**Feminismoaren olatuak** edo **boladak** emakumeak hiritar bezala izandako lorpenak identifikatzen dituen ibilbidea dira. Feminismoaren olatuak hiru etapa nagusitan sailka daitezke: Feminismo ilustratua (Barrokotik Frantziako Iraultzara arte) lehenengo, feminismo liberal-sufragista (Senekako manifestutik II. Mundu Gerraren amaierara arte) bigarren eta feminismo garaikidea (1968tik gaur egunera arte) hirugarren.

Feminismoa, modernitateko tradizio politiko, demokratiko eta igualitarioa da. Feminismoak gizarte erlazioetan aldaketak proposatzen ditu; emakumea libre izango den, hierarkiak ezabatuko diren eta sexuen arteko desberdintasunik egongo ez den gizarte bat, alegia. Horrez gain, esan daiteke, feminismoa, ordena guztietan (familia, hezkuntza, politika, lana, etab.) emakumearen egoeraren ikasketa eta analisia abiapuntu duen ideia sistema bat dela. Feminismoak, gainera, asimetrian eta sexu-opresioan oinarritutako erlazioak ezabatzea du helburu. 

Feminismoaren olatuak zer diren eta nondik datozen ulertzeko, beharrezkoa da XVII. mendeko egoera ulertzea. Garai hartan, banakoaren nozio berria planteatu zen, filosofia politiko barrokoaren barruan. Gainera, mende hartan banakoa abstraktua eta determinaziorik gabea zen. Egoera horri, bestalde, hiritar izatearen aukera zabaldu zenean eman zitzaion amaiera. Beraz, demokraziaren printzipioak ezartzen hasi zirenean, banakoa gizaki libre kontsideratzen hasi zen.

Lehenengo olatua
----------------

Feminismoaren lehenengo olatuak Barrokotik Frantziako Iraultzara arte (1789) iraun zuen, mende bat baino gehiagoz egon zen indarrean. Poullain de la Barre-rekin hasi zen, azken horrek emakumeen bazterketaren aurka idatzi zuen, Frantziako Iraultzaren garaian.

### Aurrekariak: Feminismo ilustratua

Lehenengo olatu feministak oinarriak Ilustrazioan ditu, zenbait adituren arabera. Izan ere, feminismo ilustratua, filosofia politiko modernoaren garapenean, demokratismo primitiboaren zuzenketa bezala jaio zen. Feminismoa ez zen, beraz, bikaintasunarekin lotutako diskurtso bat, berdintasunarekin lotutakoa baizik.

#### Garaiko pentsalari garrantzitsuak

Mary Wollstonecraft-ek idatzitako *Emakumeen aldarrikapena* laneko lehenengo edizioa
Mary Wollstonecraft-ek idatzitako *Emakumeen erreibindikazioa* (1792) obra oso garrantzitsua izan zen Lehenengo Olatuaren sorreran. Bertan, Wollstonecraftek garaiko emakumearen egoeraren zertzeladak eman zituen. Emakumeak historian zehar gizonen menpeko izan direla aipatu zuen, emakumeek gizonak baino hezkuntza gutxiago jaso izan zutelako. Horretaz aparte, emakumeak baztertuak izan zirela azpimarratzen zuen, gizatasun bertuteak ukatu egin zitzaizkion eta. Beste alde batetik, emakumeen askatasunaz idatzi zuen, emakumeek azken hori izan ez zutenez indargabetu egin zirela. Azkenik, historian zehar egin izan zen sexu-bereizketaren ondorioz emakumeari ahultasuna eman zitzaiola azpimarratu zuen Wollstonecraftek.  Wollstonecraften lanak feminismo ilustratuak izan zuen polemika lantzen du. Hori horrela, feminismo idatziaren abiapuntu bihurtu izan da. 

