recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Centuripeko inskrizioa sikuloerazko** inskripziorik handiena da. Idazkun hau askos baten gainekoa da, hau da, edariak gordetzeko zapaldutako txongil batean. Dirudienez, K.a. V. eta IV. mendeen artekoa da.
Askosa Centuripen aurkitu zen eta Alemaniako Karlsruheko eskualdeko museoan dago ikusgai.

Inskripzioa
-----------

Idazkian erabilitako alfabetoa Hadranoarra da, hau da, sikuloerarekin egindako greziar alfabetoa. Hizkuntz honetako hizkiez gain, beste karaktere batzuk ditu. Guztiz itzuli da eta nabaria da sikuloera eta latinaren arteko antzekotasuna. Baieztapen horrek ziurtatzen du bi herriek jatorri komuna zutela.

Testua latinezko karakteretan| Sikuloeraz | Euskaraz |
| --- | --- |
| Nunus tenti mim, arustainam.
Iemi tom, esti durom, Nane
pos durom iemi, tom esti veliom. 
Ned emponitantom eredes vinbrotrom. | Lagun batek txongila ematen dit. 
Ni zure gauza edo nanoa naiz.
Opari bat naizenez, zurea naiz.
Baina oinordekoek hemen ez dute egositako ardoa jarriko. |

Txongilak berak adierazten du Nanus baten oparia dela (izena nahiko arrunta sikuloen artean). Latinarekiko antzekotasuna "*e*" bocatiboan dago edo "*eredes*" hitzean, antzekoa latinezko *heredes* hitzarekin. "*Durom*" hitza konpara daiteke latinezko *donum*-ekin edo grekerazko δώρον-ekin. Inskripzio honetako beste bertsio batzuk badaude ere.

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16566491

 |

* Wd Datuak: Q16566491



1. ↑  FERRI, Silvio: *L'iscrizione «sicula» di Centuripe e le sue esigenze archeologiche,* in Latomus, T. 15, Fasc. 3, Bruxelles, Societe d’Etudes (Kontsultatutako URL 2019.01.25ean
2. ↑   Dionisio Halikarnasokoa:, I, 9, II.
3. ↑  M. Durante irakasleak egindako itzulpena.
**Glenavon F.C.** (izen osoa *Glenavon Football Club*) Ipar Irlandako futbol taldea da, Lurgan hirikoa. 3 Liga eta 6 Kopa eskuratu ditu.

Historia
--------

Taldea 1889an sortu bazen ere talde apala izan zen 50. hamarkadaraino. Belfastekoa ez zen lehen taldea izan zen liga irabazten (1952) eta liga eta kopa urte berean irabazi zituen lehenengo talde "probintzianoa" ere bai (1957). Garai hartan hiru liga eta beste hiru kopa eskuratu zituen.

90. hamarkadan loraldi berria izan zuen. 1990an Ligako Kopa eta 1992 eta 1997an Kopak irabazi zituen. 1994an Liga irabaztear egon zen baina azken partidan galdu zuen.

Azken tituluak 2014 eta 2016an lortu ditu, Ipar Irlandako Kopak hain zuzen ere.

Palmaresa
---------

* Liga **(3)**: 1952, 1957, 1960.
* Kopa **(7)**: 1957, 1959, 1961, 1992, 1997, 2014, 2016.
* Ligako Kopa **(1)**: 1990.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1130432
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 153862745
* LCCN: nb2006026666

 |

* Wd Datuak: Q1130432
*Artikulu hau dialektoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Txinbo (hegaztia)».*
**Bilbotar dialektoa**, ***txirenea*** edo ***txinboa*** XIX. mendean Bilbon hitz egiten zen gaztelaniaren ustezko aldaera bati emandako izena da. *Txinboa*, hortaz, dialekto zehaztu bat baino, lexiko txiki batean eta ahoskera jakin batean oinarritutako hizkera zen. Bai lexikoaren eta baita ahoskeraren aldetik ere, euskararen eragina zuen hizkuntza-aldaera horrek. Erdara horren adibide ezagun bat, hein batez estereotipatua, *Una ronda de barregarris* izeneko kantua da. Hona ahapaldi bat:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *¡Ené, qué risas te hisemosal pasar por la Sendeja!...Chalos y todo nos hisodesde el balcón una vieja.* |  » |

Hola, bilbotar dialektoan ohikoa zen "seseoa" (Bizkaiko euskaldunen artean bezala), baita euskarazko hitzak eta esamoldeak baliatzea edo moldatzea ere beren gaztelanian (*haser chalos* adibidez, 'txalo egin'). Bilbotar erdaldunek erabiltzen zituzten euskal jatorriko berba gehienak Bilbo aldeko euskaratik hartutakoak ziren. Hona horietako batzuk: *achur (aitzur), amaiquetaco (hamaiketako), arlote, bustina (buztin), cacati (kakati), carramarro (karramarro), chalo (txalo), chimino (tximino), chiquito (txikito), chirloras (txirlora), chocholo (txotxolo), furrustada (purrustada), gangarra (gangar), ichulapico (itsulapiko), iñurri, jaunchu (jauntxo), (larri), moscorra (mozkor), quiliquili (kili-kili), saguchu (sagu), sapaburu (zapaburu), saran, sensumbaco, sirimiri, urrecha (urra)...*. XX. mendean zehar Bilboko erdararen ezaugarri horietako asko galduz joan ziren gaztelania estandarragoaren fabore. Baina berba berezi batzuk oraindik ere entzun litezke Bilbo aldean.

Batzuen ustez, *txinboa* Bilbon oraindik mintzatzen den gaztelaniaren forma berezia da, galtzeko arrisku larrian dagoena.

XIX. mendean, obra batzuk idatzi ziren *bilbotar dialekto* horretan, garaiko literatura kostunbristari loturik. Horren erakusgarri dira Miguel Unamunoren *El Custión de Gabalasa* (1880) edo Emiliano Arriagaren *Lexicón Etimológico, Naturalista y Popular del Bilbaino Neto* (1896). Autore batzuen ustez, Jon Juaristiren arabera esaterako, *txinboa* idazle batzuek sortutako hizkera litzateke, kalean hitz egiten zen mintzaira batean oinarritzen ez zena. Beste ikuspegi baten arabera, txinboa Bilbora zihoazen herritar euskaldunek gaztelaniaz egiteko zuten eraren parodia zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)** *La modernización de la ciudad amenaza con extinguir el lenguaje txirene de Bilbao*, *Deia*, 2008ko urtarrilaren 14a
2. ↑  **(Gaztelaniaz)** José Javier Granja Pascual: «Juaristi, Jon. El "Chimbo" expiatorio (La invención de la tradición bilbaína, 1876-1939)»[*Betiko hautsitako esteka*], *Nazioarteko Eusko Ikaskuntzen Aldizkaria*, 39. zenbakia, 1994. (Jon Juaristiren izenburu bereko liburuaren aipamena da.)

