recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Danielle Frida Hélène Boccara** (Casablanca, Maroko, 1940ko urriaren 29a - Paris, 1996ko abuztuaren 1a) abeslari frantziarra izan zen. Bere familia jatorriz judua Livornokoa ( Italia ) zen, Ipar Afrikako frantziar kolonietara joana, zeinaren ondorioz Casablancan jaio eta hazi zen.

Ibilbidea
---------

Boccarak Parisko Mireille abeslariaren Petit Conservatoire de la Chanson-en jaso zuen bere musika-prestakuntza. 1960an ospatu zituen bere lehen arrakastak Antibesko Rose d'Or jaialdian.

1969an, Frantziaren ordezkari izan zen orduko Eurovision edizioan (*Un jour, un enfant* abestiarekin, Émile Sternen konposizioa) eta beste hiru abeslarirekin batera irabazi zuen; sari banatua egon den Eurovisioneko aldi bakarra. 1969ko hartan berarekin batera irabazle izan ziren Erresuma Batuaren izenean, Lulu "*Boom Bang-a-Bang*" kantuarekin; Herberehetako Lenny Kuhr "*De troubadour*" abestiarekin, eta Espainiako ordezkari Salomé katalana, "*Vivo cantando*" abestiarekin.

Kantariaren nazioarteko beste arrakasta batzuk izan ziren *Les Moulins de mon cœur* ( Michel Legrandena, ingelesezko bertsioa, *The Windmills of my Mind*, Dustie Springfield hedatu zuena gero) eta *Cent mille chansons* (Michel Magnek konposatua). Boccarak urrezko bi disko eta platinozko disko bat jaso zituen bere salmenta arrakasta handienengatik. Frantzian izan ezik, ospe handia izan zuen, batez ere Espainian. Alemanez, ingelesez, italieraz eta errusieraz ere grabatu zituen abestiak.

1960 eta 1983 artean izan zuen karrera jarraituena, urteroko diskoak kaleratuz. 1988tik aurrera ez zen grabazio berririk agertu. Bere semea, Tristan Boccara, 1970eko hamarkadaren erdialdean jaioa, musikaria da (abeslaria, konpositorea, piano-jolea, moldatzailea) eta *Goldinski* izen artistikoarekin ere egiten du lan. Frida Boccara pneumoniak jota hil zen 55 urte zituela eta Parisko aldirietan dagoen Bagneuxko hilerriko alderdi juduan lurperatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Frantsesez)** «FRIDA BOCCARA. CHANTEUSE JUIVE FRANCO MAROCAINE.» *Centerblog* 2021-08-23 (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Hergar, Paula.  (2018-03-28). «La inaudita situación que ocurrió en Eurovisión cuando lo organizó España en 1969» *LOS40* (Noiz kontsultatua: 2023-05-27).

Kanpo estekak
-------------

* *Un jour, un enfant,* Eurovision 1969an.
* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, alemanezko Wikipediako «Frida Boccara» artikulutik itzuli da; zehazki, 2023-05-10eko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q233968
* Commonscat Multimedia: Frida Boccara

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 44484411
* ISNI: 0000 0000 4918 5270
* BNE: XX986117
* BNF: 13891611c (data)
* GND: 1147053332
* LCCN: no2006051904
* SNAC: w67w78g6

 |

* Wd Datuak: Q233968
* Commonscat Multimedia: Frida Boccara
**Dominique Bidegarai** kaputxinoa (? - 1679), XVII. mendeko euskal hiztegigile eta gramatikagile bat izan zen. Pouvreauren *Philotea* itzulpenaren eliz-oniritzietako baten egilea ere bada (1664). Haren berri Dubaraten lanari esker dugu batez ere.

Nafarroako Estatuei aurkeztutako eskarien artean kaputxino honen zenbait diru eskari daude 1675-1679 tartean (hots, haren heriotza arte) lehenik euskara-latina-frantsesa zen hiztegi bat eta *rudimens* batzuk (euskaraz "hatsapenak" zeritzenak, hots, oinarrizko gramatika bat) argitaratzeko asmoz; gero hiztegiari gaztelania ere erantsi zion, laguntza errazago lortzekotan, nonbait.

Bidegarairen hiztegia 20 urteko lana izan zen, berak dioenez, eta Zuberoa, Nafarroa Behere eta Lapurdiko hitzak eta esamoldeak biltzen zituen. Euskal Herritik atera gabe haurrek zientzien giltza zen latina eskuratzeko pentsatua (helburu bera izango du beranduxeago Etxeberri Sarakoak ere).

Laguntza berandutu zen, eta egilearen heriotzak eta oinordekoen arteko arazoek ez zuten lagundu. Argitaragabe geratu zen, beraz, eta gaur egun galdutzat jotzen da, agian Paueko Kordeleruen Artxiboetako gainerakoekin Iraultzan galdurik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Dubarat, Victor Pierre.  (1914). «Le dictionnaire basque et les rudiments du P. Dominique Bidégaray, franciscain du Couvent de Pau: (1675-1679)» *EINA* (8): 6-16..
2. ↑   Auñamendi Eusko Entziklopedia. *Dominique Bidegaray.* .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16516887
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 13995
* Lur: 01008/eu\_b\_3164/b3164

 |

* Wd Datuak: Q16516887
**Francisco Guilledo** (Ilog, 1901eko abuztuaren 1a - San Frantzisko, Kalifornia, 1925eko uztailaren 14a), **Pancho Villa** izenez ezaguna, boxeolari filipinarra izan zen. Historiako borrokalari asiarrik onenetakotzat hartzen da.

Ibilbidea
---------

Guilledok atentzioa eman zion Francis Churchill estatubatuarrari, Manila hirian borrokan hasi eta gutxira. Churchillek, gainera, Pancho Villa izengoitia jarri zion, entrenatzen hasi eta gutxira. 

Villa 1919tik 1922ra borrokatu zen bere herrialdean, eta bi titulu lortu zituen aurkari handiagoen kontra. Ondoren, Churchillekin batera Estatu Batuetara joan zen, Frankie Genaroren tankerako boxeolarien aurka. Brooklynen egindako borroka baten ostean fama handia eskuratu zuen. Laster, euli-pisuko titulua irabazi zuen Johnny Buffen aurka; eta Genaroren aurka galdu zuen 1923an, epaileen erabaki polemiko batekin. Hala ere, urte horretako ekainaren 18an, munduko titulua irabazi zuen Jimmy Wilderen aurka New Yorkeko Polo Groundsen. 

Estatu Batuetan eta Filipinetan titulua hainbat aldiz defendatu zuen. 1925eko uztailaren 4an borroka galdu zuen Jimmy McLarninen aurka, baina ez zegoen titulua jokoan. Porrotaren arrazoietako bat da hagin bat atera ziotela egun batzuk lehenago. Dentistarengana joan ondoren, infekzio bat diagnostikatu zioten, eta hiru hortz atera zizkioten. Atseden hartzeko eta hurrengo bisita egiteko gomendioa jaso arren, Villak ez zuen kasurik egin, jai batean hartu zuen parte, eta Ludwigen anginarekin gaixotu zen. Ospitale batera bidali zuten arren, bere 24. urtebetetzea baino 15 egun lehenago hil zen.

