recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Isaak Krakenekoa** Masami Kurumadak idatzi eta marraztutako manga eta animea den Saint Seiyako pertsonaia bat da. Jatorrizko istorioan bere parte hartze bakarra Poseidonen sagan da, jainko honen Krakeneko itsas general bezala. Ozeano Artikoko zutabea babesten du.

Istorioa
--------

Animean Kristal Zaldunaren ikaslea zen Siberian, Beltxargaren armajantzia lortzeko. Urte bete entrenatzen aritu ondoren, Hyôga iritsi zen, eta berarekin entrenatzen hasi zen Beltxargako armajantzia lortzeko. Sei urte inguru entrenatzen aritu ondoren, azkenean Siberiako izotza haustea lortu zuen. Baita Hyôgak ere, bere ama berriz ikusteko asmoaren ondorioz zaldun izan nahi duena. Lurrean zulo bat eginez, bere ama dagoen itsasontzia hondoratuta dagoen tokira iristen da, baina korronteen ondorioz, itsasontziko sareetan geratzen da, konortea galduta.

Isaak jaisten da bere bila, honek ere korronteei aurre egin behar dielarik. Isaakek Hyôga salbatzen du, baina, igoeran, korronteei aurre egin behar izaten diete. Halako baten, korronte horien ondorioz, Isaakek izotz zati baten aurka talka egin eta begi bat galtzen du. Hyôga salbatzeko zulo bat egiten du izotzean eta bere laguna kanpora bidaltzen du, salbu utziz.

Konorterik gabe, Isaak itsas korronteen mende geratzen da, Poseidonek salbatzen duen arte. Krakeneko ezkatazko armajantzia ikusten du eta honek Isaak aukeratzen du, hala Poseidonen itsas jeneral bihurtuz.

Hyôga Artiko Ozeanoko zutabea dagoen tokira iristean, Isaakek bere kaskoa kentzen du, hala bere nortasuna erakutsiz. Beltxargako zalduna poztu egiten da Siberian bere ikaskidea izan zena bizirik ikusteagatik. Siberian jasan zuenagatik, Hyôgak baimena ematen dio Isaaki begi bat ken diezaion, eta honek halaxe egiten du.

Zenbait aldiz erasotzen du Isaakek Hyôga Aurora Boreala teknikarekin, horietako baten teknika geldiaraztea lortzen duelarik. Halako batean, Hyôgaren armajantzia urrezko bihurtzen da. Beste behin Aurora Boreala teknika jasota, Hyôgak izotz zati baten aurka jotzen du, une batez konorterik gabe geratuz. Orduan Kiki iristen da, Librako armajantziarekin, eta Isaakek armajantzia emateko esaten dio, baina Kikik gogor heltzen dio armajantziaren kutxari.

Mü Ariesekoaren ikasleak zenbait ostiko jasotzen ditu Isaaken partetik, baina, azkenean, Hyôga seneratzen da eta Kikiri lasai egoteko esaten dio, berak egingo duela Isaakena. Isaakek Aurora Borealarekin erasotzen du berriz Hyôga, honen lepoko zauria berriz irekiz. Azken aldiz erasotzen du Isaakek Hyôga Aurora Borealarekin, honek, aldi berean, Aurora Exekuzioa teknika erabiltzen duelarik, bere ikaskidea izandakoa garaituz. Bere azken minutuetan, Isaakek guztia antolatu duena nor den kontatzen dio Hyôgari, Kanon Geminisekoari erreferentzia eginez. Azkenean, Kikik eramandako Librako armajantziko arma batekin, Hyôgak Artiko Ozeanoko zutabea suntsitzen du.

Teknika bereziak
----------------

* Aurora Boreala: Bi eskuak gorputz aurrean hurbiltzen ditu, energia bola bat sortuz, eta aurkariari jaurtitzen dio.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31188332

 |

* Wd Datuak: Q31188332
**Makassar** Indonesiako hiria da, Hego Sulawesi probintziako hiriburua. Sulawesi uhartearen hegoaldean dago, Makassar itsasartean. 2010ean 1.338.663 biztanle zituen. 1512-1667 bitartean, portugaldar lurraldea izan zen. 1971tik 1999ra, *Ujung Pandang* izena izan zuen. 1956. urtean sortutako Hasanuddin Unibertsitatearen egoitza da.

Klima
-----

Makassar-ek klima tropikal monzonikoa du (*Am*) Köppen klima sailkapenaren arabera.


|      Datu klimatikoak (Makassar)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 31 | 31 | 31 | 32 | 32 | 33 | 32 | 34 | 35 | 35 | 34 | 31 | **33** |
|
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 23 | 23 | 23 | 24 | 23 | 23 | 22 | 20 | 21 | 22 | 23 | 23 | **22** |
|
|
| Pilatutako prezipitazioa (mm) | 734 | 533 | 391 | 235 | 127 | 66 | 48 | 15 | 83 | 83 | 273 | 549 | **3086** |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| *Iturria: Weatherbase*  |

Historia
--------

Europatiko lehen kolonoak portugaldarrak izan ziren, 1512. urtetik aurrera bertan kokatu baitziren. XVI. mende hasieran, hiria Indonesiako ekialdeko merkataritza-gune handiena zen, eta gerora hego-ekialdeko Asiako irletako hiririk handienetarikoa izatera iritsi zen. Izan ere, Makassargo erregeek merkataritza askearen aldeko politika egin zuten, herbeheretarrek euren monopolioa ezarri nahi zuten arren: edozein etorkinek baimena zuen salerosketak egiteko, eta islama hiriko erlijio nagusi bihurtu zenean ere, kristauek salerosketetarako askatasuna izaten segitu zuten. Beraz, jatorri askotako merkatarientzako gune garrantzitsua izan zen, bai malaysiarrentzat, bai europarrentzat, bai arabiarrentzat, besteak beste.

XVII. mendean, Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiak Makassar bere menpe hartu zuen, eta herbeheretarrek hiriaren kontrola erabat eskuratu zuten 1667. urtean. Horren ondorioz, merkataritza-indarra galdu zuen hiriak, herbeheretarrek espezien salerosketa eurei komeni zitzaizkien baldintzen pean ezarri zutelako, nahi zuten monopolioaren bitartez. Azkenean, 1848. urtean portu aske bihurtu zen. 1946-1950 bitartean, herbeheretarren esku zegoen Ekialdeko Indonesia estatuko hiriburua izan zen Makassar.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).
2. ↑
3. ↑    *Makassar Indonesia Records and Averages.*  weatherbase.com (Noiz kontsultatua: 2016-09-25).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14634
* Commonscat Multimedia: Makassar

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 123121838
* GND: 4232204-2
* LCCN: n00145397
* NARA: 10037684
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* TGN: 1078833

 |

* Wd Datuak: Q14634
* Commonscat Multimedia: Makassar
**Marc Girardelli** (Lustenau, Austria, 1963ko uztailaren 18a -) luxenburgotar eskiatzailea da, austriarra jatorriz.

