recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tolkienen legendarium ospetsuan eta legendarium horren zati den Eraztunen Jauna lanean **Orthanc** Isengarden erdian dagoen dorre garai bat da. Bere izena rohanerara zein sindarinera itzul daiteke. Lehenean, "izpiritu maltzurra" esan nahi du, eta, bigarrenean, "letaginaren mendia".

Deskribapena
------------

Oso garaiak ziren lau zutabek osatutako dorre bat zen, harri beltzez fazetatuak eta elkarren artean lotuak. Altuera handira zutabe hauek berriz irekitzen ziren "adar" garai eta kurboak eratuz, idazkun bitxiez estalitako harri beltzezko plataforma bat inguratzen zutenak. Dorrea plataforma biribil eta mailakatu batean pausatua zegoen, hau ere harrizkoa. Hain garaia zen gizaki bat lautadatik bostehun oineko altuerara egon zitekeela.

Ekialdeko aurpegian eta bi zutabe baxuk osatutako angeluan burdinazko ate bat zegoen, eta apur bat gorago balkoi batera ematen zuen postigodun leiho bat. Bertara, 27 maila zituen harrizko eskailera bat igoz iristen zen. Dorrearen tontorrean kanoi-zuloak zeuden, nondik haran guztia ikus zitekeen, baina sarrera bakarra atea zen.

Etorbide zabal batek, lauzekin lauzatua, Isengardeko ate handietatik dorreraino zeraman. Honen luzera guztian zehar taila ezberdinak zituzten zutabeak zeuden.

Historia
--------

Gondorreko dunedainek altxatu zuten Eguzkiaren Bigarren Aroaren amaieran, Rohaneko Pasabidea zaintzeko eta bertan Arnor eta Gondorren arteko komunikabide bezala balio zuen palantirretako bat jarriz.

Eraztunaren Gerran, Entak, Isengarden suntsipenean dorrea behera botatzen saiatu ziren, arrakastarik izan ez zuten arren, baina dorrea inguratzearekin eta Sarumanek ihes egitea eragoztearekin konformatu ziren. Orthanceko ateraino Gandalf, Theoden, Eomer, Aragorn, Legolas, Merry eta Pippin iritsi ziren, zenbait rohirrimekin batera, Azti Zuriarekin hitzegiteko asmoz. Leiho batetik, Grimak Elkarteari, jakin gabe, Orthanceko Palantirra jaurti zion.

Orthancen zaharberritzea izan zen Elessar erregeak bere erregealdian egin zuen lehen gauzetako bat. Sarumanen palantirra berriz dorrean jarri zen eta hau sakon miatu zen, baliozko objektu ugari aurkituz, nagusiki Eorlen etxekoak, Grimak Edorasen lapurtu zituenak. Baina balio gehien zuten objektuak irekitzeko zaila zen ate baten atzean aurkitu ziren, Sarumanek, ziuraski bertan Eraztun Bakarra ezkutatzeko prestatu baitzuen. Baina Gimliri esker ireki ahal izan zen, eta bertan Elessarrek kutxa bat aurkitu zuen, barnean Elendilmir bitxia gordetzen zuena, mundu guztiak galdutzat jotzen zuena, baita Isildurrek Sauroni Eraztun Bakarra kendu zionean hau gordetzeko erabili zuen urrezko kutxa txiki bat ere.
**Karakum** (turkmenieraz: *Garagum*; errusieraz: *Каракумы*; kazakheraz: *Қарақұм*) Erdialdeko Asia basamortua da. Bere 350.000 km² azalerak Turkmenistango %70a betetzen du. Bere izena "harea beltza" esan nahi du.

Ekialdean Kaspiar Itsasoa, iparraldean Aral itsasoa eta Amu Daria ibaia eta ipar-ekialdean Kyzyl Kum basamortua ditu. Hegoaldean Hindu Kush mendilerrotik datozen Murghab eta Tejen ibaiak ditu.

Munduko ubidearik handienak basamortua zeharkatzen du, 1.375 km luzera duen Qaraqum ubidea.

Mary eta Tejen oasietan kotoia hazten da. Petrolioa eta gas biltegiak ere baditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
 www.britannica.com. *Karakum Desert -- Britannica Online Encyclopedia.* .
2. ↑   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q172702
* Commonscat Multimedia: Karakum

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 243420609
* GND: 4029624-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q172702
* Commonscat Multimedia: Karakum
**Pagomotxeta**, Nafarroako Andiako mendilerroan dagoen mendi bat da, Eskalaborro eta Peña Blanca mendien artean dagoen mendi txikia, 1237 metroko garaiera duena. Ekialdean, Elordia edo Pagomotxeta izeneko mendatea geratzen da, 1204 metroko garaiera duena. Mendebaldean, berriz, Lurgorriko portua izeneko gaina dago, 1194 metrokoa.

Abiapuntuak
-----------

Lizarragako mendatetik, Saratsako sakana izeneko zintzilikatutako harana zeharkatzen duen bidea hartzen da, Larraga balda ingururaino iritsi arte. Toki honetan, bidea alde batera utzi eta zuzenean iparrekialderantz igotzen da, Pagomotxeta mendiaren tontorrera, pagadi batek estaltzen duena.

Dorraotik, San Petriren ermitatik, Lezitza amildegiarekiko paraleloa den amildegi batetik igotzen da. Aitzorrotz eta Eskalaborro mendien amildegien azpitik igaroz, Elordiako mendatera iristen da, nondik Pagomotxetaren tontorrera iristen den.

Kanpo estekak
-------------

* euskal-herria.org webgunean

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12265453

 |

* Wd Datuak: Q12265453
Lau ontzi kanopo. XIX. dinastia Berlingo museoa.
**Ontzi kanopo** edo **kanopea** Antzinako Egipton, hildakoen erraiak, garbituak eta baltsamatuak gordetzeko erabiltzen zen edukiontzia zen, gorputzaren osotasunezko irudia mantentzeko. Ontzi hauek zurezko kutxa batean sartzen ziren, hil segizioan lera batean garraiatua zena.

Kanopo, greziar jatorriko hitz bat da. Menelaoren pilotua zen Kanope hil zen hiriko izenetik datorrena. Alexandriatik gertu zegoen Kanopus hirian, Osiris jainkoa, giza burudun ontzi bezala gurtua zen.

Ontzi bakoitza jainkosa batek babesten zuen: Isis, Neftis, Serket eta Neit, eta erritualki, bakoitza puntu kardinal batetara orientatua egon behar zen: gibela hegoaldera, birikak iparraldera, hesteak mendebaldera eta urdaila ekialdera.

Ontzi kanopoen izendapena akats baten ondorio da, buru formako estalkiak zituzten beste edukiontzi mota batzuekin lotuak izan baitziren, Behe Egiptoko Kanopus herrian aurkituak izan zirenak, euren artean inongo harremanik ez zegoen arren.

