recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gizarte ekintza** edo **ekintza soziala** delakoa, ekintza horren egileentzat zentzua duen eta berta batzuen jarreraren eragin dezakeen ekintza da. Ekintza bat hura burutzen duten pertsona edo pertsonek zentzu pertsonal bat ezartzen dutena da. Ekintza soziala besteei zuzendua dago.

Max Weber alemaniar soziologoaren arabera gizarte ekintza mota hauetan sailka daiteke:

* Arrazionala: arrazoiak edo moralan oinarritua
* Instrumentala: balizkoak diren helburuak lortzeko asmoz
* Emozionala: irrazionala, sentimenduek bultzatua: maitasuna, gorrotoa, eta abar.
* Tradizionala: ohituraz burutua

Gizarte ekintza jokamolde sozial konplexua da, norberaren edo bitartekoaren erreakzioaz gain gainontzekoena ere aurreikusten baitu, baina ez da gizarte harremana bezain aurreratua.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q769620
* **Identifikadoreak**
* BNF: 13318308t (data)
* BNC: 000000055
* GND: 4055759-5
* LCCN: sh85123907

 |

* Wd Datuak: Q769620
**Gizarte Demokratikoaren Alderdia** (turkieraz: *Demokratik Toplum Partisi*, DTP, kurdueraz: *Partiya Civaka Demokratîk*, PCD) Kurdistango alderdi politiko sozialista eta abertzalea izan zen.

2005ean sortu zutenetik ibilbide politikoki arrakastatsua izan dute, baina euren ideologiagatik eta PKKrekin (Kurdistango Langileen Alderdia) izandako loturengatik Turkiako estatua atzetik eduki dute azkenik 2009an ilegalizazioaren prozesua jasan duten arte.

Ibilbide politikoa
------------------

2007an 20 legebiltzarkide lortu zituzten Turkiako Parlamentuan, eta 2009an bederatzi alkate eskuratu zituzten beste hainbeste probintzietako hiriburuetan, Diyarbakır, Batman, Hakkari, Iğdır, Siirt, Şırnak, Tunceli, Bingol eta Van hirietan hain zuzen ere.

Debekua
-------

Hala ere, 2009ko abenduan Turkiako Auzitegi Konstituzionalak azkenean alderdia legez kanpo utzi zuen "estatu, herrialde eta nazioaren batasun apurtezinaren aurkako ekintzen sorlekua" izateaz akusatuta. Debekua hala herrialdearen barruan nola nazioartean oso kritikatua izan da, turkiar agintariek Ezker Abertzalearen aurkako prozesuak eredutzat hartu duten bitartean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Turkieraz)**DTPren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1138606
* Commonscat Multimedia: Democratic Society Party

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137439209
* LCCN: n2009043857

 |

* Wd Datuak: Q1138606
* Commonscat Multimedia: Democratic Society Party
**Kultura homogeneoa** gizabanako guztiek arraza-etnizitate bera, hizkuntza bera eta sinesmen komunak edo oso antzekoak dituzten gizartea da. 

Gizarte horretan, kideek kultura, ohiturak eta pentsatzeko modua partekatzen dituzte. 

Horrelakoak izan dira beti munduaren inguruko gizarteak eta kulturak milurtekoetan zehar. Dena den, XVI mendean, lehen inperio handiak sortu zirenean (Egipto, Otomandar Inperioa edo Espainiako Koroa) hizkuntza eta etnia aniztasuna gero eta ohikoagoak bihurtu ziren.Adibide berriagoak ere agertu ziren, hala nola Sobietar Batasuna.

Iraganean, arrazaren homogeneotasuna zeharo jazarri zuten hainbat arrazoik, gizarte-, hizkuntza- edo erlijio-kohesio handiagoaren alde edo helburu politiko edo militarrek. 

Mundu gero eta interkonektatuago batek eta immigrazioak bizi duten globalismo azkarraren ondorioz, gaur egun homogeneotasuna gero eta txikiagoa eta lausoagoa da munduko herrialde gehienetan. Kulturalki oso homogeneoak diren herrialdeen adibideak Japonia, Ipar Korea edo Saudi Arabia izango lirateke, nahiz eta bi kasuetan gutxiengo kultura autoktonoak dauden, hala nola Japoniako Ryukyu kultura edo Arabiako etnia persiar eta turkiar guztiak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6131072

 |

* Wd Datuak: Q6131072
|  |
| --- |
| **Soziologia** |
| 
Gizarte zientziak |
| Aspektu orokorrak |
| 
Gizarte ikerkuntza
Gizarte teoria · Teoria soziologikoa
Praktika soziologikoa |
| Alorrak edo gertuko alorrak |
| 
Kriminologia · Demografia
Gizarte mugimenduak
Gizarte psikologia · Soziolinguistika
**Soziologiaren arloak:** Ekonomia
Erlijioa ·
Ezagutza · 
Generoa
Gizarte egitura ·
Hezkuntza
Hiria ·
Hizkuntza ·
Kultura
Legea · 
Politika · 
Zientzia |
| Kategoriak eta zerrendak |
| Soziologoak · Aldizkariak |

**Mugikortasun sozialak** erreferentzia egiten dio gizabanakoak eta taldeak egiten dituzten posizio sozial batzuetatik besteetaraino gertatzen den desplazamenduari. Hau da, estratifikazio sozialaren baitan gertatzen diren maila aldaketek hartzen duten izena da. Kokapen sozialak hierarkizatuak daudenez, *mugikortasun bertikala* deritzo estratu batean dauden goranzko eta beheranzko mugimenduei. Logikoki, goranzkoa izango da mugimendua goi mailako posizioetara zuzentzen denean, eta beheranzkoa behe mailako posizioetara zuzentzen denean.

Desberdintzen den beste mugimendu bat *mugimendu horizontala* da, zeinak erreferentzia egiten dion estratuan aldaketarik sortzen ez duen mugimenduei, adibidez desplazamendu geografikoei; hau da, maila berdinaren baitan egiten diren aldaketak dira, adibidez, etxebizitzaz aldatu, hiriz aldatu... Askotan bi mugimenduak batera ematen dira. Estratifikazioaren teoria mugikortasun bertikalean zentratzen da gehienbat eta, ikusita posizio sozialaren adierazle nagusienak lanbideak direla, mugikortasun soziala oinarritzen da gehienbat lanbide egoeraren aldaketen behaketan.

Beste aldetik, mugikortasuna aztertzerakoan bi modutan egin daiteke. Aztertu dezakegu lehendabizi gizabanakoen bizitzan zehar ematen diren desplazamenduak, kasu honetan *belaunaldi barruko mugikortasuna* aztertzen ariko gara. Baita ere aztertu dezakegu seme-alaben aldaketa soziala gurasoenarekin konparatuta; interesgarriena da-eta konprobatzea ea zein puntutaraino gurasoek eta semeek posizio sozial berdina partekatzen duten, eta horri *belaunaldien arteko mugikortasuna* deritzo.

