**Stepan "Stepa" Stepanović** (serbieraz: Степан Степа Степановић) serbo-otomandar gerran, serbo-bulgariar gerran , Balkanetako gerretan eta Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen serbiar militar bat izan zen. 1874an Serbiako Armadan sartu zen eta 1876an suzko bataioa izan zuen otomandarrekin. Mailatik gora egin zuen eta 1885. urtean Bulgariarekiko gatazkan parte hartu zuen. 1908ko apirilean Defentsa ministro kargua hartu zuen eta, horregatik, zenbait erreforma aplikatu zituen Indar Armatuetan.

Stepanović-ek Balkanetako gerretan izan zuen komando operatiboa eta Serbiako 2. Armadaren agindupean izan zuen Lehen Mundu Gerran. Cer-ko guduaren ondoren, Bigarren Mailako Landa-Mariskalara igo zen.

Stepanovic-en jaiotetxea Kumodraž-en.

Haurtzaroa eta hezkuntza
------------------------

Stepan "Stepa" Stepanović 1856ko otsailaren 28an jaio zen Kumodraz herrian, Belgradotik gertu. Ivan eta Radojka Stepanovićen semea zen (bere neska-izena Nikolić zen), Ivan eta Radojka Stepanovićen hirugarren semea. Stepanović-ek Stepan izena zuen bere aitonaren omenez, eta harengandik zetorren familiaren izena. Honen jatorriari buruzko bi teoria daude: lehenengoak dio Stepanović-en arbasoak, Živanović abizena zutenak, Bosnia eta Likakoak zirela; bigarrenak adierazten du familiaren arbasoak Leskovac eta Pirot eskualdekoak zirela eta serbiar migrazio handietan bizilekuz aldatu zirela.

Etxeko lanek Stepanen amari denbora gutxi uzten zioten mutila zaintzeko, beraz, aitaren amonarekin hazi zen. Lehen hezkuntzara joan aurretik, abeltzain lanetan ari zen jada, eta horrek zezen batekin istripu larria ekarri zuen. Stepanović-ek hiru urte egin zituen oinarrizko hezkuntza Kumodraz-en eta gero bigarren hezkuntzara joan zen Miša kapitainaren jauregian kokatutako gimnasio batean, Belgradon. Ikasketak ordaintzeko, hiriburuko familia dirudunen etxeetan zerbitzatu behar izan zuen. Belgraden egin zituen kurtso guztietan nota onak lortu zituen.1874ko irailean, Stepanović hiriburuan kokatutako hamaikagarren mailako artilleria eskolan matrikulatu zen, batxilergoko seigarren mailan ibili beharrean. Aurreko bost urteak gimnasioan egin izanari esker, ez zuen sartzeko probarik egin behar izan. Bere klaseak hogeita bederatzi ikasle zituen, akademiako kadeteak.

Garai hartan artilleria eskolak enfasi handia jarri zuen gai teknikoetan, matematika barne, Stepanović ez zen trebea. Hizkuntzetan ere ez zen trebea, errusiera eta frantsesa irakurtzen zituen arren. 1875-78ko Herzegovinako altxamendua hasi ondoren, Serbiako Printzerria Otomandar Inperioari aurre egiteko prestatu zen, eta artilleria eskolak prestakuntza-ikastaro berri bat ezarri zuen. 1875eko irailean, Stepanović eta bere lagunei kaporal maila eman zieten. Dagokion azterketa gainditu ondoren, sarjentu mailara igo zen 1876ko maiatzean. Urte bereko ekainean, serbo-otomandar gerra piztu zen, non inperioaren indar gehiena Kosovoko albaniarrak ziren. Stepanović eta bere klase osoa lehen sarjentuetara igo eta frontera bidali zituzten.

