recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sanuki Kokubun-ji** (japonieraz: 七宝山 本山寺?)
, Japoniako Takamatsu hirian dagoen tenplu budista bat da, Shikokuko erromesbidean dagoena. Tenpluan gurtzen den irudia Senjū Kannon da. Erromesbideko 80. tenplua da.

Historia
--------

Gyōki monjeak sortu zuen 741 urtean. Eremu historiko berezia izendaturik dago. 1983 eta 1991 artean indusketak izan ziren eta Chūmon atea eta Kon-dō eta Kōdō eraikinen oinarriak azaldu ziren.

Eraikin aipagarriak
-------------------

1275 eta 1332 artean eraikitako Hondō eraikina da denetan aipagarriena. Barnean Senjū Kannon irudiaren egurrezko estatua dago, Kultur ondare izendaturikoa. Aipatzekoak dira kanpaia eta Manirintō harria ere.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Ikus, gainera
-------------

* Shikokuko erromesbidea

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)** Takamatsuko udaleko informazioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1101226
* Commonscat Multimedia: Sanuki Kokubunji

---

 |

* Wd Datuak: Q1101226
* Commonscat Multimedia: Sanuki Kokubunji
**Stóra Dímun** (danieraz: *Store Dimon*) Faroe uhartetako hemezortzi uharteetatik hirugarren txikiena da. Norvegiako itsasoan dago. Uhartean etxe bakarra dago.

Etimologia
----------

Stóra Dímun izenak jatorri zeltiarra du. Dímun "Bi muino" esan nahi du. Izenak uharte honi eta aldamenekoari, Lítla Dímun, erreferentzia egiten dio.

Ezaugarriak
-----------

Uhartearen zabalera 2,7 km²koa da. 2004an lau pertsona bizi ziren, guztiak familia berekoak. Punta garaiena Høgoyggj muinoa da, 396 metrokin.

Ondoan Lítla Dímun uhartea dago eta biek nahiko lotura izan dute betidanik; administratiboki, Suðuroy uhartean dagoen *Hvalba* herritik menpe dago. Stóra Dímunen oso jende gutxi biza da eta kanpoko komunikazioa helikopteroz egiten da; ferriyren bidezko komunikaziorik ez dago. Zuhaitzak ere ez daude. Begetazio guztia belarra eta sasiak da. Faunaren ikuspuntutik ardiak (400 inguru) eta itsas hegaztiak ikus daitezke (antxetak, fraterculak). 1808an gaur egun desagertuta dagoen *Pinguinus impennis* espeziaren animalia bat ikusi egin zen; handik gutxira Islandian espeziaren azken aleak hil zituzten.

Historia
--------

Nahiz eta bere tamainua eta egoera, Faroe uhartetako historian bere garrantzia izan du batez ere X. mendean. *Færeyinga Saga*ren arabera (Faroeen Saga) urte haietan uhartean Sigmundur Brestisson bizi zen; Sigmundur orduan bereatzi urte zituen eta ikusi zuen bere aita, Brestir Sigmundsson, eta bere osaba, Beinir Sigmundsson, nola hiltzen zituzten. Geroago, 999.urtean kristaua egin zela esaten digu saga horrek eta, artxipelagoren ohitura jarraituz mendeku hartu beharrean, ohitura hori ezabatzen saiatu zen.

1920 arte uhartean eliza baten erorkinak zeuden. Egun desagertu dira.

Iruditegia
----------

* Itsasertza.Itsasertza.
* Stóra Dímun.Stóra Dímun.
* Uhartean familia bakarra bizi da.Uhartean familia bakarra bizi da.
* Fraterculen kolonia bat.Fraterculen kolonia bat.
* Mapa topografikoa.Mapa topografikoa.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q212040
* Commonscat Multimedia: Stóra Dímun

---

 |

* Wd Datuak: Q212040
* Commonscat Multimedia: Stóra Dímun


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Stóra Dímun*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Steuben konderria** (ingelesez: *Steuben County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Bath da. 2010eko zentsuaren arabera 98.990 biztanle zituen, Steuben kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Steuben konderriak 3.636,56 kilometro koadro ditu. Horietatik 35,03 ura dira. Beste 3.601,53 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 27,22 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 98.990 pertsonetatik 94.847 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.371 dira. 1.487 beltzak edo afroamerikarrak. 193 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.151 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 66 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.232 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71100
* Commonscat Multimedia: Steuben County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146595664
* ISNI: 0000 0004 0405 4508
* LCCN: n81139312
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1837996
* TGN: 1002920

 |

* Wd Datuak: Q71100
* Commonscat Multimedia: Steuben County, New York
**San Pedro de Arlanza monasterioa** (gaztelaniaz: *monasterio de San Pedro de Arlanza*), Burgosko Hortigüela herrian (Gaztela eta León, Espainian) Arlanza ibaiaren ondoan dauden erorkinak Gaztelako Konderriko monasterio beneditar garrantzitsuenetariko batena izan ziren. Monasterioaren estiloa erromaniko-gotikoa zen. Gaur egun gordetzen diren aztarna zaharrenak 1080koak dira baina komunitatea 912an sortu zen, haranaren alde batean dagoen paretan zegoen eremutar-komunitatea bezala. Monasterio honek "Gaztelako sehaska" izengoitia jaso zuen eta 1835 arte martxan egon zen; urte horretan, Mendizabalen desamortizazioaz hustu egin zen. 1931an Monumentu Historiko-artistikoaren izendapena jaso zuen. Gaur egun monasterioaren alde batzuk berreskuratzen ari dira. Fernán Gonzálezen gorpua bertan egon zen lurperatuta.

Historia
--------

Lehenengo eremur-komunitate ondoko paretan sortu zen, 912 inguruan. Monasterioko kartularioan bi testuetan data hori aurkitu da baina haien benekotasunaren inguruko zalantza handiak daude. Ziur aski, gero sortutako faltsutzeak dira Fernán González izena monasterioarekin lotzeko. Dirudienez hemen egon zen lurperatuta Gaztelako lehen kondea bere emaztearekin batera; aurretik, biak, Santa María baselizan egon ziren gordeta. San Pedro de Arlanzan desamortizazioa gertatu arte egon ziren; orduan, 1841ean, Covarruviasko Kolejiatara eraman zituzten.

