji no jikan* (そーじの時間) mangarengatik, 58. Akatsuka Sariketan. Orduan, *Sōji no jikan* Weekly Shōnen Jump aldizkariaren 28. zenbakian argitaratu zuten, hori izan zen bere lehen manga aurreargitalpenean. Mangako azken iruzkinetan idatzi zuen prest zegoela edozein kexa, desadostasun edo marmar jasotzeko, baina nahiko pozik zegoela jendeak bere lana irakurri ahal zuelako.

Obra nagusiak
-------------

Oharrak eta erreferentziak
--------------------------

### Oharrak

### Erreferentziak

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, {{{hizkuntza}}} Wikipediako «桜井のりお» artikulutik itzuli da. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.

Kanpo-estekak
-------------

* (en) Norio Sakurai (anime) sur Anime News Network

Txantiloi:Liens
**Bizkaiko Emakumeen Asanblada** 1976. urtean sortutako elkarte feminista

Jarduera
--------

Euskadiko Jardunaldi feministak antolatzeaz gain, dibortzioaren eskubidearen alde, hezkuntza eta osasun ez sexista baten alde eta abortuaren eskubidearen alde jardun duen elkartea da. 1982. urtean "Maite Albiz" Emakumeen Dokumentazio Zentroa sortu zuen, Euskal Herriko mugimendu feministaren inguruko ekintza eta ideiak gorde eta artxibatzeko helburuarekin.

Sariak eta Aitortzak
--------------------

2008.urtean, Berdintasunerako Emakunde Saria. Emakumeei laguntza juridikoa eskaini die banaketa, dibortzio, eta abortuarekin zerikusia duten prozesu judizialetan, bai legalizatu aurretik eta baita ondoren ere.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    «Emakunde saria» *www.emakunde.euskadi.eus* 2019-01-22 (Noiz kontsultatua: 2022-09-11).
2. ↑   «Conócenos | EMAKUMEAK» *emakumeak.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-11).

Ikus, gainera
-------------

* "Maite Albiz" Emakumeen Dokumentazio Zentroa

Kanpo estekak
-------------

* Bizkaiko Emakumeen Asanblada, Berdintasunerako Emakunde Saria (BerriaTB)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113927767

 |

* Wd Datuak: Q113927767
**Arabako Emakumeen Asanblada** (Gasteiz, 1976) Arabako emakumeen eskubideen defentsarako plataforma feminista aitzindaria da.

Historia
--------

Francoren diktaduraren ondorengo istilu politiko eta sozialen artean jaio zen. Gasteizko martxoaren 3ko asanbladetan emakumeen parte hartzea bultzatu zuten eta Estatutik eta Europatik eragindako mugimendu feministen ideietatik edanda gizonezko langileetatik bereizi ziren emakumeei kendutako eskubideak irabazteko.  

Gasteizko Axular liburu-dendan ezagutarazi zen taldearen sorrera 1976 amaieran.   

Oinarrizko askatasun eta eskubideak urratuta zeuden testuinguruan sortu zen, hezkuntzaren segregazioa ematen zen, ezin zen dibortziatu, adulterioa zigortzen zen emakumeentzat, dibortzioa ez zen posible, emakumeek gizon heldu baten baimena behar zuten aurrezki kontu bat izateko edo dirua ateratzeko, ez zegoen baliabiderik indarkeria sexistaren biktima diren emakumeentzat. Asanblada pisuetan biltzen zen astero, eztabaida taldeak antolatu, muralak sortu edota manifestazio, ekintza eta borroka zuzenak bideratu zituen.  Pertsonen eta erakunde publikoen hasierako arbuio eta etsaitasun jarrerei aurre egin behar izan zieten. Kuota batekin lan egiten zuten. 

Abortua, antisorgailuak eta dibortzioa legeztatzeak, sexualitate askeak eta indarkeria sexistaren aurkako borrokak eratu dute taldearen izateko arrazoia urteetan zehar, gaur arte kasu askotan, oraindik pendiente dauden borrokak dira eta.

1990eko hamarkadatik aurrera, erakunde publikoek mugimendu feministen aldarrikapen batzuk txertatu zituzten euren agendan. Plataformaren lorpenik handiena feminismoa emakume askoren buruan barneratu izana da.

