recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pirekua** Michoacán estatuko p'urhépecharen musika-generoetako bat da, Espainiako ebanjelizatzaileen musikaren eta kantu erlijiosoen sinkretismotik sortua, musika indigenaren kutsuarekin, (Lurreko sonezitoak eta ohitura sonak). Gaur egun, p'urhépecha hizkuntzaren adierazpidea da, eta pindekua (tradizioa eta ohitura) babesteko eta kontzientzia etnikoa goresteko modua dira. Pirekuak, abaxuzko erritmo (6/8) eta  son balseatuak (3/4), maitasun eta desamodio mezuak transmititzen ditu, p'urhépecha eta Michoacán historiakoak, Michoacana geografiakoak eta komunitatearen bizitza sozialekoak.

Pirekua hitzaren esanahia
-------------------------

Pirekua hitzak, p'urhépecha o purépecha hizkuntzan, abestia esan nahi du, eta, oro har, pirekuak haien ama hizkuntzan eta gaztelaniaz kantatzen dira, batzuek bi hizkuntzak tartekatzen dituzte eta beste batzuk, berriz, instrumentalak dira. Kantu zintzo, nostalgiko eta sentimentala da. Pirekua egiten  duten eskualde batzuk Quinceo, Zacán, San Lorenzo, Comachuen, Nurio, Cheran, Ichan, Angahuan, Pátzcuaro eta beste komunitate batzuk dira. Nahiz eta genero hori ez den oso ezaguna herrialdeko beste eskualde batzuetan, Michoacanen purepechen kulturaren zati da; hain zuzen ere, haien etsai aztekek eta, geroago, espainiar konkistatzaileek tarasko oker izendatutakoenena.

Ahotsak
-------

Eskuarki, gizonezko ahots batek edo bik  kantatzen dituzte, baina emakumezkoak edo mistoak izan daitezke, eta gitarra seigarrena, kontrabaxua, bihuela edo arpa eta biolina lagun izan ditzakete. Tresna gutxi erabiltzen dira (askotan bat, bi edo hirura arte), baina batzuetan tresna bera erabiltzen da, batez ere talde batek bi genero tradizionalak interpretatzen dituenean.

Adibideak
---------

Pirekua tradizional batzuk:

* Canel Tsitskiki o Tsït-tsïk Urapiti (Flor de canela)
* Josefinita
* Erandepakua
* Male Rosita
* Toronjil Morado

Kanpo estekak
-------------

· 

·
**Iman Issa**, arabiarrez: ***إيمان عيسى***, (Kairo, Egipto, 1979) diziplina-aniztasuna duen artista egiptoarra da, eskultorea eta argazkilaria, besteak beste. Egiptoko Nefkens MACBA Fundazioaren lehen edizioaren irabazlea izan zen.

Biografia
---------

2001ean Amerikako Unibertsitatean graduatu zen Kairon, eta 2005ean New Yorkera joan zen bizitzera. Han master bat egin zuen Columbiako Unibertsitatean.

Hainbat erakusketatan pparte hartu du, besteak beste, *The Ungovernables* (New Museum, NYC, 2012), *Seeing is Believing* (KW, Berlin, 2011), Material, Rodeo (Istanbul, 2011), *Short Stories* (Sculpture Center, New York, 2011) eta Propaganda by Monuments (Airive).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «L’artista egípcia Iman Issa guanya el primer premi Han Nefkens Macba d’art contemporani» *Diari Ara*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17044829
* Commonscat Multimedia: Iman Issa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 307290976
* ISNI: 0000000429170222
* GND: 1048395359
* LCCN: no2015113237
* SUDOC: 249901021
* ULAN: 500356078

 |

* Wd Datuak: Q17044829
* Commonscat Multimedia: Iman Issa

[[Kategoria:1979} jaiotzak]]
**Saxonia-Altenburgoko Dukerria**, gaur egungo Turingia alemaniar estatuan zegoen antzinako dukerria zen, Ernestoar Dukerriena Wettin etxe saxoniarraren Ernestoar lerroko dukeek gobernatzen baitzuten.

### Datuak

* **Azalera**: 1324 km²
* **Biztanleria**: 216.100 (1910)ean
* **Hiriburua**: Altenburgo
* **Probintziak**:
	+ *Ostkreis*: Altenburgo hiriburua, Schmölln, Gößnitz, Lucka, Meuselwitz, Mumsdorf, Roschütz, Hilbersdorf, Neukirchen, Russdorf.
	+ *Westkreis* Eisenberg hiriburua Kahla, Orlamünde, Roda y Ammelstädt
	+ *Camburg* (1826 arte)

Historia
--------

Saxonia-Altenburgoko dukerria, 1572an Federiko Gilermo I.ak gobernatzen du, Saxonia-Weimar Dukerriko Juan Gilermoren maiorazko adarrekoa. Adar hau 1672an desagertu zenean, Saxonia Gothako Dukerriko Ernesto I.a Pietatetsuarengana pasa zen. Batutako dukerriek Saxonia-Gotha-Altenburgoko Dukerria osatu zuten.

Bi dukerriek elkarrekin jarraitzen dute 1825 arte Saxonia-Gotha-Altenburgoko Federiko IV.a hiltzen denean. Urte honetan, Altenburgo berriz eratzen da dukerri batean, Saxonia-Hildburghausen adarrera pasatuz, honen dukeak, bere dukerriari uko egiten diolarik, Saxonia-Meiningenen onurarako. Saxonia-Altenburgoko dukerri berriak 1918rarte jarraitzen du, urte horretan, Turingiako estatua eratzen delarik.

### Biztanleriaren eboluzioa

* 1871: 142.122
* 1875: 145.844
* 1880: 155.036
* 1900: 194.914
* 1905: 206.508
* 1910: 216.100

### Saxonia-Altenburgoko dukeak

#### 1. etxea (Saxonia-Weimar)

Joseph Karl Stieler:Sajonia Altenbugoko Jose Dukearen familia argazkia (1847-1848).
* Federiko Gilermo I.a (1576-1601)
* Juan Felipe (1601-1639)
* Federiko Gilermo II.a (1639-1669)
* Federiko Gilermo III.a (1669-1672)

#### 2. etxea (Saxonia-Hildburghausen)

* Federiko (1825-1834)
* Jose (1834-1848)
* Jorge (1848-1853)
* Ernesto I.a (1853-1908)
* Ernesto II.a (1908-1918)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q158151
* Commonscat Multimedia: Saxe-Altenburg

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q158151
* Commonscat Multimedia: Saxe-Altenburg
**Mari Jose Lasa Barandiaran** (Garin, Gipuzkoa, 1957) euskal kazetaria da.