Associated Press erakundeak XX. mendeko boxeolaririk onena dela esan zuen, euli-pisuaren kategorian, Miguel Cantorekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Francisco "Pancho Villa" Guilledo. Find a Grave.
2. ↑  Pancho Villa. IBHOF.com
3. ↑  Pancho Villa. BoxRec.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q918853
* Commonscat Multimedia: Pancho Villa (boxer)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316738363
* ISNI: 0000 0004 5100 612X
* BNF: 16959581z (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q918853
* Commonscat Multimedia: Pancho Villa (boxer)
**María de la Concepción Bona** **y Hernández** (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1824ko abenduaren 6a –*Ib.* 1901eko uztailaren 2a) hezitzailea izan zen bere lehengusu Pedro Alejandrino Pina Garcíak zuzentzen zuen eskolan eta XIX. mendeko ekintzaile dominikarra; María Trinidad Sánchez, Isabel Sosak eta María de Jesús aberriaren amekin batera dominikar lehen bandera egin zuen.

Santo Domingoko metroko 2. lineako geltoki batek Concepción Bona izena du bere omenez.

Biografia
---------

Concepción Bona, Vicente Ignacio Bona Pérezen alaba zen 1844ko urtarrilaren 16ko Manifestuaren sinatzaileetako batena (1800 – 1844), eta Juana de Dios Hernández izan zuen ama, Josefa Brea Hernándezen lehengusina zena, Ramón Mella patrizioaren emaztearena.

Jean Pierre Boyer Dominikar lurraldeaz jabetu zenean, 1822an, talka politiko eta kulturala gertatu zen bi herrialdeen artean, haitiarrek afrikar oinarri kulturala baitzuten eta dominikar herria beste era batera hezia zen, oinarri kultural hispaniarrean. Hori zela eta, errepresio militarizatua ezarri zitzaien, Gerónimo de Borgelláren ardurapean, zein Dominikar Errepublikako zerbitzu militarrerako gazteak errekrutatzeaz arduratu zen.

Concepción Bona, Juan Pablo Duarteren ideia abertzaleei jarraitzen zien kausari erabat atxikitako familia batean hazi zen. Gazte ausarta, familiarekin baldintzarik gabe integratu zen Trinitarioen ideietan; beraz, María de Jesús Pina lehengusuarekin, Isabel Sosarekin eta María Trinidad Sánchezekin batera, hiru koloreko bandera egin zuen, independentistek 1844ko otsailaren 27an Kondearen Atean jarri zutena. Concepción Bonak 19 urte zituen eta lehengusuak 16. 

Kondearen Atea - Puerta del Conde
Dominikar historialarien arabera, berak eman zion Josefa Brea Hernández lehengusuaren senarrari, Ramón Matias Mella aberriaren jeneralari, La Misericordiako atean. Urte horretako otsailaren 27an, eguzkia ateratzen zenean, Bona eta María Trinidad Sánchezek egindako hiru koloreko bandera ikusi zen, eta Dominikar Errepublika sortu.

Bona 1851ko ekainaren 2an ezkondu zen Marcos Gómez eta Carvajalekin, Baniko oriundoarekin. Ezkontza horretatik sei seme-alaba jaio ziren: Marcos Antonio, Manuel de Jesús, Eloísa, Rafael María, José María eta José María.

Concepción Bona 1901eko uztailaren 2an hil zen Santo Domingon. Haren gorpuzkiak Panteoi Nazionalean lurperatuta daude.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Concepción Bona.* .
2. 1 2 3 4   Ángela Peña. *Concepción Bona.* .
3. 1 2    *Origen y evolución de la bandera dominicana - Periódico Digital Dominicano - 7días.com.do.* .
4. 1 2    *Bandera Nacional - Presidencia de la República Dominicana.* .
5. ↑   Diario, Listin.  (19 de julio de 2018). *Estaciones de línea 2 del Metro llevarán nombres de mujeres destacadas; se descarta el de Juan de los Santos.* .

Kanpo estekak
-------------

* Bilirrubina
* Buk.com aukera
* Concepción Bona Wiki Dominikarra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5780875
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 12229972
* ISNI: 0000 0000 4808 6780
* GND: 1057676942
* LCCN: nr99038462

 |

* Wd Datuak: Q5780875
**Gregorio de la Revilla Inguntza** (Santander, 1857 - Bilbo, 1928) politikaria eta Bilboko entzute handiko alkatea izan zen XIX. mendean. Gregorio de la Revilla Santanderren jaio zen, baina bost urterekin Bilbora heldu zen eta bere ikasketak hasi zituen. Zuzenbidea ikasi zuen, eta zinegotzi aukeratu zuten. 1891ean alkate izendatu zuten. Aurreko alkatea Jose Maria Solaun izan zen, eta ondoregoa Emiliano Olano. Gregorio de la Revillak parte hartu zuen hainbat fundaziotan, esate baterako Elkarte Filarmonikoan (ofizialki eta gaztelaniaz *Sociedad Filarmónica*). Gainera, "Sociedad Bilbaina" elkartearen presidentea izan zen, eta bazkidea "El Sitio" elkartean. Mediku-Zientzien Akademiak  Gregorio de la Revillari zorionak eman zizkion bere kudeaketa apartagatik Basurtuko Ospitalean. Izan ere, bere lana Ospitaleko Batzarrean ezinbestekoa izan zen Basurtuko ospitale berria eraiki zedin.

Kaleak
------

* Gregorio de la Revilla zumarkalea, Indautxu, Bilbo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16517446
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 125897

 |

* Wd Datuak: Q16517446
**Álvaro Pérez Florentino** (Donostia, 1975eko urriaren 13a) gipuzkoar futbolaria da, aurrelari moduan aritu zena.

Biografia
---------

Alvaro Lezamako harrobian hazi zen. 1995eko apirilean Bilbao Athleticera igo zen. 1996ko azaroaren 6an Athletic Clubekin debuta egin zuen, Errege Kopan Zallaren aurka 0 eta 3 irabaziz. 1997ko urtarrilaren 15ean bere lehen gola sartu zuen talde zuri-gorriarekin Kopan Vila-real CF taldearen aurka (2-2). Hamaika egun geroago Ligan debuta egin zuen, Ziganda ordezkatuz.

1998an Gasteizko Aurrerak fitxatu zuen eta 2003an amaitu zuen bere etapa profesionala. Guztira, hamazazpi gol sartu zituen 117 partidatan. Anekdota moduan, 1999ko irailaren 5ean, debuta egin zuen hamazortzi urteko aurrelari gazte batek ordezkatu zuen, eta minutu gutxi geroago, bere lehen gola sartu zuen Amurrio Klubaren aurka. Futbolari hau Aritz Aduriz zen, uda horretan bertan Antiguokotik ekarria.