Jean-Jacques Rousseau, eragin handia izan zuen pentsalaria
Ilustrazioaren garaian oso garrantzitsua izan zen beste pertsona bat Rousseau izan zen. Azken horren ideiek inflexio puntu bat suposatu zuten garaiko egoeran. Izan ere, Rousseauk ondorengo ideiak azpimarratu zituen: hasteko, gizonezkoak desberdin tratatu behar zirela azpimarratzen zuen, azken horien bizitzeko modua desberdina baitzen. Beste alde batetik, gizonezkoek eduki ahal zituzten ahuleziak gizarte "afeminatu" baten ondorioz sortu zirela esaten zuen, naturak gogor jo baitzuen gizonengan. Azkenik, Rousseauk azpimarratu zuen ideiarik garrantzitsuena izan zen gizonak gizona behar zuela bizitzeko, baina ez emakumea. Rousseaurentzat estatu ideala gizonezkoa familiaren buruzagia eta herritarra izango litzatekeena zen. Hori horrela, emakumeak bigarren sexutzat hartzen zituen, gozo izateko, laguntzeko, gizonarentzat atsegina izateko eta umeak zaintzeko baino ez zuten balio emakumeek Rousseaurentzat. 

#### Egoera

Rousseau bezalako pentsalarien ideiei aurre egiteko hasi zen indartzen Lehenengo olatua. Horrela, feminismoa eta demokrazia lotzen hasi ziren. Frantziako Iraultzako deklarazioa Rousseauren pentsatzeko eran oinarritutako esaldiz beteta egon zenez, garaiko egoera aldatzeko beharra ikusi zuten askok. Hori horrela, emakumeen eskubideen aldarrikapenak egiten hasi ziren. Gizarterako sentimendu igualitarista zabaldu zen batez ere. Horretarako, Frantziako Iraultzako eta Ilustrazioko ideiei aurre egitea beharrezkoa zen. 

Nahiz eta zenbait gauza aldatzen hasi, lorpenak ez ziren batere handiak, inondik inora ere. Rousseau bezalako pentsalarien ideiek oso presente jarraitzen zuten eta azken horren ideietan oinarrituta funtzionatzen zuen garaiko gizarteak. Garai hartako egoera ondorengoa zen: familia hierarkikoa zen, emakumeen ordena etxekoa eta pribatua zen, emakumeek arrazoirik ez zutenez, ezin zuten gizartea aurrera atera, eta, azkenik, emakume eta hiritar izatea ezinezkotzat hartzen zen garai hartan. Beraz, emakumeak ez ziren hiritar, emazte eta ama zirelako. Gainera, estatua gizonezkoek sortzen zuten, azken horiek eskubideak eta betebeharrak zituztelako. Azkenik, emakumeek obeditu egin behar zuten eta gizonezkoekin atsegin izan. Feminitatearen eredu berriak hasi ziren sortzen, emakumea amatasunarekin, sumisioarekin eta sakrifizioarekin lotzen zen. Gainera, emakumeek emazte izateko baino ez zutela balio azpimarratzen zen garai hartan. Emakumea naturatzat hartzen zen, gizona kulturatzat; naturak esaten zuelako emakumeak mantendu egin behar ziren. 

#### Lortutakoa

Feminismo ilustratuan edo Lehenengo Olatuan, azkenean, demokrazian oinarritutako gizartea hasi zen sortzen. Feminismo ilustratuaren zereginak hiritarren legislazio berria eta hezkuntza burgesa instituzionalizatzea izan ziren. Feminismoaren lehenengo olatuaren amaieran egoera ondorengoa zen: alde batetik, emakumeen adingabetasuna kontsagratu egin zen, emazte eta alaba kontsideratzen ziren. Bestalde, emakumeak errespetuz, obedituz eta sakrifikatuz jardun behar zuten. Gainera, emakumeak ez ziren beraien buruaren jabe. Azkenik, garaiko hezkuntza sistemak ere baztertu egiten zituen emakumeak; hezkuntzatik kanpo geratu ziren.