Biografia
---------

Austrian jaio zen, baina bere sorterriko teknikariekin eta federazioko kideekin izandako arazoak zirela medio, Luxenburgora aldatu behar izan zen; izan ere, Austriako teknikariek eta federazioko kideek ez zuten uste Girardellik arrakasta handiko karrera bat egin zezakeenik, eta bere gurasoak ez zeudenez ados Austriako eski-adituek beren semearen karrerari emandako norabidearekin, semea Luxenburgora bidaltzea erabaki zuten azkenean. Girardellik ezin izan zuen Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu ez 1980an eta ez 1984an, Luxenburgoko selekzioarekin parte hartzeko bete beharreko arau guztiak betetzen ez zituela erabaki baitzuen antolaketa-batzordeak, Austriako herritarra zelako artean. Behin Luxenburgoko herritartasuna eskuratu zuelarik, ordea, arrakasta handia lortu zuen Munduko Eski Kopan.

1985. urtean irabazi zuen bere lehenengo titulua, eta beste lau aldiz lortu zuen Munduko Kopan txapeldun gelditzea, 1986, 1989, 1991 eta 1993ko denboraldietan. 1988ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Calgaryn (Kanada), baina ez zuen dominarik lortu. Bai, aldiz, 1992an, Albertvillen (Frantzia): zilarrezko bi domina eskuratu zituen, eslalon erraldoian bata eta eslalon superraldoian bestea. Ez zuen halako emaitza onik lortu Lillehammerko Jokoetan (Norvegia) 1994an, ez baitzuen dominarik eskuratu. Garaipenak lortu ditu, azkenik, munduko eski-txapelketetan: 12 domina, horietako lau urrezkoak.

Girardelli munduko eskiatzaile handienetakoa izan da, baina 1997an utzi zuen alde batera lehiaketa, belauneko hainbat zauriren ondorioz 16 ebakuntza jasan ondoren.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2031
* Commonscat Multimedia: Marc Girardelli

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 5469148753698341320005
* GND: 1125549084
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02449/eu\_g\_1955/g1955
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2031
* Commonscat Multimedia: Marc Girardelli
*Artikulu hau gauza baten modeloari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Maketa (argipena)».*
**Maketa** gauza erreal edo fikziozko baten kopia bat da. Oro har, maketek objektu handietako itxura irudikatzen dute eskalan. Baina noizean behin, objektu txikietako itxura ere izaten du.

Mercedes SSK, eskalan.
Ferrari f-40, eskalan.
Maketagintza bi eredutakoa izan ahal da:

* eredu estatikoa: maketaren eredu estatikoan, objektuen maketak, arkitektura-maketak edo sistema-maketak
* mugikorrekoa: maketaren eredu mugikorrean, itsasontzi-maketak, tren-maketa, hegazkin-maketak eta auto-maketak

Etxe-maketa.
Bestalde, eskala maketaren azken tamaina da eta tamainari dagokionez, gutxitu edo handitu egin ahal da. Eskalaren neurria maketaren funtzioaren arabera hautatzen da. Normalean, maketaren funtzio garrantzitsuena da munduaren historia irakastea. Esate baterako, auto-maketen eta tren-maketen bidez, garraiobideetako aurrerapenak ezagutarazten dira. Hegazkin-maketen bidez ere, munduan gertatutako gerrei buruzko ikerketa egin daiteke.

Edozein modutan, maketagintza zaletasuna berezia da eta hainbat trebetasun behar dituzte maketa-egileek. Besteak beste, zehaztasuna, irudimena (argibide bidez egiteko ez diren maketetan), motrizitatea eta gaitasun artistikoa..

Horretaz aparte, maketagintza ez da zaletasun merkea. Horren ondorioz, maketa-egileek urte asko irauten dute haien maketak egiten. Baina, ezin daiteke pentsa maketagintza zaletasun isolatua dela, alderantziz, maketa-egile asko daude eta askotan gai honi buruzko topaketak antolatzen dituzte. Topaketa horietako helburu nagusia maketa-egileek gune bat izatea da, eta, batez ere, zaletasun berezi hau jendeari helaraztea.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6498959
* Commonscat Multimedia: Scale models

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12337645w (data)
* GND: 4461915-7
* LCCN: sh85006601
* AAT: 300266034

 |

* Wd Datuak: Q6498959
* Commonscat Multimedia: Scale models
**Mariana Rodríguez del Toro de Lazarín** (Mexiko Hiria, c. 1775. - *ibid.*, 1821. urtearen ondoren) ideologia liberaleko emakumea izan zen, Mexicano Independentziaren alde borrokatu eta, senarrarekin batera, erregeordetzaren gobernuaren aurka konspiratu zuena.

Biografia
---------

Manuel Lazarán izan zuen senarra, bera bezala matxinatuen alde zegoena. 1811ko apirilaren 8an Félix María Callejaren mezulari bat iritsi zen Mexiko Hirira, Ignacio Elizondo erregezaleak traizionatu zituen buruzagi independentistak harrapatzearen berri emanez. Francisco Xavier Venegas erregeordeak berri eman zion populazioari eta pozez ospatu zuen garaipena, Aste Santua izan arren.

Independentziaren aldeko ideiak zituzten konspiratzaileak literatur solasaldietan elkartzen hasi ziren, beren buruzagien porrotaren eta harrapaketaren berri izan zutenean eta mugimendua suntsituta zegoela ondorioztatu zuten. Hala ere, Mariana Rodríguez del Torok, baikortasunez, animatu zituen:

> *Zer gertatzen da, jaunak? Amerikan ez al dago beste gizonik preso hartu dituzten jeneralez gain?*
> *Presoak askatu: har dezagun hemen erregeordea, urka dezagun! Mariana Rodríguez del Toro.*
> 
> 

Solasaldian, Marianaren ideiarekin jarraitzea adostu zen eta erregeordearen aurkako erasoaren data zehaztu zen. Hala ere, konspirazioaren planak porrot egin zuen, José María Gallardok traizionatu egin baitzituen, La Merced elizara joan zen Aita Camargorekin aitortzera. Apaizak aitormenaren sekretua urratu egin zuen eta erregeordeari konspiratzaileen berri eman zion.

Mariana eta bere senarra atxilotu egin zituzten. Miguel Bataller epailea izan zen, parte hartu zutenen prozesuko buru. Preso eta mehatxatuta egon arren, Marianak ez zuen bere taldeko inor salatu. 1820ko abendura arte, Lazarín ezkontideak ez zituzten askatu. Mariana ordea, 1821eko lehen hilabeteetan hil zen herrialdeko Independentziaren lekuko izan gabe.

