recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Esterifikazioaren erreakzio kimikoa.

  

**Esterifikazioa** esterra sortzen duen erreakzio kimikoa da. Erreakzio honetan alkohol batek eta azido karboxiliko batek parte hartzen dute ingurune azido batean, ester bat eta ura agertuz.

Alkohol + Azido → Ester + Ura
Biokimikan koipeak edo azilglizeridoak garrantzi handiko esterrak dira. Azilglizeridoak gantz azidoen eta glizerolaren arteko erreakzioan sortzen dira; ester hauek lipido deritzonak ditugu, glizerolaren 3 OH taldeetako bat esterifikatuta izan daitekelarik (monoazilglizerido), bi esterifikatuta (diazilglizerido) edo hirurak esterifikatuta (triazilglizerido).

Esterifikazioa itzulgarria izan daiteke: ur molekula bat gehituta, ester lotura apurtzen da eta alkohol (glizerol, lipidoen kasuan) eta azido organikoa agertzen da. Organismoan lipasa izeneko entzimen bidez (digestio-aparatuan) lipidoak hidrolizatu egiten dira, haien osagaiak (glizerina eta gantz azidoak) aske geratuz.

Industria kimikoak esterrak ekoizten ditu kopuru handietan, ehunka milioi kilogramo urtero. Glizerolaren esterrez gain, etilo azetatoa, zelulosa azetatoa, binilo azetatoa, zelulosa nitratoa eta butilo azetatoa, besteak beste, aipa daitezke. Industrian ohiko teknikak alkohola eta dagokion azidoa nahasten ditu azido sulfurikoaren aurrean, azken honek katalizatzaile gisa jarduten duelarik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q904158
* Commonscat Multimedia: Esterification

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12381502x (data)
* GND: 4334362-4
* LCCN: sh85044947
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D004951

 |

* Wd Datuak: Q904158
* Commonscat Multimedia: Esterification
**Bieira handia** edo **erromes-maskor handia**, sarri **erromes-maskorra** soilik, (*Pecten maximus*) molusku kuskubikoa da, Done Jakue bidearen ikur nagusia delako ezaguna.

Kusku asimetrikoduna, erraz ezagut daiteke goiko kuskua guztiz zapala eta uhin moduko saihetsez hornitua dagoelako. Kolore gorri-arrekoa da, batzuetan arrosakara edo orbanduna. Ezaugarri nagusia, animaliengan oso urria, dituen begi katadioptrikoak dira, islaz funtzionatzen dutenak. Kuskuak bat-batean itxiz igeri egiteko gai dira (hidropropultsioa).

Sukaldaritzan oso aintzat hartua da. Frantzian, haragiaz gain, guruin genitala ere jaten da. Hau bi ataletan banatua dago: atal arra, zuria, eta atal emea, gorri laranjakara.

Bada beste espezie bat, erromes-maskor txikia (*Pecten jacobaeus*), Mediterraneoan baino bizi ez dena, eta erromes-maskor handiaren antza handia duena. Badirudi bien arteko alde genetikoa oso txikia dela eta koespezietzat har daitezkeela.

Izadian hogei urte izatera irits daiteke.

Ikurtzat erabilia
-----------------

Erromes-maskorra ondorengo hauen ikurra da:

* Done Jakue bidearena
* Shell petrolio konpainiarena
* Venus jainkosarena, bertatik jaio baitzen, elezaharrak dioenez

### Done Jakue bidea

Erromes-maskorra ugaria da Galiziako kostaldean. Erdi Aroan, Done Jakue bideak Santiago Compostelakoatik haraindira jarraitzen zuen, Finisterrera iritsi arte. Han, erromesek bieira bat hartzen zuten, erromesaldiaren erakusgarri. Horrela, Bidearen ikur bihurtu zen. Egun ere, Done Jakue bidea markatzeko erabiltzen den ikur nagusia da.

* Ikurra Tournaiko katedraleanIkurra Tournaiko katedralean
* 
*

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** eyedesignbook
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1249634
* Commonscat Multimedia: Pecten maximus

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7575026-0
* **Datu taxonomikoak**
* ADW: Pecten\_maximus
* BOLD: 80651
* Dyntaxa: 218397
* GBIF: 2285980
* ITIS: 79683
* NCBI: 6579
* WoRMS: 140712
* **Kimikako identifikadoreak**
* UNII: X2P75G031K

 |

* Wd Datuak: Q1249634
* Commonscat Multimedia: Pecten maximus
Estromatolitoak Australiako Thetis lakuan.
**Estromatolitoak** (grezieratik: στρῶμα *strôma*: *ohea*, eta λίθος *líthos* : *harria*) harrien antzeko sedimentuak dira, kaltzio karbonatoz (CaCO3) osatuak, mikrobioen jardueraren ondorioz denboran zehar eratuak (zianobakterioen metabolismoaren ondorioz, bereziki). Haietako asko fosilak dira, eta bizitzaren zantzu zaharrenak dira (3.500 milioi urte dituzte).

Estromatolitoak oso ugariak izan ziren aurrekanbriar garaian, atmosfera karbono dioxidoan aberatsa zenean baina oxigeno gutxi zuenean.

Mikroskopioan aztertuak, fosilizatutako zelulez osatuak daudela ikusten da. Itsaso beroetan eta ez oso sakonetan bizi ziren eta bizi diren zianobakterioak dira harri horien osagai nagusia.

Estromatolito zaharrenak (3.500 milioi urte dituztenak) garai hartako mikrobio anaerobioz osatuta daude. Zianobakterioak dituztenak orain dela 2.500 milioi urte inguru agertu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q176739
* Commonscat Multimedia: Stromatolites

---

* **Identifikadoreak**
* NKC: ph921310
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q176739
* Commonscat Multimedia: Stromatolites
*Artikulu hau mikroorganismoen suntsiketari buruzkoa da. Animalia ar eta emeen ugalketa ahalmena ugalketa-organoak erauziz eragoztea gaitzat duena beste hau da: Zikiratze. Gizakien ugalketa-ahalmena modu iraunkor batean ebakuntza batez eragozteko teknika-multzoa gaitzat duena, berriz, beste hau da: Esterilizazio (ugalketa).*
Autoklabea, esterilizatzeko tresna
**Esterilizazioa** zerbait **esteril** bihurtzea da, hau da, eragile fisiko edo kimikoen bitartez zerbaiten edo nonbaiteko mikroorganismo guztien suntsiketa prozesua da. Desinfekzioarekin eta antiseptikoekin alderatuta, esterilizazioa askoz erangikorragoa da, mikrobio guztiak akabatzen baititu; desinfekzioak eta antiseptikoek, berriz, mikrobio gehienak deuseztatzen ditu eta horien hazkuntza eragotzi. Kirofanoetako instrumentala esterilizatu egiten da, baina kirofanoaren instalakuntza handiak eta altzariak desinfektatu egiten dira, esterilizazioa oso zaila delako.

