recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frantziako bandera Lorenako gurutzearekin, de Gaulle jeneralak aukeratutako Frantziar Indar Askeen ikurra.
De Gaulle 1942an errebista egiten.
**Frantziar Indar Askeak** (frantsesez: *Forces Françaises Libres* edo *FFL*) Bigarren Mundu Gerran 1940ko ekainaren 22ko armistizioaren eta Alemaniaren okupazioaren ondoren Ardatzaren aurka borrokatzen jarraitu zuten frantziar soldaduak izan ziren.

Armada bakarra baino zenbait gudaroste ezberdin izan ziren. Nagusia eta famatuena Charles de Gaullek sorturiko erakundea bazen ere, Tunisian 1943ko hasieran Henri Girauden zuzendaritzapean borrokatu zuen armadak ez zuen de Gaullekin harremanik.

Londresen zegoen erakundea 1940ko ekainaren 18ko hitzaldiaren ondoren sortu eta "***Frantzia askea***" (*France libre*) izena izan zuen. Bere armadari Frantziar Indar Askeak izena jarri zioten. 1942ko uztailaren 13an izenaz aldatu eta "Frantzia gerrari" (*France combattante*) bilakatu zen.

1940ko uztailaren 1an lurreko lehen legioa sortu zen. Partaideak Norvegiatik joandako espedizio taldearen 1.300 soldadu eta berez izena eman zuten pertsonak. Abuztuaren 15ean 2.721 gizon zituen, tartean 123 ofizial. FFL barruan ere, 1940. urtean beste bi sail sortu ziren: Forces aériennes françaises libres sortu zen, batetik, 300 hegazkilari Erresuma Batuan eta 100 inguru Erdialdeko Ekialdean, eta Forces navales françaises libres, uztailaren 15ean 882 soldadu zituena, tartean 30 ofizial. Émile Muselier itsas indarren eta, probisionalki, aireko indarren komandantea izendatu zuten. Halaber, de Gaullek Frantzian zehar espioi eta sabotaje sarea sortu zuen, Bureau central de renseignements et d'action (BCRA); sarea hau Passy koronelaren agindupean zegoen.

1943ko abuztuaren 1ean, Frantzia askea ofizialki desagertu zen Iparraldeko Afrikan zegoen armadarekin batu eta CFLN sortu zuelako. Era berean Frantziar Indar Askeak ere desagertu eta Afrikako armadarekin bat egin eta Askapenarako Frantziar Armada (*Armée française de la Libération*) sortu zuten.

Ikus gainera
------------

* Frantzia Askea
* Frantziako erresistentzia

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Levisse-Touzé, Christine.  (1998). *L'Afrique du Nord dans la guerre, 1939-1945.*  Albin Michel.
2. ↑   .
3. ↑   Crémieux-Brilhac, Jean-Louis.  (1997). *La France libre.*  Gallimard.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q13363209
* Commonscat Multimedia: Forces françaises libres

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 160540993
* ISNI: 0000 0001 2114 4837
* GND: 2124685-3
* LCCN: n79113071
* SUDOC: 027279537

 |

* Wd Datuak: Q13363209
* Commonscat Multimedia: Forces françaises libres
Garapinearen Bandera
Garaipenaren Bandera astintzen, Moskun.
**Sobietar Garaipenaren Bandera** ( errusieraz : Знамя Победы ) Armada Gorriko soldaduek Berlingo Reichstag eraikinean altxatu zuten bandera da, 1945eko maiatzaren 1ean, Adolf Hitlerren suizidioaren hurrengo egunean. Hiru soldadu sobietarrek altxatu zuten: Alexei Berest, Mikhail Yegorov eta Meliton Kantaria. 

Garaipenaren Bandera, gerra garaian fabrikatua, Bigarren Mundu Gerran sobietar herriak Alemania naziaren aurka lortutako garaipenaren ikur ofiziala da. Gaur egungo Errusiako altxor nazionaletako bat ere bada. Inskripzio zirilikoak zera dio:

> 150. errifleen Dibisioa, 2. klaseko Kutuzov Ordena, Idritsako Dibisioa, Errifleen 79. gorputza, 3. talka-amarda, Bielorrusiako 1. frontea.
> 
> 

Museo Central de las Fuerzas Armadas con la Bandera de la Victoria Jatorrizko bandera Indar Armatuen Museo Nagusian gordetzen da, Moskun.
Bandera hau Reichstagen altxatu zen bakarra izan ez bazen ere, bertan jartzeko prestatu ziren bandera ofizial guztien artean jarri zen lehena eta bakarra izan zen. Maiatzaren 9an, Moskuko Garaipenaren Eguneko desfilean, bandera honen kopia bat eramaten dute Errusiar Federazioko banderaren atzean Moskuko Komandanteen Erregimentuko kideek.

Errusiako Federazioaren legeen arabera, Garaipenaren Bandera beti gorde behar da segurtasuna ematen dion eta jendeak bisitatzeko moduko leku batean. Gaur egun, Moskuko Indar Armatuen Museo Nagusian dago ikusgai. Egun, Moskuko Indar Armatuen Museo Nagusian ikusgai dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Bigarren Mundu Gerrari buruzko errusiar artxiboa. Armada Gorria Alemania garaituan. Terra 1995 III. Kapitulua: Reichstagen gaineko bandera.* .

Ikus, gainera
-------------

* *Bandera bat altxatzen Reichstag-en gainean*

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72298
* Commonscat Multimedia: Victory Banner

---

 |

* Wd Datuak: Q72298
* Commonscat Multimedia: Victory Banner
*Kwakoe*, Paramaribon. Esklabo baten kateen apurketa irudikatzen du.
***Ketikoti*** (kate-apurtzea) esaten diote Surinameko, Emantzipazio Egunari. Uztailaren 1ean esklabotzaren amaiera ospatzen dute.

Historia
--------

1644ean Amsterdamen eta bere lur eremuetan gizon guztiak libre zirela sinatu bazen ere, 600.000 pertsona inguru esklabizatu eta plantazioetan lan egitera behartu zituzten. Ikerketa baten arabera, Herbeheretako Errege-etxeak 545 milioi euro irabazi zituen 1675 eta 1770 urte artean izandako kolonietan, non esplotazioa eta bortzazko lana oinarrizkoak izan ziren.

1863an esklabotza indargabetu zuten Herbehereek Surinam eta Herbehereetako Antilletan, baina praktikan esklabotza beste hamar urtez jarraitu zuen. Izan ere haciendetan bortxazko lana mantendu zen. 1873tik aurrera, esklabo izandako pertsona ugari Paramaribora migratu zuten.

### Parkamena eskatzea

Ikerketa baten ondoren, 2022an Herbeheretako banku zentralaren zuzendariak parkamena eskatu zuen banku horrek esklabotzan izan zuen parte-hartzeagatik.

