recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Protestak Carles Puigdemonten atxilotzearen aurka. 
**Neumünster espetxea** Alemaniako Schleswig-Holstein estatuan, Neumünster hirian dagoen presondegi ezaguna da. Monumentu babestua da.

Eraikina
--------

Espetxea 1901 eta 1905 artean eraiki zen. Haren eraikinak Neumünsterreko kultura monumentu babestuen artean agertzen da. Inguruko hormak 685 metro ditu. 2016an bertako presoek eraikitako C aldea ireki zen (*Haus C*). Nahiz eta berrikuntza desberdinak aurrera eraman, jatorrizko egitura babestu zen. B aldeko erreforma, bestetik, 2017an amaitu zen.

Ezaugarriak
-----------

Espetxea 596 preso izateko pentsatuta dago. Schleswig-Holstein estatuko espetxe handiena da. Bertan atxilotuak gizonezkoak dira eta zigorrak bost urte artekoak dira. Kiel barrutiko prebentzio-atxilotze zentrua da, bestetik.

Espetxeratu ospetsuak
---------------------

### Hans Fallada

Espetxeratu ospetsuena izan zen. Idazle honek bertan bizi izandakoa *Wer einmal aus dem Blechnapf frißt* (1932) eleberrian azaldu zuen.

### Carles Puigdemont

Kataluniako Generalitatearen Lehendakari ohia 2018ko martxoaren 25ean bertan atxilotu zuten. Alemaniako poliziak haren aurkako Espainiako Justiziak zabaldutako euroagindua jaso zuen. Euroaginduan aipatzen ziren delituak hauek ziren: matxinada eta diru-publikoaren erabilera okerra. Egun batzuk geroago, apirilaren 5ean askatu zuten baldintzapean, espainiar epailearen iritziz zegoen ustezko matxinada delitua alemaniar epaileak baztertuta eta estradizioa ukatuta Alemaniako Justizia ministroa eta hainbat komunikabide eta alderdi politiko erabakiaren alde agertu ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Neumünster espetxea*** |

* **(Alemanez)**: Espetxearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1415370
* Commonscat Multimedia: Neumünster Prison (JVA)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 228405006

 |

* Wd Datuak: Q1415370
* Commonscat Multimedia: Neumünster Prison (JVA)
**Olga Benario Prestes** (Munich, 1908ko otsailaren 12a - Bernburg, 1942ko apirilaren 23a) alemaniar komunista izan zen.

Leo Benario abokatu judutarren eta Eugénie Gutmann Benarioren alaba 1923an Alemaniako Liga Komunista Gaztean hasi zen militatzen, hamabost urte iztuela. Otto Braunekin bizi izan zen Berlinen. Nazien aurkako kale milizietan ezagun egin zen, Braunekin batera atxilotu zuten arte. Bera askatu zuten, baina Braun ez, eta "aberriari traizioa" egitea leporatu zieten. Olgak Moabiteko gartzelara egin zen erasoan hartu zuen parte, Braun askatzeko, eta biek lortu zuten Txekoslovakiaren, lehenengo, eta Sobietar Batasunera, ondoren, ihes egitea. 1931an Braunekin zuen harremana apurtu eta Nikitin errusiar ofizialarkein ezkondu zen.

1934n Brasilera bidali zuen III. Internazionalak, Brasilgo Alderdi Komunista iraultzaren prestaketan laguntzeko. Leningradotik bidali zuten Luís Carlos Prestesekin batera. Berarekin alaba bat izan zuen, Anita Leocádia Prestes izenekoa. 1936an poliziak atxilotu zuen, haurdun zegoelarik, eta Getúlio Vargasen erregimenak Alemania nazira bidali zuen.

Barnimstrasseko gartzelan sartu zuen Gestapok, eta bertan jasio zen bere alaba. Brasildarra zenez bere amona Leocádiak biloba erreklamatu zuen. Nazien beldur amona eta Lígia biloba Mexikon errefuxiatu ziren. Olga Lichtenburgeko kontzentrazio-esparrura eraman zuten eta, hortik, Ravensbruckera. 1942ko otsailean, 34 urte bete aurretik Bernburgeko sarraski-esparrura bidali zuten, eta bertan erail zuten gas-kamara erabilita.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77526
* Commonscat Multimedia: Olga Benario-Prestes

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 18015792
* ISNI: 0000000087049448
* BNE: XX1185638
* BNF: 121524812 (data)
* GND: 118655264
* LCCN: n83800150
* NKC: jn20020625003
* SUDOC: 030023866

 |

* Wd Datuak: Q77526
* Commonscat Multimedia: Olga Benario-Prestes
***Ogaiztarrak*** (*Los Hijos de Ogaiz*) 2002. urtean Toti Martinez de Lezeak argitaraturiko eleberria. 350 orrialde dauzka eta gaztelaniaz idatzita dago.

Sinopsia
--------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Istorioa 1328.ean hasten da, Karlos I.a Frantziako eta Nafarroako Erresumako erregea ondorengo gabe hiltzen denean. Erregea nafarra izatearen herriaren eskaria, Olgacena (Lizarrako judu auzoa) auzoaren suntsipena, Nafarroako lehorte luzea, gosea, baliabide eskasia eta izurria jokoan sartzen dira eleberri honetan.
Ogaiztarrak, Lizarra antzinako auzoko nekazariak, eta Bertolindar familiak, burges merkatariak, aurkako izango dira garai gogor honetan, traizioa, bizitza ikuspuntua, handinahia, mendekua, nekea eta baita maitasuna ere izango direla medio.

Egilearen iritzia
-----------------

Iraganean barneratzea erraza da erdi aroko hiria den Lizarran eta ni gustora barneratu nintzen XV. mendeko bizitza bertan irudikatu nahian; bost auzotan banaturiko hiri batean bakoitza harresiz inguraturik eta bestearengandik banatuta. Saiakerak merezi izan zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265007

 |

* Wd Datuak: Q12265007
**Palestine: A Policy** Albert Montefiore Hyamson funtzionario eta historialari britainiarrak idatzitako historia-liburu bat da. Sionismoari eta haren praktikari buruzko informazioa ematen du, XVIII. mendetik eta Palestinako Britainiar Mandatutik 1942ra arte.

Testuingurua
------------

1937an Hyamsonek *The Times* egunkariko zuzendariari hainbat gutun idatzi zizkion. Garai hartan Palestina gatazka-egoeran zegoen eta Erresuma Batuak batzorde bat eratu zuen (Peel batzordea) gatazkaren arrazoiak zeintzuk ziren ikertzeko. Lehen eskutitza maiatzean idatzi zen eta Palestina zatitzea ideia txarra zela zioen. Haren ustez, zatiketak palestinar estatu ideal baten ideia (non juduak eta arabiarrak era baketsuan biziko ziratekeen) bertan behera utziko zukeen, eta elkarren artean gatazka-egoera etengabean zeuden bi herrialde sortuko ziratekeen. Hyamsonek Palestina bakar eta elkartu bat sortzea proposatu zuen: bertan, judutarren eta arabiarren artean berdintasuna egotea proposatu zuen. Uztailean bigarren gutun bat idatzi zuen, Erresuma Batuko gobernuari zatiketa gerorako uztea eskatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16931872

 |

* Wd Datuak: Q16931872
**Chacayes zentral hidroelektrikoa** ur lasterreko zentral bat da, Cachapoal ibaiaren arroan dago, O'Higgins eskualdean.