Geldizen diren erorkinek oso estilo desberdinak erakusten dituzte. Horrela, eliza, 1080an hasita, erromanikoa bazen, ondoren aldaketa gotikoak ezagutu zituen. Gotiko garaian aldaketa handiak egin ziren; XI. mendeko kapitel batzuk gorde ziren dena dela. Gordetako beste eraikinak hauek dira: XII. mendeko dorrea, klaustroaren zati bat, areto kapitularra, elizaren ataria; azken hau, 1895an, Madrilgo Museo Arkeologiko Nazionalera eraman zuten. Monasterioaren beste elementuak ere sakabanatuak izan dira: aipatutako Fernán González eta Santxaren sepulkroa, Mudarrako sepulkroa, gaur egun Burgosko katedralean, margolan asko Kataluniako Arte Museo Nazionalean eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean ikus daitezke...

Kondaira
--------

Kondaira asko monasterio honen iraupena eta Gaztelaren arrakasta biltzen dute. Horren arabera, monasterioaren berreskuratzeak bestearen arrakasta ekarriko luke.

Galeria
-------

* Monasterioaren barrualdea.Monasterioaren barrualdea.
* Abside nagusia.Abside nagusia.
* Dorrea.Dorrea.
* Klaustroa.Klaustroa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .
3. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Burgosko turismo informazioa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5550569
* Commonscat Multimedia: Monasterio de San Pedro de Arlanza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 254769075
* GND: 7607392-0
* LCCN: n2017072485
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000465
* Patrimonio Web JCyL: 2323

 |

* Wd Datuak: Q5550569
* Commonscat Multimedia: Monasterio de San Pedro de Arlanza
**San Pedro eliza** Ibargoiti ibarreko Abintzao kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Aragoiko Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikuntza da (XIII. mendekoa), harriz egina, habearte bakarrekoa eta burualde erdizirkularrekoa. Zaharberritze modernoek jatorrizko traza errespetatu zuten, nahiz eta altzariak gaur egungoak izan hein handi batean. Kanpoaldean, burualde erdizirkularra nabarmentzen da, tradizio erromanikokoa, bai eta kanpandorrea ere, nahiko geroagokoa, liraina delako, eta bao bikoitza duelako kanpandorrearen azken atalean. Ebanjelioaren aldeko horman goiz irekitako gotiko estiloko ate batetik sartzen da barrura. Arku zorrotza eta apaindu gabeko kapiteletan zurkaizten diren arkiboltak ditu. Barrualdean, ganga-formako estalkia du, kanoi zorrotza eta fajoiak habeartean, eta labe-ganga burualdean. Erretaula nagusiak San Pedroren irudia gordetzen du aita santu gisa, barroko estilokoa, eta bere iruditeriaren gainerakoa modernoa da. Epistolaren aldeko horma-hobi batean dago gurutziltzatua, zur polikromatuzkoa (XVII. mendearen lehen erdia). Goi-korua habeartearen oinaldean dago, eta eraikinaren kanpoaldetik etor daitezkeen modiloi zizelkatu batzuk agintzen ditu, figuratiboak. Sakristiaren hegoaldeko hormari atxikita, harrizko konketa bat dago, erliebeekin ornatuta dagoena.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ABINTZAO.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-16).

Ikus, gainera
-------------

* Abintzao
* Ibargoiti

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110640744

 |

* Wd Datuak: Q110640744
**San Pedro de la Nave eliza** (gaztelaniaz: *Iglesia de San Pedro de la Nave*) Campillo herrian dago, San Pedro de la Nave-Almendra udalerrian kokaturik, Zamoran (Espainia). 1912ko apirilaren 22an Monumentu Nazionala izendatu zuten.

VII. mende bukaeran eraiki zuten eta monasterio bateko eliza izan zen. Ez zuten gaur egun dagoen lekuan eraiki. Berez Esla ibaiaren ertzean kokatzen zen, baina urtegi baten eraikuntza dela eta, harriz harri mugitu behar izan zuten 1930 eta 1932 urteen artean.

Berezko oinplanoa gurutze greko bat zen, baina geroago alboko bi nabeak gehitu zitzaizkion eta itxura basilikala hartu zuen. Guztiz simetrikoa da eta bolumetria markatua dauka.

Harlanduz egina dago eta morterorik gabe, *a seco*, zurezko ziriekin lotzen direlarik.

Aldare gunea luzatua da eta honen bi aldeetan bi gelatxo daude (monjeen guneak liratekeenak). Gurutzaduraren bi alboetan ere bi gela topatzen ditugu.

Barneko aldean ferra arkua aurkitzen dugu eta estalkia erdi puntuko kanoi ganga da, eta kanpotik bi isurialdekoa da. Apaindurari dagokionez, bi elementu nagusi ditugu. Lehena, friso bat dugu. Hau harlanduan egina dago eta zirkuluetan sartuta dauden landare irudiak eta animaliak ditugu. Bestetik, kolometako kapitelak dira. Azkeneko hauetan, Bibliatik ateratako, historiatutako eszenak azaltzen zaizkigu: *Daniel lehoien artean* eta *Isaac-en sakrifizioa*, adibidez.

|  |  |
| --- | --- |
| Daniel lehoien artean | Inposta lerro baten apaindura |

Ikus, gainera
-------------

* Arte aurre-erromanikoa
* Arte bisigotikoa
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Venta de Baños)
* San Fruktuoso kapera (Braga)
* Santa Comba eliza (Bande)
* Arte bizantziarra

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Espainiar arte aurre-erromanikoa: Arte bisigotikoa
* **(Gaztelaniaz)** Nave-ko San Pedro, argazkiak eta testuak
* **(Gaztelaniaz)** Espainiar arte aurre-erromanikoa: Nave-ko San Pedro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2219985
* Commonscat Multimedia: Iglesia de San Pedro de la Nave (Campillo)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158295192
* GND: 1077877757
* LCCN: n82041789
* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0000103
* Patrimonio Web JCyL: 16940

 |

* Wd Datuak: Q2219985
* Commonscat Multimedia: Iglesia de San Pedro de la Nave (Campillo)
**Ronald Opus** fikziozko istorio baten pertsonaia nagusia da. Don Harper Mills forentse amerikarrak 1987 urtean asmatu egin zuen. Lehenengo aldiz Amerikar Forentseen Akademian, Harper bere presidentea izanda, jendaurreko hitzaldi batean azaldu zuen kasua, erakusteko nola gertakizun txikiak eragipen juridikoak asko aldatu ahal dituzten.