Ohoreak eta aitorpenak
----------------------

Mariana Lazarín kalea Mexiko Hiriko auzoan
Mariana Lazarín kalea La lagunilla auzoan
* Marianaren izena urrezko letrez idatzi zen Kongresu Aretoan.
* Mexiko Hiriko "Centro Histórico" auzoko kale batek bere izena darama.
* Lehen hezkuntzako eskola bat dago Veracruz hirian eta portuan, bere izenarekin.
* Toluca hirian ere lehen hezkuntzako eskola bat dago bere izenarekin.
* Era berean, Leongo Hirian, Guanajuaton, Colonia Jardines de Oriente-n, *Mariana Rodríguez de Lazarín* Hiriko Lehen Hezkuntzako Eskola dago.
* Bere izena Independentziaren heroiekin batera dago idatzita, legea irudikatzen duen estatuaren oinarrian, Erreformaren pasealekuan dagoen Independentziaren Zutabean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Berbera, 2004; 200
2. ↑  Berbera, 2001; 201
3. ↑  Berbera, 2004; 202

Bibliografia
------------

* BERBERA Editores (2004). Cien breves biografías de mexicanos célebres. Berbera editores. ISBN 968-5275-40-8.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5997454

 |

* Wd Datuak: Q5997454
**Ixil hizkuntza** maia hizkuntza bat da, Guatemalako ipar-mendebaldeko goi-ordokian, Quiché Departamentuan ixil herria mintzatzen dena. Herriotan gehien mintzatzen da: Chajul (San Gaspar Chajul), San Juan Cotzal eta Nebaj (Santa María Nebaj). Joan den mendearen bukaeran gutxi gorabehera 70.000 hiztun zituen; halaber, berrehun inguru Mexikon bizi ziren, erbesteratuta. Guatemalan bizi izandako gerra zibil luzeak kalte handia egin die bertako komunitatei eta, horren ondorioz, haien hizkuntzei ere bai. Izan ere, beste hizkuntza maiez inguratuta egoteak (itzá, kekchía, kichéa, mama, kanjobala...) lagundu dio ixil herriari hizkuntza bizirik gordetzen.

  

Ixil hizkuntza ergatiboa da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

* Ixil Hizkuntza Komunitatea - ALMG[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35528
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX545813
* BNF: 13511321p (data)
* LCCN: sh85069139
* AAT: 300017836

 |

* Wd Datuak: Q35528
*Artikulu hau Venezuelako uharteari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Margarita (argipena)».*

**Margarita uhartea** (gaztelaniaz: *Isla Margarita* edo *Isla de Margarita*) Venezuelako Nueva Esparta estatuko uharterik handiena da, Karibe itsasoan. Estatuak beste bi uharte txiki ditu: Coche eta Cubagua. Hiriburua La Asunción du eta 420.000 biztanle inguru ditu.

Geografia
---------

Margarita uhartea Venezuelako Nueva Esparta estatuan dago Coche eta Cubagua uharteekin batera. Uhartea istmo bati esker lotutako bi penintsulak osatzen dute eta 1.020 km² azalera du.

Hauexek dira penintsulak:

* Macanao penintsula (mendebaldean). Penintsulako mendirik altuena 760 metrotako Pico de Macanao da.
* Paraguachoa penintsula (ekialdean). Penintsulako mendirik altuenak 920 metrotako San Juan edo Cerro Grande eta 890 metrotako El Copey dira.

Istmoa La Restinga du izena eta barnean La Restintiga lakua du.

### Hiri nagusiak

* Porlamar, 125.000 biztanle.
* Pampatar, 50.000 biztanle.
* La Asunción, 25.000 biztanle eta eskualdeko hiriburua.
* Juan Griego, 45.000 biztanle.

Historia
--------

1498an, Kristobal Kolon uhartea ikusteko lehendabiziko europarra zen, lehen uhartean Guaiqueries tribua bizi zen. Uhartean perlak ekoizten zirenez, espainiarrak gotorlekuez bete zuten. 1561an, Lope Agirre oñatiarra uhartea konkistatu zuen Panamara joan baino lehen.

1814an, Margarita uhartea zen independentzia lortzeko lehendabiziko Venezuelako eskualdea. Simón Bolívar askatzailea uharte honetan bihurtu zen errepublika berriko komandantea.

Kanpo Loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Gobernuaren webgune ofiziala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q334738
* Commonscat Multimedia: Margarita Island

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315526652
* BNF: 15323349p (data)
* LCCN: sh85081048
* NKC: ge799863
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 5736418
* TGN: 1008058

 |

* Wd Datuak: Q334738
* Commonscat Multimedia: Margarita Island
**Makarska** (alemanieraz *Macharscha*, italieraz *Macarsca*) Kroaziako Split-Dalmazia eskualdean dagoen hiria da. Split eta Dubrovnik arteko errepidean dago, Makarska Riviera kostaldeko hiri nagusia delarik.

Historia
--------

Iliriarrak izan ziren lehenengo biztanleak. 328ko Tabula Peutingeriana erromatar errepide mapan agertzen da *Inaronia* izenarekin eta Salonan ospaturiko 553ko sinodoan *Muccurum* izenaz aipatzen da.

VII mendean eslaviarrek Cetina eta Neretva ibaien arteko lurrak eskuratu eta **Neretvako printzerria** eratu zuten, beren hiriburua bertan ezarri zutelarik. Ordurako jadanik *Mokro* izena zuen. XII mendean Kroaziako erresumak hartu zuen printzerria, baina XIII mendean veneziarren eskutan gelditu zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Marko eliza: XVII. mendeko eliza hau plaza nagusian dago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q272009
* Commonscat Multimedia: Makarska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 164676216
* NKC: ge1138279

 |

* Wd Datuak: Q272009
* Commonscat Multimedia: Makarska
Dacia *terminoaren beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Dazia (argipen)»*
**Automobile Dacia S.A.** (errumanieraz ˈdat͡ʃi.a ahoskatua) Errumaniako automobil-fabrikatzailea da.

Errumaniarren arbasoak bizi ziren lurraldeari erromatarrek emandako latinezko izenetik, *Dacia* hitzetik, datorkio izena auto-markari.

Dacia automobil-etxea 1968an sortu zuen garai hartako erregimen komunistak, herrialdeak berak fabrikatu nahi baitzituen herritarrentzako automobilak. Horretarako, auto-fabrikatzaile baten lizentzia erostea erabaki zuten. Eskaintza Fiat, Alfa Romeo, Peugeot, Morris, Ford eta Renault markek egin zioten Errumaniako gobernuari. Lehen saialdiak Peugeot eta Morris markekin izan baziren ere, azkenik Renaultekin egin zuten tratua errumaniarrek, eta R-12 modeloaren prototipo bat ekoizten hasi ziren: Dacia 1310, auto moderno eta familiarra zen, eta mekanika sinplekoa. Dacia 1310 modeloa izan da Errumaniako enpresa honen modelo enblematikoena. Orduz geroztik, Renault automobil-gamatik eratorritako modeloak ekoitzi izan ditu.

