recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Titan-burua, Atenasko Museo Arkeologiko Nazionala

*Artikulu hau greziar jainkoei buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Titan».*
Greziar mitologian, **titanak** (antzinako grezieraz: Τιτάν, *Titan*), Olinpoko jainko-jainkosen aurretik gobernatu zuten alegiazko jainko-jainkosa ahaltsuak ziren.

Uranoren eta Gaiaren seme-alabak ziren. Hesiodoren *Teogonia*ren arabera, hamabi ziren: sei seme (titanak) eta sei alaba (titanideak; antzinako grekoa: Tιτάνις singularrean eta Tιτάνιδες pluralean). Apolodoro Atenaskoak, dena den, hamahirugarren bat aipatu zuen: Dione, Tea titanidearen bikoiztetik sortua.

Hauek ziren:

* Titanak
	+ Zeo
	+ Krio
	+ Kronos
	+ Hiperion
	+ Japeto
	+ Ozeano

* Titanideak
	+ Mnemosine
	+ Febe
	+ Rea
	+ Tea
	+ Temis
	+ Tetis

Titanak, berez, lehen belaunaldikoak baino ez badira ere, batzuetan haien ondorengo batzuei (bigarren belaunaldia) ere ematen zaie titan izena: Prometeo, Epimeteo, Atlas, Hesperos, Mentios, Hekate, Asteria, Leto, Eos, Helios, Selene; Perses, Palas, Astreos, Astrea, Eosforos eta abar.

Titanak Olinpoko hamabi jainkoen aurretik egon ziren agintean. Titanomakian («titanen gerra»), Olinpoko jainkoek, Zeus buru, garaitu egin zituzten; orduan, titan gehienak Tartaron, inframunduko eskualderik sakonenean, espetxeratu zituzten.

Ikus, gainera
-------------

* Greziar mitologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q45713
* Commonscat Multimedia: Titans

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 15567720
* GND: 118884786
* LCCN: sh85135642
* SUDOC: 124118410
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q45713
* Commonscat Multimedia: Titans


| * i
* e
* a
Titanak |
| --- |
| Hesiodoren titanak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Titanak | Zeo • Krio • Kronos • Hiperion • Japeto • Ozeano |
| Titanideak | Mnemosina • Febe • Rea • Tetis • Teia • Temis |
| *Koionideak* | Asteria • Leto |
| *Krionideak* | Astreo • Palas • Perses |
| *Japetideak* | Atlas • Epimeteo • Eosforo • Menezio • Prometeo |

 |
| Beste titanak
(idazleen arabera) | Ankiale • Anito • Aristeo • Astrea/Dizea • Aura • Dione • Fosforo • Eurinome • Hekate • Lelanto • Fortzis • Ofion • Tifon |
| Ikus, gainera: Titanomakia |
**Xabier Igoa Eriz** (Aramaio, Araba, 1992ko otsailaren 11) bertsolaria da. Arabako Bertsolari Txapelketan parte hartzen du eta 2015etik aurrera finaletan abestu izan du. Aitor Ugarte bertsolari eta mendi lasterkariaren anaia da.

Biografia
---------

2004an, Aramaioko Bertso-Eskolan ikasle hasi zen Manex Agirre irakasle zuela. Arabako Eskolarteko Txapelketan sei aldiz hartu zuen parte. Geroztik, Arabako Bertsolari Txapelketan aritu izan da. 2010eko Kuadrilla artekoan (Aramaioko taldean) txapelduna izan zen eta 2015eko Arabako Txapelketan finalera iritsi zen. 2017ko Txapelketan ere bertan izan zen, laugarren postua eskuratuz.

2010an Aramaioko bertso eskolan irakasle lanetan hasi zen eta gaur egun Aretxabaleta eta Arrasateko bertso eskoletako irakaslea ere bada.

2018tik, Euskal Herriko Bertsozale Elkarteko lehendakaritzako partaide da.

Palmaresa
---------

* Arabako Bertsolari Txapelketa (0): finalista 2015 eta 2017an.
* Arabako Koadrila arteko txapelketa (2): 2010, 2018
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa (1): 2010

Kanpo loturak
-------------

* BDB Bertsolaritzaren datu-basea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28379896

 |

* Wd Datuak: Q28379896
*Artikulu hau Lurraren eguratsari buruzkoa da; erlijiozko kontzeptua gaitzat duena beste hau da: «Zeru (erlijioa)»*
 Zerua egunez
**Zeru**a, **ortzi**a edo **ostalde**a izarrak mugitzen diren espaziotzat definitzen da askotan, eta, ikusizko efektuarengatik, Lurra inguratzen duela dirudi. Astronomian, zerua zeru-esferaren sinonimotzat hartzen da: argizagiak proiektatuak ikusten diren azal birtuala. Zeru esfera konstelazio izenekoetan banatzen da.

Egunez
------

Egunez, zerua urdin ikusten dugu, hau horrela da argiaren desbiderapenarengatik, morea eta urdina adibidez, maximoa denean, desbiderapen honek argia partikulaz partikula errebotatzea eragiten du, eta horrela euri fin baten moduan ikustea eragiten du, eta hortaz, erradiazioa gehiago agertzea.

Gauez
-----

Gauean zerua oso iluna ikusten dugu, beltza ikusten dugula esan daiteke. Hau horrela da argi gutxi heltzen delako, eta hortaz argia ilargiak bakarrik islatzen du, eta izarrek argiaren zati txiki bat islatzen dute, beraz ilargia eta izarrak bakarrik ikusten ditugu zeruan gauez.

Ikus, gainera
-------------

* Argi kutsadura
* Argia
* Ordu urdin

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q527
* Commonscat Multimedia: Sky

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4132524-2
* NDL: 00566935
* AAT: 300263064
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q527
* Commonscat Multimedia: Sky
***The Goon Show*** ingelesez egindako umorezko irratsaioa izan zen, BBC Home Servicek 1951 eta 1960 artean igorri zuena.

Programaren sortzaile nagusia eta idazle nagusia Spike Milligan izan zen. Gidoiek trama barregarriak nahasten zituzten umore surrealistarekin, hitz jokoekin, esaldiekin eta soinu efektu arraroekin. Azken ataletako batzuek BBC Radiophonic Workshop hasiberriak asmatutako efektu elektronikoak zituzten, eta horietako asko beste programa batzuek berrerabili zituzten hamarkadetan zehar. Programako elementu askok Britainia Handiko bizitza garaikidea satirizatzen zuten, ikuskizunaren, merkataritzaren, industriaren, artearen, politikaren, diplomaziaren, poliziaren, armadaren, hezkuntzaren, klase-egituraren, literaturaren eta zinemaren hainbat alde parodiatuz.