Esterilizazioa beharrezkoa da giza jardueraren hainbat arlotan: osasun mailan, adibidez, funtsezkoa da klinika eta ospitaleetan, barneko gaixoen artean gaitz infekziosoak saihesteko. Zenbait laborategitan ere ahalik eta esterilitate gehienarekin lan egin behar da, kutsadura mikrobiologikoek emaitzak alda ez ditzaten. Gauza bera gertatzen da janari industria askotan.

Esterilizazioa agente fisiko ala kimikoen bitartez gauzatu daiteke.

* Agente fisikoen artean, beroa da erabilienetariko bat: bero lehorra (labeetan) zein bero hezea (autoklabeetan) erabili ohi da. Beroak mikrobioen egitura zelularra desegiten du, baita erresistentzia formak ere (esporak). Erradiazioak (ultramorea, ionizatzailea...), iragazketa eta ultrasoinuak esterilizazio prozesuetan jarduten duten beste eragile fisikoak dira.

* Eragile kimikoen artean aipagarriak dira fenolak, alkoholak, metal halogenoak (fluorra, kloroa, bromoa eta iodoa), metal astunak (merkurioa, zilarra...) eta gas mikrobizidak (etileno oxidoa, esate baterako).

Ikus, gainera
-------------

* Asepsia
* Desinfekzioa
* Pasteurizazioa
* Tindalizazioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q191618
* Commonscat Multimedia: Sterilization (microbiology)

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4077878-2
* LCCN: sh85128026
* NDL: 00570052
* NKC: ph126104
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D013242

 |

* Wd Datuak: Q191618
* Commonscat Multimedia: Sterilization (microbiology)
Estremadura probintzia 1936an.
**Estremadura** Portugalgo mendebaldeko antzinako eskualde edo probintzia bat izan zen, Tajo ibaiaren ibarraren eta Ozeano Atlantikoaren artean kokatua. Leiria, Santarem eta Lisboa hartzen zituen. Hiri nagusiak: Almada, Barreiro, Caldas da Rainha, Leiria, Lisboa, Nazaret, Peniche, Seixal, Setubal, Sintra.

Orografia
---------

Eskualdeak lautada zabal bat eratzen du, itsas maila gainetik batez beste 200 metro dituena, batetik bestera alde handiak dituena, ordea. Zezera eta Tajo ibaiek zeharkatzen dute lurraldea.

Ekonomia
--------

Garia eta artoa dira nekazaritzaren ekarri nagusiak. Olibondoa eta mahatsa (Torres Vedras) ugariak dira. Fraide zistertarrek indartu zuten Alcobaçako eskualdeak fruituak eta lekariak ematen ditu. Hegoaldean (Sintra) landaretza oparoa du. Itsasertzeko portuetan, arrantza egiten da. Lisboako inguruetan bakarrik dago industria (Almada, Barreiro, Seixal).

Historia
--------

Lusitaniako probintzia erromatarreko lurralde izan ondoren, bisigodoek hartu zuten, eta Toledoko erresuman sartu zuten 569. urtean. Musulmanen eskura joan zen ondoren. Portugalgo eskualde izan da Burgundiako dinastiako errege portugaldarrek askatu zutenetik (1147). Estremaduraren historia Lisboaren historiarekin uztarturik joan da beti.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q742117
* Commonscat Multimedia: Estremadura

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 129075152
* GND: 4085626-4
* LCCN: n85212136

 |

* Wd Datuak: Q742117
* Commonscat Multimedia: Estremadura
**Bibb konderria** (ingelesez: *Bibb County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Macon da. 2010eko zentsuaren arabera 155.547 biztanle zituen, Bibb kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Bibb konderriak 661,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 14,51 ura dira. Beste 646,88 lurra dira.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 155.547 pertsonetatik 69.883 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 4.389 dira. 80.744 beltzak edo afroamerikarrak. 287 amerikar natiboak ziren eta 74 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 2.492 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 215 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 1.852 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488171
* Commonscat Multimedia: Bibb County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 124329262
* LCCN: n80025986
* NARA: 10039223
* **Lekuak**
* OSM: 1027990
* TGN: 2000302

 |

* Wd Datuak: Q488171
* Commonscat Multimedia: Bibb County, Georgia
**Bhopal** (Hindi: भोपाल, bʱoːpaːl ahoskatua) Indiako Madhya Pradesh estatuko hiriburua da. Aintziretako hiria bezala ezagutzen da, aintzira natural eta artifizial ugari baititu.

Historia
--------

### Bhopaleko istripua

Artikulu nagusia: «Bhopaleko istripua»
1984ko abenduaren 2-3ko gauean gertatutako ezbeharrarekin eman zen ezagutzera hiria mundu osoan. Izan ere, gas hilkorren nahasketa bat isuri baitzen pestizidak ekoizten zituen lantegi batetik, milaka hildako eraginez. Are lagun gehiago gaixotu dira horregatik hurrengo urteetan, eta ohikoak dira ezgaitasun psikologikoak eta neurologikoak, itsutasuna edota larru-, ikusmen- eta arnas arazoak izatea. Umeak jaiotze-akatsekin sortzen dira, gurasoek edo aiton-amonek ere pairatu bazituzten gasak. Handik oraindik ere isurtzen diren produktu kimikoek kutsaturik daude lantegi ondoko lurrak eta urak.

Indiako gobernuak, ordea, ukatzen du horrelako kutsaketarik gertatu denik edo egun bertan toxinarik dagoenik. Harrezkero, Bhopalen protesta eta kanpaina ugari egin dira ezbeharra salatzeko, mundu osoko milioika lagunek babestuak.

Kanpo estekak
-------------

* Udalaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q80989
* Commonscat Multimedia: Bhopal

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 248260370
* GND: 4127496-9
* LCCN: n80030785
* NKC: ge359271
* NARA: 10044387
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q80989
* Commonscat Multimedia: Bhopal
**Jose Maria Carrera** (Arrasate, 1836-Montevideo, 1909) euskal emigrantea Uruguain, Serapio Sierrarekin batera, Laurak-Bat lehen euskal etxearen sortzailea izan zen.

Biografia
---------

Oso gazte Montevideora (Uruguai) joan zen. Han Fisika eta kimika ikasi zuen, beranduago Farmazia ikasketak egiteko. Uruguaiko Gobernuak Higieneko Kontseilu Nazionaleko kidea izendatu zuen eta postuan hamabost urte eman zituen. Montevideon farmazia bat ireki zuen eta, harekin lotuta, inprimategi bat. Inprimategian lan zientifikoak argitaratu zituen.

