recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oxigeno-eskari biologikoa** (O.E.B.), **oxigeno-eskari biokimikoa** ere deitua, lagin likido batean jarduera biologikoen bidez oxidatu edo degradatu daitekeen materia organikoaren kopurua neurtzen duen parametroa da.

Ur batek duen materia organikoa biologikoki degradatzeko oxigenoa behar da; oxigeno-eskari biologikoak oxigenoaren kontsumoa neurtzen du, epe jakin batean (5 egunetan). Zenbat eta handiagoa izan urak duen materia organikoa, orduan eta handiagoa izango da oxigenoaren kontsumoa eta O.E.B.

Beste modu batez esanda, O.E.B.aren neurriak materia organikoa oxidatzeko uretako mikroorganismoek behar duten oxigenoa adierazten du, tenperatura eta denbora jakin batean (normalean, 20 °C-tan eta 5 egunetan).

O.E.B.aren prozedura asko erabiltzen da hainbat uren kutsadura aztertzeko (ibaiena, lakuena, akuiferoena; baita hondakin-urena ere). Ez da erabiltzen kutsadura oso txikia duten ur-laginekin (edateko urarekin, esaterako). Bigarren kasu honetan potasio permanganatoaren prozedura erabiltzen da uraren materia organikoa neurtzeko.

O.E.B. kalkulatzeko urak duen hasierako oxigeno-kontzentrazioa eta bukaerakoa (5 egunen buruan) neurtzen da prozedura kimikoen bidez. Bi balore horien arteko aldea oxigeno-eskari biologikoa da (mg O2/litroko), hots, mikrobioek kontsumitzen duten oxigenoa ur horretako materia organikoa mineralizatzeko.

O.E.B.aren neurketa egiterakoan funtsezkoa da prozesu fotosintetikoak galaraztea, horiek oxigenoaren-maila aldatuko lukeetelako. Analizaturiko ura, horregatik, ontzi opaku batean gorde behar da, argia sar ez dadin (argiaren ezean fotosintesia ez da burutuko).

Zenbat eta altuagoa izan O.E.Ba, orduan eta kutsatuagoa ura. Hona hemen maila batzuk:

  

* O.E.B. = 1 : ur oso garbia

* O.E.B. < 3 : edateko ura

* O.E.B. > 10 : ur kutsatua

* O.E.B. > 50 : ur oso kutsatua

Hondakin-uren baloreak oso handiak ohi dira, 1000 mg O2/litroko edo gehiago.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q215624
* Commonscat Multimedia: Biochemical oxygen demand

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4145594-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q215624
* Commonscat Multimedia: Biochemical oxygen demand
**Julian Gaiarre museo-etxea** Nafarroako Erronkaribar haraneko Erronkari udalerrian dagoen museo bat da. Julian Gaiarre erronkariar opera abeslari ospetsuari buruzko museoa da eta antzina haren jaiotetxea egon zen lekuan dagoen gaur egungo eraikinean.

Kokalekua
---------

Erronkariko herrigunean dago, Arana kalean.

Historia
--------

1989an Julian Gaiarre Fundazioa sortu zen eta 1990ko urtarrilaren 2an museoa inauguratu zen, hain zuzen ere, Gaiarreren heriotzaren 100. urteurrenean. Fundazioaren egoitza eraikin berberan dago.

Museoa
------

Museoa Julian Gaiarre Fundazioarena da (Fundazioa Gaiarreren familiak, Erronkariko Udalak eta Nafarroako Gobernuak osatzen dute). Entitate honek erronkariar famatuaren memoria bizirik jarraitzen laguntzen duten tenorearen hainbat eta hainbat objektu pertsonal, oroigarri eta trofeo bildu ditu museoan.

Ikusgai dagoen bilduman dauden objetuen artean Gaiarrek *Lucrecia Borgia*, *La Favorita*, *Il Trovatore* eta *Rigoletto* operetan erabilitako jantziak, ileordeak, osagarriak, koroak edo metalezko apaingarriak daude. Horretaz gain, museoak partikularrek egindako dohaintzei esker etengabe aberasten ari den eta Gaiarreren nahiz opera munduaren inguruko dokumentazio ugari gordetzen duen prentsa- artxibo garrantzitsua du.

Museoa milaka pertsonek bisitatzen dute urtero. Horien artean, izan zuen oihartzunagatik bereziki aipagarria, 1998ko abenduaren 6an Alfredo Kraus kanariar tenoreak egindako bisitaldia dago.

Kanpo estekak
-------------

* Julian Gaiarre museo-etxearen webgunea  **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25475965

 |

* Wd Datuak: Q25475965
***Katulo 5*** Katulo poetaren lan bat da, Lesbia maitaleari idatzitako oda apasionatua. Poemak maitaleak besteen iruzkin sarkastikoak arbuiatzera bultzatzen ditu, eta bata bestearentzat bakarrik bizitzera, bizitza laburra baita eta heriotzak betiko loaldia baitakar. Poema hau askotan itzuli eta imitatu izan da.

Poema metrika hendekasilabo falazikoan idatzita dago (latinez: *hendecasyllabus phalaecius*), hamaika silabako bertsoekin, ohiko forma Katuloren poesian. Poema honetako esaldi bat *Katulo 16* lanean aipatzen da, *milaka musuen* inguruko kritika egin zituztenak irainduz.

Testua
------

11 Vivāmus, mea Lesbia, atque amemus,  

12 rumoresque senum severiorum  

13 omnes unius aestimemus assis!  

14 soles occidere et redire possunt;  

15 nobis, cum semel occidit brevis lux,  

16 nox est perpetua una dormienda.  

17 da mi basia mille, deinde centum,  

18 dein mille altera, dein secunda centum,  

19 deinde usque altera mille, deinde centum;  

10 dein, cum milia multa fecerimus,  

11 conturbabimus illa, ne sciamus,  

12 aut ne quis malus invidere possit,  

13 cum tantum sciat esse basiorum.

Bizi gaitezen, Lesbia, eta maita dezagun,  

eta zaharren zurrumurru latz guztiak  

penike bakar batean baloratuko dugu!  

Eguzkiak jar eta sor daitezke berriro;  

guretzat, behin argi laburra jarri denean,  

betiereko gau batean lo egin behar da.  

