recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Inuit Ataqatigiit** ( Groenlandieraz "Herriaren Komunitatea", IA siglekin laburtua) Groenlandiako alderdi politiko sozialista eta separatista demokratikoa da, Groenlandia estatu independentea izan dadin helnuru duena. 1976an sortu zen alderdia 1970eko hamarkadako Danimarkan gazte mugimenduen erradikalismoaren baitan.

Historia eta ildo politikoak
----------------------------

Hastapenetan ekonomia sozialistaren alde zen, baina ezker korronteetatik egindako kritikek salatzen dute alderdia merkatu-ekonomia eta pribatizazioa onartzen duen ikuspegi kapitalistara lerratu dela pixkanaka. Groenlandia independenteak lehiakorra izan beharko lukeela aldarrikatzen du alderdiak ingurumenaren aldeko apostua eginez aldi berean

1982an, alderdiak arrakastaz egin zuen erreferendum nazionalean Groenlandia Europako Ekonomia Erkidegotik (Europako Batasunaren orduko egituratik) kanpo geratzeko. Hurrengo urtean lehen aldiz sartu ziren Groenlandiako parlamentuan. Zenbait koalizio gobernutan parte hartu izan du, Siumut sozialdemokratekin eta beste batzuekin. Alderdi nagusia bilakatu ziren bozketan 2009. urtean, baina harrezkero 2. alderdia izan dira behintzat 2018ko hauteskundeak bitartean. Hala ere, Danimarkako Folketing parlamentu zentralerako hauteskundeetan lehen indarra izan dira 2007tik 2018ra, bi hautetsietarik bat erdietsiz.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Danieraz)** «IA i et Grønland på vej mod selvstyre» *Arbejderen* (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).
2. ↑   **(Ingelesez)** Foley, Tim Boersma and Kevin.  (-001-11-30T00:00:00+00:00). «Dark Clouds Gather over Greenland’s Mining Ambitions» *Brookings* (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).
3. ↑   «Greenland wakes up to first power shift in 30 years» *web.archive.org* 2009-06-08 (Noiz kontsultatua: 2020-09-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1128374

 |

* Wd Datuak: Q1128374
Tomate-zukua
**Barazki-zukua** mundu osoko edari ezagun bat da. Barazki-zukua fruitu-zukuen ordezkoa da, eta, oro har, osasuntsuagoa da, betiere azukre gehigarririk ez badu. Marka komertzialen barazki-zuku gehienek sodio kopuru handiak dituzte.

Barazki-zukuak hainbat onura dakartza gorputzari, besteak beste:

* Energia egunean zehar handitzea
* Pisu galera sustatzea
* Gorputzaren toxinak kanporatzea
* Azala, ilea eta azazkalak indartzea
* Sistema immunologikoa hobetzea eta gaixotasun kronikoen aukera murriztea
* Loaren ereduak hobetzea
* Kirol errendimendua hobetzea
* Muskuluak osatzeko laguntzea, proteina baino zerbait gehiago behar baitute

Horietako barietatea ia infinitua izaten ohi da, lortu daitezkeen konbinazioak kontsumitzailearen zaporeak bakarrik mugatzen baitu. Modu horretan meloi, menda, pepino eta are pipermin bezalako zaporeak aurki ditzakegu. Zeure zukuak sortzeko orduan, kontuan hartu behar dira bi alderdi nagusiak: erabili beharreko oinarrizko barazkia (esate baterako, azenarioak) eta aukerakoak, zapore eta kolorea gure zukuari ematen laguntzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1501257
* Commonscat Multimedia: Vegetable juices

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph127599

 |

* Wd Datuak: Q1501257
* Commonscat Multimedia: Vegetable juices
Dublingo badiaren kokapena Irlandako mapa batean.
**Dublingo badia** (ingelesez *Dublin Bay* eta irlanderaz *Cuan Bhaile Átha Cliath*) Irlandako ekialdeko kostaldean, Irlandako itsasoan itsasoratzen den ibai delta itxurako badia bat da.

Badiak zabaleraz ipar-hegoaldeko ardatzean 10 kilometro eta luzeraz Dublin hirirarte 7 kilometro ditu. Iparraldean Howth lurmuturretik hegoaldean dagoen Dún Laoghaire udalerriko Dalkey Point kokalekura hedatzen da. Artifizialki sortu zen Bull uhartea (North Bull Island) badiaren ipar-mendebaldeko ertzean kokatzen da, eta han *Dollymount Strand* izeneko 5 kilometro luze dituen hondartza bat du. Bertan mundu mailan ospetsua den ehiza hegazti erreserba bat dago.

Liffey eta Dodder ibaia bertan itsasoratzen dira, bai eta Tolka eta beste ibai txikiago batzuk ere. Dublin hiriguneak ia osoki badiaren hiru ertzak inguratzen ditu (iparraldekoa, mendebaldekoa eta hegoaldekoa), aldiz ekialdeko ertzan Irlandako itsasoa dagoelarik.

Iruditegia
----------

* Dublingo badia NASAren satelite batetik ikusita.Dublingo badia NASAren satelite batetik ikusita.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q148621
* Commonscat Multimedia: Dublin Bay

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243218466
* **Lekuak**
* TGN: 1112917

 |

* Wd Datuak: Q148621
* Commonscat Multimedia: Dublin Bay

53°20′N 6°07′W﻿ / ﻿53.33°N 6.12°W﻿ / 53.33; -6.12
**Dublingo Erresuma** (antzinako eskandinavieraz: *Dyflin*; irlanderaz: *Dubh Linn*) Irlandan 839 eta 1171 artean izandako herrialde bikingoa izan zen. Erresumako eremua egungo Dublingo konderriaren parekoa izan zen. Bikingoak IX. mendearen lehenengo zatian ailegatu ziren lehendabizikoz bertara, izan ere, jada 841ean longphortak zeuden Irlandan. Epeka-epeka erresuma gaelizatu zen eta, sinkretismo kultural honi esker bikingoak nordiko-gaeliko bilakatu ziren.

988an Máel Sechnaill mac Domnaillek Dublin hartzeko irlandar konkista zuzendu zuen. XI. mendearen erdialdean, Leinsterko Erresumak eragin hanbdi zuen Dublinen. Hala eta guztiz ere, hau estatu independentea izan zen 1171ko normandiar inbasiora arte.