Balio sinbolikoak
-----------------

*Horusen lau seme-alabak*
Lau ontzi kanopo mota zeuden, *Horusen lau seme-alabak* izeneko jainko/sa batzuk irudikatzen zituztenak, nortzuk, edukia, suntsipenetik babesten zuten. Ontzi bakoitzak organo mota bat edukitzen zuen eta puntu kardinal bat irudikatzen. Irudikatutako jainko/sak, honako hauek ziren:

* Gibela:
	+ Amset, giza burukoa
	+ Isis jainkosa
	+ Hegoaldea

* Birikak:
	+ Hapi, babuino burukoa
	+ Neftis jainkosa
	+ Iparraldea

* Urdaila:
	+ Duamutef, txakal burukoa
	+ Neit jainkosa
	+ Ekialdea

* Hesteak:
	+ Kebehsenuf, belatz burukoa
	+ Serket jainkosa
	+ Mendebaldea

*Horusen lau seme-alabak* ontzi kanopotan:

* Kebehsenuf (belatza)Kebehsenuf (belatza)
* Amset (gizona)Amset (gizona)
* Duamutef (txakala)Duamutef (txakala)
* Hapi (babuinoa)Hapi (babuinoa)

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Zer dira ontzi kanopoak?, egiptologian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q332285
* Commonscat Multimedia: Canopic jars

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 12004040n (data)
* LCCN: sh85019771
* AAT: 300198901
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q332285
* Commonscat Multimedia: Canopic jars
**Konstantinos Galanidis**, grezieraz Κώστας Γαλανίδης (Kanea, Grezia, 1990eko irailaren 1a) gizonezko waterpolo kirolari profesional greziarra da, eta atezain moduan jokatzen du. Zenbaitetan, Greziako selekzioko parte izan da.

Ibilbidea
---------

Costas Galanidisek NE Chanian eman zituen lehen urratsak waterpolo arloan, bere jaioterriko taldean, eta, bere lehen kontratua profesionala, harekin sinatu zuen.

Bi urtez jokatu zuen Panionios taldean (2009-2011), eta, gero, bi urtez NE Chanian egon ostean (2011-2013), 2013ko uztailaren 18an, Olympiacos Pireorekin sinatu zuen bere ibilbidean urrats handia emanez. Costas Galanidis 2015era arte egon zen Pireoko taldean, bi txapelketa eta bi Greziako Kopa irabazita (2014, 2015).

Ondoren, Chios, Panathinaikos eta PAOK taldeetan aritu zen.

2018-19 denboraldian, Apollon Smyrniren Batzar Nagusiko polo taldera joan zen, eta, gaur egun, bertan jokatzen du. Apollonen egin zuen lehen denboraldian (2018-19), historiako lehen aldiz txapelketako 3. postua irabazten lagundu zion taldeari, ligako 2. atezain onena bezala agertzen zen bitartean.

Nazioarteko parte-hartzeak
--------------------------

Costas Galanidis nazioarteko jokalari da Greziako waterpolo selekzio nazionalarekin. 2013ko Bartzelonako (Espainia) Uretako Munduko Txapelketan, Greziako selekzioarekin parte hartu, eta 6. postuan lortuko dute.

Udako Olinpiar Jokoak
---------------------

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen Greziako taldean izan zen.
Serbiak, urrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko zuten. Greziako taldea honako hauek ordezkatu zuten: Stylianos Argyropoulos, Georgios Dervisis, Ioannis Fountoulis, Konstantinos Galanidis, Konstantinos Genidounias, Konstantinos Gkiouvetsis, Marios Kapotsis, Christodoulos Kolomvos, Konstantinos Mourikis, Alexandros Papanastasiou, Dimitrios Skoumpakis, Angelos Vlachopoulos eta Emmanouil Zerdevas-ek.

Udako Olinpiar Jokoetako dominak
--------------------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia
  | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Waterpoloagizonezkoa.
  |

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Στα ερυθρόλευκα ο Κώστας Γαλανίδης.*  olympiacos.org.
2. ↑    *BCN 2013 Greek Men's Water Polo Team.*  Omega Timing.
3. ↑  «Konstantinos Galanidis» *olympedia.org* 2022-01-10ean begiratua**(Ingelesez)**
4. ↑  «Konstantinos Galanidis» Olympics.com 2022-01-10ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
5. ↑  "Waterpoloa, gizonezkoa, emaitzak 2020" olympedia.org **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

* Konstantinos Galanidis FINAn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q17121765

 |

* Wd Datuak: Q17121765
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Orri honetako testu zati batzuk japoniar idazkerarekin idatzita daude.**Euskarri eleaniztun egokirik gabe, galderaikurrak ikusiko dituzu kanji edo kana karaktereen ordez. |

**Kinton lainoa** (jatorrizko japonieraz 筋斗雲 edo *Kinto un ?*) Dragoi Bola manga eta animeko objektu bat da.

Historia
--------

Nahiz eta antzinako jabeak, Iratxo Dortokak, Ahalguztidunarengandik jasotako oparia dela esan, benetan Karinek eman zion. Iratxo Dortokak Son Gokuri eman zion bere dortoka itsasora itzultzen laguntzeagatik, izan ere Son Gokuk lainora igotzeko arazorik ez zuela erakutsi zuen. Normalean Gokuk toki batetik bestera joateko erabiltzen zuen.

Arte Martzialen 21. Mundu Txapelketan Son Gokuk **Kinton** erabili zuen joko zelaitik kanpo erortzear zela Giranen aurkako borrokan. Hala ere, lainoa gehiagotan erabiltzea debekatu egin zuten.

Arte Martzialen 22. Mundu Txapelketa ondoren Satan Bihotz Txikiren morroi batek lainoa desegin zuen. Zorionez Goku Karinekin berriz egon zenean beste **Kinton** bat eman zion, Gokuk laino erraldoi batetik nahi zuen zatia hartzeko baimena izan zuen.

Dragoi Bola Zn lainoa Son Gohanek eta Son Gotenek erabiltzen zuten.

Deskribapena
------------

**Kinton lainoa** hodei hori txiki bat da. Bihotz onekoa den edonor honen gainera igo daiteke eta ibilgailu bezala erabili. Bihotz onekoa ez den norbait laino gainera igotzen saiatzen bada, beretzat lurruna bezalakoa izango da. **Kintoni** edozein leku irekitik deitua izan daiteke, eta hau jabea dagoen tokira joango da berehala. Lainoa hegan azkar ari denean zeruan zehar lorratz edo isats luze bat uzten du.

Kinton laino beltza
-------------------

Animean, Karinek Tao Pai Pairi **Kinton laino beltz** bat ematen dio hau dorrera igotzerakoan. Beste lainoarekin ez bezala, laino beltzean igotzeko izaki maltzurra izan behar da. Hala ere, laino honek Karinen menpean jarraitzen zuen eta Tao Pai Pai gainean zela lurrera erortzen utzi zuen.

