recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***High Fidelity***, 1995eko Nick Hornby britainiar idazlearen eleberri bat da.

Liburuaren kontakizuna denbora guztian Rob protagonistak lehen pertsonan kontatua da, bere eguneroko bizitza eta iragana, musika, kultura, maitasuna, sexua eta abarri buruzko gogoeta zorrotzak tartekatuz.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1990eko hamarkadaren lehen erdia, Londres, 36 urte betetzera doan Rob Fleming pop musikazaleak Camden auzoan diskodenda bat du, honetan gustukoak dituen diskoak bakarrik salgai dauzka. Bere dendan berarekin batera Dick eta Barry lankideek lan egiten dute, Rob bera bezain heldugabe eta musikazaletuak. Hiru lankideak bere musika, zinema eta literatura ezagutzak erakutsiz elkar lehiatzen dira, beren abesti gogokoenak kaseteetan grabatu eta gustatzen zaizkien edo gorrotatzen dituzten abesti, disko, film edo liburuen zerrendak osatuz.

Roben neskalaguna Laurak harekin stzeko ezgaitasuna dela eta utzi egingo du, Rob lurjota geldituz. Laurak Roben goiko solairuko bizilagunarekin harreman bati ekin diola jakitean Roben etsipena handiagotuz joango da, Robek bizilagun hori betidanik gorroto izan baitu.

Harreman haustearen ondoren, Rob bere iraganeko neskalagunekin kontaktuan jartzea erabakiko du, haietako gehienek berari buruzko oroitzapen txarra gorde dutela ohartuz. Laister Laurak Rob abandonatu izanaz gaizki sentitzen hasiko da, baina jada Rob estatubatuar neska abeslari bat ezagutuko du.

Zinema
------

* *High Fidelity* (2000, Stephen Frears)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q748075
* **Identifikadoreak**
* Open Library: OL15335590W
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q748075
***Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y de su Convento. Vidas del venerable Padre Fray Juan Malfaz*** (Caldasko Andre Mariaren irudi miragarriaren eta haren Komentuaren historia. Aita Frai Juan Malfazen bizitzak ) Alonso del Pozo y Silvak Donostian, 1700 urtean plazaratu zuen liburua da. Idazlana Pedro Ugarteren inprimategina prestatu zen. Gaztelaniaz idatzita dago.

Izenburu osoak horrela dio: *Historia de la milagrosa imagen de Nuestra Señora de las Caldas, y su Convento : vidas del ... Padre Fray Juan Malfaz, Prior que fue dèl, con las virtudes de otros Religiosos, que se contienen en este tomo, impresso en San Sebastian por Bernardo de Vgarte, año de 1700 ; y vida de la venerable señora Doña Maria Ana Velarde de la Sierra, Religiosa de la Tercera Regla de nuestro Padre Santo Domingo, que se imprimirà en otro tomo*

Komentua Las Caldas del Besayan dago, Los Corrales de Buelna udalerrian (Kantabrian). Juan Malfaz, bestetik, komentu horren priore izan zen, XVII. mendearen bigarren erdian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Liburuaren bertsio digitala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112959156
* **Bilduma digitalak**
* Handle: url

 |

* Wd Datuak: Q112959156
Historia naturaleko fitxa, 1728, Cyclopaedia
**Historia naturala** landareen eta animalien ikerketa zientifikoa da, behaketara joz esperimentaziora baino gehiago.

Historia naturala terminoa antzinate klasikotik erabiltzen da diziplina zientifikoen multzoa izendatzeko, XIX. mendetik zenbaitetan Natura zientziak ere aipatzen baitira, batez ere zoologia, botanika, mineralogia eta geologia. Bi terminoak "historia naturala" eta "natura zientziak" eremu semantiko berari dagozkio, nahiz eta bien arteko alde garrantzitsu bat izan "historia naturalak" garrantzi handiagoa ematen diola mundu naturaleko laginen eta aleen kontserbazioari, eta «natura zientziak» esanahi orokorragoa duena, besteak beste, izarrak edo erradiazioak bezalako entitate ez-bildumagarriak edo fisikako edo kimikako ohiko printzipio fisikoak diren beste zientzia posible batzuen artean, biltzen ditu bere azterketan.

Historia naturalaren barruan sartzen dira bizitzaren elementuak eta bizimoduak ulergarri egiten dituzten gertakariak ikertzea eta azaltzea, eta hainbat espezieren egitura, funtzionamendua eta zirkunstantzia garrantzitsuak deskribatzen ditu, hala nola dieta, ugalketa eta talde sozialak.

Terminoaren esanahia hazi egin da, eta biologia ez den beste diziplina zientifiko batzuetarako aterki bihurtu da. Definizio gehienek izaki bizidunen azterketa barne hartzen dute (hau da, biologia, botanika eta zoologia barne); beste definizio batzuek kontzeptua zabaltzen dute paleontologia, ekologia edo biokimika barne hartzeko, baita geologiaren eta klimatologiaren zatiak ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q484591
* Commonscat Multimedia: Natural history

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7504678-7
* LCCN: sh85090222
* NDL: 00562852
* NKC: ph124939
* AAT: 300251095
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D019021

 |

* Wd Datuak: Q484591
* Commonscat Multimedia: Natural history
| **Hattula** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Hattulako armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Hattulan kunta |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaJatorrizko Tavastiako esk.Hämeenlinnako azpiesk. |
| Alkatea | Heidi Rämö |
| Sorrera | 1868 |
| 

|  |
| --- |
| Hattula Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 61°03′20″N 24°22′15″E﻿ / ﻿61.05556°N 24.37083°E﻿ / 61.05556; 24.37083 |
| Azalera- Ur-azalera | 427,39 km² 69,58 km² (%16,3) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 9.703 (2014.04.30) 27,12 bizt/km²(2012) % 98,5 (ofiziala)% 0,3% 1,2 |
| Webgune ofiziala | **(Finlandieraz)** |

Gurutze Santuaren eliza.
**Hattula** Finlandiako Kanta-Hame lurraldeko udalerria da. Herria ez da 10.000 biztanlera iristen, eta bertako jendea nekazaria eta sozial-demokrata sutsuak izateagatik ezagunak dira, nahiz eta azkenengo bozketetan gutxigatik irabazi zuten.

