recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Boxer**, txakur-arraza bat da, lan eta lagun egitekoa.

Moloso motako txakurra da, hau da, gihar sendoak, masailezur indartsua, buru handia eta mutur motza ditu. Boxerraren bereizgarri dira buru indartsua, lepo sendo eta gihartsua, beheko masailezur prognatikoa, masail eroriak eta triangelu-itxurako belarriak. Bular zabala du, eta atzeko hanka gihartsuak. Buztana motz-motz mozten zaio normalean. Tamaina ertaineko txakurra da: arra 57-63 cm garai izaten da, eta 32 kg inguru izaten ditu; emeak, berriz, 53-59 cm eta 28 kg. Ile motz eta distiratsua izan ohi du. Ile-koloreari dagokionez, horail iluna edo marroia da nagusi, eta orban zuriak ere izaten ditu tarteka.

Su-hiltzaileei laguntzeko erabiltzen dituzte leku askotan, usaimen bikaina dutelako eta hondamendi-egoeretan ausartak direlako.

Jatorri alemaniarra du: bullenbeisser arraza eta lehengo bulldog arraza gurutzatuta sortu zuten boxerra 1895ean, Munichen. Lehen boxer hari Floki jarri zioten izena haren 'guraso' Philip eta Frau Stockmannek.

AEBn, fama onena duen txakurretako bat da boxerra, izaeragatik, batez ere. Izan ere, azkarra, leiala eta ernea da. Hala ere, gainartzaile eta oldarkorra izan daiteke, eta baliteke beste txakurrei eraso egitea —arrei, batez ere—, hark bere taldeko kideren bati eraso egin badio. Oso gustuko ditu haurrak. Alaia eta bizia da.

Osasuntsu eta pozik egoteko, ariketa fisiko dezente egin behar du; handitzen ari dela, bereziki, oso beharrezko du jolasa giharrak indartzeko eta psikomotrizitatea lantzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38496
* Commonscat Multimedia: Boxer (dog)

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX532479
* BNF: 11946050p (data)
* GND: 4139181-0
* LCCN: sh85016179
* NKC: ph323328
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q38496
* Commonscat Multimedia: Boxer (dog)
Gasolina-motor baten buxia.
**Buxia** edo **txinparta ziria** motorren atal bat da. Erregaiaren eta airearen arteko nahastea txinparta baten bidez piztea du helburu, eta barne-errekuntzako motorretan erabiltzen da. Bere funtzioa ezinbestekoa da konbustio/espantsio prozesuaren garapen onerako, bai bi denborakoa ( 2T ), bai laukoa ( 4T ), eta motorra piztearen sistemaren barnean dago.

Buxia patenteen lehenengoa, komertzialki eta ekonomikoki bideragarria eta tentsio handikoa zena, Robert Boschen Gottlob Honold ingeniariak asmatu zuen 1902. urtean. Asmakuntza hark, motorren barne-errekuntza egin zuen posible.
Buxiak bi oinarrizko funtzio ditu:

• Airearen eta errekuntzaren arteko nahastea piztu.

• Errekuntza-ganberan sortutako beroa motorraren hozte-sistemara bidaltzea.

### Buxien egoera desberdinak

* egoera normalaegoera normala
* beiratutabeiratuta
* higatutahigatuta
* inkrustatutsinkrustatuts
* koipeztutakoipeztuta
* kedarrez zikindutakedarrez zikinduta

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193340
* Commonscat Multimedia: Spark plugs

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4191081-3
* LCCN: sh85126315
* NKC: ph597215
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193340
* Commonscat Multimedia: Spark plugs
**Boyd konderria** (ingelesez: *Boyd County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Butte da. 2010eko zentsuaren arabera 2.099 biztanle zituen, Boyd kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Boyd konderriak 1.410,33 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,89 ura dira. Beste 1.398,44 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.099 pertsonetatik 2.057 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 33 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 9 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 11 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484279
* Commonscat Multimedia: Boyd County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155931428
* LCCN: n79148293
* **Lekuak**
* OSM: 1425471
* TGN: 2001323

 |

* Wd Datuak: Q484279
* Commonscat Multimedia: Boyd County, Nebraska
Greziar mitologian, **Briseo**, Homeroren Iliada lanean agertzen den pertsonaia bat da, Brises bezala ere ezaguna dena.

Krises (toponimikoa) apaizaren anaia eta Briseidaren (patronimikoa) aita da, neska honengatik, bi akaiar erregeren artean (Akiles eta Agamemnon) gatazka bat hasten delarik, Iliadaren hasiera den gertaera.

Iliadak, bere kantua, Akiles Pelidarrak, istorioko heroia dena, amorruaren amorruz, Agamemnon erregearen esku jasan zuen umilazioa konpondu arte berriz borrokara ez itzultzeko erabakia hartzen duenean.

Agamemnon, "gizonen artzai" deitua dena, bera baita gobernatzen duena Troiako Gerrak irauten duen hamar urteetan, Delfosetik gertu dagoen Krisako apaizaren alaba itzuli beharrak kaltetua, baitu egin bait zuen, honen galera konpontzea erabakitzen du Akilesen ohaide berria hartuz, "Afroditaren parekoa" bezala hartua. Ohaide hau, Briseida da, Brisesen alaba, honi buruz, kantu honetan, datu gehiagorik ematen ez dena, bere alaba garrantzitsua izan arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q734411

 |

* Wd Datuak: Q734411
Txirrindulari-kaskoa 
**Bizikleta-kaskoa** edo **txirrindulari-kaskoa** txirrindulariei babes nagusia emateko diseinatzen da. Kasko mota hau beste kirol batzuetan ere erabiltzen da, irristaketan kasu.

Historia
--------

1970eko hamarkadaren aurretik, bizikleta-kaskoaren forma nagusia, *babes-txano* izeneko sareta formako larruaren estiloa zen. Horrek gutxieneko babesa eskaintzen zuen.

Bizikletaren lehen kasko modernoetako bi MSR-ek, mendizaleentzako ekipoen fabrikatzaileak, eta Bell-ek, automobiletarako eta motozikletetarako kaskoen fabrikatzaileak, egin zituzten. Kasko horiek motordun kirolen ekoizpen-lerro zabalduen garapenaren emaitza ziren, poliestirenozko aparrez (EPS) eginak, eta plastiko polikarbonatozko karkasa gogorrarekin. Ironikoki, BellSport, Bell-en bizikleta-kaskoen saila, 1991n itxi eta bertan behera utzi zuten, motozikleta eta motorraren kaskoen negozioari erabat dedikatuz.

