recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sealyham Terrier** txakurra (galesez: *Daeargi Sealyham*) arraza gales bitxia da, neurri txikitik ertainera barietatean, kolorez zurixka. John Edwardes kapitainak Pembrokeshireko Sealyham Housen gurutzaketak eginez garatu zuen 19. mendean.

Lehen Mundu Gerraren ondoren, ospetsu bilakatu Hollywoodeko izarren eta Britainia Handiko Errege Familiako kideen artean, baina moda igaro zen eta bere kopuru pedigriz izendatuak asko txikitu dira; 2008an, 43 txakurkume bakarrik erregistratu ziren Erresuma Batuan. Murrizketa hori atzerriko arrazen eta diseinuko arrazen kopuruagatik gertatu da, eta Sealyham terrierrek langile gisa erabilpenik ez dutelako jada.

Arraza hau ere egokia da, entrenamendu egokia emanez gero, terrier langile gisa aritzeko. NFZk terrier gisa sailkatu du, bere sailkapeneko 3. taldean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Sealyham Terrier» *www.fci.be* (Noiz kontsultatua: 2022-10-29).

Kanpo estekak
-------------

* Artikulu hau, osorik edo zatiren batean, Ingelesezko Wikipediako «Sealyham Terrier» artikulutik itzuli da; zehazki, 2022-07-31ko bertsio honetatik. Izan ere, artikulu horretan aritu diren wikilariek GFDL edo CC-BY-SA 3.0 lizentziekin argitaratu dute beren lana.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q39068
* Commonscat Multimedia: Sealyham Terrier

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q39068
* Commonscat Multimedia: Sealyham Terrier
**Emakumezkoen jauzi-handia proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako snowboardean** otsailaren 14tik otsailaren 15era jokatu zen Big Air Shougangen. 

Anna Gasser da tituluaren defendatzailea. Jamie Anderson 2018ko zilarrezko domina, bi aldiz aldapan beherako olinpiar txapelduna, eta Zoi Sadowski-Synnott brontzezko domina ere sailkatu ziren. 2021-22ko FIS Snowboardeko Munduko Kopan, bi jauzi handi proba baino ez ziren egin Joko Olinpikoen aurretik. Gasser bigarren izan zen bietan eta lider izan zen, Reira Iwabuchi eta Kokomo Muraseren atzetik. Laurie Blouin da 2021eko munduko txapelduna, eta Sadowski-Synnott eta Miyabi Onitsuka dira zilarrezko eta brontzezko dominak, hurrenez hurren. Anderson da 2019ko X-Games sarietako irabazlea, Onitsuka eta Sadowski-Synnotten aurretik.

Emaitzak
--------

### Sailkapena

| Pos. | Ordena | Izena | Herrialdea | 1. txanda | 2. txanda | Onena | Oharrak |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110263882

 |

* Wd Datuak: Q110263882
**Stryn** Norvegiako udalerri bat da, Sogn og Fjordane konterrikoa.

Geografia
---------

Stryneko udalerriak 2 kokapen nagusi ditu : Stryn eta Innvik, bakoitza 3.000 inguru biztanlerekin.
Stryn-en iparraldean Hornindal eta Strandar udalerriak kokatzen dira, ekialdean Skjåk, hego-ekialdean Luster, hego-mendebaldean Jølster eta mendebaldean Gloppen eta Eid.
Udalerriaren zati bat Jostedalsbreren parke nazionalaren parte da.

Etimologia
----------

Stryn izena (aintzinako norbegian Strjónar) seguruenik Stryneelva errekarekin lotuta dago. Strjónn-etik dator, "erreka indartsua" esanahia duena.

Armarria
--------

Stryn-eko armarria 1987. urtean onartu zuten eta ezkihosto hori bat agertzen da hondo berde baten gainean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Norvegieraz [bokmål])**  Udaleko gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5223
* Commonscat Multimedia: Stryn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 6716149198342374940007
* **Lekuak**
* OSM: 409079

 |

* Wd Datuak: Q5223
* Commonscat Multimedia: Stryn
***Voyeur*** bat bikote baten zelatan.
Giza sexualitatean eta psikologian, **voyeurismoa** edo **begirazaletasuna** (frantsesezko *voyeur* hitzetik, euskaraz *begiratzen duena*) beste pertsonak biluzik edo sexu harremanetan ikusteko irrikazko portaera da. ***Voyeur*** edo begiratzen duenak sexu kitzikapena lortzen du portaera horri esker, askotan masturbazioaren laguntzaz. Voyeurismoak era askotako iharduerak biltzen ditu: hondartzetan beste pertsonak batzuen biluztasuna begiradaz bilatzea, kalean beren automobiletan koitoan ari diren bikoteen zelatan egotea, eta abar. Voyeurismotzat jotzen dira orobat pertsonen biluztasuna edo sexu harremanak argazkiz eta bideoz jasotzea.

Herrialde batzuetan delitutzat hartzen den portaera da, sexu erasotzat joz. Beste batzuetan berriz, Estatu Batuetako estatu batzuetan kasu, bideozko voyeruismoa soilik jotzen da delitutzat. Oro har, parafilia edo portaera anormal moduan hartzen den joera da. OMS osasun erakundeak gaixotasun edo nahasmen psikiatrikotzat jotzen du .

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q183548
* Commonscat Multimedia: Voyeurism

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4241047-2
* LCCN: sh85118773
* AAT: 300055170
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:10834
* CIE-10: F65.3
* CIE-9: 302.82
* MeSH: D014843

 |

* Wd Datuak: Q183548
* Commonscat Multimedia: Voyeurism

1. ↑  **(Ingelesez)** OMS erakundeak ematen duen *voyeurismo* definizioa.
West Highland Way ibilbidea Loch Lomond aintzira inguruan.
**West Highland Way** (Eskoziako gaeleraz *Slighe na Gàidhealtachd an Iar*, eta euskaraz *Mendebaldeko Lur Garagietako Ibilbidea*) Eskoziako mendebaldea behetik-gora zeharkatzen duen ibilbide luzea da. Glasgow hiriko iparraldean dagoen Milngavie udalerrian hasi eta Eskoziako Lur Garaietan dagoen Fort William udalerrian amaitzen delarik. Denera 153 kilometroko luzera du, Mendebaldeko Dunbartonshire, Stirling, Argyll eta Bute konderriak eta Highland eskualdea zeharkatzen ditu. Urtero 85.000 bidaiari edo ibiltarik ibilbide hau erabili ohi dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Eskozia** |