Fabrika nagusia Piteștin zegoen eta dago, Bukarestetik ehun bat kilometrora, ipar-mendebaldera.

1999an, Renaultek erosi egin zuen Dacia, garatze-bidean zeuden herrialdeetan auto merke bat saldu ahal izateko. Orduz geroztik, Renault taldearen barruan dago Dacia. Gaur egun, talde osoaren salmenten % 30 dira marka honenak.

Merkaturatzea indartzeko, bi helburu nagusi hauek izan ditu enpresak: batetik, produkzio-katea modernizatzea, beste herrialdetara esportatu ahal izateko; bestetik, «Dacia zaharra»rentzat ordezko atalak produzitzen segitzea. Izan ere, errumaniar gehienek ez dute sekula autoa saltzen; nahiago dute auto zaharra konpondu.

2004an, Logan modeloa merkaturatu zuten, eta arrakasta handia izan zuen Errumanian eta baita Europa mendebaldeko eta ekialdeko herrialdeetan ere.

Prezio merkea eta auto sinplea izatea ditu bereizgarri Dacia markak. Gaur egun, auto-modelo hauek saltzen ditu Daciak: Logan, Sandero, Duster eta Lodgy.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Daciaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q27460
* Commonscat Multimedia: Dacia (cars)

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph536732

 |

* Wd Datuak: Q27460
* Commonscat Multimedia: Dacia (cars)
**Iodopobidona**z bustitako zauria, gaza bat ere duena
**Iodopobidona**, **polibidona iodatua** ere deitua, iodoz eta pobidonaz osatutako disoluzioa da, zauriak desinfektatzeko erabili ohi dena. Disoluzio horretan iodoaren kontzentrazioa %10 ingurukoa da.

Iodoa kloroa baino mikrobizida eraginkorragoa da. Pobidona uretan disolbagarria da, ez da toxikoa eta, tentsioaktiboa izanik, iodoaren disolbagarritasuna areagotzen du. Bi eragile horren konbinazioa oso eraginkorra da antiseptiko moduan.

Iodopobidona izen komertzial ezberdinekin merkaturatzen da, Euskal Herrian *Betadine* izenekoa ezagunena izanik.

Mikrobizida gisa espektro zabala du, eraginkorra baita bakterio Gram negatibo eta Gram positiboen aurka ez ezik, birus, onddoak, protozooak eta esporen aurka ere.

Zaurien desinfekzioan erabiltzeaz gain, klinika eta ospitaleetan ere ohikoa da, larruazalean aplikatzen baita ebakuntza bat egin aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q241516
* Commonscat Multimedia: Povidone-iodine

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D011206
* **Kimikako identifikadoreak**
* Número CAS: 25655-41-8
* ATC: D11AC06
* ChEBI: 8347
* ChEMBL: CHEMBL1201724
* ChemSpider: 362943
* DrugBank: 06812
* PubChem: 410087
* UNII: 85H0HZU99M
* SMILES: ID
* InChI: ID
* InChI key: ID
* **Biologiako identifikadoreak**
* MGI: 25655-41-8

 |

* Wd Datuak: Q241516
* Commonscat Multimedia: Povidone-iodine
Cupa batez estalitako hilobi baten sekzioa.
Portugalgo Arkeologia Museo Nazionalean dagoen cupa bat
**Cupa** (latinez singularrean, *cupa* eta pluralean, *cupae*) oinplano luzanga eta estalki zilindrikoa dituen hilobia estaltzeko eta markatzeko monumentu mota sinple bat dira. *Cupa upel* esan nahi du latinez, eta, *cupa* bat upel erdia lurrean etzana ematen duenez izen hori emango zitzaion seguruenik. Erromatar Inperioko eskualde batzuetan erabili ziren, I. eta III. mendeen artean. Sarkofagoaren sinonimo gisa ere erabiltzen da.

Bartzelonako Villa de Madrid plazako hilobi-bidean ikusgai dauden cupae batzuk.
Hala ere, nahiko sinplea den arren, zentzu etimologikoan hainbesteko aniztasuna du, non, askotan, autoreen arteko desadostasunera eramaten baitu terminoaren beraren adostasuna ezartzeko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  María del Pilar Caldera de Castro, "Una Sepultura de *cupa* hallada en Mérida. (Consideraciones acerca de estos monumentos funerarios)", *Habis*, nº 9, (1978), p. 455, (todo en las pp. 455-464).

Kanpo estekak
-------------

* UNED - Hispania: erromatar cupae
* Hileta-kupa
* Flavia Patriciaren epitafioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16746793

 |

* Wd Datuak: Q16746793
Izotz pusketa bat.
Izotz-hauslea Antartikan.
**Izotza**, ur solidoaren 15 faseak izendatzeko hitza da. Egoera hau 0 °C-tik behera agertzen da.

Antartika, "izoztutako kontinentea", izotzaren eremu handiena da munduan.

Etimologia
----------

Aitzineuskaraz karroin *\*karrone* esaten zen Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

Etimologia
----------

Hitz honek euskalki ezberdinetan baditu hainbat izen. Izenetako batzuk hemen agertzen dira:

**Horma**, **karroina**, **leia**,  (gipuzkeraz: **jela**), urdaibaialdean **edurre**...

Naturan
-------

Ur tanta baten izozketa prozesua
Mendietako glaziarretan topa ditzakegu izotz eta elurraren metaketak, urte osoan desagertzen ez direnak.

Itsasoetan, Hego eta Ipar Polo inguruetan bankisa eta izozmendiak ikus ditzakegu.

Izotz kirolak
-------------

Elurretanretan gizakiak eskia moduko kirol praktikak asmatu dituen moduan, izotzean ere izotz hockeya eta izotz patinajea burutzen ditu.

Gastronomian
------------

Sukaldaritzan ere erabilgarria da izotza, edariak prestatzeko edo izozkiak egiteko.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Koldo Mitxelena (1976). *Fonética histórica vasca*. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.
2. ↑  Hiztegi Batua Euskaltzaindia
3. ↑  Zehazki hiztegia Euskal Herriko Unibertsitatea
4. ↑  Hiztegi Batua Euskaltzaindia

Ikus, gainera
-------------

* Izozmendi
* Izotz geruza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23392
* Commonscat Multimedia: Ice

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11976453f (data)
* GND: 4013994-3
* LCCN: sh85063965
* NDL: 00566627
* NKC: ph242469
* NARA: 10640872
* AAT: 300011781
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 6822
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D007053

 |

* Wd Datuak: Q23392
* Commonscat Multimedia: Ice
**Izon** (*Ịzọn*), mendebaldean **Ijo**, **Ijaw** edota **Uzo** ere deitua, Ijaw hizkuntzako hizkuntz nagusia da. Nigeriako Ijaw biztanle gehienek hitz egiten duten hizkuntza da.