Ikus, gainera
-------------

* Bilboko euskara
* Euskal Herriko gaztelania

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ramón Barea aktoreari elkarrizketa *txinbo*az

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258303

 |

* Wd Datuak: Q12258303
**Cessna Aircraft Company** Estatu Batuetako enpresa da, turismorako eta negozioetarako hegazkinak egiten dituena, alor horretako munduko nagusietako bat. Cessna 172 hegazkin erabilgarri arin modelo ezagunaren ekoizlea da.

Clyde Cessnak sortu zuen; Lehen Mundu Gerra hasi aurretik beste diseinatzaile handi batzuekin hasi zen lanean, baina 1927an bere enpresa sortzea erabaki zuen. 1945ean egin zuen lehenengo hegaldia *Cessna 140* turismorako hegazkinak, hegoak altuak eta fuselajea metalezkoa zuena. Modelo horren ondoren, lau lagunentzako bertsioa egin zen, *170* izeneko modeloa. Hegazkin haiek izugarrizko arrakasta izan zuten eta *180* modeloaren 6.000 hegazkin baino gehiago egin dira. Sail hori etengabe hazi eta berritu da, eta aipagarriak dira *150*, *187*, bi motorreko *Model 310*, edo bi motorreko *377* modeloak. Hegazkin militarrak ere egin ditu Cessna enpresak; esate baterako, entrenamendurako *T-37* erreaktorea, 1967an martxan jarria. Negozioetarako hegazkinek izan dute, hala ere, ospe handiena Cessna etxeko produktuetan.

Negozioetarako erreaktoreetan hasi aurretik, enpresak diseinatuak zituen era horretako hainbat hegazkin helizedun, *Cessna 411* adibidez, edo *421 Golden Eagle*, biak 1960ko hamarraldian sortuak. Hamarraldi horren bukaeran sortu zen negozioetarako etxe horretako lehenengo erreaktorea, *Cessna 500 Citation*. Hala, negozioetarako hegazkin helizedunak eta erreakzioko modeloak, bietarakoak, egin ditu lantegiak. Lehenengoen artean aipatzekoak dira *411* eta *404 Titan*, eta bigarrenen artean, berriz, *Citation II, III, V, VII* eta *Citation X*, guztietan bizkorrena eta indartsuena.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q308889
* Commonscat Multimedia: Cessna

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 141340816
* ISNI: 0000 0001 2170 964X
* GND: 279728-8
* LCCN: n88619663
* NLA: 36019568
* NARA: 10666479
* SUDOC: 16462922X
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q308889
* Commonscat Multimedia: Cessna
**Glenfinnan biaduktoa** (ingelesez: *Glenfinnan Viaduct*) Eskoziako Highland eskualdeko Glenfinnan herrian dagoen trenbide zubi ezaguna da. Finnan ibaia gurutzatzen du 30 metrotako altueran. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

Historia
--------

Fort William eta Mallaig arteko trenbidea egiteko ezinbestekoa zen eta 1897an hasi zituzten lanak. 1901ko apirilaren 1ean ireki zen.

Deskribapena
------------

Hormigoiz egina dago eta 380 metrotako luzera duenez Eskoziako hormigoizko zubi luzeena da. 21 arku semizirkularrek eusten dute, bakoitzak 15 metrotako diametroa du.

Sona
----

Hainbat fimetan agertu izan da, aipagarrienak Harry Potterren filmak dira, mundu mailan ezagun egin baitute biaduktoa. Eskoziako Bankuaren billetetan ere ageri da irudia.

Iruditegia
----------

* Trena pasatzen.Trena pasatzen.
* Biaduktoa.Biaduktoa.
* Biaduktoa.Biaduktoa.
* Arkuak.Arkuak.
* Azpialdetik begiratuta.Azpialdetik begiratuta.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1155735
* Commonscat Multimedia: Glenfinnan Viaduct

---

 |

* Wd Datuak: Q1155735
* Commonscat Multimedia: Glenfinnan Viaduct
**Champaign konderria** (ingelesez: *Champaign County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Urbana da. 2010eko zentsuaren arabera 201.081 biztanle zituen, Champaign kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Champaign konderriak 2.585,83 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,51 ura dira. Beste 2.580,32 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 77,76 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 201.081 pertsonetatik 153.077 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 10.607 dira. 24.553 beltzak edo afroamerikarrak. 360 amerikar natiboak ziren eta 129 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 17.879 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 387 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 4.696 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110187
* Commonscat Multimedia: Champaign County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 152438841
* ISNI: 0000 0004 0432 3237
* GND: 4515315-2
* LCCN: n80032012
* NARA: 10036789
* **Lekuak**
* OSM: 1801516
* TGN: 1002253

 |

* Wd Datuak: Q110187
* Commonscat Multimedia: Champaign County, Illinois
Villalar de los Comunerosen dagoen horma-irudi gaztelanista.
**Gaztelanismoa** Gaztelako balioak edo nortasuna aldarrikatu eta babestu nahi dituen dituen ideologia politikoa da. Berau ez da gehiegoa Gaztelatzat aldarrikatutako inongo lurraldetan. Halaber, hainbat alderdi eta taldetan banaturik dago.

Talde gaztelanista batzuk erregionalista diren bitartean, beste batzuk izaera nazionalista dute. Bere aitzindari moduan 1869an Espainiako hamazazpi probintzietako ordezkariek sinaturiko Gaztelako Itun Federala hartzen da, Kantabria, Gaztela eta Leon, Gaztela-Mantxa, Errioxa, Madril eta inguruko zenbait eskualdeak batzea proposatu zuena.

Gaztelanismoaren gaur egungo aldarrikapen nagusiena Gaztelatzat hartzen dituzten lurraldeak barne bilduko duen egitura instituzional bat sortzea da (Gaztela eta León, Gaztela-Mantxa, Kantabria, Errioxa eta Madrilgo Erkidegoa batuz).

Alderdi gaztelau nazionalista edo gaztelanista nagusiak Tierra Comunera (egun Partido Castellanoko parte) eta Gaztelau Ezkerra (IzCa) dira. Lehenak 70 bat zinegotzi ditu Gaztelako udalerri desberdinetan, eta indarrik handiena Burgosen du.