* West Highland Way ibilbidearen webgune ofiziala **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q965998
* Commonscat Multimedia: West Highland Way

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 240525333
* GND: 4453571-5
* **Lekuak**
* OSM: 16287

 |

* Wd Datuak: Q965998
* Commonscat Multimedia: West Highland Way
**Nobles konderria** (ingelesez: *Nobles County*) Minnesotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Worthington da. 2010eko zentsuaren arabera 21.378 biztanle zituen, Nobles kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Nobles konderriak 1.871,42 kilometro koadro ditu. Horietatik 19,3 ura dira. Beste 1.852,12 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.378 pertsonetatik 19.185 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.820 dira. 727 beltzak edo afroamerikarrak. 67 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.144 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 25 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 223 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q491196
* Commonscat Multimedia: Nobles County, Minnesota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146592043
* ISNI: 0000 0004 4656 6552
* LCCN: n81093337
* NARA: 10039715
* **Lekuak**
* OSM: 1789137
* TGN: 2001051

 |

* Wd Datuak: Q491196
* Commonscat Multimedia: Nobles County, Minnesota
**Noble konderria** (ingelesez: *Noble County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Perry da. 2010eko zentsuaren arabera 11.561 biztanle zituen, Noble kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Noble konderriak 1.923,16 kilometro koadro ditu. Horietatik 27,56 ura dira. Beste 1.895,6 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,01 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 11.561 pertsonetatik 9.926 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 300 dira. 202 beltzak edo afroamerikarrak. 948 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 3 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 430 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q495570
* Commonscat Multimedia: Noble County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141892902
* LCCN: n80090553
* **Lekuak**
* OSM: 1822230
* TGN: 2001674

 |

* Wd Datuak: Q495570
* Commonscat Multimedia: Noble County, Oklahoma
***Violeta Parra***, Isabel Parrak bere amaren omenez plazaratutako estudioko laugarren albuma da, bakarlari gisa. Isabel Parra lan honetan bakarlari gisa aritu zen; 1970ean plazaratu zuen Peña de los Parran, Ángel Parra anaiarekin 1968an sortu zuen zigiluan, alegia. Banaketa DICAP zigiluak egin zuen.

Edukia
------

Hau Isabelek bere amari egindako omenezko albuma da. Bien izenak albumaren azalean agertzen dira. "A" aldea Violeta Parrak bildutako abesti tradizionalek osatzen dute osorik; "B" aldean Violetaren argitaratu gabeko testuak biltzen ditu. Horietako hiru Isabelek musikatu zituen: «Como el roble en el verano», «Qué palabra te dijera» eta «Lo que más quiero» abestia. Azken abesti hau Inti Illimaniren interpretazioan ospetsua izango zen.

Kolaborazioak
-------------

Musikan Angel Parra anaiak, Victor Jara kantautoreak eta Inti-Illimaniko zuzendaria zen Horacio Salinas parte hartu zuten.

Abestiak
--------

### A aldean

* «Señores y señoritas» (edo «Vengo toda avergonzada»), 2,24.
* «Los paires saben sentir» (edo «Lágrimas de Carabaña»), 2,49.
* «Sirilla me pides» (edo «La sirilla»), 3,49.
* «El romero no lo quiero» (edo «Una flor voy a nombrar»), 2,41.
* «Los santos borrachos» (edo «Cristo cuando vino a nuestro»), 3,19.
* «Viva el 18 de septiembre», 1,43.

### B aldean

* «Como el roble en el verano», 2,52.
* «Qué tanto será», 2,59.
* «Gracias a la vida», 4:09.
* «Qué palabra te dijera», 2:57.
* «Sola», 1:46.
* «Lo que más quiero», 3:09.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6163289

 |

* Wd Datuak: Q6163289
**Noble konderria** (ingelesez: *Noble County*) Ohioko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Caldwell da. 2010eko zentsuaren arabera 14.645 biztanle zituen, Noble kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Noble konderriak 1.047,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,99 ura dira. Beste 1.030,85 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 13,98 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 14.645 pertsonetatik 14.088 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 52 dira. 368 beltzak edo afroamerikarrak. 42 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 20 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 14 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 110 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489912
* Commonscat Multimedia: Noble County, Ohio

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 127852857
* LCCN: n81086372
* **Lekuak**
* OSM: 911300
* TGN: 2001619

 |

* Wd Datuak: Q489912
* Commonscat Multimedia: Noble County, Ohio
**Nemty** edo **Anty** "Ibiltaria", "Noraezean dabilena", egiptoar mitologiako gerra jainkoa da.

Ikonografia
-----------

XII. nomoan, hegazti zuri bat bezala irudikatua izan zen, zezen beltz edo behi larru moduan ere agertzen den arren, mortero moduko zeozeren gaineko euskarri batean. Larru hau, ramestar garaian, lehoinabarrarena izango da. XVIII. nomoan, belatz buru eta zabaldutako hegodun jainko bezala agertzen da, Dunanuy izeneko bi belatzetan bihurtuko dena.

Mitologia
---------

Piramideetako Testuetan aipatzen da, eguzki txaluparen nabigazioa Sokarren laguntzarekin zaintzeko arduradun bezala. Isis jainkosa "Erdiko Uhartea" deritzonera zeraman ontzizaina ere bazen. Geziz betetako pitxer bitxi batean bizi da.

Antzinako elezahar batek, Isisenaren antzekoa, Nemtyk egindako krimen bat kontatzen du, bere ama Hathor-Hesati burua moztu izana leporatuz, Rak, bizirik larrutzera eta bendatua izatera zigortuz. Hathorrek, bere burua, behi batenagatik aldatu behar izan zuen, baina Anubis errukitu egin zen, eta Nemtyren larrua bere amari eman zion, magia bidez, esnearekin bustiz, bere gorputza berpiztu zuena (Chester Beaty I.a ramesidar papiroa).

Beste elezahar batean, Isisenaren antzerakoa, Nemty, Raren izen sakratu eta "ezkutua" lapurtzen saiatzen da. Horusek, Nemtyren izen sekretua lortu nahi du, eta animalia pozoitsu bat bidaltzen dio, zauritzeko.

Epitetoak
---------

Bere izena, "Ibiltaria" eta "Noraezean dabilena"z gain "Hanka laburra" epitetoa jaso zuen, Horus eta Sethen elezaharrean.