1992an 16 urte azpiko Europako txapeldunordea izan zen Espainiako selekzioarekin.

Ibilbidea
---------

| Kluba | Urtea(k) |
| --- | --- |
| Bilbao Athletic | 1995 – 1998 |
| Athletic Club | 1996 – 1997 |
| Gasteizko Aurrera | 1998 – 2003 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Athletic Club. *Athletic Club VS Villarreal CF 15/1/1997.* .
2. ↑  Athletic Club

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q19997751

 |

* Wd Datuak: Q19997751
Tomás Urbina Pancho Villa eta Emiliano Zapatarekin .
**Tomás Urbina Reyes** jenerala (Congregación de Nieves, Ocampo barrutia, Durango, 1870 - ibid, 1915 ) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen "Los plateados de Urbina" troparen buruzagi mexikarra izan zen. Tarahumara mestizo bat zen, aita ezezagunaren eta Refugio Urbina Reyesen semea, zeinengandik hartu baitzituen bere abizenak. Gaztetan, etxaldeko peoi bezala bizimodua atera zuen, gero adobeen manufakturan kontratista bezala, udan, igeltsero eta adreilugilea zen, baina, neguan, lanik ez zegoenean, abigeatoan aritzen zen.

1896an Juana Lucerorekin ezkondu zen Villa Ocampo de Indé herrian. 1903an, hogeita hamahiru urte zituela, San Bernardon ezagutu zuen bere lagun leiala izango zena hurrengo urteetan: Pancho Villa. Eleuterio Soto eta Sabas Bacarekin elkartu zen etxalde handietako behiak lapurtzeko. 1911ko maiatzean, elizagatik Francisca Ávilarekin ezkondu zen San Bernardon. Villarekin zuen adiskidetasunagatik, Mexikoko Iraultzan Iparraldeko Dibisioko jenerala izan zen.

Bibliografia
------------

* Naranjo, Francisco (1935). Diccionario biográfico Revolucionario (Imprenta Editorial "Cosmos" edición). México.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q926213
* Commonscat Multimedia: Tomás Urbina

---

 |

* Wd Datuak: Q926213
* Commonscat Multimedia: Tomás Urbina
**Francisco de Aguirre Meneses** **Francisco de Aguirre *"el Viejo"*** izenarekin ere ezaguna  ( Talavera de la Reina, Gaztelako Koroa, c. 1500 - La Serena, Txileko kapitaintza nagusia, 1581) Espainiako militar, esploratzaile eta konkistatzailea izan zen Txileko eta Argentinako ipar-mendebaldeko konkistan parte hartu zuena. Sortu berria zen Extremadura Berriko Santiago hiriko lehen bozketako alkate hautatu zuten 1541eko martxoan. Gero Tucumango gobernadoreorde izendatu zuten 1553tik 1554ra eta Valdivia hil ondoren de facto Txileko gobernadore laguntzaile izendatu zuten, Villagrarekin hegoaldean eta Quirogarekin gobernazioaren erdialdean, eta gero Tucumango gobernadorea bitan, 1565-tik 1566 eta 1569-tik 1570-ra. Santiago del Esteroren (Argentina)  sortzailea izan zen, eta La Serenaren (Txile) bersortzailea.

Erreferentzia
-------------

1. ↑  Genealogía de Francisco "el Viejo" de Aguirre Meneses de la Rúa.
2. ↑  Silva Lezaeta, Luis: "*El conquistador Francisco de Aguirre*", Chile, 1904.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1442259
* Commonscat Multimedia: Francisco de Aguirre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 39268325
* ISNI: 0000 0004 5387 7789
* BNE: XX939211
* LCCN: nr95025023
* SUDOC: 183981405
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url

 |

* Wd Datuak: Q1442259
* Commonscat Multimedia: Francisco de Aguirre
*"Düsseldorfeko Akademia zahaeea"*, Andreas Achenbach, 1831
*Barea ekaitzaren ostean*, Erik Bodom, 1871
Victoria Åberg, *paisaia alemana*.
*Die Amazonenschlacht*, Anselm Feuerbach, 1873
*Dandenong-eko iksumirak*Eugene von Guerard, 1870
Fanny Churberg, *Txori migrariak*.
 Jarraitzaile estatubatuarren artetik, adibide bat: *Washington Crossing the Delaware*, Emanuel Leutze, 1851
*Jolly Flatboatmen in Port*, George Caleb Bingham, 1857
*Romantische Landschaft*, Carl Friedrich Lessing
*Rain in an oak forest*, Ivan Shishkin, 1891
**Düsseldorfeko margolaritza eskola** 1830eko eta 1840ko hamarkadetan Düsseldorfeko Akademian (21. mendean Staatliche Kunstakademie Düsseldorf edo Düsseldorfeko Arte Akademia) irakatsi edo ikasi zuten margolari talde bati erreferentzia egiten dion terminoa da. Akademia Wilhelm von Schadow margolariak zuzendu zuen garai hartan.

Ezaugarriak
-----------

Düsseldorfeko Eskolaren lanaren adierazgarri ezagunenak paisaia xeheak baina fantasiazkoak dira, askotan paisaietan kokatutako istorio erlijiosoak edo alegorikoak agertzen direlarik. Eskolako kide nagusiek "aire zabaleko pintura" defendatzen zuten, eta kolore nahiko apalak eta pareko paleta bat erabiltzeko joera zuten. Düsseldorfeko eskola Alemaniako mugimendu erromantikotik sortu zen eta haren parte izan zen.

Margolariak
-----------

Düsselorf Eskolako kide nabarmenak izan ziren Wilhelm von Schadow, Karl Friedrich Lessing, Johann Wilhelm Schirmer, Ivan Shishkin, Andreas Achenbach, Hans Fredrik Gude, Adolph Tidemand, Oswald Achenbach eta Adolf Schrödter. 

### Emakumezko artistak

Nagusiki gizonezkoak izan ziren eskolako artistak, baina emakumezkoak ere badira haien artean, esate baterako: Victoria Åberg, Fanny Churberg, Marie Egner, Aasta Hansteen, Elisabeth Jerichau-Baumann eta Victorine Nordenswan. 

### Eragina AEBetan

Düsseldorf Eskolak eragin handia izan zuen Estatu Batuetako Hudson ibaiaren eskolan, eta estatubatuar ospetsu askok Düsseldorfeko Akademian trebatu eta Düsseldorfeko Eskolaren eragina erakusten dute, besteak beste, George Caleb Bingham, David Edward Cronin, Eastman Johnson, Worthington Whittredge, Richard Caton Woodville, William Stanley Haseltine, James McDougal Hart, Helen Searle, William Morris Hunt, eta Emanuel Leutze alemaniar etorkina.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Schadow and his students "bildeten den Krystallisationspunkt, um den sich in späteren Jahren die Düsseldorfer Schule anlegte". Wolfgang Müller von Königswinter: *Düsseldorfer Künstler aus den letzten fünfundzwanzig Jahren*. Leipzig, 1854, S. 1

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q680559
* Commonscat Multimedia: Düsseldorfer Malerschule

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 1213145857089022922008
* GND: 4150851-8
* LCCN: sh85040072
* NKC: ph139239
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q680559
* Commonscat Multimedia: Düsseldorfer Malerschule
**Alberto Aguirre Ceballos** (Girardota, 1926ko abenduaren 19a - Medellín, 2012ko irailaren 3a) kolonbiar kazetaria, idazlea eta kritikaria izan zen.