Historia
--------

Historikoki, gaztelanismoak Gaztelako Komunitateen Gerra eta Juan Martín Díez "El Empecinado" hartzen ditu bere aitzindari moduan, baita aipatutako Gaztelako Itun Federala ere. Bere ideologo klasikoak hauek dira:

* Narciso Alonso Cortés (1875-1972), idazlea.
* Gregorio Fernández Díez (1891-), ekonomista.
* Julio Senador Gómez (1872-1962), idazlea.
* Eugenio Merino (1881-1953), idazle, soziologo, etnografo eta apaiza.

Sinbologia
----------

Gaztelanista gehienek Gaztelako Erresumako bandera aldarrikatzen badute ere, badaude komuneroen zutoihala ere aldarrikatzen dutenak, ezkerreko ikuspegi ideologikoei loturik.

* Gaztela eta Leongo bandera. Gaztelanista batzuek erabilia, "cuartelada" izenaz.Gaztela eta Leongo bandera. Gaztelanista batzuek erabilia, "cuartelada" izenaz.
* Gaztelako pendoia edo bandera tradizionala.Gaztelako pendoia edo bandera tradizionala.
* Pendón Comunero delakoa.*Pendón Comunero* delakoa.
* Pendón Estrellado delakoa (ezkerreko mugimendu batzuek erabilia).*Pendón Estrellado* delakoa (ezkerreko mugimendu batzuek erabilia).

Alderdiak
---------

Agerraldi gaztelanista Villalar de los Comunerosen.
* Ahora Castilla
* Tierra Comunera
	+ Juventudes Comuneras (Tierra Comuneraren gazte erakundea)
* Foro Castellano 23 de Abril
* Sopa Castellana
* Izquierda Castellana, honako alderdiek osatuta:
	+ Yesca
	+ Izquierda Comunera
	+ Unidad Popular Castellana
	+ Mujeres Castellanas
* Unidad Castellana
* Unidad Comunera Castellana
* Unidad Nacional Castellana
* Unión Castellanista
* Partido Regionalista Castellano
* Partido Autonómico Nacionalista de Castilla y León
* Ciudadanos de Burgos por Castilla la Vieja

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2581716
* Commonscat Multimedia: Castilian nationalism

---

 |

* Wd Datuak: Q2581716
* Commonscat Multimedia: Castilian nationalism
H. G. Wells**Gerrarekin amaitzeko gerra** Lehen Mundu Gerra deskribatzeko erabili zen esaldia izan zen. Hasieran idealista zen, eta orain mespretxuz erabiltzen da nagusiki.

Jatorria
--------

1914ko abuztuan, Lehen Mundu Gerra hasi eta berehala, H. G. Wells autore britainiar eta iruzkingile sozialak artikulu batzuk argitaratu zituen Londresko egunkarietan, eta, ondoren, *The War That Will End War* (*Gerra amaituko duen gerra*) izeneko liburuan agertu ziren. 

Wellsek Potentzia Zentralen errua egotzi zuen gerra iristeagatik, eta argudiatu zuen Alemaniako militarismoaren porrotak bakarrik amai zezakeela gerra. Wellsek forma motzagoa erabili zuen, "gerra amaitzeko", *The Fourth Year*-en (1918), eta bertan adierazi zuen esaldia "zirkulazioan" zegoela 1914ko bigarren seihilekoan. Izan ere, gerrako eslogan arruntenetako bat bihurtu zen. 

Hurrengo urteetan, terminoa Woodrow Wilsonekin lotu zen, nahiz eta Wilsonek behin bakarrik erabili zuen. "Demokraziarako mundu segurua egitea" esaldiarekin batera, Wilsonek uste du Estatu Batuak gerran sartzea beharrezkoa zela giza askatasuna gordetzeko.

Geroko erabilera
----------------

Lehen Mundu Gerran ere, esaldia eszeptizismo apur batekin erabili zen. David Lloyd Georgeri egotzi zaio "gerra hau, hurrengo gerra bezala, gerra amaitzeko gerra da" esaldia. Gerrak gerra bukatzea lortu ez zuenez, esaldiak kutsu zinikoagoa hartu zuen. Archibald Wavellek etsi-etsian esan zuen Parisko Bake Konferentzian: "Gerra amaitzeko gerraren ondoren", badirudi arrakasta handia izan duela Parisen "bakea amaitzeko bakeak". Wellsek berak ere modu ironikoan erabili zuen esaldia *The Bulpington of Blup* (1932) eleberrian. Walter Lippmannek 1967an idatzi zuen *Newsweek*-en: "Desilusioa da borrokan ari garen gerra guztiak gerra amaitzeko gerra direla"; Richard Nixonek, berriz, *Gehiengo isilaren* diskurtsoan, hau esan zuen: "Nik ez dut esaten Vietnamgo gerra gerrekin amaitzeko gerra denik".

Erreferentziak
--------------

1. ↑  The war to end all wars *BBC News* 10 November 1998

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q31778

 |

* Wd Datuak: Q31778
Eskualdeko mapa
**Gaztela Zaharra** (gaztelaniaz: *Castilla la Vieja*) Espainiako eskualde historikoa da, egungo Kantabria, Burgos, Errioxa, Soria, Segovia, Ávila, Valladolid eta Palentziako probintziek osatua.

Historia eta bilakaera
----------------------

Eskualdeak Gaztelako Erresuma historikoa sortu zuen, IX. mendean Burgosko iparraldean sortua. XVIII. mendean, Karlos III.a Espainiakoak Gaztela Zaharreko erresumari Burgos, Soria, Segovia, Ávila, Valladolid eta Palentziako probintziak gehitu zizkion, egun Toledoko probintzian dauden Campana de Oropesa eta Sierra de San Vicente eskualdeak Ávilan egonik. 1812ko Espainiako Konstituzioa bere eskualdeen artean aipatzen du.

1833ko Javier de Burgosen erreformak mugak mantendu zituen. 1983an Gaztela eta Leon autonomia erkidego ezarri zutenean, Gaztela Zaharrak bere izaera galdu zuen: politikoki Leónekin batu zuten eta, gainera, Santander Kantabria eta Logroño Errioxa bihurtu ziren.