Istorioa oso famatua egin da Estatu Batuetan, bereziki interneten argitaratu ostean. Bestalde, fikziozko kasu honi buruz filmak egin dira, hala nola, 1999 Magnolia, Paul Thomas Anderson zuzendariarena.

Kasua
-----

Auzitegiko mediku bati bati berrogei bat urteren gizon baten gorpua heldu zaio gorputegira. Gorpua Ronald Opusena zen eta forentseak autopsian eskopeta tiro batek hil zuela adierazi du.

Baina gakoa zertan datza: Opusen gorpua leiho garbitzaile batzuen segurtasun sareen aurkitu zutela, gizona hamargarren pisu batetik salto egin zuelako, bere buruaz beste egiteko. Bederatzigarren pisuan, baina, tiro batez jo zuten, gela horretako leihoak hautsiz.

Nahiz eta, Opusen helburua beteta egon, hilda egotea, forentseak espedientean homizidio bat izan zela esan zuen. Horregatik, polizia kasua aztertzen hasi behar.

Bederatzigarren pisuko leiho hautsien gelan bi adineko bizi ziren, agure eta atso bikotea. Hauek oso eztabaida larria izan zuten eta gizonak bere eskopeta zaharrarekin bere emakumearengana apuntatu eta tiro egin zion, baina perdigoiak desbideratu, leihoa hautsi eta Opusen buruan jo zuten. Hala ere, zaharrek esaten zuten ez zekitela eskopeta kargatuta zegoenik eta askotan eztabaidetan gizonak emakumea mehatxatzen zuela bere eskopeta zaharrarekin, baina beti kargatu gabe. Horregatik, poliziak kasua aldatu zuen, aldez aurretik pentsatutako hilketa izatetik, homizidio zuhurtziagabera.

Hala ere, kasua oraindik ere korapilatsuagoa bihurtuko zen. Bikote horretako agurea eta atsoa Opusen gurasoak zirela jakitean. Gainera, Opusen lagun batek aitortu zuen Opusek kontatu ziola bere aitaren eskopeta zaharra kargatu zuela bere amak oinordetza utziko ez ziolako eta horrela, bere aitak eztabaidaren batean bere ama hilko zuen, testamentua egin baino lehen.

Azkenean, polizia kasua berriro ere aldatu zuen: suizidiora.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845516

 |

* Wd Datuak: Q845516
**Ricardo Méndez Ruiz Rohrmoser** (Guatemala, ? - 2016ko urtarrilaren 1a) Gobernazio Ministroa Efraín Rios Montten diktaduran.

Biografia
---------

Ileana Valdéz Medranorekin ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen, haien artean Ricardo Méndez Ruiz, Fundación contra el Terrorismoko lehendakaria.

1951ean Eskola Politeknikoan ikasi zuen. 1954ko abuztuaren 2an Ejercito de Liberación Nacional delakoaren amaiera suposatu zuen altxamenduan parte hartu zuen, eta horrek espetxera eraman zuen urte betez. Ondoren, Txileko Karabineroen Eskolan graduatu eta eta Guatemalara itzuli zen 1957an.

1963an, armadaren ofizial gisa, Izabaleko eremuan ari ziren talde matxinoen aurka aritu zen, Marco Antonio zutabearen kontra batez ere, el Chino, Yon Sosa, batez ere. Ondoren, 1980 eta 1982 urte artean, Cobán-en zegoen militarren basean aritu zen Comandate gisa, zeina Quiché eta Alta Verapazeko departamenduak zituen bere menpe.

1982an Rios Montt agintean zela Gobernazio Ministroa izan zen.

2013an *Crónica de una vida* idatzi zuen, gatazkaren ikuspegi militarra adierazten zuena, baina Ricardo Falla bezalako autoreek obra gaitzetsi zuten, egi guztia ez esateaz gain armadaren krudelkeria guztiak aipatzen ez zituelako.

Hil eta egun batzuetara, 2016ko urtarrilaren 6an Ministerio Publikoak hamar bat atxiloketa agindu argiratatu zituen, haien artean Manuel Benedicto Lucas García, Edgar Justino Ovalle Maldonado eta Ricardo Méndez-Ruiz Rohrmoser, Creompaz kasuan zuten erantzukizunengandik, non legez kanpoko erahilketak eraman zituzten aurrera.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   **(Gaztelaniaz)**  *Fallece Ricardo Méndez Ruiz Rohrmoser.*  (Noiz kontsultatua: 2022-09-10).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Los Méndez-Ruiz y su vinculación con el Caso Creompaz» *CMI Guatemala* 2016-04-14 (Noiz kontsultatua: 2022-09-10).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113885589

 |

* Wd Datuak: Q113885589
**Stokesen legea**k Reynolds zenbaki txikien isuri laminar erregimen batean fluido likatsu baten barnean mugitzen ari diren objektu esferikoek jasaten duten marruskadura indarrari erreferentzia egiten dio. 1851n eratorri zuen George Gabriel Stokesek, Navier-Stokesen ekuazioen kasu zehatz bat ebatzi ondoren. Orokorrean, Stokesen legea baliogarria da abiadura txikietan mugitzen ari diren partikula esferiko txikien mugimenduan.

Stokesen legea honela deskriba daiteke:

{\displaystyle F\_{r}=6\pi R\eta \nu } ,
non R esferaren erradioa, ν bere abiaudra eta η fluidoaren likatasuna

Reynolds zenbaki txikien izaerak, isuri laminar bat adierazten du, esfera eta behealdeko ingurunearen arteko abiadura erlatiboa balio kritiko zehatz batetara bezala itzul daitekeena. Baldintza hauetan, inguruneak eskaintzen duen erresistentzia, gorputzar itsatsitako geruza mugatik abiatutako fluido geruzak batzuk beste batzuen gainean irristatzeari kontra egiten dioten marruskadura indarren ondorioz da ia esklusiboki. Stokesen legea, esperimentalki frogatu da fluido eta baldintza anitzetan.

Partikulak bertikalki erortzen ari baldin badira fluido likatsu batean euren pisu propioagatik, euren erorketa edo sedimentazio abiadura kalkula daiteke, marruskadura indarra grabitatearekin berdinduz.