Dublingo erregeek eskandinaviar jatorria zuten, ziur asko norvegiarra. Máel Sechnaill mac Domnaillen agintalditik aurrera eragin gaelikoa nabarmenagoa izan zen. Leinu nagusia Uí Ímair izan zen, Yorkeko Erresuma Bikingoan eta Orkadetan ere izan zena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Magnusson, Magnus.  (1980). *Vikings.*  New York: Elsevier-Dutton Publishing Co. Inc. 153 or..
2. ↑   Forte, Angelo; Oram, Richard; Pedersen, Frederik.  (2005). *Viking Empires.*  Cambridge University Press ISBN 0-521-82992-5..
3. ↑   Downham, Clare.  (2007). *Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A.D. 1014.*  Edinburgh.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q436994

 |

* Wd Datuak: Q436994
Bedoña auzoko Uribarri baserriaren sarrera 1955. urtean.
**Bedoña** Arrasateko (Gipuzkoa) hegoaldean dagoen auzoa da, baserri girokoa, 1966. urtera arte Aretxabaletako udalerrian barne zegoena. Izan ere, herri horren muga kokatuta dago Urkuluko uharkatik gertu alde batetik, eta bestetik, San Andres (Arrasate) eta Zubillaga (Oñati) auzoen ingurunean. Auzoa, halaber, Arantzazurako bide zaharrean dago, artzainek eta erromesek antzinatik ibilia.

Santa Eulalia eliza dago bertan, antzinako gaztelu edo dorretxe baten gainean eraikia eta osagai erromanikoak dituena. Horrez gain, Andra Maria Zuriaren baseliza ere daukagu Bedoña auzoan.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 102 biztanle zituen.

Bedoñako jaiak abenduaren 10ean ospatzen dira, Santa Eulalia egunean, hain zuzen ere.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Bedoñako biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 109 | 106 | 104 | 109 | 106 | 103 | 102 | 102 |

Baserriak
---------

Aranalde, Artazubiaga, Arteaga, Arteritxo, Bidasoro, Elexabe, Elorriaga, Erlamendi, Errastikoa, Etxabarri, Etxegarai, Garaikoa, Goikosolo, Iturralde, Iturriaga, Mendibitzu, Otamendi, Sakristaukoa, Sologaizto, Urialde, Uribarren, Urigoien, Urkamendi eta Zabale ditugu auzoko baserrien artean.

Loramendi
---------

Juan Arana "Loramendi" (1907-1933) fraide eta olerkaria auzo honetan jaio zen, lehen aipatutako Mendibitzu baserrian, hain zuzen ere.

Ikus, gainera
-------------

* Debagoiena

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Informazioa udal webgunean
* **(Gaztelaniaz)** Santa Eulalia elizari buruzko artikuloa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11680183

 |

* Wd Datuak: Q11680183

Bedoñan egindako karapaixoa.

| Arrasateko auzoak |
| --- |
| Bedoña • Erdialdea • Garagartza • Gesalibar • Meatzerreka • Musakola • San Andres • Santa Marina • Udala • Uribarri |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
Ingeniaritza Fakultatea, Kalkuta (India).
**Ingeniaritza urbanoak** zientziaren, artearen eta ingeniaritzaren tresnak aplikatzen ditu hiri ingurunean.

Ingeniaritza urbanoak udal azpiegituraz arduratzen da. Helburua da kaleak, espaloiak, ur hornidurako sareak, estolderia, argiteria publikoa, udal hondakin solidoen trataera eta erabilera, mantentze lanetarako eta herri lanetarako erabiltzen diren solteko materialen biltontziak (gatza, harea, etab.), parke publikoak eta bizikleta bideak zehaztu, diseinatu, eraiki eta mantentzea.

Lurpeko zerbitzu publikoen sareen kasuan, elektrizitate eta telekomunikazio zerbitzuen tokiko banaketa sareen zati zibila (hodiak eta sarbide ganberak) ere sar daitezke ingeniaritza urbanoan. Zabor bilketaren optimizazioa eta autobus zerbitzuen sareak ere sar daitezke. Diziplina horietako batzuk ingeniaritza zibileko beste espezialitate batzuekin gainjartzen dira; hala ere, ingeniaritza urbanoak azpiegitura sare eta zerbitzu horiek koordinatzen ditu, askotan aldi berean eraikitzen baitira (kale baterako edo garapen proiektu jakin baterako) eta udal agintaritza berak administratzen baititu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Civil engineering explained | Institution of Civil Engineers (ICE)» *web.archive.org* 2022-11-29 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
2. ↑   «What do civil engineers do? | Institution of Civil Engineers (ICE)» *web.archive.org* 2022-08-14 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).
3. ↑   «Urban Stormwater Management in the United States |The National Academies Press» *web.archive.org* 2022-09-25 (Noiz kontsultatua: 2022-12-21).

Ikus, gainera
-------------

* Ingeniaritza
* Ingeniaritza zibil

Kanpo estekak
-------------

* Urbanengineers

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1380395
* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85088461
* NDL: 00575794

 |

* Wd Datuak: Q1380395
*Ez nahasi Izurdiaga–Irurtzun geltokiarekin, Izurdiagan*.
**Irurtzun** (lehen: *Irurzun*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Irurtzun udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

Historia
--------

Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

Egoera
------

Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 23,9 kilometro-puntuan zegoen, 496 metroko altueran, Aizkorbe eta Latasa geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

Geltokia
--------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Iruñetik Plazaolara, Andoainera eta Lasarterako burdinbidea» *web.archive.org* 2017-01-09 (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
2. ↑   Kabexoi, Xabier. «Plazaolako trenako historia» *www.plazaola.net* (Noiz kontsultatua: 2020-11-10).
3. ↑   «Geltokiko fitxa *Euroferroviarios* webgunean» *euroferroviarios.net* (Noiz kontsultatua: 2020-12-01).

