recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**San Adrian eliza** Urraulgoitiko Irurozki kontzejuan XVIII. mendeko kristiau eliza bat da, barroko estiloan.

Eraikina
--------

Harriz egindako eraikuntza da, barroko garaian egina (XVIII. mendearen lehen erdialdean). Burualdea burualde zuzena, habearte bakarra eta oinplano karratuko kanpandorrea ditu. Ebanjelioaren aldean kapera bat dago –garai batean bataioari eskainia– eta alde horretan bertan dagoen kapera nagusiari atxikita sakristia dago. Epistolaren aldean dagoen ate dinteldu sinple batetik sartzen da barrura, arkupe berri batez babestuta. Erretaula nagusia, zur polikromatuzkoa, XVIII. mendearen bigarren erdiko barroko berantiarrekoa da. Bankua, hiru kale, apaindura eta arroka-lanbidea ditu, eta interesa pizten dute kale nagusian -Ama Birjina Haurrarekin posizio tente eta jarrera-mugituan- eta atikoan, parrokiaren titularra den San Adrianen irudiak, biak ere erretaularen garai berekoak.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | IRUROZKI.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Irurozki
* Urraulgoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110253924

 |

* Wd Datuak: Q110253924
**Joseba Permach Martin** (Donostia, 1969ko uztailaren 16a) Batasunaren bozeramaile ohietako bat da. 1997an Herri Batasuneko Mahai Nazionaleko kidetzat hasi zen lanean, aurreko Mahai Nazionala atxilotu ondoren. Donostiako zinegotzi izan zen 1992tik 2000ra, eta Euskal Herritarrok alderdiarekin parlamentaria Eusko Legebiltzarrean.

Bizitza pertsonala
------------------

1969an jaio zen Donostian. Gaztetan puntako kirolaria izan zen, eta 400 metroko lasterketan Gipuzkoako gazte mailako txapelduna izan zen. Ekonomia ikasketak burutu zituen. Ezkondua dago, hiru seme-alaben aita da, eta Zarautzen bizi da.

Militantzia politikoa
---------------------

1992an Donostiako udaletxean zinegotzi moduan hasi zen. 1995ean HBko zerrenda-burua izan zen eta udal bozeramalea. 1997an HBko Mahai Nazionala kartzelatzearekin batera Arnaldo Otegirekin batera HBren bozeramaile lanak egiten hasi zen. Geroago Mahai Nazional berriko koordinatzaile aukeratu zuten. 1999ko hauteskundeetan berriro aurkeztu zen udaletxerako, baina 6 hilabete geroago dimisioa aurkeztu zuen, eta Mahai Nazionalaren koordinazioan aritu zen. 2001ean Batasuna sortu zen, eta hor ere Mahai Nazionaleko koordinazio lanak egiten jardun zuen.

2004ko urtarrilaren 16an Araitz Zubimendiren ordez Eusko Legebiltzarrean parlamentari izan zen.

Hainbat auzi ditu irekita, Ekin, Udalbiltza eta Batasunaren aurkakoak besteak beste. 2007ko urriaren 4an Espainiako Polizia Nazionalak atxilotu zuen Seguran (Gipuzkoa), eta epailearen aginduz espetxeratua izan zen. 2010eko martxoaren 27an epaileak fidantza ezarri zion eta kartzelatik irten zen epaiketaren zain. Zarautzen Ezker Abertzaleko ehunka kidek harrera egin zioten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3753862
* Commonscat Multimedia: Joseba Permach

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 124265
* Lur: 04826/eu\_p\_1431/p1431

 |

* Wd Datuak: Q3753862
* Commonscat Multimedia: Joseba Permach
**Javorivsky Parke Natural Nazionala** (ukraineraz: Яворівський національний природний парк) –**Javoriveko Parke Nazional** modura ere ezaguna– Ukrainako Roztocze-an dago kokaturik, Mendebaldeko Ukrainako eskualde fisiografiko interesgarrienetako bat dena. Ukrainako Roztoczea 75 kilometro luze den mendilerro estu batek –25 kilometro, batez beste– osatzen du, Polisia Txikiaren iparraldean nabarmen igotzen dena. Haren hego-ekialdean Europako banalerro nagusia kokatzen da, zeinaren isurialdeetan bi itsasoren arroetako ibaiak sortzen diren; Itsaso Beltza eta Baltikoa.

Historia
--------

Parkea 1998ko uztailaren 4an ezarri zuen Ukrainako Pesidenteak, garaiko Javorivsky Eskualdeko Paisaia Parkearen –1996tik bertan zegoena, 4,190 hektareako eremuarekin–, Javoriveko base militarraren eta Maherivskoho baso-enpresen inguruko eremuetan. Parke nazionalaren egungo azalera 7,108 hektareakoa da, zeinetatik horietatik guztietatik 2,915 erabilera iraunkorrerako emandako parkea den. Beste 4,193 hektareak, bestalde, parke-egituran sartutakoak dira, lurretik kendu gabe. 

Parke-erakundeak 44 pertsona ditu barne –dibisio zientifikoa kontutan harturik–.

 Parkearen logotipoa.

Klima
-----

Eremuaren klima tipikoa da Roztoczearentzat, mendebaldeko aire-korronte atlantikoen eta ekialdetik kontinenteen eragin-eremuaren mugan kokatuta baitago. Klima orokorra nahiko hezea da. Urteko batez besteko prezipitazioa 700 mm-koa da eta batez besteko tenperatura 7.5ºCkoa. Prezipitazio gehien ekainean eta uztailean egiten du; gutxien, berriz, urtarrilean eta otsailean. Hilabeterik beroena uztaila da –17.7ºCrekin–; hotzena, berriz, urtarrila –-4.2ºCrekin–. Urteko tenperaturak gorabehera txikiak ditu eta, udan, 21.9ºCra irits daitezke.