Biografia
---------

Hamabi urtera arte auzoko eskolan ibili zen eta gero Beasaingo institutuan jarraitu zituen ikasketak. 1975ean Donostiara joan zen EUTGra, Historia ikastera, baina urtebete egin zuen. Garai berean, euskarako klaseak ematen hasi zen eta hiru urtez jardun zuen Donostian. Ondoren Leioara joan zen Informazio Zientziak (Kazetaritza) ikastera eta karrera osoa han egin zuen lehen belaunaldikoa izan zen. Hemen ere euskarako klaseekin jarraitu zuen. 1982an kazetaritza amaitu eta Genevako unibertsitatean matrikulatu zen. Han bere senarra (Rachid Somai) ezagutu eta 1985ean ezkondu egin zen. Senarra Nazio Batuen egoitza nagusian hasi zen lanean eta 1986ko urtarrilean New Yorkera joan ziren bizitzera eta lau urte egin zituzten han. 

1990ean Bagdadera (Irak) joan ziren, baina han hiru hilabete besterik ez zeramatzatenean, Tunisian oporretan zirela, Saddam Husseinek Kuwait inbaditu zuen eta Garina etorri ziren. 1991an Amman-era (Jordania) joan ziren bizitzera eta sei urte egin zituzten han. Han zirela, Euskadi Irratirako Ekialde Hurbileko berri ematen hasi zen, han gertatzen zenaren kronika eta analisi politikoa eginez. 

1997an Beirutera (Libano) joan ziren eta han bizi izan ziren 2011ra arte. Ekialde Hurbilean 20 urtez bizi ondoren Erromara (Italia) joan ziren bizitzera, 2015ean senarra jubilatu zen arte. 2017an senarra hil zitzaion eta harrez gero Garinen bizi da. Gaur egun, hamabostean behin Euskadi Irratiko Baipasa saioan kolaboratzaile lanak egiten ditu mundu arabiarrari, islamikoari, Ekialde Hurbilari eta Ipar Afrikako estatu eta jendeei buruz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *«Gertakari ugari izan ziren Ekialde Hurbilean bizi izan ginenean».*  (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).
2. ↑    «Mari Jose Lasa kazetariaren lehen baipasa» *EITB Euskal Irrati Telebista* 2020-03-05 (Noiz kontsultatua: 2021-11-12).

Kanpo estekak
-------------

* Elkarrizketa: *Kanpoan bizi izandako urte horiek eratu egin naute, nolabait* Berria, 2024.02.25

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109559355

 |

* Wd Datuak: Q109559355
**Margaret Bemister** (Portage la Prairie, 1877ko abuztuaren 31 – Vancouver, 1984ko martxoaren 3a) kanadar idazle, kazetari eta irakaslea izan zen.

Bizitza
-------

George Bartlett Bemister eta Mary Elizabeth (Lizzie) McPhillipsen alaba, Portage la Prairien jaio zen. Winnipegeko irakasle eskolan ikasi zuen eta irakasle-ziurtagiria lortu zuen. Ipuinak bildu eta kontatu zituen, besteak beste, syilx herriko buruzagi batek kontatu zizkion hainbat. *Manitoba Free Press* egunkarirako idatzi zuen eta Kanadako Emakumeen Prentsa Klubeko Winnipegeko adarreko kide izan zen. *Christmas Knapsack* sortzen lagundu zuen, Lehen Mundu Gerran Kanadako soldaduentzako dirua biltzeko argitaratutako antologia. Ipuinak, eleberriak eta fikzioz kanpoko liburuak idatzi zuen.

82 urte zituela, Vancouverrera joan zen bizitzera, eta han hil zen San Vizente ospitalean, 107 urte zituela.

Lanak
-----

* *Stories from Prairie and Mountain* (1909)
* *Manitoba Primer* (1910)
* *Thirty Indian Legends of Canada* (1912)
* *Indian Legends* (1914)
* *The Pixies' Reward* (1917)
* *The Golden Caravel* (1962)
* *The Arrow Sash* (1965)

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Ingelesez)** «Bemister, Margaret» *SFU Digital Collections* (Simon Fraser University) (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).
2. ↑   **(Ingelesez)** Dagg, Anne Innis.  (2006). *The Feminine Gaze: A Canadian Compendium of Non-Fiction Women Authors and Their Books, 1836-1945.*  Wilfrid Laurier University Press, 37 or. ISBN 088920845X. (Noiz kontsultatua: 2024-02-28).

Kanpo estekak
-------------
*Artikulu hau Pilotariari buruzkoa da; Bilboko auzoari gaitzat duena beste hau da: «Ametzola»*

**José Ametzola Aspizua**, (Izarra, Urkabustaiz, 1874ko urtarrilaren 9a – Cercedilla, 1922), ezagunagoa ***Ametzola*** abizen soilez, 1900eko Udako Olinpiadetan parte hartu eta Francisco Villotarekin batera urrezko-domina irabazi zuen pilotaria izan zen. Partida bakarra jokatu zuten Etxegarai eta Maurice Durquettyren aurka.

Bilbotarra, Olinpiar Jokoetan domina bat irabazi zuen Euskal Herriko lehenengo kirolaria izan zen.

Biografia
---------

Aita José Ametzola Viriga zuen. Hau, Etxebarriko semea, non oraindik Ametzola jauregia zutik dirauen, Hullera Vasco-Leonesa enpresaren sortzailea izan zen. Beste enpresa batzuk ere sortu zituen, batez ere, meatzaritza-enpresak. Josek beste bost anai-arrebak izan zituen, tartean Baltasar Ametzola, guztiek politikari ekin ziotenak.

Nahiz eta Izarran (Urkabustaiz) jaioa izan, Bilbon bizi zen eta aitaren partetik dirutza jarauntsi zuen. Gaztetan puntista amateurra, eta gero Banco de Bilbaoren batzordekide eta antzerki eta zezenketa-enpresaburua ere izan zen.

José Bizkaiko Partido Liberal-Conservador buruzagi nagusienetariko bat izan zen, 1914an Durangoko diputatua izandakoa. Hauteskundearen emaitzak ez ziren Esteban Bilbao karlistak onartuak. Hori zela eta, zenbait liskar izan ziren Ametzolaren jarraitzaile eta erreketeen artean. Hauek kontserbadore batzuk zauritzeagatik atxilotuak izan ziren eta hautaketa aurka egitekotan izan zen Bizkaiko Hauteskunde Batzordeak. Hala ere, honek Ametzola berretsi eta 1916 arte izan zen Madrilen. 1920an Alfontso XIII.a Espainiakoak *aitoren seme* (gaztelaniaz: *gentilhombre*) izendatu zuen, monarkia babesteagatik.