Biografia
---------

Alberto Aguirre Girardotan jaio zen, Antioquian. Zuzenbidea ikasi zuen Antioquiako Unibertsitatean. Berrogeita hamarreko hamarkadan, Camilo Correak 1953an sortu zuen Medellíneko Cine Clubeko kidea izan zen, eta bere ebokazioetan nabarmendu zuen ikusi zuten lehen filma El incendio de San Francisco izan zela, baina zinematografia kluba itxi egin zuten Elizaren presioaren ondorioz, Alberto Agirrek 1956an proposatu eta berriro ireki bazuen ere, Kolonbian debekatutako film baten emanaldiarekin: Senso, Luciano Viscontirena. 

Antioquiako eta herrialdeko zirkulu intelektualetan ezaguna zen, Cuadro zutabeagatik, non bere ezagutzak eta herrialdeko aktualitateari buruzko kritika garrantzitsuenak azaleratu zituen, 1980ko hamarkadan erbestera behartu zuten iruzkin batzuek ere. Argazkigintzan ere aritu zen, pasio handiz, eta liburugintzan. Eduardo Correa poetari Aguirre liburu-denda erosi zion 1959an, eta 1997ra arte mantendu zuen martxan.

France Press agentzian kazetari lanetan aritu zen, Gonzalo Arango nadaísmoren sortzailearekin batera, eta albisteen itzulpenengatik eta kazetaritza lanengatik nabarmendu zen, frantsesa, ingelesa, alemana eta italiera menderatzen baitzuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «A los 86 años de edad murió el abogado y columnista antioqueño Alberto Aguirre Ceballos» *RCN Radio* (3 de septiembre de 2012).
2. ↑   «Alberto Aguirre, un corazón de oro» *El Espectador* 3 de septiembre de 2012.
3. ↑   «Alberto Aguirre» *Otraparte. Boletín n.º 110* 5 de septiembre de 2012.

Kanpo estekak
-------------

* Alberto Aguirreren bizitza eta obra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q51401621
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 314910095
* LCCN: no2015028125

 |

* Wd Datuak: Q51401621
**Anne Sewell Young** (1871ko urtarrilaren 2a - 1961eko abuztuaren 15a) astronomia-irakasle estatubatuarra izan zen 37 urtez Mount Holyoke Collegen.

Biografia
---------

Anne Sewell Young Bloomingtonen jaio zen, Wisconsinen, 1871ko urtarrilaren 2an. Albert Adams Young apaizaren eta Mary Sewellen alaba zen. Minnesotako Carleton Unibertsitatean lizentziatura lortu zuen 1892an. Ondoren, Walla Wallara (Washington) joan zen, eta Whitman Collegen matematika irakasten aritu zen Carletonera itzuli baino hiru urte lehenago. 1897an lortu zuen maisutza, eta 1906an Columbiako Unibertsitatean doktoratu zen. Haren tesiak antzinako zeruko argazkien neurketak ebaluatu zituen, eta zehaztu zuen Perseus konstelazioak ordura arte pentsatutakoa baino bi izar gehiago zituela.

Lan ibilbidea
-------------

Young 1899an hasi zen Monut Holyoke Collegen, eta eragin erabakigarria izan zuen ikaslearen bokazioan, Helen Sawyer Hogg astronomoarengan. John Payson Williston behatokiko zuzendari izendatu zuten, eta bertan behaketa-programa bat gainbegiratu zuen eguzki-orbanen jarraipena egiteko. Mount Holyokeko ikasleentzako bilerak egin zituen behatokian, eta 1925ean Connecticuteko ikastetxera trenez joan zen, eguzki-eklipse osoa ikustera.

Youngek interes berezia izan zuen izar aldakorrekiko, eta interes bera zuen Edward Charles Pickering-ekin, Harvard College-ko Behatokiko zuzendariarekin. Izar Aldakorren Behatzaileen Amerikako Elkartearen (AAVSO) zortzi kide sortzaileetako bat izan zen, eta izar aldakorren 6500 behaketa baino gehiago egin zituen antolaketan. 1923an hautatu zuten erakundeko lehendakari.

Young 1936an erretiratu zen, eta Claremontera (Kalifornia) joan zen ahizparekin. Hantxe hil zen 1961eko abuztuaren 15ean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Hogg, Helen Sawyer. «Obituary Notices: Anne Sewell Young» *Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society* 3 (4): 355–357. Bibcode: 1962QJRAS...3..355...
2. ↑   Bracher, Katherine.  (2012). «Anne S. Young: Professor and Variable Star Observer Extraordinaire» *Journal of the American Association of Variable Star Observers* 40: 24–30. Bibcode: 2012JAVSO..40...24B..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21591166
* Commonscat Multimedia: Anne Sewell Young

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 36070179
* ISNI: 0000 0000 2878 985X
* LCCN: n90611789

 |

* Wd Datuak: Q21591166
* Commonscat Multimedia: Anne Sewell Young
**Daniel Arango Jaramillo** (Villavicencio, 1921eko apirilaren 25a - Bogotá, 2008ko maiatzaren 18a) Kolonbiako abokatua, kazetaria, diplomazialaria eta politikaria izan zen, Metako gobernadorea eta Kolonbiako Hezkuntza ministroa izan zena. Andeetako Unibertsitatearen sortzailekidea ere izan zen.

Biografia
---------

Villavicencio-n jaio zen, 1921ean, Antioquiako politikari eta enpresaburuen familia aberats batean. San Simón de Ibagué ikastetxean (Tolima) ikasi zuen. Unibertsitate Nazionalean, non abokatu gisa lizentziatu zen, bere burua ikuspegi intelektual gisa sendotu zen bere Zuzenbide Penaleko irakasle Jorge Eliécer Gaitán-en eskutik. Ondoren, Zuzenbide eta Zientzia Politikoak ikasi zituen Kolonbiako Externado Unibertsitatean eta Greziako Zibilizazio eta Humanitateetan espezializatu zen Parisko Unibertsitatean (Frantzia), gero Unibertsitate Nazionalean Zuzenbidean eta Politika eta Gizarte Zientzietan doktoratu zen.

