**Shirin Neshat** (pertsiarrez: شیرین نشاط) (Qazvin, Iran, 1957ko martxoaren 26a), New Yorken bizi den bideo-artista eta argazkilari irandarra da. Islamaren eta Mendebaldearen arteko dualtasuna eta kontrasteak, feminitatea eta maskulinitatea, bizitza pribatua eta bizitza publikoa lantzen ditu, eta gai horien artean zubiak proposatzen ditu.

Biografia
---------

Shirin Neshat 1957an jaio zen Qazvinen, Iranen. Gurasoak dirudunak ziren. Aita medikua zuen, eta ama etxeko-andrea. Mendebaldartutako familia batean hazia da Shirin Neshat, Irango Shah-aren gizarte-hautuaren ikuspegia apreziatzen zuena.

Neshatek hau dio aitari buruz: "Mendebaldeaz fantasiak izan zituen, idealizatu zuen, eta, pixkanaka, bere balioak baztertu zituen; horrelakoak ziren nire gurasoak. Nire ustez, bere nortasuna pixkanaka desegin zen, erosotasunaren truk. Haien klasea zerbitzatu zuten". Neshat-arren mendebaldartzeko borondate horretan, Teherango eskola katoliko batean sartu zuten alaba. Giro hotza eta etsaitasunezkoa atzeman zuen bertan, bere familiaren etxekoarekin alderatuta. Aitaren mendebaldatzeko elementuen artean, mendebaldar erako feminismo modu bat onartzea zegoen. Neshaten aitak alaba animatzen zuen "pertsona izatera, arriskatzera, ikastera, mundua ikustera", eta, garai hartako jardun konbentzionalaren kontra, alabak eta semeak unibertsitatera bidali zituen goi-mailako ikasketak egitera.

Irango iraultzaren garaian Irandik Los Angelesera joan zen Shirin Neshat, artea ikastera. Iraultzak eragindako aldaketa politikoen ondorioetako bat izan zen haren aita, diru aldetik eroso zena, baztertu behar izan zela, eta abantailarik gabe eta soldata txikiarekin ekin behar izan ziola berriz. Iraultzaren ondoren eta herrialdea nazio islamiar tradizionalean berregituratu ondoren, bere familiak ezin izan zion Shah-ren pean zuen lehengo bizi-mailari eutsi.

Iraultza gertatu eta urtebetera, gutxi gorabehera, Shirin Neshat San Frantziskora joan zen, badiako auzora, eta *Dominican College-*n ikasi zuen. Ondoren, Berkeleyko Unibertsitatean sartu zen, eta hainbat titulu lortu zituen: BA, MA eta MFA (arte-prestakuntzako tituluak).

Ibilbide artistikoa
-------------------

Unibertsitate-ikasketak egin ondoren, New Yorkera joan zen, eta irabazi-asmorik gabeko *Storefront Art and Architecture* erakundearentzat lanean hasi. Diziplina anitzeko erakunde hark beste ideia batzuetara zabaldu zuen, eta bere lanaren zati izan diren kontzeptuak bereganatu zituen leku hartan. Aldi berean, bere lehenengo artelanak sortu zituen, geroago suntsituak izan zirenak. 1990ean, Iranera itzuli zen. Iran garaikidearen eta berak bizi izan zuen iraultzaren aurreko Iranaren arteko arrakalaren esperientzia egin zuen. Linda Weintraubekin egindako elkarrizketa batean ongi aipatu zuenez: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Kultura irandarraz ditudan oroitzapenen eta Iranera itzulita ikusi dudanaren arteko diferentzia ikaragarria da. Aldaketa hori beldurgarria eta zirraragarria da aldi berean; ez nintzen inoiz ideologikoki hain funtsatutako herrialde batean izana. Aldaketarik handienak itxura fisikoari eta jendaurrean izan beharreko jarrerari lotuak dira nagusiki. |  » |

Egiaztapen eta talka horretatik atera zen bere lehen lan ezaguna: *The Women of Allah* (*Allah-ren emakumeak*) serieko argazkiak, kaligrafia persiarraz guztiz estalitako emakumeen erretratuekin.

Argazkigintzan jardun ondoren, 90eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, bideoa erabili zuen sormenerako bitarteko gisa. Honela dio: "Bideo-instalazioa egiten hasi naiz, askoz askatasun, anbiguotasun eta lirismo handiagoa ematen baitit, nire argazkigintzari falta zitzaiona." Orduan, *Anchorage* egin zuen (1996) eta bi bideo proiektatzeko instalazioak proposatu zituen: *Ombre sous le Web* (1997), *Turbulent* (1998), *Rapture* (1999) eta *Soliloquy* (1999). Bere lana gizarte musulmanen kode sozial, kultural eta erlijiosoei buruzkoa da, eta zenbait oposizioren konplexutasunari buruzkoa. Neshat-ek, sarritan, gai hori azpimarratzen du bi film erakutsiz: bi pantaila, ondoz ondo edo aurrez aurre, erabat koordinatuak, gisa horretan ikus-kontraste bisual handiak sortzeko, hala nola argia eta iluna, beltza eta zuria, gizona eta emakumea. Neshat-ek film narratibo laburrak ere egin ditu, tradizionalagoak, *Zarin* filma, kasurako.

Shirin Neshaten lanak gaur egungo (2023) gizarte islamiarretako emakumearen bizitzaren alderdi sozialak, politikoak eta psikologikoak aztertzen ditu. Irmoki eusten die Islamaren irudikapen estereotipatuei, haren arte-helburuak ez dira formalki polemikoak. Zehazkiago, bere lanak mundu osoko emakume musulmanen nortasuna osatzen duten indar intelektual eta erlijiosoen konplexutasuna aitortzen du.