Programa BBC Transcription Services (TS) bidez merkaturatu zuten nazioartean, 1950eko hamarkadatik Australian, Hegoafrikan, Zeelanda Berrian, Indian eta Kanadan, nahiz eta TS bertsio hauek maiz argitaratu ziren gai eztabaidagarriak saihesteko. NBC 1950eko hamarkadaren erdialdetik hasi zen programa bere irrati-sarean transmititzen.

Programak eragin handia izan zuen komedia eta kultura herrikoi britainiar eta estatubatuarraren garapenean. The Beatlesek eta The Firesign Theatre komedia talde estatubatuarrak eragin garrantzitsutzat jo zuten, baita Monty Python taldeak ere.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Ayto, John (2006), Movers and Shakers: A chronology of words that shaped our age, Oxford, UK: Oxford University Press, p. 144, ISBN 0-19-861452-7
2. ↑   Wilmut, Roger; Grafton, Jimmy.  (1976). *The Goon Show Companion - A History and Goonography.*  Londres: Robson Books, 54 or. ISBN 0-903895-64-1..
3. ↑  Chapman, G. Cleese, J. Gilliam, T. Idle, E. Jones, T. & Palin, M. (2004). Edited by Bob McCabe. *The Pythons Autobiography by The Pythons*. London: Orion. Chapman's posthumous input via collateral sources. ISBN 0-7528-6425-4

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q168718
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q168718
**Sirdaryo** (edo ***Sir Daria***) **probintzia** Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean kokatua Sir Daria ibaiaren ezker aldean (hortik datorkio izena). Mugakide ditu Kazakhstan, Tajikistan, Tashkent probintzia eta Jizzakh probintzia. Eremuak 5.100 km² hartzen ditu, ia guztia basamortua. Bertan 648.100 biztanle inguru bizi dira.

Probintzia 9 barrutitan banatua dago. Hiriburua Guliston da (54.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Baxt, Boyovut, Farhod, Qahramon, Sayhun, Sirdaryo, Shirin eta Yangiyer.

Bertako klima kontinentala da, negu epel eta hezeekin eta uda bero eta lehorrekin.

Ekonomia kotoi eta zereal landaketan datza. Garrantzi gutxiago dute bazka-landare, barazki, meloi, kuia, patata, arto, fruta eta mahats landaketak. Gainera, Uzbekistango zentral hidroelektriko handienetako bat dago bertan, herrialdeko argindarraren herena ekoizten duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q487547
* Commonscat Multimedia: Sirdaryo Region

---

 |

* Wd Datuak: Q487547
* Commonscat Multimedia: Sirdaryo Region


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Uzbekistan | Uzbekistango probintziak | Uzbekistan |
| Andijan  •  Bukhara  •  Fergana  •  Jizzakh  •  Namangan  •  Navoiy  •  Qashqadaryo  •  Samarkanda  •  Sirdaryo  •  Surxondaryo  •  Tashkent  •  XorazmAutonomia errepublika: KarakalpakstanHiriburua: Tashkent |
***Zerynthia rumina*** edo **Arlekina** *Papilionidae* familiako lepidoptero espezie bat da. Arlekinen jantziaren antzeko koloreak ditu.

Deskribapena
------------

Tamaina ertaineko tximeleta bat da, 5 zentimetroko zabalera duena. Hegoek koloreen nahaste berezia dute: xake taularen antzeko marrazkia, atzealde horixkarekin eta orban beltz eta gorriekin osatua.

Banaketa
--------

Europako hego-mendebaldean eta Afrikako iparraldean soilik bizi da. Europari dagokionez, Iberiar penintsulan eta Frantziako hego-ekialdean ikus daiteke.

Habitata
--------

Aristolochia generoko landareei lotuta bizi da, haietatik lortzen baitu jatekoa. Muino harritsuetan, toki malkartsuetan eta basoen argiunetan aurki daiteke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q957832
* Commonscat Multimedia: Zerynthia rumina
* Wikispecies Espezieak: Zerynthia (Zerynthia) rumina

---

* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 32775
* BioLib: 51283
* EOL: 130552
* Fauna Europaea: 440678
* GBIF: 5141297
* GlobalSpecies: 714000
* NCBI: 132710

 |

* Wd Datuak: Q957832
* Commonscat Multimedia: Zerynthia rumina
* Wikispecies Espezieak: Zerynthia (Zerynthia) rumina
Sir Walter Raleigh
Sir Walter Raleighen exekuzioa
Ingeles itsasgizona (Hayes, Devon, 1552 - Londres, 1618). Frantziako erlijio-gerretan higanoten alde borrokatu ondoren (1569), Amerikarako espedizio bat antolatu zuen, Gilbert bere anaiordearekin, espainiarren mendeko lurraldeei eraso egiteko asmoz. 1580an, Leicesteren zerbitzupean, irlandarren aurka borrokatu zen, eta Elisabet erreginaren konfiantza eskuratu zuen. 1584an Ipar Amerikako kostalderako espedizioa antolatu zuen, eta, urtebete geroago, Virginia izenaz bataiatu zuen kolonia sortu zuen, Roanoke uhartean. Kolonizazio-saio horrek ez zuen arrakasta handirik izan, baina ingelesek Amerikako lurraldeak kolonitzatzeko garrantzi handiko aurrerapausoa izan zen. Patata, tabakoa eta gisako landareak ekarri zituen bidaia hartatik Ingalaterrara. Itsas Armada Garaitezinaren aurka borrokatu zen 1588an, eta 1595ean Guayanak esploratu zituen, El Dorado aurkitu nahiz. Jakue I.a errege egin zutenean (1603), haren aurkako matxinada antolatu izana leporatu zion erregeak berak Raleighi. Londresko Dorrean 1616 arte atxilotua egon ondoren, aske utzi zuten Orinocorako espedizioa gidatzeko, baina ez zuen urrerik aurkitu, eta, gainera, espainiar kolonizatzaileekin arazo larriak izan zituen. Londresa itzultzean atxilotu zuten berriro ere, eta, Gondomar espainiar enbaxadorearen aholkuari jarraituz, atxilotuari burua mozteko agindua eman zuen Jakue I.ak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
**Toranzoko harana** (gaztelaniaz: *valle de Toranzo*) erdialdeko Kantabriako harana da, hegoaldetik iparralderako norabidea hartzen duena. Pas ibaiak zeharkatuta, bere amaieran El Escudo mendatea dago. Bere aberastasun naturalagatik ez ezik, Castillo mendiko haitzuloetako artearen kobazuloengatik ere ezaguna da, Las Monedas eta La Pasiega kasu.