1876an, Serapio Sierrarekin batera, Laurak Bat Euskal Etorkinen Babeserako Elkartea sortu zuen. Hori izan zen munduko lehen Euskal Etxea. Elkartearen barnean Euskaro eremua sortzea bultzatu zuen. Halaber, pilotaleku bat, dantzarako plaza bat eta estropadetako pista bat eraiki ziren. 1886an inauguratu zen eremu hori. Zoritxarrez, zorrak handitzen joan ziren eta, azkenean, likidazioa egin behar izan zuten. Euskal Etxea itxi ondoren zezen-plaza izan zen. Dena dela, denborarekin, Laurak-Bat berriro ere berrantolatu zen eta egun bizirik dirau.

Militante karlista sutsua, Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa hautagaia, 1887an Uruguaira iritsi zenean, harrera egin zion; eta hark hala eskatuta, hautagaiak Argentinara egin zuen bisitaldian ere lagundu zion.

Sierrarekin batera Uruguain Canal Zabala izeneko proiektua gauzatzen saiatu zen. Ideia Santa Luzia ibaiaren zati bat bideratzeko eta nabigagarri bihurtzea zen. Horrekin, beste helburu batzuekin batera, Montevideo hiria ura edangarriz hornitzeko eta elektrizitatea lortzeko asmoa zuten. Elkarrekin aurkeztu zuten kontzesio bat, gobernuaren oniritzia jaso zuena, baina Canal Zabala zeritzon proiektua ez zen inoiz egin.

Obra
----

Liburu plazaratu zituen:

* *Especulaciones físico químicas*
* *Consideraciones sobre la moderna teoría cinética*
* *El servicio de agua potable en la ciudad de Montevideo*, Serapio Sierrarekin batera (1891).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* "Uruguayko euskal kolektibitatearen manifestazio kultural batzu", Eresbil. Testu honek Carreraren euskal olerki batzuk jaso ditu.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q42399617
* **Identifikadoreak**
* autores.uy: 8800
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26651

 |

* Wd Datuak: Q42399617
Bi denboren posizioak.
Bi denbora. Clean mugimendua ikus daiteke
Bi denbora. Jerk mugimendua
**Bi denbora** halterofiliako bi probetako bat da, abiadarekin batera.

Teknika
-------

Proba honetan, bi fase ezberdin daude: lehenean, (ingelesez *clean* deritzona), kirolariak, barratik tiratuz eta erdi jarriz, barra jasotzen du, honen azpian egon arte. Hondoren, tentetu egiten da, barra, sorbalden inguruan eutsiz. Bigarrenean (JERK), bizkarra pixka bat okertuz, barra buru gainetik jasotzen du, hankekin bultzatuz eta besoak erabat luzatuz. Jasotzaileak, oinak plano berean mantendu behar ditu prozesu guztian, eta, bigarren fasean, hankak erabat luzatu behar ditu.

Proba honen aldaera bat dago, non oinak plano ezberdinetan eta hankak okertuak mantentzea baimentzen den. Jasotzaile gehienek, bigarren mugimendua, hankak pixka bat okertuz eta bat-batean luzatzen dituzte, malguki efektu bat eraginez, gorputza, barraren azpian jartzeko jaisten duten unea, honela jasotzea osatuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6531690
* Commonscat Multimedia: Clean and jerk

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6531690
* Commonscat Multimedia: Clean and jerk
**Eulatz** edo **Eurlatz** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1281 metroko garaiera duena. Ez da oso mendi ezaguna, baina, hala ere, oso banandua dago. Mendizaleek Pagomari izen okerra ematen dioten tokitik oso gertu dago, benetan Intzazelai deitzen den bitartean. Natura parkea sortua izan aurretik, ohikoa zen toki honetara kotxean joatea, "aparkaleku" bezala erabiltzen zena. Gaur egun, trafikoagatik, debekatu egin da, eta, beraz, kotxea Guardetxen utzi behar da. 35 minutu behar dira Guardetxetik Pagomarira doan tartea egiten.

Eulatzen tontorrak, bere lenarrezko lurrak pagadi trinko batekin estaltzen ditu, Aralarzalea den mendizalearen begirada bakarrik erakartzen duena. Iparrekialdera, Txamenirekin lotua dago, Ipuzmeaka izeneko mendi eta lepoaren bitartez.

Irispideak
----------

Guardetxetik, Intzazelaira joan behar da. Hemendik, Ipuzmeaka lepora iristen da, mendiaren iparraldean, lur garbitik aurrera eginez. Hemendik, gailurra jarraitu behar da hegoalderantz, pagadian sartu eta, lehenik Ipuzmeaka mendiaren tontorrera iritsiz, eta, ondoren, Eulatzena. Intzazelaira iritsi aurretik, arrokan irekia, Kolosobarnea izeneko lepoa dago. Tontorreranzko ibilbideak, oso lur trabatuz jarraitzen du, pagadiko trinkotasunetik. lenarrak estalitako trinkotasun hauetatik lainoarekin igarotzea, kontu zaila izan daiteke beharrezko diren orientatzeko baliabiderik ez izanez gero.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257405

 |

* Wd Datuak: Q12257405
**Juan Esteban Belza Nesprías** (Argentina, 1918ko maiatzaren 14a - Buenos Aires, 1989ko maiatzaren 1a) apaiz argentinarra izan zen. Ama Berakoa zuen eta aita tolosarra.

Biografia
---------

Buenos Aireseko Laurak Bat Euskal Etxeko kidea. Patagoniari buruzko ikerketa garrantzitsuak egin zituen eta Karukinka (Amalurra selknam hizkuntzaz) aldizkaria sortu zuen, non eskualde honetako historia argitaratu zuen 1910 arte.

1969an Patagoniako San Juan Bosco Unibertsitateko honoris causa doktore eta erakunde historiko nabarmenetako kide izan zen, eta 1970ean Suaren Lurraldea Ikertzeko Institutuaren presidente eta sortzaile. Eusko Ikaskuntzaren Amerikako Institutuko kide osoa.

Buenos Airesen hil zen 1989ko maiatzaren 1ean.

Kanpo estekak
-------------

* EL PADRE JUAN ESTEBAN BELZA, y el recuerdo de su buen humor.
* Auñamendi Eusko Entziklopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106811761
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 25788

 |

* Wd Datuak: Q106811761
**Biroideak** birusen antzeko eragile infekziosoak dira, zelulaz kanpoko zikloa dutenak (egoera horretan bizigabeak edo inerteak izanik) eta baita zelula barneko zikloa ere ("utzitako" jarduera metabolikoarekin, zelularen tresneria metabolikoa beren onurako erabiltzen baitute). Birusen aldean, baina, berezko ezaugarriak dituzte: ez dute material genetikoa babesten duen kapsiderik, eta ezta lipido edo proteinarik ere. Haien material genetikoa harizpi bakarreko ARNz osatuta dago, egitura ziklikoa duena. ARN horrek ez du proteina kodetzeko generik, beraz ostalariaren funtzioen menpe dago guztiz biroidea erreplikatzeko.