Jatorria
--------

Dragoi Bolako beste elementu batzuk bezala **Kinton lainoa Mendebaldera Bidaia** nobela klasiko txinatarrean du jatorria. Istorio honetan pertsonaia ugarik laino hegalariak erabiltzen dituzte.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q387201

 |

* Wd Datuak: Q387201
**Joxe Mari Olasagasti Landa** (Igeldo, Gipuzkoa, 1959ko martxoaren 15a) aizkolari, korrikalari, gizon probalari, harri jasotzaile, txingalari eta segalari gipuzkoarra da. Probarako idiak prestatzen ere aritzen da.

Bizitza
-------

Hamasei urte zituela egin zuen lehenbiziko plaza aizkorarekin eta urte horretan berean Gipuzkoako gazte mailako txapela irabazi zuen. Aurreneko apustua 23 urterekin jokatu eta galdu zuen, aizkoran eta korrika, Jose Etxebesteren aurka. Oso apustuzalea izan da eta desafio asko jokatu ditu aizkolari onenen aurka: Arria II.a, Jose Mari Mendizabal, Mikel Mindegia, Anjel Arrospide, Donato Larretxea...

Apustu mistoetan ere oso ongi moldatu izan da. 1984ean, esate baterako, apustu ikusgarria jokatu zuen Nemesio Arregiren kontra: 125 kiloko harri kubikoari 25 jasoaldi ematea, 72 ontzako bi enbor moztea eta 6 km lasterka egitea. Olasagastik lortu zuen garaipena, ordu bat, 16 minutu eta 26 segundoko denborarekin, eta Arregik ordu bat, 20 minutu eta 59 segundo behar izan zituen. Donato Larretxearekin (harri jasotzen eta aizkoran) eta Juan Manuel Erasunekin (aizkoran eta segan) ere apustu mistoak egin ditu.

Sariak
------

* Munduko Txapelketa 2005ean Nazabalekin batera.
* Euskadiko Txapelketa (6): 1996, 1998, 1999, 2001, 2005, 2010
* Gipuzkoako Txapelketa (13): 1990, 1995, 1996, 1998, 1999, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2011
* Donostiako Urrezko Kopa (3): 1990, 1999, 2007
* Urrezko Aizkora (3): 1999, 2000, 2001
* Euskal Pentatloi Saria (3): 1983, 1984, 1990

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  Antton Espelosin (2009): Aizkora apostuak eta txapelketak.

Kanpo loturak
-------------

* Joxe Mari Olasagasti euskaraz.net-en

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12260907
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 116541

 |

* Wd Datuak: Q12260907
**Kinto Fabio Maximo Alobrogiko** (latinez *Quintus Fabius Q. Aemiliani f. Q. n. Maximus Allobrogicus*) Erromatar Errepublikako politikari eta general bat izan zen.

Fabio Maximo Alobrogiko *Fabia* genseko kidea zen, patriziar jatorrikoa, Kinto Fabio Maximo Emilianoren semea, K.a. 145ean kontsul izan zena. Kontsul K.a. 121ean bihurtu zen, Luzio Opimiorekin batera. Kontsul bezala alobroge tribu galiarren eta hauen aliatua zen Bituitosen aurka borrokatu zuen, arvernien erregea zena, gaur egungo Auvernian eta Alpeen oinean bizi zen herria, eta erabat garaitu zituen. Bere garaipen honi esker, Erromara itzuli zenean garaipen bat ospatu zuen eta Alobrogiko agnomena gehitu zuen bere izenera.

*De Allobrogibus et Rege Arvernorum Betulto* izeneko bere garaipena eskaini zuen ikuskizunaren handitasunagatik bereiztu zen, arvernoen errege zen Bituitos barne bere gudu gurdian jarria eta guduan erabili zuen zilarrezko armajantzia zeramala. Auverniaren harpilaketarekin lortutako diruarekin *Formix Fabianus* delakoa eraiki zuen Via Apia zeharkatuz, Vestaren tenplutik gertu, eta bere estatua bat jarri zuen arku batean.

Fabio zentsore izan zen K.a. 108an. Erroman hizlari eta letragizon bikain bezala ezagutzen zen.

Bere osaba Publio Kornelio Eszipion Emiliano K.a. 129an hil ondoren, Maximo Alobrogikok oturuntza bat eskaini zion Erromako hiriari eta hitzaldia egin zuen hildako generalaren hiletan, hitzaldi horren zati bat oraindik kontserbatzen delarik.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Gneo Domizio Ahenobarbo eta Gaio Fannio Estrabon** | **Erromatar Errepublikako kontsula Luzio Opimiorekin**K.a. 121 | Ondorengoa**Publio Manilio eta Gaio Papirio Karbon** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q720836

 |

* Wd Datuak: Q720836
Ikasleak *Katakombenschule* batean, 1927an.
***Katakombenschulen*** (literalki, *katakonbetako eskola*) Italiako Hego Tirolen ezarritako eskola klandestinoak izan ziren, italiartze faxistaren garaian.

Italiako agintariek debekatu egin zuten alemanaren irakaskuntza (Lex Gentile, 1923ko urria), 1918an Italiak lurralde hori okupatu ostean. 324 eskoletako 30.000 ikasle inguruk pairatu zuten politika hori, baita haurtzaindegi alemanen eta aleman hizkuntzan oinarritutako goi-mailako hezkuntza-erakunde guztien desegin baitziren.

Alemaniar hizkuntzako irakaskuntza-irakasleen ordez irakasle italiarrak jarri ziren. Alemanean oinarritutako hezkuntza klandestinoa izatera igaro zen, 1925eko azaroan eskola pribatuak debekatu zirenean. Antolatzaile nagusiak, besteak beste, Michael Gamper apaiza eta Josef Noldin abokatua izan ziren. Eskola-liburuak baserritik baserrirako kontrabandoaren bidez eta kaleratutako maisu-maistra alemaniarrek klaseak eskaintzen zituzten; gutxi gorabehera 500 emakume gazte boluntariok ere klaseak ematen zituzten. *Katakombenschulen* alemanezko idazketaren eta irakurketaren irakaskuntzan oinarritu zen. Klaseak emateagatik zigorra espetxea izan zen, eta behin eta berriz harrapatutako maisu-maistrak Italiako hegoaldean deportatu zituzten. Angela Nikoletti 25 urteko maistra tuberkulosiaz hil zen espetxe batean. Josef Noldin Liparira erbesteratu zuten 1927an.