Serbo-Otomandar gerrak
----------------------

Stepanović 1876ko maiatzaren 14an iritsi zen Kragujevac-era. Han Šumadija Dibisioaren egoitzan eguneko ofizial izendatu zuten, Ljubomir Uzun-Mirković koronelak aginduta, eta haren aginduetara geratu zen Stepanović. Zatiketak Moraviako Armadaren muina osatzen zuen, baina serbiar plan militarrak aldatu ondoren, hainbat taldetan banatu zen. Stepanović Uzun-Mirković buru zuenari esleitu zitzaion, Babina Glava eta Bela Palanka konkistan Knjaževac-eko Armadarekin elkarlanean arituko zen otomandarrek Niš-era bidaltzen saia zitezkeen errefortzuei bidea oztopatzeko. Serbiar indarrek Babina Glava hartu zuten eta bere txostenean Uzun-Mirković-ek Stepanović aipatu zuen, oso bizkorra eta zaldizko ona zela deskribatuz.Handik gutxira otomandarrek kontraerasoa jo zuten Uzun-Mirković taldearen aurka, Pandrilora erretiratu behar izan zuena. Etsaiak uztailaren 19an eraso zuen herri hau, eta bertan Stepanović nabarmendu zen bataila bat eman zen. Tropekin sorbalda borrokatu izanak animatu zituen eta serbiarrei liskarra irabazten lagundu zien. Esperientzia horrek markatu zuen Stepanović, zeinak beste batzuetan taktika bera erabili zuen soldaduen morala hobetzeko.

Knjaževac erori ondoren, Stepanović eta bere taldea Deligrad-etik Sokobanjara joan ziren otomandarrei Morava hegoaldeko haranera iristea eragozteko. Sokobanjan serbiar unitateen berrantolaketa egin zen eta IV Armadako Gorputza eratu zen, Đura Horvatić koronelaren ardurapean geratu zena. Stepanović unitate berri horretan sartu zen. 

IV Armadako Gorputzak Kurilovo zeharkatu zuen eta Vinikera iritsi zen, non etsaia kargatu zuen. Ondoren, Deligrad-era jarraitu zuen, eta irailaren 7an iritsi zen. Hilaren 11n, Krevet inguruko otomandar unitateekin talka egin zuen, baina borroka garaile argirik gabe amaitu zen.

Azaroaren 1ean, armistizioa deklaratu zen. Abenduaren 1ean, Stepanović Balorearen Urrezko Domina eman zioten eta bigarren teniente mailara igo zuten. 1877ko otsailaren 13an Serbiako Armadako 3. Batailoiko 3. Konpainiaren agintea eman zioten. Gerora, Stepanovic-ek Piroten konkistan parte hartu zuen. Jovan Belimarković jeneralaren agindupean, Stepanovićek eta bere hirurehun gizonek ezker hegalari eraso zioten Nišorren, Piroten otomandar gotorlekuetako bi puntuetako bat. Irailaren 26 eta 27 artean konpainiak Nišor inguratu zuen etsaiak detektatu gabe eta Mali vrh hartu zuen. Hilaren 27ko goizean, herriaren aurkako serbiarren eraso nagusia hasi zenean, Stepanović-en unitatea Nišorren defendatzaileen aurka tiroka hasi zen, eta etsaiaren eraso bikoitzarekin hartu baitzuen. Ez nago oker, gure ekintza erabakigarria izan zen Nišorren defentsak hausteko eta Piroten patua zigilatu zuen". Stepanovic-i, beraz, San Svetislav Hirugarren Klaseko Ordena eman zioten Zinta eta Ezpatekin, bere ibilbide osoko dekoraziorik gogokoena, Nišorren aurkako erasoan otomandar lubakietan sartzen lehena izan zela uste baitzuen.

Abenduaren 3an, Šumadijaren Gorputzak Pirotetik Niš aldera aurrera egin zuen bi mailatan. Aurrerapenean, Stepanovic-ek infanteria batailoi erdi bat eta zalditeria-unitate batzuk gidatu zituen Suva Planina mendi malkartsuan zehar. Stepanovic-ek ez zuen biktimarik izan martxan eta helmugara iritsi zen unitatea borrokarako prest zuela; mendia zeharkatzea gerra osoko maniobra gogorrena izan zela adierazi zuen gero. 

1878ko urtarrilaren 23an, Serbiako komando nagusiak Šumadija dibisioari Vranje hartzeko agindua eman zion. Unitateak otomandarrak Poljanicatik atera eta Grdelička arroila garaitu zituen. 25ean, Stepanovic-ek Poljanicako biztanleria zibila armatzeaz arduratzen zen boluntario-unitate baten agintea hartu zuen. Vranjeren kontrolerako guduan, zenbait egun geroago, Stepanovic-ek Devotinen otomandar posizioak eraso zituen iparraldetik.