Ikus, gainera
-------------

* Gizarte estratifikazioa
* Klase soziala

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Vericat, J. (d-g) *Clases sociales*, *Diccionario Crítico de Ciencias Sociales*, Madrilgo Unibertsitate Complutensea **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194417
* Commonscat Multimedia: Social mobility

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525549
* BNF: 11937473g (data)
* GND: 4077572-0
* LCCN: sh85123976
* NDL: 00571915
* NKC: ph125794
* SUDOC: 027303349
* AAT: 300055472
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 015995
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D012937

 |

* Wd Datuak: Q194417
* Commonscat Multimedia: Social mobility
**La Guadalupe** paper-fabrika 1872an Baldomero Ollok sortu zuen Tolosako Ezama auzoan, Oria ibaiaren alboan Anoetako zubiaren parean, bertan zegoen Don Bernardino Abello Llanoren *Fábrica de alambres y puntas de París* fabrika aprobetxatuz.

Historia
--------

Garai hartan papergintzaren industriaren oso hedatua zen Tolosaldean eta inguruko herrialdeetara zabaltzen ari zen. Baldomero Ollok, **La Guadalupez** gain, beste paper-fabrika batzu erosi edo sortu zituen, hala nola, *La Tolosana*, *La Guipuzcoana* etab. 1892rako ordea, bai Euskal Herrian eta bai Espainian paper-fabriken kopurua handitzen krisialdi bat bizi izan zuten eta Baldomerok urte hauetan eraikitakoa galdu zuen. *La Guadalupe* Vicente San Gilen agintaritzapean geratu zen.

70-80ko hamarkaden krisialdiaren ondorioz itxi zen fabrika

Eraikuntza
----------

*La Guadalupe* beste fabrika baten gainean eraiki zen eta 1928an beste pabiloi batekin handitu zuten. 1932 eta 1934ean bi etxebizitza eraiki zituzten alboetan<ref>.

Ondorengoak
-----------

Lezamako auzoan fabrikaren eraikuntza zenean banaketak egin ziren eta gaur egun lantegi eta biltegiak daude<ref>.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tolosako leku izenak Ezama (Santa Lutzia)
2. 1 2 3  Euskomedia Marco Segurola Jiménez (1996). *Evolución del espacio industrial en Tolosa* Vasconia, 24. 193-215 o. **(Gaztelaniaz)**
3. ↑  Naturaren ihardunaldiak = Jornadas de naturalezaZUMARDI 98. Iban Zaldua. *Paperaren historia laburra* 17-355 o.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q41794598

 |

* Wd Datuak: Q41794598
Berneray uharteko *machair* bat, Kanpoko Hebridak.
Berneray uharteko *machair* bat.
**Machair** edo **machar** (euskarazko ahoskera *Maker*) delakoa Eskozia eta Irlandako kostaldean ohikoa den lurralde lau eta oparoa izendatzeko erabiltzen den gaelerazko izendapena da, bereziki Kanpoko Hebridak uharteetan erabili ohi da. Bi **machair** mota egon ohi dira:

* Larre edo belardi hondartsu mota bat, nekazaritzarako ereingarria dena, leku heze eta haizetsuetan kokatu ohi da.
* Hondartza baten lursail hondartsua eta zingira baten lursaila topatu ohi den lur eremua.

Bi kasuetan, *machair* lurraldea antzina hondartza nat izandako lursaila da, gerora itsas mailaren jeitsieraren ondorioz lur garaiago batean gelditu dena.

*Machairs* lursailak emankortasuna baldin badu, duen oskol kopuruari zor dio, sarritan %90-eko kopurua iragaten duelarik. Haizeak hondar hau lur lehor barrenera barneratzen du, honela larreen emankortasuna hobetuz.

*Machairs* lursaileek ekologia arreta berezia jaso dute, gehienbat berebiziko ekosistema osatzen baidute. Lore espezie arraroen kokalekua izan litezke, adibidez spiranthes u orkidea landareak egon ohi dira, hauekin batera hegazti ezberdin ugariren bizileku ere izan ohi dira, esate baterako giloi, burugorri, txirri arrunt, bernagorri arrunt eta txirritxo handiak bertan ibili ohi dira, intsektu bitxien bizileku ere bada. Zenbait *machair* lurralde itsasoaren mailaren igoerak eta inguruko hondartzen aisialdirako ustiapenak sortutako higaduraren ondorioz mehatxaturik daude.

Ikus gainera
------------

* Kare-larre

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28527
* Commonscat Multimedia: Machair

---

 |

* Wd Datuak: Q28527
* Commonscat Multimedia: Machair
Salda prestatzen ohiko egoste eran**Ohiko egoste** teknika ur, salda, esne edo likido baten irakinaldiari esker osagaia egosteari esaten zaio.

Gure etxeetan, hau da gehien erabili den egosketa mota. Ohiko egoste teknikak, hiru ataletan banatzen dira. Likido hotzetik, nahiz likido irakinetik abiatutakoak eta Ingeles erara eginikoak.

### Likido hotzetik abiatutako prestaketak.

| Ur edo salda + egosteko osagai nagusia+ lagungarri zaporetsuak. |
| --- |

1. Likido hotzetatik abiatuko da, osagaien zaporea likidoan amaitzea nahi denean. Saldak edo infusioak egiterakoan. Kasu hauetan amaieran gatzatu behar da.
2. Jaki edo osagaia edo honen zati bat, egostean desegiterik, puskatzerik edo zatitzerik nahi ez denean. Odolkiak, mondejuak, txorizoa, arrautza, abakandoa, txangurroa, buia, patata. Kasu hauetan bai aldez aurretik gatzatu behar da.
3. Eragin fisikoetatik osagaia egostean fekula hobeto askatzea nahi denean. Patatak adibidez, kasu honetan ere hasieran gatzatu behar da.
4. Egostean usain gogorreko haragien lurrina leundu nahi denean.Txerri hankak, txahal muturrak, tripakiak, mingaina.....Hasieran gazitu.

#### Hainbat aholku

Likido edo salda kantitatea ondo neurtu, gehiegi izan ez dezan. Likido gutxi jarriz gero, errazago konpon edo zuzen baitaiteke. Irakina beti su baxuan egin. Denborak ez dira finkoak izango eta osagaia momenturo aztertu, egina dagoen edo ez jakiteko.