Ikus, gainera
-------------

* Irurtzun
* Iruña—Donostia burdinbidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q103194285

 |

* Wd Datuak: Q103194285

| * i
* e
* a
   **Iruña — Donostia burdinbidea** |
| --- |
| ***Iruña–Hiria*** • **Iruña–Iparralde** • *Aitzoain • Berriogoiti • Oteitza • Saratsa • Eritze • Saratsate • Gulia • Aizkorbe • Irurtzun • Latasa • Mugiro • **Lekunberri** • **Leitza** • Areso • Plazaola • Bizkotx • Ameraun • Beiñes • Ollokiegi* • **Andoain** • **Lasarte** • Añorga • **Amara–Donostia** |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Aizkorbe | **Irurtzun** | Latasa |  |  |  |
|  | Iruña–Hiria |  |  |  |  |  | Amara–Donostia |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |

 |
**El Paso konderria** (ingelesez: *El Paso County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kiowa da. 2010eko zentsuaren arabera 622.263 biztanle zituen, El Paso kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

El Paso konderriak 5.515,5 kilometro koadro ditu. Horietatik 7,11 ura dira. Beste 5.508,39 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 622.263 pertsonetatik 541.612 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 93.665 dira. 35.792 beltzak edo afroamerikarrak. 3.693 amerikar natiboak ziren eta 1.911 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16.492 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1.147 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 21.616 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111774
* Commonscat Multimedia: El Paso County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152451995
* LCCN: n81042076
* **Lekuak**
* OSM: 1411335
* TGN: 7014097

 |

* Wd Datuak: Q111774
* Commonscat Multimedia: El Paso County, Colorado
**Baccara komandantea** Star Warseko fikziozko unibertsoko pertsonaia bat da. Film saileko III. Atalean agertzen da.

Baccara Errepublika Galaktikoko armadako 1138. komandantea zen. Gizaki honek 1,83ko altuera zuen eta bere jatorria Kaminon zuen. Zenbait alditan Ki Adi Mundiren aginduetara zerbitzatu zuen (bere ezizena jarri ziona), azken aldiz Mygeeto planetan. Han jaso zuen 66 Agindua zuzenean Palpatine Enperadoreagandik.

Zalantzarik egin gabe, Jedi jenerala hiltzea agindu zuen. Ki-Adi Mundik azkar erreakzionatu zuen zer gertatuko zen nabarituta, zenbait tiro desbideratuz, baina tiro horiek, jarraikakoak zirenez (Jedien ahulgune bakarra), azkenean Jedia hil zuten, gupida eta errukirik gabe bere klon soldadu propioen esku hil zena.

Jedi jenerala hil ondoren, Baccara komandanteak Mygeetoko guduarekin jarraitu zuen, separatistak suntsitu arte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2985666

 |

* Wd Datuak: Q2985666
**Enrike Galartza Etaio**, pilota arloan **Galartza V.a** deituraz ezaguna (Baraibar, Nafarroa Garaia, 1976ko maiatzaren 15a) esku huskako pilotari profesional ohia da. Aurrelari jokatzen zuen, Aspe enpresarekin. Estatistika ofizialek diotenez, 1,84 metro luze da, eta 84 kg pisatzen zuen profesionala zenean. Estreinako partida 1998ko martxoaren 22an jokatu zuen, Lekunberriko (Nafarroa Garaia) pilotalekuan, eta 2010ean erretiratu zen profesionaletatik. Lortutako garaipen nabarmenena 2004ko bigarren mailako buruz buruko txapela du. Dohain handiko jokalaria, teknika bikainekoa, ez zuen beregandik espero zena eman, eta lehen mailako txapelketa nagusietan ez zuen lorpen aipagarririk egin.

Kirol lorpenak
--------------

* 2004ko Bigarren Mailako Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa:

| Urtea | Txapelduna | Txapeldunordea | Tantoak | Pilotalekua |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2004 | **Galartza V.a** | Berraondo | 22-12 | Labrit |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** «Cuatro bajas en el cuadro: Asegarce da la baja a Agirre y Aspe a Lasa III, Del Rey y, los próximos días, a Galarza V, además de fichar a Larrinaga», *Diario de Navarra*, 2010-01-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8776148

 |

* Wd Datuak: Q8776148
**Isabelle Catherine M. "Izzy" Peter**,  (2000ko ekainaren 27a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Erresuma Batuko taldearekin, Herbehereen eta Argentinaren atzetik.

Tokion, honako hauek osatzen zuten taldea: Giselle Ansley, Grace Balsdon, Amy Costello, Fiona Crackles, Sarah Evans, Maddie Hinch, Sarah Jones, Hannah Martin, Shona McCallin, Lily Owsley, Hollie Pearne-Webb, Isabelle Petter, Ellie Rayer, Sarah Robertson, Anna Toman, Susannah Townsend, Laura Unsworth eta Leah Wilkinson-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Emakumezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Isabelle Petter» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Isabelle Petter» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64650812

 |

* Wd Datuak: Q64650812
**Baca konderria** (ingelesez: *Baca County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Springfield da. 2010eko zentsuaren arabera 3.788 biztanle zituen, Baca kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Baca konderriak 6.623,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 6,14 ura dira. Beste 6.617,33 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,75 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 3.788 pertsonetatik 3.671 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 348 dira. 20 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 6 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 6 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 46 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156429
* Commonscat Multimedia: Baca County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 145409068
* LCCN: n79148958
* NARA: 10038489
* **Lekuak**
* OSM: 415769
* TGN: 2000196

 |

* Wd Datuak: Q156429
* Commonscat Multimedia: Baca County, Colorado
**itsas** EHUko software librearen sustapenerako talde bat da. Unibertsitate esparru guztietako ordezkapena du (ikaslego, irakaslego eta AZP) eta EHU osoan jarduten du, hau da, hiru kanpusetan. Software eta jakintza libreak, horrek suposatzen duen guztiarekin (formatu irekiak, kultura askea...) batera bultzatzea du helburu.

Izena, *itsas taldea software askearen sustapenerako* edo *izengabeko taldea software askearen sustapenerako*-en akronimo bezala defini daiteke, bigarrenak izena erabakitzeko orduan izan ziren eztabaidei egiten diolarik erreferentzia.

Taldeak, 2006ko abenduan egin zuen sortze-bilera, aurretik existitu zitezkeen unibertsitate mailako software librearen aldeko taldeak batzeko asmoz (aurretik itsas, Bilboko Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan bakarrik existitzen zen), unibertsitate mailako mugimendu librezalea indartuz.

Gaur egun, barne antolakuntza eta komunikaziorako bi posta zerrenda eta wiki bat ditu, IRC kanal batekin batera.