Ikus, gainera
-------------

* Gaztela
* Gaztela Berria

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2008-05-30). *154. araua: Europako eskualde historiko-politiko nagusiak.* .
2. ↑  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | El territorio español comprende en la Península con sus posesiones e islas adyacentes: Aragón, Asturias, Castilla la Vieja, Castilla la Nueva, Cataluña, Córdoba, Extremadura, Galicia, Granada, Jaén, León, Molina, Murcia, Navarra, Provincias Vascongadas, Sevilla y Valencia, las islas Baleares y las Canarias con las demás posesiones de África... |  » |
| —1812ko Espainiako Konstituzioa: 10. artikulua |
3. ↑   Carrasco, José Manuel.  (1861). *Geografía general de España: comparada con la primitiva, antigua y moderna.*  Madril, 623 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1043594
* Commonscat Multimedia: Castilla la Vieja

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316429328
* BNE: XX451544
* BNF: 11966141d (data)
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BDCYL: 455

 |

* Wd Datuak: Q1043594
* Commonscat Multimedia: Castilla la Vieja
**Abeer Abdelrahman Khalil Mahmoud** (Alejandrian, Egipto, 1992ko ekainaren 13a) pisu-jasotzaile egiptoarra da. 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta bietan bosgarren sailkatu zen. 2016an Abeerrek Olinpiar domina irabazi zuen, lehen emakume egiptoarra izan zen, aurreko urteetan domina lortu zuten hainbat kirolari doping kontuengatik deskalifikatuak izan ondoren.

Kirol ibilbidea
---------------

2016ko uztailean hiru kirolari dopinagatik deskalifikatu ostean, 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan zilarrezko dominia irabazi zuen, 75 kiloko kategorian, eta, horrela, Olinpiar Jokoetan domina lortu zuen lehen emakume egiptoarra bihurtu zen Abeer. Geroago, 2017ko urtarrilean, 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetako deskalifikazioak jakinarazi zituzten eta brontzezko domina eman zioten lehiaketa honetako 69 kiloko proban. Bi kasuetan, hasieran, bosgarren sailkatu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)**  *Egypt Gets its First-Ever Woman Olympic Medal Winner | Egyptian Streets.*  2016-07-28 (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Weightlifting: Ahmed earns landmark podium for Egypt» *Reuters* 2016-08-10 (Noiz kontsultatua: 2022-02-02).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4666488
* Commonscat Multimedia: Abeer Abdelrahman

---

 |

* Wd Datuak: Q4666488
* Commonscat Multimedia: Abeer Abdelrahman
**Gaztelau Ezkerra** (gaztelaniaz: *Izquierda Castellana [IzCa]*) mugimendu ezkertiar separatista bat da, Gaztelau Ezkerraren eremua Espainiako sei autonomia-erkidego dira, Kantabria, Gaztela eta Leon, Errioxa, Madrilgo Erkidegoa, Gaztela-Mantxa eta Requena-Utiel Valentziako eskualdea. Alderdi politikoa Gaztelako aldarrikapen nazionala, hau da, aipatutako erkidego guztien independentzia Espainiarekiko eta haien batasuna Gaztelako estatua eratzeko, eta sozialismoa azpimarratzen ditu. Gaztelau Ezkerraren ekintza-nukleoa Valladolid hirian kokatzen da.

Historia
--------

Gaztelau Ezkerra 2002an Madrilen formalki osatu zen, Izquierda Comunera (gazteleraz, *Ezker Komuneroa*) Unidad Popular Castellana (gazteleraz, *Gaztelau Herri Batasuna*) bazegoen erakunde batean; Yesca (euskaraz, Ardagai), antzina Juventudes Castellanas Revolucionarias (gazteleraz, *Gaztelau Gazteria Iraultzaileak*) deitutako kolektiboa; Mujeres Castellanas (gazteleraz, *Gaztelau Emakumeak*) eta Círculo Castellano de Toledo (gazteleraz, *Toledoko Gaztelau Zirkulua*). Partido Comunista del Pueblo Castellano (Espainiako Herrietako Alderdi Komunistaren Gaztelako atala) Gaztelau Ezkerrean sartu zen, baina, geroago, erakundetik atera zen.

Gaztelau Ezkerraren helburua Gaztela batzea da, Gaztelako Nazio deritzoten eremua pairatzen duen zatiketa gaindituz. Izan ere, Nazioa bost autonomia-erkidegoetan zatituta dago. Bestalde, Gaztelan errepublika sozialista burujabea ezarri nahi dute, berena eginez komuneroen ohiturak eta urtero apirilen 23an Villalar de los Comunerosko zelaietan aldarrikatzen dute eskaera horiek. Egun hura ofizialki Gaztela eta Leongo eguna da, eta erakunde gaztelanistek, Izquierda Castellana edo Tierra Comunera, kasu, *Gaztelako Egun Nazional* bezala aldarrikatzen dute.

Internazionalista bezala definitzen da, hainbat askatasun mugimendu nazional sustatzen baititu Euskal Herrikoa, Kataluniakoa, Palestinakoa edo Irlandakoa beti ikuspuntu demokratikotik eta langileriaren burujabetzatik. Arrazoi berberak direla-eta, elkartasuna du Kubarekin eta Latinoamerikan gertatzen ari diren prozesu iraultzaileekin, adibidez, Venezuelan, Bolivian edo Ekuadorren daudenak.

Hauteskundeetan emaitza txikiak izan ditu: 2003ko autonomia erkidegoetako hauteskundeetan, 621 boto (0,06%) Gaztela-Mantxan, 3.972 boto (0,25%) Gaztela eta Leonen eta 1.119 boto (0,04%) Madrilgo autonomian.

Gaztelau Ezkerra Valladoliden, Segovian, Salamancan, Cuencan, Guadalajaran, Ciudad Realen, Palentzian, Burgosen, Madrilen eta Toledon dago.

Kanpo-estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3322766
* Commonscat Multimedia: Izquierda Castellana

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 8148704273536932941

 |

* Wd Datuak: Q3322766
* Commonscat Multimedia: Izquierda Castellana
*Artikulu hau mendiari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaztelu (argipena)».*
**Gaztelu** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1085 metroko garaiera duena. Malloan bertan dagoen mendia da Txur-txur eta beste hainbat mendirekin batera. Basoz jositako mendia da Gaztelu.

Irispideak
----------

Baraibarren Izarritako errepikatzailera daroan bidea hartu behar da. Seinalatutako bidetik jarraitu behar da, mendebalderantz Belutako langaraino, ondoren, hegomendebaldera biratzeko. Pagadia, nahaspilatsua izan daiteke, bereziki lainoa egonez gero, eta lenar malkartsuak igaro behar dira zuzenean tontorrera joateko. Horregatik, gomendagarria izan daiteke Prantzes errekaren arroari tokia uzten dion bidea jarraitzea eta Olatxikiko bordatik gertu kokatzea, Gaztelu eta Arriolatzen artean babestua. Toki honetatik, errazagoa izan daiteke tontorrera iristea. Beste ibilbide batzuk egin daitezke Albitik abiatuz. Kasu horretan, Urdangoene lepoa zeharkatu beharko da, Txameni eta Beloki artean dagoena eta, hemendik, Etzantzatik Olatxikiko bordara jeitsi, tontorra baino lehenxeago dagoena.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258307

 |

* Wd Datuak: Q12258307
**Gaztelako atea** (XVIII. mendea). Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen sarrera-arkua da.