Emaizkidazu mila musu, gero ehun,  

gero beste mila, gero beste ehun,  

are beste mila, gero ehun;  

orduan, milaka egin ditugunean,  

nahastu arte astinduko ditugu, jakin ez dezagun,  

inongo pertsona gaiztok inbidia izan ez dezan,  

dakienean guk emandako hainbeste musu badirela.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5054190
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 191525874
* GND: 4422260-9

 |

* Wd Datuak: Q5054190
*Artikulu hau irakasleari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Julian Apraiz».*

**Julian Apraiz Saenz de Elburgo** (Gasteiz, 1848-Madril, 1910eko maiatzaren 20a) Gasteizko Unibertsitate Askeko katedraduna eta Miguel de Cervantesi buruzko aditua izan zen. Julian Apraiz Arias gasteiztar arkitektoaren aita zen.

Madrilgo San Isidro Institutuan literatura irakaslea eta Gasteizko Bigarren Hezkuntzako Institutuko zuzendaria ere izan zen. Zuzenbide eta Filosofia doktoretzak zituen.

28 urterekin Espainiako ikaskuntza helenistikoen historiaren apunteak (1876), Fabularen Historia eta Fabulista Nabarmenen Historia eta Cervantismoa Espainian argitaratu zituen. 33 urterekin, Cervantes Euskaltzalea, hots, bere ustezko antibizkaitarrismoari uko egiten zion Cervantes (1881). 37 urterekin Bilboko Bigarren Hezkuntzako Bizkaitar Institutuko zuzendaria izendatua izan zen. Bere lana oso zabala da, hainbat aldizkaritan sakabanatua dagoelarik: *Euskal-Erria*, *Ateneo*, *Aldizkari Garaikidea* eta *Revista de las Provincias Euskaras* (Euskal Probintzietako Aldizkaria). Bere liburuen artean honakoak nabarmendu daitezke: Artikulu eta hitzaldien bilduma (2.bild. 1889), Arabako dolmenei buruzko hitzaldia (1905).

1910eko maiatzaren 20ean 62 urte zituela Madrilen zendu zen.

Kanpo estekak
-------------

* Julian Apraiz Saenz de Elburgoren biografía laburra. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492493
* Commonscat Multimedia: Julián Apraiz Sáenz del Burgo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 3358119
* ISNI: 0000 0000 5927 9158
* BNE: XX1182296
* GND: 122592409
* SUDOC: 131862707
* Open Library: OL5831045A
* PARES: 1361
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 21562
* DBE: url
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 11834
* Persée: 176267

 |

* Wd Datuak: Q20492493
* Commonscat Multimedia: Julián Apraiz Sáenz del Burgo
**Kinitoa** edateko jokoa da. Bertan, godalet batean sei aurpegiko bi dado erabiltzen dituzte eta jokoaren helburua edatea, kalimotxo edo garagardoa gehienetan, da. Euskal Herrian oso joko ospetsua izan zen.

Jokoa
-----

Jokalariak mahaiaren inguruan esertzen dira eta jokoa erlojuaren orratzen noranzkoan egiten da. Lehenengo jokalariak dadoak godaleta erabiliz botatzen ditu, emaitza ikusten duen bakarra izan dadin, eta hurrengo jokalariari pasatzen dizkio, dadoen baturan zenbat atera duen esanez. Gezurra esan edo egia esan dezake, eta hurrengo jokalariak sinetsi edo ez. Sinesten ez badiozu, godaleta altxatuko du, jokaldia moztuz. Gezurra bazen, gezurra esan zuen jokalariak trago bat edan beharko du, eta egia bazen, dadoak jaso zituena edaten duena da. Norbaiti edatea tokatzen zaionean, erronda berriz hasten da eta edan duena hasten da.

Aldiz, sinesten badiozu, errondak aurrera jarraitzen du, eta jokalari hartzaileak tirada bat egingo du, eta gertatu zitzaiona baino emaitza hobea lortu beharko du. Dadoak hurrengo jokalariari pasako dizkio, eta honek sinetsi ahal izango du ala ez. Horrela jarraituko du, harik eta uneren batean norbaitek agintzen diotena sinesten ez duen arte.

Baxuena 7, 8, 9 eta 10a da. Bikoteek edozein zenbakik baino gehiago balio dute, eta, beraz, "Biko bikotea", adibidez, 9 baino gehiago izango litzateke. Eta horien guztien gainetik "kinitoa" egongo litzateke, "1 eta 2" edo "5 eta 6" jokaldiekin lortzen den jokaldi berezia.

"Kinito" bat lortzen denean, edonori bidal dakizkioke dadoak, ez nahitaez hurrengo jokalariari, eta duelu moduko bat hasten da, non aurkariak hainbat saiakera egiten dituen kinito baten emaitza ateratzeko. Ateratzen ez badu, edan egingo du, eta ateratzen badu, itzuli egingo du, eta hartzaileak kinito bat atera beharko du berriro. Ohikoa da apustuak igotzen joatea eta kinito bat pasatzen den bakoitzean galtzen duenak edan beharreko tragoak pilatzen joatea.

Literatura
----------

* 2018an Jabi Elortzak 'Kinito egunak' liburua idatzi zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Gaztelaniaz)** Gatón, Natxo.  (2021-12-27). «¿Qué fue de los bares de kinito?» *Gasteiz Hoy*.
2. ↑   «Kinito egunak» *Berria* 2018-06-03.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3197155

 |

* Wd Datuak: Q3197155
Shibari, Kink den praktika bat. .
**Kink** (frantsesez: *sexualité tordue*) kontzeptuan giza sexualitatean ohikoak ez diren jardute, kontzeptu edo fantasiak biltzen dira. "Kink" hitza ingeleseztik dator, hitzez hitzeko itzulpena batean "harridura, desbideratzea, anormaltasuna" izan daiteke. Orokorrean, konbentzionalismotik at edo ohikoa ez den sexu jarrera bat izendatzeko hitza izan daiteke. Normalean, fenomeno honek kutsu erotikoa du.

Historia
--------

Kink terminoa praktikatzen dutenek sexu fetitxismoa praktiken sinonimo gisa aldarrikatu dute, horrekin praktika sexual eta erotiko ugari adieraziz, ludikotik sexu objektibaziora eta zenbait parafilia adieraziz. XXI. mendean, "kink" terminoa, BDSM, fetitxea eta fetitxea bezalako esamoldeekin batera, "parafilia" terminoa baino gehiago erabili ohi da.

Unibertsitate batzuek, LGTB kezka zabalagoen testuinguruan, fenomenoa aztertu dute. Margie Nichols psikologoak, esaterako, "kink" LGBTQen 'Q' osatzen duten elementuetako bat dela esan du.