### Likidido irakinetik abiatutako prestaketak

Pasta egosten

| Irakiten dagoen likidoa + gatza+ osagaiak nagusia+ lagungarriak aukeran. |
| --- |

1. Osagai nagusiaren zaporea gorde edo hobetzea nahi denean. Arraiak eta haragiak orokorrean.Legatza, oilaskoa.
2. Egosketa denborak ongi kontrolatu eta gehiegi egiterik nahi ez denean. Arroza, pasta, barazkiak.
3. Eragin fisikoengatik ur berotatik abiatuta hobeto egosten denean. Garbantzuak.

#### Hainbat oholku

Zaporea osagaiak mantentzea nahi bada, likido kantitate txikia erabili.

Kasu batzuetan likido kantitatea zehatz neurtu behar da. Kasu, arrozak.

Denbora oso ondo neurtzea inportantea da.

### Ingeles erara eginiko egoste teknika (Ingeles-erara egosi)

Ingeles erara egositako barazki panatxea
Irakiten dagoen gatzatutako uretan, osagaia egostea, eta hau puntuan dagoenean, kolpetik ur hotzetan, egosketa moztea.

| Irakiten ari den ura + gatza + osagai nagusia + freskatzea. |
| --- |

1. Akats gutxi onartzen eta ezaugarri organoleptikoak azkar galtzen dituzten osagaientzako erabiltzen da.
2. Barazkiak bereziki eta hauetan gehien zaindu beharrekoak, kolore berdekoak.

1. Lekak, azak, ziazerbak, eskarola, zerbak....

* Itsaskietan edo, entsaladetarako pasta edo arrozekin ere erabiltzen da.

#### Hainbat aholku

Ur irakinari, litroko 15 g gatz gehitu. Nahi izatera azukre pittin bat ere gehitzerik dago.

Barazkia gehitzean, urak irakina gal ez dezan saiatu, horretarako barazkia poliki-poliki gehitu.

Barazkia, ur irakinetan sartutakoan, lehen minututan mugitu eta ziurtatu uretan ongi murgilduta dagoela.

Ez jarri taparik.

Ikus gainera
------------

Sukaldaritza\_liburua/Teknikak

Kanpo estekak
-------------

gastronomiavasca.net/eu/gastro
*Les Noces de Figaro*
**Opera bufoa**, **Opera komikoa** edo **Irri opera** (italieraz: *Opera buffa*) gai komikoa edo arina duen opera da.

Historia
--------

Opera bufoa XVII. mendean, Italian, opera serioen ekitaldien artean jotzen ziren intermezzo eta interludioetatik sortu zen. Bi pertsonaia talde biltzen zituen: bata, bost gizonezkok eta emakumezkok osatzen zuten; eta bestea, maitale bikote batek edo gehiagok. Elkarrizketak kantatzen ziren.

Obra ezagunenak
---------------

Opera bufo ezagunenak dira, besteak beste, Pergolesiren *La serva padrona* (1733) eta *Maestro di capella* (1732-1734), generoari hasiera eman ziotenak; geroagokoak dira Mozarten *Figaroren ezteiak* (1786) eta *Così fan tutte* (1790); Rossiniren *Sevillako bizargina* (1816), Donizettiren *Maitasunaren elixirra* (1832) eta *Don Pasquale* (1843) eta Maurice Ravelen *L'Heure espagnole* (1917).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2014/8/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus gainera
------------

* Opera bouffon
* Opéra bouffe

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q208080
* **Identifikadoreak**
* BNF: 161724304 (data)
* GND: 4139331-4
* LCCN: sh85094914
* NKC: ph343742
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q208080
**Lubna Agha** (1949ko maiatzaren 2a - 2012ko maiatzaren 6a) Pakistango jatorriko estatubatuar artista izan zen, Brooklinen (Massachusetts) bizi zen.

Biografia
---------

Bere arteak islamiar margolaritzako forma eta praktika moderno-abstraktuen eta tradizionalen arteko elkarrizketa sorrarazten du. Bere lanak eguneroko bizitzako zati ziren baina gaur egun historiaren zati diren irudi bisualekin egiten zuen lan, geografikoki hain urrun dauden tokietatik, hala nola Hegoaldeko Asiatik eta iparraldeko Afrikatik. Oihal eta egurraren gainean margotzen du batez ere, mosaiko, zizelkatze korapilatsu eta metalezko apaingarri-lanak gogora ekartzen dituzten margotutako pixel eta forma organiko kopuru infinitua aplikatuz.

Bere lanak Pakistango eta Estatu Batuetako museo eta arte galerietan erakutsi dira, baita Erresuma Batuan, Japonian, Jordanian eta Suitzan ere .

Lubnaren pinturak Erresuma Batuko Bradford Museum-en asiar bildumako bilduma iraunkorren parte dira; Artearen Kontseilu Nazionala, Pakistan eta Jordaniako Arte Ederren Galeria Nazionala.

Pakistaneko Arte Modernoko Fundazioak, Pakistanen, artista honi buruzko liburua argitaratu zuen, Marcella Nessom Sirhandik idatzitakoa, 2007an. *Lubna Agha: Erreferentzia-puntuak* izenburua du.

Lubna Agha behazun-xixkuko minbiziarekin konplikazioak jota hil zen bere Brooklingo etxean 2012ko maiatzaren 6an.

Kanpo-estekak
-------------

* Artistaren webgunea
* Islamic Arts aldizkaria, *In Memorium - Lubna Agha: Artist in White*
* Egunsentiaren zatiak: trazu desberdinak - Marcella Nesom Sirhandiren Lubna Agha-ren bidaia artistikoa jasotzen duen monografia.
* Herald aldizkaria: Asna Nooraniren Lubna Agha
* VASL artistaren kolektiboa: Lubna Agha
* International Visions Gallery: Lubna Agha
* BBC: Lubna Agha
* AEBetako Estatu Saila, *Artea enbaxadetan* : Lubna Agha
* News International: *Lubna Agharen heriotza galera artearentzat*
* Express Tribuna: Trantsizioak: *Lubna Agha artista hil da*
* Aldizkari interaktiboa: *Lubna Agha: Galera baten ondarea*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3174851
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 96589694
* ISNI: 0000 0001 1078 680X
* LCCN: n2011206356
* ULAN: 500123088

 |

* Wd Datuak: Q3174851
Zelta herrixka bateko oholesi berreraikia. 
Baratzea babesteko oholesi txikia.
**Oholesia** esparru bat babesteko hesi edo horma da, bakarrik hesolaz edo zurkaitzez osatua. Horretarako, lurrean bertikalean finkatutako hesolak (enbor puntadunak) elkarrekin lotuta egon ohi dira egitura sendoa sortzeko.

Historian zehar, oro har, enbor txikiak eta ertainak erabiltzen ziren, bertikalki lerrokatuak eta haien artean espaziorik gabe. Enborrak lurrean finkatzen ziren eta egitura indartzeko gainerako eraikuntza bat izan zezaketen. Oholesiaren altuera hesi arrunt baten altuera edota hiru metroko altuera izan zezakeen.

