recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juana Ringeling Vicuña**  (Zapallar, 1986ko maiatzaren 15a) Txileko antzerki, zinema eta telebistako aktorea da.

Biografia
---------

Bere gurasoak Federico Ringeling Hunger alkate eta diputatu ohia eta María Isabel Vicuña dira. Cachagua kostaldeko herrian jaio zen, Zapallar, Valparaíso eskualdean, eta bertan bizi izan zen eskola utzi arte. Aktore ikasketak bultzatuta, Santiago hiriburura joan zen bizitzera, Txileko Pontificia Universidad Católica-n sartuz.

Karrera
-------

Antzerki ez-konbentzionalean sakontzeko beharrak bultzatuta, hiru hilabeteko praktikak egin zituen Ashfield MA-ko Double Edge Theatre-n, Danimarkako Odin Teatrer-en tailerra eta Malacahuelloko Teatro de los Sentidos-en tailerra.

Egonezina eta alde anitzekoa, aktore, abeslari eta zinemagile gisa karrera garatzea lortu du. Zineman, antzerkian, telebistan eta webean antzezten, *Bim bam bum*, *Heroes, el musical*, Ederra eta piztia eta *Depto 301* web telesailean nabarmenduz, besteak beste. Ekoizpen eta zuzendaritzaren munduan, proiektu arrakastatsuetan murgildu da, hala nola kartzelako antzerki tailerra, INAUTERIAK kultur programazioa; mundua ospatzen ari da eta Matías Oviedoren laugarren diskoaren dokumental sorta.

2013az geroztik bere abeslari-ildoa protagonismoa hartu du bere ibilbidean, *Bim bam bum* serieko musikaren zati bat interpretatzeko enkargua jasoz, *Chipe libre* telenobelerako eta Matías Oviedo bandaren emakumezko ahotsa bihurtuz, laugarrena albuma *"Amores Tuertos"* grabatuz.

Gaur egun, Txile eta Los Angeles (Kalifornia) artean bizi da, non bere nazioarteko ibilbideari ekin zion Ryan Gregory Philipps-ek zuzendutako *Shortwave* filmean protagonista, eta horregatik FilmQuest jaialdian emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen.

Beti naturarekin duen harreman estua mantenduz, ingurumen-kausa ezberdinekin bat egin du, Reforestemos Patagonia-rekin elkarlanean, Moving Chilerekin eta Bosques de Zapallar korporazioko bazkide eta aktibista izan da, zeina Txile erdialdean mehatxatuta dagoen baso mediterraneoaren kontserbazioaren alde borrokatzen duen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Juanita Ringeling.* .
2. ↑    *Juanita Ringeling.*  IMDb.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5953977
* Commonscat Multimedia: Juanita Ringeling

---

 |

* Wd Datuak: Q5953977
* Commonscat Multimedia: Juanita Ringeling
**Juana Larando** (Donostia, XVII. mendea) kortsario jarduneko emakumea izan zen. Alarguna zen eta ostatu baten jabe izateaz gain, beste sozio batzuekin Koroaren ontzi etsaiak harrapatu eta sakeatzen ibili zen patatxe bat ere bazuen. Berak, inoiz ontziratu ez bazen ere, beti jaso zituen harrapaketetatik zegozkion mozkinaren parteak. Euskal Herrian ez da emakumezko piraten berririk izan, baina bai kortsario jarduneko emakume honena.

1630ean, hemezortzi bat abenturazale bizi omen ziren **Juana Larandoren** ostatuan, harrapakinen baten truke dirua irabazi arte ezer kobratzen ez zielarik, Tolosako Korrejimentuaren Agiritegian agertzen denez. Beste bi bazkiderekin batera "San Juan" izeneko patatx edo ontzi txiki bat erosi zuen, bata oriotarra zen eta bestea donostiarra. Patatxaren jarduera-eremua Frantziako kostaldea eta "Ingalaterrako kanala" izan zen. Bertako kapitaina Juan de Etxaniz izan zen.

Patatxaren irteeretako batean hamabi mila dukat lortu zituzten. Itzuleran, ontzian matxinada bat izan zen; "San Juan"a baliogabetuta geratu zen eta utzi egin behar izan zuten, ondorioz, beste ontzi hobe bat harrapatu zuten, Herbehereetako "San Pedro". Zumaiara joan ziren, eta han saldu zuten hamaika mila ehun eta berrogeita hamabost errealetan.

Erreal horien banaketak sekulako iskanbila eragin zuen; Orioko parrokoari ere bere zatia zegokion –"San Juan"aren garaipenaren aldeko mezak eman zitzan eskatu baitzioten- bai eta banaketaren ondorioz egin zen epaiketako interpreteari, gero, preso hartutako flandestarrei emandako janaria ere ordaindu behar izan zen –ontzirik gabe bidali baino lehen- bai eta haien herrira itzultzeko txaluparen ordaina ere. Banaketaren emaitza, beraz, ondorengoa izan zen: **Juana de Larando** alargunari hiru mila seiehun eta bederatzi erreal eman zizkioten; Etxaniz kapitainari seiehun eta hirurogeita hamazazpi; interpreteari ehun erreal, eta kortsario bakoitzari laurogeita sei erreal bakarrik egokitu zitzaien. Portzentaje hau eskasa izan zen harrapakina halako handia izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Emakumeak eta itsasoa erakusketa. Untzi Museoa, Donostia, 2016. Testuak: Olga Macías / Ilustrazioak: Elena Odriozola.
2. ↑   Kortsarioak eta piratak Luis Murugarren eta Joseba Urretabizkaia. Bertan bilduma. Gipuzkoako Diputazioa. Donostia 1994.

Ikus, gainera
-------------

* Kortsario#Euskal kortsarioak Euskal Kortsarioak
* Pirateria
* Euskal piratak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27855520

 |

* Wd Datuak: Q27855520
**KV50** Egiptoko Erregeen Harana izeneko nekropolian dagoen hilobi bat da. 1906an aurkitu zuen Edward Russell Ayrtonek Theodore Davisentzat lanean ari zenean, baina bere kokapena gaur egun hondakin mordo baten azpian galdu da. Hala ere, KV51 eta KV52 hilobietatik gertu dagoela ezagutzen da, hauek ere KV35ak, KV36ak eta KV49 hilobiek osatutako hirukian galduak.

Ayrtonen sorpresa handia izango zen KV50 hilobiaren jabeak ez zirela errege familiako kideak, ezta nobleak ere, baizik eta gaur egun nahiko kontserbazio egoera onean dauden zakur eta tximu bat, honen ondorioz, "Animalien Hilobiak" deritzen hilobi taldeko lehena delarik. Beranduago, KV51 eta KV52 berehala hondakinez garbituaz batera, hiru hilobiak animaliak maite zituen faraoiren baten maskota hilerriaren zati zirela ebatzi zen. Bere hilobiaren gertutasunagatik, faraoi hori Amenofis II.a izan daiteke.

