recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Politikan, **txakurrentzako txilibitua** edo **zakur-txilibitua** —*dog-whistle politics*— bi zentzuko hizkera da, politikariek beren hautagaitzan publiko zabalago baten laguntza lortzeko erabiltzen dutena, nahi duten audientzia politikoa erakarriz, kontrako audientzien haserrerik eragin gabe. Ardi-artzaintzan erabiltzen diren txakurrentzako txilibitu ultrasonikoen antzera funtzionatzen du terminoak, eta giza entzumenaren espektroan ez dauden baina artzain-txakurrentzat entzungarriak diren maiztasunak ematen ditu. Biztanleria gehienarentzat esanahi normalak dituen hizkuntza erabiltzen dute, baina esanahi inplizitu oso espezifikoa izan dezake zuzentzen diren azpitaldearentzat. Oposiziogileei arreta ez emateko erabiltzen dira, edo politikariei politikoki desegoki gisa etiketatzeko, eta, aldi berean, gai sentiberekin zerikusia duten eta oposizioan egon daitezkeen mezuak helarazteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Safire, William.  (2008). *Safire's political dictionary.*  Oxford University Press ISBN 978-0-19-534061-7. PMC 165082593. (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
2. ↑   «What's the Political Meaning of 'Dog Whistle'?» *Merriam Webster* abril de 2017.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5288144

 |

* Wd Datuak: Q5288144
Otso artikoa, otso polarra edo otso zuria (***Canis lupus arctos***) Canidae familiako ugaztun haragijalea da, otsoaren azpiespezie bat.

Ezaugarriak
-----------

Isatsarekin batera 1-2 metro luze artekoa da, 63-78 cm-ko garaiera du eta batez besteko pisua 45 kilotan dauka (80 kiloko aparteko arrak ikusi diren arren).

Otso artikoa otso arrunta baino txikiagoa da normalean, eta ilajea 3 hilabete betetzen dituztenean erabat zuria daukate (jaiotzean grisa duten bitartean, hots, heldutzen diren heinean zuritzen joaten dira).

Belarriak txikiak dituzte, gorputzaren beroa eta tenperatura mantentzeko eboluzio bat.

Otso hauek 7-10 urtez bizi dira bizitza basatiak libre, gatibutasunean 18 urtetara heldu daitezkeelarik.

Elikadura
---------

Otso artikoak, otso mota guztiek bezalaxe, taldean ehizatzen du. Bere harrapakin arruntenak elur-oreinak eta idi musketadunak dira. Baina harrapakin txikiagoak ere harrapatzen ditu, artikoko erbiak, itsas txakurrak eta elurretako eperrak (eper zuriak), beste horrenbeste.

Ugalketa
--------

Normalean, ar eta eme alfak edo menderatzaileak dira ugaltzen direnean, baina talde handietan ez dira bakarrak.

3 urte betetzean eskuratzen dute ugaltzeko adina.

Artikoko izotz gogorraren ondorioz, izotz-azpiko gotorlekuak aitzurtu edo zulatu beharrean arroken arteko kobazuloak erabiltzen dute gotorlekutzat. Bertan, emeak 2 edo 3 kume erditzen ditu maiatzaren bukaerako eta ekainaren hasierako hilabete artean. Bere erditze kopuru urria Artikoko elikadura eskasagatik dela uste da (gainontzeko otso azpiespezieen erditze kopurua 4-5 artean izaten ohi da).

Ernaldia edo sabelaldia 63 egunetakoa da eta 2 urteren bueltan kumeak independizatzeko gai dira.

Hedapena
--------

Otso hauek Kanadako uharte artikoetatik Groenlandiako ekialde eta iparralderaino hedatzen dira, 68° N-ko latitudea baino iparralderago.

Bere habitata zitala eta bizitzeko zaila da, Inuit tribuak ere ez dira hain iparraldera bizi.

Erreferentziak
--------------

IUCN-ko mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q216441
* Commonscat Multimedia: Canis lupus arctos
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus arctos

---

* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 1268605
* GBIF: 6164203
* ITIS: 726812
* MSW: 14000743
* NCBI: 1320375
* uBio: 6158169

 |

* Wd Datuak: Q216441
* Commonscat Multimedia: Canis lupus arctos
* Wikispecies Espezieak: Canis lupus arctos
**Yavin IV** Star Warseko fikziozko unibertsoko planeta bat da. Gasezko planeta den Yavinek dituen ilargi ugarietako bat da.

Ezaugarriak
-----------

Laneko fikziozko unibertsoan Yavin IVk eguzki bakarra duela esaten da, galaxiaren erdigunetik 40.500 argi urtera kokatua. Bere azaleraren %8a urez estalia dago.

Klon Gerrak marrazki bizidunetako sailean, 2002an ekoitzia izan zena, Anakin Skywalkerrek Asajj Ventressen aurka borrokatzen du planeta honetan kokatutako tenpluetako batean. Jediaren garaipenaren ondoren, Ventress amildegi batetik erortzen da, zer gertatu zaion jakiten ez delarik.

Errebeldeek euren basea Massassi Tenplu Handiaren hondakin batzuetan ezarri zuten, euren aurreko basea, Dantooine planetakoa utzi ondoren.

Yavineko guduan Heriotzaren Izarra suntsitua izan zen. Data hau urteak kontatzeko muga bezala erabiltzen da: gudu honen aurreko gertaerak *Yavineko guduaren aurretik* bezala adierazten dira, eta guduaren ondoren gertatutakoak *Yavineko guduaren ondoren*.

Unibertso hedatuan, Luke Skywalker ilargi honetara itzultzen da, non Jedi Akademia berri bat ezartzen duen, Coruscanten zegoena yuuzhan vongek suntsitu baitzuten Yavineko guduaren ondorengo 26. urtean.

Yuuzhan vongak garaituak izan ondoren, Lukek Jedi Akademia Ossus planetara eramaten du.

Star Wars IV. Atala: Itxaropen Berria izeneko IV. atalean Tikaleko tenpluak (Peten, Guatemala) agertzen dira errebeldeen base bezala.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q837921

 |

* Wd Datuak: Q837921
**Wormseko konkordatua** 1122ko irailaren 23an Henrike V.a enperadoreak eta Kalisto II.a aita santuak Alemaniako hiri horretan sinaturiko ituna izan zen, Inbestiduren auzia amaitu zuena.

Aita Santua eta enperadorea akordio batera ailegatu zitezen Lanberto Scannabecchi Ostiako apezpikuak bitartekaritza lana egin zuen. Horretarako Ingalaterrako 1107ko konkordatua izan zuten hizpide. Hurrengo urtean Laterango I. kontzilioak konkordatua berretsi zuen.