Gerren arteko garaia
--------------------

Gatazka amaitu zenean, Stepanović-ek bere ikasketa militarrak jarraitu zituen Belgraroko Akademia Militarrean, eta 1880an amaitu zituen. Urte horretako irailean, Kragujevac-era eramateko eskaera egin zuen. Herri honetan, Armadako 3. Batailoiko 2. Konpainiaren agintea hartu zuen. Urrian, batailoi bereko 1. konpainiaren aginduetara joan zen. 

Kragujevacen, Stepanovic-ek bere emaztea ezagutu zuen, Jelena, hiriko alkatearen, Velislav Milanović, alaba. Berarekin ezkondu zen 1881eko uztailaren 25ean. Bikotearen lehen seme-alaba, Milica, 1882ko apirilaren 21ean jaio zen.Hurrengo urtean, bigarren alaba, Danica, jaio zen. Stepanovic-en bi alabak militarrekin ezkondu ziren: Milica ezkondu zen. Krsta Dragomirović bigarren tenienteari eta Danica Jovica Jovičić kapitainari, geroago jeneral nagusi izatera iritsi zena. 

Stepanović-en lehen errendimenduaren ebaluazioan, 1880ko azken hiruhilekoan, horren ardura zuen batzorde militarrak honela deskribatu zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Beldurra. Talentua erakusten du orokorrean eta Serbiako herriaren historian nabarmentzen da. Determinatua eta ausarta, umore azkarra du. Azkar ulertzen, arduratsua eta eraginkorra da. Osasuntsu, indartsu, bizkorra eta landa zerbitzurako gai. Tiratzaile, zaldizko eta igerilari ona. Beharrezkoa izanez gero, enpresa bat agindu dezake, ezagutzak ditu eta bere menpekoei emateko gai da. Araudia ondo betetzen du beste alderdi batzuetan: ondo administrazioan eta funtsen kudeaketan. Langilea zorrotza eta zuzena da gazteagoekin, gregarioa bere kideekin eta oso jatorra eta aintzat hartzen duena nagusiekin. |  » |

1882ko irailaren 1ean, infanteriako teniente mailara igo eta Užice-n kokatutako tropen komandoa esleitu zioten, 1883ko otsailaren 13ra arte mantendu zuena, eta orduan Kragujevac-era itzuli zen. Honetara itzuli zenean, Šumadijako Infanteria Erregimentuko buruaren laguntzaile izendatu zuten. Urte horretan bertan, Gobernuak derrigorrezkotzat jo zuen herrialdeko gimnasioetan irakaskuntza militarra. Hori dela eta, Stepanović Kragujevac-eko lehen gimnasioan irakasle gisa klaseak ematen hasi zen, 1886ra arte izan zuen kargua.

Serbo-Bulgariar gerra (1885)
----------------------------

Artikulu nagusia: «Serbo-Bulgariar Gerra»
Slivnitsako guduan, Stepanović-ek Šumadija Dibisioko 2. batailoiko 1. Konpainia agindu zuen. Bere unitateak Vrapče herria erasotu zuen eta etsaia atzera egin zuen. Stepanović-ek 12. Erregimentuko buruari bidali zion txosten batean, Armadako dibisio, erregimentu eta batailoien artean zegoen koordinazio falta sumatzen da. 

Zenbait egun geroago, Stepanovic-i 12. Erregimentuko 1. Batailoiaren agintea eman zitzaion eta, beste unitate batekin elkarlanean, Slivnitsako bulgariar lerroen ahultzen zen zentroari eraso zion. Bulgariarrek eremutik alde egin zuten eta serbiarrei Aldomirovtsi herria eta bere eskualdea bereganatzea utzi zieten. Operazioari buruz egindako txostenean, Stepanovic-ek honakoa adierazi zuen: «Tropak bikain portatu dira etsaien sutik babestu gabe lurra zeharkatu behar izan duten borroka hauetan. Ofizialen jarduna pozgarria izan da, bai ausardiagatik, bai aginterako gaitasunagatik». 