Zer ikusi
---------

Herria ez da ezaguna turismoagatik, baina hainbat interes-gune daude bertan. Hattulako ardoa ezaguna da iparraldean, eta hainbat eskurtsio antolatzen dira bertako ardoa dastatzeko Finlandia osoan.

### Gurutze Santuaren Eliza

Erdi Aroko eliza garrantzitsua. XV. mendetik irauten duen Finlandia osoko eliza bakanetakoa. XVI. mendehasieran eginiko margolanak ondo konbertsuak daude eta Bibliako 180 istorio errepresentatzen dituzte. Zurezko 40 eskultura ere elizan daude, zaharrenak XIV. mende hasierakoak.

### Museo Militarra

Finlandiako museo militar bakarra da. 1939. urtean, II. Mundu Gerran erabiliko tankeak erakusten dira bertan, sobietarrek guda irabazi ondoren itzuli zizkienak eta 1961. urterarte erabiliak izan zirenak.

Kolekzioak 50 tanke ditu eta beste hainbat ibilgailu, hala nola T-34 errusiarrak eta "Sturmgeschütz III Ausführung G" alemaniarrak. Noiz behinka exibizioak eskaintzen dira, batez ere Laponiako Gerra oroitarazten dutenak.

### Inkala Jauregia

Nekazal-lurraldeko jauregia. Alajärvi lakuaren oinetan eraikia 1810. urtean. Sauna bat dago bertan eta egun batzuk gelditzeko aproposa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965172
* Commonscat Multimedia: Hattula

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 249385083
* GND: 4467505-7

 |

* Wd Datuak: Q965172
* Commonscat Multimedia: Hattula

1. ↑  Suomen pinta-ala kunnittain. Maanmittauslaitos. 2014.04.30
2. ↑  Suomen asukasluvut kuukausittain Väestörekisterikeskus. 2014.04.30
3. ↑  Väestorekisterikeskus 2012
**Henry Lee Giclas** (Flagstaff, Arizona, AEB, 1910eko abenduak 9-2007ko apirilak 2) estatubatuar astronomo bat izan zen.

1931n hasi zen laguntzaile bezala lanean Lowell Behatokian bere heziketa ordaindu ahal izateko, eta ordutik hurrengo udetan lan egin zuen 1942an astronomo bezala kontratatua izan zen arte.

Bere betebehar nagusienak kometa eta asteroideen kokapen zehatza neurtzea, 1936an hasi zuen proiektua, eta, batez ere, izarren mugimendu propioaren katalogazioa izan ziren, azken lan hau 1958an hasi eta 18 urtez egin zuelarik, lan honetan Robert Burnham, Jr. eta Norman G. Thomasen laguntza izan zuelarik, horretarako kliskada mikroskopio bat erabiliz.

Zenbait kometaren aurkitzailea izan zen, horien artean 84P/Giclas aldikako kometarena, baita zenbait asteroiderena ere, 2201 Oljato apolo asteroidea, une batean Orioniden ozar-izarren gorputz sortzailetzat hartu zena eta 2061 Anza amor asteroidea horien artean. 1741 Giclas asteroidea bere omenez izendatu zen.

1979an erretiratu zen, baina ez zion lan egiteari utzi 2007an hil zen arte.

Ikus, gainera
-------------

* Giclas katalogoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q472708
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 38518411
* LCCN: n89615889
* SNAC: w6tm7hqr

 |

* Wd Datuak: Q472708
**Henry Roth** (Tysmenytsia, Ekialdeko Galitzia, Austria-Hungaria, 1906ko otsailaren 8a - Albuquerque, Mexiko Berria, 1995eko urriaren 13a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

Emigranteen familia batean sortu zen, eta 1909an familia New Yorkera joan zelarik, auzo behartsuetan eman zuen haurtzaroa, East Sideko ghettoan, Brooklynen eta Harlemen. Unibertsitateko ikasketak amaitu ondoren, lanbide desberdinetan jardun zuen. Bestalde, lotura estua izan zuen Estatu Batuetako talde marxistekin, baina etsipen handia eragin zion jarduera politikoak, bere erlijio judua zela-eta, batez ere. 28 urte eskas zituela eman zuen argitara bere lehen eleberria, *Call it sleep* (1934, *Deitu iezaiozu amets*), ospea eman ziona. XX. mendearen hasieran, New Yorkeko ghettoan bizi zen haur judu baten historia du kontagai lan horrek; fikzioa eta autobiografia bateratu zituen Rothek bertan, eta ezaugarri aipagarriena erregistro desberdinak erabiltzeko trebetasuna da.

Harrezkero, hainbat aldiz saiatu zen kontakizun laburrak argitaratzen, baina ez zuen lan harekin adinako arrakastarik izan. 1994. urtean, bere bigarren eleberria argitaratu zuen, *Mercy of a Rude Stream* (*Indar bortitz baten mende*) izenburupean (zenbait liburukiz osatua da lana), bere bizitzako bizipenak oinarri harturik, oraingoan ere. Bai lehen aipaturiko obran, bai bigarrenean, haur juduak dira protagonista (bigarren eleberriaren azken liburukietan haurra gizon eginda agertzen da), eta haurrek mundu beldurgarri eta nahasian aurkitzen dituzten zailtasunak erakusten dituzte.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1285419
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 17238035
* ISNI: 0000 0001 2122 2698
* BNE: XX1046160
* BNF: 12029843h (data)
* GND: 118603132
* LCCN: n81117457
* NKC: xx0144050
* NARA: 10568580
* SNAC: w6n42nq4
* SUDOC: 028468791
* Open Library: OL4392694A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05160/eu\_r\_0971/r0971
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1285419
**Gómezen espedizioa**, 1836an eta Lehen Gerra Karlistaren barnean, Miguel Gómez Damas jeneral karlistak zuzendutako kanpainia izan zen.