Itunaren arabera, enperadoreak apezpikuak izendatzeari uko egiten zion eta katedralaren kabildoaren hautaketa onartzen zuen. Elizako hierarkiak apezpikuen eraztun eta bakulua ematen zituen baina eskubide feudalak enperadorearen agindupean zeuden. Hala ere, Inperioaren barnean diferentziak zeuden: Alemanian enperadoreak berdinketa zenean kalitateko botoa zuen eta askotan bere arbitraje inposatu zuen. Italian eta Borgoinan, berriz, hauteskundeak erabat askeak ziren eta, apezpiku bilakatu eta sei hilabete pasa eta gero, enperadorearen inbestidura feudala jasotzen zuten. Gainera, enperadoreak auzien garaian Elizari kendutako ondarea itzuli zuen eta, Aita Santuak hala eskatuta, bere laguntza eman behar izan zuen.

Konkordatuari esker, aitasantutzak bere botere berreskuratu eta 1123ko Laterango I. kontzilioa, 1139ko Laterango II. kontzilioa eta 1179ko Laterango III. kontzilioa eta *Decretum Gratiani* izeneko bilduma kanonikoari esker erreforma bultzatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Le Goff, Jacques.  (1971). *La Baja Edad Media.*  Siglo XXI de España Editores ISBN 9788432300042..
2. ↑   Kleinhenz, Christopher.  (2004). *Medieval Italy: an encyclopedia.*  1 Routledge ISBN 9780415939300..
3. ↑   Thorndike, Lynn.  (1956). *The History of Medieval Europe.*  (3. argitaraldia) Houghton Mifflin Co. 293–294 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q154439
* Commonscat Multimedia: Concordat of Worms

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 193919130
* BNE: XX534812
* BNF: 11972583p (data)
* GND: 4190271-3
* LCCN: no2023027721
* NLA: 64739533
* SUDOC: 027749738
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q154439
* Commonscat Multimedia: Concordat of Worms
**Vicente González Moreno** (Cadiz, 1778ko abenduaren 9a - Urdazubi, 1839ko irailaren 6a) Espainiako militar karlista izan zen. Oso gazte zela Frantziako Konbentzioaren aurkako gerran parte hartu zuen. Kapitain izendatu zuten 1801. urtean. Napoleonen armadaren inbasioari aurre egiteko 9.000 lagunek osaturiko gudarostea eratu eta Zaragoza eta Tuterako hiriak hartu zituen, besteak beste. Mariskal izendatu zuten 1830. urtean eta Torrijos jeneral liberalaren matxinada zapuztu zuen. Torrijos eta bere gizonak fusilatu zituen. Granadako kapitain nagusi izendatu zuten ondoren. Fernando VII.a hildakoan (1833), Karlos V.a erregegaiaren esanetara jarri zen eta hark Ingalaterra, Frantzia eta Euskal Herrira eginiko bidaietan lagundu zion. Zumalakarregi hil eta gero Iparraldeko Armadako jeneral nagusi izendatu zuten, baina postu hartatik kendu zuten Mendigorriko hondamendiaren ondoren. 1837. urtean Kapitain Nagusi izendatu zuten. González Morenok ez zuen sekula harreman onik izan Marotorekin eta Bergarako Besarkadaren aurka zeuden militarren buru jarri zen. Ipar Euskal Herrira ihes egiten saiatu zen batean atxilo hartu eta hil egin zuten Marotoren jarraitzaileek.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3320878
* Commonscat Multimedia: Vicente González Moreno

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1518670
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 67397
* Lur: 02511/eu\_g\_2578/g2578
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 67214

 |

* Wd Datuak: Q3320878
* Commonscat Multimedia: Vicente González Moreno
1979an demokrazia berrezarri zenetik Buñuelek honako alkate eta hauteskundeak izan ditu:

Hauteskundeak
-------------

### 1979ko hauteskundeak

### 1983ko hauteskundeak

### 1987ko hauteskundeak

### 1991ko hauteskundeak

### 1995eko hauteskundeak

### 1999ko hauteskundeak

### 2003ko hauteskundeak

### 2007ko hauteskundeak

Buñuelgo alkatea UPN alderdiko Santiago Mayayo Txueka atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik sei lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz gehiengo absolutua. Baliogabeko botoak 16 izan ziren (emandako guztien %0,93a) eta zurizko 19 boto izan ziren (botoen %1,11a). Abstentzioa %11,58koa izan zen.

**Buñuelgo Udala-2007**| **Alderdia** | **Botoak** | **Zinegotziak** |
| **UPN** | 929 | 6 |
| **PSN** | 453 | 3 |
| **ACPB** | 309 | 2 |
|

### 2011ko hauteskundeak

2011n zerrenda hauek aurkeztu ziren: UPN (6 zinegotzi eta alkatetza Joaquín Portolésentzat), PSN (3), Gonzalo Martínez alkate-ohiaren *Agrupación Ciudadana por Buñuel* (ACPB, 2) eta PP (0).

**Buñuelgo Udala-2011**| **Alderdia** | **Botoak** | **Zinegotziak** |
| **UPN** | 745 | 6 |
| **PSN** | 400 | 3 |
| **ACPB** | 304 | 2 |
| **PP** | 98 | 0 |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *UPN mantiene el mando*, Diario de Navarra, 2011ko ekainaren 12a.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12255573

 |

* Wd Datuak: Q12255573
**Yell konderria** (ingelesez: *Yell County*) Arkansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Bi hiriburu ditu, Danville, eta Dardanelle da. 2010eko zentsuaren arabera 22.185 biztanle zituen, Yell kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Yell konderriak 2.457,53 kilometro koadro ditu. Horietatik 48,88 ura dira. Beste 2.408,65 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,11 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 22.185 pertsonetatik 21.250 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.230 dira. 288 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 278 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 7 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 233 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q61317
* Commonscat Multimedia: Yell County, Arkansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 151282378
* ISNI: 0000 0004 0646 0753
* LCCN: n81102917
* NARA: 10038449
* **Lekuak**
* OSM: 1826615
* TGN: 2000179

 |

* Wd Datuak: Q61317
* Commonscat Multimedia: Yell County, Arkansas
**Vicente Gerbasi** (Canoabo, Venezuela, 1913ko ekainaren 2a - Caracas, Venezuela, 1992ko abenduaren 28a) gaztelaniazko olerkigile eta saiakera idazlea izan zen.