Biroide gehienak landareen patogenoak dira, eta kalte handiak eragin ditzakete nekazaritzan.

Ikerlari batzuen ustez biroideak zeluletatik ihes egindako introiak izan litezke.

Prioiekin batera biroideak eragile infekzioso txikien eta xumeenak dira, ez baitute lortu birusek duten garapen-maila

Biroide baten egitura sekundarioa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q209917
* Commonscat Multimedia: Viroids
* Wikispecies Espezieak: Viroids

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4188394-9
* LCCN: sh85143797
* NDL: 00576103
* NKC: ph656352
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Datu taxonomikoak**
* EOL: 60605243
* NCBI: 12884
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D014772

 |

* Wd Datuak: Q209917
* Commonscat Multimedia: Viroids
* Wikispecies Espezieak: Viroids
**Espainiako Langile Alderdi Komunista** (gaztelaniaz: *Partido Comunista Obrero Español [PCOE]*) Espainiako alderdi politiko komunista bat da. 1973an Enrique Lísterrek zuzendutako sektore batek PCEk zeroan joera eurokomunistari aurre egiteko sortu zuten. Zatiketa Santiago Carrillok 1968ko sobietarrek Txekoslovakian burututako esku hartzea gaitzesteak eragin zuen.

1986an, Santiago Carrillo Espainiako Alderdi Komunistatik kanporatu eta gero, Enrique Lísterrek eta 10.000 alderdi-kidek PCEra itzuli eta alderdiaren desegitea iragarri arren, desegitea ez zen burutu PCOEko sektore txiker batek PCEen berrintegratzearen aurka egin baitzuen, erakundea gaur egunera arte mantenduz. 2000. urtean alderdia Espainiako Herrietako Alderdi Komunistarekin bateratu zen, baina, 2003an alderdi-kide talde batek PCPE laga eta PCOE berrantolatu zuten.

Alderdiari lotutako gazte-erakundea Espainiako Gazte Komunisten Federazioa.

Hauteskundeak
-------------

* 1982ko hauteskunde orokorrak: 25.830 boto (%0,12)

Kanpo estekak
-------------

* PCOEko web gune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1786349
* Commonscat Multimedia: Partido Comunista Obrero Español (1973)

---

 |

* Wd Datuak: Q1786349
* Commonscat Multimedia: Partido Comunista Obrero Español (1973)
Sarean euskarazko film eta telesailen biltegirik handiena da **Euskal Encodings**. 2003tik auzolanean ari den irabazteko asmorik gabeko komunitate irekia da, foro moduan antolaturik. Euskarazko film eta telesailak bildu zein erdarazkoak euskaratzen ditu. 1.500 film baino gehiago daude ikusgai webgunean, mota askotako lan askoren artean. Denak euskaraz eta dohainik.

Historia
--------

2003an, *Dragoi Bola*-ko atalak denen eskura jartzeko asmoarekin sortu zen, gerora marrazki bizidun gehiago batzen joan ziren, ondoren filmak... 18 urteren ostean, euskarazko ikus-entzunezkoen biltegirik handiena bilakatu da.

Azkenetako urteetan, teknologia eta baliabide berrikuntzak direla eta, beste helburu batzuetara iristen saiatzen ari dira, hala nola, bideo edukiak online eskuragai jartzen saiatzen, edota azpititulatutako film eta telesail gehiago izaten, behar eta gustu berrietara moldatzearren.

2021eko Argia saria
-------------------

2021eko otsailaren 4an internet arloko Argia saria eskuratu zuten, covid pandemiak eragindako sari banaketa berezi batean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Berria. «Euskal Encodings proiektuari eman diote Interneteko Argia saria» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
2. ↑   «Nor gara gu?» *Euskal Encodings* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).
3. ↑   «Euskal Encodings proiektuarentzat da Interneteko Argia Saria» *Argia* (Noiz kontsultatua: 2021-02-04).

Ikus, gainera
-------------

* Pantailak Euskaraz
* Zernonikusi.eus

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331559

 |

* Wd Datuak: Q109331559
**Esprinterrak** txirrindularitza lasterketako etapa lauetan, garaipenaren borrokan sartzen diren txirrindulariak dira. Taldeko gizon azkarrenak izaten dira, eta potentzia handia dute zangoetan. Esprinter batek beste txirrindulariek baino gorputz gihartsuagoa du, gorputzaren goi atala eta zangoak oso garatuak ditu.

Esprinterren ezaugarriak
------------------------

Esprinterra lautadetan ondo doan txirrindularia da, eta gainera, puntako abiadura handi-handia du etapetako azken metroetan. Esprinterrek oso garatuta dituzte hankak, horregatik dute hain potentzia handia. Igotzaileek, adibidez, hanka argalak izaten dituzte.

Esprinterren bizikletek profil handiko gurpilak dituzte abiadura handiagoa lortzeko eta mantentzeko.

Esprint baten irudia.

Esprintaren prestaketa
----------------------

Esprinta helmugarako 10 bat kilometro falta direnean hasten da prestatzen. Ihes egin duten txirrindulariak harrapatuta badaude, talde guztia jartzen da tropelaren buruan, eta erreleboak egiten dituzte abiadura handia mantentzeko. Bi bat kilometro falta direnean, *trena* prestatzen hasten dira, eta txirrindulari bat jartzen da tiraka ahal betean. Bere indarrak hustu dituenean, beste batek egiten du gauza bera, eta horrela 400 bat metro geratzen diren arte. Orduan, esprint-bideratzaileak esprint bat egiten du, 200 metro edo 150 metro falta diren arte. Une horretan, plater handienak erabiliz, esprinterrak azken ahalegina egiten du.

Txirrindulariak ez badu taldekiderik esprinta prestatzeko, beste txirrindularien gurpilean jartzen da, eta une hoberena itxaroten du azken esprinta abiatzeko eta aurkariak gainditzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q533097

 |

* Wd Datuak: Q533097
**Euskal Gastronomia Museoa**  Laudion (Araba) kokaturiko Euskal Herriko gastronomia gaitzat duen museoa da.