2023ko uztailaren 1ean ospatutako *ketikotian*, Willem-Alexander Herbehereetakoak Orange-Nassau errege-etxeak esklabotzan izan zuen paperagatik parkamena eskatu zuen. Urte hasieran ere, Mark Rutte ministroak gauza berbera egin zuen. *Black Manifesto* eta *The Black Archives* taldeek parkamen eskatze soila kritikatu dute, izan ere ez da erreparazio planik aurreikusten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Keti Koti Festival.*  I amsterdam.
2. 1 2 3   «El rey Guillermo Alejandro pide perdón por la esclavitud de 600.000 personas» *www.publico.es* 2023-07-01 (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
3. ↑   **(Gaztelaniaz)** «El banco central de Países Bajos pide perdón por la esclavitud» *euronews* 2022-07-02 (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
4. ↑   **(Gaztelaniaz)** «Guillermo Alejandro pide perdón por la complicidad con la esclavitud» *euronews* 2023-07-01 (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).
5. ↑   **(Gaztelaniaz)** Ferrer, Isabel.  (2023-07-01). «El rey Guillermo de Países Bajos pide perdón por la esclavitud en las colonias holandesas» *El País* (Noiz kontsultatua: 2023-07-02).

Ikus, gainera
-------------

* Herbeheretar Inperioa
* Guyana Nederlandarra
* Karibeko Herbehereak

Kanpo estekak
-------------

* Zeelanda Berriko esklabotzari buruzko webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1835902
* Commonscat Multimedia: Ketikoti

---

 |

* Wd Datuak: Q1835902
* Commonscat Multimedia: Ketikoti
Garam masala baterako osagaiak

---

Kuminoa, martorri haziak, kanela, piperbeltz beltza, intxaur muskatua, ereinotza, usain-iltzea, kardamomoa.
Ahoskera bengaleraz.
**Garam masala** (hindiz: गरम मसाला; punjaberaz: ਗਰਮ ਮਸਾਲਾ; urduz: گرم مصالحہ‎‎; bengaleraz: গরম মসলা) espezia-nahasketa bat da, India, Bangladesh, Pakistan eta Nepalen oso erabilia. Bere osagaiak aldakorrak dira eskualde batetik bestera, baita familia batetik bestera, beraz ez da existitzen «jatorrizko errezetarik». Osagaien arabera, garam masala pixka bat pikantea izan daiteke. Osagaiak txigortzen dira, bere lurrin osoa aska dezaten, eta elkarrekin ehotzen dira.

Garam masala bakarrik edo beste gozagarri batzuekin erabil daiteke, adoboak, entsaladak, salteatuak, zopak eta postreetan, hala nola tartetan eta gailetetan usaina emateko.

Hindi hizkuntzan, *masalak* "espezia-nahastea" esan nahi du, eta *garam* hitzak "beroa", zeren eta, medikuntza ayurvedikoaren arabera, osagaiek gorputzeko tenperatura igotzea eragiten baitute.

Osagaiak
--------

Oro har, hauek sartzen dira: 

* Kanela arrunta edo kassia-kanela
* Usain-iltzea
* Intxaur muskatua edo mazisa (intxaur muskatuaren estalkia)
* Piperbeltz beltza edo zuria
* Kardamomo berdearen haziak edo kardamomo beltzaren zorroak

Hauek ere sar daitezke:

* Mihilua
* Erramu-hostoa
* Kuminoa
* Martorri edo martorri haziak
* Txile hautsean
* Baratxuria
* Jengibrea
* Sesamoa
* Ziape-haziak,
* Kurkuma
* Azafraia
* Anis izartua
* Asafetida
* Cubeba
* Perla-likena

### Bertsioak

Ondorengo erabileraren arabera, garam-errezeta batzuek lehorrean ehotzen dituzte espeziak; beste batzuek, berriz, uretan edo ozpinetan, pasta egiteko. Khada masala garam masala bat da, eho gabea, hau da, gozagarriak zartaginean osorik gehitzen dira olioari zaporea gehitzeko, eta, ondoren, erretiratu egiten dira jakia olio aromatizatuan frijitzeko.

Maurizio uhartean eta Réunion uhartean **massalé** izeneko bertsioa dago, Indiako immigranteek (malbarek) ekarria. Aldaera asko dituen arren, ohiko osagaiak dira: kalupilea, kuminoa, martorria, fenogrekoa, intxaur muskatua, kanela, ziape-haziak, iltzea eta kurkuma. Batzuetan, tamarindoarekin ehotzen da pasta egiteko. 

### Prestaketa

Garam-masala komertziala (ehota), ondo kontserbatu ez badira edo ontziak egokiak ez badira, aroma osoa gal dezakete, eta nahasteak balio guztia galduko du. Merkatuan ehota erosten dena, erraz hondatu daiteke, edo hain usaintsuak ez diren espezia merkeekin nahastu bada.

Horregatik, beti da gomendagarria ehotzea etxean, errota edo mortero baten laguntzarekin. Espezia osoak erosi, pixka bat txigortu eta hauts bihurtu. Toki fresko, lehor eta hermetikoan gorde behar da.

Espezia osoek ehotuek baino balio-bizitza luzeagoa dute, usaina luzaroago gordetzen baitute. Beraz, kantitate txikitan ehotzea komeni da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Bhide, M.. *Garam Masala: A Taste Worth Acquiring.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14624
* Commonscat Multimedia: Garam masala

---

 |

* Wd Datuak: Q14624
* Commonscat Multimedia: Garam masala
*Artikulu hau informatika-klonazioari buruzkoa da; organismoen kopia gaitzat duena beste hau da: «Klonazio»*
Informatikan **klon** bat beste konpainia baten diseinu eta garapenetan oinarritzen den konputazio sistema bat da, modeloarekin %100aren bateragarritasun bat izateko egina. Alderantzizko ingeniaritzaren prozesuen bitartez eraikitzen eta diseinatzen direnez klonak, ikerketaren eta garapenaren kostuak ez dira kontuan hartzen, beraz ekonomikoagoak dira eta modeloak prezio askoz baxuagoetan saltzen dira. Klonak marka desberdinen konbinazioak dira, eta munduko erabiltzaileen ia %80ak klonen bat erabiltzen du.