Erromatarrek hesola luze eta argalak erabiltzen zituzten, garraiatzeko errezagoak eta elkarrengandik hurbilago jar zitezkeenak, eta, beraz, lurretik ateratzeko zailagoak. 

Oholesiak aukera aproposa izan ziren gotorleku txikietan, baita presaka eraikitako gotorlekuetan; izan ere, epe laburreko erasoaldietan eta borroketan eraginkorrak suertatu ziren. Bestalde, zurez eginda zeudenez, eskura zuten materialarekin egin zezaketen, halabaina, hain zuzen ere erabilitako materiala zela eta, suaren arriskua eta setio armen aurkako eraginkortasun eza zuten; beraz, (denbora eta baliabideak egonez gero), oholesien ordez, harrizko hormak eraikitzea nahiago zuten.

Sarritan gaztelu baten inguruan oholesiak eraikitzen ziren, aldi baterako horma gisa, harrizko horma eraiki bitartean.

Ikusi ere
---------

* Hesola
* Hesia

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Tito Livio 33,5

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q90685
* Commonscat Multimedia: Palisades

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4689316-7

 |

* Wd Datuak: Q90685
* Commonscat Multimedia: Palisades
**Ohio konderria** (ingelesez: *Ohio County*) Mendebaldeko Virginiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Wheeling da. 2010eko zentsuaren arabera 44.443 biztanle zituen, Ohio kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Ohio konderriak 282,37 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,3 ura dira. Beste 274,07 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 157,39 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 44.443 pertsonetatik 41.525 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 362 dira. 1.614 beltzak edo afroamerikarrak. 56 amerikar natiboak ziren eta 5 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 365 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 49 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 829 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q847676
* Commonscat Multimedia: Ohio County, West Virginia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125522974
* LCCN: n83023566
* NARA: 10036521
* **Lekuak**
* OSM: 1910160
* TGN: 1002741

 |

* Wd Datuak: Q847676
* Commonscat Multimedia: Ohio County, West Virginia
*Artikulu hau Elortzibarko herriari buruzkoa da; esne mota gaitzat duena beste hau da: «Oritz»*

**Oritz** Noain Elortzibarko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, 11 biztanle zituen.

Kokapena
--------

Kontzejuaren iparraldean Imarkoaingo Garraioaren Hiria dago. Oritz AP-15 autobidearen ekialdean dago.

Kontzejuaren herri mugakideak honakoak dira: Gerendiain hego-ekialdean, Dorre eta Elortz ekialdean, eta Tebas hego-mendebaldean.

Historia
--------

Oritz Erdi Aroko jaurerria izan zen eta Nafarroako erreinuko gobernuan kargu garrantzitsuak zituen familia baten jatorrizko herria izan zen. XIV. mendearen bigarren erdian, herriak Izurri Beltza eta Gaztelako ejerzitoaren erasoak jasan behar izan zituen. 1378an gaztelarrek herriari su eman zioten.

Jaurerriak hainbat jabe izan zituen, tartean Cruzat familia eta Gongorako markesa. Herria Elortzibarko diputatuak eta herritarren artean aukeratutako erregidoreak gobernatu zuten XIX. mendearen erdira arte.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Orizko biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 14 | 13 | 13 | 13 | 13 | 13 | 12 | 11 |

Ondarea
-------

Orizko jauregia
Herriko etxeen artean Cruzat familiarena izan zen XVI. mendeko jauregia nabarmentzen da. Beranduago XVIII. mendean Gongorako markesarena izan zen. Eraikinak hainbat aldaketa jasan ditu eta jatorrizko itxura ia erabat galdu da.

Herrigunetik gertu San Adrian eliza dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: «Noain Elortzibar», Euskal Onomastiakren Datutegia.
2. ↑  Ofizialki *Óriz*.

Ikus, gainera
-------------

* Noain Elortzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* San Adrian kalearen ikuspegia Google Street View-n.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265262

 |

* Wd Datuak: Q12265262


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Noain Elortzibarko kontzejuak |  |
| Andrikain · Dorre · Elortz · Ezperun · Gerendiain · Iharnotz · Imarkoain · Noain · Oritz · Otao · Zabalegi · Zulueta |
Christobal Lopez de Goicoechearen armarria, Altsasuko Foruen Plazako 6. zenbakin.
**Lopez de Goikoetxea** Burundan oso hedatua dagoen abizena da. Jatorria Ziordian du, bertan baitzegoen abizenaren etxea.

Armarria
--------

Armarriak lau koartel ditu. Lehenengoan lehoi bat, bigarrenean arranoa, hirugarrenean bandera bat gurutze batekin eta, laugarrenean, bi txakur gaztelu baten atea zaintzen, nahiz eta Sakanan dauden armarrietan ezberdina den koartelenn arteko disposizioa.

Etxeak
------

Lopez de Goikoetxea armarria duten etxeak daude Iturmendin eta Altsasun. Jauretxea Ziordian zuten. Iturmendiko etxea herriko etxerik handiena da, 400 metro koadroko solairuarekin, eta gaur egun mojen komentu bat dago bertan. Horietako askok egurra saltzen eta Gipuzkoara garraitzen egin zuten dirua.

Kide ezagunak
-------------

1646an *Lopez de Goicoechea* abizeneko bat zen Iturmendiko abadea. Familia honek hainbat kide ezagun izan ditu, garai horretako burgesiaren adibideetako batzuk. Familia honetako kide izan zen Juan Martin Goikoetxea Ziordia bakaikuarra, Karlos III.aren Ordenako zalduna, San Luisen Arte nobleen Errege Akademiako lehendakariordea eta Zaragozako Aragoiko Adiskideen Elkarteko zuzendari-ordea. Bere iloba Pedro Miguel Lopez de Goikoetxea Deustiako Kanaleko diruzaina izan zen.

1799an Erregearen bonoak erosteko aukera zuten burundarren zerrenda batean ere familia honetako hainbat kide agertzen dira.