Bilakaera
---------

Miguel Gómez Damas
Lehenengo Karlistadaren borroka gune nagusiak Katalunia, Aragoi eta, batez ere, Euskal Herria ziren. Euskal lurraldeetan egon zen Don Karlos eta bere gortea, euskal herritarrak jasan zutelarik gerraren zama astunena. Karlistek, zama hau arintzearren, gerra penintsulan zehar zabaltzeko ahalegin desberdinak egin zituzten. Hauen artean luze eta garrantzitsuena Gomezen espedizioa izan zen.

Gomez 1836ko ekainaren 26an irten zen Amurriotik, 2.700 oinezko, 180 zaldun eta bi kanoiekin. Asmoa Asturias eta Galizia aldean gerra sustatzea zen, baina 6 hilabete beranduago espedizioa Euskal Herriratu zenean penintsula osoa korritua zuen, hasierako helburua bete gabe ordea. Oviedo, Santiago Compostelakoa, León, Palentzia, Albacete, Kordoba, Almadén, Cáceres eta Algeciras menperatu zituen, batzuetan borroka gogorren ostean, bestetan tirorik bota gabe.

Baina hiri guztietan, Gomezen soldaduak alde egin bezain laster, liberalak nagusitu ziren berriro, espedizioaren helburutzat zuten gerraren hedatzea lortu gabe.

Sei hilabete hauetan borroka ugari egin zuen Gomezek, atzetik zebilzkion liberalekin. Tello eta Lopez menperatu zituen Baranda eta Matillan, Alaix eta Esparterok erretiratzera behartu zuten Escaro eta Villarrobledon. Rodil eta Narváez jeneralak ere atzetik ibili zituen Gomezek. Zenbait momentutan 25.000 liberal mugi arazi zituen bere 6.000 soldaduen atzetik -bidean batu zitzaizkion karlistak kontuan hartuz, Cabrerarekin ere bildu baizen-, baina alperrik, ez baitzuten maiz iragarri zuten espedizioaren suntsiketa lortu.

Dena den, Stendhalek bere eleberri batean idatzi zuen lez, Gomezen espedizioak gauza bat utzi zuen agerian: Espainiarrak ez zirela ez karlista, ez liberal. Karlistak izan balira, ia penintsula osoa menperatu ostean gerra irabazia zutelako eta ez zen hori gertatu. Liberalak izan balira, ez zioten 3.000 karlistek osatutako talde bati honelako ibilbidea egiten utziko.

Gomezen porrotaren adierazgarri Euskal Herrira iritsitakoan karlistek egin zioten epaiketa. Agindutakoa ez betetzea leporatzen zioten, alegia, Asturias eta Galizian gerra hedatu beharrean penintsula osoa bere kabuz zeharkatzea, jasotako instrukzioei jaramonik egin gabe. Prozesua karlistada bukatu arte luzatu zenez, ez zuen zigorrik jaso.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoa Kultura webgunetik hartu da, webgune haren egile eskubideen jabe den Gipuzkoako Foru Aldundiak Creative Commons Aitortu-PartekatuBerdin 3.0 (CC-BY-SA 3.0) lizentziarekin argitaratu baitu (ikus webguneko oharra).

Kanpo estekak
-------------

* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. GOMEZEN ESPEDIZIOA. Gipuzkoakultura.[*Betiko hautsitako esteka*] CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258822

 |

* Wd Datuak: Q12258822
**Hemikordatu** (**Hemichordata**) animalia deuterostomoen filum bat da, har itxurarekin, Chordataren ahaidea, baina hauek ez bezala notokordarik gabe, baizik eta estomokorda batekin. Estomokorda hau liseriketa hodiaren luzakin bat da. Kordatuak bezala faringean zakatzak ditu, eta hauek erabiltzen ditu janariak iragazteko.

Kanbriarreko fosilak ezagutzen dira eta ziurrenik Graptolites izeneko animaliak ere talde honetakoak ziren. Hauek Karboniferoan desagertu ziren. Gaur egun 100 bat espezie ezagutzen dira.

Hemikordatu **estomokordatu** izena ere baduten itsas ornogabeen taldeko animalia batzuez esaten da. Zizarearen gisakoak dira eta hodi baten barruan bizi dira. Kordatuek zelula-korda bat izaten dute gorputzaren zehar euskarri gisa, bizkar-korda deitua. Estomakordatuetan korda hori faringeko luzakin bat besterik ez da. Bakarrik edo taldetan bizi dira, oso sakonak ez diren itsas hondoko hareetan. Gorputzak hiru zati ditu: protosoma, mesosoma eta metasoma. Estomokordatuak lau klasetan banatzen dira: enteropneustoak, balanaglosoak, pterobrankioak eta pogonoforoak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174301
* Commonscat Multimedia: Hemichordata
* Wikispecies Espezieak: Hemichordata

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85060155
* AAT: 300265693
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Hemichordata
* BOLD: 21
* Dyntaxa: 5000033
* EOL: 8854
* GBIF: 75
* ITIS: 158616
* NCBI: 10219
* Paleobiology Database: 33518
* WoRMS: 1818
* uBio: 230470

 |

* Wd Datuak: Q174301
* Commonscat Multimedia: Hemichordata
* Wikispecies Espezieak: Hemichordata
**Hawa Mahal**, (euskaraz: haizearen jauregia), Indiako jauregi bat da eta Jaipurren dago. Jauregi honek Sawai Pratap Singh maharajak 1799an eraiki eta Lal Chand Ustak diseinatu zuen. Jauregiaren funtzioa emakumeek kaleko eguneroko bizitza ikustea zen eta bitartean haiek ikusezinak izatea.

Jauregiak bost solairu ditu eta azkeneko biak pixka bat estuagoak dira, horrela piramide formara hurbiltzen da.

Eraikinaren material nagusiak harearri gorri eta arrosa dira. Hawa Mahaleko kalera ematen duen fatxadan 953 leiho txiki-txikiak ikus daitezke. Zirkulatzen zuen haizeak izena eman zion eraikinari, haize honi esker jauregia nahiko fresko mantendu ahal zen, baita udan ere.