Sariak eta aitortzak
--------------------

* 2016an Irantzu Lekuek *La fuerza de las mujeres* eskulturaren bitartez Arabako *Emakumeen* Asanblada sortzeari eta 1976ko grebetan emakume guztiek egindako borroka- eta laguntza-lana eskertzeko omenaldia.
* 2017an *Arabako Emakumeen Asanbladaren* 40. urteurrena ospatzeko erakusketa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Munain, Naiara López de.  (29 de diciembre de 2016). *40 años de lucha feminista de la Asamblea de Mujeres de Álava.* .
2. 1 2   «40 años de lucha feminista. Diario de Noticias de Alava» *www.noticiasdealava.com*.[*Betiko hautsitako esteka*]
3. ↑   «40 años de Asamblea de Mujeres de Araba» *halabedi* 8 de noviembre de 2016.
4. 1 2 3 4   EiTB. «La Asamblea de Mujeres cumple 40 años, hablamos de feminismo» *www.eitb.eus*.
5. ↑    *Vitoria recuerda el Tres de Marzo en una multitudinaria manifestación.*  3 de marzo de 2018.
6. ↑    *El 3 de marzo tiene rostro de mujer.*  2 de marzo de 2018.
7. ↑   «1978, El primer 8 de marzo en Gasteiz» *Hala Bedi*.
8. ↑    *El 3 de marzo más especial. Noticias de Alava.* .
9. ↑   «Una exposición en Hala Bedi recuerda la trayectoria del grupo. Diario de Noticias de Alava» *www.noticiasdealava.com*.

Ikus, gainera
-------------

* Feminismoa
* Emakumeen aurkako indarkeria
* Intersekzionalitatea

Kanpo estekak
-------------

* Arabako Emakumeen Asanbladaren weborri ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20889942

 |

* Wd Datuak: Q20889942
**Antizitera** (grezieraz: Αντικύθηρα *Antikythera*) Greziako uharte txikia da. Peloponesoren hegoaldean eta Kretako ipar-mendebaldean dago. Bere zabalera 20 km²koa da eta 68 biztanle ditu. Aintzinaroan Aigilia (Αἰγιλία) izena zuen. Egun Zitera uharteko menpe dago.

Historia
--------

Munduan oso ezaguna egin da haren inguruko uretan aurkitu diren Antzinako Greziaren objetkuei esker, bereziki Antiziterako mekanismoa eta Antiziterako efeboa.

Uhartearen iparraldean antzinako hiri bateko erorkinak ikus daitezkeen muino bat dago, batzuetan bost metroko altuera gainditzen duten harresiz inguratua. Indusketa arkeologikoak urtero egiten dira gune hau hobetzeko asmoz.

Fauna
-----

Antizitera hegazti migratzaileentzat oso leku garrantzitsua da haien sasoiko mugimenduetan. Batez ere duen kokapen geografikoagatik eta gizakiaren eragin txikiari esker, inguru lasaia eskaintzen du hegaztientzat. Halaber, uhartean Eleonor belatz (Falco eleonorae) hegaztiaren munduko ugaltze koloniarik handiena du. Uhartean hegaztien migrazioaren azterketarako garrantzia Onitologoen Antizitera Behatokia (A.B.O) dago. Uharteak ahuntz basatien populazio handia ere badu.

Uhartean jaiotako ospetsuak
---------------------------

* Andreas Anagnostakis (1826-1897) fisikaria.

Iruditegia
----------

* 
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213730
* Commonscat Multimedia: Antikythera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240344286
* BNF: 119496297 (data)
* LCCN: sh2003002671
* **Lekuak**
* OSM: 957729
* Atlas Digital del Imperio Romano: 23498

 |

* Wd Datuak: Q213730
* Commonscat Multimedia: Antikythera
*Artikulu hau mendebaldeko Greziako uhartediari buruzkoa da; unitate administratiboari buruzkoa beste hau da: «Joniako Uharteak (periferia)».*

**Joniako Uharteak** (grezieraz: Ιόνια νησιά, *Iónia nisiá*; italieraz: *Isole Ionie*) Greziako uharte multzoa da, Itsaso Jonikoan dagoena. **Heptanesoa** (euskaraz: «Zazpi uharteak») izena eman ohi zaie, nahiz eta multzoa beste uharte txiki askok ere osatu.