Tamaina eta egiturari dagokionez KV52ren oso antzekoa den arren, KV50 apur bat txikiagoa da, eta, uste denez, oinplano erregularrekoa eta ia erabat amaitua. Gainontzeko animali hilobien profil bera du, sarrera putzu txiki batekin (A) eta ondo zulatu eta leundutako laukiluze formako gela bakar bat. Gela honetan aurkitu ziren aipaturiko zakur eta tximuaren momiak. Hilobi xume honek apaindurarik eta errege zehatz bati buruzko aipamenik ez duen arren, egituragatik Egiptoko XVIII. dinastian eraiki zela ebazten da.

Aurkitu zenerako hilobia jada arpilatua izan zen, animali hauek euren hil hatu propioa zutela ezagutzen den arren, bitxiak barne. Hilobiaren ez ohiko bi okupatzaileak alde batera utziz, zurezko sarkofago baten hondakinak aurkitu ziren, zalantzarik gabe bi momietakoren batena. Momiak horman pausatuak zeuden elkarri begira Ayrton toki hartan lehen aldiz sartu zenean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q655583
* Commonscat Multimedia: KV50

---

 |

* Wd Datuak: Q655583
* Commonscat Multimedia: KV50
**KV44** Egiptoko Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da, Niloren mendebaldeko ertzean, egungo Luxor hiri inguruan. Ekialdeko haranaren iparrekialdean dago, KV4ren hegoekialdean, eta ondoan KV45 du. 1901ean aurkitu zuen Howard Carterrek Theodore M. Davisentzat lanean ari zela.

Kokapena
--------

KV44 Egiptoko XVIII. dinastiaren erdialde ingurukoa da, eta nekropoli honetako beste hilobi asko bezala, ez da errege batena. Are gehiago, baliteke errege familiako kide bakar batena ere ez izatea, baizik eta bere izena iritsi ez zaigun noble boteretsuren batena. Hilobiak sarrera putzu bat (A) eta bertan lurperatutako pertsonaren hondarrak egongo liratekeen areto bakar bat baino ez ditu. Bi gelak amaituak daude, baina, Erregeen Haraneko ez erret hilobietan ohi den bezala, ez daude apainduta.

Indusketa
---------

Aurkitu zuen unean Howard Carterrek tokiko "zaborra"ren (hala deitu zuen) artean ontzi kanopo eta zeramikaren hondarrak zeudela nabaritu zuen, baita lore girlandak eta zazpi momia ere (horietako hiru haurrenak) gehienak bendaje eta sarkofagorik gabe. Gorpu hauek 1991n atera ziren Donald P. Ryanek Pacific Lutheran Universityrentzat eginiko indusketan, eta, aztertuak izan ondoren, litekeenena Egiptoko XXII. dinastiako lurperaketa sarkin batenak izan zitezkeela ebatzi zen. Dirudienez, tokia gutxienez hiru emakumek erabili zuten Osorkon I.aren erregealdian.

Ez da ezagutzen jatorrian norentzat eraiki zen hilobi hau, baina Aanen apaiza izan zitekeela pentsatzen da, Amenofis III.aren erregealdiko pertsonaia garrantzitsu bat, gainera Yuya eta Tuyu boteretsuen semea zena, eta, beraz, Tiy erreginaren eta Aÿ faraoiaren anaia. Alabaina, ez dago hau baieztatzen duen ezer, Aanenek berarentzat hilobi bat eraikiarazi zuela ezagutzen bait da, gaur egun TT120 bezala katalogatua, Erregeen Haranetik urrun.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1661091
* Commonscat Multimedia: KV44

---

 |

* Wd Datuak: Q1661091
* Commonscat Multimedia: KV44
**San Pedro eliza** Mañeruibarreko Mañeru udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau eliza bat da. Neoklasiko estiloa ditu.

Eraikina
--------

XVIII. mendearen amaieran egin zen eraikin neoklasikoa, zaharragoa zen beste baten lekuan (XVI-XVII. mendeak). Oinaldeko elementu batzuk baliatu ziren. Gurutze latindar formako oinplanoa duen eraikin gisa proiektatu zen, gurutzadurari dagokion espazio karratu handi bat duelako, petxinen gaineko kupula jasotzen duena, eta beso ez oso sakon batzuk, iparraldeko eta hegoaldeko aldeei dagozkienak, forma erdizirkularrekoak eta labe-ganga jasotzen dutenak. Burualdea ere zirkuluerdi-formakoa eta zertxobait sakonagoa da, eta ganga-sistema berak estaltzen du; hari atxikita, sakristia dago, ebanjelioaren aldetik. Habearteak hiru atal desberdin ditu; lehenak goi-korua hartzen du, eta haren gainean kanpandorrea dago, tenpluaren etapa zaharrenekoa da eta ertz-ganga du. Jarraian, zirkuluerdi-formako bigarren zati bat dator, labe-ganga duena, hirugarren eta azkenekoarekin lotzen dena, eta luneto-gangaz estaltzen dena. Eliza berriaren proiektua Santos Angel Otxandategi arkitekto gipuzkoarrari esleitu zaio, XVIII. mendearen azken hamarkadan.

Sarrera habeartearen hirugarren atalean dago, epistolaren aldetik, non XVI. mendeko San Pedro pontifizearen tailu bat dagoen. Barrualdean, Bernabe Imberto eskultore lizarratarraren zenbait lan nabarmentzen dira, kalitate oneko estilo erromanistan eginak. Bi transeptuetan Imbertoren erretaulak daude, arkitektura berekoak. Epistolaren aldean, Santa Katalina Alexandriakoari eskainia, bere laguna da, beste aldean, bankua, bi solairuko hiru kale eta atikoa. Ebanjelioaren aldean, bere erretaula Ama Birjinari eskaintzen zaio, Haurrarekin, arrosarioaren adbokazio modernoaren azpian. Horretan, aurrekoan bezala, agerikoak dira Antxietaren eraginak. Teilatupean, Jesus Haurraren irudi bat dago, San Lorentzo eta San Estebanenarekin batera.

Lizarrako Imbertotarren tailerrari berari Santa Barbararen tailua eman dakioke, eserita (ca. 1600), bere mugartean dagoen izen bereko ermitatik datorrena. Eta beharbada Bartolome Imbertori berari Gurutziltzatu Handia (alboetan Ama Birjinaren eta San Joan ebanjelariaren irudi modernoak dituela), edertasun lasaikoa, tenpluaren oinetan dagoen korupean kokatua. Organo erromantiko interesgarri bat du, Hnoek eraikia. Zaragozako Roqués 1892an. 1982an Hernaniko Usabiagak zaharberritu zuen. Kalitate handiko hodia du, tronpeteria eta flautaketa nabarmentzen direlarik.

Erreferentziak
--------------

Ikus gainera
------------

* Mañeru
* Mañeruibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q113367979

 |

* Wd Datuak: Q113367979
**KV49** Egiptoko Erregeen Haranean dagoen hilobi bat da. Tamaina txikikoa, beharbada Egiptoko XVIII. dinastiako nobleren batentzat izango zen.