Bertan, orkatzak, oreinak, otsoak, basurdeak, azeriak eta erbiak zeuden, neurri batean kontserbatzen direnak. Asturias de Santillana garaian, bi bikariotzan banaturik zegoen.

Sobaoak eta quesada pasiegak tipikoak dira, cocido montañés ona eta toranzotar ardoa aurkitzeaz gain.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Ruiz de Salazar y Fernández, Manuel.  (1850). *Descripción geográfica y topográfica del Valle de Toranzo, en la provincia de Santander y observaciones hidrológicas sobre los baños y aguas hidrosulfuradas de Ontaneda y Alceda.*  Madril.
2. ↑   Zubieta Irún, José Luis.  (2009). *Geografía histórica de la Diócesis de Santander.*  Universidad de Cantabria, 81 or. ISBN 9788-48-1025231..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6159154

 |

* Wd Datuak: Q6159154
**Sireli Maqala** (Suva, Fiji, 2000ko martxoaren 20a), Fijiko errugbi jokalaria da. Zazpiko errugbian jokatzen du Fiji taldean.

Maqala Fijiko selekzioan hautatu zuten 2021eko Oceania Sevens Txapelketarako, 2020ko Udako Olinpiar Jokoen aurretiko beroketa txapelketarako. 2021eko uztailean, Olinpiar Jokoetako zazpi errugbi txapelketarako izendatu zuten Fijiko selekzioan.

Olinpiar Jokoak
---------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabaziko du Fijiko taldearekin, Zeelanda Berrikoaren (zilarrekoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Fijiko taldea: Napolioni Bolaca, Vilimoni Botitu, Meli Derenalagi, Sireli Maqala, Iosefo Masi, Waisea Nacuqu, Kalione Nasoko, Semi Radradra, Aminiasi Tuimaba, Asaeli Tuivuaka, Jerry Tuwai, Josua Vakurunabili eta Jiuta Wainiqolo-k.

Emaitzak
--------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 01 !1. postua, urrezko domina | Zazpiko-errugbiagizonezkoa. |

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Fiji name Sevens squad that gives glimpse of team they'll send to Olympics» *Rugby Pass* 3 June 2021.
2. ↑  «Sireli Maqala» *olympedia.org* 2022-02-03an. begiratua**(Ingelesez)**
3. ↑  «Sireli Maqala» Olympics.com 2022-02-03an begiratua **(Gaztelaniaz)**
4. ↑  "Zazpiko-errugbia, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q107673245

 |

* Wd Datuak: Q107673245
**Sirenen etxea** (gaztelaniaz: *Casa de las Sirenas*) Andaluziako Sevilla dagoen jauregi-etxea ezaguna da. XIX. mendean eraikia, arkitektoa Joaquín Fernández Aiarragarai hernaniarra izan zen. Jatorrizko izena *Recreo de la Alameda* izan zen.

Historia
--------

Joaquín Fernández Aiarragaraik etxea diseinatu zuen Lázaro Fernández de Angulo, Esquiveleko markesaren enkargua izanik. Estetikoki arkitektoak XVIII. mendeko frantses jauregien estiloa imitatu zuen: lau angeluko oinplanta, lorategiz inguratuta eta lau hormekin inguratuta. Etxeak oinplanta eta lehenengo solairua ditu. Teilatua arbelezko teilez estalia dago. Sirenen izena atari nagusian dauden bi esfingeen presentziatik datorkio.

Etxearen burdin sareak Portilla anaiek egin zituzten, 1862an. Diseinurako Tabako Lantegiaren eredua erabili zuten.

1870ean Esquiveleko markesak etxea Basilio del Camino y Hermanos lantegi eraikitzaileari saldu zion. Ondoren ere etxean José Domingo de la Portilla eta María Susana Pérez de Guzmán emaztea bizi izan ziren eraikinean; azken hau 1971n hil zen. Hamarkada horretan etxea utzik egon zen. 1989an Sevillako Udalak erosi zuen. Zortzi urtez zaharberritzeko lanak luzatu ziren. 1998tik auzoko kultur-etxea da.

Iruditegia
----------

* Esfingeak, etxeari izena eman zioten.Esfingeak, etxeari izena eman zioten.
* Hesia.Hesia.
* Etxe barruko lanpara bat.Etxe barruko lanpara bat.
* Barrualdea.Barrualdea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  José Manuel Suárez Garmendia (1986). *Arquitectura y Urbanismo en la Sevilla del siglo XIX*. Sevillako Aldundia. 129-137 or. ISBN 84-505-4905-1.
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Kondaira eta parapsikologia Sirenen etxean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5755241
* Commonscat Multimedia: Casa de las Sirenas

---

* **Ondare historikoa**
* IAPH: i17307

 |

* Wd Datuak: Q5755241
* Commonscat Multimedia: Casa de las Sirenas
Tzintzuntzaneko yakata
**Tzintzuntzan** (purepechaz *Ts’intsuntsani*, "*Kolibrien Tokia*", garai kolonialean *Citzutza* ere deitua izan zen) Taraska ordokia edo Purepecha ordokian dagoen gune arkeologiko bat da, Mexikoko Michoacán estatuko iparralde erdialdean. Bere izena, purepechazko tz'intzuni = kolibria hitzetik dator, eta kolibrien tokia esan nahi du, Tariacuri kazike taraskoarrak sortu zuen 1325 inguruan, Patzcuaro lakuaren inguruan. Bere garairik oparoenean, Tzintzuntzanek, 40.000 biztanle izan zituela uste da. Hiri hau, Taraskoar estatuaren hiriburua izan zen XV. mendearen erdialdetik, espainiarren aurka erori zen arte.

Gune arkeologikoak, erdian, sarbide arrapala bat duen 400 metro karratuko plataforma baten gainean eraikitako gune zeremonial bat hartzen du. Plataformaren gainean, bost yakata (laukiluze formako gorputz bat, zirkularra den beste batekin konbinatzen dituzten plataforma mailakatuak, plantak, ia T itxura hartzen duelarik) Curicaueri bezalako taraskoar jainko nagusien gurtzarako tenpluen oinarria zirena.