Geografia
---------

Joniako Uharteak Grezia kontinentalaren ipar-mendebaldeko itsasertzaren aurrean daude. Hauek dira uharte nagusiak, iparraldetik hegoaldera:

* Korfu (Κέρκυρα, Kérkira)
* Paxos (Παξοί)
* Leukada (Λευκάδα, Lefkada)
* Itaka (Ιθάκη, Ithaki)
* Zefalonia (Κεφαλλονιά, Kefallonià)
* Zante edo Zazinto (Ζάκυνθος, Zàkinthos)
* Zitera (Κύθηρα, Kíthira)

Lehenbiziko seiak mendebaldeko Greziako itsasertzearen parean daude, Itsaso Jonikoan (hortik beren izena). Zazpigarrena, Zitera, Peloponeso penintsularen hegoaldeko hiru irtenguneetako azkenaren aurrean dago. Azken hori Atika eskualdeari dagokio, eta gainontzekoek Joniako Uharteak izeneko eskualdea eratzen dute.

Historia
--------

Antzina greziarrek kolonizatu zuten uhartedia. Veneziaren esku egon ziren XV. mendetik XVIII. mendera arte. Frantsesen, errusiarren eta britainiarren mendeko lurraldea ere izan zen baina Jurgi I.a Greziako erregearen garaian Greziaren esku geratu ziren berriro.

Ekonomia
--------

Azkenengo hamarkadetan, Joniako Uharteen biztanle-kopurua jaitsi egin da emigrazioaren eta tradiziozko industriaren, arrantzaren eta nekazaritzaren beherakadaren ondorioz. Gaur egun, jarduera ekonomiko nagusia turismoa da. Korfu bereziki, eta bere portua, paraje ederra dira, Mediterraneoan zehar egiten diren bidaietan erakargarriak. Gainera, uhartea ezaguna da Gerald Durrell idazleak idatzitako *My Family and Other Animals* lana dela eta; liburua Korfun igarotako haurtzaroaren kontakizuna da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *154. arauaː Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .
2. ↑   Euskaltzaindia. *Europako toponimia fisikoa.* .
3. 1 2    *Joniar uharteak.*  *Lur Hiztegi Entziklopedikoa*, CC-BY 3.0, euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2021-11-17).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170295
* Commonscat Multimedia: Ionian Islands

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 234121449
* BNF: 11961890b (data)
* GND: 4027631-4
* LCCN: n2012030275
* NKC: ge128954
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q170295
* Commonscat Multimedia: Ionian Islands
Laugarren Gurutzadaren ondorengo mapa, Greziaren banaketa erakusten duena Frankokraziaren hasieran.
**Frankokrazia** (grezieraz: Φραγκοκρατία, latinez: *Francocratia*) edo **Latinokrazia** (grezieraz: Λατινοκρατία, latinez: *Latinocratia*) Laugarren Gurutzadaren ondoren (1204) sortutako Greziako historiako garaia izan zen. Frankoek eta Veneziarrek kudeatutako hainbat estatu sortu ziren Bizantziar Inperioaren disoluzioaren ondotik sortutako eremuetan, *Partitio terrarum imperii Romaniae* prozesuari lotuta. Veneziaren eskuetan zeuden lurraldeei **Venetokrazia** edo **Enetokrazia** izena ere eman zaie.

Frankokrazia eta Latinokrazia izenak Greziar Ortodoxoek behinola Frankoen Inperioaren ondorioz sortutako eliza latinoa jarraitzen zuten frantziar eta italiarrei ematen zieten izena zen, Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori ondoren sortutako botere eta autoritate nagusietako bat. Frankokraziaren garaiaren iraupena aldakorra da eskualdearen arabera: egoera politikoa oso hegazkorra zen, eta Frankoen estatuak maiz zatitzen ziren edo eskuz aldatzen zuten, eta greziarrek ondoren sortutako estatuek konkista ugari egin zituzten. 

Joniako Uharteak eta beste uharte eta gotorleku txiki batzuk izan ezik, Veneziaren esku jarraitu zutenak XIX. mendera iritsi arte, Frankokraziako beste greziar lur gehienak Otomandar konkistan turkiarren esku pasa ziren, XIV. eta XVII. mendeen artean. Otomandar Greziaren garai horri *turkokrazia* deitu ohi zaio Grezian.

Ikus, gainera
-------------

* Salonako konderria, Kataluniako Konpainia Handiaren esku lehenengo eta Nafarroako Erresumaren esku ondoren izan zen konderria.

Kanpo estekak
-------------