Zentralak Cachapoal eta Cipreses ibaietako urak hartzen ditu. Ahalik eta malda txikiena duten kanaletatik eta tuneletatik eramaten ditu karga-ganberaraino, eta han presio-tutueriara bideratzen dituzte, eta, ondorioz, 2 Francis turbinetaraino jaisten dira, 111 MW sortzen dituztenak.

Chacayes 2012tik dago erregistratuta karbono-bonuak jaulki eta merkaturatzeko, Kyotoko Protokoloaren garapen garbiko mekanismoaren pean.

Zentralak bi ur-hargune ditu emariak hartzeko. 52,5 m³/s-ko edukiera duen Chacayes ur-hargunea Cachapoal ibaiaren ibilguan dago, Cachapoal ibaiaren 5 km-ko estazio fluviometrikotik behera. Cortaderal ibaiaren behealdea".

Bigarrena Cipreses 20 m³/s-ko edukiera duen ur-hargunea da, eta Cipreses esteroaren eta Cachapoal ibaiaren arteko elkargunetik 3 kilometro inguru gorago dago.

Zentral honek erabiltzen duen emariaren zati bat zuzenean ematen zaio Coya zentralari, funtziona dezan (22,5 m³/s-ko gehienezko edukiera du). Zentral honek erabilitako emariaren lehengoratzea, hein batean, makinen etxetik behera gertatzen da.:29

Iraganeko zentral hidroelektrikoak Cachapoal ibaiaren goiko arroan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tomás I. Gómez Zavala, Evaluación del impacto del cambio climático en centrales hidroeléctricas de la cuenca del alto Cachapoal, Tesis Ingeniería Civil, Universidad de Chile, 2013
**Kārlis Lasmanis**, (Ventspils, Letonia, 1994ko apirilaren 8a) Letoniako hiruko saskibaloi jokalari profesionala da.

Bere aita Uģis Lasmanis arraunlaria da, eta, 1991ko Vienako Munduko Txapelketan, Sobietar Batasuna ordezkatuz, zilarrezko domina lortu zuen skull bikoitzean; gero Letonia ordezkatuko zuen.

2014ko 2014ko Europako Txapelketan (Grezia), Letoniako jubenilen taldean jokatuko du bosteko saskibaloian. Letoniako hainbat klub nazionaletan jokatu du, hala nola BK Saldus, BK Liepājas Lauvas eta BK Jūrmalan eta Alemanian Rasta Vechta taldean 2015/16 denboraldian.

Gizonezkoen 3×3 saskibaloi taldera jotzen du, eta Letoniako selekzioarekin, Europako (urrea 2017an, zilarra 2018an) eta munduko (zilarra 2019an) txapelketako lorpenetan parte hartzen du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), bere lehenengo olinpiar jokoak izango ditu, eta Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezisekin osatuko du taldea; sailkapen fasean, hirugarren amaituko dute, eta final-laurdena igaroko dute azken faserako, non japoniarrei, belgikarrei eta ROC taldeari irabaziko dieten (21-18 finalean) .
Tokion, urrezko domina irabaziko du Letoniako taldearekin. ROC taldearen (zilarrezkoa) eta Serbiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Letoniako taldea: Agnis Čavars, Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezis-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  La Lettonie, championne olympique de basket 3x3
2. ↑  «Nauris Miezis» *olympedia.org* 2021-12-27an begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Nauris Miezis» Olympics.com 2021-12-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* Comité international olympique (Artxibatua)
* Proballers (Artxibatua)
* (en) Olympedia  (Artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107639299
* Commonscat Multimedia: Kārlis Lasmanis

---

 |

* Wd Datuak: Q107639299
* Commonscat Multimedia: Kārlis Lasmanis
**Agnis Čavarst**, (Kekava, Letonia, 1986ko uztailaren 31), Letoniako hiruko saskibaloi jokalari profesionala da, 2020ko hamarkadan munduko 10 onenen artean sailkatuta banakakoan.

Riga klubean, eta Letoniako gizonezkoen 3x3 saskibaloi taldean jokatzen du.

Selekzioarekin Europako (urrea, 2017an, zilarra, 2018an) eta Munduko (zilarra, 2019an) txapelketetako lorpenetan parte hartu du.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), Jeļena Ostapenko bere herrikidearekin batera, Letoniako ordezkaritzako bandera-eramaile izendatuko dute. Bere lehenengo olinpiar jokoak izango ditu, eta Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezisekin osatuko du taldea; sailkapen fasean, hirugarren amaituko dute, eta final-laurdena igaroko dute azken faserako, non japoniarrei, belgikarrei eta ROC taldeari irabaziko dieten (21-18 finalean).
Tokion, urrezko domina irabaziko du Letoniako taldearekin. ROC taldearen (zilarrezkoa) eta Serbiakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuko dira. Hauek osatuko dute Letoniako taldea: Agnis Čavars, Edgars Krūmiņš, Kārlis Lasmanis eta Nauris Miezis-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 01 !1. postua, urrezko domina | Saskibaloia3x3 gizonezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  NEUF BASKETTEURS ÉTAIENT PORTE-DRAPEAUX LORS DE LA CÉRÉMONIE D'OUVERTURE DES JO
2. ↑  La Lettonie, championne olympique de basket 3x3
3. ↑  «Agnis Čavars» *olympedia.org* 2021-12-27an begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Agnis Čavars» Olympics.com 2021-12-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Saskibaloia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* (Fr) Proballers (Artxibatua)
* (en) Olympedia (Artxibatua)
* (en) Nazioarteko saskibaloi federazioa (Artxibatua)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107429256
* Commonscat Multimedia: Agnis Čavars

---

 |

* Wd Datuak: Q107429256
* Commonscat Multimedia: Agnis Čavars
QAnon sinisdun bat, manifestazio batean 2019an.
**QAnon** (Q + anonimoa = QAnon; ingelesez irakurtzen *Kiu-anon*) eskuin muturreko konspirazio teoria bat da, 2017tik puzten joan dena AEBetan, funtsean Donald Trump presidentearen aldeko narratiba bat eratuz joan dena.