Terminoaren gaurkotasuna - lehia
--------------------------------

Gaur egun, marka handiek beren negozio estrategia aldatu dute lehia eta sektore komertzialaren galtzearen ondorioz, IBM, HP bezalako konpainia handiak beren ikuspegia Zerbitzuetara zuzentzen ari dira eta alde batera utzi dute bitartekoen hardwarearen manufaktura. ikus:Azpikontratazioa

Bibliografia
------------

* En America Latina, Mexico, Brasil, Costa Rica - Industria del Hardware Telecom & Computadoras, por Estudio Cepal - Naciones Unidas

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1967650
* Commonscat Multimedia: Clones (computing)

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1967650
* Commonscat Multimedia: Clones (computing)
Kloasma bat.
**Kloasma** kolore horiko orbain multzoa. Orbainak handiak zein txikiak izan daitezke, eta ez dute itxura jakinik. Batez ere emakume haurdunari sortzen zaizkio, aurpegian eta lepoan, baina obulutegian arazoak dituenari ere sor dakizkioke. Haurdunaldiaren ondoren desagertzen dira gehienetan. Kloasma –bai emakumeen bai gizonen artean– gaixotasun degeneratibo batzuen sintoma ere izan daiteke, hala nola, tumore gaiztoena, tuberkulosiarena, gibeleko eritasunena, anemia larriarena, etab.

Erreferentziak
--------------


* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2016-10-31 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q305190
* Commonscat Multimedia: Melasma

---

* **Medikuntzako identifikadoreak**
* DiseasesDB: 2402
* MedlinePlus: 000836
* eMedicine: 1068640

 |

* Wd Datuak: Q305190
* Commonscat Multimedia: Melasma
**Gatzaga Buradongo anbar aztarnategia** Euskal Herrian anbara aurkitu den bigarren toki garrantzitsuena da, Araban bertan harekin konektatua dagoen Urizaharreko anbar aztarnategiaren ondoren. Inklusioak dituen anbara da eta erretxina fosilduan intsektuak, akaroak, armiarmak, krustazeoak, moluskuak, landare zatiak, onddoak eta bakterioak azaldu dira, airez eta likidoz betetako burbuilez gain.

Aurkikuntza
-----------

2006an egin zen aurkikuntza, 10 urte lehenago Urizaharran topatutako anbararekin lotuta egon zitezkeen estratuak aztertu izan direlako inguruetan, Toloño mendilerroan. Gatzaga Buradon herrigunetik hegoaldera dago aztarnategia, Errioxara bidean doan N-124 errepide bazterrean, Ebroren ertzean.

Urtebeteko indusketen ondoren egin zen publiko albistea, tokia garbitu ondoren. 15 tona lur eta harri mugitu ziren, eta 1.100 gramo anbar topatu. Hala ere, proporio handiagoan suertatu zen materiala Gatzaga Buradonen, 1.000 kg arrokatik 75 g anbar, non eta Urizaharrekoan 1.000 kg-tik 10 besterik ez diren azaldu. Bi aztarnategiak Behe Kretazeoko Aptiar garaikoak dira, duela 114 milioi urte ingurukoak; munduan dauden Kretazeo goiztiarreko aztarnategirik oparoenak dira hauek. Konifera basoetako erretxina zen anbar hau, Araucariaceae motako Agathis generoko zuhaitzena, uste denez; egun hego hemisferioan dauden kauri koniferen ahaidea.

Gatzaga Buradonen identifikatutako lehen espeziea (berria zientziarentzat) Oribatida multzoko akaro bat izan zen, 2008. urtean, eta *Ommatocepheus nortoni* izena eman zitzaion.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Arantxa, Txintxurreta Agirre.  (2007-09-01). «Anbara: eztizko malko lehorrak» *Zientzia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-01-25).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** Vivanco, Joseba.  (2007). «Un segundo yacimiento de ámbar sitúa a Araba como "puerta al Cretácico Inferior"» *gara.naiz.eus* (Gara) (Noiz kontsultatua: 2021-01-26).
3. 1 2   Akrami, Mohammad Ali; Subias, Luis S..  (2008-12-03). «Oxyoppia (Dzarogneta) iranensis (Oppiidae: Oxyoppiinae), a new species of oribatid mite from Iran» *Systematic and Applied Acarology* 13 (3): 248. doi:10.11158/saa.13.3.12. ISSN 1362-1971. (Noiz kontsultatua: 2021-01-26).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105072118

 |

* Wd Datuak: Q105072118
Hiriberri Arakilgo artzain bat 1924an, kapusaia duen jantzi tradizionalarekin.
**Kapusai** edo **kapusail** euritik babesteko soingaineko kaputxaduna da. Herri batzuetan **txartes** izena ere hartzen zuen. Aldi berean gorputza eta burua estaltzen zuen artilezko jantzia zen, bereziki langileek eta artzainek erabiltzen zutena euritik babestu ahal izateko. Amionok eta Aymeric Picaudek aipatzen duten janzkera izan liteke, Iberiar Penintsulan Erdi Aroan erabiltzen zena.

Jantziak bi atal ditu, bata aurretik eta bestea atzetik jartzen dena, eta besoen azpitik sokekin lotzen zen. San Telmo museoan ale bat gordetzen da.

Etimologia
----------

Gaztelaniako *capisayo* hitzaren parekoa da, hau da, gainjantzi bat (*capa*) eta zaia (*sayo*) bat batera dituen jantzia.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Euskaltzaindiaren Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
2. ↑   «txartes - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
3. 1 2   **(Ingelesez)** «Javier Hermoso de Mendoza - Tierra Estella y Ciudad de Estella, Navarra» *www.sasua.net* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
4. ↑   «Capisayo. EMSIME» *apps.euskadi.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).
5. ↑   «kapusai - OEH - Orotariko Euskal Hiztegia» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2022-06-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q112685555

 |

* Wd Datuak: Q112685555
**Boijmans Van Beuningen Museoa** Herbehereetako Rotterdam hiriko arte-museo bat da. Rotterdam erdialdeko Museumparken kokatuta dago, Kunsthal eta Historia Naturalaren Museotik gertu.

Museoa 1849 urtean ireki zuten. Bertan Frans Jacob Otto Boijmans (1767-1847) eta Daniël George van Beuningen (1877-1955) lanen bildumak daude, baita Erdi Arotik gaur egungo arte bitarteko lanak ere; besteak beste Rembrandt, Claude Monet, Vincent van Gogh, eta Salvador Dalíren lanak aurki ditzakegu.

Historia
--------

Museoa 1849 sortu zen eta hasiera batean *Boymans Museum* izena zuen; izan ere, Frans Jacob Otto Boijmansen (1767-1847) bilduma biltzen zuelako. Jatorrizko museoaren bilduma gehiena 1864ko sutean galdu egin zen.

1958an Daniël George van Beuningen (1877-1955) enpresaburuaren bilduma gaineratu zitzaion, eta ordudanik *Boymans-van Beuningen Museoa* da haren izena. 1996an ortografia-aldaketa egin zuten, eta, azkenik, behin betiko izena *Museum Boijmans Van Beuningen* da.

*Ama Birjinaren gorespena*(1490-95) Geertgen tot Sint Jans

Ezaugarriak
-----------

Wassily Kandinsky, 1911, *Reiter (Lyrishes)*, oihal gaineko olio-margolana, 94 x 130 cm
Museoak era askotako bilduma du, Erdi Arotik hasita gaur egungo arteraino. Bilduma gehiena aipatutako bi bilduma pribatuei esker osatua izan da baina urteetan zehar beste hainbatek ere lagundu izan dute.