Indiako jauregi gehienek, lorategiz inguratuta daude, baina Hawa Mahalek ez. Eraikina hiriko kale nagusienetariko baten erdialdean dago. Kanpoko egitura pauma baten isatsa gogora ekartzen die indiarrei. Pauma animalia oso garrantzitsua da Indian. Jauregian ez daude gaineko solairuetara igotzeko eskailerak, aldapak baizik. Gaur egun, bakarrik mantentzen da kanpoko fatxada eta Hawa Mahalek, Jaipurreko sinbolo garrantzitsuenetariko bat da.

Bisita, sarrera
---------------

Barrura sartzeko sarrera erosi behar zen 2016, urtean. Sarreraren kostuak ez ziren berdinak kamerak eraman ala ez. Ez bazen ezer eramaten, bost errupia (0,08 euro) kostatzen zuen sartzeak 2016an, argazkiak ateratzeko kamerak eramaten baziren, 35 errupia (0,53 euro) kostatzen zuen eta bideoak ateratzeko kamera eramanez gero, 70 errupia (1,07 euro) kostatzen zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q836531
* Commonscat Multimedia: Hawa Mahal

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2016001970

 |

* Wd Datuak: Q836531
* Commonscat Multimedia: Hawa Mahal
***Goiena papera*** edo ***Goiena*** (lehen ***Goienkaria***) Gipuzkoako Debagoiena eskualdean Goiena Komunikazio Taldeak egiten duen euskarazko aldizkaria da. Goiena Komunikazio Zerbitzuen 10. urteurrenean *Goienkaria* izena *Goiena* edo *Goiena papera* izenera aldatu zen; gaur egun ere izen horrekin argitaratzen da. Ostiralero doako ale bat kaleratzen da, asteko berriak dakartzana. Astero 20.000 ale banatzen dituzte, eta 44.000 irakurle inguru ditu (CIES 2009).

Astelehenetan ere ordainpeko alea ateratzen zuten, informazio gehigarria zekarrena. 2015. urte hasieran argitaratu zuten azken alea. Horren ordez, orotariko erreportaje, iritzi eta albisteak dakartzan *Puntua* izeneko aldizkaria kaleratzen dute orain, 4.000 harpidedun ingururen artean banatzen den euskara hutsezko argitalpena da.

Aurretik, eskualdean jarduten zuten *Arrasate Press*, *Berrigara*, *Goibekokale*, *Aretxagazeta*, *Kontuola* eta *Ze Barri?* herriko aldizkariek.

2018ko urriaren 26an, *Goiena*k Rikardo Arregi Kazetaritza saria jaso zuen Andoainen, sariaren 30. urteurrenean. Saria Iban Arantzabalek jaso zuen, Goiena Komunikazio Taldeko zuzendari nagusiak, Elixabete Garmendia kazetariaren eskutik. Sariko epaimahaiak honela justifikatu zuen Goienari emandako saria, mugarritzat jota: «Tokiko hedabideek berebiziko garrantzia dute, itzela, euskarazko kazetaritza eta komunikazioaren aurrerabidean. Orain urte batzuk, Debagoieneko euskarazko aldizkari guztiek *Goienkaria* izeneko komunikazio ekimenean bat egin zuten. Gerora, multimedia egitasmo osoa sortu dute, euskarazko komunikazioaren punta-puntako eredu bihurtuta.»

Ikus, gainera
-------------

* Euskarazko aldizkarien zerrenda

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Rikardo Arregi sarietan 10 mugarri saritu dituzte, tartean Eibar.org elkartea» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-29).

Kanpo estekak
-------------

* *Goiena*
* *Goienkaria*ren zenbakiak, PDF formatuan
* Asteleheneko *Goiena*
* *Goienkaria*ren berritze prozesua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258604

 |

* Wd Datuak: Q12258604
**Hawaii konderria** (ingelesez: *Hawaii County*) Hawaiiko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hilo da. 2010eko zentsuaren arabera 185.079 biztanle zituen, Hawaii kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hawaii konderriak 13.173,02 kilometro koadro ditu. Horietatik 2.739,47 ura dira. Beste 10.433,55 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 14,05 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 185.079 pertsonetatik 79.214 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 21.383 dira. 899 beltzak edo afroamerikarrak. 586 amerikar natiboak ziren eta 20.970 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 39.588 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 281 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 43.541 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487334
* Commonscat Multimedia: Hawaii County, Hawaii

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137215013
* GND: 7551108-3
* **Lekuak**
* OSM: 166562
* TGN: 7023902

 |

* Wd Datuak: Q487334
* Commonscat Multimedia: Hawaii County, Hawaii
**Hawaii-Enperadorea itsaspeko mendikatea** Ozeano Barean dagoen itsaspeko mendikatea da, Hawaii-ko ozeanotik urgaineratzen dena. Hawaiiko dortsalak osatzen du, hawaiiar uharte-katea ipar-mendebaldean, Kure Atolleraino eta Enperadore Itsaspeko mendiak ere barne hartzen duena. Elkarrekin itsaspeko mendi eskualde zabala osatzen dute, hego-ekialde eta ipar-mendebaldeko orientazioarekin, uharteak, itsaspeko mendiak, atoloiak, hondarpeak, bankuak eta uharriak barne. Itsaspeko mendikatea identifikatutako itsas azpiko 80 sumendik osatzen dute eta 5.800 km baino gehiago hartzen ditu Pazifikoko ipar-mendebaldeko muturreko Aleutiarretako itsas hobiatik Lōʻihi itsaspeko mendiraino, katearen sumendirik gazteena, gutxi gorabehera Hawaii uhartearen hego-ekialdetik 35 km-ra dagoena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q632794
* Commonscat Multimedia: Hawaiian–Emperor seamount chain