Kanpo estekak
-------------

19°37′N 101°34′W﻿ / ﻿19.62°N 101.57°W﻿ / 19.62; -101.57

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14237615
* Commonscat Multimedia: Tzintzuntzan (archaeological site)

---

 |

* Wd Datuak: Q14237615
* Commonscat Multimedia: Tzintzuntzan (archaeological site)
**Jose Tomas Mujika Gaztañaga**, gazteleraz José Tomás Mujica idatzia (Tolosa, Gipuzkoa, 1883ko otsailaren 10a-Tacuarembó, Uruguai, 1965ko otsailaren 15a) euskal musikaria, konpositorea eta irakaslea izan zen, Uruguaiko ganbera-musikan eragin nabarmena izan zuena.

Bizitza
-------

Bere ikasketan Tolosan egin zituen eta bertan *El Diapasón* musika banda sortu zuen. Ondoren Madrilera joan zen eta han armonia, piano eta organo ikasketak hasi zituen. Ikasketa horiek Bartzelonan burutu zituen Enrique Mosserarekin.. Bruselako Errege Kontserbatorioan ikasteko beka lortu zuen eta bertan Eduardo Fabini ezagutu zuen. Topaketa horren ondorioz eta Europan zegoen krisiaren ondorioz, Montevideora mugitzea erabaki zuen.

Montevideora iritsi zenean, garaiko musika kontserbatorioetan eman zituen klaseak, (Franz Liszt, La Lira eta Kolischer kontserbatorioa).

1929an, Jesualdo Sosa idazlearekin batera *Siembra de pájaros* bilduma idatzi zuen, eta bertan, idazlanaren musika konposatu zuen. 

1942an irakasle sartu zen Musika Kontserbatorio Nazionalean eta armonia, kontrapuntu eta konposizio klaseak eman zituen. Tacuarembón jarri zen bizitzen eta tokiko Musikak Kontserbatoriko zuzendari bilakatu zen 1944 eta 1951 bitarte. 

Sodreren sortzailetako izan zen 1931ean.

Lanak
-----

* *Ayacucho* poema sinfonikoa (1930ko uztailaren 18an Legebiltzarraren Jauregian estreinatua)
* *Iroitz bat Tolosari* (1905)
* *Preludio* (1928)
* *Erri Abestiak*
* *Euskal-Erria*
* *Siembra de pájaros*
* *Uruguaiko boluntarioen ereserkia*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Martínez Artola, Alberto. *Mugica Gaztañaga, Tomás.*  (Noiz kontsultatua: 2017-7-16).
2. 1 2    2015 (Noiz kontsultatua: 2017-7-16).
3. ↑   Puentes de Oyenard, Sylvia.  (1981). *Tacuarembó: historia de su gente.*  Intendencia Municipal de Tacuarembó.
4. ↑   Rela, Walter.  (2002). *Personalidades de la cultura en el Uruguay.*  Biblioteca Nacional de Uruguay.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q33093212
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2157523296527031660
* BNE: XX5600374
* autores.uy: 3676
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 82638

 |

* Wd Datuak: Q33093212
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Zapaltze sindrome orokorra** edo **crush sindromea** masa muskular handien konpresioaren ondorioz agertzen den sindromea da.

Sindrome hau 1941ean aurkitu zuen Eric Bywaters mediku britainiarrak Londongo bonbardaketak jasan zituzten gaixoengan. Normalean hondamendi handien ondorio izaten da (lurrikara, gerra...) pertsonak eraitsitako etxeen azpian geratzen direlako, baina hainbat ordu iraun dituen tornikete batek ere eragin dezake.

Harrapatuta geratu den masa muskularra deskonprimatzen denean agertzen da sindromea, konprimatutako zonan odol zirkulazioa berritzen denean. Honek alde batetik, presio arterialaren bat-bateko jaitsiera eragingo du, shock egoera sortuz. Bestalde, mioglobina eta erradikal askeak bezalako substantzia nefrotoxikoen askapena emango da. Hauek giltzurrun hodixken nekrosia eta giltzurrun gutxiegitasun akutua eragingo dute.

Tratamendua erreskatearen momentuan hasi behar da sindromeari aurre hartzeko. Horretarako, pertsona hondamendi lekutik atera bezain laster likidoen ordezkapena hasten da zainbidetik. Ondoren, mioglobina eta erradikal askeen desagerpenerako tratamendua hasten da. Kasu larrienetan eragindako zonaren ebaketa beharrezkoa izango da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130527
* Commonscat Multimedia: Crush syndrome

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 13135
* MeSH: D003444

 |

* Wd Datuak: Q1130527
* Commonscat Multimedia: Crush syndrome
**Sobietar disidentea**, bere gobernuaren politika edo ekimenekin ados ez zegoen eta modu aktibo batean ekimen horren aurka akzio bortiz edo baketsu batzuekin kexatzen zen Sobietar Batasuneko herritarra zen. Kexa horiek zirela eta, KGBk edo gobernuko beste agentzia batzuek sobietar disidenteei, jazarpenak, presoaldiak, edo heriotza zigorrak ezarri zizkieten.

1970ko hamarkadatik, mendebaldeko propagandan erabili zuten hitza, eta gero, sobietar hedabideetan, izeka egiteko. Sobietar Batasuneko gizarte eskubideen defendatzaileek hitza eurenganatu zuten.

Urriko Iraultzatik sobietar politiken aurkako disidenteak eta horien kontrako jazarpenak baziren ere; hitza, Josef Stalinen ondorengo garaietako disidenteekin baino ez da erabiltzen.

Ikus, gehiago
-------------

* Aleksandr Solzhenitsin
* Andrei Sakharov
* Gulag
* Samizdat
* Jelena Bonner
* 101 kilometroa

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2528945
* Commonscat Multimedia: Dissidents from the Soviet Union

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10643827

 |

* Wd Datuak: Q2528945
* Commonscat Multimedia: Dissidents from the Soviet Union
**Sobietar Batasuneko Estatuaren Saria** (Errusieraz: Государственная премия СССР), 1966ko irailaren 9an ezarri zen: SESBko ohore nagusia zen.

Stalin del Estado saria eman zioten 1941 eta 1954 artean, nahiz eta iturri batzuek oker aipatzen duten 1952. urtea izan zela saria eman zioten azken urtea. Desestalinizazioaren ondoren, Stalinen aipamena kendu egin zuten, eta Stalin saria jaso zutenei saria itzultzeko eskatu zitzaien, Sobietar Batasuneko Estatuko Saria emateko.