Ametzola gazte hil zen, tuberkulosiak jota, Madrilgo Cercedillako erietxean, 1922an —48 urte zituen—, Teresa Garai alargun utzita. Bi seme-alaba izan zituzten: Jose eta Soledad. Emaztearen familiaren panteoian lurperatuta dago, Artziniegako hilerrian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Aiaraldea.  (2016-08-14). «Joko olinpikoetan lehenengo domina lortu zuen euskalduna, Artziniegan ehortzita - Artziniega» *Aiaraldea.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
2. ↑   Aiaraldea.  (2022-06-26). «Jose de Amezola eta Euskal Herriko lehen urre olinpikoaren historia bitxia» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2022-06-26).
3. ↑   «Lehenengo domina olinpikoa» *Berria* 2024-02-24 CC BY-SA 4.0 lizentziapean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Amezolari buruzko artikulua Olimpismo2007 blogean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2275647
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 9524

 |

* Wd Datuak: Q2275647
*Ophalina barbularum*

Sinonimoak: *Clitocybe barbularum*

Haragi gutxi du sukaldaritzan erabiltzeko.

Deskribapena
------------

**Kapela:** 2,5 cm arteko diametrokoa, unbilikatua. Azal higrofanoa, kolore aldakorrekoa arrea-krema-grisa, hezetasunaren arabera (argiagoa eguraldi lehorrarekin eta iluna eguraldi hezean), nolanahi ere, ilunagoa erdian.

**Orriak:** Dekurrente samarrak, zurixkak edo arre-gris zurbil kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 cm arteko garaierakoa, eraztunik gabe.

**Haragia:** Urria, zurixka, irinaren usainekoa.

**Etimologia:** *Omphalina* terminoa grekotik dator, zilbor txiki, esan nahi duen "omphalos" hitzetik

Jangarritasuna
--------------

Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua

*Clitocybe umbilicata* delakoarekin nahas daiteke. *Omphalina* generoak baditu kapela arrexkako espezieak.

Sasoia eta lekua
----------------

Udazkenean. Basoetako soilgune zabaletan, batez ere lurzoru hareatsuetan (dunak), goroldiotsuetan eta hezeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 128 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ubillos Javier.  (2020). *Curso de iniciación a la micología, fichas micológicas.*  Asociacion cultural "Baxauri" Kultur Elkartea Mikologia, Bajauri, Cofradia Vasca de Gastronomia.
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Ginezeo (argipena)»*
Obarioak, lorean izan ditzakeen posizioak: superoa, erdiinferoa eta inferoa
Limoiondoaren pistiloa
**Ginezeoa**, lehen pistilo deitua (latinez *pistillum* motrailuaren eskua), loreen zati femeninoa da landare angiospermatan. Laugarren bertiziloa da lore oso batean.

Ginezeoa, karpeloz osatua dago, hauen gainean, ugaltze zelula femeninoak izango dituzten obuluak garatuko direlarik. Ginezeoa, karpelo bat edo gehiagoz, askeak edo euren artean elkartuak, osatuak egon daitezke. Bertan, toki ezberdinak aurki daitezke:

* Obarioa:, obuluak barnean dituen barrunbea
* Estiloa, polen aleak jarriko diren "kanoi" bezala balioko duen zati antzu luzexka, polen aleak, likido estigmatikoak mantenduko dituelarik.
* Estigma: Estiloaren gaineko barrunbea.

Ginezeoak, estilo eta estigmarik gabe ere egon daitezke, zuzenean obarioaren gainean jartzen da, eta, orduan, *estigma sesila* deitzen da.

Karpeloetan, hiru nerbio nagusi ikus daitezke, horietatik bik, karpeloaren ertzak zeharkatzen dituztelarik, eta, euren ondoan, obuluak jaiotzen dira: nerbio hauek, nerbio plazentario izena jasotzen dute. Karpeloaren erdiko nerbioa, nomofiloen erdikoa bezalakoa, nerbio karpelarra da. Obuluek, haziak sortzeko balioko dute, arrazoi honegatik *jatorrizko hazitarakoak* deitua, eta puxika formako irtenune bezala agertzen dira karpeloen ertzetan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q588964
* Commonscat Multimedia: Pistil

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q588964
* Commonscat Multimedia: Pistil
***Ribon Magazine*** (りぼん) Japonian argitaratzen den manga aldizkaria da. Argitaletxea Shueisha da. Aldizkaria shōjoz espezializatuta dago, hau da, emakume gazteei zuzendutako manga. Lehen emaitza 1955eko abuztuan plazaratu zen.

Ezaugarriak
-----------

Edizio bakoitzak 400 orrialde inguru ditu, eta, horietan, istorio zurien eta kolore desberdinetan argitaratutako mangen kapituluak banatzen dira; koloreen bitartez erraz bereiz daitezen. Oro har, opari txikiak ditu, hala nola jostailuak, libretak, makillajea, agendak eta abar (merchandising). Opari horiei "furoku" deitzen zaie. Ribon shōjo argitalpenean espezializatuta dago, neska gazteei zuzenduta, lehen hezkuntzatik bigarren hezkuntzaraino. Manga shojo ezagunenak Ribonek argitaratzen dituenak izaten dira, eta, oro har, lan horien egileak emakumeak izaten dira.

Argitaratutako mangak
---------------------

* Tenshi Nanka Ja Nai
* Aishiteruze Baby
* Akazukin Chacha
* Chibi Maruko-chan
* Full Moon wo Sagashite
* Dice
* GALS!
* Kodomo no Omocha
* Mahoutsukai Sally
* Marmalade Boy
* Mint na Bokura
* Momo
* Kamikaze Kaitō Jeanne
* Ultra Maniac
* Demashita! Powerpuff Girls Z
* Yumeiro Patissiere
* Sakura Hime Kaden
* Datte suki nan damon
* Baby it's you
* Kon Puri
* Ageha 100%
* Tenka Muteki R
* 0×0 Memories
* Majokaru Majokaru
* Fushigi no Hanazono
* Stardust Wink
* Shinshi Domei Cross
* Petit Parade
* Hiyokoi

Egile ezagunak
--------------

* Wataru Yoshizumi
* Arina Tanemura
* Mihona Fujii
* Miho Obana

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Gaizkiaren problema** (edo **Epikuroren paradoxa**) zer dela-eta dagoen gaizkia jainko ahalguztidun, orojakile eta guztiz onbera bat baldin badago azaltzean datza. Izan ere, badago sufrimendua munduan, eta, jainkoa guztiz onbera izatera, ez luke onartu behar. Hartara, edo ez litzateke orojakilea (eta ez luke horren berri izanen) edo ez litzateke ahalguztiduna (eta ezin izanen luke konpondu).

Zenbait filosofok aldarrikatu dute horrelako jainkoa eta gaizkia bateraezinak direla berez. Beste batzuek, ordea, aldarrikatu dute gaizkia nahitaezkoa dela erabakimen askea izateko, edo Jainkoa ulertezina dela gizakiendako, edo sufrimendua beharrezkoa dela espiritualki hazteko, edo mundu erori baten ondorioa dela gaizkia.