Ikus, gainera
-------------

* eghost

Kanpo estekak
-------------

**(Gaztelaniaz)** Itsas taldearen wikia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9010078

 |

* Wd Datuak: Q9010078
**Izaskun Urrutia Larrauri,** (Laukiz, 1956ko irailaren 19a - ) demokrazia garaiko Laukizko lehen alkate andrea izan zen, 1983tik 1987ra hain zuzen. Garai hartan Bizkaian hiru alkate andre baino ez zeuden: Urduñan, Arantzazun eta Laukizen. Izaskun aldiz, hiru horietatik gazteena izan zen, 26 urte baino ez zituen alkate izendatu zutenean.

Biografia
---------

Izaskunen familiak "Urrutia" izeneko taberna-jatetxea zeukan eta Batzokia egin baino lehenago, EAJ-k bertan egiten zituen batzarrak. 1983ko martxoaren 19an egindako batzarrean erabaki zuten, maiatzean egingo ziren udal hauteskundeetan alkate-buru izendatzea. EAJko herritar batzuk proposatu zioten, berari kontsultatu barik.

Izaskun garai hartan ez zegoen afiliatua, abertzalea zen, baita familia ere, baina familiako inor ez zegoen afiliatua.

EAJ-PNV-ko zerrenda horretan, bederatzi zinegotziz osatuta zegoen, bera emakume bakarra izanik.

Ez zuen dedikaziorik ezta soldatarik izan. Arratsaldez eta gauez lan egiten zuenean, goizez joaten zen udaletxera, borondatez egin zuen lan urte horietan guztietan.

Lanbidez erizain laguntzailea, Osakidetzan egin du lan duela gutxi arte, Gurutzetan hain zuzen.

Legegintzaldia
--------------

Ez zen legegintzaldi erraza izan, aro konplikatua orokorrean Euskal herriko autonomia garatzen ari zelako. 1983ko uholdeak izan ziren arren, bide berriak eta zubi berriak egiteko aprobetxatu zuten. Komunikabideen garapena izan zen, batez ere irratien banaketa egin zenean.

Garai hartan azpiegiturak hobetu ziren, Ur partzuegoarekin akordioetara heldu zen saneamendu sarea egiteko. Halaber, Laukizek sufritzen zuen ur eza konpontzeko, Urduliztik datorren sareari lotzea lortu zuen, inolako desjabetzerik egin barik. Bera, orduko aguazila eta alkate ordea, etxez-etxe joan ziren baimenak eskatzen.

Bere legegintzaldian ere, Frontoia, udal liburutegia, probalekua eta udaletxeko obrak amaitu eta inauguratu zituen denak egun berean, 1985ko irailaren 21ean, hain zuzen.

Azpiegitura hauek guztiak lortzeko, ate asko jo behar izan zuen , adibidez, udal liburutegia egiteko behar beharrezko izan zuen Aldundiko Patxi Zubikarairen laguntza eta kiroldegi berria hornitzeko Eusko Jaurlaritzarena.

Eguneroko lanean, udaleko langileek lagundu zioten: Gregorio Unibaso, orduko brigadako langilea, Luis Basterretxea (alkate ordea), Juan Antonio Arieta Araunabeña eta Angel Lozano.

Nahiz eta politika asko gustatu, 1987an, bertan behera uztea erabakia hartu zuen. Karrera politikorik ez egitea erabaki zuen.

Anekdota moduan, esan behar da arazo batzuk izan zituela emakume izateagatik zeren eta orduko agintariek ez zioten hitzordurik ematen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q86461225

 |

* Wd Datuak: Q86461225
**Dunkerqueko Ituna** aliantza militarra izan zen, 1947ko martxoaren 4an Frantziak eta Erresuma Batuak Dunkerquen (Frantzia) sinatua, Bigarren Mundu Gerraren ondoren Alemaniak egin zitzakeen erasoen aurkako *Aliantza eta Laguntza Itun* gisa. Dunkerqueko Itunak 1947ko irailaren 8an hartu zuen indarra eta 1948ko Bruselako Itunaren aurrekaria da. Marc Trachtenberg zientzia politikoetako irakaslearen arabera, mehatxu alemana aitzakia bat izan zen Sobietar Batasunaren aurkako defentsarako.

Itun hori 1948ko Bruselako Itunaren aurretik etorri zen. Itun horrek Mendebaldeko Batasuna ezarri zuen Belgika, Frantzia, Luxenburgo, Herbehereak eta Erresuma Batuaren artean, 1955ean Mendebaldeko Europar Batasuna bihurtu zena, 1954ko Bruselako Tratatua indarrean sartu ondoren ("Bruselako Itun aldatua" ere esaten zaio), Italia eta Mendebaldeko Alemania onartu zirenean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Trachtenberg, Mark.  (1998). «A Constructed Peace: Appendices» .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q911590
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 184170033
* BNF: 15521604d (data)
* GND: 7654148-4
* LCCN: no2009033892

 |

* Wd Datuak: Q911590
Dorre 21-4-23
Dorre 21-4-23
**Dorre** Noain Elortzibarko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, 213 biztanle zituen.

Kokapena
--------

Dorre Noain Elortzibar udalerriaren ekialdean dago, A-21 autobidearen hegoaldean. Herri mugakideak honakoak dira: Imarkoain mendebaldean, Zabalegi ekialdean, Ezperun hegoaldean, eta Zulueta ipar-ekialdean.

Elortz ibaiak zeharkatzen du.

Historia
--------

Dorre, petxa ordaintzen zuen jaurerria izan zen Erdi Aroan. 1835 eta 1845eko udalerrien berregituraketa burutu baino lehen, herria diputatu batek eta herritarren artean aukeratutako erregidore batek zuzentzen zuten.

XIX. mendean 1.200 errealeko zuzkiduradun eskola zeukan. Pixkanaka Iruñerriko hazkunde demografiko eta hirigintzak eragina izan du eta biztanleria etengabe hasi da XXI. mendearen hasieratik.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Dorreko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 88 | 91 | 106 | 110 | 127 | 137 | 205 | 213 |

Ondarea
-------

* San pedro eliza, Erdi Aroko jatorria duen eliza da. Nabearen zati bat XIII. mendekoa da, eta gainontzekoa XVI. mendean eraiki zuten, kanpaidorrea barne.

* Jauregia, bi dorre dituen XVI. mendeko jauregia, elizarekin batera antzinako eraikinetatik kontserbatzen diren bakarrak.

Ekonomia
--------

Herrigunearen iparraldean kontzejuaren izen bera daraman industrialde txiki bat dago, A-21 autobidearen ondoan kokatua.