Kink sexu praktikak ohiko sexu praktikatzat jotzen direnetatik harago doaz, sexu bikotekideen arteko intimitatea areagotzeko bide gisa. Batzuek kinka eta fetitxismoa bereizten dituzte, lehenengoa bikotearen intimitatearen hobekuntza gisa definitzen dutelarik, eta bigarrena bere ordezko gisa. Ohikoa edo ez dena oso aldakorra da garaien eta tokien arabera.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Shahbaz, Caroline; Chirinos, Peter (2016). *Becoming a Kink Aware Therapist*. Routledge. ISBN 9781315295312.
3. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Parafilia
* BDSM
* Fetitxismo

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**: International Association of Rubberists elkartearen webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3815525

 |

* Wd Datuak: Q3815525
Karatako Erromako Klaudio enperadorearen epaitegiaren aurrean.
**Karatako** (Caratacus, Καράτακος, Caractacus edo Caradawc) siluriar tribuko britoi errege bat izan zen. 42. urtean britoi buruzagien koalizio baten buruzagi bilakatu zen.

Kunobelino erregearen semea izan zen, Britaniako erromatar inbasioan erasotu zuten erromatarren aurka borrokatu eta gerrarako kokapen egoki baten bila Galesko hegoaldeko eremua utziz iparraldeko Ordoviko tribuaren lurraldera mugitzera behartua egon zen. Publio Ostorio Eskapula erromatar buruzagia Karatakoaren lekualdatzeaz ohartu eta hari erasotzera ez zen ausartu, halere bere ofizialak borrokatzera behartuarazi eta erromatarren diziplina eta armamentuaren nagusitasunaren ondorioz 50. urtean Caer Caradoceko guduan erromatarrek britoiak garaitu zituzten.

Karatakoren emaztea eta alabak erromatarren eskuetan erori eta Karatakoren anaiak errenditu egin ziren. Aldiz, Karatakok brigantiar tribuko Kartimandua erreginaren babesa eskatu zuen, baina erregina honek ez zuen erromatarren aurkako gudarik hasi nahi eta 51. urtean Karatako buruzagia erromatarrei eman zien.

Klaudio enperadoreak Kataratako erregea Erromako kaleetan zehar iragan zen erromatar triunfo ospakizunean hiritarrei erakusgai ipini zien. Kondairaren arabera, nahiz eta bere familia Klaudio enpreadorearen aurrean belaunika jarri zuten, Karatako enperadoreari zintzoki mintzatu eta hitzaldi ikusgarri bat eman omen zion, enperadorea zur eta lur geldituz eta askatasuna emanez. Halere, zinez Karatakok bera eta bere senideen biziaz erregutu eta enperadoreak bizirik laga ezkero britoiak ekintza dohatsu harren berri jakin eta xamurtuko zituela konbentzitu zuen.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Karatako*** Aldatu lotura Wikidatan |
***Ollantay*** Peruko literaturako drama kitxua da. Hasieran ahoz aho zabaldu zen, baina 1853an bertsio idatzi bat argitaratu zen, Antonio Valdés apaizarena bide dena. Dramaren jatorria eta egilea nor izan zen ez da argitu oraindik, baina adituen ustez bertsio idatzia kolonia-garaian drama inka baten gainean egindako moldaera da.

Argumentua
----------

**Oharra:** *Atal honek istorio osoa edo amaiera argitzen du.* 

Dramaren gai nagusia Ollantay gudariak Pachacutec agintari inkaren alaba bati zion maitasuna da. Ollantayk nagusiari bere alabaren eskua eskatzen dio; baina agintariak, Ollantay beste gizarte-maila batekoa dela eta, ezezkoa eman eta espetxera sartzen du. Hortik aurrerako gertakariei dagokienez, bertsio asko daude, amaiera zoriontsukoak batzuk eta tragikokoak besteak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q541717
* Commonscat Multimedia: Ollantay (play)

---

 |

* Wd Datuak: Q541717
* Commonscat Multimedia: Ollantay (play)
**Julia Levy** (Singapur, 1934ko maiatzaren 15a) kanadar immunologoa da.

Biografia
---------

Vancouver eta Londresko unibertsitateetan ikasketak egin ostean, mikrobiologiako irakasle izan zen Vancouverko Unibertsitatean. Unibertsitateko beste irakasle batzuekin batera, bere botika-konpainia sortu zuen, eta hainbat gaixotasunen eta minbizi-motaren aurkako botika eta tratamenduak ikertzen eta garatzen lan egin zuen.

1986an, Johnson&Johnson konpainiak eskatuta, fotofrin izeneko gaiaren ikerketa-programaz arduratu ziren, eta 1993an fotofrina maskuriko minbiziaren tratamenduan erabiltzea onartu zuen Kanadako gobernuak. Azaleko, biriketako, urdaileko eta umetoki-lepoko minbizietarako ere erabil daiteke. Gero, artritisa, psoriasia, esklerosi anizkuna eta beste gaitz autoimmune batzuk BPD (BenzoPorphyrin Derivative) izeneko bigarren belaunaldiko botika fotodinamikoekin tratatzeko ikerketa-programa bati ekin zion Julia Levyk.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261125
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 285683908
* ISNI: 0000 0004 4647 5298
* GND: 124446930
* LCCN: n85205613
* BIBSYS: 90191765
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 03831/eu\_l\_1748/l1748

 |

* Wd Datuak: Q12261125
**Kataluniako eskualdeko trenak** edo **Kataluniako lurraldeko trenak** (katalanez: **Regionals de Catalunya**) Katalan Herrietako Kataluniako Herrialdean dagoen eskualde ko trenen sare bat da. Sareak 7 lineak ditu, Renfe Operadora enpresen kudetutakoa.

Sarea 1979n inauguratu zen.

Sarea
-----

| Linea | Ibilbidea | Eragilea | Geltokiak |
| --- | --- | --- | --- |
|    | Bartzelona-Sants ↔ Portbou | Renfe Operadora | 28 |
|    | l'Hospitalet de Llobregat ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 38 |
|    | Bartzelona-França ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 31 |
|    | Bartzelona-França ↔ Lleida-Pirineus | Renfe Operadora | 32 |
|    | Bartzelona-França ↔ Riba-roja d'Ebre | Renfe Operadora | 32 |
|    | Bartzelona-França ↔ Ulldecona-Alcanar la Sénia | Renfe Operadora | 19 |
|    | Bartzelona-França ↔ Port Aventura | Renfe Operadora | 9 |

### Eskualdeak

Gaur egun, 28 eskualdek dute trenbide-geltokiren bat. Inolako trenbide-geltokirik ez duten 15 eskualde.