Geografia
---------

Javorivsky Parke Nazionala, oro har, baso-estaldura altua du, Roztoczearen parte izateko. Parkeak ohikoenak diren baso motak adar-haritzen, pinu-haritzen eta pinudi-basoak dira; sakonuneetan, gainera, haltzak aurki daitezke. Pagadiak mendilerroaren ekialdeko mugatik gertu hazten dira ere, mendi-paisaietara mugaturik. Ipar-ekialdeko mugan, berriz, bizirik irauten duten izei-, *Picea*- eta sikomoro-poltsiko interesgarriak. Holozenoaren erdialderako erlikiak pagadiak eta pinudiak dira. Landaredi belarkareak, berriz, azalera askoz txikiagoa hartzen dute; horiek, belardi naturalek eta antzinako larre eta bizilekuetako eremuek osatzen dute, baita ibai eta kanalak ere. Baldintza natural onak direla eta, Parke Nazionalak aisialdirako ahalmen handia du, bai eta helmuga turistiko interesgarria da ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *➤ Яворівський національний природний парк Історія • Цікаві факти • Що подивитись в Яворівський національний природний парк?.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4536055
* Commonscat Multimedia: Yavorivskyi National Nature Park

---

 |

* Wd Datuak: Q4536055
* Commonscat Multimedia: Yavorivskyi National Nature Park
| **Jean Urruti** |
| --- |
|  |
| **Izen osoa:** | Jean Urruti |
| **Jaiotza data:** | 1912ko urriaren 22a |
| **Jaioterria:** | Donapaleu (Nafarroa Beherea) |
| **Heriotza data:** | 2002ko abuztuaren 16a (89 urte) |
| Pilotaria |  |
| **Modalitatea:** | esku huskako pilota |
| **Postua:** |  |
| **Debutatze data:** | 1932 |
| **Erretiratze data:** | 1970 |

*Artikulu hau pilotariari buruzkoa da; Maurizioko idazlea gaitzat duena beste hau da: «Jean Urruty»*
**Jean Urruti** (Donapaleu, 1912ko urriaren 22a - 2002ko abuztuaren 16a) esku huskako pilotari profesionala izan zen.

17 urte besterik ez zituela, esku huskako Frantziako txapeldun junior bilakatu zen. Gero joko garbi, errebote, esku huska eta pasakako Frantziako txapeldun seniorra izan zen. 1930ean Wendel Kopa irabazi zuen eta 1932an profesional bilakatu zen.

Bigarren Mundu Gerran, hainbat aldiz ihes egin ondoren, Ukrainiako Rawa Ruska hirian zegoen Sarraski-esparruan bukatu zen. Bertatik, berriro ihes egin zuen eta Erresistentziaren kide bilakatu zen. Mugalari moduan amaitu zuen gerra eta frontoietara itzuli zen.

1995ean *«Gloire du sport»* izendatu zuten, Xikito Kanbokoarekin batera izendaturiko pilotari bakarra izanik. 2003an jaioterriko pilotalekuko kaleari bere izena eman zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** Baxe Nafarroko Turismo Bulegoa. *Jean Urruty, pilotari légendaire....* .
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Egaña, Iñaki.  (2009). *Mil nuevas noticias insólitas del país de los vascos.*  Txalaparta, 253 or. ISBN 9788481365436..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16254291

 |

* Wd Datuak: Q16254291
***Jean Renoirren erretratua*** Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1901an egina. Gaur egun Mexiko Hiriko Soumaya Museoan ikus daiteke.

Azterketa
---------

Lan hau egin zuenean Renoirrek hirurogei urte zituen. Margolanean agertzen den haurra bere semea Jean da, Aline Charigot modeloarekin izan zuen hirugarren semea. Jean Renoir hogeitamargarren hamarkadan zinema-zuzendari eta idazle ezaguna izango zen. Haurra garaiko modaren arabera dago jantzita eta ile luzea erakusten du. Jean dela jakingo ez bagenue neska bat dela pentsatuko genuke. Erretratuak poztasuna trasmititzen du, alaitasuna nahiz eta margolariak erreuma eta artritisaren zantzuak izan: pintzelak heltzeko eskuan bendak erabili behar zituen.

Renoirren obra osoan bezala honetan ere argiak garrantzi handia du. Argia haurraren aurpegian fokalizatzen da eta efektu hori indartzeko ilearen kolore bizia eta gorbata erabili zituen. Erretratuak, gainera, forndo argi ilun baten gainean, kontraste handiago eragiten du.

Ikus, gainera
-------------

* Gabrielle eta Jean

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18203195

 |

* Wd Datuak: Q18203195
**Joseba Goñi Alzueta** (Bilbo, Bizkaia, 1941 – 2007ko abenduaren 25a) idazle, abade katoliko eta ekintzailea izan zen.

Herria 2000 Eliza aldizkariaren zuzendari izan zen urteetan Goñi, 1980tik aurrera, eta Goienetxe estartako bere etxea hamaika urtez erabili zuen aldizkariaren egoitza gisa. Hori eta Nati Antuñanorekin ezkondu eta lau seme-alaba izan baino lehen, abade izan zen Goñi.

Bere bizitzan zehar, hainbat herri ekimenetan ere parte hartu izan du: NATOren aurka, autodeterminazioaren alde, torturaren aurka, Europa Herrietako Oinarriko Kristau Elkartean...

2006ko uztailaren 5ean, Zumalabe Fundazioari buruzko zatia dela-eta, 18/98 auzian deklaratu zuen defentsaren lekuko gisa, Madrilgo Casa del Campon. Bestalde, Berangoko sarreran dagoen gasolindegiaz arduratzeagatik ere ezaguna zen eskualdean.

Goñi Herria 2000 Elizan zela, "Euskadi. La Paz es posible" liburua atera zuten; indarkeriaren jatorria eta zergatien inguruan aldizkarian argitaratu izan zituzten artikuluen bilduma zen liburua. "10.000 ale baino gehiago saldu ziren, eta azkenik Espainiako Gobernuak bahitu egin zuen. Kontua da bortxakeriaz joera guztietako iritziak batzen zituela", zioen Goñik berak 1987an Laura Mintegik Argia astekarirako egin zion elkarrizketan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56064857
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 269834348
* LCCN: n80164157
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67450

 |

* Wd Datuak: Q56064857
Gerezi beltzak.
**Itsasuko gerezi beltza** Itsasun eta inguruetan lantzen diren hiru gerezi-mota nagusietako bat da.

Itsasuko gerezi hauek *Prunus avium* edo Basagereziondo-mota honetakoak dira (mami bigunekoak), eta goiztiarrak dira.

Barietateak
-----------

Barietateak hauek dira:

* Maiatzaren amaieran heltzen den « Peloa » (gorri-bordele ilun, txiki, bizi-bizia).
* Ekainaren hasieran heltzen den « Xapata » (zaporetsu, gozoa, boli kolorekoa denen ̬̩̬%70, hori eta gorri).
* Ekainaren erdialdean heltzen den « beltxa » (mamitsua, ilun-iluna).