Bigarren olatua
---------------

Bigarren olatua XIX. mendearen erdialdean zabaltzen hasi eta XX. mendeko 50. hamarkadara arte iraun zuen. Feminismo liberal sufragista izenez identifikatzen da, garai hartan ezarri baitziren sufragismoaren printzipioak, John Stuart Mill-en lanarekin.  Obra horretan emakumeen egoera esklabotzarekin konparatzen da. Emakumeak gizonen esklabu direla aipatzen da. Hori horrela, indartsuen legea aipatzen dute lanean. Indartsuen legea gizonek osatzen dute, eta gizarteak arautzat erabiltzen du lege hori, gizartean inposatu baita. Azken finean, *Emakumeen menpekotasuna* obrak gizonen eta emakumeen arteko desberdintasunak antzinako gizartean oinarritzen ditu, bertan baitago desberdintasunaren oinarria. 

### Garaiko egoera

Teoria politiko liberala Rousseauren printzipioen nahaste batetik sortu zen. Horrela, azken horrek proposatzen zuen publiko-pribatu eta familia-estatu bereizketa amaitzen joan zela. Izan ere, familia oso elementu garrantzitsua bihurtu zen eta sexuen bereizketa gaizki ikusten hasi zen. 

#### Zenbait pentsalariren eragina

  

Lehenengo olatuko pentsalarien aurka agertu ziren misoginia erromantikoa deritzonaren zenbait partaide. Misoginia erromantikoak emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak argumentatzea zuen helburu, Rousseaun oinarritutako printzipioak erabiliz. Hori horrela, emakumearen bazterketa filosofiaren bidez argudiatzen hasi ziren. Mugimendu horren parte izan ziren zenbait filosofo, Hegel, Schopenhauer eta Nietzsche tarteko. Hegelek, adibidez, emakumeek eta gizonezkoek patu desberdina dutela aipatzen zuen, hortaz, emakumeen patua familia zen bitartean, gizonezkoena estatua zen. Horretaz aparte, Rousseauk egin zuen bezala, emakumea pribatutasunarekin lotu zuen eta gizonezkoa publikotasunarekin. 

### Seneca Falls-eko adierazpena: abiapuntutzat

Seneca Falls-eko aldarrikapenaren adierazgarria New York-en
1848. urtean, liberalak ziren 70 emakumek eta 30 gizonek Sentimenduen Aldarrikapena deiturikoa adostu zuten, Seneca Hall-en. Adierazpen horrek Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Aldarrikapenaren forma izan zuen, 12 erabaki izan zituen bere baitan. Erabakien artean ondorengoak aurkitzen ziren: emakumeentzat hiritartasuna eta morala eta ohiturak aldatzeko printzipioak. Emakumea gizonaren azpian kokatzen zuten legeak naturaren aurkakoak zirela aldarrikatu zuten. 

### Lortutakoa

  

Sufragismoa izan zen aldarrikapenaren beste parte garrantzitsu bat. Mugimendu hori internazionala izan zen eta helburu nagusia botorako eta hezkuntzarako eskubideak lortzea izan zen. Garai hartan, emakumeak idazten, irakurtzen eta kalkuloak egiten baino ez zuten ikasten, etxea zaintzeko beharrezkoak baitziren. Hala ere, Bigarren olatuan emakume asko erdi mailako hezkuntzan sartzeko hasi ziren aldarrikatzen. Hezkuntza eskubideak, bestalde, oso urriak ziren emakumeentzat. Emakume askok goi mailako ikasketak amaitzen zituzten arren, titulua jasotzeko eskubiderik ez zuten izan. Horrela, hori beste puntu garrantzitsu bat izan zen. 

Beste alde batetik, boto eskubidea lortzea izan zen Bigarren olatuaren helburu nagusietako bat. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran boto eskubidea lortzeko hamaika aldarrikapen egin ziren. Lehenengo Mundu Gerran herrialde batzuetan emakumeek lortu zuten botoaren eskubidea. Bestalde, Bigarren Mundu Gerrarako jada lortua zuten diktadura ez ziren gainontzeko herrialdeek emakumeentzako boto eskubidea. 