Laterango ituna 1929an sinatu ondoren, eskola erlijiosoak alemanez baimendu ziren, igandean.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3    *Die Südtirolfrage.*  Institute of contemporary history; University of Innsbruck; Rolf Steininger.
2. 1 2     *A brief contemporary history of Alto Adige/Südtirol (1918-2002).*  Parliament of the Autonomous Province of Bolzano/Bozen.
3. ↑   Zimmermann, Z.. *Ein Besuch in Bozen/Italien (Onde 24/2005), Saarbrücken.* .
4. ↑    *Angela Nikoletti.*  Frauen-Biographieforschung e.V. - Institut für Frauen-Biographieforschung, Hannover.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1735556
* **Identifikadoreak**
* GND: 1029852758

 |

* Wd Datuak: Q1735556
*Red Arrows* taldea kolorezko kea jaurtitzen erakustaldi batean.
**Koloreztatutako kea** pigmentu edo tindatze zehatz bat duten aerosolek sortutako ke mota bat da.

Koloreztatutako kea ke-seinaleetarako erabil daiteke, askotan testuinguru militarrean. Ke-granadek edo beste gailu pirotekniko batzuek eragin dezakete. Ke koloreztatua sortzeko erabiltzen den nahasketa errekuntza-formula hotzagoa izaten da, potasio klorato oxidatzailean, laktosa edo dextrinan oinarritzen dena erregai gisa, eta tindu bat edo gehiago, koloratzailearen % 40-50 inguruko edukiarekin. Sodio-bikarbonatoaren % 2 inguru hozgarri gisa gehi daiteke, errekuntza-tenperatura jaisteko. Koloreztatutako kea 1967an erabili zuen lehen aldiz lehiakide Ameriketako Estatu Batuetan.

Hegazkinek askatutako kea, jatorrian, % 10-15 koloratzailean, % 60-65 trikloroetileno edo tetrakloroetilenoan eta % 25 diesel olioan oinarritzen zen, hegazkinetako motorren ihes-gasetan injektatua. Ohikoena da ekipamenduek orain berariaz prestatutako tindu likidoak erabiltzea, eta soilik gasolioa, olio mineral arina edo elikadura-graduko olio zuri bat, klorato kaltegarririk gabekoa.

Nahasketak
----------

### Gorria

* Disperse Gorria 9 (zaharra, M18 granadan erabiltzen zena)
* Solvent Gorria 1 eta Disperse Gorria 11
* Solvent Gorria 27 (C.I. 26125)
* Solvent Gorria 24

### Laranja

* Solvent Horia 14 (C.I. 12055)

### Horia

* Vat Horia 4 benzantronarekin (zaharra)
* Solvent Horia 33
* Solvent Horia 16 (C.I. 12700)
* Solvent Horia 56
* Oil Horia R

### Berdea

* Vat Horia 4 bezantronarekin eta Solvent Berdea 3 (zaharra)
* Solvent Horia 33 eta Solvent Berdea 3
* Solvent Berdea 3
* Oil Berdea BG
* Oil Berdea G

### Urdina

* Solvent Urdina 35 (C.I. 26125)
* Solvent Urdina 36
* Solvent Urdina 5

### Morea

* Disperse Red 9 eta 1,4-diamino-2,3-dihidroantrakinona
* Solvent Morea 13

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5149045

 |

* Wd Datuak: Q5149045
**Katalan light** delakoa, katalanez: *Català light*, gutxienez 1986. urtetik datorren izendapena da, hain zuzen ere, Ferran Toutain eta Xavier Pericay hizkuntzalariek *Verinosa llengua* liburua aurkeztu zuten urtea, honetan *Orain mintzatzen den katalana* (*Català que ara es parla*) aldarrikatzen dute. Halere, izendapena idatziz 1990an Joan Barril idazle eta kazetariaren *El Món* aldizkariko artikulu batean lehenbizikoz agertu zen, hartan Toutain eta Pericayek defentdatzen duten hizkera *katalan light* gisa izendatu zuen, eta bi hikuntzalariek kritikatutako idazleen hizkera *katalan heavy* izendapenaz. Urteen poderioz, izendapena katalana modu narratsean mintzatzen duten katalan hiztunen hizkera deitzeko izendapena bilakatu da, adibidez, eta betiere kirtikarien arabera, Kataluniako irrati-telebista publikoetako hedabideetan erabiltzen dena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8342781

 |

* Wd Datuak: Q8342781
**José Couso Permuí** (Ferrol, 1966ko urriaren 5a - † Bagdad, 2003ko apirilaren 8an) Telecinco espainiar telebista kate pribatuaren kameralaria zen.

Bizitza
-------

José Couso Ferrolen (Galizia) jaio zen 1966an tradizio militarreko familia batean. Ezkonduta zegoen eta bi alaba zituen. 8 urtetan zehar Telecincorentzat egin zuen lan kameralari bezala. Urte horietan zehar Jon Sistiaga bere adiskidearen bahiketa Mazedonian, 1998ko Bagdadeko bonbardaketa, Kosovoko Gerra 1999an, Perrexil uhartearen gatazka, Prestigen ingurumen hondamendia, beste albisteen berri eman behar izan zuen. 2003an, Irakeko gerra hasi baino lehen Irakera bidali zuten beste taldekide batzuekin Iraketik berriak emateko, baina gerra hastear zegoenean, taldeko gehienak etxera itzuli ziren, Jon Sistiaga eta biak bakarrik geldituz. 2003ko apirilaren 8an, Palestina Hotelean herrialde askotako beste hainbeste kazetarirekin zeudelarik, Estatu Batuetako armadak hotelari tiro egin zion Thomas Gibson sarjentuaren erantzukizunpean. Eraso honetan, Taras Protsyuk Reuterseko kazetari ukrainarra hil eta Jose Couso hilzorian utzi zuten. Nahiz eta José Couso Bagdadeko ospitale batera eraman, ezin izan zuten ezer egin bere bizitza salbatzeko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2889554
* Commonscat Multimedia: José Couso Permuy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 68342401
* ISNI: 0000 0001 0783 2043
* CANTIC: a11792723
* GND: 14310814X
* LCCN: n2005076214
* SUDOC: 171975944

 |

* Wd Datuak: Q2889554
* Commonscat Multimedia: José Couso Permuy
**José Cardoso Pires** (Castelo Branco, 1925eko urriaren 2a - Lisboa, 1998ko urriaren 26) portugaldar idazlea izan zen.