Uste liberal sakoneko pertsona izateagatik ezaguna zen. Politikari gisa ez ezik, intelektual gisa ere. Irakasle gisa, jakintsu garatu zen hainbat diziplinatan: Kolonbiako literaturako klaseetatik hasi Bogotako Nicolás Esguerra ikastetxean, Andeetako Unibertsitateko humanitate irakasle gisa egindako gogoeta sakonetaraino. Andeetako Unibertsitatean, bere bizitza osoan zehar jarduera-gune bihurtu zuen unibertsitatean, Grezia, Erdi Aroa eta literatura unibertsalari buruzko hitzaldiak eman zituen. Bertako errektoreordea ere izan zen. Nekaezina lan egin zuen bere ikasleengan izpirituaren balio altuenekiko errespetua, historiaren maitasuna eta gizartea arduraz zerbitzatzeko beharra txertatzeko.

"piedracielistas" izenez ezagutzen den mugimendu literarioaren eraginez idazle "belaunaldizale" gisa aitorpena lortu zuen. Eduardo Carranza poeta miresten zuen, bere obran eragina izan zuela aitortu zuen. Pablo Neruda kritikatu zuen behin, anekdota bat poema bihurtzeagatik. Bere saiakera nagusiak Caro y Cuervo Institutuak argitaratu zituen 1996an, 'La Ciudad Is' izenburupean.

Gizon publiko gisa, Polizia Nazionaleko Aldizkariaren zuzendaria, Hezkuntza Nazionaleko Ministerioko Museo eta Erakusketen zuzendaria eta erakunde bereko Arte Ederren ataleko buru izan zen. Geroago kargu politikoak bete zituen, hala nola Metako gobernadorea (1964-1965), Hezkuntza Nazionaleko ministroa Guillermo León Valenciaren presidentetzan, Ganberako ordezkaria, Bogotako kontseilaria eta Kolonbiako Unescoren enbaxadorea.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* 
* 2012-07-26an artxibatuta Wayback Machine-n.
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5798117
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 61788907
* ISNI: 0000 0000 6634 9812
* BNF: 14559444h (data)
* LCCN: no97054884
* SUDOC: 070427577

 |

* Wd Datuak: Q5798117
***Cerodenero*** Izaro Andres kantariaren bosgarren diska luzea da.

Musikariak
----------

Honako musikari hauek hartu dute parte diskoan:

* Izaro Andres (ahotsa)
* Iker Lauroba (gitarra)
* Oriol Flores (bateria)
* Julen Barandiaran (baxua)
* Garazi Esnaola (teklatuak)

Grabaketa eta abestiak
----------------------

Limones de oro bira luzearen ondoren atsedenaldia hartu zuen Izarok eta handik sorturiko disko kontzeptuala da *Cerodenero*. Mendi baten gisako ibilbidea egin du, lehenik gailurreraino igo, han goitik prespektibaz dena ikusi eta azkenik behera jaitsiz.

Musikalki pop estiloa garatu du eta koreografiadu bideoklipak kaleratu ditu diskoa plazaratu aurretik. Diskoarekin batera 30 minutuko bideoklip luzea ere atera du, "bideoklipazo" deitu diona. Bertan *Cerodenero* diskoko abesti guztiak jarraian ikusten dira ongi landuriko koreografia eta eszenografiarekin.

Bira
----

2024ko urtarrilaren 2an hasi zuen Bilboko Euskalduna jauregian eta urtarrilaren 3 eta 4ean Donostiako Kursaal jauregian.

Azala
-----

Izaroren aurpegia erdi ikusten da ilezko beroki batek erdi estalita. Barruko diseinuan zuria eta beltza nagusitzen dira, poloetako ekosistema irudikatu nahian.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Zero* -
2. *Iparraldera* -
3. *edzddh* -
4. *Aguacero* -
5. *X eta besteak* -
6. *Campamento base* -
7. *Ixildu mese* -
8. *El mundo no es un buen lugar* -
9. *Limoiondo* -
10. *Udara, udara* -
11. *Las llaves de tu casa* -
12. *Todas las horas que quedan* -

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------
**Balbino Sobrado Cobas** (Gasteiz; 1883 - ibidem; 1964) XX. mendearen hasierako bizitzari buruzko dokumentu grafiko garrantzitsuak egin zituen argazkilari gazteiztarra izan zen. Argazkilaritza inoiz ez bazuen lanbide nagusi gisa erabili ere, bizitza osoan aritu zen horretan, beste negozio batzuk abiatu zituen bitartean, hala nola, bere jaioterrian motozikletak saltzea. **Sobradok** egindako argazkiek XX. mendearen hasierako bizitzari buruzko dokumentu grafiko garrantzitsuak eman ditu.

Bizialdia
---------

Gasteizko Café Suizo-n gozogile hasi zen lanean oso gaztetandik. Hamasei urte baino ez zituela Bordelen lan egin zuen tarte labur batez, gozogintza-buru aritu ere. Bizitzan zehar era askotako jardueretan aritu zen. 1910ean taberna bat ireki zuen San Prudentzio kalean, hainbat kirolari eta zezenzaleren topagune bihurtuko zena. 

Motorzale amorratua zen eta zaletasuna lanbide bihurtu zuen. Taxilari hasi zen sidekardun motor batekin. Gerora motozikletak saldu eta konpontzeko lantegia izan zuen 30 urtez Ramon Ortiz de Zarate kalean. Beste hainbat kiroletan aritu zen, eta zezenketa zale amorratua zen.

Argazkilaria
------------

12 urterekin piztu zitzaion argazkizaletasuna. Ez zen izan argazkilari profesionala, baina heldu zen bere argazki batzuk saltzera. Garaiko argitalpen batzuetako fotokazetari ere ibili zen, lankidetzan.

1914an, album bat argitaratu zituen Mairuelegorretako kobazuloko argazkiekin. 1916an Brontzezko Domina irabazi zuen Gasteizen antolatu zen "III Concurso Obrero Agrícola Industrial y de Enseñanza" lehiaketan.

Ignacio Lascarayrekin batera, Emilio Álavari lagundu zion.

1924an Gorbeiara eta 1925ean Urbiako mendikatera autoz igo zen Ignacio Lascarayrekin eta Emilio Álavarekin batera, eta argazki ugari egin zituztenen.

Guztira 5.000 argazki bildu zituen. Material horrekin bi argazki-erakusketa antolatu zituen 1960an eta 1961ean. Argazkiak ondo antolatuta eta dokumentatuta utzi zituen. 1970ean seme-alabek 1.449 negatiboz osatutako funtsa eman zioten Gasteizko Udalari, eta harrezkero "Pilar Arostegi" udal Artxiboan daude. Horietako batzuk hainbat erakusketatan agertu dira.

Erakusketa kolektiboak
----------------------

* 2012-2013 Lehenaldia presente. Oihaneder jauregia (Gasteiz)
* 2014. Atzera begirakoa. 20 urteko erakusketak. Oihaneder jauregia (Gasteiz).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Babino Sobrado Cobas-en biografia. Gasteizko udala.» *www.vitoria-gasteiz.org* (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
2. 1 2   Sobrado, Balbino.  (2011-03-01). *Balbino Sobrado Cobas. 2012ko erakusketaren argazkiak (Oihaneder Jauregia) Bi gizon auto baten ondoan. // Fotos de la exposición en Montehermoso. Octubre de 2012. Dos hombres junto a un automóvil.*  (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
3. 1 2 3 4 5 6   «Vitoria-Gasteizko Udalaren web-orria - Babino Sobrado Cobasen biografia» *www.vitoria-gasteiz.org* (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).
4. ↑    «EL PASADO PRESENTE» *www.montehermoso.net* (Noiz kontsultatua: 2023-07-14).