Filosofiaren erantzunak
-----------------------

### Epikuro

Epikuro izan zen gaizkiaren problema adierazi zuen lehena, eta hainbatetan "Epikuroren paradoxa" ere deitu zaio problema honi:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Edota Jainkoak gaizkia erauzi nahi du, eta ez da gauza; edota, gauza izanik, ez du nahi. Nahi bai baina ezin badu, ezindua da. Gai bada, baina nahi ez, gaiztoa da. Jainkoak gaizkia erauzi ahal badu eta benetan egin nahi badu, zergatik dago gaizkia munduan? |  » |

Epikurok ez zuen argudio horren arrasto idatzirik. Laktantzio teologo kristauaren lanetan aurkitzen da. Bertan, Epikuroren argudio kritikatzen du Laktantziok, jainko ahalguztiduna eta guztiz onbera ez dela argudiatuz, jainkoak urrunak baitira eta gizakien ardurak ez baitzaizkie axola. Jainkoak ez dira ez gure lagunak ez gure etsaiak.

### David Hume

Honelaxe adierazi zuen David Humek gaizkiaren problema:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gaizkia galarazi nahi du, baina ezin? Orduan, ezindua da. Gauza da, baina ez du nahi? Orduan, gaiztoa da. Badauzka gogoa zein gaitasuna? Orduan, zer dela-eta dago gaizkia? |  » |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Jainkoaren botereak ez du mugarik gure ustez. Hark zer nahi duen, huraxe gauzatu. Baina gizakiak eta beste animaliak ere ez daude pozik. Hortaz, hark ez du haien poztasuna helburu. 

Haren jakinduriak ez du mugarik. Behin ere ez du hutsik egiten helburu baterako bitarteko egokiak aukeratzen. Baina naturaren bidea ez da gizakien eta animalien zoriontasunarena. Hortaz, helburu hori ez dauka. 
Gizakien ulermen osoan, ez da horiek baino ondoriorik seguruagorik. Orduan, zertan dute elkarren antzik haren onberatasunak eta gupidak eta gizakien onberatasunak eta gupidak? |  » |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1062821
* Commonscat Multimedia: Problem of evil

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119323970 (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1062821
* Commonscat Multimedia: Problem of evil
**FK Qarabağ** edo **Qarabağ Ağdam FK** (izen osoa *Qarabağ Ağdam Futbol Klubu*) Azerbaijango futbol taldea da, Baku hiriburukoa. 4 aldiz irabazi du Azerbaijango futbol liga eta 5 aldiz kopa, herrialdeko bigarren palmaresik onena dauka.

Historia
--------

Taldea *Məhsul* izenarekin Agdam hirian sortu zen 1951 urtean. 1977an *Shafaq* izenarekin birsortu zen baina 1982 eta 1987 artean Elkarte kooperatiboa izenarekin ezagutzen zen. 1988an Azerbaijango liga irabazi zuen, Sobietar Batasuneko sisteman eskualdeko liga zena.

Independentziaren ondoren Agdam hiria armeniarren kontroplean gelditu zen eta taldeak Bakura alde egin zuen, eta Karabakh eskualdearen izena hartu zuen bere sorterriaren omenez. Urte horretan gainera Liga eta Kopa eskuratu zituen.

Hurrengo urteetan diru arazo larriak izan zituen, bereziki txarra izan zen 1998 eta 2001 arteko garaia. 2006an Azerbaijango kopa berri bat lortu zuen eta 2008 urtean Gurban Gurbanov fitxatu zuen entrenatzailetarako. Oraindik berak darrai lanean eta 2014tik aurrera lau Liga eta hiru Kopa irabazi ditu.

Uniformea
---------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2014-2015** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2015-2016** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2016-2017** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2017-2020** |

 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Taldearen koloreak | Taldearen koloreak | Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| Taldearen koloreak |
| 　 |
| **2020-2021** |

 |

Palmaresa
---------

### Azerbaijanen: 18

* Liga (10): 1993, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023.
* Kopa (7): 1993, 2006, 2009, 2015, 2016, 2017, 2022.
* Superkopa (1): 1994.

Kanpo estekak
-------------

* **(Azerbaijaneraz)****(Errusieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q723476
* Commonscat Multimedia: Qarabağ FK

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 305203205
* LCCN: no2013087039

 |

* Wd Datuak: Q723476
* Commonscat Multimedia: Qarabağ FK
**Hiru Erregeen Mahaia** Euskal Herriko mendirik garaiena da (2.446 metro), Pirinioetan kokatua, Erronkariko ibarraren (Zangozako merindadea) ipar-ekialdean. Halaber, Nafarroa Garaian eta Hego Euskal Herri osoan ekialderen dagoen puntua da (Eskiula ekialderago dago, baina Ipar Euskal Herrian). Hiru Erregeen Mahaiaren gailurrean bat egiten dute Euskal Herriaren, Bearnoren eta Aragoiren arteko mugek.

Gailurretik Atxerito iboia ikusten da.

Izena
-----

Hiru Erregeen Mahaiaren ikuspegia, laino artean, Linzako lepotik.
Erronkarieraz *Iror Erregeen Maia* deritzo, gaztelaniaz *Mesa de los Tres Reyes*, aragoieraz *Meseta d'os Tres Reis*, okzitanieraz *Tabla d'eths Tros Rouyes* eta frantsesez *Table des Trois Rois*.

Hizkuntza guztietan hiru erregeak aipatzen dira. Diotenez, mendiaren izenak Nafarroako, Aragoiko eta Frantziako erregeak aipatzen ditu, aitzinako erresuma horien mugak bertan elkartzen baitziren. Teorian, posible zen hiru erregeak mendiaren gailurrean elkartu eta estatu-arazoez mintzatzea, nor bere erreinutik atera gabe. Bestalde, *mahai* hitzak gailurreko gune laua adierazten du.

Zenbaiten ustez, ordea, mendiaren izenak ez du zerikusirik erregeekin, eta gaskoizko *era tabla d'eths tros rois* hartzen dute jatorrizko izentzat: «gune soilduen mendia».

Nolanahi ere, XVII. mendeko agiri baten arabera irudi du Erronkari ibarrean garai hartan mendi hari "la peña de Ania", *Aniako malkorra*, deitzen ziotela. Izena Aña mendikoarekin (Auñamendik Erronkarin duen izena) lotu daiteke.[erreferentzia behar]

Abiapuntuak
-----------

* Belagoako aterpetxetik (Erronkari): 10 orduko joan-etorria.
* Linzako aterpetxetik (Ansó): 8 orduko joan-etorria.
* Lescundik (Bearno): 9 ordu J-E.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Nacional, Instituto Geográfico. «Instituto Geográfico Nacional» *Geoportal oficial del Instituto Geográfico Nacional de España* (Noiz kontsultatua: 2021-05-31).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Urrutia, Javi. «Hiru Erregeen Mahaia (2.446 m)»  (Noiz kontsultatua: 2019-11-15).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendiak
* Nafarroa Garaiko mendiak
* Nafarroako Pirinioa

Argazki galeria
---------------

* Mahaia Lhurseko lakutik ikusita.Mahaia Lhurseko lakutik ikusita.