Hainbat lanbidetan jardun zuen bere bizitzan zehar, matematikari, marinel eta kazetari gisa, besteak beste. Bere literaturari dagokionez, portugaldar neorrealismo tradizionalari lotua izan da, eta Hemingwayren eta Ameriketako short story delakoaren jarraitzaile izan zen. Hainbat genero landu zituen, adibidez: ipuina, *Os caminheiros* (1949) eta *Histórias de amor (1952)-; eleberria,* O Anjo Ancorado *(1958); antzerkia,* O Render dos Heróis*, B. Brechten eraginpean idatzitako obra; eta saiakera,* Cartilha do Marialva *(1960) esaterako. Lehenengo arrakasta 1963an eskuratu zuen,* Jogos do Azar *ipuin-bildumarekin, eta* Hóspedes de Job *polizia-eleberria eta gizarte-egoera gatazkatsua bateratzen dituen eleberriarekin. Ondoren idatzi zituen* O Delfim *(1968),* Dinossauro Excelentíssimo *(1972) satira politikoa eta* E agora, José? *(1977) saiakera politikoa; testu kritiko eta konprometitua osatu zuen, orobat,* Corpo-Delito na Sala de Espelhos *(1979, 1980an argitaratua) antzerkirako idatzitako obran. Piresek kontalari aparta zela erakutsi zuen, besteren artean,* A balada da praia dos cães *(1982) ipuin-bildumarekin, maisutasunez bateratu baitzituen prosa artistikoa eta Lisboako kale-hizkera; kutsu eta giro horretakoa da, orobat,* Alexandra Alpha *(1987) eleberria. Ez ordea* A República dos Corvos *(1988); eleberri horretan, errealitatetik urrundu zen, eta esanahi alegorikoko zenbait kontakizun eman zituen. 1997. urtean* Lisboa. Diario de a bordo *lan autobiografikoa idatzi zuen.*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q932343
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 54161296
* ISNI: 0000 0001 1063 0442
* BNE: XX890155
* BNF: 12024890t (data)
* CANTIC: a10138080
* GND: 11904403X
* LCCN: n81126275
* NKC: jn20011018034
* CiNii: DA12389978
* SUDOC: 031391338
* BIBSYS: 90321559
* UB: a1241934
* ICCU: CFIV061236
* Open Library: OL5817745A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 04885/eu\_p\_2020/p2020
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q932343
Japoniako antzinako probintzien mapa, artikuluan aipaturiko probintzia gorriz nabarmendua dagoelarikJaponiako antzinako probintzien mapa, artikuluan aipaturiko probintzia gorriz nabarmendua dagoelarik
**Kai probintzia** (japonieraz 甲斐国, -no kuni) Japoniako antzinako probintzia bat da. Egungo Yamanashi prefekturarekin bat letorke. Honshu uhartearen erdialdean kokatua zegoen, Tokiotik mendebaldera, kostalderik gabeko eskualde batean, bertan Fuji mendia dagoelarik Shizuoka prefekturaren mugan. Probintziaren beste izen bat Kōshū (甲州, Kōshū) da. Bi zatitan banatua (Kuninaka mendebaldean eta Gunnai ekialdean) bere oihalengatik eta bere zaldi beltzengatik (kurokoma) zen ospetsua. Urre meatzeak ere bazituen, oso ez ohikoak Japonian.

Sengoku aroan, Takeda Shingen daimyōak probintzia hau Kōfuko gotorlekutik kontrolatu zuen. 1575eko Nagashinoko guduan Takeda klana suntsitua izan ondoren, probintzia Tokugawa klanaren kontrolpera pasa zen. "Kōfu-ken" bezala berrizendatu zen 1869an bi urte beranduago bere egungo izena hartu aurretik.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q858076
* Commonscat Multimedia: Kai Province

---

* **Lekuak**
* OSM: 9454851

 |

* Wd Datuak: Q858076
* Commonscat Multimedia: Kai Province
**Julia Viatxeslavovna Lipnitskaia** (errusieraz: Ю́лия Вячесла́вовна Липни́цкая, ˈjulʲɪjə vʲɪt͡ɕɪˈslävɐvnə lʲɪpˈnit͡skɐjə ahoskatua; Jekaterinburg, 1998ko ekainaren 5a) errusiar patinatzaile artistikoa da. Sotxiko olinpiar jokoetan lehenengoa geratu zen taldeen txapelketan eta Europako lehena 2014an. Indibidualki lehiatzen du.

Biografia
---------

Julia, lau urte zituenean bere amak irristaketa egitera eraman zuen. Bera bere flexibilitatearekin beste pertsonek egin ahal ez duten gauzak egiten ditu. Gauza hori pirueta bat da eta ez badu flexibilitatea lantzen bi egunetan ezin izango zuen berriro egin. 2009an salto hirukoitz guztiak egiten bazekien baina arazo bat zeukan batekin, Loop hirukoitzarekin.

2009-2010ean Julia junior bezala hasi zen lehiatzen eta hurrengo boladan senior bezala. 2011-2012, Juniorko Grand Prix-a irabazi zuen Polshan. Kanadako Grand Prixeko finalean programa motzean eta freestylen lehenengo saria irabazi zuen, bigarrenari 17 puntuz gainditzen. 2012ko Munduko txapelketan lehena geratu zen Gacie Gold gaindituz 15,2 puntuz. 2011-2012ko txapelketan guztietan lehena geratu zen. 2014an Europako txapelketan lehena geratu zen eta Sotxiko olinpiar jokoetan taldeen lehiaketan ere lehena geratu zen. Sotxiko olinpiar jokoetan indibidualen txapelketan bosgarrena geratu zen.

Moskun entrenatzen du, bere entrenatzailea Eteri Tutberidze eta bere koreografoa Ilia Averbukh izanik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Julia Lipnitskaiaren informazioa International Skating Unionen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4262660
* Commonscat Multimedia: Julia Lipnitskaia

---

* **Kirolariak**
* COI: yulia-lipnitskaya

 |

* Wd Datuak: Q4262660
* Commonscat Multimedia: Julia Lipnitskaia
| **Kontiolahti** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Kontiolahtiko armarriaArmarria |

 |
| Berezko izena | Kontiolahden kunta |
| HerrialdeaEskualdeaAzpieskualdea |  FinlandiaIpar Kareliako eskualdeaJoensuuko azpieskualdea |
| Alkatea | Jere Penttilä |
| Sorrera | 1873 |
| 

|  |
| --- |
| Kontiolahti Finlandiako mapan |

 |
| Koordenatuak | 62°46′N 29°51′E﻿ / ﻿62.77°N 29.85°E﻿ / 62.77; 29.85 |
| Azalera- Ur-azalera | 1.029,82 km² 230,14 km² (%22,34) |
| BiztanleriaDentsitateaLehen hizkuntza- Finlandiera- Suediera- Besteak | 14.516 (2014.04.30) 18,15 bizt/km²(2012) % 97,9 (ofiziala)% 0,1% 2,0 |
| Webgune ofiziala | **(Finlandieraz)** **(Alemanez)****(Errusieraz)** **(Ingelesez)** |

**Kontiolahti** Finlandiako Ipar Karelia eskualdeko herri bat da. Joensuutik 20 kilometro iparraldera dago, Höytiäinen lakuaren ertzean. Bere izenak "hartzaren badia" esan nahi du.