Gutxi gorabehera hogeita hamar dialekto ditu, elkarrekiko ulergarritasun osoa dutenak. Dialektoen artean: Gbanran, Epetiama eta Kolokuma dira garrantzitsuenak. Azken honek, hezkuntzarako erabiltzen dute.

2013ko ekainean, Izon Fie liburua eta CDa argitaratu zuten Bayelsa lurraldeko gobernuak ospatu zen zeremonia batean.

Informazio Orokorra/Historia
----------------------------

Ijo hizkuntzaren hiztunak 1.700.000 dira Nigeria osoan, baina pentsatzen da horietako milioi batek izonez hitz egiten duela. Izon desagertze arriskuan dago %20an, eta jakinda dago Nigeria Delta aldetik sartu zela duela 7000 urte.

Hizkuntza berreskuratzeko esfortzuak
------------------------------------

Bayelsa lurraldeko gobernuak irtenbideak hasi da bilatzen. Izon hizkuntza lurraldeko ikastoletan irakasteko helburua jarri diote hogei irakasle baino gehiagori. Kultura eta Ijwal Nazionaleko Arriskuak neurtzen duen zinegotzia, Dr. Felix Tuodolo, salatzen du lurraldeko familien pasibotasuna, beraien seme alabei Izon hizkuntzarekin hazi ez dietelako.

Sintaxia
--------

Izon hizkuntzak ez du bereizten pluralean edo singularrean dauden aditzak, eta generoak bereizten ditu, euskarak ez bezala.

Hona hemen adibide batzuk:

| Izon esaldiko adibideak | Euskarazko itzulpena | Ingeleseko itzulpena |
| --- | --- | --- |
| Kiri ma se ke **u sei** mini ye. | Beti dago dantzatzen (mutila) | He dances at all times |
| Kiri ma se ke **a sei** mini ye. | Beti dago dantzatzen (neska) | She dances at all times |
| Kiri ma se ke **wo sei** mini ye. | Beti gaude dantzatzen | We dance at all times |
| Kiri ma se ke **oni sei** mini ye. | Beti daude dantzatzen | They dance at all times |

Hiztegi laburra
---------------

| Izon hitzak | Euskarazko itzulpena | Ingeleseko itzulpena |
| --- | --- | --- |
| abadí ̣ | itsasoa | sea |
| agbaị-áràụ | neskalaguna | girlfriend |
| báka | harrituta | confounded |
| dụlụkpụụ́ | zikina | dirty |
| fịkịmí | persona hila | dead person |
| gbísì | katua | cat |
| ingbekeé | oso handia | unsually big |
| ịngịọrịí ̣ | poztu | to rejoice |
| kọrọngbọọ́ ̀ | argal | thin |
| músu | heze | be damp |
| peuu | ondo eraikita dagoen etxea | well-roofed house |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Izon» *Ethnologue* (Noiz kontsultatua: 2019-02-18).
2. ↑   **(Ingelesez)** Eribake, Akintayo.  (2015-11-03). «Bayelsa moves to save Izon language from extinction» *Vanguard News Nigeria* (Noiz kontsultatua: 2019-02-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q35483

 |

* Wd Datuak: Q35483
***Cupcake*** (euskaraz hitzez hitz "kikara pastela"), *fairy cake* edo *patty cake* izenaz ere ezagutzen dena, pertsona bakarrarentzako tarta txiki bat da, maiz madalena edo *muffin*ak egiteko erabiltzen diren moldeen antzekoetan egiten direnak. Jatorria Estatu Batuetako sukaldaritzan duen errezeta bat da, eta gainean gozo edo konfit geruza bezalako gehigarriak eduki ohi dituzte batzuetan.

Jaki hau XIX. mendean sortu zen. *Muffin* eta madalenak egiteko erabiltzen diren moldeak asmatu baino lehenago hauek katilu, buztinezko kikara eta gisa honetako ontzietan egiten ziren, bere izenaren jatorria hemendik datorrela diote batzuek. Beste batzuek izenaren jatorria errezeta hau egitekorakoan neurri gisa kikarak erabiltzen direlako dela diote. 

*Cupcake*aren errezeta beste tarta gehienen antzekoa da, gurin, azukre, arrautza eta irinarekin egiten da. Tartak egiteko errezeta gehienek balio izan dezakete, eta bere tamaina txikiaren ondorioz denbora gutxiagoan egiten dira. Gehienetan *muffin*ak egiteko erabiltzen diren molde berdinetan egiten dira. Postre gisa zerbitzatzen da, eta Estatu Batuetan oso ohikoak dira, batez ere ohikoak dira haurren urtebetetze eta bestelako festetan.

Historia
--------

Pastel hau aipatu zen lehengo aldia 1796an izan zen, Amelia Simmsek "katilu txikietan egiten diren tarta" gisa izendatu zuenenan bere *American Cookery* liburuan. *Cupcake* terminoa agertzen den dokumentu zaharrena Eliza Leslieren errezeta liburua da, *Seventy-five Recipes for Pastry, Cakes, and Sweetmeats* (Pastel, Tarta eta Gozoen hirurogeita hamabost errezeta), 1822an publikatua.

Esan bezala, aurreko mendeetan, *muffin* eta madalen moldeak eskuragarri izan aurretik, hauek gehienetan buztinezko baso eta katiluetan egiten ziren, eta horregatik hartu du izen hori. *"Fairy cake"* (maitagarri tarta literalki) bere tamainaren deskribapen fantasiatsua da, izan ere pastelgileen arabera maitagarrientzako tamaina aproposa edukiko lukete.

Hogeita batgarren mendean *cupcake*en salmentak eta entzuteak gora egin zuen Estatu Batuetan. New Yorken *Magnolia Bakery* bezalako denda batzuk argitara atera ziren telebistako saio ezagunetan ateratzeari esker, esaterako HBO kateko *Sex and the City* telesailean atera izanagatik. 2010 urtean Martha Stewart telebista aurkezleak *cupecake*i eskainitako sukaldaritza liburu bat argitaratu zuen, berriz ere *cupcake*n ospea heziaraziz.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The Food Timeline: cake history notes
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Food Timeline urtea=2011.* .
3. ↑   **(Ingelesez)** Bonistel, Sara.  (2010-03-23). *Cupcake Passion More Than a Trend.*  CNN.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q816851
* Commonscat Multimedia: Cupcakes

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph873523

 |

* Wd Datuak: Q816851
* Commonscat Multimedia: Cupcakes
*Artikulu hau XVI. mendeko harginari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Martin Oiartzabal (argipena)».*

**Martin Oiartzabal** XVI. mendeko gipuzkoar hargina izan zen, dirudienez Nafarroako Allo herrian finkatua. Petri Oiartzabal Nafarroako Gorteko eskribaua izan zuen seme.