{\displaystyle V\_{s}={\frac {2}{9}}{\frac {r^{2}g(\rho \_{p}-\rho \_{f})}{\eta }}}
non

*Vs* partikulen erorketa abiadura den (abiadura muga)
*g* grabitatea den
*ρp* partikulen dentsitatea den eta
*ρf* fluidoaren dentsitatea den.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q824561
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q824561
**Stoffel Vandoorne**| Stoffel Vandoorne |
| Datu pertsonalak |
| **Jaio** | 1992ko martxoaren 26a (31 urte) |
|  | Kortrijk (Belgika Belgika) |
| Ibilbidea |
| **Jarduneko urteak** | 2016, 2017-gaur egun |
| **Taldeak** | Mclaren |
| **Lasterketak** | 1 (hasiera 1) |
| Lorpenak (1 Formulan) |
| **Txapelketak** | 0 |
| **Garaipenak** | 0 |
| **Podium** | 0 |
| **Pole Position** | 0 |
| **Itzuli azkarra** | 0 |
| **Lehen lasterketa** | 2016ko Bahraingo Sari Nagusia |
| **Azken lasterketa** | 2016ko Bahraingo Sari Nagusia |

**Stoffel Vandoorne** (Kortrijk, Belgika, 1992ko martxoaren 26a -), auto gidari belgikarra da. Txapeldunorde geratu zen 2013an Formula Renault 3.5ean eta GP2 Series irabazi zuen 2015ean ART taldearekin. 2013an McLaren taldearen gidari gazteen programan sartu zen. 2015ean GP2 Series txapelketa irabazi zuen eta 2016an Japoniako Super Formulan parte hartu zuen, baita 1 Formulan debuta egin ere Fernando Alonso ordeztuz. Puntu bat lortu zuen. Urte horretan bertan 2017rako 1 Formulako gidari izango zela iragarri zuen McLaren taldeak.

Erreferentziak
--------------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1344577
* Commonscat Multimedia: Stoffel Vandoorne

---

 |

* Wd Datuak: Q1344577
* Commonscat Multimedia: Stoffel Vandoorne
**Sare eta teknologia protokoloak**\*| Aplikazio geruza | DNS, FTP, HTTP, HTTPS, IMAP, IRC, NFS, NNTP, NTP, POP3, SMB/CIFS, SMTP, SNMP, SSH, Telnet, SIP,  *gehiago* |
| Aurkezpen geruza | ASN.1, MIME, SSL/TLS, XML,  *gehiago* |
| Saio geruza | NetBIOS,  *gehiago* |
| Garraio geruza | SCTP, SPX, TCP, UDP,  *gehiago* |
| Sare geruza | AppleTalk, IP, IPX, NetBEUI, X.25,  *gehiago* |
| Lotura geruza | ATM, Ethernet, Frame Relay, HDLC, PPP, Token Ring, Wi-Fi, STP,  *gehiago* |
| Geruza fisikoa | Kable ardazkide, Zuntz optiko, Pare kordatu, Mikrouhin-sarea, Irrati bidezko sarea, RS-232,  *gehiago* |
| \*OSI ereduaren arabera |

Informatikan, **protokolo** bat konexioa, komunikazioa edo bi ordenagailuen arteko data transferentzia kontrolatzen edo ahalbideratzen duen konbentzioa edo estandarra da.

**Protokoloak** hardware, software edo bien arteko konbinaketagatik ezarriak dira. Maila baxuenean, protokolo batek hardware lotura bat definitzen du.

**Protokoloak** estandar teknikoetatik bereizi behar dira. Estandar teknikoek ordenagailu bat edota hardwareko dispositibo nola eraiki behar diren zehazten dute. Protokoloak, denbora errealeko komunikazioan erabiltzen dira, aitzitik estandarrak epe luzerako gordetze informazio estrukturarako erabiltzen dira.

Protokolo asko dago eta beraien arteko ezberdintasun asko dago, beraz ez da erraza definizio orokor bat ematea. Protokolo gehiena honelako prozedurak burutzen dituzte:

* Azpiko lotura fisikoaren detekzioa (kablerekin edota kablerik gabekoa), edota beste bukaera puntu edota nodoen existentzia.
* Handshaking
* Konexioen ezaugarrien batzuen negoziazioa
* Nola hasi eta bukatu mezu bat
* Nola egin mezu baten formatoa
* Zer egin gaixki formatutako edo usteldutako mezuekin
* Nola detektatu espero ez zen lotura mozketa bat
* Sesio edota lotura baten bukaera

Komunikazio protokoloen gorakada eta erabilpen zabalkundeak Internet behar duen osagarria da eta parte hartze zuzena izan dute internetek izan duen harrakastan. Bi protokolo, Internet Protokoloa edota IP) eta Transmisioen Kontrol Protokolo (Ingelesetik TCP bezala ezaguna) internetek erabiltzen dituen protokolorik garrantzitsuenak dira. TCP-IP izenarekin, ezagutzen dira gehien erabilitako protokoloak. Interneten erabiltzen diren protokoloak "Internet Engineering Task Force" (edo IETF) elkarteak sorturiko RFC dokumentuetan aurkezten da.

Objetuei bideratutako programazioak, termino honen erabilpena zabaldu du, non programazio protokoloek erabiltzen dira objetoen arteko komunikazioan.

Ikus, gainera
-------------

* POP protokoloa
* IMAP protokoloa
* IP protokoloa
* Atzipen protokoloak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q132364
* Commonscat Multimedia: Communications protocols

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph163068

 |

* Wd Datuak: Q132364
* Commonscat Multimedia: Communications protocols
**Rufino** (latinez: *Flavius Rufinus*; Elusa, gaurko Eauze, c. 335 - Konstantinopla, 395eko azaroaren 27a) erromatar politikaria izan zen. Akitaniako talde batek bultzaturik eta San Anbrosioren laguntzaz inperioaren zuzendaritzako bulegoetara iritsi zen. *Magister officiorum* izendatu zuten (388-390) eta Ekialdeko pretorioko prefektoa egin zuten 392an. Arriotarren aurkako ezespena bideratu zuen, eta asko aberastu zen egin zituen ondasun konfiskazioei esker. Zeregin garrantzitsua izan zuen San Anbrosio eta San Teodosioren arteko negoziazioetan. Estilicon-ek bultzatuta hil zuten.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-1-16 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q363482
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 14591091
* ISNI: 0000 0000 5065 0838
* GND: 1031547509
* LCCN: no2008125815
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 122275
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q363482
*Artikulu hau ekialdeko aintzirari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Saarijärvi aintzira (argipena)».*

**Saarijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi eta Posio udalerrien artean dagoen aintzira bat da, Ala-Askanjärvi, Ala-Suolijärvi, Irnijärvi eta Lehtojärvi aintziretatik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak gutxienez sei uharte dauzka, izengabeak.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Ala-Askanjärvi aintzira
* Ala-Suolijärvi aintzira
* Irnijärvi aintzira
 | * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
* Lehtojärvi aintzira
 | * Leväranta herrixka
* Tapionniemi herrixka
* Posio
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266728

 |

* Wd Datuak: Q12266728


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |
**Saarijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Kemijoki ibaitik eta Juujärvi herrixkatik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak gutxienez lau uharte dauzka; handienak Tuomaanlahti izena du. Urak Päiväjoki ibaitik iritsi eta Kemijoki ibaiaren bitartzen Rovaniemi hiribururantz doa.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Juujärvi herrixka
* Kemijärvi
 | * Kemijärvi aintzira
* Päiväjoki ibaia
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266729

 |

* Wd Datuak: Q12266729


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |
Zapore desberdinetako Sugusak.
**Sugus** murtxika daitekeen karamelu baten marka ezaguna da. Ekoizlea Ameriketako Estatu Batuetako Wrigley Company enpresa da. Dena dela, jatorria beste enpresa batean bilatu behar da, ezen 1931an Suchard enpresa suitzarrak kaleratu baitzituen.

Ezaugarriak
-----------

2 x 2 zentimetroko karratuaren forma dute, 7 milimetroko lodieraz. Izena *suge* («miazkatu») eskandinaviar hitzetik dator. Hainbat zaporetakoak egiten dira: limoi, laranja, anana, marrubi, sagar, menda, abrikot, tutti frutti, mahats, gerezi eta Coca Cola zaporeetakoak. Zaporeen arabera, bilgarriaren kolorea desberdina da (horia, laranja, urdina, gorri argia, berde argia, berde ilun, laranja argia, arrosa, morea, gorria eta gorri iluna, hurrenez hurren).

Bilgarriaren diseinuan gozokiaren forma errespetatzen da eta *sugus* anagrama eta gozokiaren zaporea zuriz agertzen dira. Barruan, beste bilgarri zuriak karamelua babesten du.

Beste izenekin gertatu den bezala, sugus hitzak antzekoak diren beste gozokiak definitzeko erabiltzen da, hau da, markaren izena produktuarena bilakatu da.

2008tik Suitzako Sukaldaritza Ondare barruan onartua dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1718008
* Commonscat Multimedia: Sugus

---

 |

* Wd Datuak: Q1718008
* Commonscat Multimedia: Sugus
**Saariselkä** (iparraldeko samieraz *Suoločielgi*) Finlandiako herrixka eta mendi bat dira, Inari udalerrian kokatua, Laponia finlandiarrean. Turismoagatik da ezaguna, hala nola spa eta eskiatzeko Finlandiako azpiegitura onenak eta garrantzitsuenak aurkitzen direlako. Sápmiko inguru turistiko garrantzitsuena da eta nahiz eta 300 bat biztanle dauzkan, urte osoan zehar, eta batez ere neguan, bertakoen kopurua irrigarri gelditzen da turisten kopuruarekin alderatua. Ivalo herrixka nagusitik 30 km-tara dago eta Urho Kekkonen Parke Nazionalaren barnean dago, Errusiar mugatik gertu. Beraz, udan ere ez da herrixka husten parke nazionalean ibilaldiak antolatzen baitira kanpotarrentzat.

Antzinean, **Saariselkä**, Sápmiko samitar-herrixka arrunta baino ez zen, Petsamo-Rovaniemi ibilbidea ireki zenean hazten hasi zena. Alabaina, bere egoera bereziagatik eta gaur egun eski-pistak aurkitzen diren mendixka esanguratsuaren ondorioz, laster bihurtu zen ezaguna nazioartean; batez ere Laponiako Gerra amaitu eta azpiegiturak egin ostean.

Izan ere, ibilaldiaren erdian zegoenez, Inariko turismoaren erdigune bilakatu zen.

Ikus, gainera
-------------

* Inari
* Urho Kekkonen PN

Kanpo estekak
-------------

* Saariselkäko webgunea **(Alemanez)** **(Ingelesez)** **(Frantsesez)**
* Saariselka.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1815690
* Commonscat Multimedia: Saariselkä

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238098085
* GND: 4329576-9

 |

* Wd Datuak: Q1815690
* Commonscat Multimedia: Saariselkä

Argazki gehiago
---------------


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Inariko herrixkak** |  |
| Akujärvi • Angeli • **Inari** • **Ivalo** • Kaamanen • Keväjärvi • Koppelo • Kuttura • Lisma • Menesjärvi • **Näätämö** • Nellim • Partakko • Riutula • **Saariselkä** • **Sevettijärvi** • **Törmänen** |
**Sugegorri sudurluzea** (*Vipera ammodytes*) batez ere Balkanetan aurkitzen dugun sugegorria da; iparraldetik Italia ipar-ekialdera eta Errumania hego-mendebalde eta hego-ekialdera; hegoaldetik Zikladeak eta Peloponesoraino hedatzen da.

Itxura
------

Helduak 65 cm baino txikiagoak izaten dira, buztana barne. Zenbait ale 90 cm-ra irits daitezke batzuetan. Ekialdeko Europako sudur-apendize nabaria duen sugegorri bakarra. Bere gorputza samar sendoa eta bere buru triangeluarra ezkata txikiz estalirik dago, begi bakoitzaren gainean handia den ezkata bat izan ezik. Aurpegiko ezkata ez da gorantz abiatzen sudur-adarraren gainean.Azkeneko hau 9-20 ezkata txikiz estalirik dago. Gorputz erdian bizkargaineko ezkatez osatutako 21-23 ilarak daude. Kolorea eta marrazkia aldaketarik gabekoa da. Arrak askotan gris argia eta emeak grisaxkak, arrexkak edo arre-gorrixka. Ia beti orno-lerro bat ondo definitua ertza ilunarekin dute, sigi-saga osatuz edo lotuak dauden erronbo serie bat.

Beheko aldea grisaxka, edo arrosa ilunagoak diren orbanekin.Isats-muturraren azpiko atala gorri, horixka edo berdexka izan daiteke. Melanismoa arraroa da.

Europan hiru subespezie aurkitu dira baina haien arteko desberdintasunak ez dira oso garbiak.