Aldiriko zerbitzua duten eskualdeak:

* Alt Empordà
* Pla de l'Estany
* Gironès
* Selva
* Maresme
* Vallès Oriental
* Vallès Occidental
* Barcelonès
* Baix Llobregat
* Garraf
* Alt Penedès
* Baix Penedès
* Tarragonès
* Alt Camp
* Baix Camp
* Priorat
* Ribera d'Ebre
* Terra Alta
* Baix Ebre
* Montsià
* Segrià
* Garrigues
* Conca de Barberà
* Pla d'Urgell
* Urgell
* Segarra
* Anoia
* Bages

Azpiegitura
-----------

### Geltokiak

Renfe Operadora lineen operadorea da, baina geltokiak eta trenbideak Administrador de Infraestructuras Ferroviarias enpresarenak dira, biak Sustapen Ministerioko enpresak.

### Irisgarritasuna

2006ko martxoaren 24ko 135/1995 Dekretuaren bidez Irisgarritasun Kodea onartu zenez, trenbide-sare osoak irisgarria izan behar du mugikortasun urriko pertsonentzat.

Renfe-Adif geltokiak ez dira egun berean jarri, handienak edo zerbitzuak zabaltzeagatik berritu direnak izan ezik, hala nola Bartzelona-Sants geltokia, Vilafranca del Penedès edo Plaça Catalunya.

Gaur egun, Sustapen Ministerioak iragarri du 125 milioi euro inbertituko dituela geltokietako instalazioak eta irisgarritasuna hobetzeko. 38 geltoki birmoldatuko dira, batez ere Bartzelonakoak, eta 12 geltokiren irisgarritasuna handituko da. Oraindik trenbide-pasaguneak dauden geltokietan, maila desberdineko pasaguneak eraikiko dira, eskala mekaniko bikoitzarekin. Egin den esku-hartze handienetako bat atarien neurria birmoldatzea eta handitzea izan da, bai eta irisgarritasuna hobetzea ere, Arc de Triomfeko geltokirako eta Passeig de Gràciako geltokirako lanetarako. Nasek behar besteko altuera ez duten geltoki guztiak handitu egingo dira. Linea batzuetan *Civia* trenak ibiltzen dira, egokitutako tren berriak, baina, geltoki asko egokituta ez daudenez, tren horien egokitzapenak ez du balio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «ATM» *www.atm.cat* (Noiz kontsultatua: 2020-11-30).
2. ↑   «Sala de Prensa» *prensa.adif.es* (Noiz kontsultatua: 2020-11-30).

Ikus, gainera
-------------

* Kataluniako Aldiriak

Kanpo estekak
-------------

* Renfe Aldirien Kataluniako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2918740

 |

* Wd Datuak: Q2918740
**Karma Peiró** (Bartzelona, 1968) kazetari katalana da. Interneten, informazioaren eta komunikazioaren teknologietan (IKT) eta datuen kazetaritzan espezializatua. *Nazio* Digitaleko zuzendaria izan zen 2015eko uztailetik 2018ko apirilera.

Lan ibilbidea
-------------

1992an hasi zen TVE-n bere bide profesionala, eta hiru urte beranduago teknologia berriekin harremanetan: 1995ean Servicom-en hasi baitzen lanean, Estatuko erabiltzaile partikularrentzako Interneteko lehen hornitzailean. Hainbat komunikabidetan lan egin du eta erantzukizun-karguak izan ditu, hala nola, Web, en.red.ando Catalunya Ràdio, La Vanguardia Digital eta 3cat24.cat Interneteko berrien atarian. Kazetari Digitalen Taldeko (GPD) lehendakaria izan zen 1999tik 2001era. Irakasle gisa, Kataluniako Kazetarien Elkargoari eta honako unibertsitate hauetako kazetaritza-fakultateetan eman ditu ikastaroak: Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, Pompeu Fabra Unibertsitatean, Ramon Llull Unibertsitatean, Gironako Unibertsitatean, Kataluniako Nazioarteko Unibertsitatean eta Vic-eko Unibertsitatean. Open Knowledge Foundation-eko talde espainiarreko kidea da.

Era berean, Gardentasunaren Aldeko Bistaratze Fundazioko (ViT) zuzendaria da. Fundazio horrek datu irekien erabilera sustatzen du, herritarrak eta informazio publikoaren kontuen errendimendua ahalduntzeagatik, eta Kataluniako Adimen Artifizialaren Etika Behatokiko Aholku Batzordeko kidea da.

Azken urteetan, *Nazio Digitala* (2015/2018) egunkaria zuzentzeaz gain, datu-kazetaritzan jardun du.

Sariak
------

* 2020an, Kataluniako Emakume Kazetarien Elkarteak ematen duen Komunikazio Ez-sexistako Praktika Onak saria jaso zuen, indarkeria matxistari, konfinamenduari eta datuei buruzko informazioa emateagatik.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Karma Peiró, nova directora de Nació Digital.*  Nació Digital.
2. ↑   «Karma Peiró» *web* (Centre de Cultura Contemporània de Barcelona (CC-BY-SA via OTRS)).
3. ↑   NacióDigital. *Relleu a la direcció de NacióDigital | NacióDigital.* .
4. ↑   «Karma Peiró» *web* (Kosmopolis 2015 (CCCB via OTRS)).
5. ↑    *Who we are.* .
6. 1 2    *Premis de Comunicació no Sexista: Guanyadores 2020.* .
7. ↑   Peiró, Karma. *Introducció al periodisme de dades. Característiques, panoràmica i exemples..*  COBDC.

Kanpo estekak
-------------

* Kazetari digitalaren web orria https://www.karmapeiro.com/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20876603
* Commonscat Multimedia: Karma Peiró

---

 |

* Wd Datuak: Q20876603
* Commonscat Multimedia: Karma Peiró
Karmania, Gedrosia eta Drangianaren mendebaldean eta Arianaren hegoaldean zegoen.
**Karmania** (antzinako grezieraz: Καρμανία) Asia erdialdeko antzinako eskualde baten izena da. Akemenestar eta Sasaniar Inperioen satraperria izan zen, egungo Irango Kerman probintzian zegoena.

Iparraldean Partia eta Ariana, ekialdean Drangiana eta Gedrosia, mendebaldean Persis eta hegoaldean Pertsiar Golkoa zituen. Mendilerro nagusia Semiramidis mendiak (grezieraz Σεμειραμίδος ὄρος, ziur asko egungo Elburz mendiak) eta ibai nagusiak Anamis (egungo Ibrahim Rud), Corios (egungo Shur Rud) eta Bagrada (egungo Nabend) zituen.