Ikus, gainera
-------------

* Eulalia Abaitua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18416979

 |

* Wd Datuak: Q18416979
**Tony MacMahon** (1939ko apirilaren 18a, Ennis, Clare konderria - 2021eko urriaren 8a) irlandar akordeoijole eta irrati esatari eta telebista aurkezle bat izan zen.

1970eko hamarkadan The Bothy Band irlandar folk musika taldeko kide izan zen. Bestalde, Irlandako irratian *The Long Note* irratsaioa eta RTÉ telebista katean irlandar musika herrikoiari buruzko hainbat saio aurkeztu izan zituen, tartean *The Pure Drop* eta *Come West Along the Road*, 1979ean *The Green Linnet* izeneko Europako Mendebaldean barna burututako bidai dokumental saioa aurkeztu zuen, honetan The Dubliners taldeko Barney McKenna banjojolearekin batera Citroën 2CV furgoneta orlegi batean (ezizenez *The Green Linnet*) harat-honata bidaiatu ohi zuten.

Kanpo estekak
-------------

* *The Green Linnet* dokumentalaren atala ikusgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4376790
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0001 2055 2409

 |

* Wd Datuak: Q4376790
**Maria Amatriain Castillo** (Azkoien, Nafarroa Garaia, 1867 - Azagra, Nafarroa Garaia, 1955ko martxoaren 5a) hezitzailea izan zen.

Biografia
---------

Irakaskuntzarekin konprometitua, bizi zen Azagra herriko baliabide urriei etekina ateratzen jakin zuen, eta, bere kontura, herriko lehen haurtzaindegia martxan jartzea erabaki zuen 1920an, agian, haurrak zaintzeko asmoarekin edo, beharbada, nekazaritza-herri batean gogor lan egiten zuten emakumeei laguntzeko helburuarekin, non inoiz ez baitzen lanik falta izaten.

Bizi izan zen bere etxeko sarreran kartel bat zintzilik dago oraindik: 

> *Hemen egon zen Maria Amatriain eskola.* 
> 
> 

Lehen haurtzaindegi publiko hartan irakurtzen irakasten zuen. Ordain zezaketen familiek, ordaindu egiten zuten eta ordaintzerik ez zutenei Mariak inoiz ez zien ezer erreklamatu. Hori zen bere konpromisoa.

Bigarren Errepublika garaian haurtzaindegia lokal instituzional bihurtu zuen Udalak, eta hura mantentzeaz arduratu zen.

Maria Amatriain 88 urte zituela hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «TIERRA DE ESTRELLAS : GUÍA HISTÓRICA DE LAS MUJERES DE TIERRA ESTELLA | Katakrak» *katakrak.net*: 243. (Noiz kontsultatua: 2022-10-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114860104

 |

* Wd Datuak: Q114860104
**Rosa Mercedes Ayarza Morales** (Lima, 1881eko uztailaren 8a - 1969ko maiatzaren 2a ) musikagile, kantu irakasle, jakintsu eta Peruko musikaren sustatzaile handia izan zen.

Biografia
---------

Rosa Mercedes 1881eko uztailaren 8an jaio zen. Txikitatik beti musikaren munduak liluratu zuen, piano, opera eta bals artean hazten zen. 8 urterekin bere lehen agerraldi publikoa egin zuen Politeama antzoki zaharrean eta 14 urterekin elizako koruen zuzendaria izan zen.

Kantu eta piano eskolak Claudio Rebagliati-ren eskutik jaso zituen eta interpretazio gisa nabarmendu zen errezitaldietan. Irakaskuntza zarzuelen zuzendaritzarekin txandakatu zuen. Bere ikasleak Lucrecia Sarria eta Armando Villanueva izan ziren, baita Milaneko La Scalara helduko ziren beste abeslari batzuk ere, hala nola Alejandro Granda, Luis Alva eta Ernesto Palacio. Musika hutsa alde batera utzi ez arren, bere sormen jarduera erritmoen, doinuen eta motibo folklorikoen erabilerara bideratu zuen.

Arte Lirikoaren Eskola Nazionala sortu zuen - gaur egun Musika Kontserbatorio Nazionalaren curriculumak xurgatuta - eta Peruko Egile eta Konpositoreen Lehen Elkartea ere sortu zuen.

Erakunde ugarirekin elkarlanean aritzeaz gain, tradizio herrikoiaren erreskatea burutu zuen Ayarzak. Hari esker, musika pieza ezagunak pentagrametan eta transkribatutako letrekin gorde ahal izan ziren. "Los Pregones de Lima" miresgarri bihurtu zituen kale saltzaileen kale kantak, XVII. Mendetik belaunaldiz belaunaldi transmititzen zirenak. Antzezlana 1937an estreinatu zen "Entre Nous" Elkartean.

Baina arlo hertsiki musikalean dimentsio handia hartzen du. 300 konposizio baino gehiago musika lehen eta azken arrazoia bihurtu zuen existentziaren emaitza dira.

Bizitza pertsonala
------------------

Bere gurasoak José Ayarza eta Gómez Flores eta Rosa Morales Galup ziren, eta bere neba Alejandro Ayarza Morales ''Karamanduka'', kreoleismoaren pertsonaia nagusia. Jaiotzean bere izen osoa Rosa Mercedes Ayarza Morales zen. 1904ko urtarrilaren 1ean Benjamín Morales Del Solar-rekin ezkondu zen, beraz, bere izena Rosa Mercedes Ayarza Morales de Morales bihurtu zen. Berarekin hiru seme-alaba izan zituen: Rafael Morales Ayarza, Graciela Morales Ayarza eta Clemencia Morales Ayarza.

Kanpo estekak
-------------

* Criollas de pura sepa: Rosa Mercedes Ayarza "A la vuelta de la esquina" telebistako programaren bideoa.
* Marinera Piurana San Miguel de Piura, Rosa Mercedes Ayarzaren Lucha Reyes-ek interpretatua.
* Triste con Fuga de Tondero Cuando mi guitarra llora, Rosa Mercedes Ayarzarena Andrés Veramendik jotakoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7367091
* Commonscat Multimedia: Rosa Mercedes Ayarza de Morales

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50937535
* ISNI: 0000 0001 1934 4135
* GND: 1011395843
* LCCN: n95074396

 |

* Wd Datuak: Q7367091
* Commonscat Multimedia: Rosa Mercedes Ayarza de Morales
**Enrique Lynch Arribálzaga** (1856 – 1935eko ekainaren 28a) argentinar zoologoa eta ornitologoa izan zen.