Erakusketa iraunkorreko artista ezagunenak honako hauek diraː Hieronymus Bosch, Pieter Bruegel the Elder, Rembrandt, Claude Monet, Wassily Kandinsky, Vincent van Gogh, Maurizio Cattelan, Paul Cézanne, René Magritte, Salvador Dalí, Mark Rothko, Edvard Munch , eta Willem de Kooning.

Beste alde batetik, paper lanetan (irarlanak, marrazkiak, litografiak, etab.)  Erdi Arotik gaur egunera osatzen duen munduko bilduma aberatsenetarikoa da.

Administrazioa
--------------

Sjarel Ex da museoko zuzendaria 2004 geroztik.

2013an, museoak 292.711 bisitari izan zituen eta Holandan bisita gehien zituen museoetatik 14. tokian egon zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Museum Boijmans Van Beuningen, Stadsarchief Rotterdam.
2. ↑  Henny de Lange, "Het mare-offensief van Sjarel Ex werkt", *Trouw*.

Kanpo-estekak
-------------

* Media lotutako Museum Boijmans Van Beuningen at Wikimedia Commons
* Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q679527
* Commonscat Multimedia: Museum Boijmans Van Beuningen

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158031734
* ISNI: 0000 0004 0460 0425
* BNE: XX121126
* BNF: 118666063 (data)
* GND: 1007928-2
* LCCN: n81056593
* NDL: 001264376
* NKC: ko2003164902
* NLA: 35464893
* CiNii: DA05707552
* SNAC: w6rp86c0
* SUDOC: 027647889
* ULAN: 500308264
* BIBSYS: 90085375
* ICCU: CFIV084942
* RKD: 493765
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q679527
* Commonscat Multimedia: Museum Boijmans Van Beuningen
**Boluntarioen martxa** (txinera sinplifikatuaz: 义勇军进行曲, pinyinez: Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ) Txinako ereserkia da. Lehenengo aldiz, 1934an Shangain jo bazuten ere, 2004ko Konstituzioa arte ez zen ereserki ofiziala izan.

Musika
------

Nie Errek (聂耳) moldatu zuen.

Hitzak
------

Tian Han (田汉) poeta ospetsuak idatziak ziren Japoniaren aurkako gudan. Hau Iraultza Kulturalan atxilotu zutenean, "Ekialdea gorria da" bihurtu zen *de facto* ereserkia.

### Txinera sinplifikatuaz

起来！不愿做奴隶的人们！  

把我们的血肉，筑成我们新的长城！  

中华民族到了最危险的时候，  

每个人被迫着发出最后的吼声。  

起来！起来！起来！  

我们万众一心，  

冒着敌人的炮火，前进！  

冒着敌人的炮火，前进！  

前进！前进！进！  

### Pinyinez

Qǐlái! Búyuàn zuò núlì de rénmen!  

Bǎ wǒmen de xuèròu zhùchéng wǒmen xīnde chángchéng!  

Zhōnghuá Mínzú dào le zùi wēixiǎnde shíhòu,  

Měige rén bèipòzhe fāchū zùihòude hǒushēng.  

Qǐlái! Qǐlái! Qǐlái!  

Wǒmen wànzhòngyīxīn,  

Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!  

Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!  

Qiánjìn! Qiánjìn! Jìn!

### Euskaraz

Altxa zaitezte, esklabo izateari uko egiten diotenak!  

Gure haragi eta odolarekin harresi handi berri bat altxa dezagun!  

Txinako nazioa bere unerik kritikoenera iritsi da.  

Bakoitzak bere azken aldarria egin dezala!  

Jaiki! Jaiki!  

Jaiki! Milioika pertsona, baina bihotz bakarra.  

Egin diezaiogun aurre etsaiaren suari! Goazen!  

Egin diezaiogun aurre etsaiaren suari! Goazen!  

Goazen! Goazen! Aurrera!

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q156136
* Commonscat Multimedia: March of the Volunteers

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q156136
* Commonscat Multimedia: March of the Volunteers
Kantabriako armarria
**Kantabriako armarria**, laukizuzen formakoa da (heraldikan, armarri espainiarra deitua), ertza borobildurik eta zelaia moztua duena. Urdin heraldikoan almenadun urrezko dorre bat, urdinez argitua, brankarekin, dorretik, armarriaren eskuinaldera doan kate bat apurtu duen itsasontzi natural batekin. Muturrean, urdin eta zilar heraldikozko olatuak, guztia, bi giza bururen azpian muntatua, moztuak eta argi koroatuak. Gorri heraldikoan, apaindura geometrikozko kantabriar hilarri bat, Barros eta Lomberakoen antzekoa.

Armarriaren gainean, errege koroa dago, harribitxiz apainduriko urrezko zirkulu bat dena, eta zortzi akanto hostoz osatua, zeintzuetatik bost baino ez baitira ikusten, perlekin apainduak, eta, euren hostoetatik, urdin heraldikozko mundu batean biltzen diren perlazko diademak irteten dira, erdi-meridianoa eta ekuatorea urrezkoak dituela, urrezko gurutze batekin. Koroa, gorri heraldikoz bildua dago.

Goialdeko erdiko zati historikoak, 1248ko Sevillaren konkista adierazten du kantabriarren aldetik, dorrea (Urrearen Dorrea irudikatuz) eta itsasontzia, non itsasontzia Guadalquivir ibaitik pasabidea ixten zuten kateak apurtzen ari baita. Itsas Kantabriaren bereizgarri izan zen zortzi mendeko aktibitatearen ikurra da, erreferentzia hagiografikoa, non San Emeterio eta San Zeledonio santu martirien buruak gehituz agertzen baita, euren patroitzapean lurraldearen batasuna irudikatzen dutena.

Behealdeko erdiak, Kantabrian erromatarrak iritsi aurretik bizi izan ziren herriek utzitako ondarerik garrantzitsuenetako baten irudia erakusten du: kantabriarren hilarri erraldoiak. Horretarako, eredu bezala, Barroseko hilarri erabili zen, honela, Buelnako haranean dagoen izen bereko herrian aurkitu zelako deitua. Armarri ofiziala, errege koroaren gehikuntzarekin osatzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Labaro kantabriarra
* Kantabriar hilarria
* Santanderreko armarria
* Kantabriako Bandera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1551706

 |

* Wd Datuak: Q1551706
**Branch konderria** (ingelesez: *Branch County*) Michiganko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Coldwater da. 2010eko zentsuaren arabera 45.248 biztanle zituen, Branch kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Branch konderriak 1.345,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 34,47 ura dira. Beste 1.311,49 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 33,62 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 45.248 pertsonetatik 42.920 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.804 dira. 1.380 beltzak edo afroamerikarrak. 166 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 196 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 22 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 562 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q167580
* Commonscat Multimedia: Branch County, Michigan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 146591939
* ISNI: 0000 0004 1790 2545
* LCCN: n81091924
* NARA: 10036662
* **Lekuak**
* OSM: 1801747
* TGN: 1002195

 |

* Wd Datuak: Q167580
* Commonscat Multimedia: Branch County, Michigan
Breoganen estatua Herkulesen Dorrearen ondoan, A Coruñan.
**Breogan** Galiziako errege zelta mitiko baten izena da, Lebor Gabála Érenn (Konkista Liburua) izeneko XI. mendeko bilketa batean bildutako irlandar tradizioen arabera, uharteak jasan zituen inbasio ezberdinak kontatzen dituena.