Ikus, gainera
-------------

* Noain Elortzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* San Pedro kalearen ikuspegia Google Street View-n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256384

 |

* Wd Datuak: Q12256384


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Noain Elortzibarko kontzejuak |  |
| Andrikain · Dorre · Elortz · Ezperun · Gerendiain · Iharnotz · Imarkoain · Noain · Oritz · Otao · Zabalegi · Zulueta |
**Dorothea Christiane Leporin**, **Dorothea Erxleben** gisa ere ezaguna (Quedlinburg, 1715eko azaroaren 13a - Quedlinburg, 1762ko ekainaren 13a), emakume mediku alemaniarra izan zen; ezaguna egin zen Halle-ko Unibertsitatean medikuntzako doktoretza eskuratu zuen lehen emakumea izan zelako 1754ean.

Gaztetatik bere aitak medikuntza irakatsi zion eta Laura Bassi zientzialari italiar eta unibertsitate irakasleak mediku gisa aritzeko bere eskubidearen alde borroka egiteko inspiratu zuen. 1742an emakumeek unibertsitatera sartzeko eskubidea izan beharko luketela defendatzen zuen tratatu bat argitaratu zuen.

Bizitza
-------

Doroheak eta bere neba Christian Polycarp Leporinek zientziaren oinarriak, latina eta medikuntza ikasi zuten aitarekin, Christian Polycarp Leporinekin. Bere aita medikua zen Quedlinburg-en, Prusian.

Emakume batek medikuntza ikastea oso txundigarria zen garai hartan, ez zen batere ohikoa. Emakumeek kargu publikoak izatea debekatuta zegoenez, medikuntza ikasi eta praktikatzeko aukerarik ere ez luketela izan behar pentsatzen zen. Quedlinburg-eko hiru medikuk "sasi-medikuntza" egiteaz akusatu zuten Dorothea eta azterketa egitea oztopatu nahi izan zuten. Halle-ko Unibertsitateko errektoreak erabaki zuen medikuntza praktikatzea eta kargu publiko bat izatea ez zirela gauza bera eta Dorotheak azterketa egitea baimendu zuen. Azterketa egin zuen eta 1754eko ekainaren 12an bere titulua lortu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   M. Offen, Karen.  (). *European feminisms, 1700-1950 : a political history.*  Stanford University Press, 43 or. ISBN 9780804734202. PMC 43167893..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62931
* Commonscat Multimedia: Dorothea Erxleben

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 74647236
* ISNI: 0000 0000 6320 1740
* GND: 118685384
* LCCN: no2006051169
* NKC: nlk20000085109
* NLA: 35758849
* SUDOC: 223673935
* BIBSYS: 2058465
* Open Library: OL1835284A

 |

* Wd Datuak: Q62931
* Commonscat Multimedia: Dorothea Erxleben
**Baskervilletarren zakurra** (jatorrizko ingelesezko izenburua *The Hound of the Baskervilles*) Sir Arthur Conan Doyle eskoziar idazleak Sherlock Holmes detektibeari buruz idatzitako hirugarren eleberria da. Lehenbiziko aldiz 1901-1902 artean The Strand Magazine hilabetekarian atalka argitaratu zen. Hego-mendebaldeko Ingalaterrako Devon konderriko Dartmoor eskualdean girotuta dago.

Argumentu
---------

Sir Charles Baskerville jauntxoa Devon konderriko Dartmoor eskualdeko mortu bakarti batean hilda topatu dutenean, haren lagun Mortimer doktoreak Londresera joan eta Sherlock Holmesi kasua argitzeko laguntza eskatu dio.

Dartmoor eskualdeko mortuen ikuspegia.
Holmesi Baskervilletarren madarikazioari buruzko eskuizkribu bat irakurri dio: ustez, madarikazioa Ingalaterrako Iraultza garaian hasi omen zen, Hugo Baskerville zena infernuko zakur batek bere maltzurkeriarengatik zigor moduan hil zuenean; harez geroztik, madarikazioa belaunaldiz-belaunaldi igaro da.

Horren ondoren, medikuak Sherlocki gorpuaren inguruan agertutako zakur oin-arrastoak aipatu dizkio. Bestalde, aholku eske joan zaiola aitortu dio halaber, bizirik geratzen den Baskervilletarren ondorengo bakarra, Sir Henry, ondorengotza onartu eta jasotzeko asmoz Estatu Batuetatik Ingalaterrara iristeko zorian baita (familiaren dirutzaz gain, Baskervilletarren etxaldearen jabetza ere jaso behar du). Sendagileak ez daki zer egin, ustez jendea beldurtzeko familiaren kondaira zena orain egiazkoa ote den beldur baita, hots, Sir Henryren bizia arriskuan dagoela. Holmesek lasai dadin erantzun dio, denbora osoan Sir Henryren alboan egongo delako, kasua argitzeaz arduratzen den bitartean. Geroago, Mortimer doktorea Sir Henryrekin itzuli da, biak ere guztiz larriturik, gutun misteriotsu bat iritsi baitzaie, egunkari batetik moztutako hitzez osatua, "mortu" salbu (hori eskuz idatzita dago). Haren mezua zera da: "Zeure bizitza maite baduzu, mortutik urrun egon zaitez".

Euskarazko itzulpenak
---------------------

2014ean Antton Olano Irutiak eleberri horren euskarazko itzulpena argitaratu zuen. 2019an, Usoa Wyssenbach eta Xabier Olarrak beste itzulpen bat argitaratu zuten, Igela argitaletxearen eskutik, *Baskervilletarren ehiza-txakurra* izenburuarekin.

Zinema
------

* *The Hound of the Baskervilles (1959ko filma)*

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* *Baskervilletarren zakurra* eleberria Gutenberg proiektuan irakurgai **(Ingelesez)**
* *Baskervilletarren zakurra* eleberria HTML formatuan irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45192
* Commonscat Multimedia: The Hound of the Baskervilles

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 181625655
* BNF: 123367526 (data)
* LCCN: n2010212532
* SUDOC: 032313802
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45192
* Commonscat Multimedia: The Hound of the Baskervilles
Siberiako konkista. Vasili Surikov margolariaren lana, 1895ean.
**Jermak Timofeievitx** —errusieraz: Ерма́к Тимофе́евич— (Don ibaiaren Katxalinskaia, 1532-152 artean jaioa-Qashlig gotorlekua, 1585eko abuztuaren 5 edo 6a) kosakoen buru eta ataman mitikoa izan zen. Siberia esploratu zuen lehenetariko bat izan zen. Berarekin Errusiak lurralde horietara zabaltze eta kolonizazio prozesua hasi zuen.