Historia
--------

Euskal Gastronomia Museoak 1994an ireki zituen ateak aurrenekoz eta, ordutik, atzoko eta gaurko sukaldaritzaren gakoak aurkeztu dizkio bisitariari. Gastronomiaren Euskal Museoaren Kontsortzioaren laguntzarekin ipini zen abian tokia, XX. mendeko azken hamarkadan, eta Zubiko etxean dago kokatuta, hain zuzen XIX. mendeko etxe dotore batean.

Hiru solairutan dago banatuta, eta bertan ondokoa topa daiteke: sukaldatzeko tresnak, langile ezberdinek jantzi izan ohi zituzten edo egun ere erabiltzen diren uniformeak, egur labeak, gozotegi baten erreplika, mundu osoko jatetxeetako karta bilduma bat, etab. Hala, etxean burutu izan den sukaldaritzaz gehiago jakiteko abagunea edukiko dugu, gainera, profesional moduan, gaur arteko jardunaren berri ere jasoz.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**}**(Frantsesez)****(Ingelesez)** Museoaren webgune ofiziala[*Betiko hautsitako esteka*]
* Laudioko Euskal Gastronomia Museoa[*Betiko hautsitako esteka*] Euskonews Gaztean

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257458

 |

* Wd Datuak: Q12257458
Winchester Cathedral arrosa, esporte bat.
**Esportea** edo **lususa** landarearen zati bat da, alde morfologikoa daukana landarearen gainerakoarekin ausazko aldaketa genetiko baten ondorioz. Esporteak desberdinak izan daitezke hostoen forman edo kolorean, loreetan, fruituetan edo adarren egituran. 

Ezaugarri onuragarriak dituzten esportak ugalketa asexualaren bidez ugaritzen dira morfologia berriaren ezaugarriei eusten dien kultibar berri bat sortzeko. Halakoetan, "atzerabueltak" izaten dira maiz, hau da, landareak edo haren zati batek jatorrizko forma hartzen du berriz.

Adibideak zurezko landareetan
-----------------------------

* Nektarina, muxikatik jaioa.
* Anjou udarearen aldaera gorria
* Andere-mahats zuria
* Arrosen artean, 'Redouté' ® (1992) edo 'Winchester Cathedral' ® (1992).

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1567764
* Commonscat Multimedia: Plant sports

---

 |

* Wd Datuak: Q1567764
* Commonscat Multimedia: Plant sports
**Espurio Furio Medulino Fuso** (latinez: *Spurius Furius Medulinus Fusus*), erromatar kontsula izan zen K.a. 481ean, Zeson Fabio Vibulanorekin.

Medulino, Furia genseko familia baten izena zen, Erromako oso antzinako patriziar leinu bat. Medulian, abizena toki honetatik datorrena, nahiko goiz Erromara erantsitako latindar hiri bat da, eta Medulino, Fastietan agertzen da K.a. 488tik, Latindar Ligarekin hitzarmena lortu eta bost urtera baino ez. Modu honetan, Furia gensa, inongo zalantzarik gabe, latindar jatorrikoa zen. Tulio Hostiliotarrek ere, Medulian zuten jatorria.

Espurio Furio Medulino Fuso, K.a. 481ean izan zen kontsul. Tito Liviok, kontsul honen kontsulaldia, tribunoekin tirabirak izan zituelako kaltetua izan zela dio, baita Veiien eraso bategatik ere. Dionisiok, kontsul maitatu bat bezala irudikatzen du, eta ekuotarren aurkako kanpaina baten arrakasta ematen dio.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Kinto Fabio Vibulano eta Gaio Julio Iulo** | **Erromatar kontsula Zeson Fabio Vibulanorekin**K.a. 481 | Ondorengoa**Marko Fabio Vibulano eta Gneo Manlio Zintzinato** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q687592

 |

* Wd Datuak: Q687592
**Eusko Ekintza** Euskal Herriko alderdi politiko bat da, 2012ko abenduan sortua, bere burua Ezker abertzalearen barruan kokatzen duena. Herri Batasuneko kide ohiak, legez kanporatutako EAE-ANV alderdi historikoaren kide ohiak eta Eusko Alkartasunetik zein beste esparru batzuetatik etorritako pertsonaz osatua, Eusko Ekintza 2012ko abenduaren 22an aurkeztu zen jendaurrean lehen aldiz, Euskal Herriko erdigune geografikoa den Altsasun (Nafarroa Garaia).

Alderdia Eusko Abertzale Ekintza alderdi historikoaren ondorengo politikoa aldarrikatzen du bere burua, eta era berean, azken hau ezker abertzalearen sorrera gisa.

Independentzia eta sozialismoa ditu helburu estrategikotzat. Marxismoa aldarrikatzen du analisirako, ekintza politikorako eta ezkerreko jendartea eratzeko metodotzat eta ezker abertzale osoa herritar batasun batean antolatzearen alde egiten du.

Ikus, gainera
-------------

* Eusko Abertzale Ekintza
* Ezker abertzalea
* Herri Batasuna

Erreferenziak
-------------

1. ↑   Eusko Ekintza. *Ekintza Garaia Da agiria. Ezker Abertzalea onbideratzeko proposapena.*  (Noiz kontsultatua: 2015eko abuztuak 22).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479773

 |

* Wd Datuak: Q25479773
Eraikinaren aireko ikuspegia, 1900.
Jauregiaren ikuspegia 1904ean.
**Berliner Stadtschloss** (euskaraz *Berlingo Errege Jauregia*) garai batean Alemaniako Berlin hiriburuko Museoen uhartean kokatzen zen errege jauregia zen.

Historia
--------

Berez, Prusiako administrazio eraikin garrantzitsuena izan zen.

Bigarren Mundu Gerra amaieran kalte larriak jasan zituen, hortaz, Ekialdeko Alemaniako agintariek erautsi egin zuten, nahiz eta Mendebaldeko Alemaniak erabaki horren aurkako protestak jakinarazi izan zizkien.

1990eko Alemaniaren bateratzearen ondoren, *Humboldt Forum* proiektu edo ekimena kaleratu zen, honen bidez jauregi hau berreraikitzeko asmoa argitara eman zen.