Oharrak
-------

1. ↑  Abizenaren idazketan aldakortasun handia egon da historian zehar, López zein Lopez eta Goikoetxea, Goicoechea, Goicoetchea... bezalako aldagaiekin.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Arbizu Gabirondo, Nicolás.  (1993). «Arquitectura civil de Iturmendi» *Cuadernos de etnología y etnografía de Navarra* 2562: 243-258. ISSN 0590-1871..
2. ↑   Huarte y de Jaureguí, José María de.  (2002). *Nobiliario del Reino de Navarra : Nobleza Ejecutoriada en los Tribunales Reales de corte y Consejo de Navarra.*  (Reproducción facsímil. argitaraldia) ISBN 84-95688-00-X. PMC 879648537. (Noiz kontsultatua: 2021-05-16).
3. ↑
4. ↑   Carasatorre, Rafael.  (2015-10-18). «Textos Históricos Navarros: Iturmendi: 1806: arrieros fuertes» *Textos Históricos Navarros* (Noiz kontsultatua: 2021-05-16).
5. ↑   Carasatorre, Rafael.  (2016-06-08). «Textos Históricos Navarros: Burunda 1646 casas y vecinos de Bacaicoa Iturmendi Urdiain Alsasua Olazagutia Ziordia» *Textos Históricos Navarros* (Noiz kontsultatua: 2021-05-16).
6. 1 2   Marcotegui, Ángel García-Sanz.  (1984). «La "burguesía" comercial de la Burunda (Navarra), en los siglos XVIII y XIX» *Vasconia: Cuadernos de historia - geografía* (4): 97–118. ISSN 1136-6834. (Noiz kontsultatua: 2021-05-16).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q106857970

 |

* Wd Datuak: Q106857970
**Otto Jägersberg** (Hiltrup, Westfalia, 1942ko maiatzaren 19a) alemaniar idazlea da.

Bere literatura lanetan, haurren liburuak *Der grosse Schrecken Elfriede* (1969, *Elfriede beldurgarria*), kontakizunak *Der Waldläufer Jürgen* (1969, *Jürgen, basoko ibiltaria*) irratirako gidoiak, nobelak eta poema-liburuak *Wein, Liebe, Vaterland* (1985, *Ardoa, Amodioa, Aberria*) aurki daitezke. 1964an argitaratu zuen lehen liburua, *Weihrauch und Pumpernickel* (*Intsentsua eta ogi beltza*), eta bertan Westfalian igarotako haurtzaroko oroimen autografikoak kontatzen ditu, nobela pikareskoen antzera. Eguneroko bizitza da *Nette Leute* (1969, *Jende atsegina*) nobelaren gaia ere, hiztegi- eta entziklopedia-saltzaile baten egun arrunt bateko gertakizunak kontatzen dituena. Irrati eta telebistako gidoietarako, bere garaiko arazoak erabili izan ditu Jägersbergek beti, esate baterako, *Der industrialisierte Romantiker* (1876, *Erromantiko industrializatua*) filmean, ingurumenaren kutsadura salatzen du. 1979an *Die Pawlaks* (*Pawlaktarrak*) telesaila idatzi zuen, Wolfgang Studek zuzendu zuena; XIX. mendearen bigarren erdian Ruhrreko ibarrera lanera joandako langile masurren bizimodua kontatu zuen bertan. Beste literatura lan aipagarri batzuk: *Der letzte Biss* (1979, *Azken ahamena*) eta *Der Herr der Regeln* (1988, *Arauen jabea*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2039424
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 37683541
* ISNI: 0000 0003 7438 7976
* BNF: 12032409r (data)
* GND: 117058424
* LCCN: n50037100
* SUDOC: 028500547
* BIBSYS: 90058715
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03199/eu\_j\_0076/j0076

 |

* Wd Datuak: Q2039424
**Gotas de dolor... un charco de olvido** Doctor Deseo musika taldearen laugarren diska da, 1995. urtean taldeak argitaratutakoa.

Partaideak
----------

* Francis Díez (ahotsa)
* Niko Brochado (gitarra)
* Josi Jiménez (baxua)
* Josu Monge (bateria)

Grabaketa eta abestiak
----------------------

Fugitivos del paraiso diskaren arrakasta pasa eta gero laugarren diska grabatzeari ekin zioten, hiru urteren ondoren. Lehenengo aldiz abesti bat euskaraz grabatu zuten, *Tracy Lord*. Hurrengo disketan ere berdin egingo zuten, helburua banan bana euskarazko errepertoriotxo bat egitea zen. Horrela, 2016an Bergaran izan zen Kilometroak euskararen jaiean eman zuten aurreneko aldiz euskara hutsezko kontzertua.

Ondoren egin zuten bira luzerako aldaketak izan ziren taldean. Hertzainak taldea desegin berria zen eta bertako Kike (gitarra) eta Txanpi (bateria) sartu ziren Doctor Deseon, Niko eta Josuk utzitako tokian. Raúl Lomas teklista ere sartu zen taldean.

Azala
-----

Azala berriz ere argazki bat da, hori-beltzean dagoena. Kale estu batean bi neska oinez ikusten dira, bizkarrez, elkarri eskua emanda.

Kantuen zerrenda
----------------

1. *Baile de sombras*
2. *Como perro panza arriba*
3. *Gotas de dolor... un charco de olvido*
4. *Alicia en Bilbao*
5. *Tracy Lord*
6. *A mi pequeña María*
7. *Esta noche (esta puta noche)*
8. *Isla de cielo*
9. *Último bis a bis*
10. *Soy un animal*
11. *Canción de piratas*
12. *Amanece por tí (Luna de miel)*

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** jorgiyo. «Ya tenemos» *DOCTOR DESEO* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).
2. 1 2   **(Gaztelaniaz)** ERLANTZ. «Historia de la musica Rock - Doctor Deseo» *historiasderock.es.tl* (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).
3. ↑   auzoberri.  (2014-11-07). *Doctor Deseo "Tracy Lord".*  (Noiz kontsultatua: 2018-02-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56696679

 |

* Wd Datuak: Q56696679
Lorenako leinuaren armarria.
**Lorenako leinua** (frantsesez *Lorraine*, alemanez *Lothringen*, *Lotaringia*) europar nobleziako leinu bat da, XI. mendean sortu zutena Metzeko kondeek eta Alsaziakoek, Adalberto eta Gerardo Alsaziakoa anaiek, nortzuk Henrike III.a enperadoreagandik Lorrenako dukerria jaso zuten.

Gerardo Lorrenakoa (1030-1070 inguru) dukearen oinordekoen artean, bere seme nagusia zen Teodoriko II.a Lorrenakoaren (1055-1115) oinordeko zuzenek Lorrenako duke bezala gobernatu zuten 1453 arte, bere bigarren semea zen Gerardo Vaudemontekoarenak (1057-1108) Vaudemonteko konde izan ziren bitartean, eta, 1473tik, Lorrenako dukeak 1737 arte.

Leinua XV. mendetik aurrera indartu zen, Renato II.a Lorrenakoa (1451-1508) Vaudemonteko kondea eta Lorrenako dukea zenak Nancyko guduan garaipena lortu ondoren.