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q632794
* Commonscat Multimedia: Hawaiian–Emperor seamount chain
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Syracuse da. 2010eko zentsuaren arabera 2.690 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 2.583,85 kilometro koadro ditu. Horietatik 2,9 ura dira. Beste 2.580,94 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,04 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.690 pertsonetatik 2.628 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 827 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 18 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 25 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377157
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127859501
* LCCN: n82020689
* **Lekuak**
* OSM: 1070357
* TGN: 2000697

 |

* Wd Datuak: Q377157
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Kansas
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lake Pleasant da. 2010eko zentsuaren arabera 4.836 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 4.682,19 kilometro koadro ditu. Horietatik 234,21 ura dira. Beste 4.447,98 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.836 pertsonetatik 4.715 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 51 dira. 33 beltzak edo afroamerikarrak. 11 amerikar natiboak ziren eta 4 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 24 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 48 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114948
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154835104
* LCCN: n85113677
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 87783
* TGN: 1002440

 |

* Wd Datuak: Q114948
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, New York
**Hamilton konderria** (ingelesez: *Hamilton County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Cincinnati da. 2010eko zentsuaren arabera 802.374 biztanle zituen, Hamilton kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hamilton konderriak 1.068,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 17,41 ura dira. Beste 1.051,3 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 750,79 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 802.374 pertsonetatik 562.880 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 20.607 dira. 204.748 beltzak edo afroamerikarrak. 1.219 amerikar natiboak ziren eta 474 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16.080 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.665 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15.308 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152891
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126657373
* LCCN: n79069830
* **Lekuak**
* OSM: 104784
* TGN: 1002441

 |

* Wd Datuak: Q152891
* Commonscat Multimedia: Hamilton County, Ohio
**Hillsdale konderria** (ingelesez: *Hillsdale County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hillsdale da. 2010eko zentsuaren arabera 46.688 biztanle zituen, Hillsdale kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Hillsdale konderriak 1.572,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 22,98 ura dira. Beste 1.549,16 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 29,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 46.688 pertsonetatik 45.591 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 826 dira. 206 beltzak edo afroamerikarrak. 162 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 185 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 518 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490656
* Commonscat Multimedia: Hillsdale County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 138372026
* LCCN: n80060427
* NARA: 10036380
* **Lekuak**
* OSM: 1801749
* TGN: 1002481

 |

* Wd Datuak: Q490656
* Commonscat Multimedia: Hillsdale County, Michigan
**Hilobi Santuaren erlikia-ontzia** Iruñeko katedralean gordetzen den zilarrezko erlikia-ontzi aipagarri bat da, XIII. mendekoa eta estilo gotikokoa, Luis IX.a Frantziakoak (San Luis errege eta santuak) opari eman ziona Tibalt II.a Nafarroako erregeari.

Luisen alaba Elisabet Frantziakoa ezkondu egin zen Tibalt-ekin 1255ean, eta ezkontzagatiko oparia izan zen objektu hau, zeinak ustez Jesusen Hilobi Santuaren pusketa bat daraman berarekin, erlikia preziatu bat. Bestalde, lekukotasunak daude mendeetakoak, non erlikia hoi Arantza Santuarena deitu izan zaion. Hala ere, bada Iruñeko Katedralean arantza santu bat eduki baduen beste erkikia-ontzi bat, eta Hilobiarenari dagokionez, bere formagatik, logikoago da bere motibo zuzenarekin lotzea eta ez Arantza Santu batekin. 

Erlikia-ontziak tenplete baten forma du, eta eszena ezagun bat ageri da bere barnean: *Visitatio Sepulchri* delako bat da; Hiru Mariak eta aingeru bat, Jesusen Hilobi Hutsaren parean, Kristo berpiztu egin delako seinale.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Martínez de Aguirre, Javier.  (2002). «Los relicarios góticos del Santo Sepulcro (siglo XIII) y de la Santa Espina (siglo XV) de la catedral de Pamplona» *Príncipe de Viana* 63 (226): 295–326. ISSN 0032-8472. (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).
2. ↑   Martínez-de-Aguirre-Aldaz, J. (Javier).  (2006). *Nuevos documentos sobre el Relicario del Lignum Crucis de la catedral de Pamplona.*  (Noiz kontsultatua: 2023-04-27).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117475563
* Commonscat Multimedia: Relicario del Santo Sepulcro (Pamplona)

---

 |

* Wd Datuak: Q117475563
* Commonscat Multimedia: Relicario del Santo Sepulcro (Pamplona)
**Giga** dantza folkloriko alai bat da, ziuraski ingeles jatorrikoa (jig), non bakarlari batek edo bik pauso azkar, jauzkari eta oso konplexuak egiten dituzten 6/8, 12/8, 3/8 edo 9/8ko konpasean dagoen musikarekin.

Irlandako tradizioan oso errotua egoteaz gain, gigak oso ezagunak izan ziren Eskozia eta Ingalaterran 1500etik 1600 arte. Ingalaterrako egungo kalotx dantzekin lotuak, sarri erabili ziren antzezlanetan. Gurutzatutako buztinezko bi hodiren gainean dantzatzen den giga, Eskoziako Gillie Callumen ezpataren dantzaren oso antzerakoa da. Giga Frantzian Luis XIV.aren gortean adoptatu zen, non bikote dantza bareago bat bihurtu zen. Johann Sebastian Bachen barrokoko suitean, giga azken mugimendua da. Hitzak giga denboran dagoen edozein kontradantza doinu adierazten du, baita giga doinua duen edozein ezarritako dantzari (bikote talde batentzako kontradantza bat) ere.

Denis Labord Lapurdiko etnologoak beste dantza barroko arin batzuekin lotzen zituen, Italiako Forlane-rekin eta Baztango zortzikoarekin duen antzekotasunaz idatzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Six etudes sur la societe basque..*  L'Harmattan 2013 ISBN 978-2-296-38575-7. PMC 1100880232. (Noiz kontsultatua: 2023-03-21).

Ikus, gainera
-------------

* Zortziko
* Forlane

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q567915
* Commonscat Multimedia: Gigue

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4364277-9
* NKC: ph224342
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q567915
* Commonscat Multimedia: Gigue
**Hardik Singh**,  (Khusropur, Jalandhar, Punjab, India, 1998ko irailaren 23a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Hardik Singh» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Hardik Singh» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65557879

 |

* Wd Datuak: Q65557879
**1 Hanover Square** (**India House**, **Hanover Bank Building** eta **New York Cotton Exchange Building** izenez ere ezaguna) merkataritza-eraikina da Hanover plazaren hego-mendebaldeko ertzean, New Yorkeko Manhattan Behereko Finantza Barrutian. Estatu Batuetakokotoiaren geroko-trukeen lehen gunea izan zen, New York Cotton Exchange izenarekin.