*Viernes* taldeko olerkigilerik handiena izan zen (1926-1941). Gerbasiren olerkigintzaren betetasuna bi garai desberdinetan nabarmentzen da, lehenik *Mi padre, el inmigrante* (1945, *Nire aita, immigrantea*) bere aitari eskainitako olerkian, eta *Los espacios cálidos* (1952, *Eremu epelak*) olerki-liburuan. Bi obra horietan dago bilduta Gerbasiren obraren funtsa. Bere poesiaren ezaugarri nagusia da paisaia epel eta tropikaleko elementu txikien espiritua aditzera emateko gaitasun berezia, sentikortasun eta erlijiotasunez betea, mistikoa sarritan, gizakiaren patuaren, etorkizunaren kezka ageri dela horren guztiaren atzean. Obraren hasieran paisaia distiratsu hori agertzen da, baina berehala iluntzen da giroa eta hartzen dute protagonismoa heriotzari buruzko bertsoek.

Lanak
-----

Gerbasiren lan aipagarriak dira: *Vigilia del naufragio* (1937, *Hondoratzearen esnaldia*), *Bosque doliente* (1940, *Baso eria*), *Poemas de la noche y de la tierra* (1943, *Gauaren eta lurraren olerkiak*), *Por arte del sol* (1958, *Eguzkiaren graziaz*), *Olivos de la eternidad* (1961, *Betikotasunaren olibondoak*) eta *Tirano de sombra y juego* (1967, *Itzalaren eta jolasaren tiranoa*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q373024
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 97841773
* ISNI: 0000 0000 8168 9196
* BNE: XX1173856
* BNF: 12020594d (data)
* GND: 1056267771
* LCCN: n81033757
* NKC: jx20060502004
* SUDOC: 028352955
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02411/eu\_g\_1572/g1572

 |

* Wd Datuak: Q373024
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Xeroftalmia** (grezierazko ξηρός, *xerós* (lehor) eta οφθαλμός, *ophtalmós* (begi) hitzen lotunea) begietako gaixotasun bat da. Konjuntibaren lehortasun iraunkorra eta kornearen opakotasuna dira bere ezaugarririk nabarmenenak.

Malko guruinen funtzioa jeisten delako gertatzen da, malko gutxiago sortzea eragiten duena.

Arrazoiak
---------

Hantura kronikoek (trakomak) edota A bitamina ezak eragina da, gehienetan. Edonola ere, arrazoi askok eragin dezakete xeroftalmia. Heldu nagusietan ohikoagoa da. Jarraian, gaixotasun hau eragin dezaketen gaixotasun batzuk aipatzen dira:

* A bitaminaren gutxiegitasuna
* Sjögrenen sindromea
* Artritis erreumatoidea eta beste gaixotasun erreumatologiko batzuk.
* Erredura kimiko edo termikoak
* Atenolol, klorfeniramina, hidroklorotiazida, isotretinoina, ketorolako, ketotifeno, lebokabastina, lebofloxazina, oxibutinina eta tolterodina bezalako botikak.

Sintomak
--------

Gaixotasuna aurrerantz joan ahala, kornea sendotu egiten da eta ikusmen zorroztasuna jaitsi. Xeroftalmiaren beste sintoma batzuk begietan erredura sentsazioa, gorputz arraro sentsazioa, hazkagura, malkarrak eta konjuntibaren gorritasuna dira.

Diagnostikoa
------------

Malko isurtze falta diagnostikatzeko Schirmerren proba bat egiten da, beheko betazalean paper lehortzaile zati bat jarri eta malkoekin paperaren ze luzera bustitzen den ikustean datzana.

Tratamendua
-----------

Tratamendua, gaixotasun hau eragiten duen oinarrizko gaixotasunarenari dagokio. Kortikoideak eraginkorrak izan daitezke gaixotasunaren hasierako faseetan. A bitaminaren gutxiegitasuna frogatzen denean, bitamina hau gehigarrietan ematen da. Pilokarpina malko isurtzea handitzen duen botika bat da. Lehortasuna hobetzeko erabiltzen diren prestaketa batzuk (malko artifizialak), hipromelosa eta karbomerozko gelez osatuak daude, konjuntiban ematen direnak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1054713
* Commonscat Multimedia: Xerophthalmia

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph127506
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DOID: DOID:10138
* CIE-10: E50.7
* CIE-9: 375.15
* ICPC-2: T91
* DiseasesDB: 34035
* MedlinePlus: 000426
* MeSH: D014985

 |

* Wd Datuak: Q1054713
* Commonscat Multimedia: Xerophthalmia
**Xerpa herria** edo **xerpak** (tibeteraz *ཤར་པ།*, hots, "ekialdeko herria" edo "ekialdeko jendea", *shar* "ekialde" + *pa* "herria" edo "jendea") Nepalgo eskualde menditsuetan bizi den etnia bat da, hain zuzen ere, Himalaiako goi mendietan. Jatorriz xerpak Tibeteko ekialdeko Kham eskualdean jatorria dute, 300-400. urte bitartean Nepalera emigratu baitzuten.

Usadioz, xerperaz mintzatzen dira. 2001eko Nepaleko erroldaren arabera, xerpa herria 154.622 lagunek osatzen zuten; halere, Nepaletik kanpora, batez ere Tibet eta Indiako iparraldean ere xerpa komunitateak daude. Haietako % 92,83 budistak dira; % 6,26, hinduistak; % 0,63 kristauak; eta % 0,20, Bön sinisdunak.

Mendizaletasuna eta alpinismoa
------------------------------

Xerpak Himalaiako goi mendietan bizi direnez, garaiera handietara ederki egokituta daude, horregatik mendizaletasun nahiz alpinismoaren inguruko espedizioetan mendi gidari, zamaketari eta garraiolari izan ohi dira. Horrexen adibide nabari gisan, Tenzing Norgay (Edmund Hillaryrekin batera Everest mendira igo zena) eta Pasang Temba (Martin Zabaletarekin batera Everesteko gailurrera iritsi zena) aipatu behar dira.

XXI. mendean hasi dira emakumeak ere xerpa lanetan aritzen. Horren adibide da Dawa Yangzum Sherpa, UIAGM edo nazioarteko mendi gidarien titulua lortu zuen lehena eta Makalu zortzimilakoa igo duen lehen emakume nepaldarra.