Sukaldaritzan
-------------

Itsasuko gereziak gerezi-marmelada egiteko erabiltzen dira guztiak, ardi-gaztarekin euskal erara jaten da, edo etxeko bixkotxak betetzeko. Hasieran Itsasuko gereziz beteta egin bazuten, orain kremazkoa izan ohi da.

Historia
--------

XIII. mendean nonbait agertu zen, XIXean 30 tona merkaturatzen zen eta 1920ean 300 tona. Bigarren Mundu Gerra bukatutakoan barietate horiek ia desagertu egin ziren. Orduan herritarrak *Gereziaren besta* antolatzen hasi ziren.

Galdutako tokia berreskuratu dute 4.000 zuhaitz aldatuta, gerezi beltza ekoizten duten nekazariak biltzen dituen *Xapata* elkarteari esker. Gaur egun, 6.000 zuhaitz inguru landatzen dira, eta herrixkan gerezidi kontserbatorio bat dago bisitatzeko.

Ikus, gainera
-------------

* Gerezia
* Itsasu

Kanpo estekak
-------------

* Elikadura Hiztegi Entziklopedikoa, Edorta Agirre

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q49652316

 |

* Wd Datuak: Q49652316
Herkules Viktorren Tenplua, Foro Boarioan.
Tenpluaren mapa.
**Herkules Viktorren Tenplua** edo **Herkules Olivarioa**, antzinako erromatar eraikin bat da, Portunusen Tenpluaren hegoaldean dagoena, Foro Boarioan, Erroman. Monoptero bat da, diseinu peristiliko greziarreko tenplu biribil bat (erabat zutabez inguratuta). Banaketa honek, askok, modu okerrean, Vesta jainkosaren omenezko tenplutzat hartzea eragin zuen, baina Herkulesen tenplu bat dela frogatu da.

K. a. 120 inguruan datatua, tenpluak, 14,8 metroko diametroa du, eta tobazko zimenduetan eutsita dauden 10,66 metroko altuera duten 20 korintiar zutabek eratutako eraztun zentrukide baten barnean dagoen cella biribil batean datza. Elementu hauek, desagertu diren sabai eta arkitrabe bat eusten dute. Cellaren jatorrizko harresia eta zutabeak, mantentzen dira, baina gaur egungo teilazko sabaia, beranduago erantsitakoa da. Andrea Palladiok, kupula bat iradoki zuen, baina hau, itxuraz, okerra izan zen. Tiberio erromatar enperadoreak berreraiki zuen 15. urtean, Luniko haitzurdinez. Tenplua, Erroman kontserbatzen den haitzurdinezko eraikinik antzinakoena da.

1132an, tenplua eliza bihurtua izan zen *Santo Stefano alle Carrozze* bezala ezaguna. 1475ean, zaharberritze gehigarriak egin ziren (eta fresko bat aldarean). Sixto IV.ak plaka bat eskaini zuen lurrean. XVII. mendean, eliza, *Santa Maria del Sole* bezala berrizendatua izan zen.

Tenplu honek eta Tivoliko Vestarenak, Pizkunde garaiko eliza zentralizatuak inspiratu zituzten.

Foro Boarioak, Antzinako Erroman zuen abere azoka papera gora-behera (edo agian horregatik), Herkulesen tenplua, ez zakurrak ezta euliak ere, toki sakratu horretan ez direla sartzen dioen elezahar herrikoi baten objektua da.

Tenplua, ofizialki, antzinako monumentu izendatu zuten 1935ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q576929
* Commonscat Multimedia: Temple of Hercules (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 253022269

 |

* Wd Datuak: Q576929
* Commonscat Multimedia: Temple of Hercules (Rome)
**Jay konderria** (ingelesez: *Jay County*) Indianako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Portland da. 2010eko zentsuaren arabera 21.253 biztanle zituen, Jay kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jay konderriak 994,77 kilometro koadro ditu. Horietatik 0,46 ura dira. Beste 994,31 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,36 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.253 pertsonetatik 20.933 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 577 dira. 58 beltzak edo afroamerikarrak. 21 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 77 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 13 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 151 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506574
* Commonscat Multimedia: Jay County, Indiana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136039723
* LCCN: n80067195
* NARA: 10036456
* **Lekuak**
* OSM: 1802227
* TGN: 1002513

 |

* Wd Datuak: Q506574
* Commonscat Multimedia: Jay County, Indiana
**Jean Seignalet** (1936ko urriaren 9a - 2003ko uztailaren 13a) mediku eta ikertzaile frantziarra izan zen, immunologian aditua, ospetsu bihurtu zena dieta berezi bat asmatzeagatik, "hipotoxiko" edo "antzinako" deritzona, gaixotasun ugariri (autoimmunei, batik bat) aurre egiteko erabili zuena.

Montpellierreko ospitalean lan egin eta bertako unibertsitatearen katedraduna ere izan zen. Medikuntzako aldizkari askotan artikulu ugari idatzi zituen, baina bere lanik ezagunena, zalantzarik gabe, 2001ean argitaratu zuen : "*L'Alimentation ou la troisième médecine*", non bere dieta sendagarri ospetsua azaltzen zuen.

Antzinako dietaren oinarriak
----------------------------

Seignaleten hipotesiak gure arbaso urrunek, milaka eta milaka urteetan gurearekin zer ikusirik gutxi duen dieta bat burutzen zutela azpimarratzen du: ez zituzten zerealak, esnea eta esnekiak jaten, eta janari guztiak gordin jaten zituztela. Milaka urtetako eboluzioak giza gorputza egokitu du dieta horretara moldatzeko.

Azken 6.000-5.000 urteotan, aldiz, gizakiak bere ohitura gastronomikoak aldatu zituen: nekazaritzaren agerpenarekin zerealak jaten hasi zen, animalien esnea eta esnekiak jaten, eta janariak egosten edo freijitzen. Ondorioz, bere gorputza digeritzeko gai ez diren molekula kaltegarri batzuk irensten ditu gizaki modernoak, gaixotasun askoren atzean daudenak.

Hori ekiditeko "antzinako dieta"ra itzultzeko proposatzen du Seignaletek: zereal eta esnekien hartzeko debekua, janariak ahalik eta gordinenak jan eta birjinak ez diren olioak saihestu. Dietaren asmatzaileak honen bidez gaixotasun asko sendatu zituela baieztatzen du bere liburu famatuan

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Seignalet, Jean: La alimentación, la 3ª medicina Ed. Integral, 2016. ISBN: 978-84-9118-041-8

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3174603
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 27084585
* ISNI: 0000 0000 0081 8700
* BNF: 12051349w (data)
* SUDOC: 028739310

 |

* Wd Datuak: Q3174603
***Herkules eta pigmeoak*** (gaztelaniaz, ***Ercole e i pigmei***) 1535an inguruan Dosso Dossi margolari italiarrak eginiko margolana da. Austriako Graz hiriko Universalmuseum Joanneum gordetzen da.