Serbiako indarrak Bulgarian atzera egin behar zutenez, Milan erregeak azkenean armada Pirot aldera erretiratzeko agindu zuen azaroaren 19an. Hiru egun geroago, Bulgariako unitateek hau erasotu zuten Neškoven. Stepanovic-en 12. erregimentuak erretiratu behar izan zuen.

Igoerak
-------

Serbo-Bulgariar gerra amaitu zenean, Stepanović Kragujevac-era itzuli zen, eta bertan egon zen 1886ko azarora arte. Kragujevacen 10. erregimentuko konpainia bat zuzendu zuen. 1886. urtearen amaieran, bigarren mailako kapitain mailara igo zen. 1886ko azaroaren 22tik 1888ko urriaren 22ra arte, Estatu Nagusiko ikurrina izan zen. Bere jarduna ebaluatzeaz arduratzen zen Estatu Nagusiko batzordeak 1888. urte amaieran adostu zuen lehen graduko kapitain izateko azterketa egin zezakeela. 

1889ko martxoan, Stepanovic-ek apirilaren 2tik 6ra egin zuen azterketara aurkezteko eskatu zuen. Ez zuen azterketaren atal praktikoa egin behar izan, Estatu Nagusiko praktikaldian izandako jardun ona ikusita. Azterketa egin baino pixka bat lehenago, Drina Division arloko buru izendatu zuten. Pasatu ostean, Valjevora joan zen bizitzera. 1889ko apirilaren 17an, lehen mailako kapitain mailara igo zen. 

1892ko martxoaren 29tik apirilaren 15era, Stepanović nagusira igotzeko azterketara aurkeztu zen, Milutin Milanović eta Živojin Mišićekin batera. Onartu ostean, irailaren 13an Požegan goarnitutako 5. batailoiaren agindua eman zioten; hurrengo urteko maiatzaren 8an jaso zuen promozioa. Abuztuaren 14an, Valjevora itzuli zen Drina eskualde militarraren agintea berreskuratzeko. 1895eko urriaren 20an Belgradora eraman zuten. Bost hilabetez egon zen hiriburuan, 7. batailoiko buru gisa. Historia militarraren klase batzuk ere eman zituen akademia militarrean. 1897ko martxoaren 30ean, hiriburuan zuen 6. Infanteria Erregimentuko agintea hartu zuen aldi baterako. Maiatzaren 11n koronelera igo zen eta handik bi egunetara ordura arte interino gisa agintzen zuen 6. Erregimentuko agintea jaso zuen. 1898ko urriaren 27an Estatu Nagusiko buruzagi izendatu zuten.Kargu horretan egon zen 1899ko martxoaren 15era arte, Defentsa Ministerioan administrazio karguan jardun zuen arte. Bulegoetan lan egitea gustuko ez zuen arren, oso inpresio ona egin zuen ministerioko langileengan, gerora oso zorrotz eta puntual gisa gogoratu baitzuten. 1900eko urriaren 17an Valjevora eraman zuten berriro, eta Drina Dibisioko infanteriako brigadetako baten agintea eman zioten. Akatsez, azaroaren 11n Zajecarera eraman zuten, beste infanteriako brigada baten aginduetara, oraingoan Timok Dibisiokoa. Unitateak agintzeko lehentasuna erregistratu zuen Estatu Nagusiaren lana baino, ofizialentzat ahulgarria zela uste zuen.

1901eko abuztuaren 18an, Stepanović Estatu Nagusiko koronel egin zuten, eta azaroaren 11n Armadaren aginduetara sartu zen. 1902ko abenduaren 15ean Estatu Nagusiko goi kargu batera aldatu zen. Alexandro erregeak Takovo Gurutzearen 2. mailako Ordena eman zion. Stepanovic-ek historia militarra irakasten jarraitu zuen eta 1796-1805 arteko Napoleonen Gerrei buruzko hitzaldi sorta eman zuen. *Ratnik* (Gerlaria) aldizkari militarreko zuzendaria ere izan zen. 