Kokapena
--------

KV49 Erregeen Haraneko wadi nagusiko mendebaldeko adarrean dago, KV35era daroan bidearen sarreran. Bere ardatza hegomendebalderantz orientatua, KV48tik eta *Animalien hilobiak* izenez ezagutzen diren KV50, KV51 eta KV52tik oso gertu dago, baita askoz handiagoak diren KV12 eta KV57 hilobietatik gertu ere. Erregeena ez diren gainontzeko hilobietan bezala, ez du apaindurarik.

KV49 hilobiaren diseinua errege nekropoli honetako noble baten ohiko hilobiarena baino askoz landuagoa da (orokorrean, sarrera bezala putzu bat eta gela bakar bat izaten dituzte), baina printze edo erregina baten hilobia baino sinpleagoa da. Sarrerako eskailera batez (A), beheranzko arrapalan doan korridore batez (B) eta gela bakar batez (C) osatua dago. Hilobia handitu egin behar zen, Cren azpian eskailera baten zulaketak frogatzen duen bezala, baina, ezagutzen ez diren arrazoiengatik, lanak geldiaraziak izan ziren, beharbada bere jabearen heriotzaren ondorioz.

Indusketa
---------

Erregeen Haraneko 49. hilobia ez zen 1906 arte aurkitua izan. Edward Russell Ayrtonek aurkitu zuen, Theodore Davisentzat lanean ari zela. Ez zen arkeologo honen aurkikuntzarik garrantzitsuenetako bat izan, eta ia oharkabean pasa zen. Hala ere, C gelaranzko atea zigilatua izan zela baieztatu ahal izan zen, okupatua izan zela adierazten duena. Dena dela, aurkitutako hil hatu objektu gutxien artean, ez dago bakar bat ere hilobi honen jabea nor izan zitekeen adierazten edo gutxienez iradokitzen duenik. Bere diseinuagatik eta kokapenagatik Egiptoko XVIII. dinastiaren erdialdean, beharbada Amenofis II.a eta Amenofis III.aren erregealdien artean zulatua izan zela ebaz daiteke.

Uholdeek eragindako kalteak eragozteko asmoz, Antigoalekotasunen Kontseilu Gorenak harrizko harresi bat eraiki du KV49 hilobiaren sarrera inguruan. Hilobi honen balioa Erregeen Haranaren historian hasieran dirudiena baino handiagoa izan liteke. Egiptoko XX. dinastiaren amaieran datatutako grafitoen aurkikuntzak, beharbada errege momiak zaharberritzeko tailer bezala erabili zela adierazten dute, momia horiek, ondoren, zenbait ezkutalekutara bidali zirelarik lapur eta hilobi arpilatzaileengandik salbu egoteko. KV49 eta KV35 hilobien arteko hurbiltasunak (azken honetan XVIII. dinastiaren erdialdeko, XIX. dinastiako eta XX. dinastiaren lehen erdiko momiak ezkutatu ziren tokia delarik) toki seguruago batera eraman aurretik Inperio Berriko zenbait faraoiren gorpuentzako derrigorrezko geltoki bezala erabili zela frogatzen duela dirudi.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q690563
* Commonscat Multimedia: KV49

---

 |

* Wd Datuak: Q690563
* Commonscat Multimedia: KV49
**KV63** Egiptoko Luxor hiritik gertu dagoen Erregeen Haranean berriki aurkitutako hilobi bat da. Erregeen hilobi bat zela uste izan zen arren, orain baltsamatze putzu bat de la uste da.

Ganberak eguurezko zazpi sarkofago eta bilketarako pitxer handi ugari zituen. Zerraldoek momifikazio prozesurako erabiltzen ziren materialak baino ez zituzten, eta pitxerrek gatzak, liho oihalak eta habita hautsitako zeramika.

Buztinezko hondakinetakoren batzuk textual dituzte, izen zati bat kasu, *paaten*, Tutankamon faraoiaren emazte izan zen Ankesenamonen a izan daitekeena. Idazkun honek, hilobiaren estilo arkitektonikoak eta sarkofago eta pitxerren formak Egiptoko XVIII. dinastiakoa dela pentsarazten dute, Tutankamonen garaikoa hain zuzen (honen hilobia ere hurbil dago).

Aurkikuntza
-----------

Hilobi hau 2000n aurkitu zuen "Valle y of the Kings Foundation" eta "Amarna Royal Tombs" eko zuzendari den Nicholas Reeves egiptologoak ikerketa geofisiko bat eginez eta sonarra erabiliz. Reevesi, alabaina, antzinekotasunen kontrabandoarekin lotuta egotea leporatu zioten eta, horregatik, bere taldearentzako indusketa baimenak behin-behinean baliogabetuta geratu ziren. Berriki, ikerketa xehe batek errugabea de la frogatu du, eta funtsik gabeko irainak baino ez zirela. Alabaina, tarte horretan, tokian industeko baimena AEBetako Tennessee estatuko Memphiseko Unibertsitateko Otto Schadenen taldeari eman zioten.

Ofizialki, Otto Schadenen taldeak 2005eko martxoaren 10ean berretsi zuen Nicholas Reevesen taldeak aurkitutako hilobiaren existentzia, baina Antzinekotasunen Kontseilu Gorenak ez zuen 2006ko otsailaren 8 arte iragarri, zeinak aurkikuntza Otto Schadenek zuzenduta Erregeen Haranean lanean ari den estatubatuar talde honi eman zion. Taldeak hilobia KV63 izenarekin katalogatzea adostu zuen, 1922an Howard Carterren taldeak Tutankamonen hilobia den KV62 aurkitu zuenetik osorik aurkitutako lehen hilobia bait da.

2006ko maiatzaren 26an, burkopean, tamaina ertaineko zerraldo baten barnean urre orriz estalitako 42 zentimetroko sarkofago txiki bat aurkitu zen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1109560

 |

* Wd Datuak: Q1109560
Bazar barruko eraikin zahar baten sarrera.
**Khan el-Khalili** (arabieraz: **خان الخليلي** ‎, ingelesez: ***Khan El-Khalili***) Egiptoko Kairoko antzinako bazar zaharra da. Merkataritza gune zaharra da; bertan ere tailer txikiak aurki daitezke.

Historia
--------

Arabiar azoka honen lehenengo informazioak 1382koak dira. Urte horretan Dyaharks el-Jalili emirak karabansarai (edo *jan*) handi bat eraiki zuen. Karabansaraiak merkatarientzako ostatua eta alondea zen; leku horretan animaliekin eta salersogaiekin atseden hartzen zuten. Toki horiek askotan aktibita ekonomikoak garatzeko erreferentzia lekuak izaten ziren. Gaur egun jatorrizko karabansarai horrek irauten du, Sikka Jan el-Jalili eta Badestan kaleen artean.