Sinkretismoa
------------

Dunanuyrekin parekatu eta lotzen da, eta, beranduago, faraoia eta Osirisen irudien ondoan agertzen da, babes bezala, beranduago, zenbait arlotan, Seth eta Horusek ordezkatzen dute. Goi Egiptoko XII. nomoan, Sethekin lotua izan zen, non Matyt lehoi eme jainkosak laguntzen zuen. Anubisekin ere lotuta zegoen.

Gurtza
------

Bere gurtza, I. dinastian abiatzen da. Goi Egiptoko XII eta XVIII. nomoetan eta Antaeopolis, Qau el-Kebirren Matit jainkosarekin batera, Hierakon eta Deir el-Gebrauin gurtua izan zen.

Izen teoforoak
--------------

Bere izena, Egiptoko VI. dinastiako Merenra I.a eta Merenra II.ak eraman zuten, *Merenra Nemtyemsaf* bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q772202
* Commonscat Multimedia: Nemty

---

 |

* Wd Datuak: Q772202
* Commonscat Multimedia: Nemty
**Sobek** egiptoar mitologian krokodilo jainkoa izan zen, izaera ongarrikoa, bere izerditik jaioko zen Nilo ibaiaren sortzailea, ugalkortasuna, landaretza eta bizitzaren jainkoa. Iparraldea puntu kardinalarekin lotua dago.

Greziarrek **Sukos** (σοῦχος) izena eman zioten, krokodilo esan nahi duena, eta Helios jainkoarekin identifikatu zuten.

Ikonografia
-----------

Krokodilo edo krokodilo burudun gizon bezala irudikatua izan zen Shuty koroa, Uas zetroa eta ankharekin. Egiptoko aro berantiarrean, belatz, zezen, ahari edo lehoi buruarekin ere ager daiteke.

Mitologia
---------

Munduaren sorreran kaosaren uretatik irtena uste zen. "Uretako Jauna" zen. Gaizkiaren alorrean, Duateko deabru bezala irudikatzen da, Sethekin lotu zen arriskua eta saski-naskia sortzen zuelako; Osirisen mitoaren bertsioren batean, Seth, bere krimenagatik zigorrik gabe ihes egiteko krokodilo baten gorputzean ezkutatu zela esaten da; baina Sobekek Horusen jaiotzan eta Seth suntsitzen lagundu zuen, Raren aginduz, **Horusen lau semeak** Nun itsasoaren uretatik ere salbatu zituen. Bere bizilekua, *Baju* mendiaren ekialdean zegoen, eta horregatik, "Bajuko Jauna" izena jasotzen zuen; han, tenplu bat ere badu. Gebelein herrian, Neit bere ama zen, Sais bere semea zen arren.

Sinkretismoa
------------

Amon, Ra (Sobek-Ra bezala), Horus, Herishef eta Sethekin lotua izan zen, azken hau, gainera, bere aita bezala ere agertzen da.

Gurtza
------

Bere gurtza, Egiptoko lehen dinastietan hasi zen. Bere gurtza nagusia *Shedet*en, Krokodilopolisen (Faiyum), *Moeris* lakuan, ondoren *Nubt*en (Kom Ombo) eta Tebasen zegoen. *Shedet*en gurtua Neit eta Senuyrekin batera, eta Kom Ombon, non Hathor edo Heketen senar eta Khonsuren aita den. Bere jaia, *Khoiak* hilabetearen laugarren egunean ospatzen zen

Izen teoforoak
--------------

Bere izena, Egiptoko XIII. dinastiaren zenbait faraoiren tituluaren zati izan zen, Sebekhotep deituak (Sobek pozik dago).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q146313
* Commonscat Multimedia: Sobek

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 35291212
* GND: 120614472
* LCCN: nb2018002391
* SUDOC: 166417173
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q146313
* Commonscat Multimedia: Sobek
**Sekhemra Shedtauy-Sobekemsaf** edo **Sobekemsaf II.a**, Egiptoko XVII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1570ean gobernatu zuena, Egiptoko bigarren tarteko aroa bezala ezagutzen den garaian.

Sobekemsaf I.a faraoiaren eta honen emazte Nubemheten semea zen.

Egipto, garai honetan, zenbait errege garaikidek gobernatu zuten. Orain, Sekhemra Shedatauy Sobekemsaf, Intef VI.a eta Intef VII.aren aita izan zela onartzen da, Intef VII.aren erregealdian eraiki zen Gebel Intefeko tenplu baten hondakinetan aurkitutako ate baten harrizko ateburuan grabatutako idazkun batean oinarrituz. Baina, ateburuak, Sobekem... izeneko errege bat soilik aipatzen du Intefen aita bezala: *Intef, Sobekemen semea*.

Sobekemsafen hilobiko lapurreta
-------------------------------

Abbott papiroak eta Leopold Ahmerst papiroak, Ramses IX.aren erregealdian datatuak daudenak, Sekhemra Shedtauy Sobekemsafen hilobia, hilobi lapurrek espoliatu eta suntsitu zutela diote. Hilobi hau arpilatzearen arduradun izan ziren gizonen aitortza eta frogak, azken papiroan xehatzen dira, Ramses IX.aren erregealdiko 16. urtean datatua dagoena, III Peret hilabeteko 22. egunean.

Dokumentu honek, Amon-Raren tenpluko hargin bat zen Anhernakhten seme Amenpnufer, hilobiak lapurtzeko ohituran erori zela dio (errege eta nobleenak mendebaldeko Tebasen, Hapiuer harginaren konpainian, baita eurek nola lapurtu zuten Sobekemsafen hilobia beste sei gaizkiderekin batera Ramses IX.aren erregealdiko 13. urtean ere.

Amenphuferrek, errege momietatik lapurtutako altxorrek, "urrezko 160 *deben*"eko balioa (14,5 kg) zutela dio. Dokumentuaren amaieran, lapurrei emandako epaia agertzen da (ziuraski heriotz zigorra), eta txosten ofizialaren kopia bat, Ramses IX.a faraoiari, Behe Egipton, bidali zitzaiola zioen ohar bat.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Zenbait monumentu eta objektu daude Sobekemsaf II.aren erregealdian datatuak: Estatua bat, hilarri bat eta harkaitzean eginiko idazkun batzuk aurkitu dira Tebasen. Eskarabeo ugari dago. Baita bi obelisko ere, horietako bat Kairoko Egiptoar Museoan, eta, bestea, galdua, ziuraski, bildumagile pribatu baten eskuetan.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Seuserenra** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XVII. dinastia | Ondorengoa**Intef VI.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sobekemsaf II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Nadia Delago** (Brixen, Bozen, Italia, 1997ko azaroaren 12a) Italiako Munduko Kopako eski alpinoko lasterkaria da.