 Txirrindularia «babes-txano» motako kaskoa duena 
Bizikletarako soilik diseinatutako lehen kaskoa *Bell Biker* izan zen, poliestireno-linealeko estalki gogor batekin 1975ean merkaturatuta. Lehen kasko horiek ez zuten aireztapen handirik.

1990 inguruan, fabrikazio teknika berri bat asmatu zen: moldeko mikroshella. Karkasa oso fin bat sartu zen moldekatzeko prozesuan. Teknologia hori azkar bihurtu zen teknologia nagusia, arnasbide handiagoak eta aurreko karkasetan nekez lor zitezkeen forma konplexuagoak lortuz.

Kirolean, kaskoak ere helburu aerodinamikoa du. Txirrindularitza profesionalean, kaskoa erabiltzearen betekizuna pixkanaka iritsi da. Denbora luzez, korrikalariek etsaitasuna erakutsi zuten. 1991n, proposamen horrek txirrindularien greba eragin zuen. Andrei Kivileven heriotzak, 2003ko martxoaren 12an Paris-Nizan, UCIk kasko bat erabiltzeko gomendio iraunkorra betebehar bihurtu du, eta 2003ko maiatzaren 5etik indarrean dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1127483
* Commonscat Multimedia: Bicycle helmets

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2007009676

 |

* Wd Datuak: Q1127483
* Commonscat Multimedia: Bicycle helmets
Bengoechea hotela Idahon. Hotelen euskal apopiloak ziren bordanteak.
**Bordante** Ameriketako Estatu Batuetako Mendebaldeko euskal komunitateen euskaran erabiltzen den hitza da. Bordante euskal ostatu bateko egoiliar edo apopiloa estateko, edo, orokorrean, ostatu edo hotel batean lo egiten duen pertsona da. Ingelesezko 'boarder' hitza omen dauka jatorria () eta Kaliforniako eta Ameriketako beste leku batzuetako gaztelaniaz ere erabiltzen da, RAE Espainieraren Akademiak bere *Diccionario de americanismos*en jasotzen duenez.

Azken bordantea
---------------

Euskal Kultura webgunearen arabera Mitxel Bordagarai (Anhauze, 1938-Chino, 2022) azken bordantea izan zen. Emigranteei lo egiteko lekua eta jaten ematen zieten euskal ostatuak ixten joan ziren emigrazioa bukatu zenean edo, zaharberritu eta egokitzen, euskaldunentzako 'hotel' partean geratzen ziren azken bordante euskaldunak mantenduz, eta jatetxe partean bezero amerikarrak eurenganatuz eta izena hartuz, 'Basque family style' famatua marka. Mendebaldean, tradizio euskalduneko herri askotan, jatetxe soil bilakatutako euskal ostatuak bertako jatetxe estimatuenetakoak dira. Eta horietako batzuetan, hala nola Chinoko Basque Cluben, segitu izan dute betetzen aterpe funtzioa zahartzen joandako azken bordante bakanentzat, normalean familia sortu ez duten gizon edadetuak, Mitxel Bordagarairen kasuan bezala.

Michel Bordagaray 1938ko irailaren 9an sortua zen Anhauze herri baxenafartarrean eta, beraz, 83 urte betez hil zen. Soldaduska egin eta Algeriako gerlatik pasatuta emigratu zuen Kaliforniara artzain. Geroago bestelako lanetan ibiliko zen eta ez zen sekula ezkondu, ezta familia sortu ere. Ez zen sekula itzuli Euskal Herrira eta, euskal emigrante asko bezala, euskaldun bizi izan da Kalifornian, Centro Bascoko Euskal Herri txikian. Chinoko Centro Bascon 'ganbera' edo 'kuartua' hartua zuen azken emigrante euskalduna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. 1 2

Kanpo estekak
-------------

* "Garai baten amaiera: Michel Bordagaray hil da Kalifornian, AEBko euskal ostatu tradizional bateko azken 'bordantea'", euskaltura.eus webgunean.
**Bretainiako dukeen gaztelua** (bretainieraz: *Kastell Duged Breizh*, frantsesez: *Château des ducs de Bretagne*) antzinako Erdi Aroko gotorleku eta duke jauregi bat da, Nantes hirian dagoena, gaur egun Loirerria eskualdean, Loira ibaiaren eskuinaldeko ibarrean, antzina lubakiak betetzeko erabiltzen zena.

XIII. mendeko jatorrizko gaztelua izan zen Nanteseko gazteluaren gainean eraberritua eta artilleria teknika berriei egokitua, Bretainiako dukeen egoitza nagusia izan zen XIII. mendetik XV. mendea arte. XIX. mendean monumentu historiko bezala katalogatua izan zen, eta gaur egun, hiriaren jabetzakoa da, publiko orokorrarentzat irekitzeko berrabildua.

Historia
--------

1207tik aurrera, Konstantza Bretainiakoa dukesaren alarguna zen Guy Thouarsekoak, lhen gaztelua eraikiarazi zuen, "Dorre Berrikoa" edo "Nantesekoa" deitua, hiriko galo-erromatar harresiaren oinean, garai hartan egungo Bouffay auzora mugatua zegoena. Dukerriaren boterea berretsi nahi zuen Nanteseko gotzain eta kondeenaren aurrean. Pierre Mauclercek eta bere seme Joan I.a Bretainiakoak hiriko gotorlekua hedatu eta gaztelua handitu zuten. Hiriko defentsen funtsezko elementu bat da, Loira ibaiaren beso bat babesteko balio izan zuena, aktibitate komertzial ugariren tokia. XIII. mendeko garai honetan *Vieux Donjon* ("Dorre Zaharra", garai hartako hondakin bakarra) deituriko dorre poligonala eraiki zen. XIV. mendearen bigarren erdialdean "Dorre Berriaren Gaztelua" Joan IV.a Bretainiakoak handitu zuen.

1466an, Frantzisko I.a Bretainiakoak gaztelua berreraikitzea erabaki zuen. Eraikin berria, aldi berean dukeen gortearen egoitza nagusia eta errege botereari eusteko gai izango zen gotorleku militar bat izango zen. Bokazio bikoitz bat, gortearen aldetik toba zurizko bizitoki-jauregi batek adierazia, itxura finekoa (Gobernu Handia, Urrezko Koroaren dorrea, Etxe Handia), eta hiriaren aldetik harresi zatiz eta 500 metroko erronda bidez elkartutako granito eta arbelezko zazpi dorre handiz.

