recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Navas de Tolosa (argipena)»*

**Navas de Tolosa kalea** Nafarroa Garaiko hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

Izena
-----

Izena Navas de Tolosako guduaren omenez darama.

Kokapena
--------

Pio XII.a etorbidea, Basotxo kalea eta Aita Moret kalearen arteko elkargunean hasten da, San Nikolas atearen parean, ondoren Tres Reyes hotelako biribilgunea igaro eta Sarasate pasealekuan amaitzen da, han Yanguas Miranda kalearekin elkartzen da.

Bestalde, kale honi hegoaldetik Chinchilla jenerala kalea elkartzen zaio.

Kalea
-----

Kale honetan dago Nafarroako Parlamentuaren egoitza, Sarasate pasealekuaren parean.

Ondarea
-------

Kale honen inguruan daude honako leku interesgarri hauek:

* Tres Reyes hotela
* Nafarroako Merkataritza Ganbera
* Nafarroako Parlamentua
* Sarasate pasealekua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479252

 |

* Wd Datuak: Q25479252


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Iruñea** |
**Cécile Ellen Fleurette La Grenade** (Le Borie, Grenada, 1952ko abenduaren 30a) Grenadako politikari eta zientzialaria da.

Bizitza
-------

Bost neba-arreben arteko hirugarrena da enpresaburu eta irakasleen familia batean. *Eva Mary Louise Ollivierre-Sylvester* amona izan zen 1952an Grenadako Kontseilu Legegileko kide izan zen Ekialdeko Karibeko estatuetako lehen emakume britainiarra, emakumearen boto-eskubidea onartu ondoren.

Cécile La Grenade Estatu Batuetara joan zen, haurtzaroa igaro eta zenbait ikasketa egin zituen. Lehenik, Kimikan lizentziatu zen, Elikagaien Teknologiaren arlo zientifikoan, Jamaikako Mendebaldeko Indietako Unibertsitatean, eta, ondoren, graduatu ondoko bat egin zuen maisutzaren graduan, eta doktoretza bat Elikagaien Zientzietan, Estatu Batuetako Marylandeko Unibertsitatean.

### Ibilbidea

Ikasketak 1992an amaitu ondoren, Grenadara itzuli zen, eta han bere gain hartu zuen *Sybil La Grenade* amak sortutako intxaur muskatua duten produktuak ekoizteko enpresaren kudeaketa.

Politikaren munduan sartzea erabaki zuen garai hartan, eta bere lehen zeregina Grenadako Administrazio Publikoko Batzordeko burua izan zen, herrialdeko funtzionario publiko guztiak gainbegiratzeaz arduratuta.

2013ko apirilaren 9an, Grenadako gobernadore nagusi bezala hautatu zuten, urte bereko maiatzaren 7an, eta aurreko Carlyle Arnold Glean gobernadore nagusiaren kargua hartu zuen. Hala, Grenadako lehen gobernadore orokorra bihurtu zen.

Sariak eta kondekorazioak
-------------------------

* 2013, Britainiar Inperioaren Ordenaren Komendadore Nagusia.
* 2013ko maiatzaren 14an, San Migel eta San Jurgi Ordenako gurutze handia, Isabe II.a erreginak emana.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   caribjournal.  (2013). *Grenada names first female gobernor.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11964294
* Commonscat Multimedia: Cécile La Grenade

---

 |

* Wd Datuak: Q11964294
* Commonscat Multimedia: Cécile La Grenade


  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa:**Carlyle Glean** | **Grenadako Gobernadore Orokorra**2013 | Hurrengoa:**karguan** |
***Document*** R.E.M. rock alternatiboren taldearen bosgarren estudio albuma izan zen. 1987an plazaratu zuten. *Document* Scott Littek, taldearekin batera, ekoiztu zuen lehen diskoa izan zen; kolabori hori hurrengo grabazioetan mantendu zen: *Green*, *Out of Time*, Automatic for the People, *Monster* eta *New Adventures in Hi-Fi*. Arrakasta handia izan zen. Album honekin R.E.M. taldeak bere lehen Top 10 Estatu Batuetako zerrendetan lortu zuten. "The One I Love" abestiarekin lehen platinozko diskoa lortu zuten.

Izenburua
---------

Jatorriz, albumaren azalean mezu hau agertu behar zen: "File Under Fire" (Su azpiko dokumentua); nolabait, Michael Stiperentzat diskoaren abesti nagusia zenari erreferentzia eginez. Antzeko testu *Recknoning* bigarren albumean agertua zen: "File Under Water" (Ur azpiko dokumentua); *Eponymous* diskoan, bestetik, hau irakutzen da: "File Under Grain" (Alearen azpiko dokumentua). 

Albuma izendatzeko, bestetik, izenburu desberdinak proposatu ziren: *Mr. Evil Breakfast*, *Skin Up with R.E.M.* eta *Last Train to Disneyland*.

Mezua
-----

Diskoaren abesti batzuek Estatu Batuetako garaiko egoerari aipamen egiten diote. Ronald Regan presidentearen urteetan eszeptizismoa zabaldu zen, bereziki Iranen egoerarekin.

Abestiak
--------

"Strange" abestia jatorriz Wire pospunk taldeak grabatu zuen. Ondoren, R.E.M. taldeak hitzetan moldaketa batzuk egin zitutzten.