Bizitza
-------

1578 baino lehen, Jermakeko unitate kosakoek hainbat aldiz talka egin zuten errusiar, persiar eta tartariar tropekin Volga ibaiaren ondoko lurraldeetan, inguruko merkataritza-bideak kontrolatzeko. 1558an, Stroganov merkatari familiak Ivan Izugarria errusiar tsarraren baimena jaso zuen, Kama ibaiaren eskualdea esploratzeko; eta 1574an, Torah eta Tobol ibaiaren arroetako lurretarako beste baimen bat, baita Obi eta Irtix ibaietan zehar gotorlekuak eta herriak eraikitzeko baimenak ere. Jermak Timofeievitxek behin-behineko akordioa lortu zuen Stroganovekin, eta, horren arabera, tartariarren erasoen aurkako familia horretako herriei babesa eman zien, janari eta munizioen truke.

Siberiaren konkista
-------------------

1581eko irailaren 1ean, Jermakek bere gizonak Harrizko Gerrikoa (Uralak) izenekoaren ekialdera zuzentzea erabaki zuen eta Stroganov familiak tropa, ekipamendu eta munizioekin lagundu zion. Jermak iparralderantz abiatu zen lehenik Chusovaia ibaian zehar eta gero Kama eta Ob ibaietan zehar. Negua Jeravl ibai siberiarraren ertzean igaro zuen.

1582ko udaberrian, Jeravl, Barantxa eta Tagil ibaietan nabigatu zuten Tura ibaira iristeko. Turan eta Tavda ibaiaren kanpoaldean, Jermaken tropek Siberiako tartariar tropei aurre egin eta garaitu egin zien. Urriaren 26an, Jermak Siberiako Khanate hiriburua, Qaşlıq (gaur egungo Tobolsketik 17 km-ra) hartu zuen, eta tartariarrak Ixim ibaiaren estepetara atzera egitera behartu zituen. Tartariarrem kontraerasoan, Jermak hil egin zen eta kosakoek aldi baterako utzi egin zuten Siberiako alde hori, bi urtez inguruaz nagusitu ondoren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Lincoln, W. Bruce. *The Conquest of a Continent: Siberia and the Russians*. New York: Random House, 1994.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q297047
* Commonscat Multimedia: Yermak

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 73840628
* ISNI: 0000 0000 7860 9749
* GND: 119426218
* LCCN: n83318830
* NKC: jx20081006022
* SUDOC: 138542864
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q297047
* Commonscat Multimedia: Yermak
Jarlshof
**Jarlshof** Eskoziako Shetlandak uhartediko hegoaldeko muturrean dagoen aztarnategi arkeologiko bat da, milaka urtetako historia agertzen duena. Gizateriaren Ondare izateko hautagaia da.

Historia
--------

K.a. 2500 urtearen ingurutik populatua izan da eremua. Eraikina Burdin Aro altxatu zen K.a. 200 urtea baino lehenago, aurrez izan zen Brontze Aroko beste baten gainean. Dorreak 13 metrotako altuera izango zuela pentsatzen da.

Piktoen sinbolo ugari aurkitu da barnean. IX eta XIV mendeen artean norvegiarrak izan ziren bertan eta eraikin berriak egin zituzten inguruan. XVII mendean Robert Stewart Orkadetako Earlak Sumburgh gaztelua eraiki zuen inguruan, gaur egun hondarretan aurkitzen dena.

Jarlshof estalita egon zen denbora luzean zehar, harik eta ekaitz handi batek agerian utzi zuen arte. 1925ean egin ziren lehen indusketak eta 1949-52 artean teknologia modernoa erabili zen Jarlshof aztertzeko. Ordutik aurrera ez da beste indusketarik egin.

Egitura
-------

Honako eraikin hauek osatzen dute Jarlshof:

* Brontze Aroko ola.
* Burdin Aroko broch-a.
* Piktoen wheelhouse-a.
* Bikingoen etxe luzeak.
* Erdi Aroko landetxea.

Iruditegia
----------

* Aurrehistoriako eremua.Aurrehistoriako eremua.
* Piktoen wheelhouse-aren barnealdea.Piktoen wheelhouse-aren barnealdea.
* Bikingoen etxearen oinarria.Bikingoen etxearen oinarria.
* Sumburgh gazteluaren hondarrak.Sumburgh gazteluaren hondarrak.
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1683532
* Commonscat Multimedia: Jarlshof

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 228957027

 |

* Wd Datuak: Q1683532
* Commonscat Multimedia: Jarlshof

59°52′10″N 1°17′28″W﻿ / ﻿59.8693725°N 1.2910305°W﻿ / 59.8693725; -1.2910305
**Associació de Municipis per la Independència** (**AMI**, euskaraz *Independentziaren aldeko Udalerrien Elkartea*) Kataluniako eskubide nazionalak defendatzeko hainbat tokitako erakundek bultzatutako udalerrien elkartea da: haren helburua autodeterminazio eskubidea gauzatzea da

Entitatearen konstituzioa ofizialki Vicen (Osona) jakinarazi zen 2011ko irailaren 14an. Harrezkero, kide diren udalerri eta bestelako entitateen kopurua etengabe haziz joan da. 2015eko uztailaren 15erako, 715 udalerri, 30 eskualde kontseilu eta Lleidako diputazioa kide elkaru zaizkio.

Historia
--------

Elkartea 2011ko irailaren 8an Arenys de Munteko Udalbatzak sortu zuenJosep Maria Vila d'Abadal CiUko Viceko alkatearen proposamenari baiezkoa eman zitzaionean. Maresmeko udalerrian udal gobernu taldearen (Candidatura d'Unitat Popular, CiU) eta ERCren aldeko botoak lortu zituen; PSC abstenitu egin zen eta PPk kontra bozkatu zuen. Irailaren 12an Osonako hiriburuaren txanda izan zen: hor, CiU, ERC, CUP, ICV eta SIren aldeko botoekin mozioa onartu egin zen; PSC abstenitu egin zen eta Plataforma per Catalunyak kontrako botora jo zuen.