Iruditegia
----------

* Gazteluaren ikuspegiaGazteluaren ikuspegia
* Sarrerako zubia.Sarrerako zubia.
* Harresiak.Harresiak.
* Gobernuaren jauregi handia.Gobernuaren jauregi handia.
* Gobernuaren jauregi txikia.Gobernuaren jauregi txikia.
* Vieux Donjon, XIII mendeko dorrea.*Vieux Donjon*, XIII mendeko dorrea.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala: Château des ducs de Bretagne - Museoa - Erakusketak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1289258
* Commonscat Multimedia: Château des ducs de Bretagne (Nantes)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125605101
* ISNI: 0000 0001 2169 1822
* BNF: 119864002 (data)
* LCCN: n87811761
* SUDOC: 027925633
* **Ondare historikoa**
* Mérimée: PA00108657

 |

* Wd Datuak: Q1289258
* Commonscat Multimedia: Château des ducs de Bretagne (Nantes)
Bihuela, antzinako musika tresna.
**Bihuela** eta **arkuko bihuela** antzinako harizko instrumentuak dira, bereziki Erdi Aroan erabilitako musika tresnak.

Itxura
------

Sei edo zazpi hari pare dituzte. Hariak tripakoak ziren metalezkoak oraindik ez zeudelako asmatuta, horiek XVII. mendearen inguruan agertu baitziren. Bere tamaina oso desberdina izan ahal da eta Europa osoan ezagutzen zen laud instrumentuarekin batera; bihuelaz obra garrantzitzuak egin ziren. XVI. mendean Espainian zegoen gitarraren antza dauka, bere barruko aldea laua edo formarekin izan ahal da. Eskuko bihuela errenazimentuaren instrumentu garrantzitzu bat izan zen.

Bihuela motak
-------------

Hiru bihuela mota zeuden:

* uztai itxurakoa: haren oinordekoak gaur egungo arrabita, biola eta biolontxelo dira.
* txotxez jotzen zena: bandurria, lautea eta mandolina dira horren moldaketak.
* gurpilduna, behatzekin jotze zena. Eskuz jotzen denak du gaur egun bihuela izena.

Musikagileak
------------

Musikagile handiek bihuelari buruzko musika liburuak idatzi zituzten, besteak beste, Luys Millán, Luys de Narváez, Alonso Mudarra, Enriquez de Valderrábano, Diego Pisador, Miguel de Fuenllana, Juan Bermudo, Thomas de Santa María, Estaban Daza, Antonio Cabezón.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Bideo honetan Erdi Aroko musika tresna ikus daiteke.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q843679
* Commonscat Multimedia: Vielle

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4154312-9
* AAT: 300042220

 |

* Wd Datuak: Q843679
* Commonscat Multimedia: Vielle
Pultsu-hartzea eskumuturrean.
**Bihotz-maiztasuna** denbora unitate bateko bihotzaren taupaden kopurua da. Baldintza estandarretan neurtzen da (atsedenaldian edo ariketa fisikoan), eta taupaden kopurua minutuko eran adierazi ohi da.

Pultsua (taupaden kopurua adierazten duena) toki desberdinetan hartzen da, ohikoenak eskumuturrean, lepoan (karotida arteriaren gainean) eta toraxean izanik.

Gizaki heldu eta osasuntsu batean bihotzak 70 taupada inguru egiten ditu minutuko. Tarte orokorra 60-100 artekoa da. Ariketa fisikoan 150-200ra igo daiteke. Atleta gazte batek, atsedenaldian, 40-60 taupadak minutuko eduki ditzake.

Ume jaioberrietan bihotz-maiztasuna handiagoa da (130 taupadak/minutuko), baina adinarekin batera kopuru hori jaisten da.

Bihotz-maiztasuna sukarrarekin, ariketa fisikoarekin eta substantzia inotropikoekin (noradrenalina, esaterako) igotzen da. Bihotz-maiztasunaren lastertzeari takikardia deritzo (minutuko 90 taupadatik gorako maiztasuna).

Ikus, gainera
-------------

* Bihotz-zikloa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1073121
* Commonscat Multimedia: Heart rate

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4125645-1
* LCCN: sh85059741
* NKC: ph249462
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D006339

 |

* Wd Datuak: Q1073121
* Commonscat Multimedia: Heart rate
**Brienne Tarthekoa**, George R. R. Martin idazlearen *A Song of Ice and Fire* eleberri saileko eta *Game of Thrones* telesaileko pertsonaia bat da, azken horretan Gwendoline Christie aktoreak antzeztu zuen. Tarth etxeko kidea da.

Arratsaren Gazteluko Selwyn Tarth jaunaren alaba da, hiru anai zituen, baina denak haurtzaroan hil ziren. Bere familiak Ekaitzen Gotorlekuko Baratheon etxeari leialtasuna zor dio. Tarth etxeak Tarth uhartean agintzen du, Naufragoen badiaren bazter batean dagoen uhartea. 

Briennek ez ohiko gizonezkoen ezaugarriak dituen emakumea da: garaiera handia, gihartsua, bular lau ta zabala, ileoria, hortz okerrak ta ezpain lodiko aho handia. Andere noble bat bezala jantzi ta jokatu nahi zuenean jendea berataz trufatzen zen, itsusia ta jokaera ez oso femeninoak zituela uste baizuten. Orduan zaldun gisa jantzi eta ezpatari ta gerra emakume trebe bilakatu zen.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11680307

 |

* Wd Datuak: Q11680307
Bost Zaurien Ospitalearen fatxada nagusia, Andaluziako Legebiltzarraren egoitza.
**Bost Zaurien Ospitalea**, Sevillan dago, eta, gaur egun, Andaluziako Parlamentuaren egoitza da.

1546an hasi zen eraikitzen, Don Fadrique Enríquez de Riberaren borondatez, 1539an hil zena. Martín de Gainzak diseinatu zuen, eraikin honen lanak zuzendu zituena 1556an hil zen arte. Bi urte beranduago, lanen jarraipenaren enkargua, Hernan Ruiz II.ari ematen zaio, oraindik erabat amaitu gabe zegoen arren, bi urte beranduago inauguratuz.