Ohiturak
--------

Sarritan eta ohitura legez xerpak jaio diren asteko egunaren izenaz deitu ohi dira:

* Astelehena: *Dawa*
* Asteartea: *Mingma*
* Asteazkena: *Lhakpa*
* Osteguna: *Phurbu*
* Ostirala: *Pasang*
* Larunbata: *Pemba*
* Igandea: *Nima*

Iruditegia
----------

* Apa xerpaApa xerpa
* Nepaldar xerpa bat zamarekin.Nepaldar xerpa bat zamarekin.
* Xerpa neska zamalaria.Xerpa neska zamalaria.
* Dawa Yangzum SherpaDawa Yangzum Sherpa
* 
*

Sherpa ospetsuak
----------------

* Tenzing Norgay
* Pasang Temba
* Apa Sherpa
* Ang Rita

Ikus gainera
------------

* Gurkha

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia. (PDF) *190. arauaː Munduko herriak eta etniak.* .
2. ↑    Arabaolaza, Andoni.  (2020). «Emakume xerpen ahalduntzea Everest mendiaren magaletan» *GARA* (NAIZ) (Noiz kontsultatua: 2020-04-30).

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Katmanduko xerpa komunitatearen webgunea
* **(Ingelesez)**"Loved by all: The story of Apa Sherpa" dokumentala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q200513
* Commonscat Multimedia: Sherpa

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119386660 (data)
* GND: 4054741-3
* LCCN: sh85121375
* NDL: 00571986
* NKC: ph270780
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q200513
* Commonscat Multimedia: Sherpa
**Campidoglio enparantza** (italieraz: *Piazza del Campidoglio*) Erromako enparantza ezagun bat da. Campitelli *rionearen* muina da eta hiru jauregi daude bertan, tartean Erromako udaletxea eta Museo Kapitolinoak.

Historia
--------

XV menderarte Kapitolino muinoaren eremu honi *colle caprino* ezizena ematen zitzaion (ahuntzen muinoa), izan ere artzaiek ahuntzek bazkaleku gisa erabiltzen baitzuten. 1536an Karlos V.aren garaipen desfilea bertatik pasa zen eta Paulo III.ak lotsatu egin omen zen.

1537an Marko Aurelioren zaldi gaineko estatua ezarri zen bertan eta Aita Santuak Michelangelori enparantza dotore bat diseina zezan eskatu zion. Senadoreen jauregia (gaur egungo udaletxea) ezarriz eta alboan Kontserbadoreen Jauregia zeudenez (gaur egun Museo Kapitolinoak daude bertan) honen parean oso antzekoa zen Jauregi berria eraiki zuen, eta plaza trapezoidea diseinatu zuen prespektiba lerroek Senadoreen jauregia goraipa zezaten. Zoruaren diseinua ere berak egina da.

Lanek geldo egin zuten aurrera eta XVII. mendean bukatu zen enparantza. 1735 urtean ireki ziren Museo Kapitolinoak.

Jauregiak
---------

* Senatorio jauregia
* Kontserbadoreen Jauregia
* Jauregi berria

Irudia
------

Campidoglio enparantza, erdian Erromako udaletxea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q34921
* Commonscat Multimedia: Piazza del Campidoglio (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237017216
* BNE: XX4987227
* GND: 4688000-8

 |

* Wd Datuak: Q34921
* Commonscat Multimedia: Piazza del Campidoglio (Rome)
*Artikulu hau min emateko tresnari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zigor (argipena)».*
Cowboy bat, zigorrekin.
**Zigorra** gizakiek animaliak bezatu edo beste pertsona batzuen aurka ekiteko erabiltzen den tresna da. Bere helburu nagusia mina sortzea da, eta askotan mina sortzearen beldurragatik ere eraginkorra da. Zaldien gainean egiten diren hainbat kiroletan minik eragiten ez duten erabilerak ere badira.

Orokorrean bi motako zigor daude: makila zurrun bat direnak, zuzenean kolpatzeko erabiliak (eta kasu hauetan akuilu terminoa ere eman diezaiokegu) edo malguak direnak, modu zehatz batean mugitu behar dena efektiboa izateko, baina urrunago heltzea baimentzen duena. Zigor batzuek bi ezaugarriak batzen dituzte.

Akuilu gehienak animalien aurka erabiltzeko diseinaturik daude, baina badaude batzuk gizakien flagelaziorako diseinaturik daudenak, tortura edo gorputz kontrola ezartzeko. Batzuetan akuiluak erlijio praktikaren parte dira, edo BDSM jarduera batean pertsonen artean sexu-ekintza gisa onartuak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q152910
* Commonscat Multimedia: Whips

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4373802-3
* NKC: ph412789
* AAT: 300255555
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q152910
* Commonscat Multimedia: Whips
**Yaacov Agam** (hebreeraz: יעקב אגם‎; Rishon LeZion, Palestina, 1928ko maiatzaren 11) israeldar artista bat da. Arte zinetikoaren aitzindaria. Material berriak ikertu ditu ikuspuntuaren arabera aldatuz doazen obrak sortu eta ikuslea esploratzera gonbidatzeko.

Bere lanak lotura handia du erlijio juduarekin. Bere hasierako obra estatikoari, zenbat eta ikuslea artelanaren inguruan gehiago mugitu, orduan eta etekin handiagoa ateratzen zaio. Obra hauek haizemaile baten eran tolesturiko pantailez osaturik egon ohi dira, eta elementu bakoitzak hurrengoarekin lotzen den diseinu abstraktu bat du. Pantailaren atzean dauden elementuak zulo eta zirrituetan zehar ikus daitezke soilik, eta beraz, koloreak eta formak etengabe aldatzen dira ikuslea tokiz aldatu ahala. Horrelakoak dira, esate baterako, *Tefila* (1966) eta *Galim* (1972).

Nabarmentzekoak dira Agamen altzairu herdoilgaitzezko eskulturak ere. *Bihotz taupakaria* kurba leunez osatutako multzoa da; *Mila ateak* (1972), Israelgo lehendakaritzaren egoitza aurrean dago, Jerusalemen, eta etengabe aldatzen diren errainu angeluzuzenak eratzen ditu. Naturaltasunaren bila, Agamek espresio-bide asko erabili ditu, soinua, argia eta ura, esate baterako. Elementu horiek erabili zituen Défensen (Parisen) egin zuen soinuzko iturrian (1976). Agamek, obraren garrantziagatik eta nazioartean duen ospeagatik, obra publiko ugari egiteko enkargua jaso du, besteak beste, Jerusalemgo Kongresuen Zentroko sabaiko pintura edota New Yorkeko Juilliard musika eskolaren aurrean dagoen eskultura. Juduen tradizioko ikur abstraktuak testuinguru esperimental eta berritzailean erabiltzean datza, neurri handi batean, Agamen obraren xarma.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Yaacov Agam*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q276030
* Commonscat Multimedia: Yaacov Agam

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5137281
* ISNI: 0000 0001 2020 1959
* BNE: XX4924456
* BNF: 125194641 (data)
* CANTIC: a16317257
* GND: 118500953
* LCCN: n80032245
* NDL: 00620248
* NLA: 35001655
* CiNii: DA04378284
* SNAC: w6349f9z
* SUDOC: 067053629
* ULAN: 500019224
* UB: a1002322
* RKD: 626
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 00091/eu\_a\_0915/a0915
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q276030
* Commonscat Multimedia: Yaacov Agam
*Cariboo* lurralde historiko-kultural gisa. Barruan Chilcotin eta Lillooet-Thompson aldeak jasotzen ditu.
Cariboo goi-ordokia.
**Cariboo** Kanadako Columbia Britainiarrareko probintziaren erdialdean dagoen eskualde zabal bat da, Fraser arroilatik Cariboo mendietaraino hedatzen den goi-ordoki bat hartzen duena.