Historia eta ezaugarriak
------------------------

Interneteko 4Chan foroan Q sinatzen zuen anonimo baten jarioan hasi ziren lehen zantzuak agertzen. Mezu horietan eta jarraitzaileek eratutakoetan *Estatu sakonaren* maniobra batzuk salatzen dira Trump-en kontra, eta hor nahasten dituzte eskuindarrek gorrotaturiko pertsonaia batzuk, hala nola George Soros inbertsore judu jatorrikoa edo Hillary Clinton. Ohiko antisemitismo eta anti-ezkertiar joerez gain, QAnon nabarmentzen da muturreko kontu sinesgaitzak gehitzen dituelako gorrotoaren zakura. Esate baterako:

* Pizzagate eskandalua. Hillary Clintonen aldeko buruzagi demokrata batzuk pedofilia sare bat antolatua omen zeukaten, Washingtoneko pizzeria baten inguruan.
* Hollywood-eko izar ugari eta *establishment* liberaleko beste asko Satanen jarraitzaileak dira eta haurren sakrifizioan inplikaturikoak daude.
* John F. Kennedy presidentea ez zuten hil: bizirik dago, eta bitxia bada ere, Trump-en aldekoa da orain.
* Plan bat dago milaka estatubatuar atxilotu eta denak Guantanamora preso eramateko. Covid-19aren gaixotasun *faltsua* aitzakia gisa erabiliko dute horretarako.

2020ko QAnon konspirazioa lotu da Covid-19aren inguruko beste konspirazio-teoria batzuekin; eta bietan demonizatu dituzten pertsonaiak daude tartean, hala nola Soros bera edo Bill Gates. 2020ko udan Twitterrek iragarri zuen QAnon-ekin lotutako kontu eta mezuak eteteko neurriak hartu zituela.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «QAnon konspiranoia eroa isilarazi nahi du Twitterrek» *sustatu.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-09-10).
2. ↑   **(Ingelesez)** Breland, Ali; Rangarajan, Sinduja. «How the coronavirus spread QAnon» *Mother Jones* (Noiz kontsultatua: 2020-09-10).
3. ↑    «https://twitter.com/twittersafety/status/1285726278868402177» *Twitter* (Noiz kontsultatua: 2020-09-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51213808
* Commonscat Multimedia: QAnon

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2021003642

 |

* Wd Datuak: Q51213808
* Commonscat Multimedia: QAnon
**Txirritaren bustoa** harrizko eskultura bat da Ereñotzuko Latze-Zar baserria zegoen tokian jarrita dagoena, Txirrita bertsolari ospetsua baserri hartan jaio baitzen 1860.urtean.

Jose Manuel Lujanbio Retegi, *Txirrita*, Ereñotzun jaio zen , Latze baserrian. Oso txikia zela Errenteria bizitzera joan zen familia, baserriko lurretan egur- eta ozpin-fabrika bat eraiki zuten eta. Baina Txirritak beti mantendu zuen lotura berezia Ereñotzu eta ereñozuarrekin. Izan ere, hamalau urte zituela plaza agerikoan kantatu zuen lehen aldiz, Ereñotzuko San Antonio ermitaren aurrean. Bertsolariak aipatu fabrika eraikitzen ari zen hargin andaluzari jarri zizkion bertsoak oso ezagunak dira. 

Txirritaren jaiotetxearen jatorrizko lursaila Ereñotzutik pasatzen den errepidearen bestaldean dago, pista batean aurrera eginda ehun metro eskasera, Usoko errekaren ondoan, Txirrita irudikatzen duen harrizko bustoak seinalatua. Gaur egun baserri zaharraren paretak dira gelditzen diren aztarna bakarrak.

Txirrita eta Saiburu bertsolariak

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Altuna Iza ‘Oxan, Jon.  (2016-06-04). «Hil zenetik 80 urtera, bizirik da Txirrita» *www.kronika.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).
2. ↑    Arano, Ereñotzu, Goizueta eta Hernaniko herriak. «Txirritaren etxea» *www.urumeaarnastu.com* (Urumea Arnastu) (Noiz kontsultatua: 2018-07-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55813815

 |

* Wd Datuak: Q55813815
Francisco Javier Elio jenerala.
Pertsiarren Manifestua.
**Elioren altxadia** 1814an Espainian eman zen militarren lehen jazarraldia izan zen. Francisco Javier Elio jenerala (1766-1822) monarkia absolutistaren aldeko nafar militarra izan zen eta Fernando VII.ari lagundu zion liberalen aurkako zereginetan.

Fernando VII.aren itzulera
--------------------------

1814an Fernando VII.a Espainiakoa, errege gisa, Frantziatik Espainiara itzuli zen. Martxoaren 24an muga igaro zuen. Erregea kanpoan egon zen urtetan Cádizen konstituzio liberal bat onartu zen. Espainiako Gorteetan, gainera, erregeak konstituzio berriari eta bere 173. artikuluari zin ez bazion egiten ez zutela onartuko erabakita zegoen.

Erregeordetza Fernando VII.aren ibilbidea markatuta zuen baina honek ez zuen onarte eta, Madrilera joan beharrean, Valentziara joan zen. Valentzian apirilaren 16an sartu zen. Hirian bi pertsona zeuden erregea itxaroten: Erregentziaren ordezkaria 1812ko Konstituzioaren testuarekin eta diputatu absolutista bat, konstituzio horren aurkakoa; azken honek 69 diputatuek sinatutako manifestua zeraman, Pertsiarren Manifestua alegia. Apirilaren 17an Eliok erregeari bere eskubideak berreskuratzeko gonbitea egin zion eta, horretarako, bere tropak haren agindupean jarri zituen. Espainia Garaikidearen militarren lehen altxadia zen, 1812ko Konsituzioaren aurka eta errege absolutistaren alde.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Testu osoa Wikisourcen
2. ↑  Rafael Gambra. *La primera guerra civil de España (1821-1823)*. Madril, 1950

Ikus, gainera
-------------

* 1812ko Espainiako Konstituzioa
* Fernando VII.a Espainiakoa
* Persiarren Manifestua
* Francisco Javier Elio
**Barbara Balzerani** (1949ko urtarrilaren 16a – 2024ko martxoaren 4a) Brigada Gorriak talde armatu komunistako buruzagia eta idazlea izan zen.

Bizitza
-------

Barbara Balzerani Colleferron jaio zen, Erroman, 1949ko urtarrilaren 16an. 2024ko martxoaren 4an hil zen, 75 urte zituela.

Ibilbidea
---------

1970eko hamarkadan, Balzerani Brigada Gorrien buru bihurtu zen Erroman. Zenbait atentatutan parte hartu zuen, hala nola Girolamo Minervinirenean eta Aldo Mororen eskoltaren hilketan 1978. urtean. Mario Moretti buruzagi nazionala atxilotu ondoren (1981), arrakastarik gabe saiatu zen erakundearen banaketa ekiditen, eta "Brigate Rosse - Partito Comunista Combattente" ren lider bihurtu zen; Giovanni Senzani, berriz, "BR - Partito Guerriglia" ren buru izan zen.

  

Balzerani izan zen 1985ean atxilotu zuten Brigada Gorrien azken lider historikoetako bat. Espetxetik, Florentziako alkate ohia, Lando Conti, hiltzearen erantzukizuna eskatu zuen. Betiko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 2006ko abenduaren 12an indultatua izan zen. Askatasun osoa izan zuen 2011n.