Emakumeen sufragioaren 50. urteurrena AEBn
Sufragismoak planteatu zituen bi helburuak (boto eskubidea eta hezkuntzarako eskubidea) lortu egin ziren, baina urte asko pasatu behar izan ziren horretarako, 80, hain zuzen ere. Sufragismoak, bestalde, elkartasuna eta hiritarren borroka adierazi zituen; XX. mendean zenbait manifestazio baketsu egin ziren. Hortaz, aktibismoa erdi-mailako klasera eta klase baxura iritsi zen. 

  

Bigarren olatuko teoria feministak eta feministek hartutako akzioek zeresan handia izan zuten, batez ere Ipar Amerikan. Horrela, zenbait aldaketa etorri ziren gizartera: emakume gazteek askatasun gehiago zuten, aurreko belaunaldiekin alderatuz. Gainera, hori guztia kontuan hartzen hasi zen gizartea. 

### Simone de Beauvoir: Bigarren Sexua

1949. urtean argitaratu zen Simone de Beauvoirren *Bigarren Sexua* obra. Feminismoaren obrarik garrantzitsuenetakotzat hartzen da. idazlea emakume izatea zer den hausnartu zuenean hasi zen idazten. Emakumearen inguruko egoerak azaleratzen ditu psikologiaren, antropologiaren, biologiaren eta beste zenbait arloren ikuspegitik. Beauvorren iritziz, emakumea sozialki sortu dugun izaki kulturala da. Gainera, ondorengo esaldi ospetsua esan zuen: emakume ez da jaiotzen, bat bilakatu egiten da.

Hirugarren olatua
-----------------

### Ezaugarriak eta lortutakoa

70. hamarkadan feministek patriarkatu kontzeptua sortu zuten. Feminismoaren hirugarren olatuaren abiapuntua 68ko ezker kontrakulturala izan zen, politikari dagokionez. Horretaz aparte, 68ko maiatzean izandako mobilizazio masiboen zeresan handia izan zuten. 

70. hamarkadako feminismoak Feminitatearen mistikaren amaiera aldarrikatu zuen. Botorako eskubidea, hezkuntzarako eskubidea eta lanbide duina jada lortuta bazeuden ere, oraindik hierarkia eta desberdintasunak ziren nagusi gizartean. Hori horrela, aurretik lortutako eskubideek ez zuten egoera bere osotasunean aldatu.

  

Aipatutako eskubideak jada lotuta, beste eskubide batzuen aldarrikapenak egin ziren. Hortaz, askatasun sexualaren inguruko eztabaidak sortzen hasi ziren: eskubide sexualak eta ugaltzekoak. Horrekin batera, ezkondu aurreko harremanak, antisorgailuak eta pildora bezalako gaiei buruzko eztabaidak sortu ziren gizartean. 

Garaiko mugimendu feminista mugimendu erradikaltzat hartzen zen. Horrekin batera, "zergatik izan behar zara feminista?" galdera egin zitzaien emakume askori. Feminismoak, beraz, emakume askea aldarrikatzen zuen. Feminismoa formaltzen hasi zen eta erakunde berriak sortu ziren mugimenduaren inguruan. 

80. hamarkadan emakumeen eta gizonen arteko desberdintasunak oraindik nabariak zirenez, tentsioak areagotu egin ziren. Gainera, beste zeharlerro bat zabaldu zen: klase arteko desberdintasuna. Hori horrela, eliteengan tentsio handiak sortu ziren. 80. Hamarkadaren amaieran eta 90.aren hasieran ekonomiaren, botereen eta erlazioen inguruko eztabaidak sortzen hasi ziren. 