1878an Eduardo Ladislao Holmbergekin (1852-1937) *El naturalista argentino* sortu zuen, Argentinako historia naturalaren lehen aldizkaria. Harekin etaFlorentino Ameghino eta Carlos Berg zientzialariekin Buenos Aireseko Proiektu Zoologikoen Batzordean parte hartu zuen.

Politikaria, historialaria eta kazetaria ere izan zen, "Reducción de Napalpí"-ko zuzendaria izanik; eta Napalpíko sarraskia gertatu eta gutxira, bertako zuzendari ohiak, Lynch Arribálzagak, Kongresu Nazionalean irakurritako gutuna idatzi zuen: "Chacoko poliziak egindako indigenen hilketak jarraitzen du Napalpín eta bere inguruetan; badirudi gaizkileek uztailaren 19ko sarraskian egon ziren guztiak kentzea proposatu zutela, Diputatuen Ganberako Ikerketa Batzordea badator, lekukoak izan ez daitezen».

Laburdura (zoologia)
--------------------

Zoologiako deskribapen eta taxonomian, «Arribálzaga» laburdura Enrique Lynch Arribálzaga autoritate gisa adierazteko erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Eduardo Ladislao Holmberg Médico y Naturalista» *Fundación Cultural Santiago del Estero* 2009-05-29 (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Aranda, Darío.  (2013-08-31). *Sobreviviente de la Masacre de Napalpí.*  (Noiz kontsultatua: 2023-08-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3054690
* Wikispecies Espezieak: Enrique Lynch Arribálzaga

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10156809581845122902
* BNA: 000055797
* Grierson: 23561

 |

* Wd Datuak: Q3054690
* Wikispecies Espezieak: Enrique Lynch Arribálzaga
Bernedoko udalekua
Haur eta begiraleak Goñiko udalekuan, 1994.
Haur talde bat Beireko udalekuan, 1977ko uztailean.
**Euskal Udalekuak** euskaraz garatzen diren udako kolonia edo udalekuak dira. Euskalgintzaren eta euskarazko heziketaren lorpen historiko bat dira, 1960ko hamarkadan sortuak ikastolen mugimenduko jendearen ekimenez, eta 21. mendearen lehen laurdenean zenbait eragilek antolatzen dituzte, erakunde publikoak kasu batzuetan, eta lehen udaleku haien ondorengo den Euskal Udalekuak elkarteak beste batzuetan.

Historia
--------

20. mendeko 2. zatian udako koloniak antolatu izan zituzten zenbait erakundek Euskal Herrian: esate baterako Alfa enpresak Ondarroan Arrigorri etxean zituen *koloniak*, gaztelerazko jardunarekin egiten zirenak. 1960ko hamarkadan ikastolen mugimendutik euskara hutsezko koloniak antolatu beharra ikusi zen, eta hala sortu zen *udaleku* terminoa ere. Barriako Santa Maria komentuan, Araban, egin zuten lehen udalekua, 1965ean, Gipuzkoako ikastolen arduradunen eta irakasle batzuen ekimenez. 

Ondoren Ozaetan egin ziren, Araban baita ere, eta 1969an Deban eta Saturraranen egin ziren Gipuzkoan. 1970eko hamarkada hasieran ireki ziren beste zenbait Nafarroan: Beire, Goñi, Abaigar, eta Antzinen, eta Bernedokoak Araban. Antolatzaile eta hezitzaileak boluntarioak izaten ziren hastapen haietan. 

Antzingo udalekuak 1972 eta 1981 artean funtzionatu zuen, eta haren lekukoa hartu zuen nolabait Urdirozkoak, zeinak 1982 eta 2006 artean izan zituen irekiak ateak.

Hasierako udaleku haietarik, 21. mendearen lehen laurdenean, Barriakoak egiten dira oraindik EAEko hiru foru aldundien ekimenez, eta Euskal Udalekuak elkarteak kudeatzen ditu beste hiru udaleku historiko:

* Pitxilore Euskal Udalekua, Abaigar.
* Sarrea Euskal Udalekua, Bernedo.
* Dorrekoa Euskal Udalekua, Goñi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Larreategi, Mikel. «Beste Alfa» *Eibar.ORG | Eibarko peoria* (Noiz kontsultatua: 2021-06-27).
2. 1 2    Hik Hasi, Hik Hasi.  (2014-02). *Euskal Udalekuak: uda nahiz negu, auzolana helburu.*  Hik Hasi, 33-35 or. (Noiz kontsultatua: 2021-06-27).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Urdirotz eta Antzingo euskal udalekuetan aritutakoei deia» *El Diario Vasco* 2013-02-28 (Noiz kontsultatua: 2021-06-27).
4. ↑   «Barria - Bizkaia.eus» *web.bizkaia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-06-27).

Kanpo estekak
-------------

* Ahotsak: Antzin eta Urdirozko udalekuen historia
* Euskal Udalekuak elkartea:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107355320
* Commonscat Multimedia: Euskal Udalekuak

---

 |

* Wd Datuak: Q107355320
* Commonscat Multimedia: Euskal Udalekuak
**Daría Campillo Paniagua** (Gasteiz, 1873ko irailaren 8a – Paterna, Valentzia, 1936ko azaroaren 24a) moja karmeldarra izan zen, ***Daría Santa Sofiarena*** erlijio-izena zuena.

Bizitza
-------

Gasteizen jaio zen baina bere familiarekin urte luzez bizi izan zen Madrilen, eta bertan karitateko karmeldarrak ezagutu zituen. 1895eko abenduaren 23an, 22 urterekin, moja egin zen, Daría Santa Sofiarena izena hartuta. Lehen botuak egin ondoren, Viceko eskola batera bidali zuten lanera, handik Castellóra, eta gero Valentziako Karitatearen Etxera. Bertan erizaintzan aritu zen eta eskolan orratz lanak eta etxeko ekonomia irakasten zituen, eta ume-antzerkia ere antolatu zuen.

1936ko maiatzaren 12ko Fronte Popularraren dekretuaren arabera, ongintzazko erakundeetan lan egiten zuten moja guztiak emakume laikoek ordezkatu behar zituzten. Gerra Zibila hasi eta gero, katolikoen aurkako jazarpena areagotu zen, baina Daría indar handiz saiatzen zen garai zaila jasaten. Uztailaren 2an, azken meza ospatu zen Karitatearen Etxean, eta hurrengo egunetanm ojek altzari, argirik eta urik gabeko apartamentu batera joan ziren bizitzera Uztailaren 27an galdeketa egin zieten eta Katalunian, Valentzian edo Murtzian senideak zituztenei etxera joateko baimena eman zieten, baina Euskal Herriko eta Gaztelakoei ez zieten utzi.

Azaroaren 17an, Valentzian geratu ziren hamabi mojak, Daría barne, Iberiar Federazio Anarkistako kideek atxilotu, galdekatu eta espetxera zigortu zituzten, eta azaroaren 19an Alaquàseko espetxera eraman zituzten. Azaroaren 24an Paternako zalditegira eraman, eta bertan exekutatu zituzten. Daría lasai eta isilik egon zen exekuzioan. Ehortzita dagoen lekua ezezaguna da.