Estatuko Stalin Sariaren dominaren marrazkia.
Urtero zenbait gizabanakori lehenengo, bigarren edo hirugarren mailako Sobietar Batasunaren Estatuaren Saria ematen zitzaien zientzia, matematika, literatura, artea eta arkitektura arloetan. Saria SESB edo sozialismoaren aurrerapena ekarri eta arlo horietan lorpen handia izan zirenak ohoratzeko. Sarritan, lan jakin batengatik ematen zen saria.

Sobietar Errepublika bakoitzak Estatuaren sariaren antzeko sariak eman zituen, ez nahitaez Estatuak aintzat hartzen zituen jakintza-arlo guztietan. Sari horiek errepublikaren idazle edo artisten izenak hartzen zituzten izen ofizialerako.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Volkov, Solomon, tr. Bouis, Antonina W. *Shostakovich and Stalin: The Extraordinary Relationship Between the Great Composer and the Brutal Dictator* (New York, Alfred A. Knopf, 2004). ISBN 0-375-41082-1, Chapter 5.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q758861
* Commonscat Multimedia: USSR State Prize

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85127276

 |

* Wd Datuak: Q758861
* Commonscat Multimedia: USSR State Prize
*Ez nahasi Zangozerriarekin, Nafarroa Garaiko 12 eskualderik 1*.

**Zangozaldea** Nafarroako eremu geografikoa da, Zangozerriko erdialdean kokatua. Zangoza inguruko eremua da, tradizioz hiribildu independenteetan banatuta egon dena, Oibar ibarra bezalako lekuetan ez bezala, non herri guztiak jurisdikzio komun baten menpe zeuden. Lurralde hauek hartzen ditu: Zangoza, Xabier, Kaseda, Galipentzu, Peña eta Ledeako Korredua (Ledea eta Esa). Egungo udal-banaketaren ondorioz, Kaseda, Galipentzu eta Xabier udalerriek Peñako mendilerroaren hegoaldean dituzte lurraldeak, baina eremu hori ez dago Zangozaldean tradizioki.

Batzuetan, Zangozaldea Zangozerriaren sinonimo gisa erabiltzen da, baina ez dira nahastu behar, ez baitute lurralde bera aipatzen. Zangozaldea osoa Zangozerriaren barruan dago, baina Zangozerriko lurralde batzuk ez daude Zangozaldean.

Zangozako merindadearen barruan dago kokatuta.

Geografia
---------

### Ingurune naturala

Iparraldetik hegoaldera lau unitate morfologiko bereiz daitezke: Leireko mendilerroaren hegoaldeko eta mendebaldeko malkartsua, hemen hurrengo unitatearen gainean dagoen tolestura-faila zamalkatzailea dena; Berdungo kanalaren mendebaldeko muturra, non Eozenoko tuparri grisurdinduak azaleratzen diren, bardeetan erauzita edo hainbat glaziar-mailatako tolestura okreekin estaliak, eta fazies maila luzeetako tolesturak;

### Klima eta landaredia

Iparraldeko zatia eta Peñako mendilerroko gailurrak izan ezik, lurralde osoa Mediterraneoko eskualdeari dagokio botanikoki. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 °C-koa da –mendizerretan izan ezik–, prezipitazioak 500 eta 1000 mm artekoak dira, eta 650 eta 750 mm arteko ebapotranspirazio potentziala arte- eta pinu-unada batzuk geratzen dira, batez ere zati altuenetan, non hosto txikiko eta markeszenteko haritz submediterraneoak ere badauden. Baso-berritzea garrantzitsua izan da (Austriako larizio eta beltz pinuak eta karrasko pinua), batez ere Kasedan, Galipentzun eta Xabierren

Ekonomia
--------

Abeltzaintza eta, neurri txikiagoan, industria eskualdean dauden arren, zereal-nekazaritza nabarmentzen da eremu osoan, eta garagarra lantzen da batez ere. Bestalde, bertan dauden botanika- eta baso-espezieak Mediterraneoko eremuetakoak dira.

Oharrak
-------

1. ↑  /s̻anɣ̞os̻alð̞é.a/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza laugarren silaban

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZALDEA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-04-19).
* «ZANGOZALDEA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-04-19).

Ikus, gainera
-------------

* Zangozerria
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111658757

 |

* Wd Datuak: Q111658757
**Zangoza Hiribildua** Zangozako Alde Zaharreko hiru burgu historikoen bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

Burgua
------

Hasierako Erdi Aroko hiriguneak Iruñeko San Zerningo pentagonoa gogorarazten duen plano bat du, eta, beraz, Karrika Nagusia, kasu honetan ibaiaren gaineko zubi batean amaitzen dena, eta hiriko merkatari-ardatz, tertziario eta soziala izaten jarraitzen duena. Burgu honi (Zangoza Berria deitua) beste txikiago bat (Zangoza Hiribildua) gehitu zitzaion, ardatza Hiribildu karrika duena. Lehen kasuan, batez ere, Erdi Aroko herentzia ez da elizetan eta jauregietan bakarrik ikusten, baita etxadien barruan ere, baratzeak, etxetxoak eta etxe isolatuak, eta partzela-sare konplexu eta atomizatua.

Laster harresiz kanpo sortu ziren bi burgu edo auzo, 1150 inguruan Oltrakoa, ibaiaren eskuinaldean, San Andres elizako zubitik gertu, eta Castillon burgua 1171ean, Antso VI.a Jakituna zubiaren aurreko muinoaren gainean, Done Eztebe elizarekin.

Azken burgu hau, Castillon, XIV. menderako desagertu zen. Oltraz gain, etxe batzuk baino ez dira geratzen Tafallako errepidean.

Hirigintza
----------

### Plazak

* Salbatore enparantza
* Peñaltako Portaleko enparantza

### Kaleak

* Henrike Albretekoa karrika
* Ikasguko karrika
* Balate karrika
* Zalduen karrika

Oharrak
-------

1. ↑  /s̻anɣ̞ós̻a iɾiβ̞iʎð̞ú.a/ ahoskatua (laguntza)

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-03-17).

Ikus, gainera
-------------

* Zangoza
* Zangozerria
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

* Zangozako Udalako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111278362

 |

* Wd Datuak: Q111278362

| * i
* e
* a
  Zangoza |
| --- |
| ***Zangoza*** |
| Auzoak | Alde Zaharra (Zangoza Berria • Zangoza Hiribildua • Oltra • *Castillon*) • Cantolagua • Irigoien • San Babil |
| Kontzejuak | Gabarderal • Rocaforte |
| Herri hustuak | Añoze • Boieral • Casales Lerda • Laiazeta • Lerda • Pastoritza • Santa Olaia • Ull • Vadoluengo |
**Zangozako udaletxea** Zangoza nafar udalerriko udaletxea da.