Shirin Neshat 1999an egin zen nazioartean ezagun, XVIII. Veneziako Biurtekoko Urrezko Lehoia lortu zuenean *Turbulent* (Noire Galleryk (Turin, Italia) ekotzitako bideoa) eta *Rapture* bideoekin (250 figuranterekin eginiko proiektua, Jérôme de Noirmont galeriak ekoitzia); kritikaren eta publikoaren artean arrakasta handia erdietsi zuen Art Institute of Chicago delakoan lehen aldiz erakutsi zituenean, 1999ko maiatzean. *Rapture* bideoarekin, Neshat lehen aldiz saiatu zen irudiari arreta handia jartzen, talka estetiko, poetiko eta emozionala sortzeko asmoz.

2008an, *Munis* eta *Faezeh* bideoak egin zituen, Shahrnush Parsipur idazle irandarraren *Aql-e abi'rang* eleberrian oinarrituta, non nahasten baitziren orinismoa eta errealismoa bere herrialdeko emakumeen bizitzan.

2013ko otsailean, 2013ko Berlinale zinemaldian, Wong Kar-wai zinemagile txinatarra buru zuen epaimahaiko kide izan zen, Tim Robbins aktore estatubatuarrarekin eta Susanne Bier zuzendari daniarrarekin batera.

2017ko irailean, Shirin Neshatek Praemium Imperiale saria jaso zuen bere lan piktorikoarengatik.

Obrak
-----

* *The Women of Allah*, 1993-1997. Argazki-seriea.
* *Speechless*, 1996. Argazki-seriea.
* *Turbulent*, 1998. Bi pantaila dituen bideo eta soinuaren instalazioa.
* *Rapture*, 1999. Bi pantaila dituen bideo eta soinuaren instalazioa.
* *Soliloquy*, 1999. Bi pantaila dituen bideo eta soinuaren instalazioa.
* *Fervor*, 2000. Bi pantaila dituen bideo eta soinuaren instalazioa.
* *Passage*, 2001. Bideo-instalazioa.
* *Logic of the Birds*, 2002. Multimedia performancea.
* *The Last Word*, 2003. Bideo-instalazioa.
* *Mahdokht*, 2004. Hiru pantailako bideo-instalazioa.
* *Zarin*, 2005. Bideo-instalazioa.
* *Munis*, 2008. Bideo-filma.
* *Faezeh*, 2008. Bideo-filma.

Banakako erakusketa nagusiak
----------------------------

* 1996: Contemporary Arts Center Kunsthalle de Fribourg.
* 1998: *Turbulent* au Whitney Museum of American Art
* 1998: Tate Modern de la Tate Gallery de Londres.
* 1998: Maison européenne de la photographie à Paris.
* 1999: *Rapture* à l'Art Institute de Chicago et au Kunstmuseum de Bonn.
* 2000: Dallas Museum of Art.
* 2001: musée d'art contemporain de Montréal.
* 2002: château de Rivoli de Turin,
* 2003: Contemporary Arts Museum de Houston.
* 2005: *Shirin Neshat: Women without Men and Other Works* à la Neue Nationalgalerie de Berlin.

Filmografia
-----------

* 2009: *Women Without Men*
* 2017: *Looking for Oum Kulthum*

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 1999: Urrezko lehoia *Turbulent*-entzat, Veneziako Biurtekoa
* 2009: Zilarrezko lehoia *Women Without* Men-entzat, Veneziako Mostra
* 2017: Praemium Imperiale, bere lan piktorikoarengatik

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Geneviève Breerette.  (2000). «Shirin Neshat, un oeil féminin pour lever le voile» *Le Monde*.
2. ↑  Txantiloi:Ouvrage.
3. 1 2   Frédérique Chapuis.  (2008). «Photographie : L’Iran dévoilé par Shirin Neshat, à Paris» *Télérama*..
4. ↑   Guillaume Benoit.  (12 septembre 2017). «Shirin Neshat — Lauréate du Praemium Imperiale 2017» *Slash Paris*..
5. ↑  Entretien de la réalisatrice par la RTS, écoute des minutes 4.45 à 30 puis 35 à 42.

Bibliografia
------------

* *Shirin Neshat*, éditions Serpentine Gallery, 2000 ISBN 3-85247-025-0
* Paulette Gagnon et Atom Egoyan, Shirin Neshat, Montréal, musée d'art contemporain de Montréal, 2001 (lire en ligne) (texte : Atom Egoyan, Marcel Brisebois, Paulette Gagnon, Shoja Azari ; traduction : Stephen Wright, Susan Le Pan)
* *Shirin Neshat - Castello di Rivoli*, éditions Charta, 2002 ISBN 88-8158-360-7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q262413
* Commonscat Multimedia: Shirin Neshat / Q262413

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54983055
* ISNI: 0000000078629993
* BNE: XX5119087
* BNF: 13545754b (data)
* CANTIC: a11776559
* GND: 120609541
* LCCN: n98049213
* NKC: jo2002111542
* NLA: 56684766
* Tabakalera ID: 69487
* CiNii: DA19387551
* SNAC: w67f0f9w
* SUDOC: 05077672X
* ULAN: 500114658
* BIBSYS: 99044518
* UB: a1327979
* RKD: 203084
* **Bilduma digitalak**
* MNCARS: url

 |

* Wd Datuak: Q262413
* Commonscat Multimedia: Shirin Neshat / Q262413