2001eko martxoaren 11n dohatsu bilakatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Alday, Jesús María.  (1994). *Santoral Vasco: santos, beatos y siervos de Dios.*  Misioneros Claretianos, 258 or. ISBN 9788460497141..
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   **(Norvegieraz [bokmål])** Odden, Per Einar.  (2018). «Den salige Niketa Plaja Xifra og elleve ledsagere (d. 1936)» *Den katolske kirke*.
3. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Carmelitas de la Caridad» *Aciprensa*.
4. ↑   **(Italieraz)** Resch, Andreas.  (2000). *I beati di Giovanni Paolo II: 2001-2004.*  Libreria Editrice Vaticana, 445 or. ISBN 9788820978334..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11692917

 |

* Wd Datuak: Q11692917
**Thérèse Peltier** (1873 - 1926) frantziar eskultorea eta hegazkinlaria izan zen. Jendeak uste du lehen emakume bidaiaria, eta airea baino astunagoa den aireontzi bat gidatu zuen lehen emakumea ere izan zela. Leon Delagrange eskultorearen laguna, Leon hegazkinekin interesatu zenean, segituan jarraitu zion Thérèsek.

Ibilbidea
---------

1908ko uztailaren 8an, Turinen Peltierren 200 metroko distantzia egin zuen bidaiari gisa Delagrangerekin (656 oin). Hala ere, aipatu zen Henri Farman hegan ibili zela edo hegan egiten saiatu zela Mlle P. Van Pottelsberghe-rekin Ganten, Belgikan, maiatzaren amaieran.

Peltier Delagrangerekin joan zen Italiara, eta 200 metroko hegaldia egin zuen Turingo plaza militarrean, 2,5 metroko altueran. Hegaldi horren data ezezaguna da, baina Italiako asteroko *L'Illustrazione Italiana* aldizkarian eman zen jakitera, 1908ko irailaren 27an.

Delagrange hegazkin-istripu batean hil zenean, 1910eko urtarrilaren 4an, Bordelen, Peltierrek betiko utzi zuen abiazioa.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   «Thérèse Peltier» *earlyaviators*.
2. ↑    *L'aéroplane Farman.*  2 de junio de 1908, 6 or..
3. ↑   «Leon Delagrange» *earlyaviators*.

Ikus, gainera
-------------

* Harriet Kimby

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q442346
* Commonscat Multimedia: Thérèse Peltier

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 107229454
* ISNI: 0000 0000 7726 3889
* BNF: 149793461 (data)
* GND: 140544224

 |

* Wd Datuak: Q442346
* Commonscat Multimedia: Thérèse Peltier
Gerard van Honthorsten 'Ezkontzagina', 1625.
**Ezkontzagina** ezkongaiak behar bezala parekatzen saiatzen dena da. Kultura batzuetan lanbide bat da. Gizarte tradizionaletan, non ohikoena hitzarmenezko ezkontza den, familiek estatus soziala mantentzeko edo hobetzeko helburuarekin eskatuta gauzatzen den funtzioa da,. Hasierako hitzorduetan, ezkongaiek «txaperoi» funtzioak ere egiten zituzten eta senar-emazte gaiei aholkuak ematen zizkieten.

Judu askenazien artean, שַׁדְּכָן‎ (*shadchan*) izena dute. Indian astrologoaren (*yiotisha*) funtzioetako bat da. Bateragarritasun astrologikoaren azterketa ezkontza-prestaketek berezkoa izan dute kultura askotan; baita igartzeko moduak ere, hala nola kartomantzia (tarot).

Mendebaldeko Estatu Batuetan, *far west* garaian, dantzak erabiltzen zituzten, informalki, sakabanatze geografikoagatik bikotea aurkitzea oso zaila baitzen. Erdi Aroko Europan eta Europa modernoan, sarritan elizgizon batek betetzen zuen ezkontzagina funtzioa (apaiz kristauak edo errabino juduak).

Gizarte industrialetan ezkontza-agentziak sortu ziren. Gizarte postindustrialetan, hauek internetera pasa ziren. Batzuek nortasun-testetan edo profil genetikoetan oinarrituriko ikerketak egiten dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Elhuyar Hiztegia
2. ↑   **(Ingelesez)** Arrington, Michael.  (2008/07/22). «Ok, We Have Our First DNA-Based Dating Service: GenePartner» *TechCrunh*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q620113
* Commonscat Multimedia: Matchmaking

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4013660-7
* LCCN: sh85081462
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q620113
* Commonscat Multimedia: Matchmaking
**Isabel Lete Landa**, ***Erregina*** deitua (1913ko irailaren 7a, Osintxu, Bergara, Gipuzkoa – 1941eko urriaren 13a, Eibar, Gipuzkoa) Ahizpa Mertzedariak ordenako euskal moja bat izan zen.

Biografia
---------

1913ko irailaren 17an Bergara udalerriko Osintxu auzoan jaio zen.

5 urte besterik ez zituela ama hil zitzaion, hortaz Azpeitia inguruko senide batzuk berataz arduratu ziren. Bere beste ahizpak beste familia baten ardurapean gelditu ziren. Azpeitian Ahizpa Mertzedarien ordenako moja bilakatu zen.

Haurtzaroan, lehenik Zumarragara eta ondoren Madrilera bizitzera joan zen, azken honetan bere hezkuntza osatu eta aldi berean Espainiako Gerra Zibileko zauritu ugari zaintzeaz arduratu zen.

Ondoren, Eibar udalerrian lan egiteko deitu zuten, bertako San Andres egoitzaren instalakuntzen inguruan, tuberkulosia zuten gaixoei lagundu eta zaintzeko zegoen ospitalean.

Eibarren gaixoak zaindu eta lagunduz buru-belarri aritzeak bere burua gaitzarekin kutsatzea suposatu zion. 1941eko urriaren 13an 28 urte zituela Eibarren hil zen.

Ahizpa Mertzedarien hitzetan «*Sor Isabel Lete Landak Aitaren eta Santa Teresa Avilakoaren loria bereganatu du, azken hau eredutzat zuen, espiritualitatearen sotiltasuna, txirotasuna, apaltasuna eta nabarmenkeriaren ezatik bizitza mistikoaren lekukoa da. Bere bizitza osoan Kristok erein zuen lur emankorra izan zen, Berak erein zezan laga baizuen, Bera gartxuki maitatuz. Bere bizitza osoa maitasunaren testigantza izan zen*».

Dohatsu
-------

Gaur egun beatifikazio prozesua abian da

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Papa abre la vía de la beatificación de la mercedaria Isabel Lete Landa **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Sor Isabel Lete aldaretako bidean doa **(Gaztelaniaz)**
* Ahizpa Mertzedarien gutuna **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11683717
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 757151247976744270003
* GND: 1147217963

 |

* Wd Datuak: Q11683717