Bertokoek karmaniar (antzinako grezieraz: *karmanoi*; latinez: *carmanii*) zuten izena eta, Ptolomeoren esanetan tribuetan banaturik zeuden.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Euskaltzaindia.  (2004/XII/16). *142. araua: Antzinateko eskualdeen euskarazko izenak.*  Bilbo.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1734044
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1734044


| * i
* e
* a
Sasandar Inperioko probintziak |
| --- |
| Abarshahr • Adiabene • Albania • Arabistan • Aria • Armenia • Asuristan • Atropatene • Balasagan • Elam • Egipto • Hirkania • Iberia • India • Karmania • Kushanshahr • Maishan • Makelonia • Makran • Margiana • Mazun • Media • Padishkhwargar • Paratan • Partia • Persis • Sakastan • Susiana • Turan | Sasandar Inperioaren hedadura |
**Oscoda konderria** (ingelesez: *Oscoda County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mio da. 2010eko zentsuaren arabera 8.640 biztanle zituen, Oscoda kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Oscoda konderriak 1.480,39 kilometro koadro ditu. Horietatik 15,15 ura dira. Beste 1.465,24 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 5,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 8.640 pertsonetatik 8.459 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 79 dira. 14 beltzak edo afroamerikarrak. 46 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 7 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 109 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502576
* Commonscat Multimedia: Oscoda County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130212623
* NARA: 10039701
* **Lekuak**
* OSM: 1907335
* TGN: 2000988

 |

* Wd Datuak: Q502576
* Commonscat Multimedia: Oscoda County, Michigan
Urdaiazpikoak gatza eta nitratoekin ontzen dira
**Ontzea** janari bat (haragia eta arraina, batez ere) luzaz mantentzeko erabilitako prozesua da, janarien kontserbazioa helburu duena. Janarien iraupena luzatzeaz gain, ontze prozesuak janarien ezaugarri organoleptikoak ere (gustu, zapore eta gozotasuna) hobetzen ditu.

Janariak ontzeko gehien erabiltzen diren aditiboak gatza, azukrea, nitratoak eta nitritoak dira. Ketzea ere hainbat ontze prozesuetan erabiltzen da.

Ontze prozesuen bidez haragi edo arrainen deskonposizio eta ustelketa ekiditen da. Elikagaia hondatuko luketen mikrobioen hazkuntza inhibitzen da, eta produktuaren kontsumorako iraupena luzatu.

Gatza izan da historian zehar haragiaren ustelketa ekiditeko gehien erabili den aditiboa. Gatza (ClNa) bakarrik erabil daiteke, edo nitrato eta nitritoekin batera. Gazitze prozesuak elikagaiaren deshidratazioa areagotzen du, zeluletatik ura ateratzen baitu; urik gabe, bakterioak edo onddoak ezin dira hazi eta elikagaia mikrobiorik gabe mantentzen da, bere deskonposizioa saihesten duena.

Hainbat janaritan gatzarekin batera nitratoak erabiltzen dira ontze prozesuan (nitrato sodikoa edo potasikoa). Kontzentrazio txikitan erabili behar dira nitratoak, bakterizidak izateaz gain toxikoak ere direlako. Urdaiazpiko onduak, esaterako, eta baita hestebete ugari ere, gatza eta nitratoekin ontzen dira. Nitratoek eta nitritoek haragien balizko bakterio patogenoak (*Clostridium botulinum*, adibidez) akabatzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1503716
* **Identifikadoreak**
* AAT: 300199704
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1503716
**Pan-pin** hilabetekaria haurrentzako komiki-aldizkaria izan zen. Zeruko Argia aldizkariaren zortzi orriko eranskina bezala sortu zen 1960ko otsailean eta 1970. urte arte argitaratu zen.

Eragile nagusia Joseph Camino arnegiarra izan zen. Gipuzkera eta nafar-lapurterazko edizio bana argitaratzen ziren Pirineoetako alde bietara zabaltzeko, eta gutxira bizkaieraz idatzitako orri bat gehigarri gisa agertu zen aldizkarian. Han bertako egileen (Julen Zabaleta Barrenetxea "Yulen" eta Juan Antonio Letamendia "Leta") nahiz kanpokoen lanak argitaratzen zituzten. 1964tik aurrera, Bruguera argitaletxeko baimena eskuratu ostean, besteak beste Txorizo eta Txistorra (Mortadelo eta Filemon), Jangoluke Albaluke (Carpanta) eta Peru eta Txomin (Zipi eta Zape) azaltzen ziren komiki honen orrietan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Komikeri bloga
2. ↑  Mikel Lizarralde. Berria: Irudi eta letrentzako etxea

Kanpo estekak
-------------

* Pan-pin: 1960-1970. Azal guztiak

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20493024

 |

* Wd Datuak: Q20493024
Enpresaren ekonomian, **kostu marjinala** unitate bat gehiago ekoizteak dakarren kostu totalaren gehikuntza da. Adibidez, 10 unitate gehiago ekoiztean, kostu totalak 50 euro gehitzen badira, 10 unitate horien kostu marjinala 50/10=5 euro izango da.

Kostu marjinal guztien batura, ekoiztutako unitate guztietarako, ekoizpen horretako kostu aldakorrarekin dator bat. Aldi berean, ekoiztutako azken unitatearen kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da, eskala-ekonomiak badaude.

Kostu marjinala kontzeptu garrantzitsua teoria ekonomikoan. Esaterako, konkurrentzia perfektoan, kostu marjinala, batez besteko kostua eta ekoiztutako ondasunaren prezioa berdinak diren puntu horretan kokatzen da ekoizpen optimoa.

Enpresetan, kostu marjinala produktuaren prezioa ezartzeko erabil daiteke: kostu marjinala finkatu beharreko gutxieneko prezioa izango da, baldin eta errentagarritasun-ataria gainditu bada.

Kostu marjinala eta batez besteko kostua: adibide bat
-----------------------------------------------------

4 altzari eraman behar dira etxe batetik bestera. Altzari bakoitza etxe batetik atera, kamioira sartu eta atera, eta
beste etxera sartzeko 10 minutu behar dira. Kamioiak 40 minutu emango ditu etxe batetik bestera joateko. Denbora-kostu totala 10×4+40=80 minutukoa da eta batez besteko kostua 80/4=20 minutukoa da. Kostu finkoa altzariak kamioiez eramateko behar diren 40 minutuak dira eta kostu aldakorrak 10×4=40 minutu. Azkenean bostgarren altzari bat eraman behar bada, 10 minutu gehiago bakarrik beharko dira, hau da, bostgarren altzariari dagokion kostu marjinala 10 eurokoa da. Batez besteko kostua 90/5=18 minutukoa da. Beraz, kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da, eskala-ekonomiak (kamioiaren joan-etorria) profitatu egiten delako. Puntu batetik aurrera, ordea, gerta liteke kostu marjinala batezbesteko kostua baino handiagoa izatea (adibidez, seigarren altzari bat lehenengo kamioira sartu ezinik, beste kamioi bat behar denean).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q382444
* **Identifikadoreak**
* GND: 4158145-3
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q382444
Ondasun higiezinen balorazioan, **kostuen hurbilketa** edo ***cost approach***, hiru balorazio metodoetako bat da. Beste biak, merkatu-hurbilketa eta sarreren hurbilketa dira. Kostuen hurbilketaren funtsezko premisa da ondasun higiezinen erosle potentzialek ez luketela ondasun baten truke ondasun baliokide bat eraikitzeak izango lukeen kostua baino gehiago ordaindu behar. Beste hitz batzuetan esanda, erosle potentzialek ondasun baten truke ordaindu beharko luketenak ondasun baliokide bat eraikitzearen kostua berdindu beharko luke.