1903ko maiatzean erregearen hilketak ez zuen Stepanović-en ibilbidean eraginik izan. Estatu kolpearen ostean, Defentsa Ministerioko departamentu komuneko burua hartu zuen lehenik eta gero Šumadija Dibisioaren agintea. Igoera hauek direla eta, historialari askok uste izan du Alexandro erregea irauli eta hil zuten konspiratzaileen alde egin zuela, berak dinastia aldaketan batere parte hartu ez zuela argitu arren. 1904ko ekainaren 29an, Stepanovic-ek Karadjordjeko Izarren Ordena, hirugarren mailakoa, Serbiako tronuan aurkeztu zuen Stepanović-ek Prusiar armadak, oso zorrotzak eta gogor zigortzen zituen edozein delitu.

1906ko udaberrian, "Konspirazio Korporala" izeneko konspirazio bat aurkitu zuten Kragujevacen, non Stepanovic-ek bere Šumadija Dibisioaren egoitza zuen, historialari batzuen ustez, bere diziplina zorrotzari zor zitzaiona. Makina bat goarnizioko hogeita hamar bat ofizialek hiriko eraikin publiko nagusiak bahitu eta Stepanović atxilotzeko asmoa zuten. Apirilaren 30ean lursaila aurkitu zutenean, Stepanovicek hogeita hamaika agente atxilotzeko agindu zuen. Gehiago atxilotzen saiatu zen arren, Radomir Putnik Defentsa ministroak galarazi zion. Stepanovicentzat galera izan zen bere ibilbidean eta, haren ustez, momenturik gogorrena.

Defentsa Ministroa eta Balkanetako gerretan prestatzen
------------------------------------------------------

Stepa Stepanović jeneral izatera igo zen 1907ko ekainaren 29an eta Šumadija eskualde militarreko agintean jarraitu zuen. Nikola Pašić-ek gobernu berria eratu zuen 1908ko apirilaren 12an, Defentsa Ministerioko buru Stepanović barne. Ministerioaren buru izan zen garaian, Indar Armatuak modernizatzen eta Mauser fusil zaharrak ordezkatzen saiatu zen. Frantziari kanoi berriak ere erosi zizkion. Hala ere, Stepanović metrailadoreak erostearen aurka agertu zen; fusilen formazioak metrailadore berriak baino eraginkorragoak zirela uste zuen. 

1908ko urrian, Bosnia austrohungariarrak bereganatu ostean, protesta handiak sortu ziren Serbian eta Montenegron. Herritar askok Austria-Hungariari gerra deklaratzeko eskatu zuten. Stepanovic-ek ohartarazi zuen ez zeudela ez herrialdea ez armada gerra egiteko prest eta gatazkan sartzeak prestaketa diplomatiko, finantzario eta militar handiak eskatuko zituela. Adierazpen hauek oso kritikatuak izan ziren, prentsan barne. Ondorioz, kargugabetu eta Ministroen Kontseiluan geratu zen zorrorik gabeko ministro gisa 1909. urtearen hasieran. Urte hartan, Putnik-ekin kolaborazio handia izan zuen Armadaren prestaketa militarretan. 1910. urtearen hasieran, Moravako eskualde militarreko buru egin zuten eta borrokarako dagokion dibisioa prestatzera dedikatu zen.

1911ko martxoaren hasieran, Defentsa-zorroa berreskuratu zuen. Handik gutxira, Alexander Karađorđević printzeak haren susmoa hartu zuen, Dragutin Dimitrijević Apis Esku Beltzaren buruarekin bat egiten zuelakoan, dinastia aldatu eta atzerriko printze bat inposatu nahi zuela Serbiako tronuan Alexander. Stepanović ikustera joan zen eta Dimitrijević eta Milovan Milovanović Pilac Estatu Nagusiko Nagusia hiriburutik urruntzeko eskatu zuen. Stepanovic-ek erregearekin kontsultatuko zuela erantzun zion, eta Alexandrok erantzun zion bere aitari tronurako eskubideen dimisioa aurkeztuz, honek ez zuen onartu.