Espainiarrek Nafarroa konkistatu ondoren, bizkaitar, gipuzkoar eta arabar ugarik hartu zuten Nafarroako bidea, han bizimodua ateratzeko. Martinek, bere lanbideko hainbestek bezala, berdin egin zuen. Behin hara zela, Larraga, Berbintzana, Mendigorria eta Leringo ureztaketa sistemak diseinatu zituen, baita Gares, Elizagorria, Iratxe, Mendabia eta Alloko elizak ere. Nafarroako horietako herri batean geratu zen bizitzen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   **(Gaztelaniaz)** Monteano Sorbet, Peio J..  (2017). *El iceberg Navarro.*  Arre, Navarra: Pamiela, 184 or. ISBN 978-84-7681-991-3..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41804320
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 113245

 |

* Wd Datuak: Q41804320
**Mario Roatta** (Modena, 1887ko otsailaren 2a - Erroma, 1968ko urtarrilaren 7a) italiar militar faxista izan zen, teniente jeneral izandakoa.

Biografia
---------

1906an Infanteriako Akademian sartu zen eta, Gerra Eskolatik igaro ondoren, kapitain gradua lortu zuen, Estatu Nagusira bidalia izan zelarik. Graduazio horrekin Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen. 1934an, Servizio Informazioni Militariko buru izan zen, koronel graduarekin, 1935era arte. 1936an, Espainiara joandako tropa italiarren Corpo di Truppe Volontarie hartu zuen kargu, komandante buru eta jeneral gisa, Bigarren Errepublikaren aurkako matxinatuen alde, eta, horrela, 'Mancini' izengoitiz Espainiako Gerra Zibilean parte hartu zuen. Unitatearen komandante gisa, Santoñako hitzarmena sinatu zuen. Italiako Informazio Militarreko Zerbitzuaren kontrol maila altua mantentzen jarraitu zuen, nominalki ordezkatua izan zen arren.

1939an Berlinera bidali zuten, Italiako enbaxadaren agregatu militar gisa. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, hainbat ardura-postu izan zituen Estatu Nagusi faxistan. 1942an Kroaziara bidali zuten, II. Armada buru gisa. Gero, Eslovenia eta Dalmaziako tropen buru izendatu zuten. Denbora horretan gerra kriminal bezala nabarmendu zen. Bere gupidagabekeriak Jugoslaviako partisanoekin zuen borrokan zibilen artean beldurrezko egoerak eragin zituen.

1943an Siziliara bidali zuten VI. Armadako komandante buru gisa, non jeneral buru izatera iritsi zen. Urte bereko azaroan, Erromara eraman zuten, Estatu Nagusiko Komandante Nagusia izateko. 1945ean atxilotua, martxoaren 4an ihes egitea lortu zuen Roselli anaien hilketaren epaiketan, Carabinierien komando baten laguntzari esker, herritarren haserrea eragin zuena. Berriro harrapatu zuten, eta biziarteko kartzela-zigorra ezarri zioten, baina 1946an barkatu egin zioten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Heiber, Helmut; Glantz, David M..  (2005). *Hitler and His Generals: Military Conferences 1942–1945.*  New York: Enigma Books, 838 or. ISBN 978-1-929631-09-4..
2. ↑   Sullivan, Brian R..  (1995). «Fascist Italy's Military Involvement in the Spanish Civil War» *The Journal of Military History* 59 (4): 705. doi:10.2307/2944499..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q165220
* Commonscat Multimedia: Mario Roatta

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 65085562
* ISNI: 0000 0000 7871 475X
* BNE: XX1419327
* BNF: 171522727 (data)
* GND: 129407259
* LCCN: n88625787
* NLA: 36474592
* CiNii: DA16563625
* SNAC: w63c3mx7
* SUDOC: 113926928
* ICCU: LO1V046443

 |

* Wd Datuak: Q165220
* Commonscat Multimedia: Mario Roatta
**Maria Felicia Malibran**, **María Felicia García Sitches** jaioa (Paris, 1808ko martxoaren 24a - Manchester, 1836ko irailaren 23a) espainiar eta frantziar opera abeslaria izan zen, XIX. mendeko ezagunenetakoa. Kontralto eta sopranoa izan zen.

Manuel García tenorraren alaba eta Pauline Viardot abeslariaren ahizpa izan zen. Zortzi urterekin abestu zuen lehen aldiz Napolin, bere aitarekin batera. Hamazazpi urterekin Londresko *King's Theatre* abesbatzan abesten zuen. Urte horretan arrakasta izan zuen Rosinaren paperean, *Sevillako bizargina* operan.

Denboraldia amaitzean, García familia New Yorkera joan zen. Han antzeztu zuten lehen aldiz opera italiarra. Bederatzi hilabetez, Mariak paper nagusia abestu zuen zortzi operatan. François Eugène Malibran bankariarekin ezkondu zen, bera baino hogeita zortzi urte zaharragoa. Ezkondu eta hilabete gutxira bankariak porrot egin zuen eta urtebete geroago, Mariak utzi eta Europara joan zen.

Europan paper nagusia abestu zuen Gaetano Donizettiren *Maria Stuarda* operaren estreinaldian. Charles Auguste de Bériot biolinista belgikarraren maitalea izan zen eta seme bat izan zuten. Felix Mendelssohnek aria bat konposatu zuen bereziki bikotearentzat.

1834an Ingalaterran kokatu zen eta Londresen eta Europsen jarraitu zuen lanean. 1835eko apirilean Vincenzo Belliniren *La sonnambula* opera abestu zuen eta 
Veneziako San Giovanni Grisostomo antzokia zaharberritzeko dirua eman zuen. Esker onez, Antzokiak Teatro Malibran izena hartu zuen. 1836ko uztailean zalditik erori zen eta ez zen inoiz bere zaurietatik sendatu. Irailean Manchesterreko emanaldi batean eszenatokian kolapsatu eta astebete geroago hil zen. Bruselako mausoleo batean lurperatu zuten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q232783
* Commonscat Multimedia: Maria Malibran

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9855564
* ISNI: 0000 0001 1592 9486
* BNE: XX1649804
* BNF: 11939490j (data)
* GND: 118781421
* LCCN: n83162687
* NKC: js20080502002
* SNAC: w6n307mq
* SUDOC: 027329089
* ICCU: CFIV120088
* Open Library: OL7180658A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* DBE: url
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q232783
* Commonscat Multimedia: Maria Malibran
**Maria Mikhailovna Manaseina**, **Marie de Manacéïne** izenez ere ezaguna (Korkunova, 1841eko martxoaren 18a - San Petersburgo, 1930eko martxoaren 17a) errusiar mediku eta neurozientzialaria izan zen.

Medikuntzan lizentziatua zen, eta Errusiako Inperioko lehen emakumeetako bat izan zen lizentziatzen.

Artikulu ugari argitaratu zituen frantsesez, errusieraz eta alemanez. Hala ere, ez zen arraroa gizonezko mediku gisa bere burua aurkeztea izan ere, ziurtagiri bat lortu zuen hori frogatzen zuena. Gaur egun kimika fisiologikoaren alorreko neurozientzialari aditu eta somnologian eta biokimikan aitzindari da.