Bere oinplanoa, laukiluze formakoa da, eta 10 patioren inguruan antolatzen da, hauetatik, soilik bederatzi eraiki ziren arren, eta, gaur egun, zortzi baino mantentzen ez diren arren. Eraikinaren elementurik bereizgarriena, inongo zalantzarik gabe, bere eliza da, erdiko patioan kokatua, gurutze latindar formako oinplanoa eta pizkundetar izaera zabala ditu. Gainontzeko eraikina baino altuagoa da. Bere barnean, gaur egun osoko bilkurak ospatzen diren tokia dena, bere erretaula nagusia nabarmentzen da, Diego Lopez Buenok egina Alonso Vazquezen margolanekin Asensio de Maedaren diseinuaren arabera.

Eraikinak, ospitale funtzioa izan zuen 1972 arte. Urte batzuk utzia eman ondoren, 1986an, Andaluziako Legebiltzarraren egoitza bihurtzeko proiektuak idazten dira, 1992ko otsailak 28an inauguratuz (Andaluziako eguna). Eraikinaren zaharberritze osoa, 2003an amaitu zen, 1980ko hamarkadan egin ez ziren patio eta gelen berreskuratze lanen amaierarekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2983985
* Commonscat Multimedia: Hospital de las Cinco Llagas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 230145857881323021042
* BNE: XX244807
* LCCN: n2005028204
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000895
* IAPH: i22400

 |

* Wd Datuak: Q2983985
* Commonscat Multimedia: Hospital de las Cinco Llagas
**Bristol konderria** (ingelesez: *Bristol County*) Rhode Islandko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bristol da. 2010eko zentsuaren arabera 49.875 biztanle zituen, Bristol kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bristol konderriak 115,9 kilometro koadro ditu. Horietatik 53,32 ura dira. Beste 62,58 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 430,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 49.875 pertsonetatik 48.041 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 989 dira. 363 beltzak edo afroamerikarrak. 71 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 704 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 51 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 642 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54262
* Commonscat Multimedia: Bristol County, Rhode Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157112181
* LCCN: n81018453
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 404984
* TGN: 1002202

 |

* Wd Datuak: Q54262
* Commonscat Multimedia: Bristol County, Rhode Island
**Brooks konderria** (ingelesez: *Brooks County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Quitman da. 2010eko zentsuaren arabera 16.243 biztanle zituen, Brooks kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Brooks konderriak 1.289,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 12,31 ura dira. Beste 1.276,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,08 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.243 pertsonetatik 10.278 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 853 dira. 5.695 beltzak edo afroamerikarrak. 48 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 17 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 149 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488175
* Commonscat Multimedia: Brooks County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137197961
* GND: 6067759-4
* LCCN: n79129115
* NARA: 10039237
* **Lekuak**
* OSM: 1027982
* TGN: 2000305

 |

* Wd Datuak: Q488175
* Commonscat Multimedia: Brooks County, Georgia
Britainiar uharteak K. o. 400. urtean.  
Gorriz: Hizkuntza britoien eremua (Britoiak).  
Orlegiz: Gaelera hizkuntzen eremua (Gaelikoak).  
Urdinez: Piktoera mintzatzen zen eremua (Piktoak).

*Artikulu hau antzinako herriari buruzkoa da; Britainia Handian bizi den egungo herria gaitzat duena beste hau da: «Britainiar»*
**Britaniarrak** (latinez: *Britanni*) antzinako Britainia Handiko (Albion) berezko biztanleak izan ziren. Hauek bai hizkuntzaz nahiz kulturaz zelta jatorria zuten. Gerora anglosaxoiak ailegatu eta britoiak mendebalderantz bultzatu zituzten, nagusiki gaur egungo Gales eta Kornuallesen mantendu zirelarik.

Britoi hizkuntzak mintzatzen zituzten eta kultura berberak elkartzen zituen. Antzina zeltek Mendebaldeko Europaren zati handi batean bizi ziren, Britainian britoiak bizi zirelarik. Aldiz, gaur egungo Eskoziako zatirik handienean piktoak bizi ziren, eta Irlanda, Man Uhartea, eta Ipar Irlanda eta Eskoziako mendebaldean zegoen Dál Riata erresuman eskotoak bizi ziren, azken hauek hizkuntza goidelikoak mintzatzen zituztelarik.

Britainiako erromatar inbasioaren ondorioz erromanizazioa iritsi eta I. mendetik aurrera britoiek latina eta erromatar kultura bereganatu zuten. Gainera IV. mendean kristautasunera bilakatu ziren.

Erromatar Inperioaren gainbeherak Britainian anarkia egoera bat ekarri zuen. V. mendean eskotoen eta piktoen erasoen ondorioz, eta anglo, saxoi eta jutoen etorreraren ondorioz britoiak uhartearen mendebalderantz bultzatuak izan ziren. Bestalde, britoietako batzuk itsasoz gaur egungo Britainian babes hartu zuten. Hortik dator bretoi izena, antzinako britoien ondorengoak baitira.

Ikus gainera
------------

* Britainia
* Bretoi

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2015-1-30). *174. araua: Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak.* , 5 or..

Kanpo estekak
-------------

* Britainiako antzinako herri eta tribuak. BBC History **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q849967
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q849967
**Broome konderria** (ingelesez: *Broome County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Binghamton da. 2010eko zentsuaren arabera 200.600 biztanle zituen, Broome kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Broome konderriak 1.853,17 kilometro koadro ditu. Horietatik 25,25 ura dira. Beste 1.827,93 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 108,25 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 200.600 pertsonetatik 179.852 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 6.778 dira. 8.850 beltzak edo afroamerikarrak. 328 amerikar natiboak ziren eta 60 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7.019 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 242 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.249 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47894
* Commonscat Multimedia: Broome County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145488093
* ISNI: 0000 0004 0405 521X
* LCCN: n85234715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1838014
* TGN: 1002206

 |

* Wd Datuak: Q47894
* Commonscat Multimedia: Broome County, New York
**Burna-Buriash II.a** Babiloniako kasitar dinastiako errege bat izan zen, K.a. XIV. mendean gobernatu zuena.

Kadashman-Enlil I.aren seme eta oinordekoa, bere aurrekoek Egiptorekin izan zituzten harreman onak jarraitu zituen. Faraoiengandik jasotako urreari esker, Babilonian lehen aldiz, metal hau erabili zen ordaintze modu gisa, zilarra, eztainua eta brontzearekin batera. Bere gutunek, Amenofis III.a, Akenaton eta Tutankamon hartzen dituzte. Gutunetako batean, asiriarrak mendekotzat hartzen ditu, baina ez dago garbi hala ote zen, ala Asiria, oraindik, Mitanniren eraginpean ote zegoen.