Interes bereziko lekuak
-----------------------

Khan el-Khalili oso inguru egokia da paseatzeko, kaleak eta dendak ikusgarriak baitira. Dena dela, badira aipamen berezia merezi duten zenbait toki:

* Fishawi kafetegia: 200 urte baino geihago darama gauez eta egunez irekita. Barrualdea ispiluez apainduta dago.
* Midaq kalezuloa: Naguib Mahfuz idazleak (Literatura Nobel Saria 1988an) bertan kokatu zuen bere liburu ezagunetariko bat, *Mirakuluen kalezuloa* alegia.

Iruditegia
----------

* Erdi Aroko sarrera.Erdi Aroko sarrera.
* Arabiar azokaren dendak eta postuak.Arabiar azokaren dendak eta postuak.
* Bab el-Ghuriko lanternen denda.Bab el-Ghuriko lanternen denda.
* Fishawi kafetegia.Fishawi kafetegia.
* Azoka.Azoka.

Erreferentziak
--------------

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Khan el-Khalili*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1061621
* Commonscat Multimedia: Khan el-Khalili

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133984576
* LCCN: no94016133

 |

* Wd Datuak: Q1061621
* Commonscat Multimedia: Khan el-Khalili
**KV33**, Erregeen Haraneko egiptoar hilobi bat da, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dagoena, gaur egungo Luxor hiriaren inguruan. Ia ez dakigu ezer hilobi honi buruz, baina, dirudienez, XVIII. dinastian eraikia izan zen.

Kokapena
--------

KV33 hilobirik ezezagunenetakoa da, ez bakarrik Erregeen Haranean, baizik eta baita Tebasko Nekropoli osokoa ere. Hilobi honi buruz zehatz dakigun bakarra, bere kokapena da, Tutmosis III.a faraoiaren KV34 hilobiaren iparrekialdean eta Hatshepsut Meritraren KV42 hilobiaren gainetik.

Hilobiaren oinplano eta diseinua ere, misterio bat dira. Baedekerrek, nork 1902an bisitatu zuen, toki oso txikia zela zioen, noble baten ohiko lurperaketa, hondakinez betetako bi gelekin, eta dirudienez, interesgarria izan litekeen objekturen bat aurkitzeko itxaropen gutxirekin. Egia esan, hau da KV33 hilobiaren deskribapen bakarra.

Indusketa
---------

Hilobi honen indusketari buruz ere, ez dago askorik esateko. Victor Loretek, *Service des Antiquités*aren agindupean lanean ari zenean, hilobi mordoa aurkitu zuen bi urteren buruan, 1898 eta 1899an. KV33a, aurkikuntza txiki bat baino ez zen izan, kronologikoki KV32 eta KV34 harrigarriaren artean kokatua, egiptologoen aldetik interes askorik izan ez zuena.

KV34tik hain hurbil dagoenez, Tutmosis III.aren hilobi honen biltegi bat izan zela pentsatu izan da, edo bigarren mailako lurperaketa bat, beharbada, Tutmosis III.aren familiako pertsonaren baten edo Rejimra chatyaren familiarena. Hala eta guztiz ere, hilobi mota, dirudienez, XVIII. dinastiarekin bat dator.

Gaur egun, ez dago KV33 hilobian sartzeko inongo modurik, bere sarreraren gainetik banku bat jarri baita. Dakigunez, oraindik ez dira bertako hondakin guztiak kendu, eta garbitu ere ez da egin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2719492

 |

* Wd Datuak: Q2719492
**Jose Martin Arana Arregi** (Beasain, Gipuzkoa, 1846ko martxoaren 9a - Beasain, Gipuzkoa, 1921eko ekainaren 5a) enpresaburua eta Beasaingo alkatea izan zen. Haren aitak, Joxe Frantzisko Aranak, sortu zuen Fábrica de Hierros San Martín fabrika. Kale bati Jose Martin Arana izena jarri diote, haren omenez, jaioterrian.

Beasaingo Burugorriñea baserrian jaio zen. Bizitzak kolpe latzak eman zizkion: izan zituen hamabi semeetatik batzuk sasoirik onenean hil zitzaizkion.

XX. mendearen hasierako urteetan, bere izena duen kaleko etxeak eraiki ondoren, baserria utzi eta lehenengo atariko behe-solairuko etxera aldatu zen bere familiarekin, urte gutxira Kale Nagusiko lehen zenbakia duen Aranaren Etxe ezaguna egin zuen arte. Denak sailean eraiki zituen, bost atari zituztela, Udalari lurrak erosi eta garai bateko erremonte eta zesta punta pilotalekua bota ondoren.

Lantegia
--------

Gaur egun Kale Nagusiko bigarren zenbakiko etxearen orubean, hura bizi zen etxearen pare-parean, zerra mekanikodun lantegi bat zuen 1915. urtearen inguruan. Gerora, *Química Forestal, S.A.* (QUIFOSA) izenez, pago-zuretik alkohola egiten zuen fabrika bilakatuko zen, eta zur horren lehen tratamendurako Lizarrustin zuen beste fabrika baten osagarri izango zen. Gaur egungo etxea eraikitzeko, fabrika hura bota egin zuten 1956an.

Tinta-fabrika
-------------

XIX. mendearen amaieran tinta-fabrika sortu zuen, eta bere seme Serafin Parisera bidali zuen, kimika zientziak ikas zitzan. Han, Serafinek, Emile Hunolt frantziar gaztearen adiskide egin eta hura Beasaingo fabrika zuzentzeko kontratatu zuen; handik gutxira, 1903an, frantziarra Jose Martinen alaba Estefaniarekin (*Fani*) ezkondu zen; gerora, oraindik haren abizena daraman enpresaren jabe bakar geldituko zen.

Alkatetza
---------

Bi aldiz izan zen Beasaingo alkate:

* 1876-1878: Besteak beste, bi pilotaleku zoragarri eraikiarazi zituen, orain Bideluze plaza dagoen tokian. Bata, pilotan eskuz jokatzeko; eta bestea, berriz, errebotean, zesta puntan eta erremontean aritzekoa. Bi pilotaleku haiek egiteko diru asko behar izan zen, 18.000 bat pezeta, eta bien artean angelu zuzena osatzen zuten; bata, ibaiarekiko perpendikular zegoen, orain Usurbe antzokia dagoen lekuan, eta bestea ibaiaren norabidean. Gainera, herriko lehen ur-biltegia eraikiarazi zen, gaur egun Txindoki Institutua dagoen lur-sailetan ezagutu genuena, bai eta zegozkion ur-ekartzeak eginarazi ere.

* 1899-1902

Erreferentziak
--------------

* Jose Martin Aranari buruzko orria, Beasaingo Udalaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260710
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 24604

 |

* Wd Datuak: Q12260710
**KV5**, Ramses II.a faraoiaren semeen hilobiaren egungo izena da. Erregeen Haranaren ekialdean kokatua, bere tamaina handiak, Erregeen Haraneko aurkikuntzarik txundigarrienetako bat bihurtzen du Tutankamonen hilobia aurkitu zenetik.