Jatorriz Selva di Val Gardenakoa eta Nicolen ahizpa, Ski Club Gardenan entrenatu zuen, Fiamme Oro Kirol Taldean sartu aurretik. 2013ko abenduaz geroztik, FIS lasterketetan diharduen lasterketa azkarreko espezialista, 2015eko abenduaren 10ean egin zuen debuta Europako Kopan Kvitfjell-en supererraldoian (25.), eta 2018ko abenduaren 19an lortu zituen lehen garaipenak, baita lehen podiumak ere bi libreetan, Altenmarkt-Zauchensee-n jokatutako jaitsieretan. 2019ko urtarrilaren 20an egin zuen debuta Munduko Kopan, Cortina d'Ampezzon jokatutako supererraldoian 32. postuan geratuz; 2021eko Cortina d'Ampezzoko Munduko Txapelketan, bere lehen munduko txapelketan, 15. postuan geratu zen jaitsieran, 8. taldekako lehiaketan eta ez zuen konbinatua osatu. Pekinen 2022ko Neguko XXIV Olinpiar Jokoetan, bere debut olinpiarrean, brontzezko domina irabazi zuen jaitsieran.

Ezaugarri teknikoak
-------------------

Gorputz sendo eta indartsua duen atleta (bere ahizpa zaharrenaren, Nicolen, guztiz antzekoa) eta materialen kudeaketan eta hondo elurtuaren interpretazioan sentsibilitate berezia duena, diziplina azkarretan espezializatua da.

Delago, eskiatzaileen familia
-----------------------------

Delago familiako lau eskiatzaile alpinoek hartu dute parte Munduko Kopako eta Munduko Txapelketako lehiaketetan: Oskar (1963an jaioa) eta Karla Delago (1965ean jaioa) neba-arrebak 1980ko hamarkadan, abiadura probetan espezialistak, eta haien bi ilobak ―Nicol (1996an jaioa) eta Nadia (1997an jaioa)― 2010eko hamarkadan, oraindik aktibo.

Munduko Txapelketako emaitzak
-----------------------------

|  |
| --- |
| **Urtea** |
| Adina | Eslaloma | Eslalomerraldoia | Super G | Jaitsiera | Konbinatua |
|
| 2021 | *23* | — | — | — | 15 | DNF |

Olinpiar emaitzak
-----------------

|  |
| --- |
| **Urtea** |
| Adina | Eslaloma | Eslalomerraldoia | Super G | Jaitsiera | Konbinatua |
|
| 2022 | *24* | — | — | — | 3 | — |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Italieraz)**  *Le sorelle Delago si allenano sullo Stelvio. Nicol: "Anche col maltempo".*  rainews.it 15 June 2020.
2. 1 2   **(Italieraz)**  *Nadia Delago.*  2022-04-06 (Noiz kontsultatua: 2022-05-28).
3. ↑   **(Italieraz)**  *Nadia Delago.*  2022-04-06 (Noiz kontsultatua: 2022-05-28).
4. ↑   **(Italieraz)**  *Chi è Nicol Delago, la stella alpina che è sbocciata in Val Gardena.*  fis-ski.com 18 December 2018.

Kanpo estekak
-------------

* Nadia Delago FIS (alpinoa)
* Nadia Delago Olympedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q60218203

 |

* Wd Datuak: Q60218203
**Niagara konderria** (ingelesez: *Niagara County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Lockport da. 2010eko zentsuaren arabera 216.469 biztanle zituen, Niagara kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Niagara konderriak 2.951,73 kilometro koadro ditu. Horietatik 1.598,83 ura dira. Beste 1.352,9 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 73,34 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 216.469 pertsonetatik 193.601 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.694 dira. 14.511 beltzak edo afroamerikarrak. 2.135 amerikar natiboak ziren eta 55 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.807 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 185 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.175 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114969
* Commonscat Multimedia: Niagara County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152450485
* ISNI: 0000 0004 0437 3613
* LCCN: n81023150
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 36267
* TGN: 1002718

 |

* Wd Datuak: Q114969
* Commonscat Multimedia: Niagara County, New York
**Nenadović dorrea** (Serbieraz: Кула Ненадовића) Serbiako Valjebo herrian (Kolubara barrutian), 1813an eraikitako dorre ezaguna da. Eraikuntzan zaharrago zen beste dorre baten materialak erabili izan ziren. Serbiako Monumentu Garrantzitsu Kulturaleko zerrendan dago.

Kokapena
--------

Dorrea Kličevac muinoan dago, egungo Valjevo inguruan.

Historia
--------

Dorrea Jakov Nenadović voivodeak eraiki zuen, 1813an, serbiarrek otomandarren aurkako lehengo altxamenduan. Dorrearen helburua matxinoen armategia izatearena zen. Dena, dela, otomandarrek hartu eta sua eman zioten. Ondoren espetxe moduan erabili zuten. 1836an Miloš Obrenović printzea berreskuratu zuen. 2002tik publikoari irekita dago eta Valjevoko Museo Nazionalak gestionatzen du.

Ezaugarriak
-----------

Harriz egina dago eta 20 metroko garaiera du. Teilatua teilez estalia dago. Eraikinak beheko solairua ete beste hiru ditu. Dorrea gotorleku moduan diseinatua zegoen eta, ondorioz, leihoak gutxi eta txikiak dira. Solairuak egurrezko eskailera batez lotuta daude.

Egungo erakusketa gela bat.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12754311
* Commonscat Multimedia: Kula Nenadovića

---

 |

* Wd Datuak: Q12754311
* Commonscat Multimedia: Kula Nenadovića
**Neosho konderria** (ingelesez: *Neosho County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Erie da. 2010eko zentsuaren arabera 16.512 biztanle zituen, Neosho kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Neosho konderriak 1.496,48 kilometro koadro ditu. Horietatik 16,37 ura dira. Beste 1.480,11 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 11,03 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 16.512 pertsonetatik 15.822 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 686 dira. 192 beltzak edo afroamerikarrak. 147 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 83 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 262 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q375996
* Commonscat Multimedia: Neosho County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125505827
* ISNI: 0000 0004 1790 2713
* LCCN: n82009743
* **Lekuak**
* OSM: 1070411
* TGN: 2000726

 |

* Wd Datuak: Q375996
* Commonscat Multimedia: Neosho County, Kansas
Mahatsondoa
**Mahatsondo** edo **Vitis vinifera** Mediterraneoren inguruan jatorria duen *Vitis* generoko landarea da. Bere hedadura Maroko eta Portugaletik hegoaldean Alemaniaraino iparraldean eta Iraneraino ekialdean izan da naturalki. Gaur egun mundu osoan zehar landatzen da, kontinente guztietan Antartika izan ezik. Mahats zein ardoa ekoizteko erabiltzen da eta 5.000 eta 10.000 barietate ezberdin daude, nahiz eta guztiek ez duten erabilera komertzial bera.