Ohiturak
--------

Mota askotako habitatan kausitzen den sugea da,baina atsegin dituenak hegal harritsuak dira landaredi eta eguzkiari esposizio ona baldin badago. Labore-lurreko harrizko pareta, baso ireki, eta hartxingadietan ere egoten da. Bere eremuko hegoaldean itsasmailatik 2500m-etara dago.Normalean egunez dago baina batzuetan, bere eremuko alde beroenetan, gautar dela esaten da.
Samar odolgabe, patxadatsu eta motela da. Gogaitzen bazaio indarrez txistu egiten du. Ugaztun txiki, hegazti eta muskerraz elikatzen da.

Ugalketa
--------

Beste sugegorriak bezala,obobibiparoa da. Arrautzak amaren barruan txitatzen dira erditzeko unea iritsi arte.

Pozoia
------

Oso pozoitsua da. Bere hozkada beste Europako sugegorrienak baino askoz arriskutsuagoa da.

Erreferentziak
--------------

Ikus, gainera
-------------

* Sugegorri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q583923
* Commonscat Multimedia: Vipera ammodytes
* Wikispecies Espezieak: Vipera ammodytes

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4179062-5
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Vipera\_ammodytes
* Fauna Europaea: 214762
* GBIF: 2444308
* GlobalSpecies: 1703879
* ITIS: 634985
* UICN: 62255
* NCBI: 8704
* Paleobiology Database: 319693

 |

* Wd Datuak: Q583923
* Commonscat Multimedia: Vipera ammodytes
* Wikispecies Espezieak: Vipera ammodytes
**Saxoniako Hauteslerria** (alemanez: *Kurfürstentum Sachsen*, *Kursachsen*), 1356–1806 bitartean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko estatua izan zen.

Historia
--------

1296an Saxoniako Dukerria desegin zen, Lauenburg eta Wittenbergeko etxeak betiko bereizi zirelarik. 1356an Karlos IV.a enperadoreak hautesle izateko eskubidea eman zion Wittenbergeko etxeari.

1422an ondorengorik gabe geratu zen Wittenbergeko etxea eta Frederiko I.a Wettingoaren eskuetara igaro zen dukerria. Saxonia izena Wettin etxearen lurraldeetara igaro zen (Leipzig-Osterland, Lusazia, Turingia). 1485ean, bi lerrotan banatu zen Wettin etxea: Albertarrak (ekialdeko lurrak) eta Ernestoarrak (mendebaldeko lurrak).

XVI. mendean Albertarrek eskuratu zuten hautesle titulua eta, Erreforma protestantearekin bat egin ondoren, lurrak kendu zizkieten Ernestotarrei Turingian eta Wittenbergen. Leipzig egin zuten hiriburu. Joan Jurgi I.a Saxonia-Eisenachekoak gidatu zituen alemaniar protestanteak Hogeita Hamar Urteko Gerran (1618-1648).

Ordutik aurrera, ordea, Brandenburg-Prusiako etxea hasi zen Alemanian nagusitzen, eta Polonian jarri zituen begiak Saxoniako etxeak. 1697an Poloniako errege egin zuten Frederiko Augusto I.a, eta etxe haren esku egon zen erreinua 1768 arte. 1806an konkistan hartu zuen Saxonia Napoleonek;
Jenako guduaren ostean, Frederiko Augusto III.ak bakea sinatu zuen Napoleonekin eta honek, ordainetan, Saxoniako errege izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2015/07/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156199
* Commonscat Multimedia: Electors of Saxony

---

 |

* Wd Datuak: Q156199
* Commonscat Multimedia: Electors of Saxony
**Sámano haitzeko kastroa** (gaztelaniaz: *Castro de la Peña de Sámano*) Castro Urdialesko Sámano auzoan zegoen kastroa da. Santullán izeneko mendizerran kokaturik. Hamar hektareako eremua da, 200 eta 336 metroko altueran kokaturik. Bi metroko lodiera zuen harresi batek inguraturik, bi ate zituen: Sangaza izeneko iparraldean eta Vallegón izenekoa hegoaldean.

Mendebaldean Ziguste leizea du, non Burdin Aroko aztarnak (lantzen puntak, fibula bat...) topatu zituzten.

Plinio Zaharraren esanetan, eskualdean *Portus Amanus* edo *Portus Samanum* izeneko herrixka zegoen, gero Flaviobrigaren kokagunea izango zena. Kastroan samaniarrak bizi ziren, kantabriarren mugan bizi zen herri autrigoia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Solana Sainz, J.M..  (1977). *Flaviobriga (Castro Urdiales).*  Santander: Universidad de Valladolid-Centro de Estudios Montañeses.
2. ↑    *Los cántabros antes de Roma.*  Real Academia de la Historia, 294 or. ISBN 8489512590..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5757995

 |

* Wd Datuak: Q5757995
*Artikulu hau mineralari buruzkoa da; musika-taldea gaitzat duena beste hau da: «Talco (musika taldea)»*

Kristala talc.
**Talkoa** silikatoen taldeko mineral zuri edo gris berdexka da, eta Mohsen gogortasun eskalan gogortasun txikienaren eredu bezala hartzen da. Horregatik, eskala honetan, 1 balioa ematen zaio. Ukitzean, hain koipetsu edo xaboitsu nabaritzen da, ezen azazkalarekin marratu daitekeen.

Hobiak
------

Talkoa, ohi, modu masiboan agertzen da (esteatita ere deitzen dena) eta oso gutxitan ondo eratutako kristaletan. Olibinoa, piroxenoa eta anfibola bezalako magnesio silikatuen metamorfosiagatik eratzen da. Mineral honen ekoizlerik handiena, Ameriketako Estatu Batuak, Txina eta Europar Batasuna dira, nondik munduko ekoizpen osoaren zati handi bat datorren.

Industrian duen garrantzia
--------------------------

Talko hautsa
Hainbat erabilpen ditu mineral honek. Hauts eran, paper eta kartulinaren ekoizpenean, betegarri bezala erabiltzen da, baita laka eta margoendako ere. Zeramikaren industrian, goma eta plastikoen gehigarri bezala erabiltzen da, baita larruazalaren narritadurak eragozteko eta hau hidratatzeko.

Tenperatura altuekiko duen erresistentziagatik, termoerresistenteak diren materialen ekoizpenean ere erabiltzen da

Kosmetikako hauts askoren oinarria ere bada

Azkenik, janari industrian, E553b bezala erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q134583
* Commonscat Multimedia: Talc

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11981709s (data)
* LCCN: sh85132075
* NDL: 00565136
* AAT: 300011161
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q134583
* Commonscat Multimedia: Talc

1. ↑  *An Introduction to the Rock-Forming Minerals*, second edition, by W.A. Deer, R.A. Howie, and J. Zussman, 1992, Prentice Hall, ISBN 0-582-30094-0.
Rovaniemiko armarriaRovaniemiko armarria
**Rovaniemen kauppalako armarria** (finlandieraz, *Rovaniemen kauppalan vaakuna*) Finlandia iparraldeko Rovaniemi hiriburuaren ikur nagusia izan zen 1930 eta 2005 urteen bitartean.