Kanpo estekak
-------------

* «Hiru Erregeen Mahaia», Hiru Erregeen Mahaia *luberri.net* webgunea.
* «Hiru Erregeen Mahaia», Hiru Erregeen Mahaia *Euskal-Herria.org* webgunea.
* "Mendikat" webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q546180
* Commonscat Multimedia: Mesa de los Tres Reyes

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEN: 14341

 |

* Wd Datuak: Q546180
* Commonscat Multimedia: Mesa de los Tres Reyes
**San Joan eliza** Odieta ibarreko Gelbentzu kontzejuan XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

XVI. mendean harriz egindako bertikaltasun handiko eraikuntza da. Habearte bakarra du, burualdea burualde zuzenekoa, eta oinplano angeluzuzeneko kanpandorrea oinaldeko hormari atxikita dago. Kanpoko kontrahorma sendoek estalki-sistemaren bi zati bereiziak adierazten dituzte: ekialdean, gurutze-ganga izartua du, burualdeari dagozkion giltzarriekin; eta gainerakoa, zurarekin egiten du, profil kurbatuko egitura baten arabera. Ebanjelioaren ondoan kapera txiki bat dago, kanoi-gangaz estalia, eta sakristia burualdeari atxikita dago epistolaren aldetik. Sarrerako atea alde horretan bertan dago, eta erdi-puntuko arkua du, duela gutxi egindako arkupe batekin babestuta. Erretaula nagusian, zalantzarik gabe, Alexandriako Santa Katalina irudikatzen duen erdiko horma-hobian kokatutako tailu errenazentista da interesgarriena, gaur egun desagertuta dagoen tenpluko lehen erretaulakoa izan zitekeena. Egur polikromatuzko irudia da, ederra eta kalitate artistiko handikoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | GELBENTZU.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Gelbentzu
* Odieta

Kanpo estekak
-------------
*Hau islandiar izen bat da: azken izena ez da abizena, patronimikoa baizik. Pertsona hau deitzeko bataio-izena erabiltzen dute.*
**Fríða Á. Sigurðardóttir** (Hornstrandir, Islandia, 1940ko abenduaren 11 – Reykjavik, Islandia, 2010eko maiatzaren 7a) islandierazko idazlea izan zen.

Bizitza
-------

1980an eman zuen argitara bere lehen lana, *Ez da serioa*, eta harrezkero beste lau eleberri eta *Leiho alboan* izeneko kontakizun-liburua (1984) eman ditu argitara. Dena dela, benetako arrakasta 1991n eskuratu zuen, Islandiako Prentsaren Literatura alorreko Kultura Saria eta Islandiako Literaturako Sari Nazionala irabazi baitzituen urte hartan, *Gauaren joanean* eleberriarekin; hurrengo urtean Europa iparraldeko herrietako letren sari nagusia lortu zuen lan horrekin berarekin.

Hiri handietako bakardadea eta gizakiaren alienazioa dira kontakizun laburretan erabili zituen gai nagusietako batzuk; eleberrietan, berriz, emakumezkoen istorioak agertzen ditu nagusiki, ikuspegi femeninotik harturik. Horrela, *Eguzkia eta itzala* (1981) eleberrian, esaterako, sistema eta botere maskulinoaren kontra borrokatzen den emakume baten historia kontatzen du; *Itsasoa bezala* (1986) kostaldeko herri batean gertatzen den pertsonaia kolektiboko obra da; eta *Gauaren joanean* eleberrian, berriz, ama hil zorian duela bere bizitzaren azterketa egiten duen superremakume bat da protagonista. Azken eleberri horretan eta hurrengoan, gizon baten ikuspegitik idatzitako *Mundu itxi batean* (1994) lanean alegia, alde batera utzi zuen hizkuntza errealista eta estilo lineala, eta teknika askeagoa erabili zuen.

Bibliografia
------------

* 1980 *Þetta er ekkert alvarlegt*
* 1981 *Sólin og skugginn*
* 1984 *Við gluggann*
* 1986 *Eins og hafið*
* 1990 *Meðan nóttin líður*
* 1994 *Í luktum heimi*
* 1998 *Maríuglugginn*
* 2000 *Sumarblús*
* 2006 *Í húsi Júlíu*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q275908
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 90715124
* ISNI: 0000000078291507
* BNF: 118863478 (data)
* GND: 122361547
* LCCN: n81096249
* NKC: jn20000605027
* SUDOC: 026656493
* BIBSYS: 90307354
* Open Library: OL471367A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05395/eu\_s\_2146/s2146

 |

* Wd Datuak: Q275908
**Vladimir Andreievitx Atlantov** (errusieraz: Владимир Андреевич Атлантов; Leningrad, 1939ko otsailaren 19a -) Errusiar opera-abeslaria da. Tenorra, Andrei Petrovitx kantariaren semea zen. Gaztetatik nabarmendu zitzaizkion kanturako dohainak, eta hogei urte bete aurretik sartu zen Kirov Antzokiko konpainian. Gero, Bolshoi Konpainian sartu zen, urte batzuetan Milanen ikasi ondoren. Antzoki ospetsuetako eskaerak izan zituen laster: Milango La Scala, New Yorkeko Metropolitan eta Parisko eta Vienako operetakoak, besteak beste. Protagonista ospetsu askoren paperak eginez nabarmendu da: Alfredorena, Verdiren *La Traviata*n; Don Joserena, Bizeten *Carmen*en; Otelorena, Verdiren izen bereko operan; eta Mario Cavaradosirena, Pucciniren *Tosca*n. Opera errusiarretako tenor-paper nagusiak ere egin ditu, Txaikovskiren *Eugene Onegin* eta *Piketako Dama* eta Mussorgskyren *Boris Godunov* obretan. Wagnerren obrekin edo baritonoen errepertorio arinagoekin ere aritu izan da; lehenengo kasuan, *Walkiria*n Siegmunden papera betez; bigarrenean, aldiz, Verdiren *Don Carlo* obran, Rodrigo de Posarena eginez. 1966an, Txaikovski Lehiaketako urrezko domina lortu zuen, eta, hurrengo urtean, Montreal eta Sofiako lehiaketetako lehen sariak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1783612
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 32185691
* ISNI: 000000010856436X
* BNF: 13926757w (data)
* GND: 124331246
* LCCN: n81120362
* NKC: ola2002150013
* SNAC: w65x6x95
* SUDOC: 092469833
* BIBSYS: 5092365
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00595/eu\_a\_5954/a5954

 |

* Wd Datuak: Q1783612
**Grand Hotel Ezcurra** Donostian 1870etik 1941era bitartean funtzionamenduan egon zen negozioa izan zen. Aristokraziako familia askok bertan eman zituzten oporrak, askok modu erregularrean, eta sukalde modernoa izateagatik ezaguna zen.

Historia
--------

### Aurrekari historikoak

Camino kalea 1.go zenbakian izan zuen lehenengo kokapena.