Egitasmoa bi gertaera nagusiren eraginez sortu zen: alde batetik, Arenys de Munten 2009ko irailaren 13an hasitako Kataluniaren independentziari buruzko galdeketak eta, bestetik, 2006ko Kataluniako Autonomia Estatutuaren proposamenari Espainiako Konstituzio Auzitegiak egindako murrizketen aurrean Kataluniako udalerrien % 12an «moralki Espainiako konstituziotik kanpo utzitako udalerritzat» jotzeko onartu zen adierazpen instituzional sorta. Horren guztiaren aurrean, Josep Maria Vila d'Abadal —Viceko alkatea (UDC)— eta Josep Maria Cervera — El Port de la Selvakoa (CDC)— ekimenaren bultzatzaile izan ziren.

  

* Udalerri kideak (2015-7-15).Udalerri kideak (2015-7-15).
* Eskualde kontseilu kideak (2015-6-13).Eskualde kontseilu kideak (2015-6-13).
* Atxikitutako diputazioa (2012-3-19).Atxikitutako diputazioa (2012-3-19).
* Atxikitutako biztanleriaren ehunekoan, eskualdeka (2015-7-15).Atxikitutako biztanleriaren ehunekoan, eskualdeka (2015-7-15).

referentziak

1. ↑  *El Ple Municipal aprova la proposta de crear una associació per promoure el Dret a Decidir de Catalunya*, Viceko Udala, 2011ko irailaren 12a.
2. ↑  Udalbatzako akta.
3. ↑  *Vila d'Abadal crearà l'associació de municipis per la independència*, *Nació Digital*, 2011ko ekainaren 19a.
4. ↑  *Arenys de Munt s'uneix a treballar per la independència*, *El Punt Avui*, 2011ko irailaren 10a.
5. ↑  *L'ajuntament de Vic posa en marxa l'associació de municipis per la independència*, *Ara*, 2011ko irailaren 12a.
6. ↑  *Els pobles "exclosos" de la constitució s'uniran en una associació a la tardor*, *El Punt Avui*, 2011ko abuztuaren 15a.

Ikus, gainera
-------------

* Udalbiltza

Kanpo estekak
-------------

* **(Katalanez)** AMIren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2101017
* Commonscat Multimedia: Associació de Municipis per la Independència

---

 |

* Wd Datuak: Q2101017
* Commonscat Multimedia: Associació de Municipis per la Independència
**Eblo**- baita **Aeblus**, **Ebalus** edo **Ebles** ere- IX. mendearen hasieran Gaskonian agintea zuen konde frankoa izan zen.

824an, *Vita Hludowici*ak esana, Aznar eta Aeblus kondeek (*Eblus atque Asenarius committees*) armada bat zuzendu zuten Iruñea kontrolatzeko. Einharden *Annales regni Francorum*en esanetan, biek (*Aeblus et Asinarius committees*) aberastasunez beterik joan ziren. Hala ere "bigarren Orreagako guduan" euskaldunek mendean hartu zituzten, Iruñeko erresuma burjabetasuna mantendu eta konde biak atxilotuak izan ziren. Aznarrek, harrapatzaileen senidea (*consanguineus*) izanik, aske utzi zuten, Aeblus, ordea, frankoa zenez gatibu bildai zuten Kordobaraino, non hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Codera y Zaidin, F. *"Expedición a Pamplona de los condes francos Elbo y Aznar."* *Colección de estudios Árabes*, VII, 185–198.
2. ↑  Higounet, Charles. *"Les Aznars, un tentatif groupement des comtés gascons et pyrénéens au IXe siècle."* *Annales du Midi*, LXI (1949), 34. orr.
3. ↑  Astronomus. *Vita Hludovici imperatoris*, G. Pertz, ch. 2, *Monumenta Germaniae Historica Scriptores*, II, 608.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4687016
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 27914

 |

* Wd Datuak: Q4687016
Adibidea: *a* handiagoa *b* baino bada, eta *b* handiago *c* baino bada, orduan, *a* handiago *c* baino da.
Matematikan, {\displaystyle A} multzoan definitutako {\displaystyle R} erlazio bitarra **iragankorra** da; hiru elementu desberdin hartuta, lehena bigarrenarekin erlazionatuta badago eta bigarrena hirugarrenarekin erlazionatuta badago, orduan lehenengoa ere hirugarrenarekin erlazionatuta dago. Beste hitzetan:

{\displaystyle \forall a,b,c\in \mathbb {A} :\quad aRb\quad \land \quad bRc\longrightarrow \quad aRc}
**A** multzoa eta **R** erlazioa emanda, erlazio hori iragankorra da baldin *a R b* eta *b R c* orduan *a R c* ere betetzen bada.

Hori gertatzekotan, esaten dugu {\displaystyle R}-k **iragate-propietatea** edo **iragankortasuna** betetzen duela.

Adibideak
---------

* {\displaystyle N} zenbaki arrunten multzoan "txikiago edo berdin" erlazioa iragankorra da:

{\displaystyle \forall a,b,c\in \mathbb {N} :\quad a\leq b\quad \land \quad b\leq c\longrightarrow \quad a\leq c}
Adibidez:

{\displaystyle 2,5,7\in \mathbb {N} :\quad 2\leq 5\quad \land \quad 5\leq 7\longrightarrow \quad 2\leq 7}
Orokorrean, (txikiago, handiago, berdin, txikiago edo berdin, handiago edo berdin) ordena-erlazioak iragankorrak dira.

* {\displaystyle N} zenbaki arrunten multzoan "zatitzen du" erlazioa iragankorra da:

{\displaystyle \forall a,b,c\in \mathbb {N} :\quad a|b\quad \land \quad b|c\longrightarrow \quad a|c}
Adibidez: 3|12 (3ak zatitzen du 12a) eta 12|48 (12ak zatitzen du 48a), iragankortasunagatik 3|48 (3ak zatitzen du 48a).