Kostuaren hurbilketa = Lurraren kostua + eraikuntzaren kostua – depreziazioa

Dena den, ondasunen balioa estimatzeko metodo honen inguruan badaude zalantzak edo eztabaidak. Izan ere, nola zenbatetsi daiteke zerbaiten kostua? Erreplika zehatz batean edo funtzionalki baliokidea den zerbaitetan oinarritua dago? Proiektu baten bukaerako kostua hasierako eskaintzaren berdina da? Batzuen ustez, hurbilketa motetatik kostuen hurbilketa hiruetatik hoberena da. Aldi berean, bistakoa da proiektu bat soilik bideragarria dela proiektatutako kostua bere amaierako balioa baino txikiagoa bada.

Orokorrean, ondasuna berria denean kostuen hurbilketa merkatu-balioaren adierazlerik onena dela irizten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5174759

 |

* Wd Datuak: Q5174759
**Rusk konderria** (ingelesez: *Rusk County*) Texasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Henderson da. 2010eko zentsuaren arabera 53.330 biztanle zituen, Rusk kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Rusk konderriak 2.430,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 37,24 ura dira. Beste 2.393,22 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 21,94 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 53.330 pertsonetatik 42.846 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 7.609 dira. 9.359 beltzak edo afroamerikarrak. 199 amerikar natiboak ziren eta 14 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 203 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 50 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 659 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q110773
* Commonscat Multimedia: Rusk County, Texas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150090234
* LCCN: n80007885
* NARA: 10036451
* **Lekuak**
* OSM: 1839592
* TGN: 1002839

 |

* Wd Datuak: Q110773
* Commonscat Multimedia: Rusk County, Texas
Bilboko Kepa Enbeita *Urretxindorra* enparantza, Otxarkoaga auzoan.
**Kepa Enbeita Rementeria *Urretxindorra*** (Muxika, Bizkaia, 1878ko irailaren 8a - Areatza, Bizkaia, 1942ko abenduaren 12a) euskal idazlea eta bertsolaria izan zen.

Biografia
---------

Benita Goiriarekin ezkondu zen (1902) eta zazpi seme-alaba izan zituzten: Bixenta, Balentin, Sabin, Miren, Imanol, Edurne eta Itziar. Abertzalea eta errepublika garaian mitinez mitin ibilitakoa. Osasun txarrekoa, Guardiara joaten zen aldi baterako 1919 ezkero. Gerra Zibilak Guardian harrapatu zuen (1936-1937); baserrira oso gaixorik itzuli zen eta ez zen bere onera gehiago etorri.

Bertsolari ibilbidea
--------------------

Bizkaiak eman duen bertsolari onenetakoa izan zen. Plazako bertsolaria eta bertsopapergilea zen, eta trebetasun handia erakutsi zuen bi molde horietan.

1905. urtean garaile izan zen, Txirritaren aurretik, Areetan (Getxo) egin zuten bertso lehiaketa batean.

Euskara, aberria eta kristautasuna izan ziren bere olerkien gai nagusiak.

*Euzkadi, Euzkerea, Ekin* eta *Argia* aldizkarietan eman zituen argitara bertsoak, eta bertsolari familia ospetsu eta emankor baten lehenengoa izan zen. "Urretxindorra" Bizkaiko bertsolari handiaren oihartzuna Euskal Herriko alde guztietara zabaldu zen eta bera izan zen Gipuzkoako bertsolarien alboan itzali xamar zeuden bertsolari bizkaitarrak gorengo mailara aterarazi zituen maisua.

Lanak
-----

### Biografia

* *Kepa Enbeita Urretxindorra (1878-1942)* (1978, *Egilea editore*)

### Bertsoa

* *Gure Urretxindorra* (1971, *Ekin*)

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Elkartea, Xenpelar Dokumentazio Zentroa-Bertsozale. «Kepa Enbeita "Urretxindorra" - Biografiak - BDB. Bertsolaritzaren datu-basea» *bdb.bertsozale.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-12-08).

Kanpo estekak
-------------

* Kepa Enbeita literaturaren zubitegian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11929730
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16040169
* ISNI: 0000 0000 8200 9850
* Literaturaren Zubitegia: 528
* BNE: XX1456985
* GND: 1089539533
* LCCN: n79015191
* CiNii: DA0923701X
* SUDOC: 155912100
* Open Library: OL1792882A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 38794
* Lur: 01759/eu\_e\_1505/e1505

 |

* Wd Datuak: Q11929730
**Kenzō Takada** (japonierazko izena: 高田賢三; Hyogo, Japonia, 1939ko otsailaren 27a - Neuilly-sur-Seine, 2020ko urriaren 4a) japoniar moda diseinatzailea izan zen.

Biografia
---------

Gaztetatik ikasi nahi izan zuen diseinua, baina ez zuten diseinu-eskolan onartu eta ingeles literatura ikasi zuen. Hala ere, Tokiora joatea erabaki zuen; han diseinu-eskola ospetsu batean onartu zuten, eta hiru urtez aritu zen han ikasten. Denda handietarako hasi zen lanean; garai gogorra izan zen hura Kenzorentzat, familia kontra baitzeukan, hura ez zen eta gizon batentzako lanbidea.

1965ean Parisa joan zen. Denda handietarako eta beste diseinatzaileentzako lanak egiten hasi zen. Handik bost urtera bere boutiquea zabaldu zuen, *Jap* izenekoa, eta bere lehenengo bilduma diseinatu zuen kolore biziko japoniar kotoietan oinarrituta.

Gaur egun Kenzo etxeak hogeita bost denda ditu munduko hiriburu nagusietan, hiru estudio Frantzian eta mila zortziehun bat salmenta-gune mundu osoan zehar banatuta. Kenzoren estiloaren ezaugarri nagusiak kolore bizitasuna eta forma asimetrikoak dira. Moda-eskemak hausten duela esan ohi da, batez ere Parisen hasi zen garaian, garai horretan janzkera soila eta klasikoa baitzen nagusi. Frantziako hiriburuan arrakasta lortu ondoren, 1976an Japoniako moda argitaratzaileen saria eman zioten. 1983an gizonezkoentzako arropa diseinatzen hasi zen, eta New Yorkeko Madison hiribidean zabaldu zuen lehenengo gizonezkoentzako arropa-denda.