Gaia
----

III. mendeko Filostrato idazle greziarrak egun galdutako margolan batzuen deskribapenak idatzi zituen, tartean margolan hau berreskuratzen saiatu zena. Pizkundean lan horiek berriro ere egiteko modan jarri zen eta horri jarraiki bai Dosso Dossi eta haren anaia, Battista Dossi aritu ziren. Gaia, zehatz-mehatz, Greziako mitologiakoa daː Herkules esnatzen da eta bere burua pigmeo multzo handi batez inguratuta ikusten du. Pigmeoek militar-jantziak erakusten dituzte eta armak eskuetan dituzte. Herkules, Herakles greziar mitologian, ia biluzik dago; bakarrik Nemeako lehoiari kendutako larruaz, hobeto esanda haren erpe batez, hankartea estaltzen du.

Herkulesen jarrera esnatu ondoren dibertigarria da, ez da beldurtzen. Alderantziz, lehoiaren larruan pigmeo asko bildu ditu. Hau hobeto ulertzeko beste datu bat eman behar daː Herkulesen burua Ercole II d'Este, hau da, Herkules II.a Ekialdekoa, printzearen erretratua da; horregatik buruan duen koroa. Horren arabera margolana alegoria bat zen mezu hau zabaltzekoː dukea ez du beldurrik edo zalantzarik haren aurkarien aritzeko.

Herkules mendian dago, arkaitz eta zuhaitz baten kontra. Atzealdean, bestetik, hiri baten zilueta ikusten da. Era batez, basoa eta hiriaren arteko kontrastea markatzen du, garaiko Ferrarako eskolan oso ohikoa zen moduan.

Gulliverren bidaiak
-------------------

Irudia gaur egungo ikuslearentzat ez da hain harrigarria eta hori, neurri handi batean Jonathan Swift idazlearen *Gulliverren bidaiak* (1725) liburuari esker da. Antza, eleberrigileak margolan hau ezagutu zuen eta berarentzat, Lilliput uhartearen inguruko episodiak azaltzeko garaian, inspirazio iturria izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3731235

 |

* Wd Datuak: Q3731235
**John Francis Anthony Pastorius III**, munduan **Jaco Pastorius** bezala ezaguna (Norristown, Pennsylvania, 1951ko abenduaren 1a - Fort Lauderdale, Florida, 1987ko irailaren 21a) estatubatuar baxu-jotzailea, konpositorea eta funk, jazz-fusio eta jazz moldatzailea izan zen. Historiako eragin handienetako baxu-jotzaileen artean kokaturik dago.

Biografia
---------

Bere aitak Jack Pastorius izenekoa, bateria jotzen zuen eta orkestra bateko abeslaria izan zen. Bere ama Stephanie Katherine Haapala Pastorius deitzen zen.

Eskolan bere lehen musika taldea sortu zuen John Caputo eta Dean Noel-ekin batera. Kiroletan gaitasun handia zeukan; futbolean, beisbolean eta saskibaloian batez ere.

Bere anaia txiki batek Mowgli izenarekin deitzen zion. Horrela deitzen zion ez zitzaiolako inoiz energia amaitzen. Hortik urte batzuetara bere musika enpresa sortu zuen eta Mowgli Music izena ipini zion.

Jacok bateria jotzen hasi zen baina bere eskumuturra mindu zuen eta ezin izan zuen bateria gehiago erabili. Diru kantitate txiki bat ordaindu zioten eta hori esker bere lehen kontrabaxua erosi zuen. Ez zen denbora luze igaro bere kontrabaxua apurtu zen arte. Orduan, diru asko ordaindu eta gero, baxu-elektriko bat erosi zuen.

Pixkanaka-pixkanaka baxua jotzen ikasi zuen Las Olas Brass Jazz taldeko bateriarekin laguntzaz, hortik gutxira Las Olas Brass taldeko baxu-jotzailea izatera pasatu zen .

Apurka apurka jazzeko munduan ezaguna izaten hasi zen eta denborarekin oso musikari famatu eta bikainekin jo egin zuen; adibidez Pat Metheny eta Herbie Hancock-ekin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211136
* Commonscat Multimedia: Jaco Pastorius

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42026251
* ISNI: 0000 0000 8376 3038
* BNE: XX1241189
* BNF: 13898285h (data)
* GND: 119378655
* LCCN: no91003436
* NDL: 00621261
* NKC: ola2002157666
* Tabakalera ID: 115657
* CiNii: DA16036685
* SUDOC: 067180159
* BIBSYS: 1012035
* ICCU: MODV151247

 |

* Wd Datuak: Q211136
* Commonscat Multimedia: Jaco Pastorius
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Altus da. 2010eko zentsuaren arabera 26.446 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 2.082,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,11 ura dira. Beste 2.078,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 12,7 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 26.446 pertsonetatik 22.941 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 5.538 dira. 1.918 beltzak edo afroamerikarrak. 407 amerikar natiboak ziren eta 52 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 303 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 38 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 787 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q485030
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151283107
* ISNI: 0000 0004 0646 1879
* LCCN: n81110796
* **Lekuak**
* OSM: 1822214
* TGN: 2001655

 |

* Wd Datuak: Q485030
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Oklahoma
**Jackson konderria** (ingelesez: *Jackson County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Black River Falls da. 2010eko zentsuaren arabera 20.449 biztanle zituen, Jackson kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jackson konderriak 2.590,7 kilometro koadro ditu. Horietatik 32,52 ura dira. Beste 2.558,18 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 7,89 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 20.449 pertsonetatik 18.506 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 519 dira. 390 beltzak edo afroamerikarrak. 1.211 amerikar natiboak ziren eta 19 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 51 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 9 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 263 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q500897
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145464536
* ISNI: 0000 0004 0451 9205
* LCCN: n84064164
* NARA: 16556502
* **Lekuak**
* OSM: 270808
* TGN: 2002328

 |

* Wd Datuak: Q500897
* Commonscat Multimedia: Jackson County, Wisconsin
**San Benito konderria** (ingelesez: *San Benito County*) Kaliforniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Hollister da. 2010eko zentsuaren arabera 55.269 biztanle zituen, San Benito kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

San Benito konderriak 3.601,3 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,56 ura dira. Beste 3.596,74 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 55.269 pertsonetatik 52.340 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 31.186 dira. 355 beltzak edo afroamerikarrak. 231 amerikar natiboak ziren eta 65 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.298 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 67 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 913 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109656
* Commonscat Multimedia: San Benito County, California

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 154758937
* ISNI: 0000 0004 0638 8261
* LCCN: n79089117
* NARA: 10036421
* **Lekuak**
* OSM: 396500
* TGN: 1002856

 |

* Wd Datuak: Q109656
* Commonscat Multimedia: San Benito County, California
***Hontzaren orduak*** Jesus Mari Olaizola "Txiliku" idazle zarauztarrak 1999an plazaratu zuen liburuaren izenburua da. Liburuan bost ipuin biltzen dira; ipuinak izanik haien arteko lotura garbi dago, eleberri modukoa osatuz. Hizaurrea Anjel Lertxundik egin zuen.

