**César Ritz** (Niederwald (Suitza), 1850eko otsailaren 23a - Küssnacht, Luzernatik gertu (Suitza), 1918ko urriaren 24a) ostalari suitzarra 1914ra arte iraun zuen luxuzko turismoaren egile nagusinetako bat izan zen. XIX. mendearen lehen herena eta XX.aren hasieran, bera izan zen errege, aberats eta pertsonaia ospetsuak erakartzen zituen presentzia.

Biografia eta negozioak
-----------------------

César Ritz Niederwalden jaio zen, Suitzan, 1850eko otsailaren 23an. Abeltzain familia baten senan jaio zen eta, 1867an, Parisera joan zen bizitzera. Familiako hamahirugarren semea zenak *Fidelité* hotela izan zuen lehen lana eta, gero, tabena batean eta menuak ematen zituen jatetxe batean aritu zen.

1870ean, Frantzia-Prusia Gerra bezperan, *Voisin* Etxean sartu zen eta, zerbitzari lanak ikasteaz gain, nazioarteko klientela ere ezagutu zuen: Galesko printzea, Nigra kondea, Sarah Bernhardt, antzerki vedettak... Egia esan, garai hartan, emakume eleganteak ez ziren jatetxetara joaten.

1872an, Parisko *Splendide*n zegoen lanean eta, geroxeago, Vienan, Nazioarteko Erakusketa zen garaian. Nizako Hotel Handian ere aritu zen eta, pixkanaka, kargu hobeak hartzen joango zen.

1874an, mâitre zen *Righi-Kulm* hotelean eta Pfyffer d’Altishofen ostalari suitzarra ezagutu zuen, Luzernako *Gran Hotel Nacional* sortuko zuena, alegia.

Koartoan bainu gelak sartu zituen lehena izan zen eta bezeroa bereziki ondo atenditzen saiatu zen. Ostalaritza goitik behera aldatuko zuen. Luzernako *Nacional*etik Trouvilleko *Roches-Noires*ra joan zen, Baden-Badengo *Grand Hotel*era, *Frankfurter-Hof*, Salsomaggioreko Termatara, Palermoko *Villa-Hygeia*, Wiesbadengo *August-Victoria*, Mentongo *Iles-Britaniques* eta, azkenean, Londresko *Savoy* hotelera. Jabeak gonbidatu zuen bere jatetxea zuzentzera eta, 1889an, Ritz zuzendari zen, 1898ra arte postu horretan mantendu zelarik.

Bere ekimenez, eraiki zituzten kapital ingelesek Londresko *Carlton* eta Parisko Ritz. Eta, azkenean, bere zuzendaritzapean eraikiko dira *Ritz* Hotelak nonahi, Madrilen, Kairon edo Johannesburgon.

Ritzen garrantzia kontzeptu aldaketan datza: zerbitzu osoa eta pertsonalizatua, koarto zabalak, dekorazio zaindua eta luxuzkoa -kortinak, alfonbrak, hauts poteak, ura zeukaten tokadoreak...-, bainugela koartoan bertan, argi indirektoa, pintura ormetan aurreko paperak kenduz... eta bezeroa atenditzeko harrera zerbitzu zentralizatua.

Asko zaindu zuen sukaldea -Auguste Escoffier sukaldariarekin elkartu zen, adibidez- eta ardoen kalitatea, jatetxe fin eta jale gutxientzako mahaiak ezarriz. Bere langileak jerakiaren arabera joango dira jantzita, kamarero soila eta mâitrea uniformeak bereizten dituelarik.

Parisko Ritz hotela da hotel hauen adibide nagusia, Windsor duke-dukesen suitea edo Coco Chanelen apartamentu pribatua. Madrilgoa belle époque arkitekturan kokatzen da eta, 1919an Bartzelonan eraikitakoa, berriz, tradizionalagoa. 1927an Bostonen inauguratutako *Ritz-Carlton* luxuaren eredu izaten jarraitzen du. Eta, azkenik, Londreskoa, César Ritzek ez zuena zuzenean ezagutuko
.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***César Ritz*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q114347
* Commonscat Multimedia: César Ritz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 64803573
* ISNI: 0000 0000 2546 4611
* BNF: 17037965h (data)
* GND: 11878899X
* LCCN: n84079032
* SUDOC: 192849530
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 030868
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q114347
* Commonscat Multimedia: César Ritz