Urteekin zabaldu egin zituen aukerak, eta etxerako arropa, haurrentzako arropa eta perfume bat egin zituen. 1984an Frantziako Kultura-ministroak Arteen eta Letren ordenako zaldun izendatu zuen. Gizonezkoentzako perfumea eta makillajea ere landu zituen. Berritzaileena *Kenzo Jeans* eta *Jungle* gazteentzako arropak izan ziren, kotoian oinarrituak. 1993. urtetik, Kenzo LVMH konpainiarena da. 1999. urtean, Kenzo Takada erretiratu egin zen, hala ere, 2005ean dekorazio-diseinuari ekin zion eta Gokan Kobo marka sortu zuen.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q454927
* Commonscat Multimedia: Kenzo Takada

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 16549592
* ISNI: 0000 0001 0777 818X
* BNF: 16541949r (data)
* GND: 118948571
* LCCN: n90711744
* NDL: 00150111
* NKC: js20020930013
* CiNii: DA08032780
* SNAC: w68g9rpm
* SUDOC: 110943562
* RKD: 297165
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05539/eu\_t\_0090/t0090

 |

* Wd Datuak: Q454927
* Commonscat Multimedia: Kenzo Takada
**Francisco Marí Blanco**, **Paco Marí** bezala ezaguna, (Madril, 1914ko abuztuaren 15 - Donostia, 1972ko maiatzaren 20) Madrilen jaiotako argazkilaria izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren ondoren Donostiara joan zen bizitzera eta Pascual Marín argazkilariarekin lan egin zuen.

Biografia
---------

Argazkilarien familia batean jaioa, Paco Marí Madrilgo San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Gerra garaian Madrilgo errepublokanoaren argazki asko egin zituen. Iruñeako Sanferminetan Maria Teresa Pacual ezagutu zuen, Pascual Marín argazkilari tuterarraren alaba. Ezkondu ziren eta 1945an Paco Marí bere aitaginarrebak Donostian zuen argazki-dendan hasi zen lanean. 1952an, Pascual Marín hil zenean, Pacok negozioa eraman zuen bera hil arte, 1972an.

Obra
----

Paco Marínen lanak hedabide askotan agertu ziren, besteak beste, *La Voz de España*, *Marca* eta The Associated Press eta EFE prentsa agentzietan. Zezenzale amorratua, *Ruedo* aldizkariaren korrespontsala izan zen, bestetik. NODOko kameralari izan zen ere bai.

Paco Marínek Donostiako milaka argazkiak atera zituen, urte haietako testigantza garrantzitsua utzirik.

Iruditegia
----------

* Tren istripua Donostiako Amaran.Tren istripua Donostiako Amaran.
* Zestoako Endoiako baselizaren inaugurazioa.Zestoako Endoiako baselizaren inaugurazioa.
* Donostiako Gobernu Militarra.Donostiako Gobernu Militarra.
* Medikuaren etxearen inaugurazioa Zegaman.Medikuaren etxearen inaugurazioa Zegaman.
* Donostiako udaltzainek gabonsaria biltzen. Boulevad.Donostiako udaltzainek gabonsaria biltzen. Boulevad.
* Bertsolarien txapelketa Donostiako Anoeta pilotalekuan.Bertsolarien txapelketa Donostiako Anoeta pilotalekuan.

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Sansebastian.com webguneko biografia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28658106
* Commonscat Multimedia: Paco Marí

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 26132

 |

* Wd Datuak: Q28658106
* Commonscat Multimedia: Paco Marí
**Karmen Maura Amuniategi** (Madril, Espainia, 1945) Gipuzkoan errotutako margolaria da, jaiotzaz madrildarra. Tradizio artistiko handiko familia batean jaio zen. 1964tik 1969ra Arte Ederrak ikasi zituen Madrilgo San Fernando Eskolan, eta 1970ean Hondarribian jarri zen bizitzen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan ez zuen erakusketa askorik egin, nahiz eta pintatzeari ez utzi. Bakarkako lehen erakusketa 1980an egin zuen Donostian, eta bigarrena Hondarribian 1989an. 1990ean aldaketa nabarmena izan zuen bere lanak; ordu arte etxea eta seme-alabak zituen gai nagusia, eta 1990etik aurrera, berriz, arreta handiagoa eskaini zion paisaiari. 1991tik aurrera udaro aurkeztu izan ditu bere lanak Hondarribian, bere estudioa erakustoki bilakatuta. Pintatzeaz gain, irakasle da Hondarribiko Udalaren Pintura Akademian.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12261328
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04101/eu\_m\_1464/m1464

 |

* Wd Datuak: Q12261328
***Karmen Etxalarkoa*** Gerardo Mungia *Pintxe*-k idatzitako pastorala da, 2017ko irailaren 16an eta 17an Etxalarren (Nafarroa Garaia) taularatu zena, herri horretako bizilagunek antzezturik. Azaroaren 5ean, berriz, Elizondon eman zen. Pastoralak Zuberoako tradizioa badira ere, 2017an mugaz bestaldean egin zen Prosper Mériméeren Carmen eleberriaren bertsio hau.

Ezaugarriak
-----------

Lanak hamazazpi jelkaldi ditu eta euskara batuaz idatzita dago nafarreraren ezaugarri batzuekin. Testua Gerardo Mungiak idatzi zuen. Errejentsa, zuzendaria, Pantxika Urruti izan zen, kantoreen irakaslea Alberto Lasa. Musika egileak Anne Perez de Azpeitia, Aitor Huizi eta Ander Barrenetxea. Obran 150 pertsonak aritu ziren. Karmenen papera Miren Olaetxeak, Basateakoak, egin zuen. Lanak hiru orduko iraupena izan zuen.

Karmen Etxalarkoa
-----------------

Meriméek Andaluzian kokatu zuen Carmen eleberria. baina Karmen, jatorriz, nafarra zen. Gerardo Mungia saiatu zen neurri handi batean eleberriaren elementuak zaintzen; aldaketa nagusia eszenatokiaren aldaketa izan zen, Andaluziatik Etxalerrera: "Pastoral honetan saiatu gara berezko historia kontatzen. Prosper-ren idazkia fidelki hartuz. Bakarrik aritzaleenizen zonbait asmatuak direla ohartarazi behar: domingotarren izenak, sigar-egileenak, dragoi edo soldaduenak, saltzaileenak..."