1 Hanover Square jatorriz bananduta zeuden lau egiturek osatzen dute. Egitura nagusia hiru solairuko eraikina da, estilo errenazentista italiarrean diseinatua eta 1854an osatua. Harri marroiak eraikinaren sarrera nagusia biltzen du, Hanover plazaren parean. Harri arrearen ondoan adreiluzko hiru egitura daude Stone kalearen 60-64 zenbakietan. 1836koak dira eta denda komertzial gisa eraiki ziren. Adreiluzko eraikinek lau solairu dituzte, baina harri angeluarraren altuera bera dute. Barruan, Harry's Bar-ek, Ulysses Folk House-k eta India House klubak erabiltzen dituzten espazioak daude.

Eraikin marroia Hanover Bank-en egoitza izan zen hasieran, eta beste maizter komertzial batzuk adreiluzko eraikinak okupatu zituzten. 1870ean sortutako New York Cotton Exchange 1872tik 1885era bitarteko eraikina okupatu zuen. Eraikina W.R. Grace eta Companyren egoitza izan zen gero 1910eko hamarkadaren hasiera arte. 1914an, India Housek erosi zituen egiturak. Kanpoko merkataritzan aritzen diren zaleentzako klub pribatua da India House, eta eraikina okupatzen jarraitzen du. Urteetan zehar, zenbait arkitektok eraikina berritu dute, eta Stone Streeteko hiru dendak pixkanaka harri marroiko egiturarekin konbinatu ziren 1870 eta 1910 bitartean. Jatetxeek ere Hanoverko plaza baten hainbat zatitan hartu dute ostatu. 

1 Hanover Squareren diseinuak, batez ere ondoren India Houseko klub gisa erabiltzeari dagokionez, kritikaren txaloak jaso zituen. New York Hiriko Monumentuak Zaintzeko Batzordeak (LPC) izendatu zuen eraikina, 1965ean, eta Leku Historikoen Erregistro Nazionalean (NRHP) sartu zuten 1972an. Eraikina ere mugarri historiko nazional bihurtu zen 1977an. Stone Streeteko Barruti Historikoari laguntzen dion jabetza da. 1996an izendatu zuten PELek eta 1999an NRHP delakoak. 1 Hanover Square ere antzeztu dute herri-kulturako obretan, baita 2001eko *Kate & Leopold* filma ere.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1859121
* Commonscat Multimedia: 1 Hanover Square

---

* **Ondare historikoa**
* NRHP: 72001586

 |

* Wd Datuak: Q1859121
* Commonscat Multimedia: 1 Hanover Square
Eskualdearen kokapena Aragoiren barruan.
**Gállego Garaia** (gaztelaniaz *Alto Gállego*, aragoieraz *Alto Galligo*) Huescako iparraldeko eskualdea da, Aragoiko Pirinioetan (Espainia) eta Frantziaren mugakidea. Haren barruan Tenako ibarra, Tierra de Biescas eta Sarrablo izeneko lurralde historikoak daude.

Ia 1.360 km2-ko azalera du eta 2006an 13.457 biztanle zituen (9.89 biz/km2). Hiriburu eta herri nagusia Sabiñanigo da.

Geografia
---------

### Mugakideak

Eskualde mugakide hauexek ditu: iparraldean, Pirinio Garaiak eta Pirinio Atlantikoak departamendu frantziarrak; mendebaldean, Jacetania; ekialdean, Sobrarbe eta Somontano de Barbastro; eta hegoaldean, Hoya de Huesca.

### Ingurune naturala

Gallego ibaiak eskualdea zeharkatzen du eta izena ematen dio. Erdialdeko Pirinioak ditu iparraldean, Balaitus (3.144 m) eta Gran Facha (3.005 m) tontorrik altuenak izanda. Halaber, Panticosa eta Formigalgo eski-pistak bertan daude.

Udalerriak
----------

* **Sabiñanigo**: 9.023 biztanle (2005).
* Biescas: 1.312.
* Sallent de Gallego (Tenako ibarra): 1.227.
* Panticosa: 647.
* Caldearenas: 252.
* Yebra de Basa: 166.
* Hoz de Jaca: 85.
* Yésero: 77.

Kultura
-------

### Aragoiera

Aragoieraren erdialdeko aldaera da eskualdeko jatorrizko hizkera, azken hamarkadetan gaztelania hizkuntza nagusia bada ere. Sobrepuertoko ingurunean garapen hobea du, baita Pandicosa aldean ere (*panticuto* aldaera).

### Ondare arkitektonikoa

Arte erromanikoaren hainbat adibide ditugu eskualdean, besteak beste Sant Per de Larrede, Sant Martín d'Oliván, Sant Chuan de Busa, Santa Olaria d'Orós Baixo, Nuestra Sinyora de l'Asumpción de Pandicosa eta Sant Andreu de Satué-ko elizak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Exonimoen zerrenda.*  Euskaltzandia (Noiz kontsultatua: 2011-2-13).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** **(Aragoieraz)** Eskualdeko webgune ofiziala
* **(Gaztelaniaz)** Eskualdeko mapa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q443469
* Commonscat Multimedia: Alto Gállego

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 753

 |

* Wd Datuak: Q443469
* Commonscat Multimedia: Alto Gállego
**Hilobi Santua** Nafarroako Lizarran dagoen eliza da, antzinako Erromesen kalean hain zuzen ere. Bertan jada 1123. urtean izen bereko kofradia bat zegoen. Lanak erromanikoan hasi eta XVI. mendean bukatu zituzten. 1881ean sakratutasuna kendu zioten. 1931n monumentu izendatu zuten.

Historia
--------


|  |
| --- |
| **Donejaku BideakHilobi Santuaren eliza**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Arkiboltak |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | ii, iv vi |
| **Erreferentzia** | 669-447 |
| **Kokalekua** |  Nafarroa |
| **Eskualdea2** | Europa eta Ipar Amerika |
| **Izen ematea** | 1993 (XVII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

Eliza Erromesen antzinako kalean dago kokatuta. Hiriko parrokia zaharrenetarikoa da. 1123an Hilobi Santuaren Kofradiaren egoitza zen eta horrela agertzen da dokumentu batean. Eraikuntza prozesua oso luzea izan zen, erromanikoan hasita XVI. mende arte, eta horrek eraikuntzan bere aztarnak utzi ditu.