Idazlea

Balzeranik lau liburu idatzi zituen: *Compagna luna* (1998), *La sirena delle cinque* (2003), *Perché io, perché non tu* (2009) B eta *Cronaca di un'attesa* (2011).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)** «Morta a Roma l'ex Br Barbara Balzerani» *Agenzia ANSA* 2024-03-04.
2. ↑   «Libertà condizionata per la Br Balzerani» *Il Corriere della Sera archive* (Il Corriere della Sera).
Kalabsha-ko (Talmis) tenplu baten grafitoa, Silko erregea zaldiz irudkatuz, Nike-k koroatzen zuen bitartean.
**Nobatia** / noʊbeɪʃə / edo **Nobadia** (/ noʊbeɪdiə /; grezieraz: Νοβαδἰα, *Nobadia*; Nubiera zaharrean: ⲙⲓⲅⲓⲧⲛ︦ ⲅⲟⲩⲗ, Migin Goul) Wawat-eko (Nubia Beherea) Antzinaro Berantiarreko erresuma izan zen, eta, ondoren, Makuriako nubiar erresuma handiagoaren eskualdea.

Nobatiako erresuma Akin probintziako antzinako erresuma meoritikoan sortu zen, Nubia Behereko zati handiak barne hartzen zituena, eta uste dute bazela autonomoa erresuma meroitikoaren azken erorketaren aurretik, IV. mendearen erdialdean. Nobatiar herria Mendebaldeko basamortutik eskualdera gonbidatu zuen Diokleziano erromatar enperadoreak dagoeneko K.o. 297. urtean, baina bere erresuma hautemangarri bihurtzen da soilik K.o. 400. Nobatia goiztiarra oso litekeena da arkeologoek Ballanako kultura bezala ezagutzen duten zibilizazio bera izatea. Azkenean Nobatiar herria arrakastatsua izan zen eta Silko-k egindako, Nabatiarren "Basiliskoak", inskripzio batek *Blemmiak* Ekialdeko basamortura eraman izatea baieztatzen du. Garai hartan nobatiar hiriburua Pakhorasen (Faras modernoa) ezarri zen; Handik gutxira, Nobatia kristautasun ez-Kaltzedoniarrera bihurtu zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q568523
* Commonscat Multimedia: Nobatia

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q568523
* Commonscat Multimedia: Nobatia
**Toledoko XVII. kontzilioa** Hispania Bisigodoaren garaian Toledon ospatu zen gotzainen kontzilio bat izan zen, 694. urtean.

Egika erregea Toledoko XVI. kontzilioan judutarren aurka hartu ziren erabakiekin eta gotzainen grin falta zela eta batere pozik ez zegoenez, beste kontzilio bat abiarazi zuen, azaroak 9an abiatu eta Toledoko Santa Leokadia elizan ospatu zena, bertara zenbat gotzain joan ziren zehazterik ez dagoelarik.

Erregeak, dei hori judutarrek mundu osoko erregeen aurkako balizko konplot bat oinarri hartuta justifikatu zuen, eta erresumaren batzuetan juduak matxinatu ere egin zirela aipatu zuen. Erregeak kristautasunera bihurtutako judutarren bitartez hebraiar hispaniarrek beste toki batzuetakoekin batera elkarrekin kristauen aurka matxinatzeko konspiratu zutela jakin zuela adierazi zuen. Egikak judutarrenganako zuen errukia argudiatzen zuen, eta horren froga bezala eurak kristautasunera bihurtzearen trukean euren esklabu kristauak mantendu ahal izatea baimendu izana adierazi zuen. Kristautasunera bihurtutako juduak ezkutuan euren jatorrizko ohitura eta sinismenekin jarraitu zutela zioen, eta judutarrekin hauek esklabu bihurtuz amaitzea proposatu zuen, Narbonense probintzian izan ezik, non probintzia osoa kaltetzen zuen kolera izurriteak biztanleria biziki murriztu zuen, eta non juduak soilik euren ondasunak duxari ematera kondenatuak izango ziren.

Erabaki erlijiosoak
-------------------

Gotzainek erregeak esandakoa berretsi zuten eta honen izenean judutarrei hauen ondasun guztiak kentzea eta euren emazte eta seme-alabekin batera esklabu bihurtzea agindu zuten. Hortik aurrera ezingo ziren askatuak izan, ea, esklabu bezala, ezingo zuten euren erlijioa praktikatu. Judutarren esklabu kristauak askatuak izango ziren eta erregeak esklabu kristau horietatik batzuk izendatuko zituen esklabu bihurtutako juduak har zitzaten, lehenago judutarrek ordaintzen zituzten zergak ordaintzeko baldintzarekin, judutarren gaineko zerga berezia barne. Era berean euren seme-alaben zaintza galduko zuten, familia kristauei hauek hez zitzaten emanak izango zirenak.

Apaizen ezohikotasun batzuk aipatu ziren: bataiatzeagatik eta sakramentu honetan eta konfirmazioan krisma emateagatik kobratzea eta ofizio eta karguen promozioengatik.

Erabaki politikoak
------------------

Kontzilioetako ezinbesteko zati diren erabaki politikoei jarraiki, Egika hil ondoren bere alarguna edo bere semeak irain zezakeen ororen aurkako anatema adierazi zen, irain orien zerrenda xehatu bat emanez. Eta erregearen eta errege familiaren ongizatearen aldeko otoitzak eskatzen ziren erresuma guztiko eliza katedralizio guztietan urteko egun guztietan Ostiral Santuan izan ezik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Toledoko XVI. kontzilioa** | **Toledoko kontzilioak**694 | Ondorengoa**Toledoko XVIII. kontzilioa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q964619

 |

* Wd Datuak: Q964619
**NBEren Batzar Nagusiaren 3379 Ebazpena**, 1975eko azaroaren 10ean aldeko 72 boto, aurkako 35 eta 32 abstentziorekin onartua, sionismoa eta arrazismoa parekatzen zuen ebazpena izan zen. Sionismoa ezabatzera deitzen zuen, arraza-bereizkeria gisa ulertuta, eta Hego Afrikako apartheidarekin parekatzen zuen. Ebazpena —ez loteslea izanik ere— sionismoari eta arrazismoari buruzko eztabaidetan maiz aipatzen zena, ezeztatu egin zen 1991ko abenduaren 16ko 46/86 ebazpenaren bidez, Nazio Batuen Batzar Nagusiak bere historian idatzitako ebazpenik laburrenetako bat.

Testuingurua
------------

Sei Eguneko Gerraren ondoren, garaitutako Estatu arabiarrek, bereziki Egiptok eta Siriak, oldarraldi diplomatikoa hasi zuten NBEn eta nazioarteko beste foro batzuetan Egipto eta Sirian, galdutako lurraldeak berreskuratzeko. Aldi berean, Sobietar Batasunak emandako armamentu modernoa eskuratu zuten. Yom Kipurreko gerra lurralde horiek indarra erabiliz berreskuratzeko ahalegina izan zen, "entitate sionistarekin" negoziatzeari uko egiten baitzioten. Israelek lortu zuen lurraldeak mantentzea, eta, erasoa jasan arren, Israelen isolamendu diplomatikoa larriagotu besterik ez zuen egin; bitartean, palestinarren kausak bidaideak eskuratu zituen munduan zehar, Israel potentzia inbasore gisa agertzen zen bitartean.