Kontiolahti parrokia 1783tik existitzen da. Udalerria 1873an sortua izan zen. Udalerriko herririk garrantzitsuenak Kontiolahti eta Lehmo dira. Bere lurraldearen barnean, gainera, Herajärvi, Iiksi, Jakokoski, Kontioniemi, Kulho, Kunnasniemi, Mönni, Onttola, Paihola, Puntarikoski, Pyytivaara, Rantakylä-Romppala, Selkie, Varparanta eta Venejoki herriak ere badaude.

Kontiolahti Joensuu gertu izateaz probesten da, Ipar Kareliako herririk handiena dena. Eskualdeko gainontzeko herriek ez bezala, bere biztanleriak gorantz egin du 1978tik. 2006an, langabezi tasa %11,5ekoa zen, nahiko txikia eskualderako. Udalerrian lan gehien ematen duena Finlandiako armada da, Kontiolahtin goarnizio bat duena.

Nazioartean, Kontiolahti nagusiki biatloiko Munduko Koparen probetako bat ospatzen den toki bezala da ezaguna. 1999ko Munduko Biatloi Txapelketaren egoitza izan zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Suomen pinta-ala kunnittain. Maanmittauslaitos. 2014.04.30
2. ↑  Suomen asukasluvut kuukausittain Väestörekisterikeskus. 2014.04.30
3. ↑  Väestorekisterikeskus 2012

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q737534
* Commonscat Multimedia: Kontiolahti

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 266622336
* GND: 1026678617

 |

* Wd Datuak: Q737534
* Commonscat Multimedia: Kontiolahti
**Kontrabandoa** edo **gaulana** ondasun eta pertsonen legez kanpoko mugimendua eta merkataritza da, gehienetan herrialde batetik bestera. Kontrabandoan aritzen denari **kontrabandista**, **trafikatzaile**, **peon** edo **zamari** deritzo. Kontrabandoaren helburua legez kanpoko produktuak garraiatu eta saltzea, legez kanpoko immigrazioak pertsonak garraiatzea, produktuek edo pertsonek gainditu beharreko kontrola saihestea, edo produktuen salerosketan ordaindu beharreko zergak ekiditea. Kontrabandoz mugitzen diren produktuak merkatu beltzean saltzen dira.

Euskal Herrian kontrabandoa ohiko jarduera izan da, batez ere Frantzia eta Espainiaren arteko mugan eta XIX. mendetik aurrera, batez ere, frankismo garaian, 1945-1961 urte bitartean. Adibidez, Saran kontrabandisten lasterketa ospatzen da urtero, bertan kontrabandoa jarduera ekonomiko garrantzitsu bat zeneko garaiak oroitzeko. Pio Baroja eta Pierre Loti idazleen lanetan ere, kontrabandoa maiz agertzen da, euskaldunen ohiturak irudikatzerakoan .

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Gaztelaniaz)**  Perales Díaz, José Antonio.  (1998). «Fronteras y contrabando en el Pirineo Occidental» *Zainak* (17).

Kanpo estekak
-------------

* Joseba Aurkenerena: Kontrabandoa Urruña eta Bera herrien artean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q184840
* Commonscat Multimedia: Smuggling

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX524690
* BNF: 13318522x (data)
* GND: 4179825-9
* LCCN: sh85123713
* NKC: ph124004
* NARA: 10643822
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 026198
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q184840
* Commonscat Multimedia: Smuggling
Kontraargia Stonehenge-n ilunabar batean.
**Kontraargia** argazki-teknika bat da, non kamera argi-iturri batera zuzentzen den.
Teknika honek objektuaren atzeraargiztapena eragiten du. Horrez gain, hainbat efektu sortzen ditu, hala nola argiaren eta ilunaren arteko kontraste handia, argazkian xehetasunak ezkutatzen ditu, siluetak sortzen ditu eta lerroak eta formak nabarmentzen ditu. Eguzkia edo beste argi iturri bat gaiaren atzean puntu distiratsu edo distira indartsu gisa ikusten da sarri.   

Kontraargia egiteko erabili beharreko tekniken artean, eguzkia atera baino lehen edo ilunabarrean sartu ondoren, eguzkia zerumuga azpian dagoenean argazkiak egitea gomendatzen da, edo eguzkia egitura, objektu edo pertsona baten atzean ezkutatzen saiatzea. Lentearen kalitateak eragina izango du distira edo irudi fantasma sortzeko aukeran.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Freeman, Michael (2007) *The Complete Guide to Light & Lighting in Digital Photography*. ILEX, London: Lark Books. pp. 74&75. ISBN 978-1-57990-885-0.
2. ↑   Steve Meltzer.  (5 de octubre de 2012). «Friday Photo Tip: How to shoot into the light to create dramatic, backlit images» *Imaging-Resource.com*.
3. ↑   VistaView360.com. «Contre-jour results in subject backlighting» *VistaView360.com*.
4. ↑   Amateur Photographer.  (13 de septiembre de 2015). «Shooting into the light: mastering the contre-jour technique» *Amateur Photographer.co.uk*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q660281
* Commonscat Multimedia: Contre-jour photography

---

 |

* Wd Datuak: Q660281
* Commonscat Multimedia: Contre-jour photography
***Kontrabaxua*** (alemanez: *Der Kontrabaß*, 1981) antzerkiko bakarrizketa bat da, Patrick Süskind idazle alemaniarraren lehen argitalpena izan zen. Hizkuntza askotan interpretatu da, eta arrakasta handiarekin. Euskal herrian, Jose Ramon Egiluz-ek itzuli zuen eta garai hartan Maskarada taldeko kidea zen Mikel Martinezek 300 errepresentazio baino gehiago egin zituen 1988tik. Oso maitagarri izanik harrera ona ema zion ikuslegoak, gazteekin institutuetan interpretazio maitagarri asko egin zituen Martinezek.

Trama
-----

Bakarrizketak Brahms-en bigarren sinfoniarekin hasten da, disko-jogailu batean jotzen ari dela. Pertsonaia kanpoan dago, baina publikoari mintzatzen zaio sinfoniaz, eta berak jotzen duen tresnaz: kontrabaxua. Jarraian, pertsonaiak tresnaren ezaugarriez deskribapen zabal bat egiten du, orkestrako elementu garrantzitsuena dela uste du, zuzendaria kontuan hartuta ere. Baina bakarrizketak aurrera joan ahala, tresnaren gaineko datuak pertsonaiaren bizitzako gertaerekin tartekatzen hasten dira; arian-arian kontrabaxuak pertsonaia menderatzen duela erakusten da. Areago, bizitza emozional eta sexual normal bat eramatea galarazten diola ere esatera heltzen da. Deskubritzen dugu pertsonaia hori gizon bakartua dela (bere apartamentua intsonorizatuta dago) eta batez ere kontrolik ez duela bere bizitza pertsonalaren gainean...