Argumentoa
----------

Ehiztari jendea gutxitan agertu izan da euskal literaturan eta horiek dira, alegia, lan honetan protagonismoa hartzen duten pertsonaiak. Gai horrek nolabait Miguel Delibes Espainiarra burura dakarkigu. Horrela dio liburuaren komentarioak: «debekatutako ehiza, armen distira, odolaren lilura… Sentimen primarioz eta atabismoz beteriko gizarte itxiak, gizonezkoen unibertso txikiak dira bertan ageri direnak: elkarte gastronomikoa, soldaduen kuartela… Girotze-lan bikaina lortu du egileak, baina, Anjel Lertxundik hitzaurrean dioen bezala, ironia izan da Txilikuren arma nagusia, bai kostunbrismoa eta bai honen kontrakarrean sorturiko tremendismoa gainditzeko.»

Estiloa
-------

Indarrez eta nerbioz beteriko lau ipuin hauetan badira zenbait hari eta elementu, erdi ezkutuan bezala, denen artean eleberri moduko bat osatzen dutenak. Ipuin nahiz eleberri, kontakizun-sorta gihartsu bat da, hizkera natural bezain sinesgarriz giza arimaren zenbait alderdi ilun erakustera datorrena. Zentzu horretan eszena batzuen gordintasuna aipatu behar da, esaterako oreinaren ehizaren eszena bera.

Jasotako ipuinak
----------------

Lau dira:

* «Hontzaren orduak»
* «Adur gaiztoa»
* «Bentara noa, bentatik nator». Ipuin hau Jose Jabier Fernandezen ustez maisulana da.
* «Hontza uluka»

Lotutako ipuinak
----------------

Liburuko ipuinek zenbait elementuk txirikordatzen dituzte:

* Krudelkeria eta heriotza landa-munduan; zentzu horretan kostunbrismotik haratago doa Txilikuren lana.
* Pertsonaia amankomunen agerpena.
* Lehenengo hiruren jarraipen narratiboa.
* ontzaren presentzia; haren ulua zoritxarraren iragarpen gisa.

Bibliografia
------------

* Jexux Mari "txiliku" Olaizola Lazkano: *Hontzaren orduak*, Donostia: Elkar, 1999, 160 or. ISBN: 978-84-8331-410-4.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2
2. ↑
3. ↑  Anjel Lertxundiren hitzaurrean, 10.or.

Kanpo estekak
-------------

* Markos Zapiainen komentario liburuaren inguruan *Euskaldunon Egunkaria*n, 2002-02-26an.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57671265

 |

* Wd Datuak: Q57671265
**Johannes Schober** (Perg, 1874ko azaroaren 14a - Baden bei Wien, 1932ko abuztuaren 19a) austriar legelari eta politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1921etik 1922ra eta 1929tik 1930era.

1918an Vienako poliziaburu izendatu zuten eta Interpolgo sortzaile eta lehendakari izan zen. Ordenari eta bakeari eutsi zien Inperioaren azken egunetan, eta polizia errepublika berriaren zerbitzura jarri zuen. 1919an buruzagi komunisten atxiloketak eskuineko alderdien estimua eman zion.

1921ean kantziler izendatu zuten, Michael Mayren gobernuak porrot egin ondoren. Koalizio gobernuak inflazio handiari eta Txekoslovakiarekin zituen harreman zailei aurre egin behar izan zien. Koalizio gobernuak inflazio handiari eta Txekoslovakiarekin zituen harreman zailei aurre egin behar izan zien. 1922ko maiatzean dimisioa eman zuen, Alderdi Sozial Kristauak gobernuari babesa kendu zionean.

1929ko irailean gobernua zuzendu zuen berriro. Ministro gehienak ez ziren alderdi politiko batekoak. 1929ko krakak susperraldi ekonomikoa eragotzi zuen eta depresio handiak Austrian eragin gogorra izan zuen. Hala ere, Heimwehr talde paramilitarraren mehatxuak neutralizatzeak arrakasta izan zuen. Gerrako konponketen ordainketaren amaiera eta konstituzioaren erreforma ere lortu zituen. 1930eko irailean dimititu zuen paramilitarren eta Sozial Kristauen presioengatik.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q78557
* Commonscat Multimedia: Johann Schober

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 57410302
* ISNI: 0000 0000 5535 3568
* BNF: 12306188x (data)
* GND: 118758802
* LCCN: n86002955
* NKC: jn20030305013
* SUDOC: 243124333
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q78557
* Commonscat Multimedia: Johann Schober
**Hontz gaua** 1979an Haizea taldeak plazaratutako bigarren diskoa eta azkena izan zen. Ordurako Txomin Artolak taldea utzia zuen. Bigarren esperientzia honetan kantak luzeagoak dira, atmosfera bat sortzeko prestatuak. Diskoa progressive rock ildoan kokatzen da, folk, jazz eta herri musikarekin nahastua. 70.hamarkadako euskal disko nagusietarikoa izan zen.

Musikariak
----------

* Amaia Zubiria, ahotsa
* Gabriel Fernandez Barrena, kontrabaxua
* Xabier Lasa, gitarra
* Carlos Busto, bateria

Kantuen zerrenda
----------------

Kanta guztiak herrikoiak dira nahiz eta bertsioa bereziak izan.

### A aldea

1. 01 - "Anderea"
2. 02 - "Egunaren hastapena"
3. 03 - "Argizagi ederra"
4. 04 - "Arnaki"

### B aldea

1. 01 - "Hontz gaua"
2. 02 - "Hegoa heldu da"
3. 03 - "Mari Txiki korupeko"

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Diskoaren gaineko komentarioa.
* Diskoa Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475637

 |

* Wd Datuak: Q25475637
**José María Martín Carpena** Alderdi Popularreko politikari bat izan zen, ETAk 2000ko uztailaren 15ean hil zuena.