Stepanovićek Defentsa ministro kargua berreskuratu zuenerako, Serbiako gobernua sinetsita zegoen potentzia handiek Balkanak zatituko zituztela eta Otomandar Inperioko biztanleria kristaua matxinatzear zegoela. Defentsa Ministerioko buru izan zuen bigarren agintaldian, Serbiako Gobernuak hainbat akordio sinatu zituen Balkanetako beste nazio batzuekin, eta Balkanetako Liga sortu zuten. Stepanovićek, Putnik jeneralarekin eta Živojin Mišić koronelarekin batera, Armadaren mobilizazio eta operazio planak diseinatu zituen Otomandar Inperioaren aurkako gerrarako.1912ko udazkenean, Milovan Milovanović gobernuak dimisioa eman zuen hil ostean; Marko Trifkovićek ordezkatu zuen Ministroen Kontseiluko buruan, eta Putnikek Defentsa zorroa lortu zuen.

Balkanetako Lehen Gerra
-----------------------

Artikulu nagusia: «Balkanetako Lehen Gerra»
### Lehen operazioak

Balkanetako lehen gerra hasi zenean, Stepanovic-ek 2. Armadaren agintea lortu zuen, bere indarra hirurogei mila soldadu eta laurogeita lau kanoi baitzen. Unitatea Kyustendil-Dupnitsa eremuan hedatu zen eta 1. Timok Dibisioak eta Bulgariako 7. (Rila) Infanteria Dibisioak osatzen zuten. Bere eginkizuna Serbiako 1. Armadak egin baino lehen otomandar atzealdea erasotzea zen. 

1912ko urriaren 17an, Putnik-ek Stepanovici jakinarazi zion herrialdeak gerra deklaratu ziola Otomandar Inperioari. Bere armada mugarantz eramateko agindu zion, baina ez pasatzeko agindua jaso arte. Bulgariako goi-aginduak, aitzitik, Rila Dibisioko buruari, Gueorgui Todorov-i, hura zeharkatu eta Blagoevgrad eta Delčevoren aurka joatea agindu zion, eraginkortasunez konkistatu zituen. Stepanović-ek, bere aldetik, dibisio aliatua zoriondu zuen, bere kideei "heroiak" deitzen baitzien.

Urriaren 18an, Timok-en Dibisioak Rujen-Crni-ko etsaien posizioak eraso zituen, hurrengo egunean hartuz. Hilaren 21ean, Serbiako goi komandoak dibisioari Kumanovo-rantz aurrera egiteko agindua eman zion. Dobrosav Milenković maiorren batailoiak Kriva Palanka borrokatu gabe okupatu zuela jakin gabe, Stepanović hiria harrapatzeari ekin zion, operazioetan alferrikako atzerapena eraginez. Dibisioaren zatirik handiena Krivorečka arroila zeharkatu zuen otomandarren inolako erresistentziarik topatu gabe.Goiz erdirako, dibisioko Zalditeria Erregimentua borrokan hasi zen Stracinetik bost kilometrora, eta iluntzean okupatzea lortu zuen. Berriz ere, Stepanović ez zen konkistaren berri eman, beraz, hurrengo egunean herria hartzeko agindu zuen, eta horrek dibisioaren aurrerapenean atzerapen gehiago eragin zituen. Stracin-en konkistari esker, 1. eta 2. armadak harremanetan jarri eta Kumanovoren aurkako erasorako prestatzea ahalbidetu zuen, hori izan baitzen operazioen hurrengo helburua.

### Kumanovoko gudua

Etsaia Kumanovon kontzentratu zela jakin gabe, Stepanovic-ek Timok-en Dibisioari urriaren 23ko egunsentian herrirantz aurrera egiteko agindu zion. Aldi berean, 7. Dibisioari agindu zion 23an Kočani ere hartzeko eta gero Štip harrapatzeko kontingente bat bidaltzeko. Hilaren 23ko egunsentian, Timok Dibisioak Kratovori eraso zion, Kumanovoko guduari hasiera eman zion ekintzari. 

Bere aldetik, Todorov jeneralak, bere aginte nagusiaren aginduei jarraituz, batailoi bat bidali zuen Kočani konkistatzera, otomandar dibisio oso batek defendatzen zuena. Timok-en dibisioa Kumanovorantz zihoanez, Stepanovic-ek Ovče polje eta Kočaniren informazioa jaso zuen otomandar errefortzuak Kratovorantz zihoazela. Informazio horrekin, Timok Dibisioko buruari herri hau hartu eta hegoaldera gotortzeko azkar zedin eskatu zion. 