Kokalekua
---------

Tolosako Alde Zaharrean dago, Aldundiaren jauregia, Triangelu plaza eta Zerkausiaren artean kokatua dago.

Eraikina
--------

Harrizko arku handia da. Erdi Aroan Tolosako harresian Gaztela aldera joateko atea zegoen leku berean dago kokatuta. Neoklasiko estilokoa da eta kuxin formako hesi bikoitza du. Eskolapioen ikastetxea desagertu zenean, arkua bakartuta geratu zen.

XIII. mendearen erdialdera, 1256an, Alfonso X.a jakitunak **Tolosa** eraiki zuen, Ordizia eta Segurarekin batera, barnealdeko hiru babesleku, Gaztelak Nafarroako Erresumarekin zuen mugan zehar.

Hiri gutunak, hiribilduaren estatus juridikoa zehazten duenak, hiribildua jendeztatzeko berme, pribilegio eta salbuespen batzuk eman zituen.

Herrigunea Kale Nagusiaren eta Andre Maria plazaren inguruan egituratu zen, arrazoi estrategikoak zirela-eta, Nafarroarako igarobidea handik igarotzen baitzen. Era berean, harresiak eraiki ziren, eta Oria ibaiak eta haren adar batek eratutako uharte baten gainean eraikitako esparru modura itxuratuta gelditu zen hiribildua. Aurrerago, zabaldu egin zen gotorlekua, Korreo kalearen eta Gaztelako atearen lotune aldera.

1503an, Tolosa sute handi batek suntsitu zuen, eta, harrezkero hiria harriz berreraikitzeari ekin zioten. 

Gaur egun, antzinako burguko luzetarako bere sei kaleen trazatua ikus daiteke, baita zeharkako beste kale txikiago batzuena ere, eta Gaztelako atea.

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Historia - Tolosaldea Turismo.*  (Noiz kontsultatua: 2017-03-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493018
* Commonscat Multimedia: Gaztelako atea

---

 |

* Wd Datuak: Q20493018
* Commonscat Multimedia: Gaztelako atea
**Charles Pfizer**, jaiotzez **Karl Christian Friedrich Pfizer**, (Ludwigsburg, Baden-Wurtemberg, Alemania, 1824ko martxoaren 22a— Newport, Rhode Island, AEB, 1906ko urriaren 19a) Alemanian jaiotako kimikari eta farmazialaria izan zen.  Pfizer multinazinalaren sortzaile bat izan zen.

Biografia
---------

Karl gozogile alemaniar baten bosgarren semea izan zen. Estatu Batuetara immigratu zuen, garai hartan Germaniar Konfederazioan gertatu zen 1848-1849ko Iraultzaren ondorioz. Karl Pfizerrek emigratu egin zuen botikari prestakuntza amaitu gabe. Hala eta guztiz ere, 1849an, Charles Erhart lehengusuarekin elkartu zen Brooklyn barrutiko Williamsburg auzoan, Pfizer izeneko industria farmazeutikoa sortzeko.

Haien lehen produktua santonina izan zen, zizareen familiako "bizkarroi" mota jakin bati aurre egiteko tratamendua. Santoninaren farmazia-merkatuan izandako arrakastari esker, hamar urte baino gutxiagoan Pfizerrek beste produktu kimiko eta prestakin mediko batzuk ekoiztea ahalbidetu zuen, honako hauek nabarmenduz: boraxa, kanforra eta iodoa.

1880an azido zitrikoa fabrikatzeari ekin zion, eta bere produkturik garrantzitsuena bihurtu zen. 1942an Pfizer izan zen penizilina eskala industrialean ekoizten lehena, eta 1950ean terramizina izan zen Pfizer izenarekin jendearengana iristen zen lehen produktua. 1998an Viagra merkaturatu zuen.

Karl Pfizer maiz izan zen Europan, lehengaien hornitzaileekin harremanetan jartzeko. Han ezagutuko zuen Anna Hausch emaztea, zeinarekin Ludwigsburgen ezkondu baitzen 1859an. Bost seme-alaba izan zituzten, eta horietako bik (Charles Jr. eta Emile) enpresa zuzenduko zuten hil zenean. Enpresa gerraostean hedatu zen azido zitriko sintetikoaren ekoizpen nagusiarekin eta, denborarekin, antibiotikoak ekoiztera pasa zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Charles Pfizer.]

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q71055
* Commonscat Multimedia: Charles Pfizer

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 171036440
* GND: 1012293807

 |

* Wd Datuak: Q71055
* Commonscat Multimedia: Charles Pfizer
**Aa** Frantziako iparraldeko ibai labur bat da, Nord-Pas-de-Calais eskualdean. Bere urak Ipar Itsasora isurtzen ditu, baina parte handi bat kanalizaturik dago. Oso ibaia ezaguna da frantsesezko gurutzegramatan, alfabetikoki lehen ibaia delako.

Izena eta etimologia
--------------------

*Aa* izenarekin hainbat ibai ezagutzen dira eta bere jatorria hizkuntza germanikoen artean dago, non *aha* hitzak ura esan nahi zuen. Hala ere Aa ibaiak beste izen batzuk izan zituen lehenago. Erdi Aroan **Enula** izena zuen, eta ondoren **Enela** izena hartuko zuen. Honek Gravelines inguruan dauden bi kanalei izena emango zien: Enna eta Grand Dena. Ptolomeok hau izan litekeen ibaia txiki baten berri eman zuen eta **Tabuda** izena eman zion. Pikardieraz ibaiak **Abbe** izena zuen, ziurrenik \*ab-"eau" tik eratorria. Galoz **Agnona** izena zuen, 648an idatzi zenez eta izen hori zelten aurrekoa izan daiteke.

Ikus, gainera
-------------

* Aa ibaia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q300661
* Commonscat Multimedia: Aa River (France)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 928144783155565467231
* BNF: 123754806 (data)
* GND: 4558280-4
* SUDOC: 032794673
* **Lekuak**
* OSM: 3351577

 |

* Wd Datuak: Q300661
* Commonscat Multimedia: Aa River (France)
Gandharva, Apsararekin.
**Gandharva** airean eta uretan bizi zen espiritua da, brahmanismoan. Hasieran Gandharva bakar bat aipatzen zen elezaharretan, baina *Mahabharata*k 88.000 aipatzen ditu. Gorputzaren erdia gizonarena eta beste erdia animaliarena dute, eta indar handikoak dira. Apsararekin ezkonduta daudela diote elezaharrek. Rigvedak erritu erotikoekin lotzen ditu, ernalketarekin batez ere.