Elezahar honen arabera, Breoganek, Iberiar Penintsulan kokatutako Brigantia hirian, hain dorre garaia eraiki zuen bere seme Ith eta Bilerentzat, hauek, dorrearen tontorretik, urrunean zegoen ertz berde bat ikus zezaketela. Urruneko lur hori ikusi izanak, iparraldera eraman zituen, Irlandara, non Ith hila izango zen. Mendeku gisa, Breoganen biloba eta Ithen hiloba zen Milen semeek, Brigantiatik Irlandara bidaiatu eta herrialde hau konkistatu zuten.

Bilketa egin zuten XI. mendeko fraide irlandarrek, Breoganen Brigantia Brigantium hiri galaikoarekin, gaur egungo Betanzosekin lotu zuten. XIX. mendean erromantizismoko historialari galiziarrek zabaldu zuten mitoa, Breoganen dorrea A Coruñako Herkulesen Dorrearekin identifikatzera heltzeraino, Herkulesen Dorretik gertu Breoganen estatua bat altxatu delarik. Era berean, Breogan, galiziar herriaren aitalehen mitologiko bezala irudikatzen da (batzuetan, Galizia, olerkaritzan "Breoganen etxe" bezala deskribatzen da, Eduardo Pondalen izen bereko olerkian oinarrituta dagoen galiziar ereserkia den Os Pinosen bezala).

Breogan Saskibaloi Taldeak, pertsonaia mitologiko honegatik du bere izena.

Bibliografia
------------

* D'Arbois de Jubainville, H. «El Ciclo Mitológico irlandés y la mitología céltica». (Bartzelona, 1987: 150-157 or.).
* Sainero, R. «La huella celta en España e Irlanda» (Madril, 1987: 67-82 or.).
* Renales, J. «Celtismo y Literatura gallega. La obra de Benito Vicetto y su entorno literario». (2 liburuki, Santiago, 1996).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q594163
* Commonscat Multimedia: Breogán

---

 |

* Wd Datuak: Q594163
* Commonscat Multimedia: Breogán
**Kansai nazioarteko aireportua** (japonieraz: 関西国際空港,  *Kansai Kokusai Kūkō*?)
, (NAGE: KIX, NAZE: RJBB), Japoniako Osaka hiritik gertu dagoen aireportua da, zehatzago esanda Osakako Badian berariaz egindako uharte artifizial batean. Aireportua bera hiru udalerriren barnean dago, Izumisano (iparraldeko zatia), Sennan (hegoaldekoa) eta Tajiri (erdialdekoa).

Historia
--------

60. hamarkadan Osaka inguruak garapen eta hazkuntza ikaragarria izan zuen eta Osakako nazioarteko aireportua gainez eginda zegoen. Horrela beraz Kobe eta Osakarako aireportu berria egitea pentsatu zen. Toki handirik ez eta Osakako Badian uharte artifiziala egitea erabaki zen. Kansai aireportua Renzo Piano arkitektu italiarrak diseinatu zuen eta 1994 urtean inauguratu zen. Berehala hartu zituen Osakarako nazioarteko hegaldi guztiak eta Japonia barneko hegaldiak Osakako aireportu zaharrari utzi zizkion.

Uharte artifiziala
------------------

Kansai nazioarteko aireportua dagoen uharteak 4 km-ko luzera eta 2'5 km-ko zabalera dauka. Eraikuntza 1987an hasi zen eta 1989an bukatu. Lurrikara, tifoi eta ekaitz tokia denez ingeniariek 48.000 arroka tetraedriko erabili zituzten. Garai puntualetan toprera jartzen zenez 2007an bigarren terminal bat eraiki zuten. 2015erako hirugarren terminala egitea planifikatuta dago.

Argazkiak
---------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* **(Japonieraz)****(Ingelesez)** Aireportuaren webgunea.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q193682
* Commonscat Multimedia: Kansai International Airport

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 259128479
* LCCN: n82010820
* NDL: 00956445
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q193682
* Commonscat Multimedia: Kansai International Airport
**Klondikeko urre sukarra** (ingelesez: *Klondike Gold Rush*), batzuetan **Yukongo urre sukarra** edo **Alaskako urre sukarra** ere deitua, gaur egungo Kanadako Klondike eskualdean eta Klondike ibaian zehar, Dawson Citytik gertu, urre sukarrak eragindako immigrazio frenesi bat izan zen. XIX. mendearen amaieran urrea aurkitu ondoren hasi zen. Guztira, 12,5 milioi ontza urre (20,12 m3 inguru) inguru atera ziren Klondikeko eremutik.

Yukon ibaiaren haranean dauden beste meatze kanpamenduetara zabaldu ziren albisteak. Urrea Rabbit errekan aurkitu zuten. 1890eko hamarkadan banku porrot asko izan zirenez, beranduago ibaia Bonanza deituko zuten. 1893ko eta 1896ko izuek Estatu Batuetako ekonomia gogor astindu zuten, Seattle inguruan uztailaren 17an langabezia handia eraginez. 1898an, Klondikeko populazioa 40.000 biztanle ingururengana iritsi zen. Honek suteak, epidemiak eta ia gosete eragin zituen.

Era guztietako gizonak joan ziren Yukonera New York, Erresuma Batua eta Australiatik. Ustekabean, profesionalek proportzio handi bat osatzen zuten, irakasle eta doktoreek kasu, euren karrera errespetagarriei uko egin zieten bidaia egiteko. Gehienek bazekiten urre kopuru adierazgarriak aurkitzeko aukera urria edo nulua zela, baina, hala ere, abenturara joan ziren. Dawson Cityra iritsi zirenen erdiek ez zuten prospekziorik egin. Eskualdera abenturazale ekintzaile kopuru handia iristean, urrearen sukarrak nabarmen lagundu zion mendebaldeko Kanadaren, Alaskaren eta Ozeano Bareko kostaldearen garapen ekonomikoari.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q631489
* Commonscat Multimedia: Klondike Gold Rush

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh85072653
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q631489
* Commonscat Multimedia: Klondike Gold Rush
Boilur beltza, *Tuber melanosporum*
**Boilur** edo **trufa** Ascomycota taldeko hainbat onddoren lurrazpiko gorputz bat da, batez ere *Tuber* generoko boilur-beltzarena. Hala ere, *Tuber* generokoak ez diren beste trufa batzuk ere hala izendatzen dira, *Geopora*, *Peziza*, *Choiromyces*, *Leucangium* eta beste ehun inguru. Genero guzti hauek Pezizomycetes klasekoak dira, Pezizales ordenean. Basidiomycetes ordenean ere badaude boilur itxira duten beste batzuk, *Rhizopogon* eta *Glomus* generoak, adibidez.