Biografia
---------

José María Martín Carpena enpresa-kudeaketan diplomatua eta zerga-aholkularitzako teknikaria zen eta Gizarte Gaietarako Ministerioaren menpeko Gizarte Segurantzako Institutu Nazionalean lan egin zuen.

1997ko apirilaren 21ean ibilbide politikoari ekin zion, PP alderdiaren zinegotzi izendatu zuten eguna. Karguan Juan Manuel Moreno Bonilla ordezkatu zuen, Andaluziako Juntara pasatu zena, diputatu gisa. 1999ko udal-hauteskundeetan, Celia Villalobos buru zen zerrendaren 15. postua hartu zuen eta bere alderdiak gehiengo osoa lortu zuenez (19 zinegotzi lortuz), zinegotzi kargua berretsi zuen.

### Hilketa

2000. urteko uztailaren 15aren gaueko 21:40tan hil zuten, bere etxe aurrean, tokiko pregoi batera joateko kotxe ofizial batean sartzen zenean. Larunbata zen eta José María Biznagako Pregoira zihoan bere emaztea eta 17 urteko alabarekin. Igor Solana Matarrán etakidea ordu bat baino gehiago zeraman tokian bere biktimaren zain eta, bere familiarekin kotxe ofizialera hurbildu zenean, sei aldiz tiro egin zion. Lau balek jo zuten zinegotziaren gorputzean, horietako bat garondoan, eta berehala hil zen. Hilketa burutu ondoren, gaizkileak Harriet Iragi Gurrutxagak gidatzen zuen ibilgailu batean ihes egin zuen. Martín Carpenak ez zuen inoiz mehatxurik jaso eta beraz, ez zuen inoiz eskoltarik eraman.

Hurrengo egunean Malagako udaletxean hil-kapera bat jarri zuten eta herritarrek bortizkeria eta terrorismoaren aurkako protestak egin zituzten. Jarraian hileta egin zuten, Malagako Katedralean. Bertan, politikari ugari izan ziren, besteak beste, José María Aznar, Manuel Chaves, Ana Botella, Jaime Mayor Oreja, Jesús Posada, Javier Arenas eta Francisco de la Torre alkatea.

### Hiltzaileen atxiloketa

Atentatua burutu eta hiru hilabete beranduago, Igor Solana eta Harriet Iragi atxilotu zituzten Sevillan, atentatu berri batean Antonio Muñoz Cariñanos militarrari heriotza eman eta gero. 2001ean epaitu zituzten eta 30 urteko kartzela-zigorra ezarri zieten.

### Aintzatespena

Bere hilketaren hurrengo egunean, Urrezko Dolumina eman zioten eta urte bereko irailean, bere izena jarri zioten Malaga Hiriko Kirol Jauregiari, geroztik Martín Carpena Kirol Jauregia deitzen dena. Horrez gain, hil eta 10 urte beranduago, 2010ean, omenaldia egin zioten bere jatorrizko udalerrian. Huelin Parkean ere, bere memoriari eskainitako busto bat dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .
4. ↑   .
5. ↑   .
6. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30089773
* Commonscat Multimedia: José María Martín Carpena

---

 |

* Wd Datuak: Q30089773
* Commonscat Multimedia: José María Martín Carpena
**José María Rubert Candau** (Villarreal, Castellò, 1901) valentziar filosofo eta historialaria .

Biografia
---------

Filosofia eta teologiako ikasketak egin zituen Vicheko frantziskotarretan (Bartzelona) eta Madrilgo Unibertsitatean. Frantziskotarretan Erdi Aroa ikertu zuen batez ere, Guillermo Rubió edo Rubione frantziskotar filosofoa nagusiki. Bigarren aldian, apaiz egin ondoren, filosofia-jakintzaren azterketa egin zuen, *¿Qué es filosofía?* (1947, *Zer da filosofia?*) ikerlanarekin hasi eta *La realidad de la filosofía. Su sentido esencial y valor de sus resultados* (1969-1970, *Filosofiaren errealitatea. Bere funtsezko zentzua eta emaitzen balioa*) bi liburukiz osaturiko obra handia idatzi zuen arte. Beste obra aipagarri batzuk ditu *El conocimiento de Dios en la filosofía de Guillermo Rubió* (1936, *Jainkoa Guillermo Rubióren filosofian*), *Teoría del conocimiento y ontología* (1942, *Ezagutzaren eta ontologiaren teoria*), *Lógica, psicología y ética* (1947, *Logika, psikologia eta etika*), *Ser y vida. Análisis fenomenológico de los problemas básicos de la filosofía* (1950, *Izatea eta bizitza. Filosofiaren oinarrizko arazoei buruzko analisi fenomenologikoa*), *La filosofía del siglo XIV a través de Guillermo Rubió* (1952, *XIV. mendeko filosofia Guillermo Rubióren eskutik*), *Fundamentos constitutivos de la moral* (1956, *Molararen funtsak*), *El sentido último de la vida* (1958, *Bizitzaren azken buruko zentzua*), *Fenomenología de la acción del hombre* (1961, *Giza ekintzaren fenomenologia*).

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260862
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12470476
* ISNI: 0000 0000 4547 9167
* BNF: 13546403v (data)
* CANTIC: a10630910
* LCCN: no2001022797
* SUDOC: 075651599
* UB: a1234894
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05167/eu\_r\_1046/r1046

 |

* Wd Datuak: Q12260862
**JSTOR**|  |
| URL helbidea |  |
| Komertziala? | Bai |
| Webgune mota | Eduki akademikoak |
| Erabiltzailea erregistratzea | Bai |
| Hizkuntza(k) | Hizkuntza askotan baina ingelesa nabarmen nagusi |
| Jabea | Ithaka Harbors |
| Egilea | Andrew W. Mellon Foundation |
| Argitalpen data | 1995 |
| Egoera | Aktiboa |

**JSTOR** (ingelesez /dʒ eɪ s t ɔːr / ahoskaten da) ***J**ournal **Stor**age* izendatzeko erabiltzen den ohiko hitz mozketa bat da. Hitz mozketa hori AEBko liburutegi digital bat izendatzeko erabili ohi da.