Adierazpidea
------------

Biz {\displaystyle A} multzoan definitutako {\displaystyle R} iragate-erlazioa, orduan {\displaystyle R}-ren adierazpidea desberdina da, erlazio bitarra adierazteko moduaren arabera.

| Notazioa | Iragate-erlazioa |
| --- | --- |
| Bikote ordenatu bezala | {\displaystyle \forall a,b,c\in A,\ (a,b)\in R\land (b,c)\in R\;\Rightarrow \;(a,c)\in R} |
| Auzokidetasun-matrize bezala | {\displaystyle M} matrizeak betetzen du {\displaystyle M\lor M^{2}=M.} |
| Grafo bezala | {\displaystyle v\_{1}} erpin batetik {\displaystyle v\_{3}} beste batera iritsi ahal bada, lehenago {\displaystyle v\_{2}} tarteko beste erpin batetik igaroz, orduan {\displaystyle (v\_{1},v\_{3})} ertza ere existituko da. |

Ikus, gainera
-------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q64861
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q64861


| * i
* e
* a
Matematika-erlazioak |
| --- |
| Gaien kopuruaren arabera | Monadikoa · Bitarra · Hirutarra · Lautarra · n-tarra |
| Baliokidetasun-erlazioak | Bihurkorra · Simetrikoa · Iragankorra |
| Ordena-erlazioak | Bihurkorra · Antisimetrikoa · Iragankorra |
| Itxiturak | Itxitura bihurkorra · Itxitura simetrikoa · Itxitura iragankorra |
| Diagrama | Grafoa · Hasseren diagrama · Auzokidetasun-matrizea · Eraso-matrizea |
**Erdibiko esaldiak**, ingelesez **Garden path sentence**, gramatikalki zuzenak izanik, esanahi anbiguoa edo nahasia duten esaldiak dira. Horrela, hasieran, esanahi bat duela ematen du baina amaieran agertzen den beste elementu batek dena zalantzan uzten du.

Modu batez hartzailea engainatuta sentitzen da. Esaterako, *Anderrek goizean irakurri duen liburua lapurtu dute liburutegian*. Zer lapurtu dute? Anderren liburua edo liburutegian zegoen Anderrena bezalako liburua? Hartzailearen buruak errazena ematen duen esanahia interpretatu egiten du baina gero hori ez dago hain garbi. Ondo ulertzeko esaldi osoa irakurri behar da, askotan behin baino gehiagotan. Esaldi hauek anbiguotasun handia erakusten dute. Askotan esaldia gaizki idatzita bezala uler daiteke. Esaldi hauek hartzailea irteerarik gabeko bide batera eramaten dute.

Adinaren garrantzia
-------------------

Ikerketa desberdinen arabera zahartzaroarekin batera horrelako esaldiak ulertzeko ahalmena gutxitu egiten da

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

̈**(Gaztelaniaz)**ːIkuspuntu psikologikoa.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1441734

 |

* Wd Datuak: Q1441734
**Eider Conde Egia** (Donostia, Gipuzkoa, 1981) Aranzadi Zientzia Elkartearen komunikazio-arduraduna da 2009. urteaz geroztik.

Ikus-entzunezko komunikazioan lizentziaduna (UNAV) eta Enpresako Kanpo eta Barne komunikazioan Masterra egin zuen Madrilgo Negozio Unibertsitatean. Zientzia komunikatzeko eta zabaltzeko estrategietan espezializatu da.

Biografia
---------

Irulegiko Eskuaren aurkikuntzak eragindako tsunamia kudeatzea egokitu zitzaion.Bere ardurak komunikabideekiko harremanean, ekitaldien antolakuntzan eta prentsaurrekoetan zentratzen dira, kanpo-komunikazioari dagokionez. 

Dibulgazioari dagokionez, *Aranzadi bilduma* dibulgazio-liburuen edukietan zentratzen dira bere zereginak, arkeologia eta naturari buruzko erakusketen gidoiak egiteaz gain.

Elkartearen estrategia digitalaren arduraduna ere bada, web eta sare sozialetarako eduki digitalak sortuz. Eta Aranzadi markaren zaintzaile.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Aranzadi. «Eider Conde-Egia» *Aranzadi* (Noiz kontsultatua: 2023-03-28).
2. ↑    Goikoetxea, Jakes. ««Ez genuen espero jendearen zirrara»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2023-03-28).

Kanpo estekak
-------------

* Ez genuen espero jendearen zirrara Berria, 2023.04.23

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q117318921

 |

* Wd Datuak: Q117318921
*Artikulu hau Frantziako mendiguneari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Erdialdeko Mendigunea (argipena)».*
**Erdialdeko Mendigunea** edo **Massif Central** (okzitanieraz: *Massís Central* edo *Massis Centrau*; frantsesez: *Massif Central*) Frantziako toki garai bat da, herrialdeko erdialde-hegoaldean dagoena eta batez ere mendiz eta goi ordokiz osatua dagoena.

Erdialdeko mendi hauek Rodano ibaiak eratutako pitzadura baten ondorioz daude banatuak Alpeetatik, frantsesez *sillon rhodanien* bezala ezagutzen dena (literalki, Rodanoren ildoa).

Administrazioa
--------------

Erdialdeko Mendigunea honako frantziar departamenduetan barrena hedatzen da: Allier, Ardèche, Aveyron, Cantal, Corrèze, Creuse, Loira Garaia, Vienne Garaia, Loira, Lot, Lozère eta Puy-de-Dôme.

Honako eskualde hauek, oso osorik daude Erdialdeko Mendigunearen barnean: Auvernia eta Limousin. Oso osorik ez daudenak, baina zatiren bat mendikate honetan dutenak, beste honako hauek dira: Languedoc-Roussillon, Midi-Pyrénées eta Rhône-Alpeak.

Mendikate honetan aurkitzen diren hiririk garrantzitsuenak Clermont-Ferrand eta Saint-Étienne dira.

Mendi garrantzitsuak
--------------------

* Puy de Sancy (1886 metro)
* Plomb du Cantal (1855 metro)
* Puy Mary (1787 metro)
* Mont Lozère (1702 metro) sumendiak ez diren mendietatik, garaiena.
* Mont Aigoual (1567 metro), Le Viganetik gertu
* Puy de Dôme sumendia (1464 metro)

Goi-ordoki garrantzitsuak
-------------------------

* Larzac
* Plateau de Millevaches

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *159. araua.*  Euskaltzaindia (Noiz kontsultatua: 2010-10-11).

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Auvernia Erdialdeko Mendiguneko iturriak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q190695
* Commonscat Multimedia: Massif Central

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 170353106
* LCCN: sh85081975
* NKC: ge128478
* SUDOC: 02722225X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 8211782

 |

* Wd Datuak: Q190695
* Commonscat Multimedia: Massif Central