Zangozako Udalaren egoitza da eta Karrika Nagusian kokatuta da, Alde Zaharreko Zangoza Berrian.

Eraikina
--------

Udaletxea XVI. mende amaierako harri eta adreiluzko eraikina da. Behealdean, atari zabala eta arkudun egitura dauka. Eraikina Oibarko Domingo Aiak diseinatu zuen eta Zangozako Kale Nagusian dago. Atzealdeko fatxada Gazteluko armen plazara begira dago eta, horrekin batera, multzo arkitektonikoa osatzen du. Urte askotan, udaletxeak Vianako printzearen jauregian (XII. mendeko eraikina) izan zuen egoitza. 1929ko Bartzelonako erakusketa unibertsalean, Zangozako udaletxearen kopia bat eraiki zen.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2021-10-29).

Ikus, gainera
-------------

* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66058304
* Commonscat Multimedia: Town hall of Sangüesa

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-396

 |

* Wd Datuak: Q66058304
* Commonscat Multimedia: Town hall of Sangüesa
**Tour-operatzailea** (jatorriz, ingeleseko *tour operator*) bira turistikoak antolatzen dituzten enpresak dira. Tour-operatzaile izenak enpresen sistema integratuari egiten dio erreferentzia eta erabakiak hartzeko zentro bakarra dago eta era askotako jarduera sortak biltzen dira horrelako sistemetan: bidaia-agentziak, garraio-konpainiak, ostalaritzako harrerak, atsedeneko eta aisiako zerbitzuak eta abar.

Tour-operatzaileek, nagusiki, charter abiazioko konpainietan edo konpainia erregularren bidezko charter kontratazioetan garatzen dute beren jarduera. Horrela, posible dute leku turistikoetarako joan-etorriko txartelak tarifa normalean baino askoz merkeago eskaintzea. Tour-operatzaileak funtsezkoak izan dira masa-turismoa nazioarte osora hedatzeko. Dena dela, kritika ugari ere jaso du sistema horrek: jarduerako irabazien parte handi bat jatorriko herrialdeetan geratzen dela leporatu izan diote. Dauzkan itsasertzak eta tenperatura tarteko, Espainiako estatua da lan horretan diharduten enpresen jomuga garrantzitsuenetakoa da; enpresa ingeles eta alemanena, batik bat.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Udalaitz, Daniel.  (2005eko uztailaren 31). «Zer da: Touroperadorea» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q133744
* Commonscat Multimedia: Tourism companies

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 120294871 (data)
* GND: 4136086-2

 |

* Wd Datuak: Q133744
* Commonscat Multimedia: Tourism companies
**Vera Daves**, jaiotzaz **Vera Esperança dos Santos Daves De Sousa** (Luanda, Angola, 1984ko maiatzaren 18a) angolar politikaria eta ekonomialaria da, eta Angolako Gobernuko Finantza ministro izendatu zuten 2019an.

Biografia
---------

Luandan jaio zen 1984an eta Ekonomian graduatu zen Angolako Unibertsitate Katolikoan.

### Ibilbide profesionala

Tokiko banku bateko ikerketa-burua izan zen 2011n, eta finantzei eta ekonomiari buruzko telebistako ohiko iruzkingile bihurtu zen. Kapitalen Merkatuko Batzordeko buruak, Archer Mangueirak, telebistan ikusi zuen eta Batzordean parte hartzera gonbidatu zuen. Batzordeko administratzaile exekutiboa izan zen 2014. urtetik 2016. urtera, eta Mangueira ordezkatu zuen 2016. urtean batzordeburu gisa.

Alves da Rocha ekonomi-irakaslearekin finantza publikoei buruzko liburu baten egilekidea da.

Angolako Finantza eta Altxorreko Estatu Idazkaria izan zen, João Lourenço presidenteak 2019ko urriaren 8an Finantza ministro izendatu baino lehen, 35 urte zituela. Kargua hartu zuen lehen emakumea izan zen. Izendatu baino lehentxeago, MPLA alderdi agintariaren Buro Politikoarekin bat egin zuen kongresu berezi batean. "*Oso teknika diziplinatua, ondo prestatua eta trebea*" dela esaten da.

Kargua hartu zuenean, Afrikako bosgarren handiena zen herrialdeko ekonomia berregituratzeko agindu zioten. 2020ko martxoan iragarri zuen herrialdea atzeraldian zegoela, eta Ogasun Ministerioa Estatuko Aurrekontu Orokorrak berrikusten ari zela, COVID 19ren pandemiaren eraginagatik. Apirilean iragarri zuen bertan behera uzten zirela petrolioaren prezio murriztuak eta pandemiak finantza publikoetan zuen eraginak bermatzen ez zituzten kontratu guztiak.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4   Akpah, Prince.  (18 de junho de 2020). «Women Rising: Meet Africa’s only 2 female finance ministers» *Africa Feeds*.
2. 1 2 3   dos Santos, Edjaíl.  (13 de outubro de 2019). «Who is Vera Daves, the first woman to lead Angola's Finance?» *Jornal Economico*.
3. 1 2 3   Almeida, Henrique.  (6 de novembro de 2019). *In Angola, a 35-Year-Old Woman Steps Up to Boost the Economy.*  Bloomberg.
4. 1 2 3   Eisenstein, Zoé.  (20 de março de 2020). «Angola: Finance Minister Vera Daves has one of Africa’s toughest jobs» *The Africa Report*.
5. ↑    *Vera Daves appointed Finance minister.*  Agência Angola Press 9 de outubro de 2019.
6. ↑   Silva, Graciosa.  (27 de março de 2020). «Vera Daves announces recession» *Ver Angola*.
7. ↑    *Angolan government prepares revised budget for 2020.*  Macau Hub 30 de março de 2020.
8. ↑    *Angola suspends all contracts without guaranteed funding.*  Macau Hub 22 de abril de 2020.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q96441964
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54162420621632251182

 |

* Wd Datuak: Q96441964
**Sipadan** (*Pulau Sipadan*) Malaysiako irla bat da, Celebes itsasoan dago, Borneoren ekialdean. Sabah estatu federatuaren parte da. Uharte hori ospetsu egin zen Abu Sayyafen bahiketagatik, 2000. urtean, non atzerriko turista batzuk terrorista islamistek bahitu baitzituzten.