Ikus gainera
------------

* Museoen uhartea

Kanpo estekak
-------------

* Schloss Berlin e.V.
* Berliner Stadtschloss
* Berliner Stadtschloss eraikinaren webgunea ikusgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q170119
* Commonscat Multimedia: City Palace, Berlin

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 237754894
* GND: 4137109-4
* LCCN: sh88005202

 |

* Wd Datuak: Q170119
* Commonscat Multimedia: City Palace, Berlin

52°31′03″N 13°24′10″E﻿ / ﻿52.5175°N 13.402777777778°E﻿ / 52.5175; 13.402777777778

| * i
* e
* a
Museoen uhartea  Berlin |
| --- |
| 
Pergamo museoa · Altes museoa · Bode museoa · Alte Nationalgalerie · Neues museoa · Berlingo katedrala · Lustgarten · James Simon aretoa
 | Bode Museum on Museum Island, Berlin |
***Ami Vasco*** izenburuaz, ondoren ***Eusko Ami*** gisa euskaratuta, 1906. urtean Iruñean eta Iber zein Ibero'tar Ebangelista ezizenez, euskal nazionalismoaren aldeko liburuxka ospetsua eman zuen argitara Ramon Goikoetxea kaputxinoak. Liberalen aurkakoa bazen ere, ez zuen integrismoaren edo karlismoaren bidetik jo. *Gipuzkoarra* aldizkarian idatzi zuen. Laster nazionalismoak bere oinarrizko katixima moduan hartu zuen.

Edukia
------

Liburuxka katixima moduan idatzita dago, hau da, galderen erantzun zehatzen bitartez; guztiak 104 galdera eta ondorio bat dira. Jatorrizko testu osoa gaztelaniaz dator eta edukien aldetik lehenengo EAJren oinarri ideologikoak biltzen ditu: "Jaungoikoa eta lagi zarra". Lanak berragitalpen asko ezagutu zuen, azkenak Gerra Zibilaren ondorengo erbestean. Esaterako, Argentinako Ekin argitaletxeak sakelako liburu gisa 1958an plazaratu zuen; bi bertsio egin zituzten, euskarazkoa zein gaztelaniazkoa. Gerra ondorengo urteetan liburu txikiak egin ziren batez ere errepresioa sahiesteko. Ekin argitaletxeak Argentinan horrelako liburuxa landu zituen, gainean eramateko eta desagerrarazteko errazak.

XX. mendeko bigarren zatian liburuaren ospea galduz joan zen, batez ere bere oinarri arrazisten eta ultrakatolikoen ondorioz.

Kapituluak
----------

1. "Abenderria"
2. "Laterria"
3. "Abertzaletasuna"
4. "Aberria"
5. "Aberriarenganako bearkiak"
6. "Eusko abertzaletasuna (Endari buruz)"
7. "Eusko abertzaletasuna edestiari buruz"
8. "Euzko Alderdi Abertzalea"
9. "Lege Zar edo Fuero zale alderdiak"
10. "Karlatarren alderdia"
11. "Azken gertaera nagusienak"
12. "Urenburutzat ameriketarron eritzia" (Buenos Airesen gehitua)

Bibliografia
------------

* *Ami vasco*. Bilbo: E. Arteche inprimategia, 1906.
* *Eusko ami*. Buenos Aires, Ekin argitaletxea, 1958.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Jose Ramon Zabala Agirre: "Aproximación a la hemerografía del exilio vasco. 1936-1960", La Cultura del Exilio Vasco II, Donostia: J.A. Ascunce, 1994, 113.or.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112704353

 |

* Wd Datuak: Q112704353
**Euskaltasuna** euskal herritarra denaren nolakotasuna da, euskal nortasuna, eta baita euskal herritarra izatea ere.

*Euskaltasuna* ez dago hizkuntzari bakarrik lotuta eta hainbat alde hartzen du, hala nola euskara, dantza, pilota, herri kirola, ohiturak, gastronomia, musika, jaiak, literatura idatzia, sinboloak, mitologia, kantua, ahozko literatura (bertsolaritza, ipuin kontaketa), arkitektura, monumentuak, antzerkia, pastorala, maskarada, zinea, arte plastikoak, etabar.

Politikan
---------

Euskaltasuna alderdi abertzale nahiz ez abertzaleek euren historian bere egin duten pentsamolde edo adar ideologikoen parte da; esate baterako, Euskal Autonomia Erkidegoan Ezker Batua, Ahal Dugu eta PSE alderdiek (azken honetan Jesus Egiguren, Odon Elorza edo Gemma Zabaleta politikariak nabarmentzen dira).

Aldiz, Nafarroako Foru Erkidegoan, PSNek UPN eta NPPren eskuindar nabarrismoaren eraginez edo presiopean 1970eko hamarkadako amaieran erakutsi zuen hasierako euskaltasunaren aldeko jarrerari muzin egin dio. Geroa Bai (Nafarroa Bai), EH Bildu, Eusko Alkartasuna, EAJ, Aralar, Batzarre, Ahal Dugu edota Nafarroako Ezker Batua izan dira nafartasun aurrerakoia eta euskaltasuna uztartu dituzten alderdiak. . Salbuespen gisa, CDN alderdia legoke, 1990eko hamarkadan arrakasta handirik gabe nabarrismoaren eta euskaltasunaren artean kokatzen saiatu zen alderdia.

Oharrak
-------

1. ↑  Adibidez, Batzarre alderdiak *Nafarroako euskaltasuna* gaztelaniaz *vasquismo navarro* itzultzen du. *Euskaltasuna*renganako maitasuna edo atxikimendua agertzen duena, *euskaltasunaren aldekoa* dela esaten dute, eta gaztelaniazko *vasquista*ren ordaintzat erabiltzen da.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Erramun Baxok.  (2007-07-10). «Euskal nortasuna eta kultura XXI. mendearen hasieran» *Eusko Ikaskuntza*.
2. ↑    *Batzarreren webgunea.* .

Ikus gainera
------------

* Euskaltzaletasuna
* Nafartasuna
* Euskal abertzaletasuna
* Euskal erregionalismoa
* Euskozaletasuna
**Euskaltube** euskara hutsean diseinatutako webgunea zen, Youtube gunearen antzekoa, 2007ko irailaren 3an sortua. Erabiltzaileek beren bideoak bidaltzea eta ikustea ahalbidetzen zuen, besteak beste. Webgune hau itxi zen.

Euskaltuben sortzailea Haritz Rodriguez kazetaria izan zen, bere hitzetan, *"euskal gizarteak web 2.0 tresna propioak behar dituelako eta, bereziki, euskarazkoak"*. Horregatik, eduki finkoa (menuak eta ohartarazpenak) euskara hutsean zeuden. Honekin interneten ere euskara bultzatzea zen.

Baina bertan jartzen ziren bideoek ez zuten zertan euskarazkoak izan. Euskal Herriarekin zerikusia zuen edozein bideok, gaztelaniaz edo frantsesez eginda badago ere, zabaltzeko aukera gehiago izango zuen Euskaltuben beste toki batzuetan baino.

Haritz Rodriguezek zioenez, *"Euskaltuben helburua ez da Youtuberekin lehian hastea. Hori ezinezkoa da Youtubek duen erabiltzaile kopurua eta potentziala ikusita. Baina hala ere, Euskaltuben uste dugu sareko tresna globalekin batera tokiko tresnek ere beren lekua izan dezaketela"*.