XVIII. mendean, Frantzisko III.a Lorrenakoa Maria Teresa I.a Austriakoa artxidukesarekin ezkondu zen, eta hala, Lorena eta Habsburgo leinuak senidetu ziren, Habsburgo-Lorrena leinua sortuz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2638011
* Commonscat Multimedia: House of Lorraine

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14529010g (data)
* GND: 1075812380

 |

* Wd Datuak: Q2638011
* Commonscat Multimedia: House of Lorraine
**Got7** (Hangul: 갓세븐; normalean **GOT7** moduan idatzia) Hego Koreako k-pop musika talde bat da. Zazpi kidek osatzen dute taldea: Jay B, Mark, Jackson, Jinyoung, Youngjae, BamBam eta Yugyeom. JYP Entertainment disketxean sortu zen taldea eta 2014ko urtarrilaren 16an debutatu zuten *"Got it?"* EParekin; "*Gilrs, Girls, Girls*" izan zen beraien lehen single-a.

Jatorri ezberdinetako taldekideak izatea da Got7-ren ezaugarri nabarmenetako bat. Hego Koreako, Britaniar Hong Kong-eko, Tailandiako eta Ameriketako Estatu Batuetako kideek osatzen dute taldea eta hasieratik arrakasta handia lortu zuten jatorrizko herrialde horietan.

2021eko urtarrilaren 11n, JYP Entertainmentek iragarri zuen taldeko kide guztiek disketxea utziko zutela, sinatuta zituzten kontratuak amaitzen zirelako; hala gertatu zen 2021ko urtarrilaren 19an.

Taldekideek talde bezala jarraitzeko konpromisoa adierazi zuten eta 2021eko otsailaren 20an "*Encore*" abestia kaleratu zuten, Youtubeko kanal berri batean, JYPtik kanpo. Hurrengo urtean zehar bakarkako jardueretan aritu ziren taldekideak eta ondoren jakinarazi zuten maiatzean EP berri bat kaleratuko zutela. Warner Music Korearen baitan logo eta sare sozial berriak aurkeztu zituzten eta 2022ko maiatzaren 23an GOT7-k izen bereko albuma kaleratu zuen, "*Nanana*" abestiaren musika bideoarekin batera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *OT7 debut with 'Girls Girls Girls' MV!.* .
2. ↑   **(Ingelesez)** «7 Reasons Why GOT7 Has Got It All!» *Soompi* 1433929806 (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
3. ↑   **(Koreeraz)** «갓세븐, JYP 떠난다 [공식»] *다음뉴스* (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).
4. ↑   NA, BA NA. *ENCORE de GOT7, el regreso del grupo tras dejar JYP Entertainment - BA NA NA: Noticias de K-Pop en español.*  (Noiz kontsultatua: 2022-05-23).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q23772001
* Commonscat Multimedia: Got7

---

* **Bilduma digitalak**
* Billboard: got7

 |

* Wd Datuak: Q23772001
* Commonscat Multimedia: Got7
**Gostyń** (alemanez: *Gostyn*, 1941-45: *Gostingen* ) Poloniako mendebaldeko hiria da, Polonia Handiko Voivodatuan kokatua. Gostyń konderriaren eta Gostyń udalerriaren herriburu eta egoitza da. 2004ko ekainaren 30eko datuen arabera, 20.746 biztanle zituen.

Gostyń-eko mugarri nagusia Święta Góra-ko basilika da (Mendi Santua), Poznango artzapezpikutzako gurtza marianoko santutegi nagusia, Pompeo Ferrariren maisulana.

Historia
--------

Gostyń XIII. mendean sortutako herria da. Mikołaj Przedpełkowic bertako nobleak fundatu zuela esan ohi da, etaPrzemysł II.ak herri eskubideak eman zizkion 1278an. Gostyń inguruko herrixkaren izena hartu zuen, eta hura Stary Gostyń ("Gostyń zaharra") bilakatu zen orduan.

XVI. mendean Gostyń eskualdeko Erreforma protestanteko zentro garrantzitsua izan zen eta 1565ean Polonia Handiko hainbat protestanteren sinodo bat ospatu zen bertan.

1793an Gostyń Prusiak anexionatu zuen Poloniako Bigarren Partizioan. 1807an poloniarrek berreskuratu zuten Varsoviako dukerriaren iraupen laburrean, baina 1815ean Prusiak berriro irentsi zuen. Gostyń poloniarren erresistentziaren gune bat izan zen germanizazio politiken aurrean. 1835ean *Kasyno Gostyńskie* sortu zen, Poloniako tokiko erakunde esanguratsua, izaerra sozialez mozorrotuta, ekonomia, hezkuntza eta liburutegi jarduera abertzaleak burutu zituena. Prusiarrek 1846an abolitu zuten erakundea eta liburutegiaren bilduma Poznanera eraman zuten. Gostyń Polonia Handiko 1948ko altxamendua prestattu zeneko guneetako bat izan zen.

### Bigarren Mundu Gerran

Bigarren Mundu Gerran Poloniako inbasioan, Gostyń Wehrmacht-ak harrapatu zuen 1939ko irailaren 6an. 30 herritarrentzako exekuzio zerrendak prestatu zituzten alemanek berehala, haien artean Hipolit Niestrawski alkatea. Kanporatze masibo bat ere egin zuten 1939ko abenduaren 4an hasita, Gostyngo 2.000 poloniar Gobernu Orokorrera deportatuak izan ziren Ernst Damzog SS-Standartenführerrak aginduta .

Herriko erresistentzia-kideen kontrako operazioak ere izan ziren. 12 exekutatu zituzten Dresden-en, 1942ko epaiketa fartsa baten ondoren, eta dozenaka sartu zituzten kontzentrazio eremuetan, non 37 hil ziren.

Alemaniaren okupazioa 1945ean amaitu zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Polonieraz)** Fabryka, Studio. «Historia» *www.gostyn.pl* (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
2. ↑   **(Polonieraz)** «Gostyń - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy» *encyklopedia.pwn.pl* (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
3. ↑   Txantiloi:Pl-PL «Kasyno gostyńskie • Odkryj Wielkopolskę • sprawdź ciekawe miejsca w Twojej okolicy» *regionwielkopolska.pl* 2016-10-20 (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).
4. ↑   **(Polonieraz)** S.A, Wirtualna Polska Media.  (2015-08-20). «Czarny Legion - polska organizacja podziemna rozbita przez Niemców» *opinie.wp.pl* (Noiz kontsultatua: 2021-02-20).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q422286
* Commonscat Multimedia: Gostyń

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 168011875
* NKC: ge657092

 |

* Wd Datuak: Q422286
* Commonscat Multimedia: Gostyń
**Otero konderria** (ingelesez: *Otero County*) Coloradoko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua La Junta da. 2010eko zentsuaren arabera 18.831 biztanle zituen, Otero kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Otero konderriak 3.288,52 kilometro koadro ditu. Horietatik 20,05 ura dira. Beste 3.268,47 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,17 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.831 pertsonetatik 18.235 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.596 dira. 93 beltzak edo afroamerikarrak. 111 amerikar natiboak ziren eta 7 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 135 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 24 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 226 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q312509
* Commonscat Multimedia: Otero County, Colorado

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136072660
* LCCN: n82229382
* **Lekuak**
* OSM: 1411343
* TGN: 2000236

 |

* Wd Datuak: Q312509
* Commonscat Multimedia: Otero County, Colorado
***Orain bi milla urte*** (*Orain bi mila urte*) Jose Manuel Lujanbio "Txirrita" bertsolariaren bertso sorta bat da. Antzinaroko "kantabriar" euskaldunen eta erromatarren arteko borrokak aipatzen ditu, baita garai haietako *Lekobide* eta *Otsobal* euskal buruzagiak eta Tubal, denak pertsonai sasi-historiko-mitologikoak ere, bai eta Octaviano erromatar enperadorea ere. *Leloren kantua* edo *Kantabriarren kantua* deritzon kantu apokrifoan eta batez ere Juan Benanzio Arakistainen *Tradiciones Vasco-Cántabras* liburuko "Los Cantabros" (kantabriarrak) kontakizunean oinarritzen da.