Fauna
-----

Sipadan urpean igeri egiteko gunea da. Itsas bizitzaren aberastasuna izugarria da: arrezife-marrazoak, barrakudak, *Bobometropon muricatum*, mantarraiak, Myliobatidae, mailu-marrazoak eta marrazo baleak. Gainera, dortoka berdeak eta karei dortoka handiak ikus daitezke.

2004an, erreserba natural izendatu zuten uhartea, eta bertan zegoen estazio turistikoa (resorta) itxi zen. Gertuen dauden estazio turistikoak ondoko Mabul edo Kapalai uharteetan daude. Harrezkeroztik, uhartea jende kopuru mugatu batek baino ezin du bisitatu egunez, eta ezin da gaua bertan eman. Halaber, uhartearen zati handi baterako sarbidea mugatu da. Armadako eta poliziako destakamendu txiki bat besterik ez du bizi.'

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tortugas nadando en Sipadan. Imágenes cedidas por Christoph Brüx

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1412482
* Commonscat Multimedia: Sipadan Island

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2012004229

 |

* Wd Datuak: Q1412482
* Commonscat Multimedia: Sipadan Island
**Sioux konderria** (ingelesez: *Sioux County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Harrison da. 2010eko zentsuaren arabera 1.311 biztanle zituen, Sioux kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sioux konderriak 5.354,71 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,87 ura dira. Beste 5.352,83 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,24 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 1.311 pertsonetatik 1.292 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 52 dira. 1 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 15 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489751
* Commonscat Multimedia: Sioux County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147833955
* LCCN: n86128563
* **Lekuak**
* OSM: 1425407
* TGN: 2001398

 |

* Wd Datuak: Q489751
* Commonscat Multimedia: Sioux County, Nebraska
**Sioux konderria** (ingelesez: *Sioux County*) Ipar Dakotako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Fort Yates da. 2010eko zentsuaren arabera 4.153 biztanle zituen, Sioux kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Sioux konderriak 2.922,14 kilometro koadro ditu. Horietatik 88,45 ura dira. Beste 2.833,69 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,42 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 4.153 pertsonetatik 599 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 82 dira. 6 beltzak edo afroamerikarrak. 3.433 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 111 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q48850
* Commonscat Multimedia: Sioux County, North Dakota

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153628924
* LCCN: n82096172
* **Lekuak**
* OSM: 1739852
* TGN: 2001599

 |

* Wd Datuak: Q48850
* Commonscat Multimedia: Sioux County, North Dakota
**Ville Juhana Haapasalo** (Hollola, Finlandia, 1972ko otsailaren 28a) finlandiar aktorea eta telebistako aurkezlea da. Pertsona ospetsua da Finlandian eta Errusian.

Bizitza
-------

Umea zenean, antzerkian, izotz-hockeyan eta dantza herrikoietan ibiltzen zen.

Haapasalok Leningradeko (gaur egun San Petersburgo) Antzerki Akademian antzerkia, musika eta zinema ikasi zituen. Errusiera ez zuen hitz egiten orduan, baina orain oso ondo egiten du. Baina Haapasalok esaten du gramatika ez dakiela. Ikasketak 1995ean amaitu zituen.

Zinematografia
--------------

Errusian 1995ean bihurtu zen ezagun "Ehiza nazionalaren berezitasunak" filmarekin. Baina Finlandian 2002an egin zen ezagun, "Kukulido" filmari esker. Gaur egun, Haapasalo Errusian Finlandian baino ezagunagoa da. 1998an "Arrantza nazionalaren berezitasunak" filmean agertu zen.

Errusian telebista-programa askotan parte hartu du eta Finlandian bere programak dauzka: *Errusian zehar 30 egunean*, *Zetaren Bidea 30 egunean*, *Ozeano Artikoa 30 egunean*, *Kaukasia 30 egunean*, *Volga 30 egunean*, eta abar.

Familia
-------

Haapasalo Saara Hedlund aktore finlandiarrarekin ezkonduta dago eta bi ume dauzkate. Gainera, ume bat dauka Tina Barkalaja zinema-zuzendariarekin.

Besterik
--------

Haapasalok hiru enpresa dauzka: Ville’s Mayak jatetxea, saltoki handi bat eta online-denda. Jatetxea eta saltoki handia Finlandia eta Errusiaren arteko mugatik hurbil daude.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q397682
* Commonscat Multimedia: Ville Haapasalo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 85502492
* ISNI: 0000 0003 7390 2374
* GND: 1048668231
* LCCN: no2004093634
* NKC: xx0032828

 |

* Wd Datuak: Q397682
* Commonscat Multimedia: Ville Haapasalo
***The Texas Chain Saw Massacre*** (euskaraz *Texasko Sarraskia*) 1974ko Tobe Hooper estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko filma bat da. Marilyn Burns, Paul A. Partain, Edwin Neal, Jim Siedow, Gunnar Hansen eta Teri McMinn aktoreek antzeztu zuten, narratzailea John Larroquette izan zen.

Beldurrezko zinemako filma ospetsuenetakoa da, filma honetako Leatherface ("Larruzko-aurpegi", Gunnar Hansen) motozerra eta larruzko mozorrodun hiltzailea ikur ezagun bilakatu zelarik.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

1970eko hamarkada, AEB. Inongo kezkarik gabeko bost gaztek minibus batean Texasen barna bidaiatuz doaz: Sally (Marilyn Burns), bere anaia elbarritua den Franklin (Paul A. Partain), Jerry (Allen Danziger), Kirk (William Vail) eta Pam (Teri McMinn). Bapatean, autostopa egitez jaso duten etxegabea (Edwin Neal) ikusirik lurralde arrotz eta giro txarreko batean sartu direla ohartu dira, gizon hura obsesio hilkorrak dituen gizaseme bizioduna eta bitxia baita, denbora gutxian pertsonaia desatsegin eta mehatxagarria suertatuko zaielarik. Bost adiskideek hartaz ihes egitea lortuko dute. Handik gutxira, gasolindegi batean gelditu eta minibusari gasolina botatzera doazenean bertan gasolinarik ez dagoela jabetuko dira. Hortaz, inguruan dagoen Sally eta Franklinen haurtzaroko etxera zuzenduko dira. Kirk eta Pam bainatzera doazen unean, inguruko baserri isolatu eta zahar bat ikusi eta bertaratzea erabakiko dute, han mozorrodun harakin bat (Gunnar Hansen) agertu eta biak sarraskituko ditu. Jerry Kirk eta Pamen bila joan eta patu bera izango du. Hortaz, gauea iristear dagoela bi lagun besterik ez dira bizirik egongo. Erasoaldi baten ondoren Franklin hil eta amesgaizto beldurgarriena gauzatuko da, bizirik gelditzen den azken kidea den Sallyk (Marilyn Burns) Sawertarren eskutik jazo litekeen gehiegikeriazko erokeria handiena zer den jakingo baitu...