Tokikoa izate hori da, sortzailearen aburuz, interesgarri egiten zuena: *"Hemendik aurrera, euskaldunek Youtube begiratzen jarraituko dute munduan gehien ikusten diren bideoak zein diren ezagutzeko. Baina, aldi berean, gustatuko litzaiguke Euskaltube ere begiratzea hemen zer ikusten eta sortzen den jakin nahi dutenean"*.

Atari berri honetan aurkitu ahal ziren bideoak erabiltzailearen gertukoak edo ingurukoak izango ziren. Sortzailearen ustez, gertutasun horrek balio erantsia ematen zieten bertako edukiei.

Euskal blogosferarentzat ere mesedegarri izan zitekeen atari hau. Izan ere, webgune pertsonal edo blogetan Euskaltubeko bideoak erakutsi zitezkeen.

Ikus, gainera
-------------

* Euskal blogosfera.
* PeerTube.
* Youtube.

Kanpo estekak
-------------

* Euskaltube.com  > (Esteka iraungita; webgunea itxi zuten).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257616

 |

* Wd Datuak: Q12257616
**Karlberg jauregia** Solnan (Suedia) dago, Karlberg kanalaren ondoan, Stockholmeko Kungsholmen uhartearen mendebaldea, hegoaldean.

Gaur egun Suediako Armadaren Akademiaren egoitza da ( *Militärhögskolan Karlberg* ). Jauregiaren parkea irekia da: Stockholmeko eta Solnako biztanleek kirolerako eta aisialdirako erabiltzen dute, eta AIK Fotboll kirol klubak entrenamendu eremua du bertan.

Historia
--------

1620ko hamarkadan, Gustav II.a Adolfo erregearen anaiaorde Carl Carlsson Gyllenhielm almiranteak Solnako hiru herrixka erosi zituen, propietateari Karlberg izena emanez. 1634an, harrizko jauregi bat eraiki zuen (egungo konplexuaren eraikin nagusia). Gyllenhielm 1650ean hil ondoren hutsik egon zen, 1669an Magnus Gabriel De la Gardie kondeak erosi zuen arte.

De La Gardie-k gaztelua handitu zuen, barruko dekorazioak berrituz (gaur egun mantentzen direnak). Arrazoi ekonomikoengatik De La Gardiek gaztelua utzi zuen, eta Johan Gabriel Stenbock-en jabetza bihurtu zen.

1688an gaztelua Suediako erregeen eskura igaro zen; erret-familiaren egoitza izan zen askotan, batez ere uda garaian. Karlos XI.aren emazte Ulrika Eleonora erreginak umezurztegia ezarri zuen bertan, puntu-tailer batekin; bere seme Karlos XII.a Karlbeg gazteluan hazi zen.

1697an Tre Kronor gaztelua suntsitu zuen sutearen ondoren, gorte osoa Karlbergera aldatu zen. 1760an Stockholmeko Errege Jauregi berria eraiki ostean ere, 1792ra arte errege-oporretako gaztelua izaten jarraitu zuen; urte horretan Gustav IIIren aginduz bertan Armadaren Akademia ezarri zen.

Eraikin berean dirauen duen munduko akademia militar zaharrena da.

1795ean, jauregiari eraikin luze bi erantsi zitzaizkion, Carl Christoffer Gjörwell arkitektoaren diseinuaren arabera. Adreiluak Gustav III.ak amaitu gabe utzitako Haga gazteluaren obretatik ekarri ziren.

Gazteluak Monumentu Arkitektoniko eta Garrantzi Nazionaleko Monumentu Kultural izendapenak ditu.

Iruditegia
----------

* Jauregiaren ikuspegia StadshagenetikJauregiaren ikuspegia Stadshagenetik
* Karlberg jauregia 1690eko hamarkadan Karlberg jauregia 1690eko hamarkadan

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q335491
* Commonscat Multimedia: Karlbergs slott

---

* **Lekuak**
* OSM: 11144024
* **Ondare historikoa**
* FMIS: raa/bbr/21300000013464

 |

* Wd Datuak: Q335491
* Commonscat Multimedia: Karlbergs slott
**Joseba Arzak Iriondo**, ezizenez ***Pela*** (Donostia, 1943ko urtarrilaren 12a - 2020ko uztailaren 8a), gipuzkoar futbolaria izan zen. Erdilari gisa jokatu zuen Real Sociedadean 60 eta 70ko hamarkadetan.

340 partida jokatu zituen Errealean, eta 70 gol sartu zituen.

Ibilbidea
---------

18 urtekin Real Sociedad Bn hasi zen jokatzen. 1962an, erreala bigarren mailara jaitsi zenean, Arzakek lehen taldeko jokalaria bilakatzeko aukera izan zuen. Bigarren mailan hanbait urtez jokatu ondoren, azkenik, 1967an Errealak lehenengo mailara igotzea lortu zuen. Errealeko lehen taldean jokatu zuen 1975ean erretiroa hartu arte.
2020ko uztailaren 8an hil zen, Donostian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Eskela

Ikus, gainera
-------------

* Puertollanoko heroiak

Kanpo estekak
-------------

* "Joseba 'Pela' Arzak Zeruko ARGIArako Saizarbitoria'tar Erramon'ek elkarrizketatu zuenekoa" (Argia).
* Arzac-i buruzko informazioa, Bdfutbol-en.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5937685

 |

* Wd Datuak: Q5937685
**Jorge Ferrari Hardoy** (Buenos Aires, 1914 - 1977) arkitekto eta diseinatzaile argentinarra izan zen, hirigintzan eta etxebizitzan espezialista. 1930eko hamarkadaren erdialdean, barne-diseinuarekiko interes handia agertu zuen. BKF Aulkia da bere diseinu ezagunena.