NBEren 3379 ebazpena Gerra Hotzeko blokeen aritmetikaren testuinguruan soilik uler daiteke, herrialde arabiarrekin, sozialistekin eta lerrokatu gabeekin batera botoa emanez, NBEn gehiengo automatiko bat osatuz, behin eta berriz Israel sistematikoki gaitzetsi zuena. Egoera horren ondorioz, NBEk hogei ebazpen baino gehiago eman zituen Israelen aurka (3089, 3210, 3236, 32/40 eta abar), UNESCOk, Lanaren Nazioarteko Erakundeak edo Munduko Osasun Erakundeak egindako ebazpenekin batera. Horiek, okupatutako lurraldeetatik israeldarrak erretiratzea ez ezik, zalantzan jarri zuten Israelgo Estatuaren zilegitasuna eta haren oinarri ideologikoak. Testuinguru horretan, eraso diplomatiko horren korolario gisa, 3379 ebazpena aurkeztu zen, Israelen existentziaren oinarrietako bat, sionismoa, errotik deslegitimatu zuena, arrazismoarekin parekatzean. 

3379 ebazpena 1991n Ameriketako Estatu Batuen ekimenez indargabetu bazen ere, bete egin zuen sustatzaileek zuten Israelen nazioarteko aldarrikapena eteteko helburua.

Bozketaren emaitza
------------------

Bozketaren emaitza.Bozketaren emaitza.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  [*Betiko hautsitako esteka*] Facsímil de la Resolución 3379 de la ONU "Eliminación de todas las formas
de discriminación racial", tercer párrafo

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287908

 |

* Wd Datuak: Q287908
**Tamagotchi** (japonieraz: たまごっち, *erloju arrautza*) WiZeko Akihiro Yokoik eta Bandaiko Aki Maitak sortutako maskota digital eramangarri bat da. Bandaik 1996ko azaroaren 23an aurkeztu zuen Japonian eta munduan zehar 1997ko maiatzaren 1etik aurrera. 1990ko hamarkadaren amaierako eta 2000ko hamarkadaren hasierako modazko jostailu nabarmenena izan zen. 2023ko ekainerako 91 milioi unitate saldu ziren mundu osoan zehar. Tamagotchi gehienak arrautza baten forma duten plastikozko bideo-joko baten forma dute, hiru botoirekin. Erdian, pantaila batean, maskota bera ikus dezakegu eta berarekin interakzioa eduki. 

Bandairen arabera, izenak bateratzen ditu japonierako *tamago* (たまご) hitza, *arrautza* eta *uotchi* (ウオッチ), japonieraz ingelesezko *watch* (erlojua) erabiltzen den modua. Tamagotchi gehienen barruan dauden pertsonaiak *tchi* edo *chi* karakterearekin (ち) amaitzen dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ASIANOW - Asiaweek» *www.cnn.com* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
2. ↑   **(Ingelesez)** Magazine, Smithsonian; Delgado, Michelle. «Keeping Tamagotchi Alive» *Smithsonian Magazine* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).
3. ↑   **(Ingelesez)** Faithfull, Mark. «Retro-Game Rides Nostalgia Wave As Tamagotchi Goes Back To The Future» *Forbes* (Noiz kontsultatua: 2024-03-05).

Kanpo estekak
-------------
Inuyasha eta Kagomez jantzitako cosplayak
***Inuyasha*** (japonieraz: 犬夜叉?)
, batzuetan ***Inuyasha: Ipuin feudal bat*** (japonieraz: 戦国御伽草子 犬夜叉, Hepburn: *Sengoku Otogizōshi Inuyasha*?)
, Japoniako manga serie bat da, Rumiko Takahashik idatzia eta zuzendua. Lehenengo aldiz *Weekly Shōnen Sunday* saioan agertu zen 1996ko azaroaren 13an eta 2008ko ekainaren 18an bukatu zen. Atal guztiak 56 *tankōbon* liburukitan argitaratu ditu Shogakukanen. Serie honetan Kagome Higurashiren abenturak agertzen dira, Tokioko 15 urteko neska batt, Sengoku garaira bidaiatzen duena bere familiaren tenpluan putzu batean erori ostean. Bertan **Inuyasha** izeneko deabru-erdi bat ezagutzen du. Garai horretako pizti batek Kagomek daraman bitxi bat hartzen saiatzen denean apurtu eta Japonia osoan zehar barreiatzen da. Orduan Kagome eta Inuyashak bidaia hasten dute atal guztiak hartzeko, Naraku izeneko deabru batek egin aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q182056
* Commonscat Multimedia: InuYasha / Q182056

---

 |

* Wd Datuak: Q182056
* Commonscat Multimedia: InuYasha / Q182056
*Artikulu hau eskulturari buruzkoa da; ikurra gaitzat duena beste hau da: «Estela»*

***Estela*** Rikardo Ugartek 1960ko hamarkadan sortutako burdinazko eskultura bat da. Donostiako Nazioarteko Eskultura Bienalaren I. edizioan saritua, 1970eko urtarrilaren 20an inauguratu zen. Donostiako Mendeurrenaren plazan dago. Zinkez metalizatutako burdinaz eginiko hamar metroko egituran zehar, tamaina desberdinetako kubo hutsen arteko oreka-jokoan oinarritzen da eskultura.

Historia
--------

Jose Ramon Andaren *Zeharki* eta Nestor Basterretxearen *Barojaren oroimenez* eskulturak bezalaxe, hiru urtez (1969tik 1971era) antolatu zuen Nazioarteko Eskultura Biurtekoaren emaitza izan zen. 1970 urteko Donostia egunean (urtarrilaren 20an) inauguratu zen.

Irudi delikatuak eta estatua erromantikoak gogoko zituzten donostiar askorentzat, *Estela* izan zen eskulturaren abangoardiarekin izan zuten aurreneko harremana. Jarri zutenean, polemika biziak piztu zituen.

Erreferentziak
--------------

* AZURMENDI, NEREA. Bestelako begirada: eskulturak Donostian. Donostia, KTE,2005

Kanpo estekak
-------------

* Rikardo Ugarteren web orria:
* "Estela" eskulturari buruzko azalpenak:
* "Estela" eskulturari buruzko azalpenak:
* "Estela" bere lekuan jartzen ari zireneko argazkia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18577265
* Commonscat Multimedia: Estela (Ricardo Ugarte)

---

 |

* Wd Datuak: Q18577265
* Commonscat Multimedia: Estela (Ricardo Ugarte)
Oiasso Museoko sarrera
**Oiasso Erromatar Museoa** Oiasso hiriaren inguruan aurkitutako erromatar garaiko aztarnak biltzen dituen museoa da. Gipuzkoako Irun udalerrian dago.