James Burtonek aurkitu eta industu zuen 1825ean. Beste horrenbeste egin zuen Howard Carterrek 1902an. Theban Mapping Projecteko Kent R. Weeks, hilobi hau industen hasi zen 1987tik aurrera, eta, 1995ean, lehen konpartimenduak garbitu ondoren, harkaizpeko pasabideak aurkitu zituzten, hirurogeitamar ganbera lerrokatu dituztenak.

Ramses II.ak, seme-alaba ugari izan zituen, eta garairako oso harrigarria izan zen adina hartzera iritsi zen. Beraz, seme-alaba ugari lurperatu zituen eurentzako eskainia zen hilobi horretan. Zenbait alditan handitu behar izan zen hilobia, gela gehiago gehitzeko.

Deskribapena
------------

KV5a, jatorrian, Egiptoko XVIII. dinastiako hilobi bat izan zen, Ramses II.ak erabilia eta zenbait alditan handitua, bere seme-alabetako sei behintzat lurperatzeko.

Hilobia, oraindik industen ari dira, eta 121 gela eta korridore aurkitu dira, baina litekeena da 150era ere iristea, eta haraneko handiena da. Izan ere, zutabeen ganbera, Erregeen Haraneko edozein hilobiren konpartimendurik handiena da, eta beste edozeinek baino zutabe gehiagorekin, hamasei orotara.

Aho irekitzearen errituaren eskenekin eta faraoiaren, bere semeen eta zenbait jainkoren irudiekin apaindua dago.

Hilobi honen planoa, ez ohikoa da: aldaketa bat dago ardatz nagusian zutabeen ganberaren ondoren, zenbait konpartimendu bata bestearen azpian jartzen dira, bi pasabide doaz sarreraren azpitik, etab...

Aurkikuntzen artean zeramikazko objektu ugari, ushebtiak, faienza, idazkera hieratikoz idatzitako ostrakak, kristalezko potoak, Osiris jainkoaren estatua handi bat, bitxiak eta sei momia daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1348082
* Commonscat Multimedia: KV5

---

 |

* Wd Datuak: Q1348082
* Commonscat Multimedia: KV5
**Kataluniaren independentziari buruzko autodeterminazio erreferendum loteslearen legea** (katalanez: *Llei del referèndum d'autodeterminació vinculant sobre la independència de Catalunya*) 2017ko urriaren 1ean Katalunian egin zen independentziari buruzko erreferenduma arautzen duen legea da. Legeak arautzen ditu erreferendumaren egitea, horrek emaitzaren arabera izango dituen ondorioak eta Kataluniako Hautes-Sindikaturaren eraketa. Legearen arabera, "Kataluniako herria subjektu politiko burujabea da eta, izaera horrekin, bere egoera politikoa libre eta demokratikoki erabakitzeko eskubidea du". Katalan herriaren burujabetzaren ordezkaria Kataluniako Parlamentua dela esaten du. 2017ko irailaren 6an onetsi zen, eztabaida parlamentario handi baten ostean.

Legearen arabera 2015eko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeetan jasotako agindua da 1978ko Espainiako Konstituzioak ezarritako paktu politikoarekin haustea, Kataluniako Estatutuari buruzko Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren epaiaren ondotik. Legeak nazioarteko zuzenbidea aipatzen du, tartean Nazio Batuen Erakundeak 1966an onetsitako nartutako Giza Eskubideen Nazioarteko Itunak eta *1999/57 Ebazpena*.

Legeak ez du gutxiengo parte-hartzerik ezartzen, Veneziako Batzordeak gomendatzen zuen bezala, boikot deialdiak ekiditeko. Baiezko boto gehiago baldin badaude ezezkoak baino, Kataluniako Parlamentuak Kataluniako Errepublika sortzeko prozesu konstituziogilea formalki deituko du.

Egitura
-------

* Hitzaurrea
* I. ATALA. Legearen xedea
* II. ATALA. Kataluniaren eta bere Parlamentuaren subiranotasunari buruzkoa
* III. ATALA. Autodeterminazio erreferendumari buruzkoa
* IV. ATALA. Erreferendumaren data eta deialdiari buruzkoa
* V. ATALA. Hauteskunde kanpainari buruzkoa
* VI. ATALA. Erreferendumaren bermeei buruzkoa
* VII. ATALA. Hauteskunde administrazioari buruzkoa
* VIII. ATALA. Kontsultak, kexak eta helegiteak
* Xedapen gehigarriak
* Azken xedapenak

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Schreiber, Krystyna. *Referendum law based on international treaties justifies unilateral action.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-06).
2. ↑   **(Katalanez)**  *Catalonia to declare independence right away if ‘yes’ vote wins October 1 referendum.*  (Noiz kontsultatua: 2017-09-06).
3. ↑   «Catalonia to split from Spain within 48 hours of secession vote - referendum draft bill» *Reuters* Tue Jul 04 15:49:07 UTC 2017 (Noiz kontsultatua: 2017-09-06).
4. 1 2    Berria.eus. «Erreferendumerako Legea onartu du Kataluniako Legebiltzarrak» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2017-09-06).
5. ↑   **(Katalanez)** «La llei de l’1-O: proclamació d’independència si guanya el sí, autonòmiques si guanya el no» *Ara.cat* (Noiz kontsultatua: 2017-09-06).

Ikus, gainera
-------------

* Kataluniaren independentziari buruzko erreferenduma
* Kataluniako prozesu independentista
* Kataluniaren independentziari buruzko galdeketak

Kanpo estekak
-------------

* Llei del referèndum d'autodeterminació **(Katalanez)**
* Law on the Referendum on Self-determination **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31856899

 |

* Wd Datuak: Q31856899
**KV58** hilobia Egipton, Erregeen Haranean kokatua dago, Tebastar nekropolian, Luxorren parean, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean. 1909an aurkitu zuen Ernest Harold Jonesek, Theodore Monroe Davisek finantzatua, lehen indusketak berehala hasi zituena (modu erratuan aurkikuntza 1907an Edward Russell Ayrtoni eman zion arren). Hilobi hau *gurdiaren hilobia* bezala ere ezagutzen da.

Espezialista batzuk Egiptoko XVIII. dinastiako azkenaurreko erregea izan zen Aÿ faraoiaren hil hatuarentzako ezkutalekua zela uste dute, faraoi hau WV23an lurperatua izan zelarik. KV54 hilobia bezala, bere hilobia arpilatua izan ondoren Ay faraoiaren hil hatuaren zati bat eraman zen baltsamatze putzu bat da.