Naturalki 32 metro arte haz daiteke, landare igokaria baita. Hostoak luzeak eta zabalak dira, 5 eta 20 zentrimetro artekoak, lobulatuak eta alternatuak. Fuitua baia bat da, mahats gisa ezaguna. Espezie basatian 6 milimetro inguru neurtzen dituzte, eta more ilunetik beltzerainoko kolorea dute. Landatutako barietateetan handiagoa izaten da, 3 zentimetro arte, eta berdea, gorria edo morea izan daiteke. Espeziea ibaien alboetan eta baso hezeetan hobeto hazten dira.

Domestikatutako landareak lore hermafroditak ditu, baina naturalki hazten denak, askotan *V. vinifera sylvestris* gisa ezagutzen dena, lore bereiztuak ditu eta polinizazioa beharrezkoa da fruitua hazteko.

Bere fruitua zuzenean jan daiteke, baina ardo edo muztioa egiteko erabil daiteke, edo lehortuta mahaspasak egiteko. Munduan egiten diren ardo gehienen oinarria espezie hau da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q30046
* Commonscat Multimedia: Vitis vinifera
* Wikispecies Espezieak: Vitis vinifera

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4065174-5
* NKC: ph125390
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* African Plant DB: 123986
* BioLib: 40401
* Catalogue of Life: 433729
* Dyntaxa: 221589
* EOL: 582304
* Fl. China: 200013507
* GBIF: 5372392
* GRIN:
* IPNI: 69138-1
* ITIS: 28629
* UICN: 63537
* NCBI: 29760
* PlantList: kew-2457006
* W3TROPICOS: 34000217
* USDA Plants: VIVI5
* VASCAN: 9544
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: 22E66I250J

 |

* Wd Datuak: Q30046
* Commonscat Multimedia: Vitis vinifera
* Wikispecies Espezieak: Vitis vinifera
**Stockholms Banco**, 1657an Johan Palmstruchek Stockholmen sortua, billeteak jaulki zituen lehen banku europarra izan zen. 

1661ean hasi zen billeteak zirkulazioan jartzen, urrea edo beste metal preziatu bat erakundean gordetzen zuenarentzat «ordainagiri» gisa entregatzean. Finantza-arazoak izan ondoren, 1667an likidatu zuten. 

Stockholms Banco banku pribatua zen arren, harreman berezia zuen Suediako koroarekin, eta Karlos X. erregeak Palmstruch aukeratu zuen bere zuzendaria izan zedin, eta Estatuko arauen arabera jarduteko baimena eman zion. Erakunde hori Suediako Bankuaren aitzindaria izan zen, munduko banku zentralik zaharrena baita. 1668an sortu zen Riksens Ständers Bank gisa, eta 1866an Sveriges Riksbank izena aldatu zion.

Stockholms Bancok berritasun bat ekarri zuen bankuen historian, eskudirutan zituen erreserbak baino kopuru handiagoetako maileguak ematen zituelako, eta hori ohikoa da erreserba zatikatuen egungo bankuan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Juan Crivellini. *El origen del papel moneda o billete.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1365713
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 185063934

 |

* Wd Datuak: Q1365713
Malatesta tenplua.
**Sigismondo Pandolfo Malatesta** (1417ko ekainaren 19 -1468ko urriaren 7), ***"Riminiko otsoa"*** izengoitiaz ezaguna, 1432tik Rimini, Fano eta Cesenako jauna izan zen. Halaber poeta eta mezenas ezaguna zen. Traidore eta probokatzaile ospea zuen.

Biografia
---------

Condottieri ospetsua, garaikide askoren iritziz Italiako lider onena izan zen. 1465an Veneziako Armadaren buru izan zen Otomandar Inperioaren aurka.

Ez zen elizaren aldeko gizona eta Eliza Katolikoarekin izan zituen gatazken ondorioz lur onenak galtzea ekarri zion. Arazoa Pio II.a aitasantuarekin izan zituen eta azken honek Malatestak Federico da Montefeltrorekin izan zuen adiskidetasunaren ondorioz, traidoretzat jo zuen Sienaren aurka. Une batean Pio II.ak zera esan zuen: Malatesta "infernuan santu egina" zela. Hurrengo aitasantuak, Paulo II.ak, Malatestaren aurkako politika horrekin jarraitu zuen eta, antza denez, condottierik hiltzen saiatu zen 1468an. Ez zuen lortu eta, ondoren, Riminira itzuli zen, bertan hilabete gutxi batzuen buruan hil egin zen.

Historikoki Malatestak ospe txarra izan du, batez ere Pio II.ak haren aurka esandakoaren ondorioz. Dena dela, 1922tik Ezra Pound idazleak intelektual honen beste ikuspegi zabaldu zuen, bere biografia beste argi positiboaz erakutziz.

Malatesta eta sexu jazarpenak
-----------------------------

Historialarien iritzia nahasia da Maltestaren inguruan. "Bortxaketak, adulterioak eta intzestuak" gustukoak zituela onartzen da. Bere sexu abusuak bere seme-alabengana hedatu zituen, eta horietako batzuk bortxatu zituen edo saiatu zen. Guichardin italiar Errenazimentuko biografo bikainak "bakearen eta ongizatearen etsai" gisa deskribatu zuen. Sigismundok bere bekatuez jabea zen. Isotta-ri, bere emazteari eskainitako soneto erotikoez ere harrotzen zen.