"Osotasunaren erregea" titulua hartu zuen, bere aita eta bere aitonak bezala. Muballitat-Sherva printzesa asiriarrarekin ezkondu zen, eta honekin, bere seme eta oinordeko izan zen Kharakardash izan zuen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kadashman-Enlil I.a** | **Babiloniako erregea**K.a. 1359-K.a. 1333 | Ondorengoa**Kharakardash** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q707687
* Commonscat Multimedia: Burna-Buriash II

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q707687
* Commonscat Multimedia: Burna-Buriash II
Eskema gramatikala
  

PN = izen berezia  

N = izena  

V = aditza  

NP = izen-sintagma  

RC = erlatibo-esaldia  

VP = aditz-sintagma  

S = esaldia

***Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo*** (euskaraz: "Buffaloko bufaloek gogaituriko Buffaloko bufaloek Buffaloko bufaloak gogaiten dituzte") gramatikalki zuzena den ingelesezko esaldia da. Aho-korapilo honen bitartez, nola homonimo eta homofonoek joskera zailak osatzen dituzten adierazten da. Lehendabizikoz 1972an Buffaloko Unibertsitatearen irakaslea zen William J. Rapaportek sortu zuen.

Funtzionamendua
---------------

Esaldiak ez du puntuazio-markarik erabiltzen eta *"buffalo"* hitzaren hiru esanahi ditu barnean:

* **h.**: Buffalo hiria, New York estatuan dagoena.
* **i.** estatubatuar ingelesez bisonteak duen izen arrunta.
* **a.** "gogaitu" edo "nahasi" esan nahi duen aditza.

Horrela, bere egitura horrelakoa da:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Buffaloh buffaloi Buffaloh buffaloi buffaloa buffaloa Buffaloh buffaloi. |  » |

*"Buffalo"* izena *"bisons"* (bisonteak) eta *"buffalo"* aditza *"bully"* bere sinonimoez aldatzen baditugu, esaldia horrela geratuko litzateke:

Ingelesezko Wikipediak esaldi paralelo bat eskaintzen du esaldi hau ulertarazteko.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Buffalo bisons Buffalo bisons bully bully Buffalo bisons. |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Rapaport, William J. 2006-9-22. *A History of the Sentence "Buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo."*

Ikus, gainera
-------------

* 子子子子子子子子子子子子, antzeko kontzeptua, japonieraz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690158

 |

* Wd Datuak: Q690158
Burgundia 900 aldean

---

     Burgundia Garaia
     Burgundia Beherea
     Borgoinako Dukerria (Mendebaldeko Frantziaren barnean)
**Burgundia Beherea**, **Juraz haraindiko Burgundia** (frantsesez: *Bourgogne cisjurane*) edo **Proventzako Erresuma** ere deitua, Erdi Aroko erresuma izan zen, egungo Frantziaren hego-ekialdean kokatua, Rodano ibaiaren beheko arroan. 933an, Burgundia Garaiarekin bateratu zen, Arlesko Erresuma sortuz.

Historia
--------

Mendebaldeko Frantziako errege Luis Totela 879ko apirilaren 10ean hil zen, bi seme bizirik zituela: Luis eta Karloman. Horiek horrela, uztailean, Boson Arlesko kondeak Burgundia Beherearen independentzia adierazi zuen. Urriaren 15ean, Rodano eta Saonaren ibarretako apezpiku eta aitoren semeek Boson hautatu zuten Luis Totelaren ondorengo.

882an Karlomanek Burgundia Beherea berreskuratu zuen, eta 884an haren seme Karlos Gizenak oinordetu zuen. 890ean, Arnulfo Karintiakoaren matxinadaren ondoan, Luis Itsua, Bosonen semea, koroatu zuten Burgundia Behereko errege.

928an, Luis Itsua hil ondoren, Hugo Arleskoa bilakatu zen Burgundia Behereko errege. 933an, Hugok Rodolfo II.a Borgoinakoari, Burgundia Garaiko erregeari alegia, eman zion Burgundia Beherea; horren aldera, Rodolfok uko egin zion Italiako koroari. Era horretan, Arlesko Erresuma sortu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Frankish Kingdom of (Upper) Burgundy.*  historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-21).
2. ↑   Bouchard, Constance Brittain. *The Bosonids or Rising to Power in the Late Carolingian Age.*  Society for French Historical Studies (Noiz kontsultatua: 2016-05-22).
3. ↑    *Frankish Kings of Italy.*  historyfiles.co.uk (Noiz kontsultatua: 2016-05-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33242

 |

* Wd Datuak: Q33242
**Buffer gainezkatze** (**(Ingelesez)** *buffer overflow* edo *buffer overrun*) segurtasun informatikoan eta programazioan, memoriako datu eremu batean eduki dezakeen baino gehiago kopiatzen denean gertatzen den software akats bat da, memoriaren aldameneko eremuan gainean idazten da soberako datuak. Ondorioz, memoria atzipenean salbuespen bat gertatzen da eta programa bukatzen da edo asmo txarrez egindakoa bada segurtasuna hautsiz.

Kasu batzuetan programaren fluxua alda daiteke, aurrez ez ikusitako aginduak eginez. Konputagailu arrunten arkitekturen memoriak ez baitu datuak eta programak bereizten gertatzen da hau.
Akatsa duen programak baimen bereziak baldin baditu segurtasun akatsean bilakatzen da. Erasotutako programaren konputagailutik baimenak lortzeko bereiziki diseinatutako kodea shellcode deitzen da.

Irtenbidea
----------

Erabiltzaileak sartzen dituen datuak baliozkotu behar dira. Arazo hau karaktere kateak kopiatzean gertatzen da gehien bat.

Adibide grafikoa
----------------

Demagun programa batek bi aldagai dituela erreserbatuta:

* A aldagaia: string motako eta 8 byte hartzen ditu.
* B aldagaia: zenbaki osoa eta 2 byte hartzen ditu.