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Testu hori zoragarria da, eta, gainera, gustatzen zaizkit bakarrizketak. Nik uste asmatu egin genuela Maskaradakook eszenaratzearekin. *Kontrabajua-*ren beste bertsio batzuk ikusi ditut agertokian eta laugarren hormarekin, eta ez da gauza bera; guk hori apurtu, eta jendearen artera sartu ginen. Inolako eszenografiarik gabe, gela batere atondu gabe, kontrabaxuarekin eta listo. Edozein lekutan egin nuen, leku txiki zein handietan. |  » |
| —Mikel Martinez |

Argentinako eszenatokietan
--------------------------

Argentinan 1984-85 partean interpretatu zen, 500 errepresentazio baino gehiago izan zituen, oso ondo hartua izan zen publiko eta kritikaren aldetik.Buenos Airesen Héctor Bidonde aktore argentinar ospetsuak interpretatu zuen, Rubén Schumacher-rek zuzenduta, antzoki hauetan: "Presidente Alvear" "Instituto Goethe", "Galpón De El Sur", "Leopoldo Marechal" (Ramos Mejía)", IFT, "Paternal Teatro" baita Argentinako barrualdean ere 1988, 1989, 1992, 1994, 1999 eta 2002. urteetan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Martinez, Mikel. «KONTRABAXUA - Patrick Süskind-en nobela antzeztua (bideoa)» *Vimeo* (Noiz kontsultatua: 2019-05-19).
2. ↑    Astiz, Iñigo.  (2015-10-04). ««Euskaraz izateagatik ideologikoki justifikatuta sentitzen dut nire lana»» *Berria* (Noiz kontsultatua: 2019-05-19).

Ikus, gainera
-------------

* Euskal antzerki berria

Kanpo estekak
-------------

* Kontrabaxua.pdf. Mikel Martinezen antzezlanaren gidoia.
* Kontrabajuaren kritiken hemeroteka Armiarma.eus webgunean.
* Bakarrizketak Hainbat bakarrizketaren gidoia Mikel Martinezen webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1194921
* **Identifikadoreak**
* GND: 4540722-8

 |

* Wd Datuak: Q1194921
**Kings konderria** (ingelesez: *Kings County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua New York da. 2010eko zentsuaren arabera 2.504.700 biztanle zituen, Kings kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kings konderriak 251,01 kilometro koadro ditu. Horietatik 67,6 ura dira. Beste 183,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9978,49 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.504.700 pertsonetatik 1.389.591 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 496.285 dira. 799.066 beltzak edo afroamerikarrak. 4.638 amerikar natiboak ziren eta 633 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 260.129 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10.633 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 40.010 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479009

 |

* Wd Datuak: Q25479009
***Russell-Einstein adierazpena*** Bertrand Russellek idatzitako testua da. Adierazpena, Londresen, 1955ko uztailaren 9a sinatuta, Albert Einsteinen babesa izan zuen. Testu horren bidez, Gerra Hotzaren egoeran, arma nuklearren arriskua nabarmentzen zuten hamaika zientzialari ospetsuek. Halaber, munduko buruei arazoak era baketsuaz konpontzea eskatzen zieten.

Nazioarteko egoera
------------------

1945eko uztailaren 16an Mexiko Berriaren Alamogordoko basamortuan lehen leherketa nuklearra eragin zuten. Urte bereko abuztuaren 6an Estatu Batuek Hiroshiman "Little Boy" lehergailua bota zuen eta mundu osoak arma berriaren eragina ezagutu zuen; hiru egun georago "Fat Man" izenekoa Nagasakin bota zuten. Bi erasoetan gutxienez 100.000 mila pertsona hil ziren.

1945eko abuztuaren 18an Bertrand Russellek *Glasgow Forward* egunkarian bere iritzia azaldu zuen. Horretan, nolabait, adierazpenaren oinarria ikus daiteke zere eta ordurako azken txikizioa sahiesteko pentsamendu politiko berri bat aldarrikatzen baitzuen. Beste intelektual ospetsuak, Józef Rotblatek, Manhattan proiektuan parte hartu zuenak, proiektua utzi ondoren bere kezka morala ere azaldu zuen. Hurrengo urteetan Russellek eta Rotblatek elkarrekin lan egin zuten arma nuklearren ugaritzearen aurka.

Sinatzaileak
------------

Hamaika izan ziren:

* Max Born
* Percy W. Bridgman
* Albert Einstein. Einsteinek hil baino aste batzuk lehenago sinatu zuen.
* Leopold Infeld
* Jean Frédéric Joliot-Curie
* Herman J. Muller
* Linus Pauling
* Cecil F. Powell
* Józef Rotblat
* Bertrand Russell
* Hideki Yukawa

Manifestua
----------

Manifestua Londresko Caxton Hall hotelaren prentsa aretoan aurkeztu zen. Prentsa-aurrekoa Józef Rotblatek presiditu zuen. Russellek berak bilera ireki zuen, manifestuaren garrantzia gizadiaren etorkizuna bermatzeko azpimarratuz. Testuan ere zientzialariei konferentzia bat egiteko deia egiten zen, politikoki neutralak izan behar zen goi-bilera alegia.

Pugwasheko Konferentzia
-----------------------

Ezagutzera eman eta egunetara, Cyrus Eaton filantropoak Pugwashen, Eskozia Berrian, konferentzia bat antolatzeko bere burua eskaini zuen. Lehenengo konferentzia hori 1957an ospatu zen eta, geroztik, urtero egin zen.

Nazioarteko Konferentziaren deialdiaren aurrean, Nehru Indian egiteko ahaleginak egin zituen. Suezko Krisialdia baino oztopo handia izan zen horretarako. Aristoteles Onassis aberatsak Monacok egiteko proposamena taularatu zuen baina ez zen onartu. Azkenean Cyrus Eaton kanadiarrak finanziatu zuen Konferentzia. Russel-Einstein adierazpena Pugwashen Konferentzien gutun sortzailea izan zen. Lehenengo bilkura, azkenean, Kanadan egin zen, 1957ko uztailean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑  Butcher, Sandra Ionno (2005eko maiatza), *The Origins of the Russell-Einstein Manifesto*, Pugwash History Series, 1: 1–35
3. 1 2
4. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)**:Pugwasheko Lehen Konferentzia.
* **(Ingelesez)**:Russell-Einsteinen adierazpena.
* **(Ingelesez)****(Gaztelaniaz)**:Russell-Einstein adierazpena.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q331878

 |

* Wd Datuak: Q331878
**Kemiko portua**, Finlandiako Kemi hirian dagoen portua da. Herrialde osoko portu garrantzitsuenetarikoa da Oulu eta Helsinki hiriburuko portuekin batera. Kemi udalerrian, Ajos izeneko uharte batean kokatua dago, hirigunetik pare bat kilometrotara, eta honen inguruan, papergintza eta basogintza bezalako industria garatu dira.