Bizitza pertsonala
------------------

Oraindik ikasle zela, Manasseina, Poniatovskirekin ezkondu zen, bere ikaskide batekin.Biak batera Narodniki zirkulu iraultzailean parte hartu zuten batera .

1917ko Errusiako Iraultzan ere parte hartu zuten, Tzar Errusiako enperadoreak jarritako arauen aurka hain zuzen ere.

Horrez gain, publikoki leialtasuna adierazi zion gobernu tzaristari, eta horretarako diru kopuru eskuzabala jarri zuen. Poniatovsky, bere lehen senarra, atxilotu zuten eta erbestealdian hil zen. Urteak geroago, 1856an, Viatxeslav Avksentievitx Errusiako medikuntzan ospetsua zen gizonarekin ezkondu zen.

Zientziari egindako ekarpenak
-----------------------------

### Neurozientzia

Neurozientzien arloan Manasseinaren ekarpenik aipagarriena loaren gabeziari buruzko ikerketak izan ziren eta ikerketa hau  Ivan Romanovitx Tarkhanov irakaslearekin batera egin zuen.

Esperimentu honetarako, hamar txakurkume insomnio totalean eduki zituzten, hau da, lorik egin gabe. Kume horiek lehenago elikatuta eta primeran zainduta zeuden. Lo faltak 4-5 egun igaro ondoren larria izan zen, eta ondorioz, txakurkume guztiak hil ziren.

Kontrol neurri gisa, beste txakurkume batzuk gosez hil zituzten. Emaitza horiek argi eta garbi erakutsi zuten loak bizitzari eusteko duen garrantzia eta lo faltak elikagai faltak baino heriotza azkarragoa dakar.

Ikerketa horren ondorioz, Manasseinak ondorioztatu zuen loa garuneko zelulak birsortzeko elikadura bezain beharrezkoa dela.

Bere lanak eragin handia izan zuen komunitate zientifikoan eta zientzialari askok bere eredua errepikatu zuten:

1896an, George T. V. Patrick eta Allen Gilbert psikologo estatubatuarrek gizakiaren lehen loaren gabezia esperimentua egin zuten. Geroago, 1988an, Lamberto Daddi, Giulio Tarozzi eta Cesare Agostinit italiar ikerlariek Manasseinaren aurkikuntzak zabaldu zituzten, kumeen burmuinen analisi histopatologiko eta anatomiko zehatza eginez.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3292925
* Commonscat Multimedia: Maria Manaseina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 286477982
* ISNI: 0000 0003 9240 3677
* GND: 121596575
* LCCN: no2016046259
* NKC: js2015868166
* SUDOC: 181652463
* SUDOC: 106405446

 |

* Wd Datuak: Q3292925
* Commonscat Multimedia: Maria Manaseina
**Maria Mentxaka** (Mungia, Bizkaia, 1976ko irailaren 9a) kirol argazkilaria da eta tiro olinplikoko txapelduna.

Biografia
---------

### Tiroan

14 urterekin hasi zen, legezko adinean eta bizitza osoa gogoratzen du tiroarekin lotuta. Aitak eta osabak txiki-txikitatik eramaten zituzten lehengusina eta bera haiekin; beraz, Euskadiko tiro-eremu guztiak zeharkatu zituzten. Eskopeta hartu ahal izan zuenean probatu eta gustua hartu zion. Gauza asko ikasi omen ditu kirolean arituz.

Unerik onenetarikoak eta aldiz berean txarrenak banakako munduko bi azpitxapelketak izan dira. Lehenengoan, bere bizitzako tiradarik onena egin nuen, kantxan. Bestea berriz ere Frantzian izan zen, ordukoan asko estimatzen zuen lagun italiar batek irabazi zuen lehiaketa, baina plater batengatik irabazi zuen.

### Argazkilari

Kirol guztiak gustuko dituen arren, argazkiak egiteko orduan surfa eta emakumeen futbola ditu gustukoen. Inoiz ahaztuko ez duen unea San Mamesen Athletic Clubaren eta Barçaren arteko emakumezkoen ligako azken partida jokatzeko akreditatu zutenekoa. 

2014ko Munduko Tiro Txapelketan, Granadan, Nazioarteko Federazioko argazki taldeko kide izan zen.

2019an Durangoko eta Durangaldeko emakume kirolariei eskainitako erakusketarako argazkiak egin zituen. 

2020ko etenaldiak gordinki jo du kirol argazkigintza, Agentzia bihurtu nahi du futbol ligak, argazkilariak baztertuta Freelance moduan egiten du lan emakumezkoen kirolaren esparruan, eta lan egiteko aukerarik gabe gelditu da

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   **(Gaztelaniaz)** «Maria Mentxaka, fotógrafa deportiva y campeona de tiro olímpico» *Unisport* 2012-07-16 (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
2. ↑    ISBN https://es.linkedin.com/in/mariamentxakabasquesocialmedia..
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «María Mentxaka retrata a mujeres deportistas de Durangaldea para romper estereotipos» *durangon.com* 2019-04-12 (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
4. ↑    «María Mentxaka archivos» *andra.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
5. ↑   «María Mentxaka inaugura una exposición en Landako II para romper estereotipos sobre la mujer y el deporte» *Mugalari Kultura* 2019-04-13 (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).
6. ↑    Agirrebengoa, Eñaut. «Agorraldiaren beste aldea» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2020-05-17).

Kanpo estekak
-------------

* Maria Mentxaka Twitter
* Maria Mentxaka Facebook
* Maria Mentxaka bidaietako argazkiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q94630056

 |

* Wd Datuak: Q94630056
Unix moduko sistema eragileen historia sinplifikatua. 
**Darwin** kode irekiko Unix moduko sistema eragilea da Apple Inc.- ek 2000. urtean kaleratu zuen lehen aldiz. Apple-k garatutako kodea du, baita NeXTSTEP, BSD, Mach eta software libreko beste proiektu batzuetatik eratorritako kodea ere.

Diseinua
--------

 Mac OS X arkitekturaren diagrama

Lizentzia
---------

2003ko uztailean, Applek Darwin kaleratu zuen Apple Public Source License (APSL) 2.0 bertsioaren azpian, Software Librearen Fundazioak (FSF) GNU Lizentzia Publiko Orokorrarekin bateragarria ez den software librearen lizentzia gisa sailkatzen du. Aurreko bertsioak APSL lizentziaren aurreko bertsio baten azpian argitaratu ziren, eta horrek ez zuen software librearen FSFren definizioa betetzen, nahiz eta Iturburu Irekiaren definizioaren baldintzak betetzen zituen.

Eratorritako proiektuak
-----------------------

Darwinen software librearen hasierako izaera dela eta, sistema eragilea aldatu edo hobetzea helburu duten proiektuak egon dira.