1995 urtean sortu zen New York Cityn, AEBn. Jatorriz aldizkari akademikoen eranskinak digitalizatuak zituen eta gaur egun liburuak eta beste iturri batzuk biltzen ditu, baita humanitate eta gizarte zientzietako aldizkarietako gaur egungo zenbakiak ere. Ia 2.000 aldizkari zientifikoetako testu osoko bilaketak eskaintzen ditu.

Bazkide izan behar eduki horiek ikusi ahal izateko. Eduki asko ez dira doan. Erakunde bezala ere izan daiteke bazkide eta horrela milaka erakundeetako partaideek edukiak ikus ditzakete, tartean unibertsitateak eta. 2015ean 8.000 gora erakunde ziren bazkide, munduko 160 estatutakoak.

Edukiak argitara ematen dira hainbat lizentzia pean; lizentzia ia guztiak topa daitezke: copyright, copyleft, jabari publikoa, Creative Commons lizentzia pekoak...

JSTORen diru-sarrerak 86 milioi dolar izan ziren 2015ean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1420342
* Commonscat Multimedia: JSTOR

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146159089
* ISNI: 0000 0004 0602 5612
* BNF: 14557837v (data)
* GND: 1086659538
* LCCN: no97001983
* BIBSYS: 2041438

 |

* Wd Datuak: Q1420342
* Commonscat Multimedia: JSTOR
**Momodou Lamin Jallow**, **J Hus** izen artistikoarekin ezagunagoa (1996ko maiatzaren 26a) Londresko Stratford-eko (Londres) gambiar jatorriko rapero, abeslari, musikagile eta modelo ingelesa da. 

Jallow Londresen jaio zen eta hiriko Stratford auzoan hazi zen. Azkenean Cambridgeshireko Peterboroughera joan zen bizitzera. Ganbiar jatorrikoa da eta amak hazi zuen, Ingalaterrara emigratu zuen 25 urte zituela. Musulman gisa hazi zen eta fula etniako ondarekoa da. 2018ko ekainean Stratforden atxilotu zuten eta jendaurrean labana bat eramatea leporatu zioten. 2019ko apirilean kartzelatik atera eta ordu batzuetara, ustekabeko agerraldi bat egin zuen Drake rapper kanadarrak Londresen egindako kontzertuan.

Musika
------

Bere abestia, *"Did You See"*, bere single arrakastatsuena bihurtu zen, Erresuma Batuko Singleen Zerrendako bederatzigarren postura iritsi zen eta azkenean Platinozko ziurtagiria lortu zuen. 2017an, bere lehen diskoa kaleratu zuen, *"Common Sense"*, 2017ko Erresuma Batuko diskorik onena izendatu zuen Complexek.

2020ko urtarrilean, J Husek bere bigarren diskoa kaleratu zuen, *"Big Conspiracy"*, Koffee abeslari jamaikarra, Burna Boy abeslari nigeriarra eta Ella Mai abeslari ingelesa agerrarazi zituena. Diskoa Erresuma Batuko Albumen Zerrendako lehen postuan izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Stream J Hus's debut album Common Sense» *FACT Magazine* 2017-05-12.
2. ↑   «Rapper J Hus: 'I was a doughnut hustler!'» *the Guardian* 2017-05-25.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28976178
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3961156374132507710000
* GND: 1190666804
* LCCN: n2020006853

 |

* Wd Datuak: Q28976178
**San Roke baseliza** Otxandion dagoen baseliza bat da, Gasteizerako norabidean, hilerriaren ondoan, Gomilaz baserritik oso gertu.

Historia
--------

XVI. mendean egondako izurri epidemiaren ondoren bizirik gelditu zirenek eraiki zuten. Iturrizaren arabera 1780an berreraiki zuten.

Arkitektura
-----------

Oinplano errektangeluarra dauka. Bere presbiterioa eta erdiko habeartea erdi-puntuko arku batez daude banatuta.
Hormak landu gabeko harriak erabiliz eginak dira, harlanduzko izkinekin. Bestalde, aipagarria da bere sarreran dagoen tornuan landutako zurezko hesia. Gaur egun, bere barrualdean San Rokeren irudi bat besterik ez dago, baina antzina Santa Ageda eta Santa Luzia ere gurtzen zituzten baseliza honetan.

Jaiak eta ospakizunak
---------------------

Gaur egun ere, abuztuaren 16an, San Roke eguna ospatzen da. Egun honetan hainbat herritar eta inguruko jende hurbiltzen da baselizaraino meza entzutera. Herrian baselizako himnoa kantatzen da egun horretan:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Erroke ona, gagizuz gorde
Gatx ta pestetik
Arren gaur gu ere… |  » |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Otxandioko Udala - Hurbileko altxorrak - Ermita de San Roke» *www.otxandio.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-12).[*Betiko hautsitako esteka*]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q104789748
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Roque, Otxandio

---

 |

* Wd Datuak: Q104789748
* Commonscat Multimedia: Hermitage of San Roque, Otxandio
Jabari publikoaren logoa, onarpen legalik ez duena
**Jabari publikoa** ondasun baten gaineko jabetza-eskubidea zehazki inori ez, baizik eta gizateriari bere osotasunean dagokion eskubide sorta da.

Zuzenbide administratiboa
-------------------------

Zuzenbide administratiboari dagokionean, plaza eta errepide publikoak jabetzarik gabekoak dira, eta baita administrazio publikoari dagozkion meatze eta ur kontinentalak, adibidez.

Egile eskubideak
----------------

Egile eskubideei dagokienean, jabari publikotzat hartzen dira eskubideen babesak iraungita dituzten lan literario, artistiko eta zientifikoak, zeinak libreki erabil daitezkeen.

Kasu hauetan jabari publiko kontzeptua laburtzeko *PD* erabili ohi da, ingelesezko *Public Domain* hitzaren laburdura.

Batzuetan jabetza publikoan dagoenak jaberik ez duela pentsatu ohi da, baina pentsamolde hori ez da zuzena. Inori ez dagokion horri *Res nullius* deitzen zaio.

Jabari publiko baldintzetan dagoen oro edonork erabili dezake, baino inoiz ez bere jabe izan, gizateriari bere osotasunean baitagokio.