Ibilbidea
---------

1937ra arte ikasi zuen Buenos Aireseko Unibertsitateko Arkitektura Eskolan, garai hartan Zientzia Zehatzak, Fisika eta Naturaren Fakultatekoa zena. Eskolatik pasa ondoren, Europara bidaiatu zuen Parisen denbora pixka bat igarotzeko, Juan Kurchan bere ikaskidearekin.  1937an Le Corbusierren estudioan lan egin zuen, eta Antonio Bonet ezagutu zuen. Le Corbusierren postulatuen jarraitzaile handia izan zen, zeinak Latinoamerikan interes berezia izan zuen Arkitektura Modernoaren Nazioarteko Kongresuaren (*"Congres Internationaux d'Architecture Moderne" CIAM*) ordezkari gisa. Biak Buenos Aireseko Araudi Planean lan egin zuten, eta 1947an zuzendari izendatu zuten. Hirigintzako arduradun gisa, Ferrari Hardoy Mendoza eta San Nikolaseko arau-planetan parte hartu zuen, baita 1944an San Juan hiriaren berreraikuntzan ere. 1947tik 1951ra Jorge Vivancorekin lan egin zuen, Argentinako CIAMeko delegatua. Berarekin batera, Ferrari Hardoy oso aktiboa izan zen La Platako Industria Eskolan, Universidad del Litoraleko Arkitektura eta Hirigintza Eskolan eta Buenos Airesko Unibertsitatean hizlari gisa.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   archdaily.  (19 de marzo de 2013). *Edificio Los Eucaliptus / Jorge Ferrari Hardoy + Juan Kurchan.* .
2. ↑   «Ferrari Hardoy, Jorge» *ModernaBuenosAires.org*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16582153
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96329814
* ISNI: 0000 0001 1776 8073
* LCCN: nr2001042997
* SUDOC: 155876368
* ULAN: 500089201
* KulturNav: id
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q16582153
*Artikulu hau Somaliako ibaiari buruzkoa da; Hego Sudango hiria gaitzat duena beste hau da: «Juba»*
**Juba** (somalieraz: *Wabiga Jubba*; italieraz: *Giuba*) Somaliako hegoaldeko ibai bat da. Etiopiarekin mugan sortzen da Dawa ibaia eta Gebele ibaiaren elkarketaz eta hegoalderantz doa zuzenean Indiako ozeanoraino.

Juba ibaiaren ertzak batez ere sabana dira eta duen emankortasunagatik Somaliako eskualderik aberatsena da. Euri gehiena Somalian jasotzen du eta hainbat alditan uholdeak ere sortzen ditu. Jirafak, gepardoak, lehoiak, leopardoak, hienak, bufaloak, hipopotamoak, krokodiloak, elefanteak eta gazelak bizi dira, besteak beste, inguruan.

Ibaiak Jubbada Dhexe eta Jubbada Hoose eskualdeei ematen die izena, eta era zabalagoan Jubalandi.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-03-30). *167. araua: Saharaz hegoaldeko Afrikako toponimia.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q138491
* Commonscat Multimedia: Jubba River

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q138491
* Commonscat Multimedia: Jubba River
**Karl Wilhelm Reinmuth** (Heidelberg, 1892ko apirilaren 4 – 1979ko maiatzaren 6) astronomo alemanar ospetsua izan zen, batez ere deskubritu zituen asteroidei esker, 395 bere bizitza osoan.

Biografia
---------

1912tik 1957ra Alemaniako Heidelberg-Königstuhl Astronomia Behatokian lan egin zuen. 1947tik 1950ra *Astronomisches Rechen-Institut*en izenean Planetoideen Zentroaren partaidea izan zen. Ondoren, erretreta hartu arte, Heidelberggo behatokiaren behatzaile buru izan zen. Reinmuthek 12.500 baino gehiago asteroideen neurketa astrometrikoak lortu zituen, lan benetan erraldoia.

1914an bere lehen asteroide aurkitu zuen, Sarita. Bere aurkikuntza ezagunenen artean Apolo eta Hermes asteroideak daude. Baita ere beste hauek deskubritu zituen: Agamenón, Odiseo, Eneas, Anquises, Troilo, Áyax, Diomedes eta Telamón; bi aldiko kometa: 30P/Reinmuth 44P/Reinmuth eta *Stardust* espazio zundak bisitatutako azken asteroidea, Annefrank.

Reinmuth asteoride bati bere izena eman zion: 1111 Reinmuthia. Horrelako ekintzak astronomoen artean ez daude oso ondo ikusita.

Strackeri egindako eskertzak
----------------------------

|  |
| --- |
| * (1227) **G**eranium

* (1228) **S**cabiosa

* (1229) **T**ilia

* (1230) **R**iceia

* (1231) **A**uricula

* (1232) **C**ortusa

* (1233) **K**obresia
* (1234) **E**lyna
 |

Reinmuthek aurkitutako 1227tik a 1234ko planeten lehen letrek, ***"GSTRACKE"*** akrostikoa sortzen dute, Gustav Strackeren izena alegia. Strackek berak bere izena planetaren bati ez ematea eskatuta zuen.

Kanpo loturak
-------------

* **(Ingelesez)**:Smithsonian/NASA Astrophysics Data System (ADS).
* **(Ingelesez)**:Smithsonian/NASA Astrophysics Data System (ADS).

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q77026
* Commonscat Multimedia: Karl Wilhelm Reinmuth

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 10354966
* ISNI: 0000 0000 7857 8049
* GND: 116428228
* LCCN: no97002783
* Open Library: OL7407684A

 |

* Wd Datuak: Q77026
* Commonscat Multimedia: Karl Wilhelm Reinmuth
Jean Béraud margolariaren *Bistroan* izeneko margolana.
**Bistro** (baita **Bistrot** ere deitua) Frantzia ohikoak diren edaritegiak dira, bertan alkoholdun edariak, kafea, gazta edota beste mota batzuetako edariak ere salgai daude. Euskal Herriko taberna edo herriko ostatuen parekideak dira. Bestalde, janari edo plater merkeak zerbitzatzen diren jatetxeak ere izan litezke.

Garai bateko Parisko bizimoduaren islada izan zen, halere maiz ez zuten ospe onarik izan.

Izena
-----

Kondairaren arabera, behin Napoleondar Gerrak amaitu ondoren Frantzia okupatu zuten errusiar gudariek sarritan bertako tarbenetako zerbitzariei janariak edo platerrak arin zerbitza zitzaten *быстро!, 'быстро!* hitzekin zuzentzen omen zitzaien, ondorioz *bistro* hitza frantses hizkuntzan neologismo bat bihurtu zen.

Halere, frantziar hizkuntzalariek ez dute kondaira hori onartzen, hauen arabera bistro hitza ez baitzen XIX. mendearen amaieraldera arte agertu.

Beste bertsio batzuen arabera hitza Frantziako eskualderen batetik Paris hiriburura ekarria izango zen, ondoren Parisetik herrialde osora hedatu zelarik. Batzuen ustez Frantziako iparraldeko Bistraud edo Mastroquet hitzetatik eratorria litzateke, beste batzuen ustez ordea, Frantziako hegoaldeko Bistroquet hitzetik omen dator. Hitz honek "morroi" esan nahi zuen, hortik "ardogile" izatera iragan zen, azkenik ardoak saltzen ziren lekua deitzeko hitza gisa gelditu zelarik.

Ikus gainera
------------

* Brasserie

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q866742
* Commonscat Multimedia: Bistros

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4206435-1

 |

* Wd Datuak: Q866742
* Commonscat Multimedia: Bistros