Hasieran A-ren bufferrean ez dago ezer edo hobeto esanda balio nuluak daude eta B-k "3" zenbakia dauka. Karaktere bakoitzak byte baten bidez adierazten da.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 3 |
| A Bufferra | B Bufferra |

Jarraian, programak A bufferrari gehiegizko karaktereak sartzen dizkio. Datu sarrera hau baliozkotzen ez denez B bufferrean gainidazten da.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ‘G' | ‘e' | ‘h' | ‘i' | ‘e' | ‘g' | ‘i' | ‘z' | ‘k' | ‘o' |
| A Bufferra | B Bufferra |

Behar kasu honetan ez da gertatzen segurtasun akatsik baina apropos aukeratutako datuekin gerta likete.

Ikus, gainera
-------------

* Exploit
* DoS
* Password Crack
* Hijacking
* Sniffing
* Troyako zaldi
* Birus
* Segurtasun informatiko

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Kriptopolis Webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19423
* **Identifikadoreak**
* GND: 4752450-9

 |

* Wd Datuak: Q19423
**Burlington konderria** (ingelesez: *Burlington County*) New Jerseyko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mount Holly da. 2010eko zentsuaren arabera 448.734 biztanle zituen, Burlington kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Burlington konderriak 2.123,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 55,07 ura dira. Beste 2.068,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 211,33 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 448.734 pertsonetatik 345.852 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 28.831 dira. 71.247 beltzak edo afroamerikarrak. 656 amerikar natiboak ziren eta 193 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 19.193 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.471 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 10.122 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138141
* Commonscat Multimedia: Burlington County, New Jersey

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151279772
* ISNI: 0000 0004 0437 7569
* NARA: 10036690
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 963152
* TGN: 1002215

 |

* Wd Datuak: Q138141
* Commonscat Multimedia: Burlington County, New Jersey
**Bizikleta-parametroen indize interaktiboa**, **IBP indizea** (ingelesezko Interactive Bicycling Parameters index, ***IBP index***) izenekoa, mendiko edo errepideko bizikletan ibilitako ibilbide baten zailtasun-maila baloratzen duen puntuazioa da. Latitudeari, luzerari eta altitudeari buruzko datuak ibilbidearen puntu askotan aztertuz lortzen da.

GPSarekin grabatutako track-etik lortzen dira puntu horiek, zeinak automatikoki jasotzen baititu, kilometro bakoitzeko 50 puntu inguruko kadentziarekin, lurraren aldaketen eta norabide-aldaketen arabera. Puntu horietatik abiatuta, igoera- eta jaitsiera-tarteetan egindako distantziak kalkulatzen dira (% 1,% 5,% 10, etab.), guztizkoaren gaineko ehunekoak kalkulatzen dira, gora eta behera egindako metro guztiak, igoera- eta jaitsiera-ratioak, guztizko kilometroak eta igoera-tarteen banaketa.

Formula matematiko estandarizatu bat aplikatzen da eta 0 eta infinitu arteko puntuazioa lortzen da. Puntuazio hori % 100 objektiboa da; ez da balio subjektiborik kontuan hartzen, hala nola lurraren egoera, erabilitako denborak, faktore klimatikoak edo sasoia.

Indizea baliagarria da ibilbide desberdinen zailtasun-maila ezagutu ahal izateko, elkarren artean konparatuz; faktore subjektiboak kontuan hartzen ez direnez, balioa esanguratsua izango da bakoitzarentzat.

Adibidea: 60ko IBPa oso ibilbide gogorra izango da hasi gabeko batentzat, normala prestakuntza ertaina duen batentzat, eta oso erraza profesional batentzat.

IBP azterketaren adibidea:

Ikus, gainera
-------------

* Txirrindularitza
* mendiko txirrindularitza
* Mendiko bizikleta
* EuroVelo

Kanpo estekak
-------------

* www.ibpindex.com Bizikleta-parametroen indize interaktiboa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6174493

 |

* Wd Datuak: Q6174493
**Bureau konderria** (ingelesez: *Bureau County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Princeton da. 2010eko zentsuaren arabera 34.978 biztanle zituen, Bureau kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bureau konderriak 2.262,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,58 ura dira. Beste 2.250,78 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 15,46 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 34.978 pertsonetatik 34.168 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 2.695 dira. 191 beltzak edo afroamerikarrak. 63 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 220 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 326 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109518
* Commonscat Multimedia: Bureau County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143078611
* GND: 5338013-7
* LCCN: n81095826
* NARA: 10039157
* **Lekuak**
* OSM: 1800717
* TGN: 2000497

 |

* Wd Datuak: Q109518
* Commonscat Multimedia: Bureau County, Illinois
**Bretainiako parlamentua** (bretainieraz: *Breujoù Breizh*, frantsesez: *Parlement de Bretagne*) Bretainiako Rennes hirian dagoen aintzinako parlamentua da.

Historia
--------

Bretainiako parlamentua 1154ko martxoan eratu zen Henrike II.a Frantziakoaren edikto bati esker. Berez ez zen parlamentua, Frantziako gainerako probintzietan bezala bretoiek arazoak konponduko zituen epaitegia baizik. Hala ere "askatasun bretoiak" kudeatzen zituen, 1532an Frantziarekiko batasuna egiterakoan lortu zituen hainbat lege.

1655 urtean gaur egungo jauregian ezarri zen eta bertan egon zen Frantziako Iraultzaren ondorioz 1790an desegin zen arte. 1675-1690 artean Vannesen izan zen parlamentua, Rennestik kanpora egon zen aldi bakarra izan zen.

Jauregi hau 1804tik aurrera Rennesko epaitegia izan da. 1994an suhiltzaileen greba batean kalteak jasan zituen eta konpondu ondoren berriz ireki zituen ateak.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* Parlamentuaren eraikina eta enparantza.Parlamentuaren eraikina eta enparantza.
* Barne patioa.Barne patioa.
* Grand Chambre, gela handia.*Grand Chambre*, gela handia.
* Salle des pas perdus.*Salle des pas perdus*.
* Teilatuko estatuak.Teilatuko estatuak.
* La Loi estatua (Legea).La Loi estatua (*Legea*).
* La Justice estatua (Justizia).La Justice estatua (*Justizia*).
* La Force estatua (Indarra).La Force estatua (*Indarra*).
* L'Éloquence estatua (Elokuentzia).L'Éloquence estatua (*Elokuentzia*).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2500775
* Commonscat Multimedia: Parlement de Bretagne

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11876181p (data)

 |

* Wd Datuak: Q2500775
* Commonscat Multimedia: Parlement de Bretagne
**Bost erregeordeen kontseilua** edo **bost agure handien kontseilua** (japonieraz 五大老, go-tairō) Toyotomi Hideyoshik bera hil ondoren eta bere seme Toyotomi Hideyorik gobernuaren ardura hartzeko haina adin izan arte osatu zuen kontseilu bat da. Hideyoshik betebehar honetarako bere bost daimyōrik boteretsuenak aukeratu zituen: Maeda Toshiie, Ukita Hideie, Uesugi Kagekatsu, Tokugawa Ieyasu eta Mori Terumoto.