Abesti guztiak taldeko partaideek idatzi zituzten, aipatutakoak salbu:

1. "Finest Worksong" – 3:48
2. "Welcome to the Occupation" – 2:46
3. "Exhuming McCarthy" – 3:19
4. "Disturbance at the Heron House" – 3:32
5. "Strange" (B.C. Gilbert, Graham Lewis, Colin Newman, Robert Gotobed, miembros de Wire) – 2:31
6. "It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)" – 4:05
7. "The One I Love" – 3:17
8. "Fireplace" – 3:22
9. "Lightnin' Hopkins" – 3:20
10. "King of Birds" – 4:09
11. "Oddfellows Local 151" – 5:21

Musikariak
----------

* Bill Berry- Bateria
* Mike Mills- Baxu
* Peter Buck- Gitarra
* Michael Stipe- Ahotsa

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Albuma Youtuben.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q904490

 |

* Wd Datuak: Q904490
***Mahai bazter bat*** (Frantsesez, ***Un coin de table***) 1872an Henri Fantin-Latourk margolari frantsesak egin zuen margolan ezaguna da. Margolari honek giza-taldeak margotzeagatik ezagun egin zen, *Delacroixi omenaldia* da sail baten lehenengoa, eta hau da egin zituen artekoen aipatuenetariko bat, batez ere bertan Charles Baudelaire idazlea agertzen delako. Obraren gaia Eugène Delacroix (1798-1863) margolari ospetsuari bere heriotzaren urtemugan omenaldia egitea da. Parisko Orsay museoan ikus daiteke gaur egun.

Protagonistak
-------------

Hamar dira margolan honetan agertzen diren margolari eta idazle. Ezkerretik eskuinera eserita:Louis Edmond Duranty, Fantin-Latour bera, Jules Champfleury eta Charles Baudelaire. Zutik, Louis Cordier, Alphonse Legros, James McNeill Whistler, Édouard Manet, Félix Bracquemond eta Albert de Balleroy. Taldearen atzean, margolanaren erdian, Delacroixen erretratua ikusten da.

Estiloa
-------

Akademizismo estiloaren barruan kokatuta, oso margolan serio eta iluna dugu hau, oso formala. Aurpegiek ere seriotasun hori adierazten dute. Kolore ilunek ideia hori indartzen dute. Salbuespen bakarra, Delacroixen erretratuaren azpian ikusten den lore-sorta koloretsua. Argia margolanaren erdian fokalizatuta dago, Delacroixen erretratuaren beheko partea, loreak eta inguruan dauden hiru pertsonaien aurpegiak indartuz, batez ere Jules Champfleuryren eta Édouard Maneten aurpegiak.

Beste taldeko erretratuak
-------------------------

Sail osoak lau margolan ditu. Hauek dira beste hirurak:

* Un atelier aux Batignolles, 1870,Paris, Orsay museoa.*Un atelier aux Batignolles*, 1870,  
Paris, Orsay museoa.
* Mahai bazter bat, 1872,Paris, Orsay museoa*Mahai bazter bat*, 1872,  
Paris, Orsay museoa
* Autour du piano, 1885,Paris, Orsay museoa.*Autour du piano*, 1885,  
Paris, Orsay museoa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Margolanen sailak lau obra ditu. Beste hirurak hauek dira: *Bagtinollesen tailer bat* (1870), *Mahai bazter bat* (1872), eta, azkena, *Pianoaren inguruan* (1885 ingurukoa).

Ikus, gainera
-------------

* Eugène Delacroix

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**:Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1626128

 |

* Wd Datuak: Q1626128
**Crossraguel abadia** (ingelesez: *Crossraguel Abbey*) Eskoziako Maybole herritik hurbil dagoen abadia da, gaur egun hondarretan aurkitzen dena. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Etimologia
----------

*Cross of Riaghail* (Regulusen gurutzea) izenetik dator *Crossraguel* izena.

Historia
--------

1225ean Paisleyko abadiako monjeei lurrak eman zizkien Donnchadh (Duncan) Carrickeko kondeak baina hauek eliza kaskar bat baino eraiki ez zutenez 1244an kondeak ganorazko abadia bat altxatzera behartu zituen. Crossraguel abadia eraiki zuten orduan.

1307an Eduardo I.a Ingalaterrakoaren armadak harpilatu zuen eta monjeek monasterio handiagoa eraiki zuten. 1560an Eskoziako Erlijio Erreformaren ondoren monasterioak bertan behera gelditu ziren baina monjeei 1601 arte bertan bizitzen utzi zitzaien.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Historic Scotland erakundearen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2164332
* Commonscat Multimedia: Crossraguel Abbey

---

 |

* Wd Datuak: Q2164332
* Commonscat Multimedia: Crossraguel Abbey
**Dobera Euskara Elkartea** Hernaniko euskara elkartea da. 1993an sortu zen eta 400 bazkide inguru ditu gaur egun. Elkartearen helburu nagusia Hernanin euskararen egoera normalizatzea da.

Antolamendua
------------

Dobera 400 bazkidek eta 100 laguntzaile inguruk osatzen dute. Urtero martxoa amaieran batzarra egiten da bazkide guztiekin. Sei bazkide inguruk osatutako zuzendaritza taldea arduratzen da urteko egitasmoak aurrera eramateaz eta egitasmo bakoitza lan taldeei esker eramaten da aurrera.

Udalarekin eta herriko elkarteekin elkarlanean antolatzen dituzte ekimen asko eta asko. Lau arlotan egiten du lan batez ere Dobera euskara elkarteak: gazteen alorrean (aisialdia lantzen da), normalizazio alorrean (planak egin dira, adibidez, herriko kirol taldeekin), sentsibilizazio alorrean (Udaletxeari eta herriari begira) eta kulturaren alorrean (herriko bizitza kulturala jaso, irakurketa taldeak eratu, etab.)

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Dobera Euskara Elkartearen webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12256301

 |

* Wd Datuak: Q12256301
**Dirletongo gaztelua** (ingelesez: *Dirleton Castle*) Eskoziako Dirleton herrian dagoen gaztelua da, Edinburghetik 32 kilometro ekialdera, Ekialdeko Lothian eskualdean. Gaur egun hondarretan dago. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

John De Vaux-ek 1240 urtearen inguruan eraiki zuen baina Eskoziako Independentzia Gerretan oso kalteturik gelditu zen. XIV mendean Haliburton familiak konpondu zuen eta 1505ean Ruthvenstarrek eskuratu zuten. Hauek Maria I.a Eskoziakoaren alde egin zuten eta horregatik gaztelua gotortu egin zuten 1600an. Honen ondorioz etxebizitza izateari utzi zon.