Armarria Väinö Tiger muhostarrak diseinatu zuen eta Rovaniemiko udalbatzak 1930eko apirilaren 14an ikur nagusi izendatu zuen. Atzealde azurraren beheko aldean zilarrezko muino bat dago, gainean, zilarrezko koroa duen "R" hizki gotikoa duena. Tiger artistak, bertan agertzen diren objektuekin, hiriaren bereizgarri nagusiak irudikatu nahi izan zituen; hala nola, Rovaniemi historian zehar hotzetik eta beste hainbat gaitzetik babestu duen Ounas muinoa; ipar argiak, koroa osatzen duten izpien bidez; eta hiriaren izenaren lehenbiziko "R" hizkiaren bitartez. Armarri hau 2005 urtera arte izan zen hiriaren ikur ofiziala, Rovaniemen maalaiskunta edo landa-herriak eta Rovaniemen kauppala edo hiriguneak bat egin, eta lehengoaren armarria udalerri sortuberriaren ikur nagusi bihurtu zen arte .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kansallisarkiston digitaaliarkisto[*Betiko hautsitako esteka*] Rovaniemen kauppalan vaakuna

Ikus, gainera
-------------

* Rovaniemi
* Rovaniemiko armarria
* Lappiko armarriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16518789

 |

* Wd Datuak: Q16518789


| * i
* e
* a
Lappiko armarriak |
| --- |
| Udalerriak | Enontekiö • Inari • **Kemi** • **Kemijärvi** • Keminmaa • Kittilä • Kolari • Muonio • Pelkosenniemi • Pello • Posio • Ranua • **Rovaniemi** • Salla • Savukoski • Simo • Sodankylä • Tervola • **Tornio** • Utsjoki • Ylitornio | Lappiko armarria |
| Aspaldikoak | Alatornio • Karunki • Kemijärvi (1960-1972) • Petsamo • Rovaniemi (1930-2005) |
| **Lappi** • **Laponia** • **Finlandia** |
Sultanaren igerilekua, Jerusalem. 
 Birket Sultan 1907an. 
**Sultanaren igerilekua** (hebreeraz: בריכת הסולטאן‎, *Brechat HaSultan*; arabieraz: بركة السلطان‎, *Birket es-Sultan*) Jerusalemgo Sion mendiaren mendebaldean antzinako ur-harrobia da. Eraikin hau garai bateko Jerusalem hiriko uraren hornitzerako sarearen partea izan zen. Aktiboa Otomandar Inperioaren amaiera arte egon zen. Gaur egun igerilekua udan lehortu egiten da.

Historia
--------

Ziur aski eraikina Herodes I.a Handiaren garaikoa da. Historialari batzuen ustez igerileku hori Flavio Josefok *Sugearen urmaela* izenarekin aipatu zuen bera da. Ura Azpiko Akueduktoren bidez ailegatzen zen. Gurutzaden garaietan *Lacus Germani* izenarekin ezagutzen zuten. XVI. mendean Suleiman I.a sultan otomandarrak konpontzeko eta zabaltzeko agindua eman zuen; geroztik *Sultanaren igerilekua* izenarekin ezagutzen da.

Egungo egoera
-------------

Gaur egun, udetan, igerilekua lehortuta gelditzen da. Hilabete horietan espazioa kontzertuak eta jaialdiak egiteko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  BIBLICAL RESEARCH. THE "LOWER POOL," JERUSALEM, *The Independent*, 51 liburuki, Issue 1, 1899
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7636576
* Commonscat Multimedia: Sultan's Pool

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316603006

 |

* Wd Datuak: Q7636576
* Commonscat Multimedia: Sultan's Pool
**Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah Meskita** (malaysieraz: *Masjid Sultan Salahuddin Abdul Aziz*, arabieraz: مسجد سلطان صلاح الدين عبدالعزيز‎) Shah Alamen dagoen meskita bat da. Herrialdeko meskitarik handiena da, baita Asiako hego-ekialdeko bigarren meskita handiena ere, Jakartakoaren ostean. Bere ezaugarri bereizgarriena kupula urdin eta zilarreztatua da. Meskitak lau minarete ditu, bakoitza iskina bakoitzean eraikia.

Historia
--------

Meskita Salahuddin Abdul Aziz sultanak eraikitzea eskatu zuen, Shah Alam Selangorren hiriburu berritzat jo zuenean 1974ko otsailaren 14an. Eraikuntza 1982an hasi zen eta 1988ko martxoaren 11n bukatu. Meskitari meskita urdina ere deitzen zaio, kupula urdina baitu.

Errekorrak
----------

Meskitak munduko kupula handiena du eraikin erlijioso batean: 51,2 m neurtzen ditu, eta 106,7 m neurtzen ditu lurzoruaren mailaren gainetik. Lurzoruaren mailatik gora 142,3 iristen diren lau minareteak munduko altuenak dira, Casablancako (Maroko) Hassan II.aren meskitaren eta Aljerreko (Aljeria) Djazaïraren atzetik. Lehen urteetan, meskita Recordseko Guinness Liburuan munduko minarieterik altuena zela katalogatu zen, 1993ko abuztuan Hassan II meskitan 210 m-ko minareteak ordeztu baino lehen. Hala ere, meskitak oraindik ere munduko minarete-talde altuena izatearen bereizketari eusten dio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Masjid Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah» *VisitSelangor.com* 1 July 2021.
2. 1 2    *Blue Mosque (Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah Mosque).*  Malaysian Ministry of Tourism-VirtualMalaysia.com.
3. ↑    *Tourism Malaysia-Selangor destinations-Blue Mosque.*  Government website-Tourism Malaysia.
4. ↑  Kingfisher Geography encyclopedia. ISBN 1-85613-582-9. Page 137
5. ↑    *Travel Experience-The Blue Mosque.*  Ministry of Tourism-VirtualMalaysia.com 24 December 2004.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308510
* Commonscat Multimedia: Sultan Salahuddin Abdul Aziz Mosque

---

 |

* Wd Datuak: Q308510
* Commonscat Multimedia: Sultan Salahuddin Abdul Aziz Mosque
**Sunil Manohar Gavaskar** (Mumbai, India, 1949ko uztailaren 10a) kriket-jokalari ohia da, XX. mendearen bukaerako jokalari hoberenetako bat eta lasterraldi gehien egin dituenetako bat. Gizon txikia, teknika zoragarrikoa eta kontzentrazio-ahalmen handikoa. *Slip fielder* bikaina zen.