Erreferentziak kultura orokorrean
---------------------------------

One Fast Move or I'm Gone dokumentala Jack Kerouac idazlearen Big Sur nobelarekin lotuta dago. Hain zuzen, soinu bandarako Jay Farrar eta Benjamin Gibbardek sortutako abestien letrak nobelan oinarrituta daude, eta San Francisco abestiaren letran Gandharva aipatzen da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1291498
* Commonscat Multimedia: Gandharva

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 60175851
* GND: 129932531

 |

* Wd Datuak: Q1291498
* Commonscat Multimedia: Gandharva
Lisa Sparxxx Gang Bangaren munduko errekorraren jabea da.
**Gang Bang**a edo **gangbang**a orgia mota bat da zeinetan emakume edo gizon homosexual batek hiru gizon edo gehiagorekin txandaka edo aldi berean sexu-harremanak izaten dituen. Halaber, gizon batek emakume ugarirekin sexu-harremanak izaten dituenean "alderantzizko gangbang" (*reverse gangbang*) esaten zaio.

Gang Bang terminoa industria pornografikoan erabili ohi da zine pornografikoaren genero bat bezala sailkatzeko. Genero horretan, 6 eta 12 gizonezko artean hartzen dute parte, baina *The World's Biggest Gangbang* (1995) filma grabatu zenetik, Annabel Chong emakumezko aktore pornoarekin, pornografiaren industriak emakumezko bakar batekin errekorrak hausteari ekin zion.

Urte batzuk geroago, 1999ko otsailaren 6an, Houston ospetsu bihurtu zen 620 gizonekin etenik gabe sexu-harremanak izateagatik. Hala ere, zenbaki hori zalantzan dago eta benetazkoa 100 gizonen inguruan egongo zela esaten dute.

2002ko otsailaren 10ean, Klaudia Figura poloniar emakumezko aktore pornoa 646 gizonekin sexu-harremanak izan zituen. 2003an, Marianna Rokitak, beste poloniar batek, 759 gizonekin egin zuen. Azkenik, 2004. urtean, emakumezko aktore porno gazte estatubatuar bat, Lisa Sparxxx *kilobang*a lortzeko zorian geratu zen, eta errekorra 919an ezarri zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Wikiwix's cache» *archive.wikiwix.com* (Noiz kontsultatua: 2021-03-19).

Ikus, gainera
-------------

* Bukkake
* Orgia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8410
* Commonscat Multimedia: Gangbang

---

 |

* Wd Datuak: Q8410
* Commonscat Multimedia: Gangbang
**Aalborg BK** edo **AaB** (*Aalborg Boldspilklub*), Aalborgeko futbol taldea da. Danimarkako 4 Liga eta 3 Kopa eskuratu ditu, azkenengo liga 2014koa du.

Historia
--------

1885. urtean fundatu zuten trenbidea egitera etorri ziren injeniari ingelesek. Hasieran cricketean jokatzeko kluba izan zen. 1902. urtean futbol talde amateurra sortu zuen eta 1987tik aurrera Daniar superligan jokatzen ari da.

60. hamarkadan bi kopa irabazi zituen. Ligak 90. hamarkadan lortu zituen 1995 eta 1998an. Ordutik ligako goiko postuetan aritu da eta Europako ohiko taldea ere izan da, emaitza aipagarririk lortu ez duen arren. 2008an hirugarren liga lortu zuen.

2014an urte historikoa osatu zuen Danimarkako Liga eta Kopa irabazi baitzituen.

Palmaresa
---------

Danimarkan:

* Liga (4): 1994-95, 1997-98, 2007-08 eta 2013-14.
* Danimarkako Kopa (3): 1966, 1970 eta 2014.

Europan:

* Txapeldunen ligan: 1994-95 denboraldian parte hartu zuen.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)** Web orri ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11492669
* Commonscat Multimedia: Aalborg BK

---

 |

* Wd Datuak: Q11492669
* Commonscat Multimedia: Aalborg BK
**Cañón del Río Lobosko natura parkea** (gaztelaniaz: *Parque natural del Cañón del Río Lobos*) Espainiako Parke Naturala da, Soriako probintziaren ipar mendebaldean dagoena (Gaztela eta Leongo Autonomia Erkidegoan).

9.580 hektareako eremua du eta Lobos ibaiaren bi aldeetara hedatzen da, ibaiak dituen 14 kilometroetan. 1985ean izendatu zuten Parke Natural, bere izadi-baliabide garrantzitsuak zirela medio.

Parkea egituratzen duen ibaiak Mesozoikoko kareharriaren sedimentuetan egin du bere ibilbidea, toki batzuetan 40 metroko garaierako hormak dituen arroila ikusgarria eratuz. Arroila nagusia eta bigarren mailako beste batzuk, zona horretako kareharrian gertatutako erosioaren adibide bikaina dira, baina beste era bateko fenomenoak ere aurki daitezke: torkak, dolinak eta hustubideak, esate baterako. Landareetan, miterra da nagusi, tarteka artearekin nahastuta, eta toki garaietan, berriz, larizio pinua erabili da basoa berritzeko. Belar usaintsuek osatzen dute sastraka, ezkaiak, oteak eta izpilikuak. Lobos ibaiak amuarrain ugari du, eta bere ertzetan lertxunez, makalez, sahatsez eta haltzez osatutako basoak daude.

Horrez gainera, parkeak oso fauna aberatsa du, hegaztiek (gehienak harrapariak: sai arrea, sai zuria, belatza eta hontz handia) eta ugaztunek osatua. Hori dela eta, 1979an Hegaztien Babesleku Berezi izendatu zuten (ZEPA, *Zona de Especial Protección para las Aves*).

Ibaiaren ibilbidean zehar hainbat ermita daude, baina nabarmentzekoa da Parkearen hegoaldean dagoen San Bartolomerena, XII. mendekoa.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3385422
* Commonscat Multimedia: Cañón del Río Lobos Natural Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315165072

 |

* Wd Datuak: Q3385422
* Commonscat Multimedia: Cañón del Río Lobos Natural Park
Cesk Freixas
**Cesk Freixas** (Sant Pere de Riudebitlles, 1984ko apirilaren 17a) penedestar kantautore bat da. Freixasek maketa bat, bi lan diskografiko eta beste kantautore batzuen bertsioen bilduma bat editatu ditu, Katalan Herrietako protesta eta autore kanta errekuperatzen laguntzeko asmoz.

Biografia
---------

2004. urte hasieran, Freixasek proiektu politiko-musikal bat gauzatu zuen, bere aburuz ahaztutako eta gutxi aintzatetsitako autore kantaren sonoritatea protestarekin batzeko, eta aldi berean olerkigintza adierazpide lez erabiltzeko.