Malatestaren tenplua
--------------------

Ez zen eliza gizona eta berak Riminin eraiki zuen Malatesta Tenpluak (baita ere San Frantsizko Tenplua) esanahi erlijioso baino gehiago Isotta degli Atti bere amorante eta hirugarren emazteari eskainitako eraikina izan zen. Eraikin hori Leon Batista Albertik altxatu zuen eta Piero della Francesca zein Agostino di Duccio mailako artistek apaindu zuten. Lan hau Pizkundeko arkitekturaren lan handienetariko bezala sailkatuta dago. Lehen eliza zen, gainera, garaipen arku erromatar bat erabili zuela egituraren parte gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q506640
* Commonscat Multimedia: Sigismondo Malatesta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 50021300
* ISNI: 0000 0000 8129 1225
* BNF: 119394880 (data)
* GND: 118781391
* LCCN: n79043839
* NKC: xx0239048
* SNAC: w61z72f3
* SUDOC: 027329062
* ULAN: 500339401
* BIBSYS: 1523345889950
* ICCU: CFIV025876
* Open Library: OL1211727A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q506640
* Commonscat Multimedia: Sigismondo Malatesta
***Vitoria histórica*** (Gasteiz historikoa), bigarren ediziotik aurrera ***Vitoria y sus cercanías***, Vicente González de Echávarri plazaratutako liburua da. 1903an argitaratu zen lehen aldiz eta, berez, *La Libertad* egunkari liberalean argitaratutako artikuluen bilduma da.

Edukia
------

Artikulu guztien elementu amankomuna Gasteiz hiria zen: historia, pertsonaiak, auzo berriak... Horrela Florida parkea, Plaza Berria, Udaletxea, Foruak, hiriko elizak, etxeak, inguruko herriak eta antzeko gaiak dira orrialde hauen protagonistak. 

Oso harrera ona izan zuen eta, horri esker, 1904an bigarren edizioa plazaratu zen. Liburua Herminio Madinabeitia *La Libertad* egunkariaren zuzendari zenaren hitzaurrearekin hasten zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**[  Liburu osoa Kulturklik webgunean.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115448642
* Commonscat Multimedia: Vitoria histórica

---

 |

* Wd Datuak: Q115448642
* Commonscat Multimedia: Vitoria histórica
**Victor Bereciartua**  (1948ko azaroaren 26a), **Vitico** izen artistikoarekin ezagunagoa, argentinar musikaria da. 2002an Tigre-n sortu zen Viticus talde argentinarren abeslaria izateagatik da ezaguna..

Karrera
-------

Viticok gitarra baxua jo zuen hainbat taldetan (Los Mods, Alta Tensión, La Joven Guardia) "Billy Bond y su Pesada del Rock and Roll" taldearekin bat egin arte. 1970eko hamarkada Ingalaterran eman zuen, eta han aritu zen laburki Bad Company taldean .

Itzultzean, 1980an, *Riff* (Pappo's Blues-en jarraipena) talderatzeko deitu zuten. 1984ra arte lau disko grabatu zituen. Urte horretan bere bakarkako jardunbideari ekin zion, eta *Ha llegado la hora* grabatu zuen. Aldi berean, bere bakarkako ikuskizunak egin zituzten, itzuleran Pappo Riff izena hartu zuen.

2002. urtearen amaieran Viticus sortu zuen, bere talde berria eta Riff-i omenaldiko hainbat kontzertutan ere jo zuen.

Diskografia
-----------

### Riffekin

* 1981: *Ruedas de Metal*
* 1981: *Macadam 3...2...1...0.* *.* *.*
* 1982: *Contenidos*
* 1983: *En Acción*
* 1985: *Riff VII*
* 1987: *Riff 'N Roll*
* 1992: *Zona de Nadie*
* 1995: *Paladium '86*
* 1996: *En Vivo en Obras 85/12/17*
* 1996: *Riff en Vivo*
* 1997: *Que Sea Rock*

### Bakarrik

* 1985: *Ha llegado la hora*
* 1987: *Nacido para ser así*
* 1994: *No se si voy a volver*

### Vitikenekin

* 1988: *Aisialdia*

### Tarzenekin

* 1989: *Es una selva ahí fuera*

### Viticusekin

* 2003: *Viticus*
* 2006: *Super*
* 2008: *Viticus III*
* 2011: *Rock Local*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Rolling Stone* (Argentina: Vitico - el garante del heavy
2. ↑  Rock.com.ar: Vitico biography

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7937090
* **Identifikadoreak**
* BNA: 000040466

 |

* Wd Datuak: Q7937090
**Jajeperra Senusert**, **Senusert II.a** edo **Sesostris II.a**, Egiptoko XII. dinastiako laugarren faraoia izan zen. K.a. 1882tik K.a. 1872 arte gobernatu zuen (Jürgen von Beckerath).

**Jajeperra** bezala aipatzen da Abidoseko Errege Zerrendan eta Saqqarakoan, baina bere izena, ulerkaitza da Turineko Errege Kanonean. Manetonen epitomeetan aipatu ere ez da egiten. Bere erregealdiaren 6. urtea, nomarka baten hilobiaren harresi batetako erliebean dokumentatua dago, Beni Hassanen.

Bere ondorengoa izan zen Sesostris III.ak ez bezala, harreman onak izan zituen tokiko zenbait nomarkekin, garai honetan, ia faraoia bezain boteretsuak ziren Egiptoko gobernari probintzialak.

Sesostris II.ak baliabide asko bidali zituen El Fayumeko oasira, ureztatze sistema zabal bat eraikitzeko lanak abiatzeko aginduz, Bahr Yusuf edo Joseren kanaletik Birket Qarun lakuraino, El Lahunen dike baten eta ureztatze kanal sare zabal baten eraikuntzaren bidez. Bere egitasmo handiaren asmoa, eskualdeko nekazaritza lurraren azaleraren handitzea zen.

Egitasmo honen garrantzia, Sesostris II.ak, errege nekropolia Dahshurretik El Lahunera eramateko erabakiarekin nabarmentzen da, non bere piramidea eraikitzea agindu zuen. El Lahun, hemendik aurrera, Egiptoko XII eta XIII. dinastien hiriburu bezala geratuko da.

Erregeak, gainera, ezagutzen den lehen *langile hiria* ezarri zuen. Kahunetik gertuko herrian, Egiptoko Inperio Berrian, Deir el-Medinako *artisauen hiria*ren prototipoa izango dena.

Sesostris II.aren piramidea El Lahunen

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Bere balizko lurperaketa tokia, adobez eraikitako 106 metroko luzera eta 50 metroko altuerako piramidea, El Lahunen eraiki zen.