Kratovora iritsi ondoren, Kondić koronelak erabaki zuen soldaduek atseden hartu behar zutela martxatik, eta Bulgariako unitate bat eta serbiar konpainia bat defendatzen ari ziren otomandar Crniari baimena eman zion. Stepanović-ek bi dibisioen ekintzen berri eman zion aginte gorenari, eta azken honek agindu zion 7.ak kosta ahala kosta Kočani eta Timok, Crni Vrh, atzeman behar zituela. Aldi berean, Kumanovoko borroken berri jaso zuen, eta horrek harritu eta beldurra eragin zion Timok Dibisioari, nahiz eta horrek ez zuen eragotzi 1. Armadarekin kolaboratzen saiatzea. Timok dibisioari Crni vrh harrapatzeko agindu zion 24an; posizioa serbiarren esku geratu zen 25ean. 

Biharamunean komando nagusiak Stepanovic-i jakinarazi zion onartu zutela Timok Dibisioa Bulgariako Gobernuaren esku geratuko zela, nahiz eta Stepanovic-ek armada bateratuaren agintea mantenduko zuen. 

Stepanovic-ek Serbiako 14. Erregimentua Bulgariako 7. Dibisioaren esku utzi zuen eta Todorov jeneralari Bregalnicaren bokalera joateko agindu zion otomandarren erretiratzea Prilep aldera mozteko; ondoren, bere egoitza Kriva Palankatik Štipera eramateko baimena eskatu zuen, eta handik operazioak hobeto zuzendu ahal izango zituela uste zuen. Kratovora iritsi ondoren, Todorov-en bidalketa bat jaso zuen, eta bertan, Bulgariako goi-aginduaren aginduen arabera, Serres eta Demir Hisar aldera zihoala jakinarazi zion. Ondorioz, Stepanovic-ek Kriva Palankara itzultzea erabaki zuen eta unitate batzuk Todoroven maniobrarekin elkarlanean aritzeko prest.

### Adrianopolis-eko setioa

Stepanović 1912ko azaroaren 6an iritsi zen bere Estatu Nagusiarekin Mustafa Pashara (Adrianopolis kanpoaldeko tren geltokia) eta berehala harremanetan jarri zen Bulgariako 2. Armadako buruarekin, Nikola Ivanov jenerala, otomandar hiriaren setioaren arduraduna zena. Stepanovic-ek Mustafa Pasha-n ezarri zuen bere egoitza, Ivanov-en zegoen tokian.

Abenduaren 3an, otomandarrekin armistizioa sinatu zen. Stepanović tropen diziplina eta jarrera mantentzen saiatu zen. Armistizioan, bere armadaren hornidura hobetzea lortu zuen. Bulgariako goi-aginduak serbiarrei hornigaiak bidaltzea onartu zuen, baina Stepanovi ez zegoen haien kalitatearekin konforme eta hobetu zitezen eskatu zuen. Bulgariako komandoarekin akordiorik lortu ezean, Serbiako goi komandoari eskatu zion bere gizonak hornitzeaz arduratzeko, haien osasuna eta animoa mantentzeko beharrezkoak. Bi hilabeteko prestaketa egin ondoren, 1913ko martxoaren 24an, hiru egun iraun zuen Adrianopoliren aurkako erasoa hasi zen. Timok Dibisioak gudu-zelaiaren iparraldeko eremu osoa hartu zuen ordubete baino gutxiagoan, artilleriarik ez izan eta etsaien bonbardaketen kolpea jasan arren. 