Boilurrak onddo ektomikorrizoak dira eta, beraz, zuhaitzen sustraietatik gertu aurki ohi dira. Esporen barreiatzea fungiboroek egiten dute, onddoak jaten dituzten animaliek. Onddo hauek paper garrantzitsua dute ekologian, izan elikagaien zikloan edo lehorteen aurkako tolerantzian.

Boilur espezie batzuk oso apreziatuak dira janari gisa. Jean Anthelme Brillat-Savarin sukaldariaren arabera, boilurrak "sukaldeko diamanteak" dira. Frantzia, Italia, Kroazia, Eslovenia, Otomandar Inperioan, Ekialde Hurbilean eta Espainiako gastronomian trufak erabili ohi dira. Trufak naturan aurki daitezke edo kultibatuak izan daitezke.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Læssøe, Thomas; Hansen, Karen.  (2007-09-01). «Truffle trouble: what happened to the Tuberales?» *Mycological Research* 111 (9): 1075–1099. doi:10.1016/j.mycres.2007.08.004. ISSN 0953-7562. (Noiz kontsultatua: 2020-05-19).
2. ↑   **(Ingelesez)** Gardens;, jurisdiction:Commonwealth of Australia; corporateName:Australian National Botanic. «Fungi dispersal and spore release» *www.cpbr.gov.au* (Noiz kontsultatua: 2020-05-19).
3. ↑   **(Frantsesez)** Jean Anthelme Brillat -Savarin, [Brillat-Savarin.  (1838). *Physiologie du goût ou méditations de gastronomie transcendante: ouvrage ....*  Charpentier (Noiz kontsultatua: 2020-05-19).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2690965
* Commonscat Multimedia: Truffles

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4191869-1
* LCCN: sh85138160
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* GEA: 12441
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q2690965
* Commonscat Multimedia: Truffles
*Artikulu hau musika taldeari buruzkoa da; protesta modua gaitzat duena beste hau da: «Boikot»*

**Boikot** Madrilgo (Espainia) musika taldea da eta bere estilo musikala oso zabala da punka, ska edota Nu Metala bere barruan hartuta, baina beti rocka oinarri bezala edukitzen.

Historia
--------

Taldea 1987an sortu zen. Lehenengo urteetan bere formazioa aldatzen joan zen etengabe, baina hala ere bi diskoa grabatu zituzten. 1995ean beraien zigilu diskografikoa sortu zuten, beraien diskak autogestionatzeko, Producciones BKT. Zigilu berri honetan beste bi diskoa kaleratzen dituzte eta modu honetan nolabaiteko nabarmena lortzen dute Espainia mailan, rock taldeen artean. Arrakasta honek musika festibal anitzeko ateak irekitzen dizkie.

Momentu honetan, trilogia bat grabatzea pentsatzen dute. Hiru urte bitartean, hego Amerikeetara joaten dira eta kontzertuak ematen dituzten bitartean, hiru diskoa hauen grabazioarekin hasten dira, bertako instrumentu eta erritmo latinoak, beraien abestietan erantsiz. Trilogia hau amaitzean, zuzeneko grabaketa egiten dute, non hauen kontzertuen indarra oso ondo nabaritzen da.

Horren ondoren beste bi disko kaleratu zituzten 2002 eta 2004 urtetan. Lau urte eman dute kontzertuak soilik ematen, estudioan sartu barik, baina 2008ko Martxoan, bere disko berria itxaroten da (Serbian grabatua izan dena)

### Influentziak

Beraien musika sortzeko, bestelako taldeen influentzia bereganatu dituzte, adibidez: The Clash, Leño, La Polla Records, Kortatu, Negu Gorriak, Pearl Jam, Nirvana, Banda Bassotti, Bad Religion, NOFX.

### Taldeko Kideak

* **Alberto Pla**: Ahotsa eta gitarra
* **"Kosta" Vázquez**: ahotsa eta gitarra
* **Juan C. "Grass" Zapata**: Bateria
* **Juankar**: Ahotsa eta baxua

Kaleratutako Diskak
-------------------

1. Los ojos de la calle, 1990
2. ...Con perdón de los payasos, 1992
3. Cría cuervos, 1995
4. Tu condena, 1996
5. La ruta del Che - No mirar, 1997
6. La ruta del Che - No escuchar, 1998
7. La ruta del Che - No callar, 1999
8. Historias directas de Boikot, 2000 (Zuzenekoa)
9. De espaldas al mundo, 2002 (CD+DVD)
10. Tus problemas crecen, 2004 (CD+DVD)
11. Amaneció, 2008
12. Lágrimas de rabia, 2012 (CD+DVD)

### Bestelakoak

1. *Historias vistas de Boikot*, 2000 (Zuzeneko Kontzertua eta Dokumentala)
2. *Cría cuervos (en directo)*, 2005 (DVD)
3. *Ni un paso atrás (en directo)* Reincidentes, Porretas eta Sonora taldeekin, 2008 (CD+DVD)
4. *Re-evolución* (Latinoamerikan bakarrik kaleratutako bilduma), 2011

Kanpo Loturak
-------------

* Orrialde Ofiziala
* Myspace-a

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2351430
* Commonscat Multimedia: Boikot

---

* **Identifikadoreak**
* ISNI: 0000 0000 9243 1748

 |

* Wd Datuak: Q2351430
* Commonscat Multimedia: Boikot
Bertikalki ezarritako Kaplan turbina baten irudia.
**Kaplan turbina** fluxu axialeko erreakzio turbina hidraulikoa da. Helize formako beso mugikorrak ditu eta Viktor Kaplan austriarrak asmatu zuen 1913an.

Eskuarki, ur emari handiko eta garaiera txikiko ur-jauzietan erabiltzen da, eta beso mugikorrak turbinaren errendimendu onenera egokitzeko gai dira, unean uneko presioaren eta ur emariaren arabera. Moldagarritasun hori dela eta, ur-jauzi eta emari tarte zabalean lan egiteko gai da, 10–70 metro artean eta 5-200 MW bitarteko potentzian.