* Heliopolisetik datorren esfingea, Kairoko Egiptoar Museoan (Sourouzian)
* Asuanetik gertuko arroka batean dauden zenbait idazkunetan aipatua, Amenemhat II.arekin batera aipatua.
* Bere gurtzari buruzko erreferentzia ugari *Lahuneko papiroetan* (Flinders Petrie)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Erregearen emaztea, koroa zuriarekin dagoena, Ueret* |  » |

```
Zatia
```

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Amenemhat II.a** | **Egiptoko faraoia**XII. dinastia | Ondorengoa**Sesostris III.a** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Sesostris II.a*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Suaren Gaua** (alemanez: *Feuernacht*; italieraz: *Notte di Fuocchi*) 1961eko ekainaren 11 eta 12aren arteko gauean Befreiungsausschuss Südtirol erakunde independentistak Hego Tirolen burutu zuen atentatuen multzoa izan zen. Erakunde horrek goi tentsioko 37 dorre suntsitu zituen gau hartan 

Ekintza mugarri garrantzitsu bat izan zen bertako borroka armatuaren historian. Egileek Hego Tiroleko afera nazioarteko agendan sartzea bilatu zuten. Haatik, Italiako Gobernuaren erantzuna azkarra eta irmoa izan zen: armada Hego Tirolera bidali zuen eta erakunde independentistaren ustezko 91 kide atxilotu.

1964an Milango auzitegi batek horietako 22 espetxera bidali zituen, 46 askatu eta beste 23 iheslaritzat jo zituen. Zigorrak handiak izan ziren, 15 urte baino gehiagoko espetxealdia erakundearen kide askorentzat.

Testuinguru politikoa
---------------------

Hego Tirol hizkuntza eta kultura alemaneko lurraldea da, Tirol austriar eskualdearen zati historikoa. Italiak Lehen Mundu Gerraren amaieran (1918an) anexionatu zuen. Anexionatu ondoren italiar jendearen inmigrazioa azkartu zen, eta kolono berriek lehenengo gune italieradunak sortu zituzten.

Benito Mussolini diktadoreak agintea eskuratu zuenean Hego Tiroleko italiazartze prozesua indartu zen, eskoletan alemanierazko hezkuntza debekatuz, toponimia aldatuz eta populazio-mugimenduak erabiliz (kolonoen bidez) lurraldeak bere jatorrizko hizkuntza eta kultura gal zezan .

Bigarren Mundu Gerraren ostean Italiako errepublika berriak jarreraz aldatu eta nolabaiteko autonomia eman zion eskualdeari. Halere, bertako populazioaren zati handi batek Austriara itzuli nahi zuen, edo Italiatik askoz autonomia gehiago lortu. 1957tik aurrera, talde militante txikiak prest zeuden beren helburuak lortzeko indarra erabiltzen. Suaren gaua, 1960ko hamarkadan zehar eginiko eraso batzuen abiapuntua izan zen, Hego Tiroleko Askapenerako Batzordea (Befreiungsausschuss Südtirol) izeneko talde batek planifikatu eta burutu zituenak.

Borroka armatuaren hautua ez zen tiroldar abertzale guztien gustukoa. Südtiroler Volkspartei (tokiko alderdirik handiena), tokiko elizbarruti katolikoak eta alemaniar hizkuntzako prentsa garrantzitsuenak, Dolomiten tokiko egunkariak esaterako, bonben erabilera ere gaitzetsi zuten hasieratik, nahiz eta italiar errepresioaren aurka gogor jo ere .

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Zubiria, Pello:  Hego Tiroleko
abertzaleen arbolak
eta intxaurrak ARGIA (2010-07-11)
2. ↑   Hego Tirol: Bozengo alkatearen aurreko protesta www.naziogintza.eus
3. ↑   Rolf Steininger, South Tyrol - a minority conflict of the Twentieth Century, New Brunswick, NJ, Transaction Publishers, 2003, 87 orr.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1409619
* Commonscat Multimedia: Feuernacht

---

 |

* Wd Datuak: Q1409619
* Commonscat Multimedia: Feuernacht
**Siluriarra** Paleozoikoko hirugarren garaia da, Ordoviziar eta Devoniarraren artean kokatua. Bere hasiera orain dela 443,7 Ma izan zen eta bukaera orain dela 416 Ma. Hasiera moduan itsas espezieen %60ko desagerpena ematea hartzen da.

Zatiketak
---------

Siluriarra honako moduan zatitzen da:

* **Pridoli**
* **Ludlow**
	+ Ludfordian
	+ Gorstian
* **Wenlock**
	+ Homerian
	+ Sheinwoodian
* **Llandovery**
	+ Telychian
	+ Aeronian
	+ Rhuddanian

Siluriarreko Paleogeografia
---------------------------

Siluriarrean Gondwanak hegoalderantzako bidea poliki egiten jarraitu zuen. Garai honetan izotz mantua ez zen Ordoviziarrean bezain lodia. Izotzaren urtze honek itsas-mailaren gorakada ekarri zuen eta honek Siluriar sedimentuek inkonformitate bat osatzen dute kasurik gehienetan. Hainbat kratoi eta kontinente zati ere batu ziren eta Laurasia superkontinentea sortu zen.

Europa eta Ipar Amerika izango zireneko lurrek talka egin zuten eta sedimentuak tolestu ziren. Gertakari hau Caledoniar orogenia da.

Siluriarraren bukaeran itsas-maila berriro ere jeitsi zen eta honek ebaporita deposito handiak sortzea eragin zuen.

Siluriarrean Lurrak berotegi-efektu handia jasan zuen eta klima epela egon zen leku gehienetan. Badirudi periodo honetan izan zela Lurraren klimaren estabilizazioa, aurretik nahiko modu kaotikoan jokatzen baitzuen.

Fauna eta Flora
---------------

Garai honetan agertzen dira lehen aldiz koral errezifeak. Lehen hezurdun arrainak ere agertzen dira *Osteichthyes*ak, hain zuzen ere. Arrainek barailak garatu zituzten. Eskorpioi urtarrak (batzuk hainbat metrotakoak) agertu ziren. Trilobite, briozo eta brakiopodoak ugariak ziren, baita moluskuak ere.

Landareei dagokionez, lehenengo landare baskularrak agertzen dira, hau da, euren janaria gorde eta garraiatzeko gai direnak. Honek lehenengo landare lehortarrak agertzea ekarri zuen. Hauekin batera lehenengo lur-lehorreko animaliak agertu ziren, Myriapoda motakoak (ehunzangoak).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q62412
* Commonscat Multimedia: Silurian

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4181434-4
* LCCN: sh96011002
* NDL: 00571236
* NKC: ph117334
* AAT: 300391265
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q62412
* Commonscat Multimedia: Silurian


| Paleozoiko |
| --- |
| Kanbriar | Ordoviziar | Siluriar | Devoniar | Karbonifero | Permiar |
**Sesenieli Donu** (Fiji, 1996ko martxoaren 3a), fijiar errugbi zazpiko jokalaria da.