Toponimia
---------

«Cariboo» izena ez da ofizala lurraldean. Antzinako «caribou» hitzetik dator, lurraldean ugariak ziren izen horren Elur-oreinen ondorioz.

Ezaugarriak
-----------

13.000 kilometro karratuko azaleran hedatzen da, soilik 171.000 pertsonako populazioarekin (Britainiar Kolunbiako biztanleria osoaren %4a). Probintziako hirugarren eskualderik handiena da. Kariboo ordoki batean dago (Kariboo ordokia, barnealdeko ordokiaren azpiatal bat), mendi garaiez inguratuta. Uda epelak izaten ditu eta neguan elurte handiak izaten ditu. Tenperaturak, normalean, neguan -15 ° C eta udan 22 ° C artean aldatzen dira.

Historia
--------

Cariboo, europarrek kolonizatu zuten Britainiar Kolunbiako lehen eskualdea izan zen, eta, beraz, historian paper garrantzitsua izan zuen kolonia eta probintziaren historia goiztiarrean. 1861ean, eskualdeak urre sukarra jasan zuen, probintziak ezagutu zuen garrantzitsuena. Karibooa, Barneko lehen eskualdea izan zen, Behe Fraser eta bere kanoiaren iparraldean, non indigenak ez ziren biztanleen finkapenak eman ziren. Urrearen sukarra igaro zenean inguru askoren populazioa dezente jaitsi zen.

Animaliak
---------

Karibooko belardietan desagertzeko arriskuan dagoen azkonar amerikarraren (*Taxidea taxus jeffersonii*) bizilekua dira.

Hiri nagusiak
-------------

Lurraldeko hiri nagusiak hauek dira:

* Williams Lake 10.832 biztanle
* Quesnel 1.0007 biztanle 2011an)
* Lillooet 2.321 biztanle
* 100 Mile House 1.886 biztanle
* Ashcroft 1.628 biztanle
* Cache Creek 1.040 biztanle
* Clinton 578 biztanle
* Lytton 228 biztanle
* Likely
* Horsefly
* Wells
* Bridge Lake

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Todos los datos de población se refieren al año 2006.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2938768
* Commonscat Multimedia: Cariboo Country

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 155858108
* SUDOC: 117355526

 |

* Wd Datuak: Q2938768
* Commonscat Multimedia: Cariboo Country
**CIE AUTOMOTIVE** balio erantsi altuko prozesuen kudeaketan espezialista den multinazional Industri Taldea da, 4 kontinente eta 15 herrialdetan presentzia duelarik. Espainaiko Boltsan zerrendatuta dago.

**CIE Automotive**, Euskal Herrain egoitza duen talde multinazionala, operadore globala bihurtu da **multi-teknologian** oinarritutako negozioagatik. Eredu arrakastatsu honek balio erantsi altuko prozesu industrialen kudeaketan espezializatutako talde bat bezala kontsolidatu du mundu mailan eta suspertzen ari diren herrialde nagusietan. *65 instalazio, 5 bulego komertzial eta 7 zentro teknologiko* ditu munduan zehar negozioa garatzeko.

**CIE Automotive**-k bere baliabideak hiru arlo estrategikoetan finkatzen ditu: **Automozio konponenteak** (Espainian, Portugalen, Txekiar Errepublikan, Errumanian, Lituanian, Errusian Mexikon, Brasilen, Txinan eta Marokon instalazioak dituelarik), **Biodiesel** (biodiesel produkzio instalazioak Espainian eta Italian dituelarik, eta salmenta sare propioa) eta **Dominion**, Soluzio eta Serbitzu Teknologikoak aurkezten duen enpresa (Espainian, Mexikon, Brasienl, Argentinan eta Txilen bulegoak dituelarik)
Automozio sektorean merkatu osorako osagai eta azpimultzoen hornitzaile global bat bezala definitzen da. **6** funtsezko **teknologietan** lan egiten du (*Aluminioa, Forja, Estanpazioa, Odi Konformazio eta soldadura galdaketa, mekanizazioa eta plastikoa*) eta *automobiletako teilatu sisteman* oinarritutako negozio unitate bat (RS Automotive)

Akziodunak
----------

* Corporación Gestamp S.L %25,923
* Antonio María Pradera Jauregui %13,539
* Elidoza Promoción de Empresas S.L %10,865
* Austral B.C %8,504
* QMC Development Capital Fund plc %5,501
* Addvalia Capital S.A %5,021
* Compañía Andaluza de Rentas e Inversiones S.A %5,000
* Iberian Capital GP Limited %3,478

Ikus, gainera
-------------

* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** CIE Automotiven webgunea
* **(Gaztelaniaz)****(Ingelesez)** CIE Automotiven webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5011660

 |

* Wd Datuak: Q5011660


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Euroaren ikurra | Burtsan kotizatzen duten Euskal Herriko enpresak | Euroaren ikurra |
| Arteche • Azkoyen • Banco Guipuzcoano • Baron de Ley • BBVA • Befesa • CAF • Cementos Portland • CIE Automotive • CVNE • FAES Farma • Gamesa • Iberdrola • Tavex • Tubacex • Tubos Reunidos • Urbar Ingenieros •Vidrala • Viscofan |
**CLR** "**C**ommon **L**anguage **R**untime"-ren siglak dira.

Microsoft-en .NET plataformaren aplikazioak exekutatzeko exekuzio esparru segurua eta sendoa ematen du. Lengoaia anitz onartzen du baita aplikazioen garapena eta kudeaketa erraztu ere.

.NET Framework-en muina da. Lengoaia desberdinetan programatutako aplikazioak kargatzen diren exekuzio esparrua da, honela Windows 2000 eta Windows 2003 sistema eragileko zerbitzuak handituz.

Garapen tresnaren konpiladoreak .NET plataformak onartutako programazio-lengoaien iturburu-kodea **bitarteko kode** batean konpilatzen du (MSIL: Microsoft Intermediate Lenguaje), Java-ren BYTECODE-ren antzekoa. Kode hau sortzeko CLS-en (Common Language Specification) arauak jarraitzen ditu konpiladoreak.