Sarrera putzu batez eta ganbera batetara daroan pasabide txiki batez osatua dago. Hilobiak ez du inongo apaindurarik, eta zazpi metroko luzeran hedatzen da. Ganberan, Jonesek botoi ugari eta urrezko apaingarri bat aurkitu zituen, ziuraski gurdi baten lotailukoa, Tutankamon eta Ayren izenak zeramatzanak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1465157
* Commonscat Multimedia: KV58

---

 |

* Wd Datuak: Q1465157
* Commonscat Multimedia: KV58
**Katariñe Puxana Larrinaga** (Bilbo, 1908ko azaroaren 25a - ?) Emakume Abertzale Batza emakume abertzaleen elkarteko kide, EAJren Abandoko udal batzarreko afiliatua eta Jose Antonio Agirreren gobernuko Ogasun Saileko mekanografoa izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren garaian, 1936ko abuztuan, mekanografo lanean aritu zen orduko Defentsa Batzordea deiturikoan, Finantza Departamentuan, Pedro Albisu zuzendari nagusiaren aginduetara. Urte hartako urriaren 7an, Jose Antonio Agirre lehendakari zela, Euskal Autonomia Erkidegoko Behin-behineko Gobernua eratu zenean, Finantza Saila Ogasunekoa bihurtu zen, eta Pujanak Eliodoro de la Torre sailburuaren aginduetara lan egin zuen 1937ko ekainaren erdialdera arte.

Bilbo frankisten esku erori zenean, leial jokatu zuen Eusko Jaurlaritzarekin batera, eta Santanderrera ihes egin zuen. Abuztuaren 22an, Marvia itsasontzian ontziratu zen Ribadesellan, Bordelera josteko asmoz. Handik Baionara joan eta Euzkadiko Gobernuaren Ordezkaritzan lan egin zuen 1937ko urrira arte; orduan, Bartzelonara bidali zuten, bere lana egiten jarraitzeko. Han, Manuel de Irujoren bulegoetan lan egin zuen, haren aginduetara, Ogasun Sailetik kobratzen jarraitu zuen arren.

Gerrak aurrera egin ahala, 1938ko azaroan beste lekualdatze bat bizi izan zuen. Baionara itzuli eta Gizarte Laguntza Saileko Francisco de Arreguiren aginduetara lan egin zuen 1940ko ekainera arte. Naziek Frantzia okupatu zutenean, Euzkadiko Gobernuko buruzagi guztiak kanporatu zituzten, eta berak Marseillan zegoen Eliodoro de la Torreren aginduak jasotzen jarraitu nuen, Gizarte Laguntzako departamentutik geratzen zenarentzat.

1940ko abuztutik 1941eko azarora arte, Euzko Jaurlaritzaren ordezkaritzan aritu zen lanean, baina inolako ordainsaririk jaso gabe, eta iraun ahal izateko, puntuzko lanak egin behar izan zituen.

Abenduan Baionatik Bilbora itzuli zen, Penintsulan sartzeko zeuden zailtasun handiak gaindituz, baina ezinezkoa gertatu zitzaion lanpostu bat aurkitzea, erakunde frankistek sistematikoki eragotzi baitzioten. Aldi baterako lan batzuetan aritu ondoren, oposizio batzuk atera zituen 1943ko maiatzean, eta administrari laguntzaile postu bat lortu zuen orduan Unión Química del Norte de España (Unquinesa) izeneko enpresan, Barakaldoko fabrikan. 1966ko otsailean, enpresa itxi egin zen eta Katariñe erretiroa hartu zuen lehen mailako ofizialaren kategoriarekin. Oso pentsio txikia geratu zitzaionez, 1984an, Eusko Legebiltzarrera jo zuen laguntza eske, Euzkadiko Gobernuarentzat lan egin izanaren eskubideak erreklamatzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**DEIA egunkaria (2020-10-11), Iban Gorriti: "Catalina Pujana, la mecanógrafa exiliada que reclamó su dignidad"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q100293343

 |

* Wd Datuak: Q100293343
**KV37** hilobia Erregeen Haraneko nekropolian dago, Egipton. Aurkitutako hezur zatiek, hilobia lurperaketa batetarako erabilia izan zela adierazten dute, baina oso kaltetuak daude eta bertan jatorrian ehortziak izan zirenak ezezagunak dira. Egiptoko Inperio Berrian datatua izan da, XVIII. dinastiaren garaian.

Sarrera, arroken artean dago, eta, eskailera baten ondoren, korridore bat eta kamera bat daude. Bere barnean, giza hezurrez gain, edukiontziak, eskulturak eta dokumentuak aurkitu dira. Zeramikak, KV37 hilobia, lurperaketa batetarako erabilia izan zela adierazten du, eta bere plano eta kokapenak, errege familiarentzat izan zela iradokitzen dute. Ez dago apaindua eta oraindik ez da erabat industua izan.

Aurkitutako objektuan ezberdintasuna dela eta, Elizabeth Thomasek, hilobia, hilobi lapurrek biltegi bezala erabili zutela esan zuen.

Bibliografia
------------

* Reeves, Nicholas y Wilkinson, Richard H. *Todo sobre el valle de los Reyes*. Destino. 1998. ISBN 84-233-2958-5.
* Siliotti, Alberto. *El Valle de los Reyes: Y los templos y necrópolis de Tebas*. 1997. Martínez Roca. ISBN 84-270-2200-X.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Kokapen planoa
* **(Frantsesez)** La Vallee des Rois
* **(Ingelesez)** Theban mapping project

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1975338
* Commonscat Multimedia: KV37

---

 |

* Wd Datuak: Q1975338
* Commonscat Multimedia: KV37
**KV41** Egipton, gaur egungo Luxor hiriaren parean, Niloren mendebaldeko ertzean dagoen Erregeen Haraneko hilobi bat da. Gainontzeko hilobietatik hain urrun egoteak eta hain putzu sakona izateak nekropoliko hilobirik berezienetako bat bihurtzen du.

Kokapena
--------

Hilobi gehienengandik oso urruti dago, Ekialdeko Haranaren ekialdean, eta inguruan beste hilobirik ez duelarik. Anomalia honek, toki hau harana eta Deir el-Bahariren artean jartzen duen, mendebalderago faraoien lurperaketa orokortu aurretik eraikia izan zela sinestarazi du. KV41, inongo zalantzarik gabe, osatu gabeko hilobi bat da. Inongo apaindurarik gabeko 11 metroko altuera duen putzu bat baino ez da.

Indusketa
---------

Hilobia 1899an aurkitu zuen Victor Loretek, erabat hutsik topatuz. Loretek, hilobi hau ziurrenik sekula okupatua izan ez zela ondorioztatu zuen, hil hatu faltak nabarmen uzten baitu. Baina, hori bai, norentzat izan zitekeen hilobi hau?. Azken aldian, Tetisheri erreginarentzat izan zitekeela pentsatu izan da, Egiptoko XVIII. dinastiako matriarka eta Egiptoko XVII. dinastiako azken faraoia izan zen Seqenenra gudariaren ama izan zena.