*Set voltes rebel* (Bullanga Records, 2005) bere lehen lana izan zen, non tradiziozko autore kantatik abiatuz rockaren eta rumbaren eremuan sartzen den, agerian geldituz izaera nazionaleko, sozialeko eta -ezinbestez- pertsonaleko erreibindikazioak. *Les veus dels pobles lliures*, 2006an Els Altres Bandais bere bandarekin lagundurik, Ceskek lurralde katalanetan eta atzerrian aurkeztutako ikuskizuna da: autore internazionalen bertsioekin konbinatutako bere lehenengo diskako tema berrinterpretatuak. 2006an herri-bozketaz Enderrock aldizkariko bigarren klasifikatua izanik, Freixasek bigarren tokia irabazi zuen artista onena, diska onena, abesti onena eta zuzeneko onena kategorietan.

2007ko ekainean *El camí cap a nosaltres* kaleratu zuen, penedestar kantautorearen bigarren lan diskografikoa. Bertan are gehiago sakontzen du abesti tradizionalaren sustraietan, eta gaur egunera arte gutxi landutako alorrak aztertzen ditu tematika oso pertsonalekin, talde-erreibindikazioaren birbaieztapena nabarmenduz. Horretarako atonketa musikal minimalistak eta hitz intimista bezain kritikoak darabiltza. Diska, Magí Batallaren zuzendaritza eta produkzio musikalarekin, 2007ko martxo, apiril eta maiatzean grabatu zen, Sant Adurní d'Anoian: jazzetik poperako eta rocketik latinerako estiloko hamabi tema, zeinak, autorearen musikaren irazkitik pasaturik, agerian uzten duten kantautoreen eszena nazionala erreibindikatzen jarraitzeko nahia.

2005etik *Trobada de Cantautors dels Països Catalans* ekitaldiaren produkzioan hartzen du parte, bere jaioterrian ospatzen dena eta VerdCel edota Pau Alabajos bezalako artista valentziarrak bildu izan dituena.

Diskografia
-----------

* 2004: Maketa (autoedizioa)
* 2005: Set Voltes Rebel (Bullanga Records)
* 2006: Les Veus dels Pobles Lliures (autoedizioa): bertsioen bilduma
* 2007: El Camí cap a Nosaltres (autoedizioa)
* 2007: Per Alcoi i Per... (L'Altra Campanya): *L'ultima fada* abestia dauka
* 2009: *La mà dels qui t'esperen* (Temps Record)
* 2012: *Tocats pel foc* (Temps Record)
* 2014: *Protesta* (Temps Record)
* 2017: *Proposta* (DMusical)
* 2019: *Festa Major* (U98)

Kanpo loturak
-------------

* *CeskFreixas.cat* webgune ofiziala
* *Qui sap si la tendresa* *MÉSVilaWeb*-eko Freixasen bloga
* *Myspace.com* Cesken orri ofiziala
* *Cantautors.cat* Cesk Freixasen fitxa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2947051
* Commonscat Multimedia: Cesk Freixas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 308184095
* BNE: XX4443336

 |

* Wd Datuak: Q2947051
* Commonscat Multimedia: Cesk Freixas
**Charles-Geneviève-Louis-Auguste-André-Timothée d'Éon de Beaumont** (Tonnerre, Frantzia, 1728ko urriaren 5a - Londres, Erresuma Batua, 1810eko maiatzaren 21a), **Chevalier d'Eon** izenez ere ezaguna, frantziar diplomazialari eta espioia izan zen.

Biografia
---------

Emakumezko hiru izen zituen eta gizonezko beste hiru. Bitasun horrek bizi guztian iraun zuen, baina autopsiak organo maskulinoak erabat garatuta zituela egiaztatu zuen. Gizonezko moduan bizi zen d’Eon, Luis XV.a Frantziakoaren inteligentzia zerbitzuburuak, Conti printzeak, Errusiara bidali zuenean, bi herrialdeen arteko harreman labainak estutu asmoz.

Elisabet I.a tsarinarengana hurbiltzea zaila izango zela jakitun, emakumez jantzita iritsi zen San Petersburgora. Estrategiaren bidez d’Eonek tsarinaren konfiantza eskuratu zuen berehala. Geroago gizonezko moduan itzuli zen Errusiako gortera eta bere burua mademoiselle Deaumonten anaia gisa aurkeztu zuen. Anbiguotasun horrek zurrumurruak piztu zituen jaioterrian. Egindako lan diplomatikoa eskertzeko kapitain izendatu zuten eta Zazpi Urteko Gerran lan egin zuen.

Zurrumurruak itzali ziren orduan, emakumezko batek, nonbait, ezin zuelako gerran halako jarrera ausartik izan. Gobernuak Londresera bidali zuen gero, enbaxadorearen idazkari izateko. Han ere karrera militar arrakastatsua izan zuen eta Ohorezko Legioko kapitain izatera iritsi zen. Luis XVI.ak aitona ordezkatu zuenean, d’Eonek Parisa itzultzeko baimena eskatu zuen, baina erregeak ukatu egin zion. Haserre, sekretu diplomatikoak argitaratzen hasi zen eta Versailleseko gobernua negoziatzera behartu zuen. Diru kopuru bat jaso zuen isiltasunaren truke, eta Parisa itzultzeko aukera izango zuen, emakumea zela egiaztatu eta sekula berriro gizonezko identitatea hartzen ez bazuen.

Eta Parisera itzuli zen. Ordurako bere sexuari buruzko apustuek 300.000 liberako funtsa bildua zuten eta medikuen ziurtagiriak emakume zela adierazi zuten. Frantziako Iraultzak monarkiak jarritako baldintzak indargabetu arren, d’Eonek emakume moduan jokatzen jarraitu zuen ia 40 urtez, hil arte. Eta orduan, autopsiak gizonezko jaio zela esan zuenean galderak hasi ziren berriro.

1810ean, Londresen hil zen 81 urte zituela.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2010-11-07). «Mademoiselle ala chevalier?» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q715027
* Commonscat Multimedia: Chevalier d'Éon

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22151132
* ISNI: 0000 0001 2123 5990
* BNE: XX1642001
* BNF: 119865877 (data)
* CANTIC: a11435094
* GND: 118955942
* LCCN: n50082927
* NDL: 00620549
* NKC: ola2008459752
* NLA: 36208661
* CiNii: DA07064329
* SUDOC: 027928071
* BIBSYS: 2021662
* UB: a1330429
* ICCU: UBOV376862
* Open Library: OL2272591A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01791/eu\_e\_1826/e1826
* Britannica: url
* **Ondare historikoa**
* FMIS: LSH/agents/52296

 |

* Wd Datuak: Q715027
* Commonscat Multimedia: Chevalier d'Éon
**Ceantar na nOileán**, euskaraz: «Uhartearen Barrutia», Irlandako Galway konderriaren mendebaldean dagoen Gaeltacht eremuko irlandera hiztunen barruti bat da. Galway hiritik mendebaldera dago eta 2.000 biztanle inguruk osatzen dute.