1650an Oliver Cromwellek gaztelua setiatu egin zuen eta berriz ere kalte handiak izan zituen. Honen ondoren John Nisbet, Dirletongo Lordak, beretzat hartu zuen eta beren eskutan egon zen 1923an Estatuak eskuratu zuen arte.

Deskribapena
------------

Dirletongo gaztelua harkaitz baten gainean eraikita dago eta nekazal eremu aberatsek inguratzen dute. Ingalaterratik Edinburgherako kostaldeko sarrera zaintzeko eraiki zen.

Gaur egun ikusgai dauden egitura aipagarriak honako hauek dira:

* XIII mendeko Dorrearen hondarrak.
* Ruthvenstarrek eraiki zuten XVI mendeko jauregia.
* Lorategiak
* XVI mendeko usategia.

Iruditegia
----------

* Ikuspegia.Ikuspegia.
* Barnekaldea.Barnekaldea.
* Pasabideak.Pasabideak.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Usategia.Usategia.
* Usategiaren barnekaldea.Usategiaren barnekaldea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1955420
* Commonscat Multimedia: Dirleton Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q1955420
* Commonscat Multimedia: Dirleton Castle
*Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Navas de Tolosa (argipena)»*
Navas de Tolosa herriko oroitarria, izen bereko gudua gogoratzeko.
**Navas de Tolosa** Andaluziako herrixka eta alkate-auzoa da, egun Las Navas deituraz ezagunagoa. Jaéngo probintzian dago, La Carolina udalerrian. 519 biztanle ditu.

Navas de Tolosako gudua toki horretan gertatu zen. Errege kristauek (Alfontso VIII.a Gaztelakoa, Petri II.a Aragoikoa eta Antso VII.a Nafarroakoa) almohadeen kontra egin zuten borroka. Kristauak atera izan ziren garaile. Horren ondorioz, Sierra Morena eskuratu zuten (Andaluziako sarrera), eta, horrenbestez, Al-Andalus ia erabat konkistatzeko bidea ireki zen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011-12-27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3272814
* Commonscat Multimedia: Navas de Tolosa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 156164340
* LCCN: n2008008628
* NKC: ge1014701

 |

* Wd Datuak: Q3272814
* Commonscat Multimedia: Navas de Tolosa
Goi Bileraren argazki ofiziala.
**Nazio Batuen Garapen Iraunkorraren Goi Bilera**, orobat **Rio+20** izenaz ezaguna, Nazio Batuen Ekonomia eta Gai Sozialen Sailak antolatutako Lurraren Goi Bilera izan zen, Brasilgo Rio de Janeiron 2012ko ekainaren 20tik 22ra egina. Aukeratutako tokia eta data ez zen kasuala ezen 20 urte lehenago, hiri berean, 1992ko Rio de Janeiroko Lurraren Goi Bilera egin baitzen. Bilera honen antolaketa Nazio Batuen Batza Orokorrak aurretik onartuta zegoen, zehatz-mehatz 2009ko abenduaren 24ko A/RES/64/236 erabakiaren bitartez.

Helburuak
---------

Goi Mailako bileraren helburu orokorrak hauexek ziren:

* Garapen Iraunkorraren gaineko akordio berriztua bermatzea.
* Lortutako akordioen lorpenak eta hutsuneak ebaluatzea.
* Erronka berriei erantzutea.

Bileraren izarra: ekonomia berdea
---------------------------------

Goi Bilera honetan gai nagusi bat izan bazen hori ekonomia berdearena izan zen. Hitz horrekin UNEPek hiru ezaugarri dituen ekonomia definitu du:

* Karbono-isuri gutxi duena
* Baliabideei dagokionez eraginkorra
* Sozialki inklusiboa

Ekologisten ustez hiru helburu horiek ez dira lortuko mahai gainean jarri den kontzeptu horrekin. Hauen ustez planteatzen ari dena "beste kapitalismo forma bat da" "gezurrezko konponbide teknologikoetan oinarrituta" Ekologisten ustez sasi ekonomia berde hori enpresa handien eskuetan egongo da eta horregatik gai honetaz enpresa horiek estatuek baino interes handiago ari dira erakusten.

Indigenen presentzia
--------------------

Orain hogei urten eginiko Goi Bileran indigenen presentzia deigarria izan zen. Oraingoan haien protestak eta testigantzak ondo asko entzun dira. Kayapó herriaren Raoni aurrekoan Sting kantariarekin batera bere jarrera azaldu zuen. Rio+20 honetan lehen esandako eta azaldutako guztiak berean jarritzen duela erakutsi du. Esaterako Belo Monte urtegiaren proiektu erraldoia eta Amazonia osoan herri-indigenen egoera larria.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  UNEP Nazio Batuen Ingurugirorako Programa da
2. ↑  Ekologistak Martxan, 2012ko ekainaren boletina, 12.or.

Kanpo estekak
-------------

* Official web site for United Nations Conference on Sustainable Development:
* Rioko Goi Bileraren inguruko bideoak, argazkiak eta informazioak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q729280
* Commonscat Multimedia: United Nations Conference on Sustainable Development

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 276842976
* GND: 1022442244
* LCCN: nb2013013299

 |

* Wd Datuak: Q729280
* Commonscat Multimedia: United Nations Conference on Sustainable Development

Ikus, baita ere
---------------

* Lurraren Goi Bilera
* Garapen iraunkorra
* Agenda 21
* Aldaketa klimatikoa
* Kyotoko protokoloa
* Energia berriztagarriak
**Dioklezianoren termak** (latinez *Thermae Diocletiani*), Antzinako Erromako terma handienak izan ziren. 3.000 pertsona baino gehiagorentzako tokia zuten.

Historia
--------

298. urtean, bainuetxe handi baterako lanen enkargua ematen da, Diokleziano enperadoreak sustatuak. Termak, 305ean datatuak daude, eta zenbait enperadoreren agintaldietan osatuak izan ziren. Dioklezianoren Termak, erabiltzen jarraitu ziren, godoek, terma hauek urez hornitzen zituzten akueduktuen ur isuria eten zuten arte, 537an.