Turbina hau Francis turbinaren eboluzio bat da. Kaplan turbina jauzi txikidun (hau da, presio txikidun) kasuetan errendimendu energetiko ona duen turbina da, Francis turbinak lortzen ez duen gauza. Errodeteko alabeak mugikorrak dira beti, eta beharraren arabera doitu daitezke; beso banatzaileak, aldiz, finkoak edo mugikorrak izan daitezke. Errodeteko besoak baino ez badira mugikorrak, orduan semi-Kaplan turbina dela esaten da, eta beso banatzaileak ere mugikorrak badira benetako Kaplan turbina dela esaten da.

Helize turbinek, berriz, Kaplan turbinaren antzekoak izan arren errodeteko besoak finkoak dituzte. Azken hauek jauzia eta emaria ia konstanteak diren kasuetan erabiltzen dira.

Ikus, gainera
-------------

* Pelton turbina
* Francis turbina
* Makina hidrauliko
* Turbina

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q213947
* Commonscat Multimedia: Kaplan turbines

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q213947
* Commonscat Multimedia: Kaplan turbines
**Kokotenetxea baserria** Zeberioko baserri bat da.

Eraikuntza
----------

Behe-solairua, lehenengoa eta teilatupekoa ditu. Zenbait material eta eraikuntza-aldiko eraikin heterogeneoa da. Zurrezko oholeria asko ditu, eta hiru isurialdeko teilatua. Hegoaldeko fatxada nagusia errepideari begira dago, eta gaur egun duen itxurari erreparatuz, asimetrikoa da. Behe-solairua, funtsean, harlangaitzezko horma bat da. Harri horrek zenbait tratamendu ditu, eta bertan harlandu batzuk ere badaude. Ate asko dauzka, eta horrek arintasuna ematen dio. Lehenengo solairuak bi zati ditu: gailurretik eskuinaldera, zurezko balkoi jarraitu bat eta kareorez osotutako zurezko armazoia daude; ezkerraldera, deskribatutako balkoia desagerturik, hormatal entokatu txikiago bat dago, hor bi bao ditu, armazoia ezkutuan dutela. Teilatupeko hegalean, balkoi itxi bat dago, jabaloi askok eutsita. Balkoiak armazoia eta oholtza bertikala zurezkoak ditu. Hegal hori eta jabaloien euskarria eskuinaldean baino ez daude, baina lehen ezkerraldean ere bazeuden, orain ez dauden jabaloiak hartzeko habexken kaxek erakusten dutenez. Fatxadaren goialdean, teilatu-hegal handi bat dago, jabaloi handiagoek eutsita. Ekialdeko alboko fatxadan, behe-solairuak sakabanatutako harlangaitzezko horma eskasa du, eskantzuetan ere erabilia. Lehenengo solairuak eta teilatupeak, fatxada nagusitik gertu, zurezko armazoiz eta kareorez, harlangaitzez eta adreiluren batez osotutako bi zati ditu. Zati bakoitzean bao bat dago, eta zuren arteko loturak txabetez eta batez ere enara-hegalen formako loturez eta zurezko kabilez eginda ditu. Mendebaldeko fatxadaren beheko solairua harlangaitzezko horma bat da; goiko solairuak zuriz entokatutako hormatalak dira, eta baoak dituzte lau ardatz bertikaletan antolatuta. Atzealdeko fatxada ere eraikuntzaren heterogeneotasunarekin bat dator, edozein modutan antolatutako bao txikiak baititu. Fatxada hori plano handi bat da; beheko solairua harlangaitzezkoa da; lehenengo solairuak zurezko armazoia du erdiko zatian; eta teilatupekoak zurezko oholtzazko itxiturak ditu, zati batzuetan eta modu irregularrean banatuta.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Ikus, gainera
-------------

* Errementerikoa, Kokotenetxea eta Fragua baserriak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65581105

 |

* Wd Datuak: Q65581105
**Budogia**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
2000 metroak aise gainditzen ditu Budogiak.
Izan ere, Nafarroako bigarren mendia da garaierari dagokionean.
Hala ere, Hiru Erregeen Mahaiatik hain hurbil izanik, badirudi apur bat zokoraturik gelditzen dela.
Bere itxura muturbeltz eta gaindigaitzak ere zerikusia izanen du bazterketa horrekin.
Ondorioz, gailur honetarainoko bideak urri eta bihurri izaten dira.
Errazena Mahaiko lepora iristen dena da.
Eskalada erraz baina zorabiagarri batek (II) gailurrean kokatuko gaitu zuzenean.
Beste aukera bat Mahaiko bidean ere hasten da.
Belagoako Txokoko bidea eta Linzakoak bat egiten duten kairn erraldoian bidetik atera eta Budogiako gandorra hego-mendebaldetik inguratuko dugu bidexka batetik.
Handik aurrerakoa gandorraren gainaldetik ibiltzea izanen da, bidetik kanpo batzuetan eta kairn urriren laguntzaz.
Azken aukera bat Belagoako Txokoan hasi eta Larreriako lepoan barrena egiten duena da.
Bide luzeak Ukerdiren oinetaraino eramanen gaitu.
Bertan bidea utzi eta zuzenean ekinen diogu Ukerdi eta Budogiaren arteko sakanari.
Behin lepoan, gainez gain igoko gara gandorreraino.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

Budogia, .
**Budolfi katedrala** (danieraz *Budolfi Kirke*), Aalborgeko eliza nagusia da.

Historia
--------

IX mendean iritsi bide ziren lehenengo kristau misiolarik inguru honetara, oraindik Aalborg existitzen ez zela. Gaur egungo Budolfi katedrala XIV mendearen bukaeran eraiki zen, 1399ko Danimarkako Atlasean agertzen baita idatzita lehen aldiz. Izena Botwulf monje ingelesaren omenez ezarri zitzaion. 1554ean Erreformaren eraginez luterano bihurtu zen eliza.

Kanpaidorrea 1779an gehitu zitzaion eta 1817an erlojuak ezarri ziren alde banatan. Azkenik iparraldean sakristia eraiki zen 1899an.

Eliza
-----

Adreiluz egindako eliza gotikoa da. 25 metroko garaiera duen dorrea dauka eta honen gainean metalezko kupula eta orratz barrokoak ditu, eliza 35 metro altuago bihurtuz. Lau kanpai ditu, zaharrena 1681ekoa eta gainontzekoak XIX mende bukaera eta XX mendeoak.

Barnealdean, aldarea 1684koa da, Lauridtz Jensenek egindakoa. 1980an berriztu zen. Organo barroko ederra du Hartvig Jochum Müllerrek 1749an egindakoa.

Iruditegia
----------

* Kanpoaldea.Kanpoaldea.
* Nabea.Nabea.
* Organoa.Organoa.

Kanpo estekak
-------------

* **(Danieraz)****(Ingelesez)****(Ingelesez)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q601654
* Commonscat Multimedia: Budolfi Kirke

---

 |

* Wd Datuak: Q601654
* Commonscat Multimedia: Budolfi Kirke
**Kanariar Koalizioa** edo **Coalición Canaria** 1993an nazionalista, komunista ohi eta kontserbadore kanariarrek sortutako koalizio politikoa da.