Kirol karrera
-------------

1967an hasi zen jokatzen, Bombay taldean. Indiako selekzioarekin 1971n jokatu zuen lehenengo partida. Selekzioko kapitain izan zen 1978-1979an, eta berriro 1983tik 1985era. Guztira, 125 partida jokatu zituen selekzioarekin: 10.122 lasterraldi egin zituen (partidako 51,12, batez beste), 34 *century* markatu zituen (punturik gehien, kanporatua izan gabe: 236), eta 10 *catche* lortu zituen. 30 *hundred* egin zituen nazioarteko partidetan, eta Don Bradmanen errekorra hautsi zuen horrela; alabaina, hark jokatutako partida-kopurua halako bi jokatu behar izan zuen balentria hori lortzeko. Lehen mailan aritu zen hogeita bat urteetan, 25.834 lasterraldi egin zituen (51,46 lasterraldi, batez beste), 81 *hundred* markatu zituen (punturik gehien: 340), eta 293 *catche* egin zituen.

Erreferentziak
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sunil Manohar Gavaskar*** Aldatu lotura Wikidatan |

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q558182
* Commonscat Multimedia: Sunil Gavaskar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 93853873
* ISNI: 0000 0000 7891 5754
* GND: 140941207
* LCCN: n78078655
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02378/eu\_g\_1242/g1242
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q558182
* Commonscat Multimedia: Sunil Gavaskar
Las Médulas
***Ruina montium*** antzinako Erroman erabilitako meatzaritza-teknika zen. Urak mendi-eremu zabalak eraisteko duen indarra du oinarri, eta Plinio Zaharrak deskribatu zuen (***Naturalis Historia*** 33, 21). Sistema horren bidez, meatzariek ur-hornidura natural edo presa artifizialak zeuden lekuetatik kanal-sarea eraikitzen zuten. Kanal horietako ura, bat-batean sarrarazten zuten lurrean egindako galerietan, desegin nahi zen muinora iristean; indar hidraulikoak lur- eta arroka-sektore handiak lehertzen zituen, uraren eta galerian harrapatutako airearen presioak eraginda. Hala askatutako lurra urarekin garbitu, eta urrea eskuratzen zuten.

Tradizioz, teknika hori ingeniaritza erromatarrari egotzi zitzaion; hala ere, kastro asturiar batzuen azterketetatik, non materialak Burdin Aroari bakarrik atxikitzen zaizkion (Castro de Ceruñales, Noceda del Bierzo, La Cogollina, Teberga), eta defentsak *ruina montium* teknikaren bidez hondeatu diren, gaur egun, asturren sistema prerromatarra eta tradizionala zela baiezta daiteke.

Asko erabili zuten Las Medulasen, Espainian. Paraje hark, erromatarren garaian egindako lanen ondorioz, forma berezi eta bakarra hartu zuen. Euskal Herrian, esplotazio mota honekin bat datozen hondakinak identifikatu dira Baztango Aritzakuneko parajean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «LacusCurtius • Pliny the Elder's Natural History — Book 33» *penelope.uchicago.edu* (Noiz kontsultatua: 2020-05-01).
2. ↑  Fanjul Peraza, A. (2013): "Updating the Ruina Montium (wrecking of mountains). An Iron Age ... Past, Newsletter of the Prehistoric Society, 74: 11-12.
3. ↑  Las Médulas: urrearen indarra, Elhuyar 278 in Zientzia.net
4. ↑  Gallego, Juanma (2013): Las Médulas: erromatarren frackina, Lurralde
5. ↑  Irazustabarrena, Nagore (2015): Frackinga Erromatar Inperioan, ARGIA

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3452994

 |

* Wd Datuak: Q3452994
Sufrearen zikloa **(Frantsesez)**
**Sufrearen zikloa** elementu honek naturan jasaten duen eraldaketen multzoa da. Ziklo honetan sufrea atmosferan, litosferan, hidrosferan eta izaki bizidunengan egon daiteke.

Bizidunengan sufrea egoera erreduzituan egon ohi da (R-SH), proteinen hainbat aminoazidoetan (metionina eta zisteina) eta A koentziman, besteak beste.

Litosferatik sufrea hartzen dute landareek, SO42- moduan, eta erreduzitu egiten dute (R-SH) haien aminoazidoetan sartzeko. Animalia belarjaleek haien molekula organikoetara modu berean (R-SH) pasatzen dute, eta berdin pasatzen da ere goiko maila trofikoan dauden bizidunengana.

Animaliak eta landareak hiltzen direnean ustelketa egiten duten bakterioek proteinak hartzitzen dituzte, SH2 askatuz.

SH2 hori oso ezegonkorra da, eta ingurune aerobio batean oxidatu egiten da. Ingurune anaerobioetan besterik ez da egoera erreduzituan mantentzen.

Bi mikrobio mota erabiltzen dute SH2:

* bakterio fotosintetikoak, SH2 oxidatzen dutenak S sortuz:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S
* bakterio kimiolitotrofoak, ingurune aerobioetan sufrea erreduzitua oxidatzen dutenak, sufre elementala (S) eta SO42- sortuz (Thiobacillus, Beggiatoa...).

Sortutako SO42- uretan oso disolbagarria da, eta toki euritsuetan azkar lekualdatzen da lurzorutik. Hau da landareen sufre-iturria.

Lurzoruko sulfato oxidatuak (SO32-, SO42-) erabiltzen dituzte hainbat bakterio anaerobikok (Clostridium, Desulfovibrio...) haien arnasketa anaerobioan, SH2 sortuz (SO42- → SH2). Zentzu horretan azpimarratu behar da meatoki askoren sufreak ez duela jatorri bolkanikoa, biokimikoa baizik.

Azkenik, atmosferan egoera gaseosoan dago sufrea: SH2 edo SO22- moduan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1361502
* Commonscat Multimedia: Sulfur cycle

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4180416-8
* LCCN: sh85130375
* NKC: ph138813
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1361502
* Commonscat Multimedia: Sulfur cycle