Kokalekua
---------

Eskoleta kaleko lehen zenbakian kokatua dago, Junkaleko Andre Mariaren elizaren alboan.

Museoa
------

Inguru horretako ondare arkeologikoa ezagutzera emateko eta Bizkaiko golkoan erromatarren garaia ezagutarazteko helburua du. Museoan, gainera, Antzinako Historiaren eta Arkeologiaren inguruko kultura ekintzak egiten dira.

Oiasso XX. mendearen amaieran Gipuzkoan egindako aurkikuntza arkeologikorik garrantzitsuena da. Hiriaren hazkundea portu natural bikainaren inguruan gertatu zen (Kristo ondorengo 50 eta 150. urteetan jarduera handia bazuen), eta Aiako Harriko mea ustiaketaren inguruan ere.

Indusketa arkeologikoetatik, ondorengo eremu hauek identifikatu ahal izan dira:

* Oiasso hiriaren kanpoaldean zegoen nekropolia (gaur egungo Ama Xantalen ermitaren barnean)
* Higer lurmuturraren (Hondarribia) oinetan dagoen ditxo bat. Han babesten ziren ontziak.
* Errementari baten lantegia.
* Bidasoa zeharkatzen zuen zubia.
* Hiriko termak edo bainu publikoak.

Iruditegia
----------

* Oiasso Museoko aurrealdeaOiasso Museoko aurrealdea
* Oiasso Museoko barrualdeaOiasso Museoko barrualdea
* Oiasso Museoko barrualdeaOiasso Museoko barrualdea

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat Gipuzkoako museoen webguneko «Oiasso Erromatar Museoa» orritik hartua da. Creative Commons Aitortu-Partekatu Berdin 2.5 lizentziarekin argitaraturiko orri horren egile eskubideak Gipuzkoako Foru Aldundiarenak dira.

Kanpo estekak
-------------

* Oiasso Erromatar Museoaren webgunea
* Arkeolan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9046925
* Commonscat Multimedia: Oiasso Museoa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 169293752
* BNE: XX4947262
* SUDOC: 149191197

 |

* Wd Datuak: Q9046925
* Commonscat Multimedia: Oiasso Museoa

  

43°20′23.97″N 1°47′15.89″W﻿ / ﻿43.3399917°N 1.7877472°W﻿ / 43.3399917; -1.7877472
**1982ko Korrika** edo **2. Korrika** Euskal Herrian zehar ospatzen den Korrika jaialdiaren bigarren edizioa izan zen. AEK elkarteak antolatu zuen eta ekitaldi honetan Rikardo Arregi omendu zuen. *AEK, euskararen alternatiba herritarra eta Korrika, herriaren erantzuna euskararen alde* leloa izan zuen.

Ibilbidea
---------

Iruñean 1982ko maiatzaren 22an hasi eta Donostian maiatzaren 30ean bukatu zen. Lehenengo erreleboa Jose Maria Jimeno Jurio historialari eta etnografoak egin zuen. Kilometroetan hainbat akats izan zirenez lau orduko atzerapenarekin sartu zen Korrika Donostiako kaleetan. 1980an izandako polemikaren ondorioz Euskaltzaindiatik kanporatua izan zen AEK eta Eusko Jaurlartzak ere diruz ez laguntzea erabaki zuen. Francisco Javier Ansuategi, Nafarroako Gobernadore Zibila ere saiatu zen Korrika Nafarroatik pasatzea eragozten. Oztopo eta akats guztien gainetik ordea ekitaldi oso arrakastatsua izan zen.

Mezua
-----

Aurreko ekitaldian mezuarekin arazoak izan zirenez, oraingoan ere Rikardo Arregik 1966an Euskaltzaindiari idatziriko eskutitza erabili zen. Bertan Alfabetatze saila sor zezan proposatzen zion, jendeak euskaraz irakurri eta idazten ikastearen garrantziaz hausnartzen zuen. Julen Kaltzadak irakurri zuen.

Abestia
-------

2. ekitaldirako kanta Akelarre taldeak egin zuen, *Korrika 2* izena zuen.

*Atzo ginen ume eroak*  

*amets huts bateri lotuak*  

*gizartearen ema galduak*  

*buru bero eta harroak*  

*Gaur aldiz eta milaka*  

*jendea doa lasterka*  

*amets horren atzetik presaka*  

*hauxe da bada korrika.*  

**Korrikan, korrikan**  

**korrikan, sartu hadi korrikan**  

**korrikan, korrikan**  

**euskararen onetan.** (errepika)  

*Atzo zinen trapu zaharra*  

*botatzeko gauza zatarra*  

*ahalgearen sustagai bakarra*  

*besten artean hain zakarra.*  

*Gaur aldiz zara zuhaitza*  

*mila hostoen emaitza*  

*gure izatearen hatsa*  

*gure herriaren bihotza.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «2 Korrika» *Korrika* (Noiz kontsultatua: 2023-03-16).
2. ↑     *Korrika - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).
3. ↑   Txatxangorria-Euskal Karaokeak.  (2015-03-22). *Korrikan (AKELARRE) korrika 2.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069218
* Commonscat Multimedia: Korrika 1982

---

 |

* Wd Datuak: Q61069218
* Commonscat Multimedia: Korrika 1982


| * i
* e
* a
**Korrikaren ekitaldiak** |
| --- |
| Edizioak | 1980 • 1982 • 1983 • 1985 • 1987 • 1989 • 1991 • 1993 • 1995 • 1997 • 1999 • 2001 • 2003 • 2005 • 2007 • 2009 • 2011 • 2013 • 2015 • 2017 • 2019 • 2022 • 2024 |  |
| Korrikaren ahizpak | Correlingua • Ar Redadeg • Correllengua • La Passem • Corrilingua • Sprochrenner • Lefkantun • Rith • Ras yr Iaith |
**Txileko Nekazaritza Ministerioa** (akronimo gisa **Minagri** ere ezaguna) herrialde horretako nekazaritza eta abeltzaintzaz arduratzen den Estatu Ministerioa da. 2022ko martxoaren 11z geroztik, Esteban Valenzuela Van Treek kazetari eta historialaria saileko ministro lanetan ari da, Gabriel Boricen zuzendaritzapean.

Fue creado durante el primer gobierno del presidente Arturo Alessandri en 1924, bajo el nombre de «Ministerio de Agricultura, Industria y Colonización», adquiriendo su denominación actual en 1930, durante la primera administración del presidente Carlos Ibáñez del Campo.

Arturo Alessandri presidentearen lehen gobernuan sortu zen 1924an, «Nekazaritza, Industria eta Kolonizazio Ministerioa» izenarekin, eta 1930ean hartu zuen gaur egungo izena, Carlos Ibáñez del Campo presidentearen lehen administrazioan.