2016an, 3 urtez gorako eta heziketa sistematik kanpo eguneroko irlandera hiztunak biztanlegoaren %71.7a (1,474) zen.

Uharteak lur lehorrera zubi batez elkarlotuak daude. Uharte nagusiak Leitir Móir, Garmna eta Leitir Mealláin dira. Eremua irlandera eta kultura gaelikoaren usadioan oparoa da.

Ekonomia
--------

Ogibide edo diru etekin gehienak nagusiki arrantza eta turismoari lotuak daude. Lursailak ez dir oso oparoak eta bertako biztanleak beti itsasoarekin lotura sendoa izan dute. Antzinatik uharte guztietan itsas belarren sektoreak garrantzia handia izan du, bereziki iodoaren ekoizpenak.

Kanpo estekak
-------------

* Ceantar na nOilean estatistikak **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5055744

 |

* Wd Datuak: Q5055744
**Miskatonic Unibertsitatea** (ingelesez *Miskatonic University*) H. P. Lovecraft estatubatuar idazleak bere eleberri eta idazlan ugari kokatzeko asmoz sortutako fikziozko unibertsitate bat da.

Idazlan horien arabera, AEBetako Massachusetts estatuko Arkham fikziozko hirian dago, zehazkiago Miskatonic fikziozko ibaiaren ertzean, hartatik izen hartzen baitu. Itxuraz, 1690ean sortu omen zen, eta bere leloa honakoa da: *"Ex Ignorantia Ad Sapientiam; Ex Luce Ad Tenebras"* ("Ezjakintasunetik Jakintzara; Argitik Iluntasunera").

Bere liburutegian hainbat liburu arkano daude, tartean Nekronomikon delako arabiar grimorioa, Lovecraften idazlan askotan aipatzen diren ezkutuko ezagupenen jagolea. Bere eleberri eta idazlanetan Miskatonic Unibertsitateak urrutiko herrialdeetara doazen espedizio eta bidairiak diruz lagundu edota protagonistak bertan irakasle izatea ohikoa izaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1177709

 |

* Wd Datuak: Q1177709
**Mundo Insociable** 2006ko Urrian jaio zen Punk Rock musika talde gasteiztarra da. Taldea Gilenek (baxua) eta Borjak (gitarra) banda bat sortzeko elkartzea eta bateria bat bilatzea erabaki zutenean jaio zen. Saul, orain arte beste proiektuetan aritu izan zena, izan zen baketak hartu zituena. Hortik gutxira Totxu batu zitzaien bigarren gitarra bezala.

Taldearen garapena
------------------

2007ko udan, arrazoi pertsonalak zirela eta, Totxuk taldea utzi behar izan zuen eta taldeak deskantso hilabete batzuetan murgildu zen entseguak alde batera utziz. Taldea bizirik zirauen, baina momentu honetan deskantso eta taldearen asmoei buruzko erreflexioan murgildurik zegoen.

Hilabete batzuk geroago berriro elkartu ziren eta oraingoan Yeray izango zen Totxuren lekua beteko zuena. Berarekin -M-I bere bizitzaren etapa berri batean murgildu zen eta maiztasun gehiagorekin ekin zion kontzertuak emateari. Batez ere antifaxismoaren alorreko festibal eta kontzertu desberdinetan, Gaztetxeetan eta taberna desberdinetan.

Taldea, duen estilo propioagatik bereizten da. Honetan gaur egungo Punk Rock-aren akorde propioak eta gure eskualdean 1980ko hamarkadaren amaieran entzundako Rock Radikalaren soinuak konbinatzen dira. Letrei dagokienez mezu zehatza eta zuzenago bat dutenak eta pertsonalagoak direnak bereiztu daitezke.

Kanpo estekak
-------------

* Taldearen webgunea myspace.com-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263882

 |

* Wd Datuak: Q12263882
**Misión de perros** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ospetsuenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da, 1976an idatzi eta marraztua.

Istorioa
--------

Bacterio profesorea zakurren edertasune lehiaketa batera joan da bere katu lotan egon zen jaka bat jantzita. Jakaren usainaren ondorioz, zakurrek eraso egin diote eta horietako batek profesoreak poltsikoan zeraman kapsula atomiko bat irentsi du, hiri osoa suntsitzeko gai den kapsula bat. Eztandagarri potente hau indargabetzeko, zakurrak profesoreak berak bereziki prestatutako lukainka bat irentsi behar du. Ohikoa den bezala, inork ez daki zein izan den kapsula irentsi duen zakurra, eta, beraz, Mortadelok eta Filemonek lukainka zakur guztiei eman behar diete. Azkenean, ez zuen ezertarako balio izan, kapsula irentsi zuena Bacterio profesorearen katua izan bait da.

Beste medio batzuetan
---------------------

* Osorik egokitu da pertsonaiei buruzko telesailaren atal batean.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Objetivo eliminar al "Rana"** | **Mortadelo eta Filemonen abenturak**1976 | Ondorengoa**Los secuestradores** |

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3729727

 |

* Wd Datuak: Q3729727
**Misijärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da, Köyry, Pirttijávri eta Venejärvi aintziretatik eta Raajärvi herrixka eta Rovaniemi hiriburutik hurbil. Kemijärvi aintziren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak gutxienez bederatzi uharte dauzka, izoztuak gelditzen direnean mendixkatxoak diruditenak; handienen izenak Kalmistosaari, Kanisaari, Kiskarasaari, Korkiasaari, Palosaari, Särkisaari, Selkäsaari, Suortuvasaari eta Tuomaansaari.

Ikus, gainera
-------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Kemijärvi
* Kemijärvi aintzira
 | * Köyry aintzira
* Kummunjärvi aintzira
 | * Pirttijávri aintzira
* Raajärvi herrixka
 | * Rovaniemi
* Venejärvi aintzira
 |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pyhä-Luoston kansallispuisto

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263719

 |

* Wd Datuak: Q12263719


| Kemijärviko aintzira garrantzitsuenak |
| --- |
| Ala-Askanjärvi • **Enijärvi** • Irnijärvi • Javarusjärvi • JoutsijärviKalkiaisjärvi • Kalliojärvi • Katisko-Saarijärvi • **Kemijärvi**Kummunjärvi • **Kyröjärvi** • Lapalionjärvi • Misijärvi • OutijärviSaarijärvi • Saarijärvi • Siikajärvi • Suopankijärvi |