Hala izango balitz, Erregeen Haraneko lehen hilobietako bat izango litzateke, uste denez, Tetisheri, beranduen ere, Amenofis I.aren erregealdian hil baitzen, errege nekropoli honen sortzailetzat Tutmosis I.a hartzen den bitartean, hain zuzen ere Amenofis I.aren oinordekoa tronuan. Alabaina, erabateko ziurtasunez ezagutzen den gauza bakarra XVIII. dinastiaren hasierakoa dela da, eta bere oinplanoagatik erregina edo printze batentzat izan zitekeela. Ez da Tetisheriren edo errege familiako beste edozein kideren izenik aurkitu putzu hartan edo inguruan hipotesi hau baieztatu ahal izateko, emakume honen momia DB320ko gordelekuan aurkitu zenetako bat den arren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q175588

 |

* Wd Datuak: Q175588
Pariangan *kampong*a, Mendebaldeko Sumatra.
**Kampong** hitzak, malaieraz, herria edo herrixka esan nahi du. Bruneiko banaketa administratiboko hirugarren eta azken maila da, barrutia eta mukim edo azpibarrutiaren ondoren. Herrialde hontan, guztira, 498 kampong edo herrixka aurki daitezke.

Berezitasunak
-------------

Bruneiko mukim edo azpibarruti bakoitzean, gutxienez kampong edo herrixka bat dago, azpibarrutiaren izen berbera duena.

### Salbuespena

Amo mukim edo azpibarrutia, izen bereko kampong bakar bat ere ez duen Bruneiko azpibarruti bakarra da.

Ezaugarriak
-----------

Ohi, kampong hauek, auzo bezala funtzionatzen dute, berez, udalerriak, mukim edo azpibarrutiak baitira. Eta kampongak, azpibarrutien auzoak izango lirateke, praktikan.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9017117
* Commonscat Multimedia: Kampong

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9017117
* Commonscat Multimedia: Kampong
**Rungrado Maiatzaren Lehena Estadioa** Munduko futboleko estadiorik handiena da. Piongiang, Ipar Korea, hirian kokatua dago eta 150 000 pertsonentzako edukiera dauka.  Atletismoko pista eta futbol-zelaia dauzka. Estadio honetan Ipar Koreako futbol selekzioak jokatzen du.

Ekipamendua
-----------

Munduko edukiera handiena daukan estadioa da  207 000 m² eta 150 000 pertsonentzako eserlekuekin. Estadioa zortzi pisu dauzka. 60m-ko pabiloi erantsi bat dauka, euskarrietako sekzioa estaltzeko nahikoa dena.

16 arku formako teilatuak gurutzatzen dira  Taedongen ibaiaren gainean flotatuko litzatekeen lore bateko petaloaren itxura egiten.

80 irteera eta 10 altxatze dauzka. Bi urte eta erditan eraiki zen Rungraren uharteko Taedong ibaian, eta 1989ko maiatzaren 1-an inauguratu zen. Ezaugarri hauek jolas nazioartekoentzat baldintza ezin hobe bat proportzionatzen dute. Futbol-zelaia soropil naturaletik estalita dago eta atletismoko pista eta gainerako kiroletako espazioak gomaz. Estadioa entrenamenduko zenbait pasalekuak , barruko igerilekua, saunak eta oheak beste instalazio batzuen artean dauzka, entrenamenduarentzat eta jokalarien egokitasunarentzat.

Estadioa urteko Arirangen ospakizunetan, irekitzearen zeremonietan  eta Koreako Langileen Alderdiaren erakusketetan erabiltzen da.

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q211618
* Commonscat Multimedia: Rŭngrado May First Stadium

---

 |

* Wd Datuak: Q211618
* Commonscat Multimedia: Rŭngrado May First Stadium
Lehiaketako bizikleta baten kate-mailak 
**Bizikleta-katea** pedalen eta atzeko gurpilaren arteko trakzio-potentzia transmititzeko mota honetako ibilgailuetan erabiltzen den gailu mekanikoaren zati bat da. Arrabol artikulatu formako zenbait kate-mailez osatuta dago, gurpil horzdunak igarotzean engranatzeko. Bizikleta-kate gehienak aleazio-altzairuz eginda daude, baina badira nikelatutako modeloak, oxidazioa eragozteko edo arrazoi estetikoengatik egiten direnak.

Historia
--------

 1912ko Sunbeam bizikleta, katea koipeztatuta mantentzeko sistema original batekin, karter txiki baten antzera funtzionatzen duen karkasa baten bidez 
Antzinako bizikletetan erabilitako kate diseinu zaharkituen artean bloke-katea, kate gurutzatua, eta Simpson katea ageri dira. Lehen kateak diseinu bakunak ziren, pasadorerik gabekoak. Eredu primitibo horiek fidagarritasun arazoak eta marruskadura apur bat gehiago (eta eraginkortasun mekanikoaren galerak) zituzten kate modernoek baino.

Muga horiek gogoan, Diamant Alemaniako bizikleta-konpainiako Nevoigt anaiek arrabol-kate bat diseinatu zuten 1898an, larakoak erabiltzen zituena, eta denboraren poderioz gaur egun nagusi den kate-mota bihurtu dena. Abiadura-aldagailurik gabeko mekanismoetan erabiltzen direnak (pistako bizikletak eta ingelesez "fixies" izenez ezagutzen diren piñoi finkoko hiri-bizikleta modernoak), zein abiadura-aldagailu anizkoitzak dituzten eta desbideratzailea duten bizikletetan erabiltzen direnak, arrabolen eta larakoen kate modernoen motarekin bat datoz. Txinatik datozen larako ez desmuntagarriko kate merkeagoak oraindik eros daitezkeen arren, ezaugarri mekaniko txarragoak dituztenez, ez dira gomendagarriak.

Katez propultsatutako bizikleten adibide goiztiarrak dira Guilmet eta Meyer (1869), Lawson (1879), McCammon eta Starley Rover (1884) eta Diamant (1895).

Segurtasun-bizikletak agertu aurretik, bizikloek ez zuten katerik erabiltzen, eta pedalak normalean aurreko gurpilaren ardatzean finkatuta egoten ziren. Diseinu honek bizikloaren gehieneko abiadura gurpilaren diametroarekin lotzen zuen, aurrealdeko gurpilak ahal bezain handiak zituzten modeloak agertzea ahalbidetuz. Hainbat lotura-mekanismo asmatu ziren martxa-erlazio eraginkorra lortzeko, baina arrakasta mugatuarekin.

Kate bidezko trakzioaren erabilerak bizikletaren gehienezko abiadura optimizatzea ahalbidetu zuen, bi gurpil horzdunen arteko transmisio-abiadura egokitzea erraztuz: bata pedalei lotua eta bestea atzeko gurpilari. Horri esker, fabrikatzaileek trakzio-gurpilaren neurria murriztu zuten, gidatzearen segurtasuna hobetuz. Era berean, engranaje aldakorreko sistemak garatzea ahalbidetu zuen, txirrindulariek, ibilaldian, lurraren edo errepidearen maldarekiko eta indarrarekiko aldaketa erlazioa doitu ahal izateko, abiadura ezberdinetan pedalei eragiteko kadentzia eraginkorra lortuz.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189940
* Commonscat Multimedia: Bicycle chains

---

 |

* Wd Datuak: Q189940
* Commonscat Multimedia: Bicycle chains
**Runavík**, Faroe uharteetako hirugarren hiri handiena da. Eysturoy uhartearen hegoaldean dago
baina udalerriak erdi eta iparraldeko lur batzuk ere hartzen ditu. *Skálafjørður* (Skáliko fiordoa)-ren ertzean kokaturik dago.