Ezcurra familiak lehenago fonda bat izan zuen Ikaslekuetako plazatxoan, hau da Sarriegi plazan. Martin Ezcurra Gros auzora pasa zenean bere arreba Ignacia Ezcurra geratu zen Alde Zaharreko ostatuan. Ostatu hau, *La Estrella* izenarekin martxan egon zen 2003. urtera arte.

### Kokalekua

Grand Hotel Ezcurra ireki zenean Santa Katalina kalean jarri zen, lehenengo zenbakian. Bertan zeuden lehen Zurriolako lorategiak eta pasealekua, gaur egun Maria Cristina hotela eta Okendo plaza dauden lekuan. Oraindik garatu gabeko Gros auzoaren aurrez aurre zegoen, eta operatik gertu zegoela easteaz gain, Ulia mendira bistak zituela aipatzen zuten publizitatean.

### Aitzindariak

Martin Ezkurra, hostalaritza enpresaria izan zen bultzatzailea eta 1870. urtean ireki zuen.

### Deskribapena

80 logela, gehienak itsasora begira, Groseko hondartzara.

Garajea, omnibus eta zalgurdi zerbitzua zeuzkan bere bezeroei arreta eskaintzeko.

Bere sukalde zerbitzua Jose Echaveren eskutan zegoen. Echave gero La Urbana hotel- jatetxearen jabea izan zen.

Martin Ezcurra hil zenean bere alargunak hartu zuen hotelaren ardura.

1906. urtean Ramon Cortazar arkitektuari enkargatu zizkioten berritze lanak.

Sotoan barne lanerako sailak berritu ziren. Bezeroentzat jangelak berritu ziren. Santa Catalina kaletik ireki zen sarrera nagusia. Garaiko iragarkien arabera igogailua eta elektrizitatea zeukan eta logelak bainugelekin.

Galeria
-------

Hotela garaiko iragarkietan agertzen zen. Adibidez: .[*Betiko hautsitako esteka*]

* Ezkurra hotelaEzkurra hotela
* Ezkurra iragarkiaEzkurra iragarkia
* Ezcurra HotelaEzcurra Hotela
* Hotelaren sarreraHotelaren sarrera

Bibliografia
------------

* Suplemento Revista Internacional. Las Maravillas de España : San Sebastián, residencia real. Viuda de Tasso. Barcelona, 1915, p. 7 - Las Maravillas de España : San Sebastián, residencia real. Udal Liburutegi Sarearen Liburutegi Digitala Maravillas de España
* Gómez Beldarrain, Laurentino (2012), Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa. Donostia, Idazti, 2012. p. 21-24
* Peña, Juan María : Recuerdos del Hotel de Londres y de Inglaterra, Donostia [s.n], 1987.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)**  *ABC (Madrid) - 01/07/1924, p. 24 - ABC.es Hemeroteca.*  (Noiz kontsultatua: 2017-07-26).
2. 1 2  
 Gómez Beldarrain, Laurentino.  (2012). *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa..* , 21 or..
3. ↑   Gómez Beldarrain, Laurentino.  (2012). *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa..* , 21-22 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188910

 |

* Wd Datuak: Q31188910
Samedi Baroiaren irudikapen grafikoa.
Samedi Baroairen gurutzea.
**Baron Samedi** (euskaraz *Samedi Baroia*) Vudu erlijioko loa bat da. Frantsesez *Samedi* hitzak "larunbata" edo "zapatua" esan nahi du. Heriotzaren loa da, bere beste irudikapenak Cimetière Baroia, La Croix Baroia eta Kriminel Baroia direlarik. Maiz kopadun kapela, jaka beltza, begiondo hustuak eta sudurzuloak kotoizko tapoiez estaliak dituela irudikatzen da. Aurpegia garezur baten antzera zuriz margotua eta sudur ahoskeraz mintzatu ohi du. Guédé direlakoetako bat da, edota berraragitzepena edo aita espirituala. Bere emaztea Maman Brigitte loa da.

Samedi Baroia bidegurutzeetan zain egon ohi da, bertan hildakoen arimak Guineerako bidean baitoaz. Heriotzaren jainkoa izateaz gain, sexu jainkoa ere bada, zehazkiago sexu bortitza eta sadomasokismoaren jainkoa, eta sarritan sinbolo falikoez irudikatua da, izaera haragikoi eta ilun gisa deskribatua, bai eta ron edariarekiko berebiziko zaletasunaz ere. Berpizkudearen jainkoa ere bada, gizakiak hildakoen erresuman Baroiak bakarrik onartu baititzazke. Umore onez baldin badago bere jarraitzaileei bizitzen segitzea baimen diezaieke, aldiz petral edo umore txarrez baldin badago haien hilobiak azkarregi zulatu eta bizirik lurpera ditzake, edota are eta okerrago, zonbi bilakatu.

Epaile jakintsu eta maila handiko aztitzat jo ohi da. Bere jokaera lotsagabe eta libertinoa nabarmena da, gainontzeko izpirituei beti biraoak esan eta txantxa nazkagarriak eginez. Ankerra da eta umore sadikoa du. Maman Brigitte izeneko jainkosa ahaltsuaren ezkondua dago, baina maiz giza emakumeen atzetik ibili ohi da. Emakume birjina eta garbiak nahiago dituzten beste loa batzuek ez bezala, Baroiak maitale trebeak, emagalduak eta femme fatale direlakoak gogokoagoak ditu. Halere, Baroiak ez dio inongo emakume ederri bere maitasunik ukatuko. Bere libertinajea eta emaztearekiko etengabeko fideltasun eza sarri greziar mitologiako Zeus jainkoaren jarrerarekin parekatua da. Baroiak erretzea eta zurrut egitea oso atsegin du, bere ahoan zigarroa edota hatz hezurtsuetan ron botilarik gabe ikustea oso arraroa delarik.

Baroiak bere kontrolpean izpiritu legioa du. Izpiritu guzti hauek Baroiaren antzera jantziak doaz, eta heuren nagusi beltzaren antzera hildakoei mundu lurtiarrera iragaten laguntzen diete.

Samedi Baroiaren jatorria Mundu Berrian dago, ez Afrikan. Haitiko François "Papa Doc" Duvalier diktadorea Samedi Baroiareen antzera jantzi eta hark bezala sudur ahoskeraz mintzatzeagatik ezaguna zen, antzezpen guzti honek uharte hartako baserri giro edo landa eremuko biztanleria izutu eta zapaltzea lagundu ziolarik.

Bitxikeria gisa James Bond pertsonaiaren *Live and let Die* (1973) eta *GoldenEye* (1995) filmeetan agertzen da.

Veve.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q808674
* Commonscat Multimedia: Baron Samedi

---

 |

* Wd Datuak: Q808674
* Commonscat Multimedia: Baron Samedi
**Otsondo** edo **Otxondo** Nafarroa Garaiko mendatea da, Urdazubi eta Amaiur herrien artean dagoena, 602 metroko garaieran. N-121-B errepidea handik pasatzen da. Bidasoko eta Urdazuriko uren banalerroan dago.