Egunaren amaieran hurrengo eguneko gauean etsaien defentsak ezabatzeari ekingo zela erabaki zen. Operazioa hasi zenean, otomandarrak Timok Dibisioko sektorean lurra berreskuratzen saiatu ziren, alferrik. Stepanović jeneralak Danubio Dibisioaren atzealdeko ertz batetik ikusi zuen erasoa. Nikola Aranđelović-ek, telegrafoaren arduradunak, eszena deskribatu zuen:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Estatua bat bezala bakarrik, Stepanović jenerala aurreratu zen bere herrikideen lubakietara, 7. Konpainiako nekazariak: Kumodraz, Mokri Lug, Avala eta Kosmaj-eko jendea; noizean behin esku txaloka egiten zuen eta oihukatzen zuen: «Bravo, ene seme-alabak! Bravo, nire heroiak! |  » |

05:30ean, Stepanovic-ek azken erasoa agindu zuen bulgariarren erasoari ekialderago laguntzeko; Bulgariako sektorea goizeko 8ak aldera kontrolatu zuten. 08:30ean bi ofizial otomandar Serbiako 20. erregimentura etorri ziren Shukri Pasharen izenean negoziatzeko. Erantzunik jaso gabe, paxak bere laguntzailea serbiar erregimentura bidali zuen Stepanović jeneralarekin tratatzeko eskatzeko mezu batekin. Hark erantzun zion ez zuela komandoaren hitz egiteko baimenik, eta Ivanov jeneralari eskatuko ziola. Bien bitartean, Timok dibisioak etsaien defentsak eta Danubiokoak, Papas-tepe, hartu zituen. Stepanović Danubio Dibisioaren atzealdera joan zen eta goizeko 11etan Bekčiteperaino iritsi zen, Marashetik gertu, Serbiako 4. Erregimentuak konkistatu zuena. 11:30ean, ofizial bulgariarrak Shukri Pasharen egoitzaren berri eman zuten; 12:15ean amore eman zion Ivanov jeneralari. m. baina gero bere egoitzara itzuli zen. ordubete beranduago preso hartu zuten serbiarrek. 

Adrianopolis konkistatu ondoren, Stepanović-ek martxoaren 27an hirian barneratu zuen talde multinazional bat sortu zuen. Handik egun batzuetara Maritsako guduko borrokalarien oroimenez monumentua jartzeko agindua eman zuen. Handik gutxira, armada Serbiara itzultzeko prestatu zuen. Apirilaren 1etik maiatzaren 9ra bitartean egin zen transferentziarako beharrezko trenak lortzeko mehatxu egin behar izan zien bulgariarrak oinez itzultzeko.

Lehen Mundu Gerra
-----------------

Lehen Mundu Gerraren hasieran, Austria-Hungarian zegoen Radomir Putnik Estatu Nagusiko buruzagia ordezkatu zuen aldi baterako. Hortaz, Armadaren mobilizazioaz arduratu zen. Putnik herrialdera itzuli ondoren, 2. Armadaren agintea berreskuratu zuen.

Gerra garaian, Cer-ko guduan etsaia garaitu zuten serbiar unitateak zuzendu zituen, bere 2. Armadak Austro-Hungariako 5. Armada garaitu zuenean. Gudu zelaira iristeko, bere soldaduek martxa behartuak egin behar izan zituzten. Guduak aliatuen gerrako lehen garaipena suposatu zuen eta Stepanović-ek mariskal mailara igotzea lortu zuen. Bere armadak Drina eta Kolubararen ondorengo garaipenetan eta 1915ean herrialdearen defentsa hutsaletan ere parte hartu zuen. 

1918an 2. Armadaren agindupean berriro Mazedoniako aliatuen ofentsiban etsaien lerroak hautsi ziren irailaren 15ean. 2. Armadak Bulgariako mugara aurrera egin zuen eta, irailaren 29an bulgariar errendizioaren ostean, mendebaldera Bosniara jo eta Adriatikora iritsi zen.

Gerraren amaiera eta heriotza
-----------------------------

1919. urte amaierara arte jardun zuen, Armadako burua izan ostean erretiroa hartu zuen arte. Čačaken hil zen 1929ko apirilaren 29an.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Askotan esaten da 1856ko martxoaren 12an jaio zela. Egia esan, orduan Serbian indarrean zegoen egutegi julianaren ordez gregoriano egutegia erabiltzen bada, martxoaren 11n egin zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q640347
* Commonscat Multimedia: Stepa Stepanović

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 59893667
* ISNI: 000000008050281X
* BNF: 133382664 (data)
* GND: 119414937
* LCCN: n85140298
* SUDOC: 198486421

 |

* Wd Datuak: Q640347
* Commonscat Multimedia: Stepa Stepanović