Bost pertsonak osatutako kontseiluaren eraketarekin, Hideyoshik partaide ezberdinak orekatzea espero zuen, horietako bakar batek ere gobernuaren agintea lortzea eragotziz. Baina, Hideyoshi 1598an hil eta gutxira, erregeordeak bi taldetan banatu ziren: Tokugawa alde batetik eta gainontzeko laurak bestetik. Gerra, baina, ez zen 1600 erdialderarte hasi, urte berean amaituz Sekigaharako guduan, Hideyori bizirik eta Osakako gazteluaren kontrolaz utzi zuen bake zail bat adostu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1154511

 |

* Wd Datuak: Q1154511
**Burong Pinggai Ayer** Bruneiko Brunei eta Muara barrutian dagoen mukim edo azpibarrutietako bat da, ur azpibarrutien taldea osatzen dutenetako bat.

Kokapena
--------

Herrialdeko hiriburuaren bihotzean kokatua dago, Bandar Seri Begawanen bertan, Brunei ibaiaren uretan.

Mukim edo azpibarruti hau, ur herriaren zati da, egun, mukim edo azpibarruti bezala kontsideratua dena. Beste ur azpibarrutien ondoan dago, horietako gehienekin muga duelarik.

Mugak
-----

Iparraldean, Sungai Kedayan mukim edo azpibarrutia du, hau ere, ur azpibarrutietako bat, Peramu eta Sungai Kebun mukim edo azpibarrutiak, beste bi ur azpibarruti, ekialdean, Lumapas mukim edo azpibarrutia hegoaldean, Kianggeh mukim edo azpibarrutia, mendebaldean, eta, azkenik, Tamoi ur azpibarrutia mendebaldean eta iparraldean.

Herrixkak
---------

* Kampong Burong Pingai Ayer
* Kampong Lurong Dalam
* Kampong Pandai Besi A
* Kampong Pandai Besi B
* Kampong Sungai Pandan A
* Kampong Sungai Pandan B
* Kampong Pg. Setia Negara
* Kampong Pekan Lama
* Kampong Sungai Asam?

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2024423

 |

* Wd Datuak: Q2024423
**Brytta**, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan kontatzen da. Rohango hamaikagarren erregea izan zen, Frealafen semea, eta honen oinordeko bihurtu zen hau hiltzean, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2798an.

Historia
--------

Bere erregealdian, Rohan, oraindik, Dunledinarren aurkako gerretatik suspertzen ari zen, eta etsaitasunak, mendebaldeko mugan mantendu ziren.

Dunledinarrekin zituzten gatazkez gain, beste arazo bat ikusi zen: Nano eta Orkoen arteko gerrak, orko ugari, Mendi Lainotsuetatik eta Ered Nimraisetik Rohan hegoaldera ihesean etortzea eragin zuen. Bryttak, orkoak kanporatzeagatik borrokatu zuen, eta, hil zenean, orko bakar bat bera ere ez zela geratzen uste izan zen.

Bryttak, bere aitaren behartsuei laguntzeko politika jarraitu zuen, honela, Leofa izena lortu zuelarik, rohaneraz "ongi maitatua" esan nahi duena.

44 urteko erregealdia izan zuen, eta, bere oinordekoa, Walda izan zen 2842an.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Frealaf** | **Rohaneko erregea**Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2798-2842 | Ondorengoa**Walda** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q426338

 |

* Wd Datuak: Q426338
**Britainia Handiko Erresuma** (ingelesez: *Kingdom of Great Britain*), Europa mendebaldean 1707-1800. urte bitartean existitu zen herrialdea izan zen.

Ez da nahastu behar Britainia Handia uhartearekin, ezta 1801–1922 bitarteko Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuarekin eta Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batua estatuarekin ere.

Eskoziako Erresumak eta Ingalaterrako Erresumak bat egin zuten 1707. urteko Batasun Agiriaren bitartez (*Union Act, 1707*), Britainia Handia uhartean estatu bakarra eratzekotan. Britainia Handiko Erresumako parlamentu eta gobernu berria Londres hiriburuko Westminsterren kokatu zituzten, Tamesis ibaiaren iparraldera. Edonola dela ere, batu ziren erresuma biek errege bakarra zuten 1603. urtean Jakue VI.a Eskoziakoa, Jakue I.a Ingalaterrakoa izendatu zutenetik.

Beraz, 1707. urtetik aurrera erresuma bakarra zegoen: Eskoziako parlamentua eta Ingalaterrakoa desegin ziren, eta Britainia Handikoa, bakarra eratu zuten: hala ere, legegintzarako eskoziarren ordezkaritza ingelesena baino txikiagoa zen, Eskoziako biztanleria ere txikiagoa zelako. Hizkuntza ofizialak ingelesa eta gaelikoa ziren. Libera esterlina zerabilten.

1801. urteko datuen arabera, 230.977 km²-ko azalera zeukan erresumak, eta 10.942.646 biztanle zeuden.

Britainia Handiko Erresuma 1800. urteko Batasun Agiriaren ondorioz desegin zuten, 1798ko Irlandako matxinada baretu ostean Irlanda ere herrialdean sartu zutenean: handik aurrerako entitatea Britainia Handiko eta Irlandako Erresuma Batua zen.

Britainia Handiko Erresumako errege-erreginak
---------------------------------------------

* 1707-1714: Ana I.a Ingalaterrako eta Eskoziako erregina, eta Irlandakoa 1702. urtetik
* 1714-1727: Jurgi I.a Britainia Handikoa
* 1727-1760: Jurgi II.a Britainia Handikoa
* 1760-1801: Jurgi III.a Britainia Handikoa, (errege izaten jarraitu zuen 1820. urtera arte).

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q161885
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Great Britain

---

 |

* Wd Datuak: Q161885
* Commonscat Multimedia: Kingdom of Great Britain
**Britainiar ingelesa** (ingelesez: *British English*) Erresuma Batuan ingelesak duen dialekto eta ahoskeren multzoa da.