1933an argitaratu zen, bi zatitan, Argia aldizkariaren 647. eta 648. zenbakietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Luis Michelena (1985) «Contra Lekobide» in *Anuario del Seminario Julio de Urquijo*, 20-1,1986, 291-313 or.
2. ↑   «BERTSO / OLERKIen orrialdea» *www.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).
3. ↑   «BERTSO / OLERKIen orrialdea» *www.armiarma.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

Kanpo estekak
-------------

* Testu osoa, Wikitekan:  Orain bi milla urte

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265217
* Wikisource Jatorrizko testuak: Orain bi milla urte

---

 |

* Wd Datuak: Q12265217
* Wikisource Jatorrizko testuak: Orain bi milla urte
**Gil Shaham** (1971ko otsailaren 19a) israeldar jatorriko biolin-jotzaile bat da.

AEBetako Illinois estatuko Urbana hirian jaioa, bere gurasoak Israelera joan ziren bizitzen Gilek bi urte baino ez zituenean. Biak ziren zientzialarriak, Jacob Shaham eta Meira Diskin. 10 urterekin Jerusalemeko Orkestra Sinfonikoarekin eta Israelgo Orkestra Filarmonikoarekin debuta egin zuen eta Juilliard Schoolen onartua izan zen, non Dorothy DeLay eta Hyo Kangekin ikasi zuen. Berak zein bere arrebak, Orli Shahamek Columbiako Unibertsitatean ikasi zuten.

Shahamen karrera 1989an abiatu zen, gaixo zegoen Itzhak Perlman ordezkatzea eskatu ziotenean, Michael Tilson Thomasekin eta Londresko Orkestra Sinfonikoarekin eman beharreko kontzertu batzuetan. Egun bakarrean joan zen hegan Londresera eta Max Bruchen *Biolinarentzako 1. kontzertua* eta Jean Sibeliusen *Biolinarentzako kontzertua* jo zituen, kritika oso onak eta laudorioak jasoz.

Ordutik, Shaham biolinjotzailerik bertutetsuenen artean agertu da. Lehen mailako orkestra ugarirekin jo du, horien artean New Yorkeko Orkestra Filarmonikoa, Berlingo Orkestra Filarmonikoa, Israelgo Orkestra Filarmonikoa, Pittsburgheko Orkestra Sinfonikoa eta Singapurreko Orkestra Sinfonikoa.

Hogei disko baino gehiago grabatu ditu Deutsche Grammophon diskografikarekin, Sergei Prokofieven eta Gabriel Fauréren musika duten bi bilduma Vanguardentzat eta Ludwig van Beethovenen *Kontzertu hirukoitza*ren grabaketa bat David Zinman, Truls Mørk eta Yefin Brofmanekin Arte Novarentzat. Chen Gang eta He Zhanhaoren *Tximeletaren maitaleen kontzertua*ren eta Piotr Ilitx Txaikovskiren Biolinarentzako kontzertuaren bere grabaketa 2008ko abuztuak 30ean agertu zen.

Bitxikeriak
-----------

Shahamek 1699ko Stradivarius bat jotzen du, "Comtesse de Polignac" deritzona.

Adele Anthony biolin-jotzailearekin ezkonduta dago, honekin bi seme-alaba dituelarik, 2002an jaiotako Elijah eta 2005ean jaiotako Ella Mei.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1339670
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 84210450
* ISNI: 0000 0001 1462 0794
* BNF: 13928536v (data)
* GND: 134687981
* LCCN: no95047036
* NKC: js20020122057
* CiNii: DA10682789
* SUDOC: 092239846
* BIBSYS: 1023721

 |

* Wd Datuak: Q1339670
**Greenwich parkea** (ingelesez: *Greenwich Park*) Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen parke bat da. Greenwich udalerrian kokaturik dago eta eraikin historiko ugari daude bertan. 1997 urtean parkea bera eta inguruko eraikin historikoak Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOK **Itsasaldeko Greenwich** izenarekin.

Historia
--------

Ingalaterrako Koroak St. Peter at Ghent abadiari erosi zizkion lurrak 1427an eta Gloucesterko dukeari eman zikion. Honek Greenwich gaztelua eraiki zuen. Garai hartan landugabeko lurraldea zen eta dukeak belatz bidezko ehizarako erabili izan zuen. XVI mendean Henrike VIII.ak oreinak sartu zituen ehizalreku honetan. 1635 urtean Queen's House eraiki zen Jakue I.aren emaztea zen Ana Danimarkakoa erreginarentzat. 1675an gaztelua zegoen lekuan Greenwicheko Errege Behatokia ezarri zen.

XVII mendean parkea diseinatu egin zen, ziurrenik André Le Nôtrek, eta XVIII mendean publikoari ireki zizkion ateak. 1888 urtean trenbidea iritsi zen eta geltokia eraiki zen parkean, baina jendeak Greenwich herriko geltokia hobetsi zuen eta 1917an parkeko geltokia itxi egin zen.

Parkea
------

Parkeak itxura errektangularra dauka, 1000x750 metrotako neurriak dituena. Parkearen iparraldea Tamesis ibaiaren ertzean dago eta beraz eremu laua eta baxua da. Bertan daude Royal Naval College, Queen's House eta National Maritime Museum. Erdialdean aldapa hasten da, hegoaldean garaiera handiagoa baitu. Lorategi ederrak, haritz zahar bat ("Queen's Oak") eta oreinak dauden itxitura daude goi horietan.

Erdigunean dagoen muinoan Greenwicheko Errege Behatokia dago.

Kirolak
-------

2012ko Udako Olinpiar Jokoetan hainbat lehiaketa jokatu ziren bertan, batez ere zaldi probak eta pentathloiaren hainbat froga ere bai.