Exekuzio burutzeko JIT (Just-In-Time) konpiladoreak makina kodea sortzen du bezeroaren plataformarentzako. Honela hardware plataformarekiko independentzia lortzen du .NET garapen esparruak.

  

.NET Framework-en CLR-ren egitura:

  


|  |
| --- |
| Klase liburutegiren sostengua  |
| Harien sostengua  | COM marshaler  |
| Mota egiaztatzaile  | Salbuespen kudeatzaile  |
| Segurtasun motorra  | Arazte motorra  |
| MSIL eta konpiladoreak  | Kode kudeatzaile  | Zabor biltzaile  |
| Klase kargatzaile  |

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Microsof-en .NET Framework
* **(Ingelesez)** .NET Framework-eko programazio-lengoaien zerrenda
* **(Gaztelaniaz)** [  C#-rako ECMA araua Microsoft .NET ]
* **(Gaztelaniaz)** [  CLI-rako ECMA araua ]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q733134
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 4151431553856301677
* BNF: 16152962q (data)
* LCCN: n2017075289

 |

* Wd Datuak: Q733134

Ikus, gainera
-------------

* .NET
* .NET Framework
* Visual Basic.NET
* .NET Show
* Visual Studio.NET
* ASP.NET
* ADO.NET
* Programazio-lengoaia
* BASIC
**Villafáfilako aintzirak**, aintzira talde bat da, Zamorako probintziako Villafáfila herritik gertu dagoena, Tierra de Campos eskualdean. Bertako jendeak, "Gatzagak" deitzen dituzte.

Bi aintzira nagusiak Laguna Grande eta Salina de Barrillos dira. Lehena, udaberrian, lau kilometroko luzera eta biko zabalera hartzera hel daiteke. Hezegune honetako espezie ugaritasunak, hegaztiak ikusi ahal izateko Espainiako tokirik nagusienetako batean bihurtzen dute.

Migrazio-ibilbide bat (mokozabal holandarrarena)
------------------------------------------------

MapMokozabal zuria negua Doñanako erretserba naturalean ematen du, eta uda Herbeheretan. Amsterdametik Doñanara joateko egin behar dituen 2.100 kilometro egiteko (gutxi-gora behera) hamabi egun beharko ditu. Egunero sei bat orduz egiten du hegan, batez beste 50 km/h-ko abiaduran, guztira 300km egin ditzake egun bakar batean. Egun guzti horietan jan eta atseden hartu ahal izateko toki egokiak bilatu beharko ditu bidean. Kasu gehienetan Amsterdametik Doñanarainoko bidea egiteko, hauek izaten dira bidaiako 12 pausalekuak:

Amsterdam - Sommeko badia - Senaren badia - Morbihango golkoa - Olonneko padurak - Girondako estuarioa - Arcachongo badia - Txingudi (Urdaibai, Mendixur edo Salburua ere izan daitezke) - Santoñako badia - La Navako aintzira - Villafáfilako Gatzaga - Peña del Aguilako aintzira - Doñana

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Etxaniz, Aitor; Etxaniz, Mikel. *Plaiaundiko Parke Ekologikoa. DBH Unitate didaktikoa.*  Eusko Jaurlaritza ISBN 84-457-1640-9..
2. ↑   «Spoonbills. Mokozabalaren migrazioa egunean bertan zuzenean mapan jarraitzeko webgunea.» *maps.nioz.nl* (Noiz kontsultatua: 2023-04-12).

Ikus, gainera
-------------

* Arcachon
* Txingudi
* Urdaibai
* Mendixur
* Salburua

* Iruelaseko haraneko Erreserba Naturala
* Calatañazorreko Intsentsu-Sabinadiko Erreserba Naturala
* Castronuño-Duero Ibarreko Ibarren Erreserba Naturala

Kanpo estekak
-------------

* «Spoonbills. Mokozabalaren migrazioa egunean bertan zuzenean mapan jarraitzeko webgunea.» *maps.nioz.nl*

* **(Gaztelaniaz)** www.villafafila.com
* **(Gaztelaniaz)** www.villafafila.net
* **(Gaztelaniaz)** Gaztela eta Leongo Turismo Kontseilaritza

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3385206
* Commonscat Multimedia: Reserva natural de Lagunas de Villafáfila

---

 |

* Wd Datuak: Q3385206
* Commonscat Multimedia: Reserva natural de Lagunas de Villafáfila
*Mycobacterium tuberculosis* mikroskopioan, Ziehl-Neelsen tindaketa erabili ostean.
**Ziehl-Neelsen tindaketa** *Mycobacterium* generoko bakterioak mikroskopio optikoan ikusteko erabiltzen den tindaketa berezia da, Ziehl eta Neelsen mediku alemaniarrek XIX. mendearen amaieran asmatu zutena.

Bakterioak ikusteko eta sailkatzeko gehien erabiltzen den prozedura Gram tindaketa da. Bakterio batzuek, ordea, zelula horma berezia dute, lipido asko dituena. *Mycobacterium*-ek, esaterako, azido mikolikoak eta argizariak dauzka, eta Gram tindaketarekin ez da tindatzen, hormaren lipidoek oztopatzen dutelako koloratzaileen sarrera. Zelula horma berezi horrek berezko ezaugarria dauka, aldiz: ez da destindatzen azido eta alkoholaren aurrean, gainontzeko bakterioengan gertatzen den bezala. Alegia, *Mycobacterium* azido-alholekiko erresistentea da. Ezaugarri berezi honetan oinarritzen da Ziehl-Neelsen tindaketa.

Prozedura
---------

Tindaketa egiteko fuksina koloratzailea erabiltzen da, bakterioaren zitoplasman sartzen dena prestakina berotuz. Gero, azido-alhohol nahaste bat erabiltzen da destindatzeko, baina fuksina zelula hormari atxikitzen zaio, destindaketa ezinezkoa izanik *Mycobacterium* bezalako bakterioengan. Mycobacterium-ek, beraz, fuksinaren kolorea mantentzen du (gorria), eta azido-alkoholari erresistenteak ez diren bakterioek geroago erabiltzen den koloratzailearen (metileno-urdinaren) kolorea hartzen dute (urdina).

Tindaketaren urratsak hauek dira:

* porta gainean dagoen lagin lehorrari fenola duen fuksina gehitu

* utzi minutu bat

* irakite-punturaino berotu, poliki, 2 edo 3 minututan, koloratzailea zeluletan sar dadin

* urez garbitu

* azido-alkohol nahastea erabili, prestakina destindatzeko

* ura gehitu berriz garbitzeko

* metileno urdina bota eta utzi minutu bat

* urez garbitu, lehortu eta behatu mikroskopioan.