Jatorrizko eraikinaren elementua da Ebanjelioaren habeartea bere zirkulu erdiko absidearekin. XIV. mendean kapera nagusiaren buruak eraiki ziren eta Epistola aldekoa, biak ala biak poligonalak. Kapera nagusiaren hormak gordetzen dira; hegoaldekoarena, aldiz, zimenduak besterik ez dira gelditzen.

Bertze ezaugarriak
------------------

Eliza barrura sartzeko XIV. mendeko atari gotiko garrantzitsua gurutzatu behar da. Hamabi arkiboltak ditu zutabetxoen gainean kokatuta; zutabetxoen kapitelak elementu begetalekin eta zoomorfoekin daude apainduta. Atariaren tinpano hiru mailetan antolatuta dago. Behekoan "Azken afaria" dugu, goikoan "Gurutziltzatzea" eta, erdikoan, hiru eszena ditugu, ezkerretik hasita "Hiru Mariak hilobi ondoan", "Errugabeen erreskatea" eta, eskuinean, "Noli me tangere".

Ataria burutzeko sei horma-hobien multzoak daude, apostoluen irudiekin eta, atearen aurrean, Done Jakueren irudiak erromesez jantzita eta san Martin Tourskoa apezpiku bezala jantzita eta bedeinkatzeko jarrera erakutsiz.

* Sarrerako Azken Afariaren irudikapenaSarrerako Azken Afariaren irudikapena

Iruditegia
----------

* Tinpanoa gertutik.Tinpanoa gertutik.
* Eliza albo batetik ikusita.Eliza albo batetik ikusita.
* Panoramika.Panoramika.
* Atariaren zehaztasuna.Atariaren zehaztasuna.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

* Turismo informazioa.
* **(Gaztelaniaz)**:Arte erromanikoaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Hilobi Santuaren eliza (Lizarra)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5912878
* Commonscat Multimedia: Church of the Santo Sepulcro, Estella

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-477
* BIC: RI-51-0000760

 |

* Wd Datuak: Q5912878
* Commonscat Multimedia: Church of the Santo Sepulcro, Estella
Urturi Bernedo udalerriaren barruan dago, eta Baxauri Trebiñon.
**-uri** eta bere aldaera **-uli** (ohikoagoa gaztelerazko formetan) euskarazko toponimian ohikoa den amaiera atzizki bat da, batez ere Mendebaldean, eta Euskal Herritik kanpo ere, Errioxa Garaian.

Azalpena
--------

Etimologikoki *uri/hiri* terminoarekin azaldu izan da nahiko erraz, eta atzizkiak aurretik duen osagarria gehienetan izena dela ikusi dute adituek: esate baterako Zihuri (Errioxan, gazteleraz orain *Cihuri* historiko *Zufihuri* gisara dokumentatua) *zubi + uri* eran azaltzen da, eta Atauri (*Ate + uri,* kasu honetan zintzur bat da herrira doan ate delakoa, sarbide bat mendi artean). Lehen osagarri hori beste toki izen bat ere izan daiteke: Ollauri Errioxan Oja ibaiaren izenarekin lotu da.

Azken adibide hauek Errioxakoak dira, non atzizkia nahiko hedatua dagoen euskal jatorriko beste toponimo askoren artean.

Euskaraz -uri amaiera duten toki populatuen hedadura, Wikidatan jasoak 2020ko abuztura artean.

Bitxikeriak
-----------

Atzizkia Resurrección Maria Azkuek erabili zuen 1903an, proposatu zitzaiolarik Getxon auzo eraiki berri bat izendatzeko, Neguri aukeratu zuenean. Geroago, txantxetan, Gabriel Arestik komentatu izan zuen Azkue beraren bigarren deitura egokiagoa izango zela auzo hartarako, *Aberasturi* baitzen abizen hori.

20. mendeko azken laurdenean, euskararen normalizazio ahaleginekin bat, -uri erako forma batzuk asmatu ziren erdarazkoen parekide gisa, hala nola *Laniuri* Araban eta *Uxanuri* Nafarroan, baina Euskaltzaindiak zuzendu egin ditu ondoren forma horiek (Nuvilla eta Genevilla herriak dira adibide gisa aipatuak).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Querol, Manuel Agud.  (1973). «Areas toponímicas en el País Vasco» *Anuario del Seminario de Filología Vasca Julio de Urquijo: International journal of basque linguistics and philology* **7** (1): 37–56. ISSN 0582-6152. (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
2. ↑   Ruiz, José Ramón Carriazo; Martínez, Marta Gómez.  (2008). «Del Atauri de don Juan» *Nomen exempli et exemplum vitae: studia in honorem sapientisimi Iohannis Didaci Atauriensis, 2008, ISBN 978-84-612-6432-2, págs. 69-90*: 69–90. ISBN 978-84-612-6432-2. (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
3. ↑    *Leioako leku-izenak.*  Euskaltzaindia 2011], 262 or. ISBN 978-84-95438-81-2. PMC 811590502. (Noiz kontsultatua: 2020-08-31).
4. ↑   «Nuvilla - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-09).
5. ↑   «Genevilla - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-09).

Kanpo estekak
-------------

* -uri, Wikidata bilaketa, mapan kokatua. Euskaraz dokumentaturiko toki populatuak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q98800658

 |

* Wd Datuak: Q98800658
**Haskell konderria** (ingelesez: *Haskell County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Sublette da. 2010eko zentsuaren arabera 4.256 biztanle zituen, Haskell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Haskell konderriak 1.496,68 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,91 ura dira. Beste 1.495,77 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.256 pertsonetatik 4.185 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.149 dira. 4 beltzak edo afroamerikarrak. 16 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 40 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374663
* Commonscat Multimedia: Haskell County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153622952
* LCCN: n82018400
* **Lekuak**
* OSM: 1070400
* TGN: 2000700

 |

* Wd Datuak: Q374663
* Commonscat Multimedia: Haskell County, Kansas
**Minus bat** (–1) zenbaki oso negatiboa da, minus biren ondoren datorrena eta zero baino lehen.