Diokleziano, termen eraikuntzan lan behartuetara zigortutako milaka kristauren heriotzagatik salatua izan zen. Lanak amaitu zirenean, 305ean, enperadore izateari utzi zion. 1561ean, Pio IV.a aita santuak, Michelangelori, martiri guzti horien omenezko eliza bat eraikitzea agindu zion, termak aurkitzen ziren tokian bertan: Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika.

2008ko azaroan, termetako X. gela, berriz publikoari irekita geratu zen, 30 urtez zaharberritze lanak egin ondoren.

Ezaugarriak
-----------

Terma hauen egitura, Karakalaren termen antzerakoa zen, mende bat lehenago eraikiak, eta ia edukiera erdiarekin. Adreiluz eraiki ziren, barnealdean haitzurdinez estalia, eta iztukuz kanpoaldean, zoladurako mosaikoen aberastasuna nabarmendu behar delarik. Termen zati handi bat, hauen zenbait gune, eliza eta beste eraikuntza batzuetarako oinarri gisa erabili izanari esker mantendu dira: termen multzoan, gaur egun, *Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika* (tepidariumean), *San Bernardo alle Terme* eliza (bi gela zirkularretako batean), eta Erromako Museo Nazionalaren zati bat, baina multzoak hartzen zuen 13 hektarea karratuko eremu gehiena desagertu egin da.

Termak, hegomendebalderantz begira zeuden, eguzki energiak caldariuma bero zezan frigidariumari eragin gabe. Hartzen zuten eremu handia zela eta, inguruko kaleetan, termen hondakinak ikus daitezke.

* Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika.Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika.
* San Bernardo alle Terme eliza.San Bernardo alle Terme eliza.

Beste terma ospetsu batzuk
--------------------------

* Karakalaren termak
* Neronen termak
* Agriparen termak
* Titoren termak
* Trajanoren termak

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**Dioklezianoren termak
* **(Ingelesez)**Dioklezianoren termak Enciclopedia Romanan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q836108
* Commonscat Multimedia: Baths of Diocletian (Rome)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 238771081
* GND: 4224548-5
* SUDOC: 160397057
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q836108
* Commonscat Multimedia: Baths of Diocletian (Rome)
**Nazio Batuen Idazkaritza** (frantsesez: *Secrétariat des Nations unies*) Nazio Batuen Erakundeko sei organo nagusietako bat da, besteak (a) Batzar Nagusia; (b) Segurtasun Kontseilua; (c) Ekonomia eta Gizarte Kontseilua; (d) desagertutako Administrazio Fiduziarioko Batzordea; eta (e) Nazioarteko Justizia Auzitegia direlarik. Idazkaritza Nazio Batuen beso exekutiboa da. Idazkaritzak eginkizun garrantzitsua du NBEren eztabaida- eta erabaki-organoen (Batzar Nagusia, Ekonomia eta Gizarte Kontseilua eta Segurtasun Kontseilua) agenda ezarri eta organo horien erabakiak betearazten. Idazkari nagusia, Batzar Nagusiak izendatua, idazkaritzako burua da.

Idazkaritzaren agintea zabala da. Nazio Batuetako bigarren idazkari nagusiak, Dag Hammarskjöldek, honela deskribatu zuen bere boterea: "Nazio Batuak haren partaide diren nazioek onetsi dutena da, baina gobernuaren ekintza eta gobernuaren lankidetzak ezarritako mugen barruan, Idazkaritzak egiten duenaren mende dago... sortzeko gaitasuna du. Ideia berriak sar ditzake. Modu egokian, ekimenak har ditzake. Bere ekintzetan eragina izango duten ondorioak aurkez diezazkieke gobernu kideei". Nazio Batuetako Gai Politikoen Saila, Kanpo Arazoetako ministerio baten antzeko eginkizuna duena, idazkaritzaren parte da, baita Bake Eragiketen Saila. Idazkaritza da Batzar Nagusiaren eta Segurtasun Kontseiluaren azterketa ekonomiko eta politikoen iturri nagusia. NBEko eztabaida-organoek hasitako operazioak administratzen ditu; misio politikoak gauzatzen ditu; bakea mantentzeko operazioen aurreko ebaluazioak prestatzen ditu; bake-operazioen buruak izendatzen ditu; inkestak eta ikerketak egiten ditu, estatuak ez diren aktoreekin komunikatzen da, gobernuz kanpoko erakunde eta prentsarekin kasu; eta nazioarteko itun eta akordio guztiak argitaratzeko ardura du.

Idazkariak denbora-lerroan
--------------------------

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Main Organs» *www.un.org* 2014-11-18 (Noiz kontsultatua: 2021-02-11).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Secretariat» *www.un.org* 2014-11-18 (Noiz kontsultatua: 2021-02-11).
3. ↑   **(Ingelesez)** Hammarskjöld, Dag.  (1968). *Hammarskjöld: The Political Man.*  Funk & Wagnalls (Noiz kontsultatua: 2021-02-11).
4. ↑   **(Ingelesez)** «Who Runs the International System? Power and the Staffing of the United Nations Secretariat - Working Paper 376» *Center For Global Development* (Noiz kontsultatua: 2021-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q220563
* Commonscat Multimedia: United Nations Secretariat

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136665488
* ISNI: 0000 0004 0384 4639
* BNF: 12048955z (data)
* GND: 1041547-6
* LCCN: n81010205
* NKC: ko20010088629
* CiNii: DA01677074
* SUDOC: 02870844X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q220563
* Commonscat Multimedia: United Nations Secretariat
***Nekazarien ezkontza*** (neerlanderaz, *De Boerenbruiloft*) Pieter Brueghel Zaharraren margolan ezaguna da. Gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museumen dago. Taula gainean egindako olioa da, 1568an egina hain zuzen. Garaiko nekazarien ohiturak jasotzen dituzten genero eszenen artean kokatu behar da. Bruegelek bere koadroetan herritarren bizimodua azaldu zuen, lana, jokoak eta borrokak, betiere ondo nabarmenduriko ikuspegi batean kokatua.

Deskribapena
------------

Nekazari inguruko eszena bat erakusten digu margolan honek. Mandio batean ezkontza bat ospatzen ari da eta bazkaria ikusten dugu. Ezkonberriak ez dira oso ageri agertzen: emakumea nolabait atzean oihal batez markaturik dagoenez bai, baina senarra ez da hain garbi ikusten; izan daiteke beltzez jantzita atzera eginda pitxer batetik edaten ari den gizona izan daiteke, irudi handienaren ezkerrean.

Nekazari talde bat mahai batzuen inguruan daude. Beste batzuk zerbitzari lanak ari dira egiten. Azken horiek oinarik gabeko mahai baten gainean zerbitzan ari diren platerak daramatzate. Bi gaita-jotzaile *pijpzak* jotzen ikusten dira ere, giroa alaitzen. Lehen planoan haur batek platera miazkatzen ari da. Janari nagusiak ogia, zopa eta ahiak dira.

Horman bi galburu eta arrastelu bat ikusten dira, nekazarien lan gogorraren sinboloak.

Margolanak festaren giroa ondo azaltzen du baina, hala ere, aurpegiek ez dute poztasun handirik azaltzen. Atzean, atean, mugimendu handia ikusten da eta han biltzen dira margolanaren pertsona gehienak. Edariek protagonismo handia dute: pitxerrak nonnahi ikusten dira eta jende asko gogoz ari da edaten.

Parodiak
--------

Margolana hain ezaguna izanik, askotan parodiatua izan da. Adibidez, Asterix Belgikan komikian agertzen da.

Hainbat margolan, Klessheim jauregian jasota, Pieter Bruegel *Nekazarien ezkontza* barne. Atzean Estatu Batuetako soldadu bat, 1945an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q603751
* Commonscat Multimedia: The Peasant Wedding by Pieter Bruegel (I)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4754537-9

 |

* Wd Datuak: Q603751
* Commonscat Multimedia: The Peasant Wedding by Pieter Bruegel (I)
**Nekaratu arrunta** (*Argynnis paphia*) Euskal Herrian aurki daitekeen tximeleta bat da, Nymphalidae familiakoa. Europan aurkitzen da batez ere. Asiako toki epeletan ere ikus daiteke eta Magreb aldean ere bai.

Lineok deskribatu zuen 1758. urtean eta *Papilio paphia* izena eman zion.

Deskribapena
------------

Tximeleta handia da, 52-70 mm arteko hegal-zabalera hartzen du. Kolore laranja du eta puntu beltzen bi lerro ditu hegalen ertzetan. Emea ere antzekoa da baina puntu betzak handiagoak dira arrarenak baino. Hegalen azpialdean antzekoa dute biek, aurreko hegalak laranjak eta atzekoan berdexkak lerro zuriekin.

Bada *"valesina"* izeneko aldaera bat, Kantauri mendikatean ohikoa dena. Tximeleta emeak kolore laranja beharrean kolore gris argia du eta orbain marroiak agertzen ditu.

Beldarra marroi iluna da, lrro hori eta gorriak ditu eta arantza gorri adarkatuak.

Bizi zikloa
-----------

Belaunadi bakarreko tximeleta da eta ekaina eta abuztu amaiera artean ikussten da hegan. Kopula gertatu ondoren emeak zuhaitz hostoerorkorren azaleko arrakaletan jartzen ditu arrautzak. Negua hasi baino lehen ateratzen dira beldarrak. Arrautza jaten dute eta enborraren azaleko arrakaletan babesten dira. Hor igarotzen dute negu osoa. Udaberrian zuhaitzetik jeitsi eta bioletaren familiako landareetak elikatzen dira. Udaberri amaiera aldera pupak eratzen dituzte eta uda hasieran tximeleten belaunaldi berria sortzen da.

Habitata
--------

Itsas mailatik 1.500 metrotako altuera arteko baso ertzetan bizi dira.

Iruditegia
----------

* Tximeleta arraren gainaldea.Tximeleta arraren gainaldea.
* Tximeleta emearen gainaldea.Tximeleta emearen gainaldea.
* Tximeletaren azpialdea (arra).Tximeletaren azpialdea (arra).
* Valesina aldaera.*Valesina* aldaera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Leraut, Patrice.  (2007). *Insectos de España y Europa.*  (1a. ed. argitaraldia) Lynx ISBN 978-84-96553-27-9. PMC 433427760. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
2. ↑   Linné, Carl von; Lange, Johann Joachim; Linné, Carl von.  (1760). *Caroli Linnaei ... Systema naturae : per regna tria naturae : secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis.*  Halae Magdeburgicae : Typis et sumtibus Io. Iac. Curt. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** Valderrey, Juan Luis Menéndez. «Nacarada. Argynnis paphia (Linnaeus, 1758)» *Naturaleza y turismo* (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).
4. ↑   Carter, David J..  (1988). *Guide des chenilles d'Europe.*  Delachaux & Niestlé ISBN 2-603-00639-8. PMC 20701874. (Noiz kontsultatua: 2023-03-13).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q503978
* Commonscat Multimedia: Argynnis paphia
* Wikispecies Espezieak: Argynnis paphia

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 26864
* BioLib: 51538
* Dyntaxa: 201065
* EOL: 154538
* Fauna Europaea: 441744
* GBIF: 1909398
* NCBI: 171802

 |

* Wd Datuak: Q503978
* Commonscat Multimedia: Argynnis paphia
* Wikispecies Espezieak: Argynnis paphia
**Douaumont** Frantziako udalerria da, Meuse departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an 7 biztanle zituen.

Demografia
----------

### Biztanleria

2007an Douaumont udalerrian erroldatutako biztanleak 7 ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

### Etxebizitza

2 2007an zeuden etxebizitza guztiak familien etxebizitza nagusiak ziren. Etxebizitza guzti hauek 2etxeak ziren. 2 etxebizitza nagusietatik 1 alokairuan okupaturik zegoen eta 1 doan lagata zegoen; Etxe 2guztiek bost gela zituzten. 2 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. A 2 etxetan bi ibilgailu edo gehiago zeuden.

Ekonomia
--------

2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 6 ziren, horien artean 4 aktiboak ziren eta 2 inaktiboak ziren. 4 pertsona aktiboak lanean(2 gizon eta 2 emakume) zeuden.. 2 pertsona inaktiboetatik 1 erretiraturik zegoen eta 1 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Ekonomia jarduerak

2007an herrian zegoen saltoki bakarra ostalaritza eta jatetxe enpresa batena zen.

2009an norbanakoentzat zegoen zerbitzu bakarra jatetxe zen.

Gertuen dauden herriak
----------------------

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboaHerri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Douaumont**Douaumont**
Població amb 0 habitants (2000)Fleury-devant-Douaumont (2,6 km)
Població amb 0 habitants (2000)Louvemont-Côte-du-Poivre (3,0 km)
Població amb 71 habitants (2000)Vaux-devant-Damloup (3,1 km)
Població amb 0 habitants (2000)Bezonvaux (3,3 km)
Població amb 686 habitants (2000)Bras-sur-Meuse (4,2 km)
Població amb 2 habitants (2000)Ornes (4,7 km)
Població amb 145 habitants (2000)Damloup (4,7 km)
Població amb 0 habitants (2000)Beaumont-en-Verdunois (4,7 km)
Població amb 110 habitants (2000)Vacherauville (5,2 km)
Població amb 554 habitants (2000)Charny-sur-Meuse (5,3 km)
Població amb 169 habitants (2000)Dieppe-sous-Douaumont (5,5 km)

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
2. ↑  Logement, 1968-2007
3. ↑  Emploi et population active 1999 et 2007
4. ↑  Créations et stock d'établissements par commune en 2009
5. ↑  Nombre d'équipements des services aux particuliers

Kanpo estekak
-------------

* **(Frantsesez)**Résumé statistique[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* **(Frantsesez)**Évolution et structure de la population[*Betiko hautsitako esteka*] INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* **(Frantsesez)**France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1113111
* Commonscat Multimedia: Douaumont

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 236914475
* BNF: 15264831w (data)
* **Lekuak**
* OSM: 2826892
* INSEE: 55164

 |

* Wd Datuak: Q1113111
* Commonscat Multimedia: Douaumont
Itsasoko Munduen Karrusela.
Lertxunen zuhaitza.
**Nantesko uharteko makinak** (frantsesez: *Les Machines de l'île de Nantes*) Nantesko uhartearen iparraldeko ertzean kokaturik dagoen animazio erakusketa ezaguna da, Nantes hirian dagoena. *Parc des Chantiers* (lengileen parkea) aisialdi eremuaren bardean daude makina erraldoi hauek.

Historia
--------

Nantes hiriaren ikonoa izateko asmoarekin eraiki zen, amets eta fantasiazko hiri kreatiboa dela erakusteko. Aintzinako ontziola eta biltegiak aprobetxatuz François Delarozière eta Pierre Orefice artistek hiriko semea zen Jules Verne-ren "mundu imaginarioak" hartu zituzten eredu, bai eta Leonardo da Vinci-en unibertso mekanikoa ere. 2007an inauguratu zuten.

Proiektuak
----------

Hiru proiektu nagusi ditu:

### Elefante Handia

2007an eraiki zuten eta lehenengo makina izan zen. 12 metrotako altuera dauka eta 8 metrotako zabalera. Egurrez eta altzairuz eginda dago eta 45 tona pisatzen ditu. Hiru ordu laurdeneko ibilbidea egiten du, tronpatik ur zorrotadak boteaz, eta 49 pertsona hartzen ditu barnean.

### Itsasoko Munduen Karrusela

25 metrotako altuera eta 20 metrotako diametroa dituen karrusel hau 2012an inauguratu zuten. Hiru solairu ditu, ozeano hondoa, ur sakonak eta itsasontziak. Guztira 35 izaki itsastar mugikor ditu barnean.

### Lertxunen zuhaitza

2014an inauguratu zen eskultura erraldoia da. 45 metrotako diametroa dauka eta 28 metrotako altuera. Biritariak zuhaitzaren besoetan gora igo daitezke, zintzilik dituen loreen artean. Puntu gorenean bi lertxun ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)****(Frantsesez)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1820547
* Commonscat Multimedia: Les Machines de l'île

---

* **Identifikadoreak**
* SUDOC: 176912991

 |

* Wd Datuak: Q1820547
* Commonscat Multimedia: Les Machines de l'île

  

47°12′22″N 1°33′53″W﻿ / ﻿47.206°N 1.5648°W﻿ / 47.206; -1.5648
**Dodge konderria** (ingelesez: *Dodge County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Eastman da. 2010eko zentsuaren arabera 21.796 biztanle zituen, Dodge kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dodge konderriak 1.303,06 kilometro koadro ditu. Horietatik 18,71 ura dira. Beste 1.284,35 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,06 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.796 pertsonetatik 15.005 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 732 dira. 6.451 beltzak edo afroamerikarrak. 39 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 101 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 186 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q115272
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150109069
* LCCN: n81103573
* NARA: 10039109
* **Lekuak**
* OSM: 1073771
* TGN: 2000336

 |

* Wd Datuak: Q115272
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Georgia
**Munetaka Murakami**,  japonieraz 村上 宗隆, (Kumamoto, 2000ko otsailaren 2a), beisbolean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen Japoniako taldearekin, AEB eta Dominikar Errepublikaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Kōyō Aoyagi, Suguru Iwazaki, Masato Morishita, Hiromi Itoh, Yoshinobu Yamamoto, Masahiro Tanaka, Yasuaki Yamasaki, Ryoji Kuribayashi, Yūdai Ōno, Kodai Senga, Kaima Taira, Ryutaro Umeno, Takuya Kai, Tetsuto Yamada, Sōsuke Genda, Hideto Asamura, Ryosuke Kikuchi, Hayato Sakamoto, Munetaka Murakami, Kensuke Kondo, Yuki Yanagita, Ryoya Kurihara, Masataka Yoshida eta Seiya Suzuki-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Munetaka Murakami *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q54292783
* Commonscat Multimedia: Munetaka Murakami

---

 |

* Wd Datuak: Q54292783
* Commonscat Multimedia: Munetaka Murakami
**Munhogain**, Nafarroa Beherean dagoen mendi bat da, Adartza mendilerroan dagoena, Pirinioetan. Adartza mendilerroa osatzen duten zortzi mendietatik, bigarren txikiena da, 928 metroko garaierarekin.

Abiapuntuak
-----------

Baigorritik, bide bat, Ahartza leporantz igotzen da, baita GR-10 bidezidorra ere. Ezkerretara, Oilarandoiren kapera geratzen da, mendiaren tontorrean. Eskumatara, Munhogainen tontorra, bere gainaldean, pago sail batetaz josia. Hemendik, tontorrera, zuzenean iris daiteke. Bidea Leizartze leporantz ere jarrai daiteke. Hau, bera baino goraxeago geratzen da. Ezkerretik, desbideratu hurbil dagoen tontorrera iristeko.

Germietatik, posible da hegomendebalderantz igotzea, Baigorriko bidera iristeko, Oilarandoi mendiaren iparraldean. Azken mendi honetarako igoera alde batera utziz, mendi hau, bere mendebaldeko aurpegitik inguratzen da, Ahartza leporantz iristeko. Aukera ikusgarriago bat ere badago, Uhakietako labarraren hondo-hondotik dihoana, Harkaitz beltz malkartsuek defendatzen dutena. Labarretik, posible da igotzea Artza eta Urdantzia lepoak elkartzen dituen bidera iristeko. Errazena, Munhoa mendiaren mendebaldeko magaletik igotzea dirudi, eta ondoren, eskumatarantz desbideratzea, Ahartzarako bidetik. Leizartze lepopean kokatuz, zuzenean igotzen da. Orain, eskumatik, bidera iristen da, eta gorago, Munhogainen tontorrera. Ez da alde batera utzi beharreko aukera, Ahartza lepora, zuzenean zirkuaren hondotik malda gogorrean iristea.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263886

 |

* Wd Datuak: Q12263886
**Dodge konderria** (ingelesez: *Dodge County*) Wisconsinko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Juneau da. 2010eko zentsuaren arabera 88.759 biztanle zituen, Dodge kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dodge konderriak 2.349,26 kilometro koadro ditu. Horietatik 81,4 ura dira. Beste 2.267,86 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 37,78 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 88.759 pertsonetatik 84.847 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.522 dira. 2.361 beltzak edo afroamerikarrak. 369 amerikar natiboak ziren eta 39 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 460 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 23 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 660 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q372796
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Wisconsin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146586739
* ISNI: 0000 0004 0420 1571
* LCCN: n81018156
* **Lekuak**
* OSM: 270628
* TGN: 1002337

 |

* Wd Datuak: Q372796
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Wisconsin
**Dodge konderria** (ingelesez: *Dodge County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fremont da. 2010eko zentsuaren arabera 36.691 biztanle zituen, Dodge kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Dodge konderriak 1.406,36 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,02 ura dira. Beste 1.369,34 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 26,09 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 36.691 pertsonetatik 35.809 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.689 dira. 183 beltzak edo afroamerikarrak. 127 amerikar natiboak ziren eta 31 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 180 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 32 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 329 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q490703
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124340930
* LCCN: n81018558
* **Lekuak**
* OSM: 1425430
* TGN: 2001342

 |

* Wd Datuak: Q490703
* Commonscat Multimedia: Dodge County, Nebraska
**Nahaste errazemikoa** edo **errazematoa** da bi enantiomeroen kantitate berdinarekin egindako nahastea, argi polarizatuaren planoa desbideratzen ez duena nahiz eta banakako estereoisomeroak optikoki aktiboak izan, hots, nahastea optikoki geldoa da.

Nahaste errazemikoak izendatzeko hainbat aurrizki usatzen dira: **(±)-,** **dl-, *rac-* edo *racem- eta RS/SR.*** Adibidez, (±)-2-klorobutanoa, *rac*-2-klorobutanoa eta (*RS*)-2-klorobutanoa edo (*SR*)-2-klorobutanoa

Ezaugarriak
-----------

Oso zaila da nahaste errazemikoaren enantiomeroak banatzea, ezaugarri fisiko gehienak berdinak direnez, destilazio edo kromatografia bezalako ohizko teknikak baliogabekoak direlako. Hala ere, naturan batzutan enantiomero bakarra aurkitzen da: fruitu eta landare batzuetan aurkitzen den azido laktikoa nahaste errazemiko moduan dagoen bitartean, odolean edo giharretan dagoen azido laktikoa enantiomero bakarra da.

Bestaldetik, nahiz eta ezaugarri fisiko gehienak berdinak izan, sistema biologikoetan enantiomeroek oso eragin desberdinak izaten dituzte; adibidez, Dopa izeneko konposatuaren enantiomero destrogiroak (+) aktibitate fisiologikorik erakusten ez duen bitartean, bere enantiomero lebogiroa (-) oso aktiboa da Parkinson gaitzaren aurka.

| 

```
(+)-Dopa
```
 | 

```
(-)-Dopa
```
 |
| --- | --- |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Kimika orokorra.*  Udako Euskal Unibertsitatea 1996, 569-573 or. ISBN 84-86967-71-6. PMC 431201681. (Noiz kontsultatua: 2021-03-06).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q467717
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Kimikako identifikadoreak**
* ChEBI: 60911

 |

* Wd Datuak: Q467717
Tenplua, David Robertsena
Hathorren Tenplua
Kripta. Xehetasuna
Denderako Zodiakoa
**Dendera**, Goi Egiptoko VI. nomoaren hiriburua izan zen. Hiria, Nilo ibaiaren ekialdeko ibarrean dago, Luxorretik 70 kilometro inguru iparraldera.

* Izen egiptoarra: **Iunet** edo **Tantere**. Izen greziarra: **Tentyris**. Izen arabiarra: **Dendera**.

Hathor jainkosaren tenplua
--------------------------

Hathor jainkosaren tenpluaren eraikuntza, Nektanebo I.aren garaian hasi zen, ptolomeotar dinastiaren garaian jarraitu eta apaindu zen, eta, azkenik, erromatar garaian amaitu zen.

Hathortar kapitelak dituzten bi gela hipostilo eta "urte berriaren patioa" ditu.

Tenpluaren barnean, apaindutako hamabi kripta eta Osirisen bi hil kapera daude, horietako batetatik dator Zodiako ospetsua, gaur egun Louvren erakutsita dagoena, Parisen.

Teilatuan, Hathor jainkosa eta *eguzki diskoa*ren arteko elkarketaren erritua egiten zen kapera bat zegoen.

Adobezko harresi handi batek inguratzen du barrutia, Domiziano eta Traianoren ate monumental batekin.

Hathor jainkosaren tenpluaren hegoaldean, Isis jainkosaren jaiotzaren tenplua dago, Augusto erromatar enperadorearen garaian apaindua. Inguruan, Nektanebo I.aren mammisia, erromatar mammisia, laku sakratu bat eta erietxe bat daude.

Denderako nekropolia
--------------------

Denderako nekropolian, Antzinako Inperioko eta lehen tarteko aroko hilobi garrantzitsuak daude.

Nobleek, mastaba zabalak eraiki zituzten, horietako batean, apaindura, estelak eta "ate faltsuak" kontserbatzen dira.

Adreiluzko bobeda eta animalia hilobiak, batez ere txori, zakur eta behienak (Hathor sinbolizatzen duten animaliak) dituzten katakonbak daude.

* "Osirisen misterio"etan Dendera izan zen Osiris jainkoaren hilobietako bat, bertan, bere berpiztearen antzezte errituala ospatzen zelarik.

Ikus, gainera
-------------

* Denderako zodiakoa
* Denderako Lanparak
* Denderako tenplua

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**Dendera, institutoestudiosantiguoegipto.comen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q29019
* Commonscat Multimedia: Dendera

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131435879
* GND: 4011435-1
* LCCN: n86137704
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q29019
* Commonscat Multimedia: Dendera
*Artikulu hau Greziako alderdi politikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Nazio Askapenerako Frontea».*
**Nazio Askapenerako Frontea-Nazio Askapenerako Herri Armada** (grekoz: *Ethinkon Apeleftherotikon Metopon-Ethnikos Laikos Apeleftherotikos Stratos*), **EAM-ELAS**, Bigarren Mundu Gerraren garaian, alemaniarren eta italiarren zapalkuntzaren kontrako Greziako erresistentzia-taldea izan zen. 1941ean sortu zen, komunisten babesarekin. EAM alderdiak ELAS eratu zuen gero, bere adar armatua. Denborarekin gerrilla talderik indartsuena bihurtu zen Grezian. Administrazio-egitura garrantzitsua antolatu zuen. Alemaniarrek alde egin zutenean, EAMek herriaren bi herenak kontrolatzen zituen. 1944an ez zuten onartu britainiarren babesarekin ezarri zuten gobernua, eta Gerra Zibila sortu zen, 1949ra arte iraun zuena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q192254
* Commonscat Multimedia: National Liberation Front (Greece)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147810423
* GND: 10100920-3
* LCCN: n85101288
* NKC: kn20090306024
* NLA: 35662409
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q192254
* Commonscat Multimedia: National Liberation Front (Greece)
|  |
| --- |
| **Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak**1 **UNESCOren gizateriaren ondarea** |
| 
Maria Reichek eginiko argazkia lerroak aztertzen lehen arkeologoetako bat izan zena, 1953an. |
| **Mota** | Kulturala |
| **Irizpideak** | i, iii, iv |
| **Erreferentzia** | 70 |
| **Kokalekua** | Peru |
| **Eskualdea2** | Latinoamerika eta Karibea |
| **Izen ematea** | 1994 (XVIII. bilkura) |
| 1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua) 2 UNESCOren sailkapena |

**Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak**, laburturik **Nazcako lerroak** izenaz ezagunagoak, Nazcako basamortuan daude, Peruko hegoaldean, Nazca eta Palpa udalerrien artean. Nazca kulturak egin zituen eta lerro soilak bezalako diseinu sinpleetatik hasi eta irudi geometrikoak, animalienak eta landareenetaraino, guztiak lur gainean eginak daudenak.

1994an UNESCOk Nazca eta Pampas de Jumanako lerro eta geoglifoak Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Baina, azken urteetan, kalte handiak jasan ditu Panamerikar errepidearen eraikitzearen eta 4x4 ibilgailuen igaeroragatik.

Deskribapena
------------

### Lehen kulturak

Bertako lehen biztanleak inguruan duela 10.000 urte bizi izan ziren. Han, askoz beranduago, zenbait kultura garatu ziren, Paracas kultura, Nazca kultura eta kostaldeko Tiahuanako kultura kasu.

### Hedadura

Perun, Limatik 450 kilometro hegoaldera eta Ozeano Barearen kostaldetik gertu, Ingenio, Nazca, Palpa eta Socoseko pampak daude. Palpa eta Nazca artean, Socoseko pampan daude lurrean trazaturiko lerro hauek, hauen zabalera 40 zentimetro eta 2,10 metro artean dagoelarik. Beltzaxka eta gorrixka arteko lur bat da, gauean more kolorekoa bihurtzen dena. Urrunean dagoen muino batzuek osatutako zirkuluerdi batek mendebalderantz irekitako anfiteatro erraldoi bat osatzen dute.

Eskualde honetan milaka lerro 520 kilometro karratuko azaleran hedatzen dira, eta batzuk 800 kilometro karraturaino ere hedatzen dira.

Lerroen luzera aldagarria da, batzuk 275 metroko luzera izatera iristen direlarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2620036
* Commonscat Multimedia: Nazca lines

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85090462
* NDL: 01172349
* AAT: 300265415
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 2729059
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 700

 |

* Wd Datuak: Q2620036
* Commonscat Multimedia: Nazca lines