1. ↑   «Minagri capacita a operadores de Chiloé y Llanquihue en fertilización de praderas y estrategias para enfrentar el cambio climático» *Diario de Valdivia* 2 de febrero de 2022.
2. ↑   «Gobierno de Chile: Ministerio de Agricultura» *www.gob.cl* 2021.
**1993ko Korrika** edo **8. Korrika** Euskal Herrian zehar ospatzen den Korrika jaialdiaren zortzigarren edizioa izan zen. AEK elkarteak antolatu zuen eta ekitaldi honetan Martin Ugalde kazetaria omendu zuen eta berarekin batera Euskaldunon Egunkaria sortu zuen taldea. *Denok maite dugu gure herria euskaraz* leloa izan zuen.

Ibilbidea
---------

Iruñean abiatu zen 1993ko martxoaren 26an eta Bilbon bukatu zen apirilaren 4an. Martin Ugalde berak egin zuen azken erreleboa, inguruan Joxemi Zumalaberen familia eta AEK-ko antolatzaile taldea zituela. Zumalabek idatzia zen irakurriko zen mezua, bera Korrika hasi baino bi hilabete lehenago zendu zen. Ordura arteko ibilbiderik luzeena izan zen, 2.120 km-takoa izan baitzen.

Korrika Kulturala
-----------------

Korrikaren aurreko bi ediziotan hainbat kultur ekintza egin ziren Korrika bera girotzeko eta izan zuten arrakasta ikusita 1993an Korrika Kulturala kanpaina antolatu zen. Bi hilabete lehenago aurkeztu zen antolaturiko ekintzen egutegia eta aurreneko aldiz orduan aurkeztu zen Korrikaren abestia eta bideoklipa.

Abestia
-------

Jon Sarasuaren hitzak musikatu zituzten Tapia eta Leturiak *Aide Korrika* abestian.

**Aide Korrika! Hala zankoa!**  

**Aide korrika! Arraiopola**  

**Aide korrika! Dida korrika!**  

**Aide korrika! Bejondeigula** (errepika)  

*Ezarle, karrerista, lasai pote geldoa eta esprinterrak,*  

*Futinero erdi ero, errelebozaleak eta hanka okerrak,*  

*Euskararen bizitzaren geroaren atzetik, hau da gure maratoia.*  

*Euskararen bizitzaren geroaren atzetik, hau da gure arrazoia.*  

**Aide Korrika! ...**  

*Elorrixon añiketan, Donibanen laisterka, Oñatin atxintxika,*  

*Arrasaten takarraran, itsas ertzean berriz, saltaka ta korrika.*  

*Datorrena datorrela, hemen gehiena dago gure esku, gure hanka.*  

*Dinbi-danba, plisti-plasta, raka-raka, tiki-taka, kinki-kanka, kinki-kanka.*  

*Dinbi-danba, plisti-plasta, raka-raka, tiki-taka, kinki-kanka, kinki-kanka.*  

*Datorrena datorrela, hemen gehiena dago gure esku, gure hanka.*  

**Aide Korrika! ...**

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Korrika - Auñamendi Eusko Entziklopedia.*  (Noiz kontsultatua: 2017-08-31).
2. ↑   Txatxangorria-Euskal Karaokeak.  (2014-10-23). *Korrika -EGAN-.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-01).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61069241
* Commonscat Multimedia: Korrika 1993

---

 |

* Wd Datuak: Q61069241
* Commonscat Multimedia: Korrika 1993


| * i
* e
* a
**Korrikaren ekitaldiak** |
| --- |
| Edizioak | 1980 • 1982 • 1983 • 1985 • 1987 • 1989 • 1991 • 1993 • 1995 • 1997 • 1999 • 2001 • 2003 • 2005 • 2007 • 2009 • 2011 • 2013 • 2015 • 2017 • 2019 • 2022 • 2024 |  |
| Korrikaren ahizpak | Correlingua • Ar Redadeg • Correllengua • La Passem • Corrilingua • Sprochrenner • Lefkantun • Rith • Ras yr Iaith |
**Golem**  
גולם| Leprechaun baten marrazkiaGolem baten irudikapena. |
| Pertsonaia Mitologikoaren Ezaugarriak |
| **Mota** | Mitologia edo kondairazko izakia |
| **Mitologia** | *Judutar mitologia**Txekiar mitologia* |
| **Lekua** | Josefov edo Judutar auzoa, Praga Txekia |
|  |

**Golema** (hebreeraz **גולם**) Judutar mitologia eta Txekiar mitologiako izakia da.

Ezaugarriak
-----------

Izaki hau bizirik gabeko materiaz egina dago. Gaur egungo hebreeraz *Golem* hitzak "ergel" nahiz "inozo" esan nahi du. Dirudienez izen hau *gelem* hitzetik eratorria omen da, honek "lehengai" esan nahi duelarik. Gershom Scholemek bere "Kabala eta sinbolismoa" liburuan dioenez, Golema Pragako ghettoan hogeita hamahiru urtez behin sarrerarik gabeko gela bateko leihoan agertzen den izakia omen da.

Golemaren izateak bere alde onak eta txarrak baditu. Golemak ez dira buruargiak, hots, eginkizun edo betebehar bat agintzen zaienean, izaki hauek jasotako aginduak literalki betetzen dituzte.

Azken aipamen honen inguruan, gertakari hau oso ospetsua da: honen arabera, errabinoaren emazteak "ibaitik ura atera zezan" joateko agindu omen zion, horrela bada, golemak agindua ahal zen modu literalenean bete zuen. Ibaira joan eta ura etengabe ateratzen hasi zen, ondorioz hirian uholdea jazo zen.

Kondaira
--------

Izaki honetan oinarritutako kontakizunek beren jatorria erdi aroan dute. Halere, denetan kondairarik ospetsuena honako hau da: XVI. mendean Pragako Judah Loew errabinoak sortu omen zuen, Josefov edo Judutar auzoa juduen aurkako erasoetatik babesteko helburuz, baita Sinagoga Zahar-Berriko betebeharretan lagundu zezan ere. Betiere kondairaren arabera, izaki hau Moldava ibai ertzeko lokatzez egin omen zuen. Legezko erritualak burutu ostean, Rabbik Golema garatu eta hebreerazko sorginkeri batzuk aipatzearekin bat biziarazi egin zuen.

Hasiera batean Golemak jendeari eta Rabbia berari euren eguneroko betekizunetan bikain laguntzen zien. Halere, denbora iragan ahala, Golema gero eta handiagoa eta indartsuagoa bilakatzen hasi zen, honekin bat, basatiagoa ere bihurtu zen, eta hiriko jendea jo eta erahil egiten zuen. Hiritarrek Rabbiri Golema suntsitzen bazuen juduen aurkako erasoak bertan behera geldituko zirela hitz eman zioten. Rabbi ados agertu zen. Golema suntsitzeko asmoz, Rabbik izaki honen kopetean idatzirik zegoen "Emet" hitzeko lehenbiziko E hizkia ezabatu zuen, honela hebreerazko "heriotza" hitza sortu zuelarik. Horrela Golema suntsitu zuen.