  

Aditu askok azpimarratzen duten legez, Hirugarren olatuko feministak feminismo desberdin bat aldarrikatzen zuten, aurreko mendeetan aldarrikatutakoarekin alderatuz.  Hirugarren Olatuko feministek Bigarren olatua esentzialismoarekin, naturalismoarekin eta unibertsalismoarekin lotzen zuten. Horren ondorioz, beraien garaiko feminismoa kontraesankortasunean, diferentzian eta ugaritasunean oinarritzen zen. 

### Feminitatearen mistika

Betty Friedan, *Feminitatearen mistika* lanaren egilea
Bigarren Mundu Gerra eta gero, emakumeak etxera itzuli zirenean irabazitako eskubideei uko egin behar izan zieten. Beraien etxea berritu egin zen eta egoera horretara moldatu behar izan ziren. Emakumearen irudi berri bat sortu zen: emakumea liraina eta zoriontsua zen, aske zen etxekoandre izateko aukera hartzeko. Hori horrela, aldizkari femeninoak sortu ziren, emakumearen irudi berria azaleratzeko.

Interpretazio desberdinak
-------------------------

Feminismoaren olatuen kronologian beste interpretazio batzuk egon dira. Hainbatek ondorengo kronologia ematen die Olatu Feministei:

  

Lehenengo olatu feminista Seneca Falls-eko aldarrikapenarekin hasten dela aipatzen dute askok. Hori horrela, Simone de Beauvoir eta bere lan *Bigarren Sexua* Lehengo olatuan kokatzen dute askok. Bigarren olatua Betty Friedan-en *Feminitatearen mistika* (1963) lanarekin hasten dela azpimarratzen dute zenbaitek eta 1970. hamarkadako amaierara arte irauten duela. Azkenik, Hirugarren olatua 1990. hamarkadan hasi eta gaur egunera arte kokatzen dute askok. Askorentzat, beraz, hiru olatu baino ez dira egon; beste batzuentzat, ordea, egun Laugarren olatuan bizi gara.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18   Valcarcel, Amelia.  (2008). *Feminismo en el mundo global.*  Ediciones Cátedra, 55-108 or. ISBN 9788437625188..
2. ↑   Gamba, Susana.  (2008). «Feminismo: historia y corrientes» *Mujeres en red* (Noiz kontsultatua: ekainak 2).
3. 1 2   Valcarcel, Amelia.  (2001). «La memoria colectiva y los retos del feminismo» *CEPAL* (Santiago (Txile)) **Mujer y desarrollo** (31) ISSN 92-1-321809-5. (Noiz kontsultatua: ekainak 2).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** Wollstonecraft, Mary.  (1998). «Vindicación de los derechos de la mujer» *Asparkía. Investigació feminista* **0** (9): 181–186. ISSN 2340-4795. (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).
5. ↑   «Las tres olas del movimiento feminista» *aboutespanol* (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).
6. ↑   Stuart. Mill, John.  ([2004]). *Askatasunaz ; Emakumeen menpekotasuna; Sozialismoari buruzko kapituluak.*  (1. argit. argitaraldia) Klasikoak ISBN 8488303076. PMC 434153001..
7. ↑   Pinterics, Natasha.  (2001). «Riding the feminist waves: in with the third?» *Innana publications and education inc* **20/21** (4/1) (Noiz kontsultatua: ekainak 2).
8. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *El segundo sexo.*  2018-05-04 (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).
9. ↑   **(Ingelesez)** Gillis, Stacy, ed. (2007). *Third Wave Feminism.*  doi:10.1057/9780230593664. (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).
10. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Breve cronología sobre el movimiento feminista» *REVOLUCIÓN FEMEN* 2013-11-13 (Noiz kontsultatua: 2018-06-02).

Ikus, gainera
-------------

* Feminismo
* Sufragio unibertsal
* Mary Wollstonecraft
* Simone de Beauvoir
* Bigarren sexua
* John Stuart Mill
* 1968ko maiatza
* Emakumeen sufragismoa
* Jean-Jacques Rousseau

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7975542

 |

* Wd Datuak: Q7975542