Mikrobio azido-erresistenteak gorriz ikusiko dira, eta erresistentzia hori ez dutenak, aldiz, urdinez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q198921
* Commonscat Multimedia: Ziehl-Neelsen stain

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MedlinePlus: 003766

 |

* Wd Datuak: Q198921
* Commonscat Multimedia: Ziehl-Neelsen stain
Zientologiaren ikurra.
**Zientologia** edo **zientziologia** erlijio higikundea da, L. Ron Hubbardek 1950. urte inguruan Estatu Batuetan sortutakoa. Hubbardek asmatutako psikoterapia modu batean, dianetikan, oinarritzen da.

Sineste sistema oso egituratua du zientologiak: *thetan*a arima, energia, da; unibertsoa mest gisa (materia, energia, espazioa, denbora) ulertzen da; Jainkoa gizon egin dela ere sinesten dute kideek, eta ezkutuko gurtza eta errituak dituzte. Zientologiaren eliza 1955ean sortu zen Estatu Batuetan, eta Britainia Handira eta beste herrialde askotara zabaldu zen gero. Kritika handiak izan ditu, bai alderdi zientifikoari eta erlijiozkoari dagokienez, bai kideei eskatzen zaien diruagatik. Hala, 1980 inguruan, Hubbard eta Eliza bera sarritan izan ziren epaituak, Hubbardek higikundea bere probetxurako erabili zuelakoan.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-11-17 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus gainera
------------

* Zientziologiaren Eliza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131036
* Commonscat Multimedia: Scientology

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 167786200
* BNF: 11938350s (data)
* GND: 4054027-3
* LCCN: sh85118706
* NDL: 00569980
* NKC: xx0022329
* AAT: 300264371
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 028699
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131036
* Commonscat Multimedia: Scientology
**Bomilkar I.a Kartagokoa** (hizkuntza punikoz: 𐤁𐤃‬𐤌𐤋‬𐤒‬𐤓‬𐤕‬, BDMLQRT) agintaria eta militarra izan zen K.a. IV. mendean. Giscón I.aren iloba (K.a. 337-K.a. 330) eta Hamilkar II.aren lehengusua (K.a. 330) zen.

Biografia
---------

Kartagoko indarrak Agatoklesen aurka zuzendu zituen honek Kartagoko lurraldea inbaditu zuenean, K.a. 310. urtean, Hamilkar liderra izanik, K.a. 330 eta 309 artean gobernatu zuena.

Inbaditzaileekin aurkako lehen borrokan, Hannon jenerala hil egin zen eta, Diodoro Sikuloren arabera, Bomilkarrek etsaiari baimena eman zion zelaian arrakasta izateko, honela, bere herrikide beldurtuko ziren eta Kartagoko tirano bihurtzeko aukera izango zuelakoan. K.a. 308. urtean, atzerapen eta zalantza ugari izan ondoren, gobernua bereganatzen saiatu zen 500 herritarren eta hainbat mertzenarioen laguntzarekin, baina Kartagoko Senatuak matxinoak barkatzeko aginduarekin errenditzea lortu zuen. Bomilkarri dagokionez, harrapatu eta gurutziltzatu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Huss (1985), 561 or.
2. ↑  Diodoro Sikulo, XX. 10,12; comp. Arist. Polit. v. 11, ed. Bekk. (Smith-ek aipatua)
3. ↑  Diodoro Sikulo, XX. 43, 44 ; Juniano Justino, XXII. 7. ( Smith-ek aipatua)

Bibliografia
------------

* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, ISBN 9783406306549 (alemanez)

Ikus, gainera
-------------

* Kartagoko monarkak
* Kartagotarren hedapena Italian
* Siziliar gerrak
* Bomilkar (argipena)
* Hannonidak
* Melkart (feniziar jainkoa)

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q891971

 |

* Wd Datuak: Q891971


| Aurrekoa | Kartagoko errege | Ondorengoa |
| --- | --- | --- |
| Hamilkar II.a Kartagokoa | K.a. 309-308 | Kartagoko senatua |
**Imad ad-Din Zengi** (arabieraz: عماد الدین زنكي‎; turkieraz: *İmadeddin Zengi*; 1085 – Damasko, 1146ko irailaren 14a); eskuarki **Zengi** edo **Zangi** deitua, turkiar atabega izan zen, 1127-1146 bitartean Mosul, Alepo, Hama eta Edesan agindu zuena. Zengid leinuaren sortzailea izan zen.

Bizitza
-------

Aq Sunqur al-Hajib Alepoko gobernadorearen semea zen. 1094an, Malik Shah I.a sultanak burua ebakiarazi zion Aq Sunqur-i, saldukeria egotzirik; ordudanik, Zengi Kerbogharekin, Mosulgo atabegarekin, hazi zen. 1127an, Mosulgo atabeg izendatu zuten, eta 1128an Alepokoa. 1130 hasieran Hama bereganatu zuen arren, hiru urte geroago Damaskoko emirrak kendu zion.

1137ko maiatzean, Homs, damaskoarren eskuetan zegoena, setiatu zuen, baina hiriak eutsi zuen; abuztuan, Hamako Montferrand, gurutzatuen gotorlekua, hartu zuen. 1138an, Joan II.a Komneno bizantziar enperadoreak, frankoekin elkar harturik, Shaizar setiatu zuen; Zengiren armada askoz txikiagoa bazen ere, bizantziarren eta frankoen arteko tirabirez baliatu zen setioa bertan behera utz zezaten. Urte bereko abuztuan, Zomorrod printzesarekin ezkondu eta Homs jaso zuen ezkonsaritzat.

1144 amaieran, Edesa eraso eta hartu zuen. Hau izan zen gurutzatuen estatuetako lehenbiziko hiriburua musulmanen eskuetara igaro zena. Ondoren, Edesako Konderria konkistatu zuen Eufrates ibairaino. 1146an, bere erresuma sendotzeko, Qal'at Ja'bar hartzea erabaki zuen; irailaren 14an, hiria setiatua zuela, esklabo franko batek hil zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Zangī.*  in: *2016 Encyclopædia Britannica, Inc*. global.britannica.com (Noiz kontsultatua: 2016-06-25).
2. 1 2 3   Mikaberidze, Alexander. *Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1.*  in: *2016 Encyclopædia Britannica, Inc*. books.google.es (Noiz kontsultatua: 2016-06-25).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q189550
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 53526197
* ISNI: 0000 0004 1644 4212
* BNF: 170755694 (data)
* GND: 129503460
* LCCN: n2003064256
* SUDOC: 19928346X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q189550
**Villarrica aintzira** edo *Mallolafquén* (izena Mapudungunez) Cautín probintziaren hego-ekialdean eta Villarrica sumendiaren iparraldean dago, Txileko Araucanía eskualdean. Mendebaldean hiri homonimoa dago eta ekialdean Pucón.