Iruditegia
----------

* Greenwicheko Errege Behatokia.Greenwicheko Errege Behatokia.
* Royal Naval College.Royal Naval College.
* Queen's House.Queen's House.
* National Maritime Museum.National Maritime Museum.
* Parkearen ateak.Parkearen ateak.
* Parkearen ikuspegia.Parkearen ikuspegia.
* Parkearen muinoaren gainean Errege Behatokia.Parkearen muinoaren gainean Errege Behatokia.
* Lorategiak.Lorategiak.
* Parkeko zuhaitzak.Parkeko zuhaitzak.
* Vanbrugh gaztelua.Vanbrugh gaztelua.

Informazio praktikoa
--------------------

* DLR geltokia:  Cutty Sark for Maritime Greenwich

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q929586
* Commonscat Multimedia: Greenwich Park

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2015000294
* **Ondare historikoa**
* NHLE: 1000174

 |

* Wd Datuak: Q929586
* Commonscat Multimedia: Greenwich Park
**Mainea** Nafarroa Garaian Lekunberri eta Uitzi artean dagoen leize natural bat da. Aztarna paleontologikoak aurkitudira barruan.

Deskribapena
------------

Esploratutako aldean 500 metro luze da, eta 39 metroko desnibela dauka. Elkarren ondoan dauden bi sarrera ditu, bata bertikala eta bestea malda handikoa. Malda handiko sarrerak *Los Huesos* izeneko eremura eramaten du, izan ere hezur ugari aurkitu baitira bertan. Dirudienez hildako ardien zabortegi gisa erabili baitzen urtetan. Hiru solairu dituen eremua da eta oso nekosoa da bertatik aurrera egitea, galeriek bihurdura estuak eta pasabide zailak baitituzte eta lokatz ugari ere izaten da.

Leizearen beste eremu bat *El agua* da, eskuineko sarreratik (bertikaletik) iristen dena. Galeria zabalagoak aurkitzen dira bertan. Bi solairu ditu

Errinozeroak eta mamutak
------------------------

Errinozero iletsua eta mamutak Pleistozeno garaian. Mauricio Antón paleoartistaren ilustrazioa.
1996an kuaternarioko fosilak aurkitu ziren bertan. Urte batzuen buruan egindako azterketen ondoren, duela 45.000 urteko errinozero iletsu (*Coelodonta antiquitatis*) eta mamutenak (*Mammuthus primigenius*) zirela ikusi izan da.

Otxola espeleologia taldeak mamut baten hagina aurkitu zuen, molar bat, etaaurkikuntza Aranzadi Zientzia Elkarteari jakinarazi zion berehala. Paco Etxeberria forentsearen zuzendaritzapean arlo ezberdinetako aditu talde bat osatu eta pieza gehiago eta hezur gehiago eskuratu ahal izan zituzten. Guztira mamut baten hezurra eta adin ezberdinetako bost errinozero iletsuren 200 hezur bildu zituzten. Orein baten hezur bakarra ere aurkitu zen. Bildutako hezurren azterketa Manuel Rodriguezen taldeak gidatu zuen. Jasotako errinozero aleen artean badira kume jaioberri bat eta 25 urtetik gorako ale zahar bat. Mamutaren hezurrak 30 urteko animalia batenak dira. Dirudienez dolina batetik erorita sartu ziren kobazuloan eta ezin izan zuten atera animaliok. Ondorioz bertan hil ziren eta hondarrak oso egoera onean kontserbatu dira.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Mainea» *Mainea* (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** EFE.  (2021-01-17). «La cueva navarra de Mainea, el cementerio de los rinocerontes lanudos» *diariodenavarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-01-28).
3. ↑    SLU, Herritar Berri.  (2021-02-04). «Duela 45.000 urte Maineara heldu ziren mamut eta errinozero iletsuen istorioa» *GAUR8* (Noiz kontsultatua: 2021-11-07).
4. ↑    «Uitziko Mainea leize-zuloa, errinozero iletsuen eta mamuten hilerri» *EITB Euskal Irrati Telebista* 2021-01-17 (Noiz kontsultatua: 2021-11-07).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105092611

 |

* Wd Datuak: Q105092611
**Gijóngo akuarioa** (gaztelaniaz: *Acuario de Gijón*) Gijóngo Poniente hondartzan dagoen akuario publikoa da, Astilleros del Cantábrico enpresa ohiaren eraikinetan dagoena. Agintariek 2006ko ekainaren 9an inauguratu zuten eta ekainaren 10ean ireki zituen ateak. Egun, Coutant Aquariums enpresak kudeatzen du.

2.000 m²-ko esposizioa du, eta bertan daude ur gezako eta gaziko 60 akuario, ekitaldietarako auditorio bat, 100 m² inguruko hezkuntza-gela bat eta itsas ugaztunak eta narrastiak indarberritzeko gune bat. 60 tanke horien barruan 250 animalia-espezie inguru daude, arrainen, ornogabeen, ugaztunen, narrasti, anfibioen eta txorien artean. 1,5 eta 3 metro arteko luzera duten 8 marrazo nabarmentzen dira, Floridatik zuzenean iritsiak. Guztira, 5.000 ale inguru daude; hala ere, denborak aurrera egin ahala eta sistemak erabat heldu ahala, 7000-8000 ale lortzea espero da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8187792
* Commonscat Multimedia: Acuario de Gijón

---

 |

* Wd Datuak: Q8187792
* Commonscat Multimedia: Acuario de Gijón
**Ogdoada**, izaki banazin bat eratu eta elkarrekin lan egiten zuten zortzi jainkoen izena da, "Thoten arimak ere deituak", egiptoar mitologiaren arabera.

Ogdoada, lau jainko bikotez osatuta dago, guztiek elkarrekin, Munduaren sorreraren aurretik zegoen jatorrizko kaos likidoaren izaera pertsonifikatzen dutena. Nun eta Naunet, "jatorrizko urak" edo "kaosa", Kuk eta Kauket, "ilunpeak", Heh eta Hehet "espazio amaigabea", Nia eta Niat "bizitza", "ezinzehazte espaziala" dira, batzuetan Tenemu eta Tenemetengatik "ezkutuan dagoena", edo Amon eta Amonetengatik "misteriozkoaren hasiera" ordezkatuak.

Eurek sortu zuten Ra jainkoa bere barnetik jaio zen arraultza erruna izan zen muinoa. Ogdoadako presentzia maskulinoak, igel bezala irudikatuak dira, edo igel burudun pertsonaia bezala, jainkosak, suge eran irudikatuak diren bitartean, edo suge burudun emakume bezala. Baita babuino bikote, edo behi eta zezen bezala.

Bereziki gurtuak izan ziren Goi Egiptoko Hermopolis Magnan.

Bazuten santutegi bat Medinet Habun ere, Tebasetik mendebaldera.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q265177
* Commonscat Multimedia: Ogdoad

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q265177
* Commonscat Multimedia: Ogdoad