Aktoreak
--------

* Marilyn Burns ... Sally Hardesty
* Allen Danziger ... Jerry
* Paul A. Partain ... Franklin Hardesty
* William Vail ... Kirk
* Teri McMinn ... Pam
* Edwin Neal ... etxegabe autostopista (Nubbins Sawyer)
* Jim Siedow ... zaharra, Leatherfacen anaia (Drayton Sawyer)
* Gunnar Hansen ... Leatherface (Bubba Sawyer)
* John Dugan ... aitona (Aitona Sawyer)

Kanpo estekak
-------------

* Filmaren webgunea **(Ingelesez)**
* *The Texas Chain Saw Massacre* filmaren IMDBko fitxa irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q886597
* Commonscat Multimedia: The Texas Chain Saw Massacre

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 203744389
* GND: 4690309-4
* LCCN: n96120113
* SUDOC: 079181031

 |

* Wd Datuak: Q886597
* Commonscat Multimedia: The Texas Chain Saw Massacre
**Vintgar arroila** (eslovenieraz: *soteska Vintgar*) Bled hiritik gertu dagoen arroila da.

Ezaugarriak
-----------

1,6 kilometrotako luzera duen arroila da, Radovna ibaiak moldaturikoa. 250 metrotako jaitsira dauka eta alboetako hormen altuera 50 eta 100 metro artekoa da. Ibaiak hainbat egitura sortu ditu, putzuak, azkarrak eta bukatzeko 13 metrotako *Šum* ur-jauzia (euskaraz, "ur-jauzi zaratatsua").

Historia
--------

1890 arte arroilara iristea zaila zen baina Jakob Žumer alkateak eta Benedikt Lergetporer argazkilariak esploratu egin zuten eta 1893an egurrezko pasabideak eraiki zituzten.

XX. mendearen hasieran trenbidearen zubia eraiki zen, 33 metrotako altuera duena, eta argi indarra lortzeko instalazioa ere eraiki zen arroilaren bukaeran.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
* Šum ur-jauzia.Šum ur-jauzia.
* Trenaren zubia.Trenaren zubia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q671860
* Commonscat Multimedia: Vintgar Gorge

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315940048

 |

* Wd Datuak: Q671860
* Commonscat Multimedia: Vintgar Gorge
Sokotoko estatuaren kokapena Nigerian
Nigeriako ipar-mendebaleko estatua. 102.535 km2 (Nigeriako bigarren estatua da eremuari dagokionez) eta 4.392.391 biztanle (1991). Lurralde idorra da (basamortu-lurraldea Nigerreko mugan), eta sabanako landareak eta zuhaixka arantzadunak dira landare ugarienak. Nekazaritza da ekonomia-jarduera nagusia.

Historia
--------

Fulanien eta hausen *jihad* edo erlijio-gerren ondoren, fulanien esku geratu zen Sokotoko lurraldea (1808), eta fulanien inperio handia eratu zen. 1903an britainiar gudarosteek fulaniak menderatu zituzten, eta inperioa Nigeria iparraldeko babespeko herrialdearen parte bihurtu zen. Nigeriak independentzia eskuratu zuenean, Nigeriako Iparraldeko eskualdea osatu zuen, eta Ipar-mendebalekoa 1967tik aurrera. Gaur egun, Sokotoko estatuak fulanien inperioko emirerri handienak izan ziren Sokoto eta Gwandu emirerriak eta Kontagore emirerria izan zen lurraldearen iparraldea hartzen ditu.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
*Artikulu hau Oñatiko auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Uribarri (argipena)».*

**Uribarri** Oñatiko (Gipuzkoa) hegoaldean dagoen baserri-giroko auzoa da, Arantzazurako bidean eta Aloñako mendilerroaren magalean kokatuta dagoena eta ohiko abiapuntua dena horko tontorretara igotzeko.

Kokapena eta ondarea
--------------------

Errepide horren ezker-eskuin, maldan diren etxe multzo batek osatzen dute Uribarriko nukleoa, San Andres baseliza eta auzoko txokoa, Haizpe izenekoa (2012an irekia), bertan direla. Nukleo honetatik gorago errepidean, gain batean Urteagagain dago, guardetxe zaharra, jatetxe eta beste baserri pare bat bertsan direlarik. San Andres jaiak ospatzen dira auzoan.

Ondareari dagokionez, San Andresen baseliza aipatzekoa da, alde batetik, eta bestetik baserri eta bestelako eraikin hauek: Aingerukua, Artegia, Azkarragako Errota, Azkarraga Txiki, Azkarraga Haundi, Azkarraga Erdikua, Azkarraga Barria, Baltzategi, Banastaingua, Barrenekua, Datustegi, Datustegi Txiki, Egikua, Erostegi Txiki, Eskola, Gogordo, Goikoetxe, Goikoetxe Barria, Goitikua, Konkena, Mizkingua, Kostei, Otadui Txiki, Otadui Haundi, Pater-etxe, Sagastizabal, Sakona, Santutxua, Soldadukua, Tebernakua, Tuertokua, Txopekua, Urrumangua, Urteaga, Urtiagain, Urzelaikua eta Zelakua.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 88 biztanle zituen.

Uribarriko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 82 | 92 | 87 | 87 | 86 | 86 | 90 | 88 |

Iruditegia
----------

* Uribarri auzoaren ikuspegia.Uribarri auzoaren ikuspegia.
* San Andres baseliza.San Andres baseliza.
* Urteagagainen, guardetxe zaharra.Urteagagainen, guardetxe zaharra.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    «Oñatiko Uribarriko Haizpe elkartearen inaugurazioa - Oñati» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).
2. ↑   «Uribarri Auzoa » Oñati » Gipuzkoa» *b5m.gipuzkoa.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).
3. ↑    «Haizpe elkartea beteta Uribarri auzoko jaietan - Oñati» *Goiena.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-10-02).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12268651
* Commonscat Multimedia: Uribarri (Oñati)

---

 |

* Wd Datuak: Q12268651
* Commonscat Multimedia: Uribarri (Oñati)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Oñatiko auzoak |  |
| Arantzazu • Araotz • Errekalde • Garibai • Kale-Barria • Kale-Zaharra • Larraña • Lezesarri • Olabarrieta • Olakua • San Lorentzo • Santxolopetegi • Uribarri • Urrexola • Zubillaga |