Kondairaren arabera, Pragako Golemaren hondakinak Altneuschul-eko ganberan omen daude. Hala, hondakin horiek behar izanez gero, berriz ere berpiztu daitezke.

Iruditegia
----------

* Loew errabinoa eta bere golemaLoew errabinoa eta bere golema

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215085
* Commonscat Multimedia: Golem

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30151776728918010259
* LCCN: sh85055800
* NKC: jo2016908845
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215085
* Commonscat Multimedia: Golem
*Ez nahasi Ohorezko matrikula (unibertsitatea) artikuluarekin*.

**Ohorezko Matrikula Saria Batxilergoan** edo **Ohorezko Matrikula Aipamena Batxilergoan** (*distinción de matrícula de honor en Bachillerato*, gazteleraz) espainiar estatuko hezkuntza sisteman dagoen aitorpen bat da, Batxilergo ikasketak nota eta espediente onena duen ikasleari ematen zaion aitorpena.

Ohorezko Matrikula Saria Batxilergoan
-------------------------------------

Batxilergo Tituluan Ohorezko Matrikularekin aitortzen da **promozio osoko espedienterik onena**, saritutako ikaslearen errendimendu osoa aitortuz eta hurrengo urteko unibertsitate tasak deskontatuz. Espainiar legediak ezartzen du hezkuntza-zentro bakoitzak Ohorezko Matrikula bat eman dezaketela 20 ikasleko, adbidez, 100-110 ikasleko promozio batean 5 ohorezko matrikula eman ahalko dira.

Batxilergoan, Ohorezko Matrikula erregelamendu honek arautzen du: ECD/334/2012 Agindua, otsailaren 15ekoa, Batxilergoaren ebaluazioari buruzko abenduaren 12ko ESD/3725/2008 Agindua aldatzen duena eta Batxilergoko bigarren mailan "Ohorezko Matrikula" aitorpena ezartzen duena (*Orden ECD/334/2012, de 15 de febrero, por la que se modifica la Orden ESD/3725/2008, de 12 de diciembre, sobre evaluación en Bachillerato en el ámbito de gestión del Departamento y se establece la distinción «Matrícula de Honor» en el segundo curso de bachillerato*).

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | «*Aquellos alumnos que después de la evaluación ordinaria de segundo de Bachillerato hayan obtenido en las calificaciones de este curso una nota media igual o superior a nueve podrán obtener la **distinción de ‘‘Matrícula de Honor’’**. Dicha distinción se concederá a un número no superior a **uno por cada veinte alumnos** o fracción resultante superior a quince del conjunto del alumnado matriculado en el centro educativo en segundo curso de Bachillerato.*» Otsailaren 15eko ECD/334/2012 Agindua. |  » |

Ohorezko Matrikula lortzeak ekar dezake "Ezohiko Saria", "Bikaintasun Akademikoko Beka" edo "Bikaintasun Nazio-Saria" lortzea. Gainera, ohorezko matrikula lortzen duten ikasleek ez dute oraindu beharko hurrengo urteko unibertsitateko tasak eta selektibitateko tasak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «ECD/334/2012 Agindua, otsailaren 15ekoa, departamenduaren kudeaketa-eremuan batxilergoa ebaluatzeari buruzko abenduaren 12ko ESD/3725/2008 Agindua aldatu eta batxilergoko bigarren ikasturtean «ohorezko matrikula» saria ezartzen duena.» *boe.es* (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
2. ↑   «AGINDUA, 2010eko uztailaren 26koa, Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketako sailburuarena, Batxilergoaren antolamendua eta ebaluazio-prozesua arautzen dituena.» *www.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2024-02-24).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Galeón.  (2022-09-02). «Matrícula de honor bachillerato» *Escuela PCE* (Noiz kontsultatua: 2024-02-23).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «BOE.es - Documento BOE-A-2012-2723» *www.boe.es* (Noiz kontsultatua: 2018-02-17).

Ikus, gainera
-------------

* Ohorezko matrikula (unibertsitatea)

Kanpo estekak
-------------
**Maurice Abeberri** (1926ko abenduaren 14a, Biarritz, Lapurdi – 1988ko otsailaren 21a, Larrun mendia, Lapurdi) euskal abokatu eta Ipar Euskal Herriko kirol eta kultur giroko pertsona nabarmena izan zen.

Baionako Lizeoan ikasi eta Bordelen goi-mailako ikasketak burutu zituen. 1946an bere anaia Pierre Abeberrirekin batera Oldarra abesbatzako abeslari eta kide egin zen, 1952ko maiatzaren 2a eta 1973 bitartean abesbatza horretako presidentea izan zelarik, bere anaia ordezkatuz. Bere eta bere anaia Jakes Abeberrirekin batera Biarritzeko Oldarra Euskal Balletak (*Ballets Basques de Biarritz Oldarra*) konpainia sortu zuten, bertan nahiz nazioartean aski sona bereganatu zuena.

Maurice Abeberri lanbidez abokatua eta Enbata erakundeko kidea zen, bertan Frankismoaren garaian Hego Euskal Herritik Iparraldera ihes egindako euskaldunei babes juridiko eta morala ematen paper garrantzitsua izan zuen. Bestalde, Biarritz jaioterriko zinegotzia ere izan zen.

Kirolari dagokionez ere pertsona oso nabarmena izan zen, 1951an Biarritz Athletic Club taldearen sortzaileetako bat izan baitzen, talde hau pilotan jardun ohi zen, bereziki zesta puntan, ondoren kirol-talde honetako presidentea ere izan zen. 1972an Frantziako Pilota Federazioko presidentea eta Munduko Pilota Federazioko presidenteordea ere izan zen, kirol honi modernitatea eta disdira ematen jakin zuelarik. Bere agindupean, Frantziako pilota taldeak 1983ko Mexiko eta 1987ko Gasteizko Munduko Pilota Txapelketetan urrezko sei domina irabazi zituen. Pilota ekipamendu eta intslakuntzak eraikitzen nekagaitz lan egin zuen (trinketak, ezker-pareta, etab.), baita Parisen ere, honela kirol honetako modalitate guztiak salbuespenik gabe okatu zitezen.

1983an Frantzia osoko kirol agintari onena gisa izendatua izan zen eta urte hauetan zehar Frantziako Olinpiar Batzordeko kide ere izan zen.

1988ko otsailaren 21an Larrun mendian zela zendu zen.

Kanpo estekak
-------------

* Maurice Abeberriren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia, Euskomedia.org **(Gaztelaniaz)**
* Maurice Abeberri Mintzoak.eus Iparraldeko ahozko memoriaren atarian
* "Maurice Abeberri gogoan": hurbilekoen bideo-lekukotasunak
* Euskal pilotako pertsona narbamena izan zen Maurice Abeberriren heriotzatik 25 urtetara. Maurice Abeberriri buruzko artikulua irakurgai eta irudiak ikusgai. Manista.com **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3300299
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7666148947830254950009
* SUDOC: 198708076
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 21320

 |

* Wd Datuak: Q3300299