1993a geroztik, Kanarietako Autonomia Erkidegoa gobernatzen dute, zentsura-mozio baten ondoren gobernua bere esku geratu zenean.Espainiako VIII. Legegintzaldian, 2004tik 2007ko ekaina arte, talde parlamentario propioa izan zuen Espainiako Kongresuan.

Historia
--------

Koalizioa sortu zuten alderdiak hauek izan ziren:

* Agrupaciones Independientes de Canarias (AIC)
* Iniciativa Canaria Nacionalista (ICAN)
* Asamblea Majorera (AM)
* Partido Nacionalista Canario (PNC)
* Centro Canario Independiente (CCI), Centro Canario (CCN) alderdiaren aurrekaria.

Alderdi politiko hauek, PNC izan ezik, Kanarietako Parlamentuan ordezkariak zituzten 1993an. 1993an Jerónimo Saavedraren (PSOE) gobernuaren aurkako zentsura-mozioa aurkeztu zuten eta presidentzia Manuel Hermosoren (AIC) esku geratu zen. Ondoren, alderdi politiko txiki gehiagok koalizioan sartzea erabaki zuten.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** www.coalicioncanaria.org/

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1104327
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 136624978
* BNE: XX222230

 |

* Wd Datuak: Q1104327
**Fado** Portugalen egindako musika mota bat da, XIX. mendearen lehen laurdenean sortutakoa. Tradizionalki, abeslariak gitarra klasikoaren joleek laguntzen dituzte. "Fadistak" izena hartzen dute estilo honen musikariek.

Portugesez, *fado* hitzak "patua" esan nahi du, eta *saudade* sentimendu malenkoniatsuarekin oso lotuta dago.

Azpikorronteak
--------------

Bi mota nagusi ditugu, alde batetik Lisboan egindakoa (Alfama eta Bairro Altoko auzoetan tartean) eta bestetik Coimbrakoa.

Fadista ezagunak
----------------

Klasikoen artean, Amalia Rodrigues abeslaria dugu ezagunenetarikoa. Bestela, abeslari gazte ditugu Mariza eta Cristina Branco, besteak beste, eta taldeei dagokienez "Madredeus" nabarmentzekoa da.

Geurean, María Berasarte aipatzekoa da.

Ikus, gainera
-------------

* Portugalgo musika

Kanpo estekak
-------------

* **(Portugesez)** *Portal do Fado*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q185676
* Commonscat Multimedia: Fado

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX537119
* BNF: 11963474g (data)
* GND: 4277207-2
* LCCN: sh85046867
* NKC: ph594484
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q185676
* Commonscat Multimedia: Fado
**Kimber James** (Miami, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, 1988ko apirilaren 2a) estatubatuar emakumezko aktore pornografiko ohi eta modelo transexuala da. 2010ean Urteko Aktore Transexual Onenaren AVN Saria irabazi zuen.

Biografia
---------

Kimber James Klinefelter sindrome izeneko kromosoma-desorekarekin jaio zen. 12 urte zituenean trantsizioa egiten hasi zen.

Gia Darling aktore transexualaren laguntzaile moduan hasi zen industria pornografikoan. Geroago, *Transsexual Babysitters 4* izeko filman debuta egin zuen aktore gisa. 2008an LA Direct Models agentziarekin kontratua sinatu zuen lehenengo aktore transexuala bihurtu zen.

2012ra arte ez zuen sexu berresleitze ebakuntza egin. Izan ere, aurretik hormona-tratamendua eta gorputza feminizatzeko ebakuntza batzuk baino ez zituen eginak. Sexu-berresleitze ebakuntza egin eta gero, 2013an industria pornografikora itzuli zen bere ekoiztetxea zabalduz, Kimber James Productions izenekoa.

Sariak
------

| Urtea | Saria | Kategoria | Emaitza |
| --- | --- | --- | --- |
| 2010 | AVN Sariak | Urteko aktore transexual onenari | Irabazlea |

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Kimber James*** Aldatu lotura Wikidatan |

* **(Ingelesez)** Kimber Jamesen webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3084287
* Commonscat Multimedia: Kimber James

---

 |

* Wd Datuak: Q3084287
* Commonscat Multimedia: Kimber James
Hodeiak eta kumuluninboak, ISStik ikusia.
**Kimika atmosferikoa** kimika-zientzien adar bat da, eta Lurraren eta beste planeta batzuen atmosferan gertatzen diren prozesu kimikoak aztertzen ditu. Diziplina anitzeko ikerketa-eremua da, eta ingurumen-kimikarekin, fisikarekin, meteorologiarekin, eredu informatikoekin, ozeanografiarekin, geologiarekin, bulkanologiarekin eta beste diziplina batzuekin lotuta dago. Eremu horretako ikerketa oso lotuta dago beste azterketa-eremu batzuekin, hala nola klimatologiarekin.

Atmosferaren kimikak aztertzen dituen gai batzuk euri azidoa, smog fotokimikoa eta berotze globala dira. Kimika atmosferikoa arazo horien kausak ulertzen saiatzen da, eta, arazo horien ulermen teorikoa lortu ondoren, froga daitezkeen konponbide posibleak aurkitzen eta gobernu-politiketako aldaketen ondorioak ebaluatzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287919
* Commonscat Multimedia: Atmospheric chemistry

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7507370-5
* LCCN: sh85009280
* NKC: ph187940

 |

* Wd Datuak: Q287919
* Commonscat Multimedia: Atmospheric chemistry
**Karlsruhe jauregia** (alemanez *Karlsruher Schloss*) Baden-Württemberg estatuko hiria den Karlsruhe hiriko jauregia da.

Historia
--------

Karlos Gilen Baden-Durlacheko Mangraveak eraiki zuen 1715ean Durlacheko biztanleekin haserre hona etorri baitzen bizitzera. hasieran egurrez egin zuten baina 1746an herriz berreraiki behar izan zuten. 1770an leihoak eta ateak handitu zitzaizkion eta 1785ean dorrea txikitu eta kupula gehitu zion Wilhelm Jeremias Müllerrek.

Jauregia
--------

Eraikinak elementu barrokoak eta neoklasikoak agertzen ditu. Jauregitik 32 kale ateratzen dira gurpil baten erradioen gisara. Iparraldean ingeles estiloko lorategi zabal ederrak ditu (*Schlossgarten*) eta hegoaldera jauregiaren plaza (*Schlossplatz*) eta Merkatu plaza (*Marktplatz*) daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q517334
* Commonscat Multimedia: Karlsruhe Palace

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 247708353
* GND: 4220214-0

 |

* Wd Datuak: Q517334
* Commonscat Multimedia: Karlsruhe Palace