Geografia
---------

Tenperatura 19 °C eta 22 °C bitartekoa da udan, eta horrek hainbat kirol praktikatzeko aukera ematen du. Neguan 9 °C eta 10 °C artean mugitzen da, bere uren ebakuazioa eta garbiketa errazten duena. Hala ere, azkenaldian neguko tenperaturaren erregistroak 13 °C eta 14 °C artean izan dira ekainean, uztailean eta abuztuan, eta horrek klima-aldaketa progresiboaren zantzu argia ematen du inguruan.

176 km²-ko azalera du eta forma eliptikoa, ardatz nagusia 23 km-koa eta txikia 11 km-koa dituelarik.

Txileko hegoaldeko aintzira gehienak bezala, azken izotz aroko morrena terminal batek egindako presari zor dio jatorria. Bere hornidura nagusia aintziraren ekialdean dauden mendilerroan jaiotzen diren Liucura eta Trancura ibaien elkargunearen emaitza da Pucón ibaiaren bidez.

Lakuak jenderik gabeko Aillaquillén izeneko uharte bakar bat du, 300 metro inguruko diametroa bere zatirik handienean duena. Bere uhartea ondare historiko gisa irudikatzen da Villarrica hiriko armarrian, eta kostaldeko punturik hurbilenetik 3,5 kilometrora eta 7,2 kilometrora dago Villarrica hirirako sarrerako zubitik, turismo atariko puntutik.

Turismoa
--------

### Kirol praktika

Uretako kirol ugari egiten dira bertan. Bela (kirola), kayaka, aisialdiko arrantza, igeriketa eta uretako eskia nabarmentzen dira.

### Nabigazioa

Itsasontzi txikiek, hala nola, motordun itsasontziek, belaontziek, arraunontziek, kayakek eta beste batzuek dute paradisua laku honetan. Itsasontzi turistikoetan nabigatzeko aukera ere badago, bai Pucón hirian, bai Villarrica hirian.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1800412
* Commonscat Multimedia: Villarrica Lake

---

* **Lekuak**
* OSM: 1922935

 |

* Wd Datuak: Q1800412
* Commonscat Multimedia: Villarrica Lake
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Zakil haustura** zakilaren leize-gorputza inguratzen duen bi *tunica albuginea* mintz-zorroetako bat edo biak hausteari deritzo. Tente dagoen zakila bat-bateko kolpe latza jasaten duenean gerta daiteke, batez ere sexu-harremanetan zehar, baina baita masturbatze gogorren ondorioz ere. Zenbaitetan lesio honek uretraren haustura edota zakilaren nerbio dortsal, zain eta arteriatan zauriak eragin ditzake.

Sintomak
--------

Zakil hausturaren sintomarik argienak haustura gertatzean entzuten den hotsa eta erekzioaren berehalako galera dira. Horrek zaurituari min handia ematen dio, zakilaren inguruan ubeldurak agertuz.

Tratamendua
-----------

Zakil haustura mediku larrialditzat hartzen da. Ondorioz osasun-zerbitzuetara jo behar da gertatu eta berehala. Sarri larrialdiko ebakuntza egin behar da zakila konpontzeko. Mediku arreta atzeratzeak, konplikazioak eragin ditzake, besteak beste: zutitzearen disfuntzioa, zakilaren makurdura iraunkorra, zauriak uretran edota aurrerantzean sexu-harremanak mingarriak izatea.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Zakilak izan ditzaken lesioak» *Eingo al deu?* 2011-02-21 (Noiz kontsultatua: 2022-08-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412895
* Commonscat Multimedia: Penis Lesion

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* eMedicine: 456305

 |

* Wd Datuak: Q1412895
* Commonscat Multimedia: Penis Lesion
**Canary Wharf** Erresuma Batuko Londres hiriburuko Tower Hamlets barrutian dagoen gune bat da, Isle of Dogs uhartean. Usadioz hiriko bi finantza barruti garrantzitsuenetako bat da, bestea City of London gunea delarik. Bestalde, gune honetan Britainia Handiko etxeorratz garaienetako asko kokatzen dira, haien artean gaurko eguneaz herrialdeko bigarren eraikin garaiena den One Canada Square delakoa dagoelarik.

Historia
--------

1802-1980 bitartean gune hau mundu osoko portu nagusienetako bat izan zen, denera 50.00 langile izatera iritsi zelarik. Canary Wharf guneak izena Erresuma Batuak Kanariar Uharteekin (ingelesez *Canary Islands*) itsas merkataritza handia izatearen ondorioz jaso zuen, jada XVI. menderaako gune estrategikoa zelarik.

Bigarren Mundu Gerran portua bonbakatua izan zen eta hornigai biltegi ia guztiak suntsituak. 1950eko hamarkadan berriz zuzpertu ondoren, portuko industriak gainbehera jasan zuen, Felixstowe edo Harwich bezalako hiriko beste portu batzuekin parekatuz gero askoz ere onura edo etekin ekonomiko gutxiago zekartzalako, honek portuaren itxiera ekarri zuen.

1981an Margaret Thatcherren gobernuak portuaren zaharberritze proiektua bultzarazi zuen.

Etxeorratzak
------------

* 25 Canada Square
* 1 West India Quay
* Pan Peninsula
* 8 Canada Square
* One Canada Square
* 40 Bank Street
* 25 Bank Street
* One Churchill Place

Iruditegia
----------

* Cabot Square plazako ekialdeko ikuspegia.Cabot Square plazako ekialdeko ikuspegia.
* Canary Wharf guneko aireko ikuspegia 2009an.Canary Wharf guneko aireko ikuspegia 2009an.
* Canary Wharf gunea Stave Hill muinotik ikusia 2008an.Canary Wharf gunea Stave Hill muinotik ikusia 2008an.
* Cannary wharf gunea 2010an.Cannary wharf gunea 2010an.

Ikus gainera
------------

* Isle of Dogs

Kanpo estekak
-------------

* Canary Wharf - what's on **(Ingelesez)**
* Canary Wharf Group plc **(Ingelesez)**
* Canary Wharf guneko proiektuak Skyscrapernews webgunean **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q124377
* Commonscat Multimedia: Canary Wharf

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134437289
* GND: 6132180-1
* LCCN: nb2011002456
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q124377
* Commonscat Multimedia: Canary Wharf