Historia
--------

Suediako Erresumaren menpe egondako urteetan, udalerria, hiri eta portu garrantzitsu bezala kokatu zen herrialdean, eta Bothniako Golkoko merkataritzaren erdigune izatera heldu zen. Hala ere, ekonomikoki urre-aro garrantzitsuena, Errusia inperialaren menpe zegoenean lortu zuen; izan ere, inperio oso honetako mendebaldeen zegoen portua bilakatu zen Kemikoa, beraz, sartaldeko herrialdetako merkataritzaren abiapuntua bihurtu zen. Honela, hiriaren hazkundearekin batera eta Lappi lurraldeko baso zabalak eskaintzen zuten zura aprobetxatuz, basogintza bezalako industriak antolatu ziren portuaren inguruan eta hauek, Europa kontinente osoan zehar zabaltzea lortu zuten. Trenbide bidezko garraioa ez zen asko luzatu ere eta 1903. urtean, hiria, Finlandiako hiriburu eta beste hirigune garrantzitsuenekin lotua izan zen, industriaren garapen handiagoa lortuz.

Finlandiak independentzia lortu eta Laponiako Gerraren ostean, desoreka iritsi zen herrialdera, eta honek, udalerriko ekonomiaren gainbehera eragin zuen. Hala ere, II. Mundu Gerran, herrialdea, soberano mantendu zenez, gerrak eragindako suntsiketak konpontzeari ekin zioten segituan, eta ekonomia bizkor suspertzea lortu zen.

**Kemi**ko industrigunea Karihaara auzotik hurbil.
Udalerriak, 60ko hamarkadan, bigarren urre-aroa jasan zuen ekonomian; izan ere, Errusiar garaian izandako garrantzia-maila berdindu edo gainditu zuen portuak. Keminmaa udalerriko meatzeetako kromo lehengaien esportazioaren ondorioz, Finlandiako portu garrantzitsuenetarikoa bihurtu zen eta diru-sarrera horien inguruan basogintza eta papergintza industriak antolatzen hasi ziren, Keminmaakoak, Europa osoko kromo-meatze bakarrak baitira .

Ikus, gainera
-------------

* Kemi
* Keminmaa

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Kemiko udala

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11870876
* Commonscat Multimedia: Port of Kemi

---

 |

* Wd Datuak: Q11870876
* Commonscat Multimedia: Port of Kemi
**Osteoblastoak** (grezieratik: στέον, *osteon* = hezurra, eta βλαστ, *blastos* = hozia) hezurretako zelulak dira, hezur-matrizea eratzen dutenak. Funtsezko zeregina burutzen dute hezurretako garapen eta hazkuntza prozesuetan. Paratohormonak eta D bitaminak eragina handia dute ostoblastoen eraketan. Zahartzerakoan ostoblastoen kopurua jaitsi egiten da, eta horrek zer ikusi handia du hezurren endekapen prozesuarekin.

Hezur-ehuna ehun dinamikoa da, etengabe birmoldatzen dena. Birmoldaketa horretan osteoblastoek hezur-matrizea eta hezurren osagai minerala eratzen dute, eta osteoklastoek matrizearen alde organikoa degradatu eta sortutako ehunaren zati bat suntsitu egiten dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q917177
* Commonscat Multimedia: Osteoblasts

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D010006
* FMA: 66780

 |

* Wd Datuak: Q917177
* Commonscat Multimedia: Osteoblasts
Pedro Gross eta Karen Olsen Figueres, Costa Ricako arte eta lanbideen programan, 1974
**Karen Olsen Beck** (Kopenhage, Danimarka, 1933ko urtarrilaren 31) jatorri daniar-estatubatuarreko arkitektoa, soziologoa, politikoa, diplomatikoa eta gizarte-langilea da.

Biografia
---------

Kopenhagen (Danimarka) jaio zen, 1933ko urtarrilaren 31n. Walter Olsen eta Karen Beck-en alaba, New Yorkeko familia daniar eta estatubatuarra.

Estatu Batuetan arraza-banaketari amaiera eman nahi zuten Eskubide Zibilen aldeko ekintzailea zen Olsen, eta Costa Ricako presidente José Figueres ezagutu zuen (kasualitatez, bere herrialdean arraza-bereizketa indargabetu zuen 1948an), Columbiako Unibertsitatean hitzaldi bat ematen ari zela. Harekin ezkondu zen lehendakari zela, eta TIME aldizkariak bete zuen albistea.

Lau seme-alaba izan zituen, José María (1994-1998), Karen Christiana (mundu mailan Klima Aldaketa arloan lan egiten duen ekonomialaria eta analista), Mariano eta Kirsten Figueres Olsen.

Lan ibilbidea
-------------

Liberazio Nazionaleko Alderdiko diputatu izan zen 1990-1994 bitartean, eta Figueres Olsen semeak izendatu zuen herrialdearen ordezkari diplomatiko eta presidenteorde gisa nazioarteko hainbat espaziotan, hura administratzen ari zela. Israelgo Costa Ricako enbaxadore ere izan zen. Ohikoa denez, beste lan filantropiko batzuk egin zituen, lehen dama izan zenean. Desarmerako, Bakerako, Askatasunerako eta Garapen Jasangarrirako José Figueres Ferrer Fundazioko lehendakaria da.

José Figueres Ferrerren emaztea izan zen, Costa Ricako lehendakaria bi aldiz, hauteskundeetan eta beste batean 'de facto' izan baitzen, eta José María Figueresen ama, geroago semea ere Errepublikako lehendakaria izan baitzen. Olsenek hainbat kargu publiko izan ditu: Batzar Legegileko diputatua, enbaxadorea eta bi aldiz lehen dama.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Karen Olsen Beck – El Espíritu del 48» *elespiritudel48.org* (Noiz kontsultatua: 2022-05-09).
2. ↑    *1954-1958 y 1970-1974.*  4 de marzo de 2007.
3. ↑   «Costa Rica | WORLDWIDE GUIDE TO WOMEN IN LEADERSHIP» *www.guide2womenleaders.com*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6369927
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 257032145
* ISNI: 0000 0003 7884 5196
* GND: 1124711228
* NDL: 00946815

 |

* Wd Datuak: Q6369927
**Kingman konderria** (ingelesez: *Kingman County*) Kansasko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Kingman da. 2010eko zentsuaren arabera 7.858 biztanle zituen, Kingman kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Kingman konderriak 2.244,64 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,54 ura dira. Beste 2.236,1 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,5 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 7.858 pertsonetatik 7.685 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 199 dira. 13 beltzak edo afroamerikarrak. 38 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 36 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 0 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 84 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q374484
* Commonscat Multimedia: Kingman County, Kansas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146578392
* LCCN: n80063366
* **Lekuak**
* OSM: 1070406
* TGN: 2000707

 |

* Wd Datuak: Q374484
* Commonscat Multimedia: Kingman County, Kansas