Erresuma Batuan idatzitako ingeles formalean eskualde-aldaketak daude (adibidez, *wee* eta *little* hitzak zenbait testuingurutan trukagarriak diren arren, iparraldeko Britainia Handiko (eta bereziki Eskoziako) edo Ipar Irlandako iparraldeko norbaitek *wee* eta hegoaldeko Ingalaterrako edo Galesko norbaitek *little* idatziko luke. Hala ere, Erresuma Batua osoko ingeles idatzian uniformetasun maila handia dago, eta hau "ingeles britainiarra" bezala deskriba daiteke. Ingeles mintzatuaren formak, ordea, munduko eremu gehienetan baino askoz gehiago aldatzen dira, eta, beraz, zailagoa da hizkuntza mintzatuari "ingeles britainiarra" kontzeptu uniformea aplikatzea. Tom McArthurren esanetan, "pertsona askorentzat, bereziki Ingalaterran, britainiar ingelesa tautologia bat da (...) britainiar hitzaren anbiguotasun eta tentsio guztiak partekatzen ditu, eta emaitza gisa bi modutan interpreta daiteke: zabalago edo estuago, nahasmen eta anbiguotasun maila baten barruan".

Ortografia
----------

1828an, Noah Websterrek bere erabilera-hiztegia argitaratu zuenean, ingelesezko ortografia berritzeko aholkuak eman zituen. Nahiz eta estatubatuarra izan, Europan baino ez zituzten bere aholkuak jarraitu eta, beraz, britainiar eta estatubatuar ingelesen artean aldeak daude. Hona hemen adibide batzuk:

| Britainiarra | Estatubatuarra |
| --- | --- |
| -re (*centre*, *theatre*...) | -er (*center*, *theater*...) |
| -ise (*realise*...) Kanadan eta Erresuma Batuan: *realize*... | -ize (*realize*...) |
| -ogue (*dialogue*, *analogue*...) | -og (*dialog*, *analog*...) |
| -our (*colour*, *favour*, *labour*...) | -or (*color*, *favor*, *labor*...) |
| -ce [izenak] -se [aditzak] (*practice* / *to practise*) | -ce/-se [biak] (*license* / *to license*, *practice* / *to practice*) |
| *sceptical* | *skeptical* |
| *jewellery* | *jewelry* |
| *mad* | *crazy* |
| *skilful* (Australian eta Kanadan: *skillful*) | *skillful* |
| *pavement* | *sidewalk* |
| *angry* | *mad* |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Crystal, David.  (1997). *English as a Global Language.*  Cambridge: Cambridge University Press ISBN 0-521-53032-6..
2. ↑   McArthur, Tom.  (2002). *Oxford Guide to World English.*  Oxford: Oxford University Press, 45 or. ISBN 0-19-866248-3..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7979
* Commonscat Multimedia: British English

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300388027
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q7979
* Commonscat Multimedia: British English
**Brutus** Michelangelok 1539 urtearen inguruan marmolez egindako bustoa da. Tamainua 74 zm-koa da. Gaur egun Florentziako Bargelloren jauregiaren museoan (Italia) ikus daiteke. Michelangelok egindako busto bakarra da.

Historia
--------

Lan hau egiteko enkargua Michelangelok Donato Giannotti lagunarengandik jaso zuen. Eskultura Niccolò Ridolfi kardinalari emateko zen. Francisco I.a Medicik 1574tik 1584ra urtetan erosi zuen eta orduan idulkian latinez idatzitako mezu hau jarri zitzaion: «Dum Bruti effigiem sculptor de marmore ducit - in mentem sceleris venit et abstinuit», hau da, "Eskultoreak marmoletik Brutusen irudia ateratzen duen aldian, bere burura horrek egindako hilketa etortzen zaio eta lana uzten du".

Deskribapena
------------

Busto hau, Marko Brutoren irudia, Karakalaren garaiko busto erromatarrekin erlazionatuta dago. Bustoak hotsanditasuna eta indarra erakusten du. Togaren tolesek ere zentzu berean jokatzen dute. Aurpegia aldean bukatu gabeko azpegiak ikusten dira eta horrek, bestetik, arintasuna ematen dio lanari.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Bustoari buruzko komentarioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2627551
* Commonscat Multimedia: Michelangelo's Brutus

---

 |

* Wd Datuak: Q2627551
* Commonscat Multimedia: Michelangelo's Brutus
**Cabaret Voltaire** Zürich hiriko (Suitza) gau klub bat izan zen. Hugo Ballek sortu zuen, 1916ko otsailaren 5ean, helburu artistiko eta politikoak bete nahian. Antzoki bateko goi solairuan zegoen kokatuta eta behean egindako erakusketen parodia egin ohi zuten goian. Tendentzia artistiko berriekin esperimentatzen zuten eta, zenbaiten ustez, Dadaismoa bertan jaio zen. Korronte honetatik eratorritako surrealistak ere bertan bildu ohi ziren.

Bilakaera
---------

Denbora aurrera, lokala ez zegoen egoera onean eta, 2002ko neguan, Mark Divok zuzenduriko neo-dadaista izena hartzen zuen artista taldeak Cabaret Voltaire okupatu zuen. Lokal hura Dadaismoa birsortzeko ahaleginetan zebiltzan artista berrientzako ikur izango zela aldarrikatzen zuten eta, ondorengo hiru hilabetean, interpretazio, festa, arratsalde poetiko eta zine proiekzioak egin zituzten. Ingo Giezendammer, Mikry Drei, Lennie Lee, Leumund Cult, Aiana Calugar eta Dan Jones izan ziren parte hartu zuten artistetako batzuk. Egoitza dekoratu zuten, bai barrualdetik, bai kanpoaldetik, eta milaka zurichtarrek hartu zuten parte esperimentuan.

2002ko martxoaren 2an, poliziak okupak bota zituen, eta eraikuntza dadaismoaren oroimenerako museo bilakatu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q661745
* Commonscat Multimedia: Cabaret Voltaire

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148607617
* ISNI: 0000 0001 0671 343X
* BNF: 15727795m (data)
* GND: 7595910-0
* SUDOC: 160359066
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* TLS: Cabaret\_Voltaire,\_Zürich\_ZH

 |

* Wd Datuak: Q661745
* Commonscat Multimedia: Cabaret Voltaire