Udalerria
---------

Runavík herriak berak 488 biztanle baino ez ditu, baina guztira 15 herriren arteko elkarketa da udalerria. Handienak Saltangará (910), Skáli (664), Runavík (488) eta Glyvrar (388) dira.

Historia
--------

Runavík *Skálafjørður* fiordoko herririk berriena da, 1916an sortu baitzuen Hans Tausenek, eta Runavík izena 1938an hartu zuen. Ondoan dagoen Nes eta Toftir herriekin batera Faroetako eskualde jendetsuenetakoa osatzen du.

Ekonomia
--------

Industria guztia arrantzarekin erlazionatua dago. Izokina esportatzen du bereziki. Turismorako hotel pare bat eta jatetxeak ere baditu. Azkenik, petrolio indusketak egiten hastekoak dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q754664
* Commonscat Multimedia: Runavík

---

 |

* Wd Datuak: Q754664
* Commonscat Multimedia: Runavík
**Juliotar data** astronomian erabiltzen den egunen kontaketa sistema bat da, Juliotar Garaiaren hasieratik gaur egun arte pasa diren egunak kontatuz. Orain juliotar datan **2460041.4989931** da.

Juliotar Egunaren Zenbakia (JDN ingelerazko siglekin ezaguna) Greenwicheko Meridianoko Orduan eguerdia denean gehitzen den zenbakia da, egun oso baterako baliagarria. Juliotar 0 eguna K.a. 4713. urteko urtarrilaren 1ean kokatzen da, Juliar egutegi proleptikoan (Gregoriotar egutegi proleptikoan K.a. 4714ko azaroaren 24a). Adibidez 2000ko urtarrilaren 1eko 12:00ak UT Juliotar Egutegian 2.451.545. eguna izan zen.

Juliotar data edozein unetan aurreko eguerdiko Juliotar Egunaren Zenbakiari egunaren frakzioa gehituz lortzen da. Juliotar datak idazterako garaian Juliotar Egunaren Zenbakiari frakzioa gehitzen zaio ondoren. Adibidez, 2013ko urtarrilaren 1eko 00:30:00.0ak UT 2.456.293.520833 dira.

Juliotar Periodoa 7980 urteko interbalo kronologiko bat da, K.a. 4713an hasten dena. Historialariek erabiltzen dute 1583tik aurrera egutegi ezberdinen arteko kalkuluak egin ahal izateko. 2015a 6728. urtea da Juliotar Periodo honetan. Hurrengo Juliotar Periodoa 3268. urtean hasiko da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14267

 |

* Wd Datuak: Q14267
**Kalkulu infinitesimala** analisi matematikoaren adarra da, funtzio jarraituen aldakuntza arrazoiak edo tasak aztertzen dituena. Bi alor nagusi ditu, kalkulu diferentziala eta kalkulu integrala, kalkuluaren oinarrizko teoremak lotzen dituena. Isaac Newton eta Gottfried Wilhelm Leibniz hartzen dira kalkulu infinitesimalaren sortzailetzat.

Historia
--------

Arkimedesek exhauzio-metodoa erabili zuen zirkuluaren azalera kalkulatzeko.
Kalkulu infinitesimalaren oinarrizko kontzeptua limitearena da. Kontzeptu hori antzinako greziarrek geometrian erabili izan zuten lehenik; Arkimedesek, adibidez, poligono ekilateroak inskribatu zituen zirkulu batean eta poligonoen aldeen kopurua edo zenbatekoa handitu ahala lortzen ziren poligonoen azaleraz, zirkuluaren azalerari buruzko hurbilketa lortu zuen limite gisa. Emaitza hori eta zirkunskibaturiko poligonoak erabiliz, zirkunferentziaren azalera lortu ahal izan zuen: {\displaystyle \pi r^{2}.\,} alegia, bertan r zirkunferentziaren erradioa delarik, eta {\displaystyle \pi }, berriz, 3,141592… balioa duen konstantea.

Tradizioak dioenez, zuhaitz batetik erori zen sagar baten higidura aztertu ondoren bururatu zitzaion Isaac Newtoni kalkulu infinitesimalaren asmaketa: sagar bat erortzen denean, gero eta azkarrago higitzen bada, lastertasunaz gainera azelerazioa duelako da; gertaera fisiko hori matematikoki adierazterakoan garatu zuen Newtonek kalkulu infinitesimala. Hark zioenez, higiduraren edozein unetan sagarrak {\displaystyle \Delta {\vec {s}}} distantzia gehigarria egiten zuen {\displaystyle \Delta {\vec {t}}} denbora tarte txiki gehigarri bakoitzeko; beraz batez besteko lastertasuna {\displaystyle \Delta {\vec {s}}} distantziaren eta {\displaystyle \Delta {\vec {t}}} denboraren arteko zatiduraz adierazten zuen:

{\displaystyle {\vec {v}}\_{b}={\frac {\Delta {\vec {s}}}{\Delta t}}}

Aldiuneko lastertasuna ({\displaystyle v}) {\displaystyle {\frac {\Delta {\vec {s}}}{\Delta t}}} zatiduraren limiteaz adierazi zuen, {\displaystyle \Delta {\vec {t}}} zerora hurbiltzen zenean, hau da:

{\displaystyle v=\lim \_{\Delta t\to 0}{\frac {\Delta s}{\Delta t}}={\frac {{\mbox{d}}{s}}{{\mbox{d}}t}}}

{\displaystyle ds}-ri {\displaystyle s}-ren diferentziala deritza, eta {\displaystyle dt}-ri, berriz, {\displaystyle t}-ren diferentziala.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2018/3/7 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q149972
* Commonscat Multimedia: Calculus

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119891944 (data)
* LCCN: sh85018802
* NKC: ph1034721
* AAT: 300054528
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q149972
* Commonscat Multimedia: Calculus
**Kalkiaisjärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Kemijärvi eta Outijärvi aintziretatik eta Kemijoki ibaietik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak bi uharte ñimiño baino ez ditu, aintzira izoztua gelditzen denean mendixkatxoak diruditenak. Urak Kemijoki ibaitik iritsi eta Kemijoki ibaiaren bitartez Kemijärvi aintziraraino iristen dira.

Oinas, Varrio eta Ylikylä herrixkek osatzen duten hirukiaren erdian dago.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
 | * Kemijoki ibaia
* Oinas herrixka
 | * Outijärvi aintzira
* Tapionniemi herrixka
 | * Varrio herrixka
* Ylikylä herrixka
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261217

 |

* Wd Datuak: Q12261217


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |