recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gaetano Pace Forno** (Victòria, 1807ko irailaren 5a edo 1809ko ekainaren 5a – Castellamare di Stabia, 1874ko uztailaren 22a) maltar elizgizon agustindarra izan zen, Maltako apezpikua.

Bizitza
-------

Francesco Pace eta Lucia dei Baroni Fornoren semea, Victòrian jaio zen, Gozo uhartean. 1824an San Agustinen Ordenan sartu zen. Maltan eta Fermon (Italia) ikasi zuen eta 1832ko irailaren 22an apaiztu zen Napolin. 

1847ko maiatzaren 30ean ordenako probintzial izendatu zuten. 1848ko urrian mutilen ikastetxe bat sortu zuen Valletan. 

1857ko uztailean Erromara deitu zuten. Han esan ziteon gozitarrek duela gutxi laguntza eskatu zutela elizbarruti bat ezartzeko. Gozoko lehen apezpiku gisa ere proposatu nahi izan zuten, baina ezezkoa eman zion. Urte bereko irailaren 25ean Pio IX.a aita santuak Maltako apezpiku lagunkide eta Hebrongo apezpiku titular izendatu zuen. Urriaren 4an apezpiku ordenatu zuten Erroman. Maltar jatorriko Maltako eta Gozoko lehen apezpiku bihurtu zen. 

1857ko abenduaren 4an Rodasko artzapezpiku titular izendatu zuten. 

Vatikanoko I. kontzilioan parte hartu zuen. 

San Gaitan eliza ezarri zuen Ħamrun herrian eta bere zaindari santuari eskaini zion. 

Senideak bisitatzen ari zela hil zen Castellamare di Stabian 1874ko uztailaren 22an eta Valletako San Joanen kokatedralean hobiratu zuten (beste datuen arabera, Gozoko San Jurgi basilikan).

Ondorengotza apostolikoa
------------------------

* Scipione Rebiba kardinala
* Giulio Antonio Santorio kardinala (1566)
* Girolamo Bernerio kardinala (1586)
* Galeazzo Sanvitale artzapezpikua (1604)
* Ludovico Ludovisi kardinala (1621)
* Luigi Caetani kardinala (1622)
* Ulderico Carpegna kardinala (1630)
* Paluzzo Paluzzi Altieri Degli Albertoni kardinala (1666)
* Benedikto XIII.a aita santua (1675)
* Benedikto XIV.a aita santua (1724)
* Klemente XIII.a aita santua (1743)
* Marcantonio Colonna kardinala (1762)
* Hyacinthe-Sigismond Gerdil kardinala (1777)
* Giulio Maria della Somaglia kardinala (1788)
* Carlo Odescalchi kardinala (1823)
* Costantino Patrizi Naro kardinala (1828)
* Gaetano Pace Forno artzapezpikua

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** Schiavone, Michael. «Biography: Gaetano Pace Forno» *Times of Malta* 2023-09-05 (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
2. 1 2 3 4 5 6   **(Ingelesez)** «Archbishop Gaetano Pace-Forno, O.E.S.A.» *Catholic Hierarchy* (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
3. ↑   **(Malteraz)** «Parroċċa tal-Ħamrun – San Gejtanu» *L-Arċidjoċesi ta' Malta* (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
4. ↑   **(Ingelesez)** Scerri, John. «St. Cajetan Parish Church» *Hamrun*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2017-04-06) (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).
5. ↑   **(Malteraz)** Gatt, Josef.  (2017). *L-Isqof Gaetano Pace Forno.*  Ħamrun: Ħamrun Local Council (Noiz kontsultatua: 2023-12-31).

Kanpo estekak
-------------
**ESS Bilbao** Europako Neutroien Espalazio Iturriaren egoitza izango dena Bilbon kokatzeko ekimenaren izena da. Egoitzaren kokalekua 2009. urtean zehar erabakiko da, eta gainontzeko hautagaiak Lund eta Debrecen hiriak dira.

Finantziazio eta Kudeaketa
--------------------------

ESS Espainian kokatzeko ekimenak gobernu zentral eta autonomikoen zein zientzia-erakunde eta enpresa nagusien babesa jaso du hasiera-hasieratik. Azken hauek elkarlanean arituko dira logistika eta finantza-arloetan behar den babesa bermatzeko.

Ingurunea
---------

Euskal ekonomiaren egoera Europar Batasuneko herrialdeekin alderatuta
Euskal Autonomia Erkidegoak Bilbo du finantza-hiriburutzat. Aipatzekoak dira:

### Ekonomia

Hedadura txikia eta Espainiaren biztanleriaren %4,9 izan arren, Euskadik Espainiako BPGaren %6,2 ekartzen du, industri BPGaren %10,45 eta esportazioen %9,2.

Euskal Autonomia Erkidegoak industria bolumen handia du eta Europako lurralderik aberatsenetakoa da: Eustaten datuen arabera, 1990ean zuen Europako per capita errentaren batezbestekoaren %89,6tik %117,1ra igaro zen 2002an, eta %125,6ra 2005ean (industriak eta eraikuntzak BPGaren %38,18 osatzen dute). Hazkunde hau Luxemburgok eta Irlandako Errepublikak baino ez dute gainditu Europar Batasunean.

Bilboko aireportua
### Komunikazioak

Euskadik errepide, tren eta hegazkin bidezko garraio eta komunikazio azpiegitura modernoak ditu, eta konexio erosoak eta arinak ahalbidetzen ditu Espainiako gainerako Autonomia Erkidegoekin eta Europarekin. Bilboko aireportua Lisboa – Stockholm nazioarteko euroatlantiar ardatzean kokatuta dago, eta Espainiako iparralde osoko bidaiarien trafiko gunerik garrantzitsuena da.

Loiu (Bilbo), Foronda (Gasteiz) eta Hondarribiko (Donostia) aireportuak elkarren oso hurbil daude, 60 kilometroko erradioan, eta 2006an 4,41 milioi erabiltzaile izan zituzten.

### Hezkuntza

Eskulan produktiboaren kualifikazioa euskal enpresa-sarearen sendotasunetako bat da, eta pertsonen trebakuntza, berriz, politika publikoen lehentasunetako bat. Azken 10 urteetan hezkuntza-sistematik irten direnen artean goi-mailako tituludunen ehunekorik handiena duen Autonomia Erkidegoa da Euskadi (%65,8), Europako batezbestekoaren gainetik.

Euskal Autonomia Erkidegoak 5 unibertsitate ditu, eta 28 fakultate edo eskola, 3 goi-eskola tekniko eta 11 unibertsitate ikastegi, publikoak zein pribatuak. Guztira 70.000 ikasle inguru dituzte

Proiektua babesten duten enpresak
---------------------------------

* BBVA
* Iberdrola
* ESB
* Petronor
* Red Eléctrica de España
* Gamesa
* OHL
* FCC
* ThyssenKrupp
* Telecom Italia
* Mondragón
* IBV
* Garrigues

Kanpo estekak
-------------

* Proiektuaren web gune ofiziala
* Proiektuaren blog ez-ofiziala
* Twitter profile of the candidature

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5324378
* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0000 9583 5545

 |

* Wd Datuak: Q5324378
**Monzongo konderria** (gaztelaniaz: *Condado de Monzón*) Erdi Aroan Leongo Erresumako feudoa izan zen, Ramiro II.ak sortua.

Historia
--------

Egungo Palentziako probintziaren ekialdean, Saldaña eta Gaztelako konderrien artean zegoen. Simancasko guduan lortutako garaipenari esker, kristauak Dueroz hegoaldeko eremutara zabaldu ziren. Ramiro II.ak Ansur Fernandezi Leon eta Gaztela arteko mugaldeko eremua birpopulatzea eta gotortzea agindu zion, konderria sortuz. Fernando bere oinordekoaren agintaldian konderriak urrezko aroa bizi zuen, Ampudiaraino hedatuz.

Fernandok oinordekorik ez zuenez, bere arreba eta Ramiro III.a Leongoaren eskuetan amaitu zen konderria. Hau hiltzean, gaztelarren eskuetara pasa zen. 1029an Gartzea Santxez kondea oinordekorik gabe erail zutenean, Antso Gartzez Nagusiaren eskuetara pasa zen, hau Munia bere arrebarekin ezkonduta zegoelako.

Fernando I.a Leon eta Gaztelakoak konderria bereganatu zuenean, titulua desagertu egin zen eta XII. mendean merindade bilakatu zen.

Monzongo kondeen zerrenda
-------------------------

* Ansur Fernandez
* Fernando Ansurez
* Teresa Ansurez (Ramiro III.a Leongoa bere semearekin batera)
* Gartzea Fernandez
* Antso Gartzea
* Gartzea Santxez
* Antso Gartzez Nagusia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Villa Calvo, Nicolás.  (2002). *Mendunia: Historia documentada del Condado de Monzón.*  Monzón de Campos: C.I.T. Bajo Carrión y Ucieza ISBN 84-607-3963-5..
2. ↑   Pérez de Urbel, Justo.  (1969). *El Condado de Castilla. Los 300 años en que se hizo Castilla.*  Madril: Siglo Ilustrado.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5177901

 |

* Wd Datuak: Q5177901
***Ederra*** (italieraz: *La Bella*) Tizianok 1536ko inguruan egindako erretratua da. Gaur egun Florentziako Galleria Palatinan (Pitti jauregian) erakusten da. Estilo aldetik Veneziako eskolakoan kokatu daiteke.

Ezaugarriak
-----------

Margolanean agertzen den emakume gaztea ez da ezagutzen. Tizianoren heldutasun garaiaren margolana da. Emakumea idealizatuta ageri da eta erakusten dituen proportzioak Goi Pizkundeko propioa izan daiteke.

Konposizioa garbia da. Atzealde ilun baten aurrean, neska gazte bat hiru laurden erretratatu egiten da. Haren posizioa zuzena da bustoa ezker aldera dago. Begirada magnetikoa ikusleari begira dago. Soineko dotorea eta garestia du, urrezko belusezko eta urrez egindako brodatuak ditu. Urrezko kate bat lepoan zintzilik du eta perlazko belarritakoak janzten ditu. Ezkerreko eskua zerbait seinalatzen duela dirudi, eta eskuineko besaurrarekin urrez egindako gerrikoa heltzen du. Orrazkera bildua eta landua erakusten du. Emakume gaztearen aurpegiko azala arrosa da. Aurpegia obalo formakoa da, edertasun ezin hobea erakusten du baina, aldi berean, era errealista batez.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Los maestros de la pintura occidental*, Taschen, 2005, 176 or. ISBN 3-8228-4744-5

Kanpo estekak
-------------

* **(Italieraz)**:Informazioa museoaren webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Ederra (Tiziano)*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3784247
* Commonscat Multimedia: La Bella

---

 |

* Wd Datuak: Q3784247
* Commonscat Multimedia: La Bella
**Snoopy**, 1950ean Charles Schulz estatubatuar komikigileak sortutako fikziozko pertsonaia bat da. Charlie Brown pertsonaiarekin batera *Peanuts* komiki tiraren pertsonaia nagusia da.

Berez, Beagle arrazako txakur bat irudikatzen du. Beagle baten antza izan zuen lehendabizi, lau hanketan ibiltzen. Geroago, marrazki bizidunak zirenez, marrazki bizidun itxura gehiago lortu zuen. 1950ean argitaratu zen lehenengoz.

Txakur irekia da. Eginkizun guztietan da oso trebea, bere etxetxoaren gainean ametsetan dagoenetan behintzat. Izan ere, badauka bere etxetxoa, baina ez da sekula barruan sartzen, klaustrofobia dauka eta. Bere zaletasunik handiena golfean ibiltzea da, baita bere jabearen beisbol-taldean parte hartzea ere. Boloetan ibiltzen ere ikus dezakegu, edo mediku, abokatu, gidari, boy-scout... jantzita. Gailetak izugarri gustatzen zaizkio, kokozkoak izan ezik. Nobela-idazlea ere bada, baina ez da oso trebea ("Gaua zen, eta, hala ere, euria ari zuen...").

Snoopyren lagunik handiena Emilio txoria da, eta askotan azaltzen dira komikietan harekin hizketan. Bestalde, txakurtxo honek sekula ez du gogoratzen bere jabearen izena, eta "aurpegi biribila duen mutiko hori" edo "janaria ekartzen didan aurpegi biribildun mutiko hori" esaten dio. Alboko katuari ez dio beldurrik, baina errespetuz begiratzen dio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Nolako txakurra, halako jabea. (Ikaslearen liburua, 1A).*  Ikasbil - HABE - AEK.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q207369
* Commonscat Multimedia: Snoopy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42146094143200330641
* BNA: 000048912
* BNE: XX3744165
* BNF: 12144808c (data)
* BNC: 000903652
* LCCN: nb2016007125
* NARA: 10644068
* SUDOC: 02992605X
* ICCU: LO1V390071
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q207369
* Commonscat Multimedia: Snoopy
Gaur egungo golde izardunaren bandera.
1914an sortu eta 1916ko Pazko Matxinadan erabili zen golde izardunaren jatorrizko bandera.
*Éirígí* alderdi sozialistako kideak Derryko kaletan jatorrizko golde izardunaren banderak daramatzatela, 2013ko urtarrila.
**Golde izarduna** (irlanderaz *An Camchéachta* eta ingelesez *Starry Plough*) jatorriz XX. mendearen hasieran Irlandako Armada Hiritarra izeneko talde errepublikazale eta sozialistak erabili ohi zuen ikur ezkertiar eta historiko bat da. Jack Whitekin batera, talde horretako sortzaileetako bat izan zen James Connolly iraultzaileraren hitzetan, ikurraren esanahia "Irlanda Aske batek bere patua golde izardun baten bidez kontrolatuko zuela" da. Bestalde, golde izardunak Hartz Handia ere irudikatzen du, hark ere *Goldea* ezizena du, lanabes horren antza baidu, hortik ikur honen *Golde Izardun* izena.

Ustez, 1914an sortua izan zen, eta 1916ko Pazko Matxinadan zehar Irlandako Herritar Armadak Dublingo Imperial Hotelean zintzilikatu zuen.

Jatorrizko ikurra ondo berdeko bandera batean agertzen zen, Irlandako usadiozko bandera berdea baitzen. 1930eko hamarkadan ondo urdineko bandera batean agertzera igaro eta Irlandako Alderdi Laboristak ere 1991. urterate bere egin zuen, urte honetan gaur egun duen larrosa gorria ikurrarengatik aldatu zuen.

Irlandar errepublikanismoan ezkerreko alderdi, erakunde, gazte talde eta talde armatuek erabili izan duten eta erabiltzen duten ikurra da, batez ere 1970eko hamarkadatik aurrera, tartean INLA, Behin-behineko IRA, IRA Ofiziala, Jarraipeneko IRA, Irlandako Nazio Askapenerako Armada, Connoly Gaztedi Mugimendua, Gaztedi Laborista, Ógra Shinn Féin, Irlandako Alderdi Komunista, bai eta Gaztedi Errepublikazale Sozialisten Mugimenduak ere. Kirol mailan ere, Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC futbol taldeko zaletu sozialistek ere erabiltzen dute.

Gaur egun ere noizbehinka Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista, Sinn Féin eta Irlandako Langileen Alderdia (formalki Sinn Féin Ofiziala deitua) alderdiek ere erabili ohi dute.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q7602280

 |

* Wd Datuak: Q7602280
**Sandra Fernandez-Agirre** (Barakaldo, 1980ko ekainaren 29a - ) bizkaitar aktorea da. Bilboko Juan Antxieta zentroan arte eszenikoak ikasi zituen.

Antzerkian eta txotxongiloen munduan batez ere egiten du lan aktore gisa. Bilboko Juan Antxieta Zentroan arte dramatikoa ikasi zuen. Deabru Beltzak antzerki-konpainiarekin hasi zen lanean kale-antzerkian. Ondoren, Bilboko "Laressistens" antzerki-taldean sartu zen. Gainera, txotxongilo lan batzuetan ere parte hartu du, horien arteko berriena "Inmundo" izan da, euskaraz zein gazteleraz.

Ikus-entzunezkoen alorrean hainbat film laburretan parte hartu du (Entre dos aguas, Sábado noche, Toro, Encorbatado hasta las cejas), eta Zeppelin/HegazTVk ekoitzitako Campus telesailean aktore nagusia izan zen.

Azken urteetan, zinemako aktore gisa egin duen ibilbidea nabarmendu egin da, Karlos Alastruey-ren Lodo film luze fantastikoaren protagonista izan baita (film luze onenaren bigarren saria Festival of Fantastic Films, Manchester, Erresuma Batua; "Golden Aphrodite" saria, 2010eko Cyprus International Film Machayfestival; film surrealista onenaren saria New York City International Film Festival jaialdian, 2010.

El ángel entre la niebla film luzean lan egin zuen 2010ean, eta Mariren papera egin zuen.

Antzerkia
---------

Alderray antzezlana.
* *Alderray (2022)*
* *Zuhaitzak landatzen zituen gizona* (2021) GORAKADA teatroa. 2021eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

Filmagintza
-----------

* *Lodo* (2009)
* *El ángel entre la niebla* (2010)

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Festival of Fantastic Films Manchester – The unique annual celebration of horror, SF and fantasy in films, TV and books.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-28).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *NYCIFF.com.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-28).
3. ↑    tartean.com. *ALDERRAY • Tartean Teatroa.*  (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).
4. ↑    «Tartean Teatroa konpainiak antzezlan berria du, "Alderray"» *EITB* 2022-03-08 (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).
5. ↑    Bretos, Ainhoa.  (2022-03-01). «"Alderray" antzezlana aurkeztuko du martxoaren 9an Tartean Teatroak» *Noticias de Gipuzkoa* (Noiz kontsultatua: 2023-05-26).

Kanpo estekak
-------------

* Sandra Fernández-Aguirre IMDb atarian
* Sandra Fdez-Aguirre IMDb atarian
* "El ángel entre la niebla" filmari buruzko erreportajea Revista de la Academia Española de Cine

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6119960

 |

* Wd Datuak: Q6119960
*Artikulu hau Donostiako trikitilariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Oskar Estanga (argipena)».*

**Oskar Estanga Arzallus** (Ategorrieta, Donostia, Gipuzkoa, 1972) trikitilaria eta trikitixa-irakaslea da.

Trikitilaria eta Trikitixa irakaslea da Donostia, Lezo eta Errenterian. Gaur egun talde hauetan dabil: Estanga anai-arrebak, Boston Jai taldea, Tajon Prieto ta Kuajaloteak, Xao! Kale erromeria eta *Bubu eta Buba* ikuskizuneko trikitilaria. Aita ere trikitilaria da, Juan Joxe Estanga, Betelu-n jaioa 1948an.

Oskar Estangaren ikasle-taldea, 2007ko Euskal Jaietan Donostiako Plaza berrian.

Diskografia
-----------

Hiru album grabatu ditu:

* Faborez 01 (AA). Estanga anai-arrebak (2007).
* Damba "Y si rompo mi camino". Oskar Estanga (2008).
* Geure kolkotik 2012 (AA). Oskar Estanga (2012).

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskal Herriko Tritirixa Elkartea. «SOINUJOLEAK» *trikitixa.eus* (Trikipedia) (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
2. ↑    «Oskar Estanga Arzallus. Kultursistema» *kultursistema.app* (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123586942

 |

* Wd Datuak: Q123586942
**Howland irla** jadanik bizirik gabe zegoen Estatu Batuek 1857an aldarrikatu zutenean, nahiz eta lehenagoko polinesiar asentamenduen froga arkeologikoak dauden. Amerikarrek eta britainiarrek XIX.mendearen amaierara arte ustiatu zituzten bertako guano gordailuak, eta Bigarren Mundu Gerran instalazio militarrak egon ziren, gatazkaren amaieran bertan behera utzi zituztenak.

Historioa
---------

### Aurrekari historikoak

Errepide batzuek eta beste artefaktu batzuek lehenagoko polinesiar presentzia adierazten duten arren, uhartea ez zegoen bizirik, Estatu Batuek 1857ko Guanera Uharteen Legearen arabera aldarrikatu zutenean.  1935ean kolonizazio saiakera bat hasi zen, Hawaiiko lau gazte biztanlerekin. Inguruko Baker uhartean eta Jarvis uhartean antzeko proiektuak hasi ziren, baina Bigarren Mundu Gerrak eten egin zituen eta uharteak abandonatu egin ziren.

Howland uhartea Amelia Earhart pilotu estatubatuarrari 1937an munduari itzulia eman zion hegaldian erregaia emateko geldialdietako bat izan zen. Ginea Berritik aireratu ziren, baina ez ziren berriro ikusi. Horregatik, uhartea "Amelia Earhartek inoiz iritsi ez zen uhartea" bezala ere ezagutzen da.

Funts Publikoen zati bat pistak egiteko erabili zen, irlan asfaltatu gabeko pista batzuk ere eraiki ziren, makineriarako soilik erabiliko zirenak.

Bizirik ez dagoenez ez dago ordu-eremurik ezarri behar Howlanden. Hala ere, Ordu-eremu Koordinatuaren (UTC) baino 12 ordura dagoen ordu-eremuan dago, Nazioarteko Data-lerroa deiturikoan. Izan ere, Howland eta inguruko Baker Island dira ordu-eremu horretan dauden bi lurralde bakarrak.

Hori dela eta, ordu-eremu hau AoE akronimoarekin ere ezagutzen da, hau da, Lurreko edozein lekutan esan nahi du. Izen hau planetako edozein lekutan epe bat amaitzen dela adierazteko erabiltzen den konbentzioa da.

Geografía
---------

Ozeano Barearen iparraldean dago. Klima ekuatoriala da, prezipitazio gutxirekin, etengabeko haizearekin eta eguzki beroarekin. Lurra baxua eta hareatsua da. Uharteak edateko ura falta du. Baliabide natural bakarra guanoa da.

Mendebaldeko kostaldeko hondartza erdian itsasontziak aparkatzeko eremu bat dago, baita egunez itsasargi bat ere. Uhartea 2 urtean behin bisitatzen du AEBetako Arrain eta Fauna Zerbitzuak.

Earhart itsasargia
------------------

Kolonoek Earhart itsasargia eraiki zuten. Hareharri zuriz eraikia zegoen, marra beltzez margotuta. Itsasargia Bigarren Mundu Gerran suntsitu zuten Japoniako erasoek, baina 1960ko hamarkadaren hasieran berreraiki zuten.

2000. urtean, itsasargia eraisterako zerrendatua izan zen, hamarkadatan margotu gabe zegoelako.
**Santa Marina** Iturmendi udalerriko baseliza da.

Oin lauki-luzea du eta bost atal ditu, horren lekuko kanpoko kontra-hormak. Harlanduzko horma erregularrak ditu eta bi leiho bertikaletatik sartzen da argia, ateak, berriz, arku beheratua du. Bi isuriko teilatua du. Erretaulak koloma salomonikoak eta hiruki formako frontoia du. Santa Marinaren irudia barrokoa da, XVII. mendearen lehen erdialdekoa.

1595eko agiri batean ageri denez, Santa Marina ermita Burundako herriren artean eraiki zuten (20 herri ziren Erdi Aroan). Herriak desagertu ahala Bakaiku, Iturmendi eta Urdiainen jabetza izatera pasako zen, baina 1854tik aurreneko bi herriena da, antza urdiaindarrek zaharberritze batean parte hartu ez zutelako. Ermitari ondoren aldaketa asko egin zizkioten, bereziki XVIII. mendean Karlistaldietan ermita gotorlekua izan zen eta suntsituta gelditu zen. 1891n berreraiki zuen.

Santa Marina ermita bi borden artean kokatuta dago. Azken bi horietan lau espazio daude, Bakaikurena, Iturmendirena, udalarena eta mendian dagoen azienda sartzeko zabalik dagoena.

Joaquín Javier Uriz Lasaga apezpikuak bakaikuarrak, iturmendiarrak eta urdiaindarrak gaztigatu zituen 1816. urtean. Antza, Trinitate ospakizunaren bezperan, arratsaldez, "gaizki ulertutako deboziogatik" ermitara igotzen ziren eta ermitan "batzuetan estatu guztietako pertsona ugarik pasatzen dute gaua, bi sexuen nahasketarekin, halakorik ezin da onartu… Hori edo horren moduko abusuak jarraituz gero ermita eraistea aginduko dugu, Jainkoaren eta Eliza Sainduaren zerbitzurako izan dadin eraistea".

Erreferentziak
--------------

* Ermitaren deskribapena CC-BY-SA lizentzia duen Guaixe aldizkaritik jasoa da Santa Marina ermita konpontzeko boluntario bila artikulutik (2019-09-06)

1. ↑ «Santa Marina (1064 m) - Mendiak.eus» *mendiak.eus* Noiz kontsultatua: 2019-09-07.
2. ↑ Santa Marina Ermita, Urbasa PR-NA 130. Sakana.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105086917

 |

* Wd Datuak: Q105086917
**Pavíaren estatu-kolpea** 1874ko urtarrilaren 3an Espainian izandako estatu-kolpea izan zen, Lehen Errepublikan. Manuel Pavía jenerala izan zen buru, Gaztela Berriko (Madril barne) kapitain nagusia. Diputatuen Kongresuko eraikina okupatu zuten guardia zibilek eta soldaduek, eta handik atera zituzten diputatuak, Errepublikaren botere betearazleko beste presidente bat bozkatzen ari zirela, Emilio Castelarren ordez. Horrek Francisco Pi i Margall, Estanislao Figueras eta Nicolás Salmerón Alderdi Errepublikano Federaleko ordezkariak aurkeztutako zentsura-mozioa galdu berri zuen. Hain zuzen ere, kolpearen helburua zen Castelarri gobernutik ateratzea eragoztea, nahiz eta hark, kolpearen ondoren, ez zuen onartu botereari eustea bitarteko antidemokratikoen bidez, Pavia jeneralak errepublika federalaren aurkako alderdiak bildu behar izan zituen, Alderdi Konstituzionaleko Francisco Serrano jenerala gobernu nazionalaren buru jarrita. Horrela hasi zen Errepublikaren bigarren etapa, «Errepublika Unitarioa» edo «Serranoren diktadura» deitu ohi dena. 

Pavía jeneralak, 1875eko martxoaren 13an parlamentuan egindako hitzaldi batean, hau da, Borboien Berrezarkuntza gertatu ondoren, xehetasunez azaldu zituen, berak zuzendutako estatu-kolpeari «urtarrilaren 3ko ekintza» izena jarrita. 1878an liburuxka gisa argitaratu zuen azalpena.

1. ↑  Barón Fernández 1998, 259 orr. .
Christoffer Wilhelm Eckersberg, *Emakume biluzik ilea orrazten ispiluaren aurrean*, 1841.
**Danimarkako Urrezko Aroa** Danimarkako garai sortzailea izan zen, batez ere XIX. mendearen lehen erdian nahiz eta gizarte mailan garaiak oso onak ez izan: Kopenhage hiriburuak sute desberdinak pairatu zituen (1794 eta 1795) erdigunea txikituta utzita, Kopenhageko bigarren gudan Erresuma Batuaren aurrean galdu zuten eta, orokorrean, herrialdea krisian murgilduta zebilen. Erresuma Batuaren aurrean galdu zuten. Hori guztia horrela izan arren, arte eta kultura ikuspuntutik urte aberatsak izan ziren horiek. Nolabait, Alemaniako erromantizismoa pizkunde horren katalizatzailea izan zen. Urrezko Aro honek nazioarteko eragina izan zuen eta egile batzuen lanak mundu osoan ezagutu ziren.

Margolaritza
------------

Margolaritzan aro horren barruan urte onenak 1800tik 1850 doazenak izan ziren. Garaiko izen ezagunenak hauek dira: Christoffer Wilhelm Eckersberg eta bere ikasleak, Wilhelm Bendz, Christen Købke, Martinus Rørbye, Constantin Hansen, Ditlev Blunck eta Wilhelm Marstrand barne.

Eskultura
---------

Arte honetan izen handi bat dago, Bertel Thorvaldsen. Herman Wilhelm Bissen ere aipatzekoa da.

Arkitektura
-----------

Urte horietan Kopenhage hiriari beste itxura emango zioten eraikuntza asko egin ziren. Hor ditugu Christian Frederik Hansen eta Michael Gottlieb Bindesbøll arkitektoen lanak, esaterako. Nagusitu zen estiloa neoklasikoa izan zen.

Arkitekturan neoklasizismoa izan zen nagusi. Kopenhageko Auzitegi Gorena.

Musika
------

Arte honetan joera erromantikoa izan zen nagusi. Hor ditugu J.P.E. Hartmann, Hans Christian Lumbye eta Niels W. Gade. Balletaren ikuspuntutik August Bournonville aipatu behar da.

Literatura
----------

1802an Henrich Steffens filosofo norvegiarrak Alemaniako erromantizismoa ezagutzera eman zuen. Beste izenak: Adam Oehlenschläger, Bernhard Severin Ingemann, Nikolaj Grundtvig eta Hans Christian Andersen.

Filosofia
---------

Søren Kierkegaard mundu osoan egin zen ezaguna.

Zientziak
---------

Hor izen handi bat dugu: Hans Christian Ørsted

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q934618
* Commonscat Multimedia: Golden Age of Danish Painting

---

 |

* Wd Datuak: Q934618
* Commonscat Multimedia: Golden Age of Danish Painting
**Panfilo Alexandriakoa** (antzinako grezieraz: Πάμφιλος ὁ Ἀλεξανδρεύς) I. mendeko Antzinako Greziako gramatikari bat izan zen, Aristarko Samotraziakoaren eskolakoa.

Hitz arrotz edo arraroen 95 liburukiz osatutako hiztegi baten egilea izan zen. Jatorrizko ideia, hala ere, ez bide zen berea izan, beste gramatikari batena baizik: Zopiriorena. Zopiriok, antza, obraren hasierako lau liburukiak prestatu zituen. Panfiloren lana gaur egun galduta dago. II. mendean Diogenianok obra horren epitome edo laburpena egin zuen, eta hori izan zen Hesikhios Alexandriakoak egindako hiztegiaren oinarria.

Panfilo, bestetik, Ateneo Naukratiskoak prestatutako *Deipnosophistai* (Jakintsuen oturuntza) liburuan autoritatetzat aipatuta ageri da. *Suda* entziklopedian Panfilo izeneko filosofo bat eta haren idazlanak aipatzen ziren; lan horietako batzuk ziur aski Panfilo Alexandriakoarenak ziren.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

* Schmidt, M. (1862) *Allgemeine Encyclopedic*, Hesikhios Alexandriakoaren edizioaren eranskina, IV. liburuki.
* Westermann, A. (1848) *Real-encyclopeddie*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1247079
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59476140
* GND: 102401373

 |

* Wd Datuak: Q1247079
Zizare bat
**Harrak** ornogabeko animaliak dira, zilindro-formakoak eta luzeak. Txikiak eta beratzak dira.

Ezagunena zizarea da (*Lumbricina* subordena). Hala ere phylum ezberdinetan aurki daitezke harrak, izaera parafiletikoa dutelako.

Zoologian Carl von Linnek jarri zien izena, Vermiformes moduan sailkatuz. Izena latinezko *vermis*etik dator. Askotan ere *Helminto* erabiltzen da, grezierazko ἕλμινθος hitzetik. Hitz hau har parasitoetarako erabili ohi da.

### Etimologia

Aitzineuskara zaharrez: *\*narr* ⇒ *\*na-narr*; aitzineuskaraz: *\*anarr*) Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

Har gisa hartzen diren izakiak dituzten phylumak honakoak dira:

* Acanthocephala
* Ancylostoma
* Annelida
* Cestoda
* Chaetognatha
* Ectoprocta
* Gnathostomulid
* Hemichordata
* Kinorhyncha
* Nematoda
* Nematomorpha
* Nemertea
* Onychophora
* Phoronida
* Platyhelminthes
* Priapula
* Sipuncula

Hala ere phylum hauetariko batzuetan harrak euren kume fasean baino ez dira deitzen, duten itxura dela eta, nahiz eta berez larbak izan. Horrela gertatzen da tximeleta edo eltxo askorekin.

Ikus, gainera
-------------

* Zizare
* Larba
* Beldar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q47253
* Commonscat Multimedia: Worms (animals)

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12293950d (data)
* GND: 4190304-3
* LCCN: sh85148550
* NDL: 00574601
* NKC: ph116852
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6682
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q47253
* Commonscat Multimedia: Worms (animals)
*Helix aspersa*.
*Iberus gualtieranus alonensis*.
Espezie batzuk biltzen edo hazten dira jateko.
***Helicidae*** familiak Europako lurreko gastropoda gehienak biltzen ditu, hau dau, kontinentearen barraskilo gehienak. Asko jateko modukoak dira eta, horregatik, izadian biltzen dira edo hazten dira; horien artean hauek azpimarratuko ditugu: *Helix aspersa*, *Helix pomatia*, *Otala punctata*, *Otala lactea*, *Iberus gualtieranus alonensis*, *Theba pisana*, *Cepaea nemoralis*, e.a.

Taxonomia
---------

Fauna Europaea eta Taxonomy Browserren arabera,
helicidae familia barruan azpifamiliak, leinuak eta genero hauek daude:

**Ariantinae azpifamilia**

*Arianta*
*Causa*
*Chilostoma*
*Cylindrus*
*Drobacia*
*Faustina*
*Helicigona*
*Isognomostoma*
*Vidovicia*
**Subfamilia Helicinae**

* Euparyphini leinua

*Theba*
* Helicini leinua

*Allognathus*
*Assyriella*
*Cantareus*
*Cepaea*
*Codringtonia*
*Cornu*
*Eobania*
*Helix*
*Hemicycla*
*Iberus*
*Idiomela*
*Lampadia*
*Leptaxis*
*Levantina*
*Otala*
*Pseudotachea*
*Tyrrhenaria*
* Murellini leinua

*Macularia*
*Marmorana*
*Tacheocampylaea*
*Tyrrheniberus*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Fauna Europaea
2. ↑  Taxonomy Browser

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1418257
* Commonscat Multimedia: Helicidae
* Wikispecies Espezieak: Helicidae

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph503007
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Helicidae
* BOLD: 1491
* Dyntaxa: 2000686
* EOL: 2640
* Fauna Europaea: 11479
* GBIF: 6540
* ITIS: 77903
* NCBI: 6533
* Paleobiology Database: 94483
* WoRMS: 153968

 |

* Wd Datuak: Q1418257
* Commonscat Multimedia: Helicidae
* Wikispecies Espezieak: Helicidae
**Pilosa** ordena ugaztun karedunen barruko talde bat da, gaur egun bakarrik Amerikan bizi dena. Bere barruan Vermilingua eta Folivora azpiordenak daude, baita nagi erraldoiak ere. Izenak latinez *iletsu* esan nahi du.

Pilosa noiz sortu zen oraindik misterio bat da, baina Hego Amerikan orain dela 60 milioi urte bizi zirela badakigu. Erdialdeko Amerikara Amerikar Elkartruke Handian iritsi ziren. Antiletan ere aurkitu izan dira fosilak, ziurrenik raftinga eginez iritsitakoak, edo korronteek eraman ondoren hara iritsitakoak.

Armadiloekin batera Xenarthra taldea osatzen dute. Lehenago Xenarthra orden bat zen, baina gaur egun goi-orden gisa hartzen da eta, beraz, Pilosa ordena izatera igaro da. Lehenago oraindik Edentata taldean sailkatzen ziren aardvark eta pangolinekin batera. Hala ere talde hori polifiletikoa da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143441
* Commonscat Multimedia: Pilosa
* Wikispecies Espezieak: Pilosa

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 16127678v (data)
* LCCN: sh85123466
* AAT: 300310331
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pilosa
* BOLD: 73348
* EOL: 1660
* GBIF: 1494
* ITIS: 727502
* MSW: 11800001
* NCBI: 948950
* Paleobiology Database: 43594

 |

* Wd Datuak: Q143441
* Commonscat Multimedia: Pilosa
* Wikispecies Espezieak: Pilosa
**Jesus Karlos Ciriza Vega**, artistikoki **Carlos Ciriza**, (Lizarra, 1964) Nafarroa Garaiko margolari eta eskultorea da. Familiako giroak bultzatuta, Iruñeko Arte Aplikatuen eta Arte Ofizioen Eskolan sartu zen. Gazterik pinturatik bideratu zuen bere artegintza, baina luze gabe eskulturan ere hasi zen lanean. 1984an hasi zen erakusketak egiten, eta Iruñean finkatu zen.

Sendo heldu dio eskultura monumentalak egiteari. Zuretik eta harritik hasi eta, gero, bere estiloa biribiltzen eta zehazten joan zen, eta beste material batzuk moldatzen hasi, burdina batez ere. 30 urteko ibilbidean zaildu da eta hainbat sari irabazi ditu. Iruñeko Napardi Gastronomia Elkarteak hari 2017ko ekainean esleitutako sarian nabarmendu duenez, urte hauetan "bilaketa etengabe batean aritu da, materia, bolumen eta orekaren artean; bertan, espazioa geratzen da agerian XXI. mendeko funtsezko eta ezin besteko elementutzat".

Bere formatu handiko eskulturak espazio publikoetan ikusten dira Nafarroan, batez ere errepide nagusietan, adibidez, Donejakue bideko Frantses Bide nagusian. Europan eta Amerikan ere sakabanatzen dira bere eskulturak eta, 2017an, Mexiko, Alemania eta Estatu Batuetako mandatuetan zebilen lanean.

Galeria
-------

* Desplazamendua, formatu txikiko lana*Desplazamendua*, formatu txikiko lana
* Donejakueko bideen bidegurutzeaDonejakueko bideen bidegurutzea
* Leku-Berri Lekunberrin (Nafarroa Garaia)*Leku-Berri* Lekunberrin (Nafarroa Garaia)
* Stella, Lizarran*Stella*, Lizarran
* Zubia Europako pasabide*Zubia Europako pasabide*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Ciriza, Carlos - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-11-08).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** NAIZ.  (2017-06-26). «El artista Carlos Ciriza, galardonado con el tradicional Gallico de Oro de Napardi» *iruindarra.naiz.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-11-08).

Ikus, gainera
-------------

* Jorge Oteiza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5750040
* Commonscat Multimedia: Carlos Ciriza

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86658962
* ISNI: 0000 0001 2142 4222
* BNE: XX1056207
* GND: 1238622062
* LCCN: no2011035241
* SUDOC: 148023215
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 27068

 |

* Wd Datuak: Q5750040
* Commonscat Multimedia: Carlos Ciriza
**Primo de Riveraren estatu-kolpea** Espainian 1923ko irailaren 13tik 15era bitartean emandako estatu-kolpea izan zen, orduko Kataluniako kapitain jenerala zen Miguel Primo de Rivera buru zela. Kolpearen ondorioz, Primo de Riveraren diktadura ezarri zen, batez ere Alfontso XIII.a erregea kolpearen aurka ez zegoelako, altxatutako jenerala gobernuburu izendatuz, direktorio militar baten buru.

Francisco Alía Miranda historialariak adierazi duenez, «Miguel Primo de Rivera jeneralaren estatu-kolpea ezohikoa izan zen, sinplea zelako. Arrakasta izateko, militar entzutetsu gutxi batzuen laguntza izan behar izan zuen, eta manifestu bat argitaratu behar izan zuen egunkarietan *Herrialdeari eta Armadari*. Berrezarkuntzaren erregimena eraitsi egin zen ordu gutxitan. [..] Ez zuen behar izan tropako agintea zuten buruen babes gehiago; horretarako, Alfontso XIII.aren itzala bazuen atzean».

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Alía Miranda 2023, 49 orr. .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16141511

 |

* Wd Datuak: Q16141511
Tórshavneko Tinganes penintsula.
**Tinganes penintsula** Faroe uhartediko hiriburua den Tórshavnen dagoen penintsula ezaguna da. Bertan dago kokaturik *landsstýri* (Faroetako gobernua).

Etimologia
----------

*Tinganes* izenak "parlamentuaren nasa" edo "parlamentuaren kokalekua" esan nahi du.

Historia
--------

Parlamentuaren lehenengo biltzarra 825 urtean izan zen. Bertan norvegiar kolonoek "ting" biltzarra eratu zuten. Munduan dagoen legebiltzar zaharrena da Man uharteko Tynwald eta Islandiako Þingvellir parlamentuen ondoren.

Faroetako parlamentua, Løgting, 1816an aldatu zuten hiriaren iparraldera, hala ere gobernuaren etxeak bertan dirau. *Skansapakkhusið* izena du gobernuaren etxeak eta penintsularen muturrean dago kokaturik. Inguruko etxeak XVI eta XVII mendeetan eraiki ziren *Gongin* kalearen ertzetan. Hau da Tórshavneko alde zaharra.

Kaia
----

Penintsulak bitan banatzen du Tórshavneko kaia, *Eystaravág* (ekialdean) eta *Vesteravág* (mendebaldean).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q513509
* Commonscat Multimedia: Tinganes

---

 |

* Wd Datuak: Q513509
* Commonscat Multimedia: Tinganes

62°00′32″N 6°46′12″W﻿ / ﻿62.009°N 6.770°W﻿ / 62.009; -6.770
*Inocybe fibrosa*

Sinonimoak: *Agaricus fibrosus*, *Atrosporina fibrosa*

Deskribapena
------------

**Kapela:** 5 eta 8 (10) cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, gaztetan konikoa, gero ganbila, zabaldua, luzaroan titiarekin, lehorra, zetaduna, ondoren pitzatua; zuri-boli kolorekoa horixkarako joerarekin; ertza beherantz errekurbatua, ondoren tolestua, pitzatua. Zetadun errezel zuriarekin.

**Orriak:** Estu, mehetu-itsatsiak edo libreak, zuriak luzaroan; azkenik gris-lurkara argiak edo arre argiak, ebaketa pruinadun zuria.

**Orri libreak:** Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa. Betea, loditu-erraboilduna oinarrian, pixka bat ildaskatua eta marroirako joerarekin oinarrian, goialdean pruinaduna.

**Haragia:** Zuria, solidoa, espermatiko usain berantiar arin batekin edo birosoarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. Fibrosa epitetoa, haritsutik dator. Bere itxuragatik

Jangarritasuna
--------------

Susmagarria.

### Nahasketa arriskua

Sasoia eta lekua
----------------

Udan eta udazkenean. Taldekoia, koniferoen baso hezeetan.

### Banaketa eremua

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Bon,Marcel.  (1988). *Guia de Campo de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 242 or. ISBN 84-282-0865-4..
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Cetto, Bruno.  (1987). *Guia de los hongos de Europa.*  Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 221 or. ISBN 84-282-0540-X (T. 2). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
**Pierre (Pieter) Jacques François de Decker** (Zele, 1812ko urtarrilaren 25a - Schaerbeek, – 1891eko urtarrilaren 4a) belgikar politikari eta idazlea izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1855etik 1857ra.

Jesulagunen eskola batean hezi zen, zuzenbidea ikasi zuen Parisen eta *Revue de Bruxelles* aldizkariaren editoreetako bat izan zen. 1839 eta 1866 artean diputatu izan zen eta flandieraren aldeko hainbat ekimen bultzatu zituen.

1855ean lehen ministro eta Barne ministro izendatu zuten. 1830eko Belgikako Iraultzatik Belgikako parlamentuan flandrieraz hitz egin zuen lehen gobernuburua izan zen. Alderdi Katolikoko kidea izan zen eta bere alderdiko moderatuen eta Alderdi Liberaleko moderatuen artean hezkuntza arazoei buruzko akordioak lortzen saiatu zen.

1866an politikatik erretiratu zen, eta negozioetan jardun zuen, emaitza txarrekin.



| * i
* e
* a
Belgikako lehen ministroak |
| --- |
| 
* de Gerlache
* Lebeau
* de Muelenaere
* Goblet d'Alviella
* de Theux de Meylandt
* Lebeau
* Nothomb
* Van de Weyer
* de Theux de Meylandt
* Rogier
* de Brouckère
* de Decker
* Rogier
* Frère-Orban
* d'Anethan
* de Theux de Meylandt
* Malou
* Frère-Orban
* Malou
* Beernaert
* de Burlet
* de Smet de Naeyer
* Vandenpeereboom
* de Smet de Naeyer
* de Trooz
* Schollaert
* de Broqueville
* Cooreman
* Delacroix
* Carton de Wiart
* Theunis
* Van de Vyvere
* Poullet
* Jaspar
* Renkin
* de Broqueville
* Theunis
* van Zeeland
* Janson
* Spaak
* Pierlot
* Van Acker
* Spaak
* Van Acker
* Huysmans
* Spaak
* G. Eyskens
* Duvieusart
* Pholien
* Van Houtte
* Van Acker
* G. Eyskens
* Lefèvre
* Harmel
* Vanden Boeynants
* G. Eyskens
* Leburton
* Tindemans
* Vanden Boeynants
* Martens
* M. Eyskens
* Martens
* Dehaene
* Verhofstadt
* Leterme
* Van Rompuy
* Leterme
* Di Rupo
* Michel
* Wilmès
* De Croo

 | Belgikako banderaBelgikako bandera |
**Zoiolagana** Nafarroako mendi bat da, 1152 metroko garaiera duena eta Andiako mendilerroan dagoena. Elimendi edo Artesa izeneko menditik gertu dago, mendi honengandik lepo batek banatzen duelarik. Bi tontor hauek Infernuko Labarra deritzon labarra uzten dute mendebaldean.

Abiapuntuak
-----------

Abiapunturik interesgarriena Iturgoienetik da, Infernuko labarra igoz Ingiria izeneko tokiraino, non behera botata dauden Argiñanoko bordak. Sanguein mendebaldean eta Zoiola ekialdean uzten dituen toki honek ibilbide erraz bat ahalbidetzen du bi mendi hauetara, baita Artesa edo Elimendira ere. Ibilbide sinpleagoak abiatzen dira Argiñanotik, Bidaurretik, Genbetik edo Munarritzetik.

Argiñanotik, bide zabal batek muino kate luzea jarraitzen du, bere mendebaldeko aurpegitik Elimendi mendia inguratuz eta Zoiola lepora iritsiz, Elimendi eta Zoiolagana artean dagoena, bi tontorrez osatuta dagoena, 1152 eta 1147 metrora. Mendia, bere hegoaldeko aurpegitik igotzen da. Oso antzekoa da Bidaurretik edo Genbetik doazen ibilbideak. Hegoaldeko aurpegian, Elimendiren parean kokatuz, mendi honetara igotzeko aukera ere izango da, hona, Zoiola lepotik ere hel daitekeelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  *Euskal Herriko Mendien Katalogoa* 2007ko otsaila, 2009ko apirila, Euskal Mendizale Federazioa. Berrikusketen arduraduna: Patxi Galé. Katalogo horretako toponimoek Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia dute. (EODA)  
Mendien koordenatuak, garaiera eta prominentzia jakiteko, ikus *Peakvisor.com* webgunea.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean
* Zoiolagaina, .

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12269387

 |

* Wd Datuak: Q12269387
**Sinesgarritasuna**, mezu edo iturri batetaz sinetsia izateko ahalmena definitzen duten osagai subjektibo eta objektiboak dira. Tradizionalki, sinesgarritasuna bi dimentsio nagusikin osatzen da: konfidantza eta ezagutza maila sortzearen ahalmena, non, biek dituzten osagai objektibo eta subjektiboak. Hau da, konfidantza sortzeko ahalmena, hartzaileak egiten duen balio epai bat da, faktore subjektiboetan oinarritua. Antzerako moduan, ezagutza maila modu subjektiboan ere har daiteke, mezuaren edo iturriaren ezaugarri erlatibo objektiboak ere badituen arren (adibidez, iturriaren aurrekari/erreferentziak edo informazioaren kalitatea) Beste bigarren mailako dimentsioak, iturriaren dinamismo edo karisma eta sortzen duen erakarpena dira.

Interneten, sinesgarritasuna gai garrantzitsu bihurtu da 1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, noiz, web orrialdeen erabilera, informazio iturri gisa asko igo den. UCSBren baliabide digital eta sinesgarritasunerako Proiektuak informazioa ematen du, gai honetan, aurrerakuntza berriei eta azterketei buruz, baliabide digitalak, gaztetasuna eta sinesgarritasuna barne dituelarik. Gainera, Stanfordeko Unibertsitatearen Limurtze teknologiaren laborategiak, webaren sinesgarritasuna aztertu du eta onlineko sinesgarritasunaren osagaiak eta Garrantziaren Interpretazioaren Teoria izeneko teoria orokor bat proposatu ditu.

Kazetari Profesionalen Elkartearen kode deontologikoaren arabera, zintzotasun profesionala, kazetarien sinesgarritasunaren ezaugarri garrantzitsu bat da. Ikus Hitzaurrea.

**Street cred** edo kaleko sinesgarritasuna euskaraz, gaur egungo neologismo bat da, hirietako biztanleen artean, gazteen edo modaren sinesgarritasun edo onarpenari erreferentzia egiten diona, batipat, hip-hop mugimenduaren alde daudenena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1530061

 |

* Wd Datuak: Q1530061
**Jon Telleria** **Barrena** (edo **Ion Telleria**) euskal kazetaria da. Irratian aritu da batik bat, Gaur egun Naiz Irratiko lan egiten du. 2023an berak eta Goizeder Tabernak Rikardo Arregi Kazetaritza Saria irabazi zuten Bideak podcasta sortzeagatik.

Honela deskribatu zuen podcasta sariaren epaimahaiak: "Bizi ditugun garai konbultsoetan, indarrean den dramarik latzenetako bati heldu zion Naiz Irratiaren eta Mediabask-eko BIDEAK podcastak: migrazioaren eta errefuxiatuen gaiari. Bidasoko pasabideari helduta, askotariko ahotsak bildu zituzten lan horretan, hasi puntako ordezkari instituzionaletatik, gaian aritu eta aditu direnen testigantzak ere bai, (Mikel Mazkiaran edo Iker Barbero zuzenbidean adituak), eragileetatik pasa (Irungo Harrera sarea, Lapurdiko sostengu sarea…), eta noski, drama hau azalean bizi duten pertsonenganaino: podcastaren benetako protagonista diren migratzaileetaraino (Nadege, Amadou, Abdou, Adama…). Bistan da landa-lan handia dagoela atzetik, ahalegin aparteko bat auziari prisma bilketa handia azaltzeaz gain, saiakera ikusten da momentuko soinuak ere biltzeko; esaterako, Irunen zelatan egoten diren boluntario sareko "gautxoriekin" ere izan dira. Migratzaile zenbaiten konfiantza guztietatik begiratzeko. Datuak ere lortu dituzte; hala, gure lurraldeetara iritsi aurretik jasan behar izan dituzten askotariko pasadizoak kontatu dituzte lehen pertsonan. 7 atalak arin entzuten dira, gai mardula izanagatik ere. Testigantza batzuk barruraino heltzen dira, bere gordinean azaltzen direlako. Gaiak ez du besterik merezi."

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Bideak eta Lore hostoak podcastek irabazi dute Rikardo Arregi saria» *Berria* 2023-11-29 (Noiz kontsultatua: 2023-11-30).
2. ↑   «Rikardo Arregi kazetaritza saria» *rikardoarregikazetaritzasaria.eus* (Noiz kontsultatua: 2023-12-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q123959979

 |

* Wd Datuak: Q123959979
**Kasilinoko gudua** K.a. 214an Kartagoren eta erromatar errepublikaren artean jazo zen gudu bat izan zen, Bigarren Gerra Punikoan zehar.

Aurrekariak
-----------

Cannaeko hondamenditik bi urtera, Erromak armada berria lortu zuen eta Kartagoren mende zeuden italiar penintsulako hiriak konkistatzen hasi zen berriro, aurreko urteetan Hannibalek hartu zituenak. Garai hartan Marko Klaudio Marzelo eta Fabio Maximo ziren Erromako kontsulak. Erromak sei legio berri erreklutatu zituen jadanik martxan zeuden indarrei laguntzeko, eta horrela bost armada ezarri zituen Italiako hegoaldean.

Kasilinio hiria Volturno ibaiaren bi aldeetan zegoen eta K.a. 215etik Kartagoarren menpe zen. Bertan 2.000 kanpaniar eta 700 kartagoar ziren hiria defendatzeko asmoz.

Martzelo Nolan zegoen bere armada kontsularrarekin, K.a. 214an Hanibal garaitu eta hau Campaniatik Sarentinorantz alde egitera behartu zuen. Bitartean, Fabio Maximo Campanian zegoen, Lazio eta Samniotik hurbil.

Kasilinoko setioa
-----------------

Hanibal Campanian ez zegoenez, Fabiok Kasilinio hiria erasotzea erabaki zuen bere armada kontsularrarekin. Hiria inguruatu eta setioa ezarri zuen. Hala ere, hiriak oso defentsa ona zuenez eta Capuatik laguntza jaso zezakeenez, Fabiok Marzelori dei egin zion berarekin elkartzeko esanez, baina Nolan guarnizio handi bat utziz.

Behin eta berriz erasotu zuten hiria, arrakastarik lortu gabe. Fabiok setioa alde batera uztea proposatu zuen, baina Marzelok jarraitzera bultzatu zuen. Azkenik Fabiok hiriko agintariekin itun bat adostu zuen, zeinaren arabera agintariek hiria errenditu eta bizirik alde egin ahalko zuten. Agintari haiek hiritik irtetean, ordea, Martzelok haiei erasotzeko agindu zuen, sarraski itzela eraginez. Fabiorengana heltzea lortu zuten 50 lagun soilik atera ziren bizirik. Bizirik iraun zuten haiek Capuara joan ahal izan zuten, gainontzekoak atxilotuak edo erailak izan ziren.

Guduaren ondotik
----------------

Hiria kontrolpean hartu ondoren, Fabiok kanpaina arrakastatsu bat burutu zuen Samnioan eta Apulian zehar. Marzelok Sirakusara jo zuen, irla hartako kartagoarren kontra aritzera. Tiberio Sempronio Grako prokonsulak, bitartean, Hannibalen mugimenduak moztu zituen italiar penintsulan.

Bibliografia
------------

* Titus Livius, Ab Urbe Condita, XXIV, 14 eta 19 Ed. Gredos

Erreferentziak
--------------

1. ↑  ivy, Ab Urbe Condita, XXIV, 19, 1
2. ↑  Tito Livio, Ab Urbe Condita, XXIV, 14, 1
3. ↑  Tito Livio, Ab Urbe Condita, XXIV, 19, 1
4. ↑  Tito Livio, Ab Urbe Condita, XXIV, 19, 6-7

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17622592

 |

* Wd Datuak: Q17622592