### OpenDarwin

 OpenDarwin-en exekutatzen den GNOME. 
OpenDarwin Darwin sistema eragilean oinarritutako beste sistema eragile irekia zen. 2002ko apirilean sortu zen Apple Inc. eta Internet Systems Partzuergoak. Bere helburua Apple garatzaileen eta software librearen komunitatearen arteko lankidetza handitzea zen. Apple-k proiektuaren onura egin zuen OpenDarwinen hobekuntzak Darwinen bertsioetara sartuko zirelako; eta doako / irekitako iturriko komunitateak bere sistema eragilearen gaineko kontrol osoa ematearen onuraduna izan zen. Gero software librearen banaketetan erabili zitekeen, hala nola GNU-Darwin.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* Darwin banaketa du Apple Developer Connection-en
* Pakete indibidualen iturburu kodea
* Hexley, Darwinen maskota
* PureDarwin.org
* The Apple Museum "MacOS X Eraiki zenbakiak"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14581

 |

* Wd Datuak: Q14581
2. Gracilis faszikulua. 3. Cuneatus faszikulua. 4. Gracilis nukleoa. 5. **Cuneatus nukleoa**.
12. Gracilis nukleoa .13. **Cuneatus nukleoa**.
**Cuneatus nukleoa** atzeko zutabearen nukleoa da, falka forma duena. Kokapenari dagokionez, entzefalo-enborraren erraboilean dago, Gracilis nukleoaren alboko aldean eta trigeminoaren bizkar-nukleoaren alde medialean. Nukleo honetako zelulek Cuneatus tuberkulua osatuko dute, bizkar-muinaren atzeko aldetik ikus daitekeena.

Funtzioa
--------

Nukleoa atzeko funikulu-erdiko leminisko bidearen atala da. Garraiatutako **informazioa epikritikoa (ukimen fina) eta propiozepzioa**ri buruzkoa da. Zehazki goiko gorputzaren adarreko (T6 mailatik gora aurpegiko eta belarriko informazioa izan ezik, izan ere, informazio hori trigeminoaren bizkar-nukleotik helduko zaio) informazioa atzeko kordoitetatik helduko zaio eta nukleo honekin sinaptatuko du. Hemendik zuntzak, **barne zuntz arkutuak** deitutakoak, aurrera eta alde kontralateralera doaz, erdialdeko leminiskoan sartuz talamora heltzeko.

Konexioak
---------

Konexioei dagokionez, aferentzia zuzenak jasotzen ditu goiko gorputz adarreko mekanohartzaileetatik.

Patologia
---------

E bitaminaren defizientziaren ondorioz neuroaxoiaren hantura eman daiteke.

Irudi honetan gorriz cuneatus nukeleoa ikusten da. Grisez cuneatuz faszikulua eta goian erdiko leminiskoa ikusten da. Iturria: Anatorama

Bibliografia
------------

1. ↑    «Anatorama proiektua» *anatorama* (Noiz kontsultatua: 2018-05-11).
2. ↑   **(Ingelesez)**  *Cuneate nucleus.*  2018-04-06 (Noiz kontsultatua: 2018-05-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1517475
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* TA: A14.1.04.206
* FMA: 68465

 |

* Wd Datuak: Q1517475
66°43′19.38″N 26°57′11.28″E﻿ / ﻿66.7220500°N 26.9531333°E﻿ / 66.7220500; 26.9531333
**Hyypiö** Kemijärvi udalerri finlandiarrean dagoen herrixka txiki bat da. Kemijärvi hirigunetik mendebaldera dago, Rovaniemi hiriburutik Kemijärvi hiritik baino hurbilago.

Herrixka oso txikia da, baina Lappi lurraldeko Rovaniemi hiriburuaren eta hirigunearen arteko errepidearen erdian dagoenez, komunikazio oso ona dauka. Honengatik, bere biztanleri apurra mantentzea lortu du; izan ere, Kemijärvi aintziraren alboan aurkitzen ez den Kemijärvi hiria osatzen duten herrixka bakanetakoa da.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Kemijärvi
 | * Kemijärvi aintzira
 | * Kemijärviko herrixkak
 | * Rovaniemi
 |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11863989

 |

* Wd Datuak: Q11863989


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Kemijärviko armarria Finlandiako banderaren aurrean | **Kemijärviko herrixkak** | Kemijärviko armarria Finlandiako banderaren aurrean |
| Halosenranta • **Hyypiö** • Isokylä • Javarus • **Joutsijärvi** • Juujärvi • Kallaanvaara • **Kemijärvi** (**Pöyliövaara • Särkikangas • Sipovaara**) • Kostamo • Leväranta • **Luusua** • Oinas • Perävaara • Raajärvi • Räisälä • Ruopsa • **Ryti-Lehtola** • **Soppela** • **Tapionniemi** • **Tohmo** • Varrio • **Vuostimo** • Ylikylä |
**Cuautla de Morelos** (Nahuatlez: Kwawtlah 'Arranoen lekua'), ofizialki **Heroica e Histórica Ciudad de Cuautla** deitua, Mexikoko hiri bat da, Cuautla udalerriko buru eta Cuautlako metropoli-eremuko hiri nagusia. Mexikoko Morelos estatuko bigarren hiririk garrantzitsuena da. 

Cuautla hiriak 157.336 biztanle biztanle ditu, INEGIren arabera;  udalerriko biztanleria osoa 187.118 biztanlekoa da. Bere metropoli-eremuak 483.455 biztanle biztanle ditu, INEGI 2020ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera  Estatuko bigarren garrantzitsuena izanik, Cuernavacako metropoli-eremuak bakarrik gaindituta.

2012an, Cuautla Hiri Heroikoa, Moreloseko Hiriburu Historikoa izenburua onartu zuen bertako kongresuak. 2012ko azaroaren 28an, Felipe Calderón Mexikoko orduko presidenteak, presidente nazional gisa bere azken ekitaldi publikoetako batean, dekretu bat sinatu zuen tren geltoki zaharrean, San Diegoko komentu ohiaren ondoan, Cuautla erdigunean, non Hiria "Cuautla Hiri Heroiko eta Historikoko Monumentu Historikoen Zona" izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Gobierno del estado de Morelos. *Zonas metropolitanas.* .
2. ↑   Instituto Nacional de Estadística y Geografía. *¿Cuántos habitantes tiene...? INEGI 2020.* .
3. ↑    *Censo de Población y Vivienda 2020.* .
4. ↑   «Client Validation» *caldera.presidencia.gob.mx*.

Kanpo estekak
-------------

* Txantiloi:Wayback
* Dirección de turismo de Cuautla

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q939959
* Commonscat Multimedia: Cuautla, Morelos

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153914109
* LCCN: no97025656

 |

* Wd Datuak: Q939959
* Commonscat Multimedia: Cuautla, Morelos