Propietate matematikoak
-----------------------

* 1 zenbakiaren alderantzizkoa da, hau da, 1 batuz gero 0 ematen duen zenbakia.
* Bat zenbakiaren antzeko propietateak ditu, aldaketa txiki batzuekin; nortasun-biderkatzaile bat litzateke, baldin eta aldaketaren zeinuarekin izango ez balitz: (–1) · *x* =–x; x–1 = -x.
* Zenbaki irudikarietan, i2 = -1 da.
* -1 zenbakia Eulerren identitatean ageri da: {\displaystyle e^{i\pi }=-1\,\!}
* Informatikan, hasierako balio bat da lengoaia batzuetako testu osoentzat; informazio erabilgarririk ez duen aldagai bat erakusteko ere erabiltzen da.

Propietate algebraikoak
-----------------------

Zenbaki bat bider –1 eginez gero, zenbakiaren zeinua aldatzen da. Hau da, x guztientzat (−1) ⋅ *x* = −*x* da. Hori frogatzeko, propietate banatzailea eta axioma erabil daitezke, 1 baita elementu neutroa:

*x* + (−1) ⋅ *x* = 1 ⋅ *x* + (−1) ⋅ *x* = (1 + (−1)) ⋅ *x* = 0 ⋅ *x* = 0.
Ekuazio horretan, x zenbaki guztiak bider 0 balioa duela dioen propietatea erabili da, eta hori ekuazio honetatik ondorioztatzen da:

0 ⋅ *x* = (0 + 0) ⋅ *x* = 0 ⋅ *x* + 0 ⋅ *x*.
0, 1,–1, i, eta–i plano konplexu edo kartesiarrean
Bestela esanda,

*x* + (−1) ⋅ *x* = 0,
Beraz, (–1) · x da x elementuaren batuketa-emaitza, hau da, (−1) ⋅ *x* = −*x*, aurretik frogatu zen bezala.

### -1 zenbakiaren karratua

–1 zenbakiaren koadroa, hau da –1 bider –1, 1 da. Beraz, bi zenbaki negatiboren biderkadura positiboa da.

Ekuazio honekin hasten da emaitza horren froga aljebraikoa:

0 = −1 ⋅ 0 = −1 ⋅ [1 + (−1)].
Lehenengo berdintasuna aurreko emaitzatik eratortzen da, eta bigarrena –1 da 1 batuketaren alderantzizkoa: hain zuzen, zenbaki horri 1 da 0 batzen zaionean. Propietate banatzailea erabiliz, hau egin behar da:

0 = −1 ⋅ [1 + (−1)] = −1 ⋅ 1 + (−1) ⋅ (−1) = −1 + (−1) ⋅ (−1).
Hirugarren berdintasuna lortzeko, 1 neutro biderkatzailea da. Baina, orain, ekuazio horren bi gaiak batuz, hau lortzen da:

(−1) ⋅ (−1) = 1.
Aurretiko erakustaldiak eraztun guztietarako balio du, zenbaki osoak eta errealak orokortzen dituen aljebra abstrakturako.

### -1en erro karratua

-1en erro karraturik ez dagoen arren, i zenbaki konplexuak *i*2 = −1 betetzen du, eta, beraz, –1ren erro karratutzat har daiteke. Zenbaki konplexuak dituen koaternioien aljebran —non oinarrizko teorema ez baita baliozkoa—, *x*2 = −1 ekuazioak ebazpen kopuru infinitua du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Imaginary Numbers» *Math is Fun*.
2. ↑   Weisstein, Eric W.. «Imaginary Number» *MathWorld*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q310395
* Commonscat Multimedia: -1 (number)

---

 |

* Wd Datuak: Q310395
* Commonscat Multimedia: -1 (number)
**Gobernuaren Museoa** (ingelesez Government Museum, lehen *Madrasko Museoa, hiriaren aurreko izenagatik ezaguna*) Indiako hegoaldeko Chennai hirian dago eta Indiako museo nagusietako bat da, New Delhiko Museo Nazionalarekin eta Kalkutako Indiako Museoarekin batera.

Ezaugarriak
-----------

Gobernuaren Museoa Egmore barrutian dago, Chennai Egmore tren geltokitik kilometro batera hego-mendebaldera.

Britainiar agintepean sortu zen museoa 1851n; 1854tik dago gaur egungo kokalekuan. Zoo bat ere egon zen gune horretan 1855etik 1863ra, baina lekuz aldatu zuten. 1864tik 1890era bitartean hainbat eraikin gehitu ziren, beraz, museo multzo batez hitz egin daiteke.

Museoa arkeologia, numismatika, artea, antropologia, zoologia, botanika eta geologia sailetan banatzen da; ondoan haurrentzako atal berezi bat (Haurren Museoa), bi liburutegi eta antzerki eraikin bat daude.

Bildumetan aipagarrienak Amaravatiko estupa budistaren eremuan egindako indusketetan eta Tamil historiako Txola dinastiaren garaiko Indiako hegoaldeko brontzeak daude X-XII. mendeetakoak), ederrenak munduko hainbat museotan banatuta daude. Garai bertsuko kobrezko xafla zigilatuen multzo txiki baina aipagarri bat ere ikusgai dago.

Iruditegia
----------

* Brontzeen galeriako ale bat.Brontzeen galeriako ale bat.
* Txola garaiko pieza bat.Txola garaiko pieza bat.
* Pinakotekan, Madrasko gobernari izandako britainiarren erretratoak.Pinakotekan, Madrasko gobernari izandako britainiarren erretratoak.
* Antropologia saila, arrantzaren aldeko idunak.Antropologia saila, arrantzaren aldeko idunak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Government Museum Chennai» *www.chennaimuseum.org* (Noiz kontsultatua: 2022-09-30).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Government Museum (Chennai)» artikulutik itzuli da; zehazki, 2021-12-09ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3536763
* Commonscat Multimedia: Government Museum, Chennai

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125538249
* ISNI: 0000 0001 2097 3393
* LCCN: n84103465

 |

* Wd Datuak: Q3536763
* Commonscat Multimedia: Government Museum, Chennai