Bibliografia
------------

* Gerardo Mungia: *Karmen Etxalarkoa pastorala*. Etxalar: Altxata Kultur Elkartea, 2017.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Karmen Etxalarkoa Pastorala azaroaren 5ean Elizondon ikusteko aukera izanen da.*  *Tipi-Ttapa*, 2017ko azaroak 2, erran.eus (Noiz kontsultatua: 2022-8-25).
2. ↑   Elola, Naiara. *Jaioterrira itzuliko da Karmen.*  *Berria*, 2017ko irailak 16, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2022-8-25).
3. ↑  *Karmen Etxalarkoa pastorala*, 12 or.

Ikus gainera
------------

* Prosper Mérimée
* Pastoral

Kanpo estekak
-------------

* Aurkezpen bideoa, Ttipi-Ttapa aldizkariak prestatuta.
* Pastoralaren prestaketen informazioa.
* Pastoralaren webgune ofiziala.
* Pastoral osoaren bideoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q109331857

 |

* Wd Datuak: Q109331857
**Karmengo Amaren komentua** Aragoiko Erriberako Alesbes udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau komentu bat da. Barroko estiloa ditu.

Eraikina
--------

Santa Eufemia elizaren parean Karmengo Andre Mariaren komentua dago, XVIII. mendearen lehen erdian eraiki bazen ere, XVII. mendeko komentu-elizen eredu bereizgarriari jarraitzen diona. Bost ataleko habearte luzea du, eta alboko kaperak ditu, barne-komunikazioarekin, gurutzadurarekin eta burualde zuzenarekin. Korua oinaldean dago eta habeartearen bi atal hartzen ditu. Estalkia ertz-gangazkoa da alboko kaperetarako, kanoi erdikoa habearterako eta kupulakoa gurutzaduran. Tradizio manieristari estalkietan banatutako gai geometrikoen apaindurak jarraitzen dio. XVII. mendeko komentu-arkitekturari buruzko aipamen bera ikus daiteke fatxadan, nahiz eta kasu honetan materiala adreilua izan. Fatxada banatzen duten bi gorputzetatik, behekoa arku hirukoitzeko elizpea da. Arkuaren gainean horma-hobi bat dago, Karmengo Ama Birjinarekin eta leiho batekin. Tinpano kurbatu batek koroatzen du multzoa, hegalen artean. Albo batean zirkuluerdiko bi arku dituen kanpai-horma, osoa.

Tenpluak errokoko estiloko erretaula multzo bat du, bere apaindurari laguntzen diotenak, bereziki presbiterioko espazioan, non handienak eta albokoek efektu barrokoak areagotzen dituzten. Hirurak Dionisio de Villodas y Lucas de Mena maisuak eginak dira, 1769an kontratatu zituztenak. Mugimenduak eta dinamismoak erretaula horien oinplanoak eta altxaerak inbaditzen dituzte, zeinetan lerro kurbatuaren eta contracurvaren jokoak bere elementu guztiak zuzentzen dituen. Erliebeen fintasunari eta leuntasunari lotutako arrokaila-kolpeek multzoaren distira indartzen dute, eta ez du merezi fardelezko eskultura eta urre-koloreko eskulturarik.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ALESBES.*  (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

Ikus, gainera
-------------

* Alesbes
* Aragoiko Erribera
* Erriberagoiena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112842563
* Commonscat Multimedia: Convento de Nuestra Señora del Carmen de Villafranca (Navarra)

---

 |

* Wd Datuak: Q112842563
* Commonscat Multimedia: Convento de Nuestra Señora del Carmen de Villafranca (Navarra)
**Karmengo eliza eta komentua** Tuterako (Nafarroa) XVI. mende amaierako eliza da, estilo manieristan eraikita. Tuterako Parte Zaharrean dago, Gaiarre kalearen eta Carmen Alta kaleen arteko izkinan. 1592 eta 1596 urteak artean eraiki zen, karmeldarren eskutik. 1637an Diego de Salvatierra eta Domingo de Ucazaren eskutik dezente handitu zen. Gaur egun San Felipe Neriren kongregazioaren ardurapean dago.

Deskribapena
------------

Elizak latindar gurutzearen planta du. Nabe luzea du, bost tartetan antolatuta, kapela desberdinekin, gurutzadura kupulaz. Estiloa Kontrarreforman ohikoa zen manierista da. Fatxada XVIII. mende hasierakoa da. Barruan, erretaula nagusia Juan de Gurreak egin zuen eta baita ere manierismo barruan kokatu behar dugu, XVII. mendekoa; geroago, 1700. urtean, apaingarri barrokoak jarri zitzaizkion. Beste erretabloak barrokoak eta rokokokoak dira. Azpimarratzeko da, bestetik, Vicente Berdusanek egindako San Joseren tailua (1672).

Erreferentziak
--------------

1. ↑  García Gainza, M.A. Heredia Moreno, M.C. Rivas Carmona, J. y Orbe Sivatte, M. (1980). Merindad de Tudela. *Catalogo Monumental de Navarra*, Biano Printezea, Iruñeko Arpepizkua, Nafarrolako Unibertsitatea, I. liburuki, 492 or.
2. ↑  Martínez-Escalada, J. (1999). *Historia de Tudela contada por sus calles*. Navarro&Navarro, Zaragoza, 565 or.

Kanpo estekak
-------------

* Auñamendi Eusko Entziklopedia[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5913019

 |

* Wd Datuak: Q5913019
**Roger Devauchelle** (1915 - 1993) frantses liburu egilea izan zen.

Amiensen hasi liburugintzan, liburuen azalak egiten bereziki. Parisen soldadutza egiten ari zela, Georges Lahaye azal egile ospetsua ezagutu zuen. Hark erakutsi zion azalen eskulangintza eta bere lantegian jarduten utzi zion. Kalitatezko azalak egin zituen beti, eta larru gaineko urre-lanak ere landu zituen. Devauchelle maisua zen antzinako liburuak berriztatzen. Liburu-azalen teknikaren historiaz ere jakin-min handia zuen, eta 1959. urtetik 1961. urtea bitartean, hiru liburu argitaratu zituen izenburu honekin: *La Reliure en France de ses origines à nos jours* (*Liburu-azalen langintza Frantzian, jatorritik gaur egun arte*).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/30 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12266654
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 213410024
* ISNI: 0000 0003 5910 5686
* BNF: 12069098d (data)
* GND: 188440658
* LCCN: n88205292
* SUDOC: 028964403
* BIBSYS: 90922461
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 01482/eu\_d\_0941/d0941

 |

* Wd Datuak: Q12266654