Karrera
-------

Donu Nadroga Navosa probintziako Vatukarasa herrian jaio zen. Fijian Rugby Sevens Emakumeen Taldeko kidea izan zen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Tokion, eta han brontzezko domina irabazi zuen Britainia Handiko taldea 21-16 irabazi ostean.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Ajinomoto Stadium (japonieraz (味の素スタジアム, *Ajinomoto Sutajiamu*), Tokio Stadium ere izendatua), Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen (urrezkoa) eta Frantziako taldearen  (brontzezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Lavena Cavuru, Raijieli Daveua, Sesenieli Donu, Laisana Likuceva, Rusila Nagasau, Ana Naimasi, Alowesi Nakoci, Roela Radiniyavuni, Viniana Riwai, Tokasa Seniyasi, Vasiti Solikoviti eta Reapi Ulunisau-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua 
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Zazpiko-errugbiaemakumeak. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Portugesez)**  *Sesenieli Donu.*  2021-09-24 (Noiz kontsultatua: 2021-12-23).
2. ↑  «Sesenieli Donu» *olympedia.org* 2022-02-27an. begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Sesenieli Donu» Olympics.com 2022-02-27an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Zazpiko-errugbia, emakumeak, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107721862

 |

* Wd Datuak: Q107721862
Suaren triangelua
**Suaren triangelua** edo **errekuntzaren triangelua** su gehienetan beharrezko diren osagaiak ulertzeko eredu erraztu bat da.

Triangeluak irudikatzen ditu su batek pizteko behar dituen hiru osagaiak: beroa, erregaia eta agente oxidatzailea (oxigenoa, oro har). Sua berez pizten da osagaiak proportzio egokian agertzen eta nahasten direnean, eta sua prebenitzeko edo itzaltzeko modua da suaren triangeluko osagaietako edozein kentzea. Adibidez, sua suaren kontrako tapaki batez estaliz gero, triangeluan *agente oxidatzailea* deritzon osagaia kentzen da, eta sua itzali ahalko da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** The Fire Triangle, Hants Fire brigade, accessed June 2009
2. ↑  **(Ingelesez)** IFSTA (2008). "Essentials of Fire Fighting and Fire Department Operations 5th Edition", 2008, 88. orrialdea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q910479
* Commonscat Multimedia: Fire triangle

---

 |

* Wd Datuak: Q910479
* Commonscat Multimedia: Fire triangle
***Whitespace*** programazio lengoaia esoterikoa da Edwin Brady eta Chris Morris garatutako 2003ko apirilaren 1an. Hutsuneak, tabulazioak eta lerro jauziek osatzen dute lengoaia honen sintaxia. Beste edozein karaktere ez da kontuan hartuko.

Lengoaia inperatiboa da, pila batean oinarritzen dena. Programak exekutatzen dituen makina birtualak pila bat eta heap bat ditu. Pila erabilita programatzaileak zenbaki osoak metatu ditzakete, baina oraindik ezin dira komadun zenbakirik gorde. Heap-a aldagaiak eta datu egiturak gordetzeko balio du.

Kaixo mundua adibidea
---------------------

Hutsuneak margotuak izan dira ikusgarria izateko. (hutsunea, tabulazioa)

```
 
     
   
      
    
     
   
     
  
  
    
     
     
    
   
   
    
  
   
    
     
     
      
     
     
   
  
    
    
     
    
    
     
   
 
 
  
(lerro hutsa)
  
(lerro hutsa)
   
(lerro hutsa)
    
 
  
  
(lerro hutsa)
  
(lerro hutsa)
   
(lerro hutsa)
(lerro hutsa)/EOF
```

Kanpo Loturak
-------------

* **(Ingelesez)** Whitespace lengoairen webgunea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378222
* Commonscat Multimedia: Whitespace (programming language)

---

 |

* Wd Datuak: Q378222
* Commonscat Multimedia: Whitespace (programming language)
**Silves de la Selva** izenburu duena zalduneria liburu espainiar bat da, Amadis de Gaularen zikloko hamabigarrena, Pedro de Lujánek idatzia. Lehen aldiz Sevillan inprimatu zuen Dominico de Robertisek, eta bigarren edizio bat izan zuen inprimategi berean 1549an. Bere izenburu osoa *Dozena parte del invencible caballero Amadís de Gaula. Que trata de los grandes hechos en armas del esforzado caballero don Silves de la Selva con el fin de las guerras ruxianas* da.

Lanak Don Luis Ponce de León Arcoseko dukea, Zaharako markesa, Casareseko kondea eta Marchena hiribilduko jaunari eskainitako hitzaurre bat du, eta sarrerako atal moduko bat, non Lujanek, dontzeila batzuek adierazita, itsasoaren ertzeko kobazulo batean jatorrizko eskuizkribua nola aurkitu zuen azaltzen duen, ustez grezieraz idatzia, eta nola hori itzultzen hasi zen.

Silves de la Selvak bi zati ditu, lehena 60 atalekoa eta bigarrena 75ekoa. Laneko protagonista Amadis de Greciaren eta Finistea erreginaren ezkontzaz kanpoko semea da, Silves bera istorioan lehen zatiko 49. atalerarte parte hartzen hasten ez den arren, eta aurrekoak nagusiki bere iloba Rogel de Greciari eta amadistar zikloko aurreko liburuetako beste pertsonaia batzuei buruzkoak dira. Bigarren zatian Silvesen papera handitzen da eta bere abentura ugariak eta Pantasilea printzesarekin zuen amodioa kontatzen dira, Amadis de Grecia, Amadis de Gaula, Rogel de Grecia, Esplandian, Florisel de Niquea, Lisuarte de Grecia eta beste zaldun batzuei eskainitako orrialde ugari ere badagoen arren. Liburuaren azken zatian, gorantza doan garrantzia hartzen hasten dira Esferamundi de Grecia, Rogel de Grecia eta honen emazte Leonida infantaren semea dena, eta Rogelen lagun eta senidea den Amadis de Astra, Agesilao eta Dianaren semea dena, honi eskainitakoa izango zelarik zikloko hurrengo liburua.

1551n Italian Silves de la Selvaren itzulpen bat argitaratu zen, Mambrino Roseok hamairugarren liburu bat idazteko oinarritzat hartu zuena, eta sei zatitan argitaratu zena 1558 eta 1565 bitartean, Esferamundi de Grecia izenekoa, eta Rogel eta Leonidaren semearen ekintza eta abenturak kontatzen dituena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9077403

 |

* Wd Datuak: Q9077403