Historia
--------

Otsondoren magalean gertatu zen Amaiurko bataila historikoa 1522an, Noaingo gudua galdu ondoren Nafarroako noble eta zaldun batzuk herri horretako gazteluan gotortu zirelarik, erresumako independentziaren alde borrokan jarraitzeko asmoz. 1813an, berriz, frantziarren eta britainiarren arteko borrokaldi latzaren gudulekua izan zen.

1840ko hamarkadan, Nafarroako Foru Aldundiak Iruñearen eta Dantxarinearen arteko errepidea (N-121) eraiki zuen Otsondoko lepotik barrena. Garraiatzen ziren salgaien gaineko bidesariak ezarri ziren obrak finantzatzeko; bidesariak kobratzeko zortzi kate edo ordainleku jarri ziren, horietako bat Amaiurren.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, P lerroko zenbait bunker eraiki zituzten mendatearen inguruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Arrizabalaga, Mikel. *Alkurruntz eta Betarteko kaskoa.*  *Berria*, 2012ko urriak 5, CC-BY-SA-4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
2. ↑   San Millan, Pello. *Wellington eta bertze ingles batzuk, Baztanen.*  *Baztango haizegoa*, 2016ko ekainak 8, baztangohaizegoa.wordpress.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
3. ↑   Santamaria, Lander; Ondikol, J.M.. *Las comunicaciones con Francia y la N-121-A.*  *Diario de Noticias*, 2020ko martxoak 16, noticiasdenavarra.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).
4. ↑   Calonge, Lorenzo. *Las 6.000 fortificaciones sin estrenar de Franco.*  *El Pais*, 2018ko maiatzak 1, elpais.com (Noiz kontsultatua: 2021-3-19).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal Herriko mendateak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2982002
* Commonscat Multimedia: Otsondo

---

 |

* Wd Datuak: Q2982002
* Commonscat Multimedia: Otsondo
**Hezkuntza arautua** ofizialki onartutako hezkuntza da, normalean herrialde bateko Gobernuak, ikastetxeetan edo antzeko zentroetan ematen dena. Haren izena hezkuntza ez-arautuaren aurkakotasunetik dator, eskoletatik kanpo lortzen dena. Bereizketa hori nahiko berria da, lehenago hezkuntza bakarrik eskolara asimilatzen baitzen.

Hezkuntza arautuak ikasketa-mailak gidatzen dituen curriculum preskribatzailea du, normalean ikasturteka edo zikloka egituratuta, eta maila bakoitzean eman beharreko irakasgaiak edo edukiak. Irakasleak ikasleak gidatu behar ditu eta beharrezko baliabideak eskaini behar ditu ezaugarri psikopedagogikoekin eta testuinguru soziokulturalarekin bat datorren irakaskuntza eta ikaskuntza prozesu bat sortzeko.

Oso instituzionalizatua, kronologikoki graduatua eta hierarkikoki egituratutako hezkuntza-sistematzat har daiteke, Lehen Hezkuntzako lehen mailetatik Unibertsitateko azken mailetara hedatzen dena.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Eurydice - Europako hezkuntza arautuari buruzko datu-basea
Goitibera bat aldapan behera.
Goitibehera.
**Goitibehera** hitzak esaten duen moduan goitik behera (maldan behera) inertzia erabiliz jaisteko erabiltzen den gailu edo jostailuari ematen zaion izena da.

Modu errazean egindako orga-antzeko batez eta honi ezarritako gurpil batzuez eratuta dago. Maiz gurpilen lana betetzeko errodamenduak erabiltzen dira.

Artisau-jostailu hauek normalean pilotuak berak eginak dira. Galizian *carrilana* eta Katalunian *carretó* dituzte izenak.

Goitibehera izan zen gerraosteko eta frankismo garaiko neska-mutilen denbora-pasa ezagunetariko bat. Ez zen jostailu-dendetan saltzen; bakoitzak egin behar izaten zuen, eta horixe izaten zen bere grazia. Fabriketatik, biltegietatik, lantegietatik eta zabor artetik apartatzen ziren ohol eta errodamentuekin fabrikatzen ziren, eta dibertitzeko eta jokorako tresna bihurtu. Izenak berak adierazten duen legez, goitik beherako kaleak behar ziren goitibeherok gidatzeko. 

Bilbon Zabalbide kalea izan zen horretarako egokien antzekoa, bai zuen luzeragatik, eta baita aldats pikan zegoelako ere. Zabalbide kalea erabiltzen da Bilboko Aste Nagusian konpartsek antolatzen duten Goitibehera Jaitsiera antolatzeko. Zabalbide kalean goitik behera eginez gero, Egirletan hasi (Santo Domingon) hasi, Zurbaran auzoaren ertzetik igaro eta Zumalakarregi etorbidea zeharkatu behar da, handik San Anton elizara ailegatu arte.

Goitibehera

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    Bilboko Konpartsak.  (2020). *Zuk zeuk egin..goitik behera!.*  Youtube - Bilboko Konpartsak (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
2. ↑   Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa. *Goitibehera.* .
3. ↑    «GOITIBEHERA JEITSIERA - VIII. OPEN ASTE NAGUSIA» *Bilboko Konpartsak* (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** González, Oskar.  (2023-08-20). «En imágenes: la bajada de goitiberas, todo un espectáculo en Aste Nagusia» *Deia* (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** quintana, asier.  (2022-08-21). «Aste Nagusia 2022 | Las goitiberas bajan a toda velocidad por Zabalbide: «Esto es un espectáculo»» *El Correo* (Noiz kontsultatua: 2024-02-27).
6. ↑    Goitia, Zuriñe.  (2024-02-01). «Zabalbide kalea, goitik behera» *Bilbao* (Bilboko udala): 42..

Ikus, gainera
-------------

* Zabalbide (Bilbo)
* Bilboko konpartsak

Kanpo estekak
-------------

* *Zuk zeuk egin..goitik behera!.* Youtube - Bilboko Konpartsak (2020).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655882
* Commonscat Multimedia: Soapboxes (vehicle)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12653272n (data)
* LCCN: sh85027439

 |

* Wd Datuak: Q655882
* Commonscat Multimedia: Soapboxes (vehicle)
Itun Zaharra Gutenbergen Biblian.
**Itun Zaharra** kristauen Bibliako lehen azpiatala da (bestea Itun Berria da).Nazareteko Jesus jaio aurretik idatzitako liburu sakratuak biltzen ditu. Lau sail nagusitan banatzen da: Pentateukoa edo Moisesen legea, liburu historikoak, olerki eta jakintza liburuak eta profeten liburuak.