Ikus, gainera
-------------

* Copyleft
* Fair use
* Creative Commons

Kanpo estekak
-------------

* Txopi. (Iritzia): "Jabetza intelektuala ez da existitzen".[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19652
* Commonscat Multimedia: Public domain

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph609499
* AAT: 300055611
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19652
* Commonscat Multimedia: Public domain
**José Ignacio Lasa Esnaola** Gipuzkoar idazle eta ikerlaria (Matxinbenta, Azpeitia, 1903ko azaroaren 20a - Arantzazu, 1993). Frantziskotarra, 1928an apaiztu zen. Berehala, Kubara igorri zuten misio lanak egitera. 1943an Arantzazura itzuli zen, eta bertako eskola-maisu izan zen hogeita hamar urtez. 25 urte baino gehiago egin zituen, bestalde, Urbiako ermitako kapilau, eta bertako artzainen bitartekari izan zen aurrerapenak eta hobekuntzak administrazioari eskatu behar zitzaizkionean. Guatemalako Historiako Akademiako kide izan zen. Obra nagusiak: *San Martín de la Ascensión* (1962, Aita Villasanterekin batera), *Los Franciscanos en San Sebastián* (1963), *Sobre la enseñanza primaria en el País Vasco* (1968), *Legazpia* (1970) eta *Jáuregui el guerrillero, un pastor guipuzcoano que llegó a mariscal* (1971).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260825
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1338284
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 86934
* Lur: 03738/eu\_l\_0814/l0814

 |

* Wd Datuak: Q12260825
**Henri-Pittier Parke Nazionala** (gaztelaniaz: *Parque nacional Henri Pittier*) Venezuelako parke nazionala da, Kostaldeko mendikatearen mazelan. Mendi horiek Karibe itsasotik Pico Cenizaraino iristen dira, eta goreneko garaiera 2.435 m-n dute. Parke Nazionala 1937an sortu zen, eta 107.800 ha hartzen ditu. Iparraldeko isurialdean ekosistema tropikaleko inguru aberatsa du. 400 m bitartean akazia- eta kaktus-sabanak daude; 800 metrora hosto galkorreko basoak (urtaro heze-lehor txandakatzera egokituak); 800-1.000 metro bitartean, baso euritsu tropikala eta ondoren, 2.000 metrora, baso tropikala, laino-basoa. Azkenik, baso subtropikala dago. Hegoaldeko isurialdean, 1.600 metro bitartean, iparraldekoaren banaketa berdina dago, eta hortik gora belardi handiak eta plantazio zabalak daude basoen ordez. Henri-Pittier Parke Nazionalak habitat-mota asko biltzen ditu, aipatutako baso tropikalez gainera, itsasbazterrak (mangladiez beteak), inguru epelak, eta Valencia aintzira. Laino-basoan garaiera handiko zuhaitzak dira nagusi (*Gyranthera caribensis*). Horrez gainera, iratzeak, orkideak eta bromeliazeoak ugariak dira. Animaliei dagokienez, era askotako animaliak daude. Ugaztunak ugari dira, gehienbat tximino oihularia, kaputxino marroiak eta hiru hatzeko nagiak. 530 hegazti-mota daude, 30 kolibri, 58 tiranido, tukanak, manakiak, eta abar. Henri-Pittier Parkea Hego Ameriketako zaharrenetakoa da, eta luberriko zenbait gune daude bertan.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1035333
* Commonscat Multimedia: Henri Pittier National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238459908
* GND: 4255675-2
* LCCN: sh89005228
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1035333
* Commonscat Multimedia: Henri Pittier National Park
**Jean Nesprias** (Biarritz, Lapurdi, 1927ko ekainaren 18a - Baiona, 2018ko otsailaren 5a) dantza irakaslea izan zen.

Bizitza
-------

Biarritzeko baserri batean sortu zen Jean Nesprias, eta 12 urte zituenean hasi zen euskal dantzak ikasten, Segundo Olaeta koreografoarekin. Dantza irakasteari, berriz, 1941ean ekin zion, Orok Bat eliz elkartean, Angeluko Blancpignon parrokian. Bassaisteguy erretoreak eskatu zion. Gazteei futbolaz aparte beste zerbait proposatzeko, Orok Bat dantza taldea sortu zuen 1943an. 16 urte zituen orduan Nespriasek. 1963an, Orai Bat izena hartu zuen Orok Batek, eta Baionan kokatu zuten. Erretreta hartutakoan, 1993an, Erro Bat sortu zuen.

Adinean aurrera egin arte jarraitu zuen dantza irakasten, baita txistua ere. Hain zuzen, Jean Hillau baigorriarrarekin ikasi zuen tresna hori jotzen.

Euskal Kultur Erakundeak 2012an egindako elkarrizketa batean, euskal dantzak eboluzionatu egin behar zuela zioen, hala ere, zehaztapen batekin: "*Ez da sekula ahantzi behar euskal dantzaz mintzo garela eta ez dantzaz orokorki*".

2011n agertu zen azkenekoz oholtza gainean, Mizel Theret koreografoaren *Oroitzen naiz* lanean, euskal dantzaren ikur izan diren Philippe Oianburu eta Koldo Zabalarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   «Jean Nesprias dantza irakaslea hil da» *Berria* 2018ko otsailak 7. CC BY-SA 4.0 lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48100491

 |

* Wd Datuak: Q48100491
**Saint Augustine dorrea** (ingelesez: *St Augustine's Tower*) Londres hiriburuko Hackney udalerrian dagoen dorre bat da, XVI mendeko San Agustinen elizatik mantentzen den egitura bakarra. Hackneyko sinboloa bihurtu da, bere armarria ere agertzen baita.

Historia
--------

1275 urtean Hackenyko parrokia osatu zen San Joanen Zaldunek eraikitako eliza baten inguruan. XIV mendean San Agustinen omenezko eliza bihurtu zen. XVI mendean eliza berria eraiki zen Erdi Arokoa zegoen tokian eta ordukoa da dorre hau. Lau solairu ditu eta 36 metrotako altuera. 1608an erlojua ezarri zitzaion hirugarren solairuan.

XVIII mendean Hackneyren populazioa nabarmen handituz en eta elizari osagaiak gehitu zitzaizkion. Horrela, 1789an mila pertsonatik gora hartzeko gai zen. Gehikuntzak halamoduz egin zirenez eliza eraistea erabaki zen eta harriak etxe berriak egiteko salduak izan ziren. Dorreak zutik iraun zuen Hackneyko zortzi kanpaiak gordetzeko. 1983an dorrea berriztu zuten segurua izan zedin, aldizkako erakusketak egiteko areto bihurtu baitzuten.

Informazio praktikoa
--------------------

* Tren geltokia: Hackney Central

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7592548
* Commonscat Multimedia: St Augustine's Tower Hackney

---

* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1265635

 |

* Wd Datuak: Q7592548
* Commonscat Multimedia: St Augustine's Tower Hackney