Juduen liburu sakratuak, Hebrear Biblia edo Tanakh izenez ezagunak, hebreeraz idatzi ziren, eta kristauek horiexek hartu zituzten oinarri. Hala ere, grezierara itzuli zen bertsioan (*Septuaginta*) beste liburu batzuk gehitu ziren. Eliza Katolikoak azken bertsio hori sakratutzat hartzen du, latinez idatzitako *Vulgata*, alegia. Protestanteek nagusiki juduek onartzen dituzten liburuak soilik hartzen dituzte sakratutzat. Protestanteek ez baina katolikoek onartzen dituzten liburuei *deuterokanoniko* deritze (horrek "bigarren kanonekoak" esan nahi du).

Literatur generoak
------------------

Itun Zaharrean literatur genero ugari nahasten dira, eta horrek, sarritan, zaildu egiten dio ulermen egokia. Genero ohikoenak nagusiki hauek dira:

1- Historikoa: Kontakizunak biltzen dira bertan. Egintza historikoekin batera esanahi metaforikoa duten historiak biltzen dira, eta gehienbat Israelen historia kontatzen dute Munduaren hasieratik Nazareteko Jesus jaio arte.

2- Legea: Gizartea eta erlijioa antolatzeko arauak biltzen dira.

3- Profezia: Jainkoak bidalitako mezulari batek (profeta) esandako mezuak eta igarkizunak.

4- Lirikoa: Poesia eran jarritako otoitzak, maitasun kantuak eta negar kantuak, besteak beste.

5- Jakituriazkoa: Aholku praktikoak, esaera zaharrak...

Itun Zaharreko liburuak
-----------------------

Pentateukoa

* *Hasiera*
* *Irteera*
* *Lebitarrena*
* *Zenbakiak*
* *Deuteronomioa*

Liburu historikoak

* Josue
* Epaileak
* Rut
* Samuelen liburuak (2)
	+ Samuelen I. Liburua
	+ Samuelen II. Liburua
* Erregeen liburuak (2)
	+ Erregeen I. Liburua
	+ Erregeen II. Liburua
* Kroniketako liburuak (2)
	+ I Kronikak
	+ II Kronikak
* Esdras
* Nehemias
* Tobias
* Judit
* Ester
* Makabearren liburuak (2)
	+ Makabearren I. Liburua
	+ Makabearren II. Liburua

Profeten idazkiak

* Isaias
* Jeremias
* Negar Kantak
* Baruk
* Ezekiel
* Daniel
* Oseas
* Joel
* Amos
* Abdias
* Jonas
* Mikeas
* Nahun
* Habakuk
* Sofonias
* Ageo
* Zakarias
* Malakias

Olerki eta Jakituriazko liburuak

* Job
* Salmoak
* Esaera Zaharrak
* Kohelet
* Abestirik Ederrena
* Jakinduria
* Ben Sirak

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*

Ikus, gainera
-------------

* Itun Berria
* Biblia
* Kristautasun

Kanpo estekak
-------------

* Biblia osoa euskara batuan, Elizen Arteko Bibliatik jasoa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19786
* Commonscat Multimedia: Old Testament

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185083399
* GND: 4001515-4
* NDL: 00570432
* NKC: unn2006374712
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q19786
* Commonscat Multimedia: Old Testament
**San Esteban eliza** Txulapain ibarreko Larraiotz kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

Eraikina
--------

Erdi Aroko eraikina da, gaur egungo egitura lortu arte aro modernoan egindako aldaketek eraldatua. Habearte bakarra, burualde erdizirkularra eta kanpandorrea ditu, oinaldean, nabearen lehen atalaren gainean. Ebanjelioaren ondoan kapera txiki bat dago, kanoi-gangaz estalita. Sarrera epistolaren aldetik dago. Arku zorrotz gotikoko atea du, eta arkiboltak landare-motibo estilizatuz apaindutako kapitelezko zutabetxoetan bermatuta daude. Harrizko arkupe itxi batek babesten du, erdi-puntuko arkudun ate hutsarekin. Habeartearen lau ataletarako estalki-sistema ilargixka-gangazkoa da, eta diafragma arkuak dekorazio geometrikoa duten mentsula erdikorikoetan bermatuta daude. Burualdea giltzarridun gurutze-gangaz estalita dago, gainerakoak baino zaharragoa. Altzariak presbiterioan, alboko kaperan eta epistolaren horman kokatutako hiru erretaula neoklasikok osatzen dituzte. Erretaula zaharrago bateko zenbait errenazentista berrerabili dituzten irudiz apainduta daude. Horixe gertatzen da ebanjelioaren alboko kaperako erretaularen buru den San Estebanen tailuarekin.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | LARRAIOTZ.*  (Noiz kontsultatua: 2021-12-31).

Ikus, gainera
-------------

* Larraiotz
* Txulapain

Kanpo estekak
-------------
**Huanehue ibaia**, batzuetan **Guanehue**,   :474Panguipulli komunako aintziraren sektorean dagoen ur-ibilgu naturala da, Los Ríos eskualdean. Ibai hau Pullinqueko zentral hidroelektrikoa mugitzen duen emariaren jatorria da .

Ibilgua
-------

Huanehue ibaia Calafquén aintziran jaiotzen da, SW-ko norabide orokorrean isurtzen da, eta hasieratik 2 km eskasera, bere ohea zabaltzen du eta Pullinque aintzira izeneko aintzira txiki bat osatzen du. Ondoren, bere bidaia jarraitzen du azken aintziraren hustubide gisa, azkenean Panguipulli aintzirara isurtzeko.

Pullinque aintziraren irteeran uren zati bat ibaiaren iparraldeko ia paraleloan doan 4.500 m-ko adukzio-kanal batera desbideratzen duen hartunea dago. Ibaiaren bi besoek ipar-ekialdetik hego-mendebalderako ibilgua jarraitzen dute. Kanalizatutako uraren isurketa bi sektoretan gertatzen da, makineria-kanala izanik, non 48 metroko altuera-aldea erabiltzen den energia elektrikoa ekoizteko.  Puntu horretan bertan Huanehue ibaiaren urak berriro elkartzen dira, ekialdeko sektoretik Zahuil ibaiaren elkargunea ere iristen da. Puntu horretan Pullinque herria 201 CH errepidearen ondoan dago.

Hemendik aurrera ibaiak bere ibilgua modu naturalean jarraitzen du, hezegune bat osatuz. Huanehue ibaiaren urak hegoalderantz jarraitzen du, 203 CH errepideko Huanehue zubiaren azpian zeharkatuz bere urak Panguipulli aintziran hustu aurretik.

Emaria eta erregimena
---------------------

Huanahue-ren euri-erregimenak euri-hilabeteetan (ekaina eta uztaila) uholdeak izaten ditu. Bere urteko batez besteko emaria 74 m³/s-koa da, baina neguan 150 m³/s-ra emaria irits daiteke eta udan 30 m³/s baino ez.  :18

Biztanleria, ekonomia eta ekologia
----------------------------------

 Valdivia ibaiaren arroaren lerro bakarreko diagrama.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Carta 3973 Valdivia 1:250.000»  1953.
2. ↑  Niemeyer F.
3. ↑  Endesa, 1962
4. ↑  ENDESA, 1962