**Irotz** Esteribar udalerriko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

2020 urtean 36 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *iroztarrak* dira.

  


|  |  |  |
| *Donibanetik* |  |   | **Donejakue bidea**Nafar bidea |  | *Donejakuera* |
| Zuriain(2,0 km) |    | **Irotz** |    | Atarrabia(4,6 km) |
|  |

Izena
-----

Irotz toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Irioz* (931)
* *Yrotç* (1220)
* *Yraoz* (1268)
* *Yrotz* (1268)
* *Yroz* (1274)
* *Iroz* (1275)
* *Yroz* (1366)
* *Iroz* (1534)
* *Irotz* (1989)

Geografia
---------

Irotz Esteriberran dago.

### Ingurune naturala eta klima

Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8 °C eta 12 °C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600 mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak

Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Irotzerako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

|      Datu klimatikoak (Irotz, 1981-2020)      |
| --- |
|  Hila  |  Urt  |  Ots  |  Mar  |  Api  |  Mai  |  Eka  |  Uzt  |  Abu  |  Ira  |  Urr  |  Aza  |  Abe  |  Urtekoa  |
|
| Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.0 | 22.0 | 26.0 | 30.0 | 38.0 | 41.0 | 42.0 | 42.0 | 38.0 | 33.0 | 24.0 | 20.0 | **42.0** |
|
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.3 | 10.1 | 13.8 | 15.6 | 19.9 | 24.4 | 27.6 | 27.8 | 24.0 | 18.6 | 12.3 | 9.0 | **17.6** |
|
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.4 | 5.4 | 8.4 | 10.2 | 14.0 | 17.9 | 20.5 | 20.5 | 17.2 | 13.2 | 8.2 | 5.2 | **12.1** |
|
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.4 | 0.8 | 3.0 | 4.7 | 8.2 | 11.4 | 13.5 | 13.1 | 10.4 | 7.8 | 4.1 | 1.3 | **6.6** |
|
| Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -5.9 | -5.0 | -3.0 | -0.5 | 2.3 | 5.7 | 7.9 | 7.5 | 4.7 | 1.3 | -2.6 | -5.1 | **-5.9** |
|
|
| Batez besteko prezipitazioa (mm) | 90.1 | 76.0 | 74.3 | 92.5 | 73.9 | 51.7 | 35.1 | 32.3 | 59.6 | 84.0 | 107.4 | 98.5 | **875.4** |
|
| Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 57.3 | 42.0 | 59.5 | 40.0 | 42.0 | 38.0 | 50.0 | 84.0 | 69.0 | 59.0 | 64.0 | 50.0 | **84.0** |
|
|
|
| Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 12.0 | 10.9 | 10.4 | 12.8 | 11.3 | 7.0 | 4.3 | 5.7 | 7.7 | 10.9 | 12.3 | 12.7 | **117.9** |
|
|
| Elur egunak (≥ 1 mm) | 1.5 | 1.5 | 1.1 | 0.7 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 1.5 | **6.8** |
|
|
| *Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua*  |

---

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.

Ikusi edo aldatu datu gordinak.

Historia
--------

XV. mendearen hasieran, jaurerri-leku bat zen, erregeak partekatua. Haren urteroko bularrak 8 olo-kaka eta 65 sos biltzen zituen, eta Orreagako Santa Mariak 10 kahitze eta erdi gari eta 15 garagar. Katalina eta Joanes III.a erregeek 1494an kolegiataren zatia eskuratu zuten Murelu Longidan beste petxa baten truke.

1802an irin-errota bat zuen Argaren gainean, eta 1835-1845eko erreformak arte Esteribar ibarreko diputatuak eta hamalau etxeen artean txandaka izendatzen zen erregidore batek gobernatzen zuten tokia (hamabost 1847an). Azken garai honetan eskola bat zuen, honen maisuak urtero 70 gari lapurreta, hamar peso eta etxe librea jasotzen zituelarik; parrokiako abadea Ollokiren etxeaz arduratzen zen.

Demografia
----------

2020 urteko erroldaren arabera 36 biztanle zituen Irotzek.

| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 17 | 17 | 16 | 17 | 17 | 18 | 21 | 24 | 30 | 31 | 31 | 32 | 35 | 30 | 29 | 32 | 32 | 33 | 30 | 32 | 36 |

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

|

|  |

Garraioa
--------

Autobuses Artieda autobus konpainiak Irotz Iruñearekin batzen du. Autobus lineek, honako ibilbideak egiten ditu:

* Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erro - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea
* Eugi - Urtasun - Saigots - Zubiri - Urdaitz - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Kultura
-------

### Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

#### Euskararen Foru Legea

Sakontzeko, irakurri: «Euskararen Foru Legea»Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren % 25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala *Esteribar* da.

### Jaiak

* San Pedroko jaiak, apirilaren azken asteburuan

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Pedro eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
* Iturgaitzeko zubia, zubi erromanikoa Arga ibaiaren gainean.

Oharrak
-------

1. ↑  /iɾót͡s̺/ ahoskatua (laguntza)  
Azentua: zorrotza bigarren silaban

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑   «Irotz - Lekuak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
3. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Eugi» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
4. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Irotz» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
5. ↑   Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Zubiri» *meteoeu.navarra.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-01).
6. ↑    *Irotzeko estazioko balio klimatologikoak.*  Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
7. ↑   «Irotz» *www.ine.es* (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
8. ↑  Luis Luziano Bonaparte. *Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés*, 1863.
9. ↑  Koldo Zuazo. *El euskera y sus dialectos*. Alberdania, 2010.
10. ↑    «Esteribar - Ahotsak.eus» *ahotsak.eus* (Noiz kontsultatua: 2018-10-01).

Ikus, gainera
-------------

* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

Kanpo estekak
-------------

* Esteribarko Udalako webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1673160

 |

* Wd Datuak: Q1673160

| * i
* e
* a
  Esteribar |
| --- |
| Kontzejuak | Antxoritz • Eugi • Inbuluzketa • Iragi • Larrasoaña • Saigots • Sarasibar • Urdaitz • Zabaldika • **Zubiri** |
| Lekuak | Agorreta • Akerreta • Errea • Ezkirotz • Gendulain • Idoi • Ilarratz • Ilurdotz • Irotz • Irure • Leranotz • Olloki • Osteritz • Setoain • Urtasun • Usetxi • Zuriain |
| Etxaldeak | Arleta • Gurbindo |
| Herri hustuak | Agoibar • Aldaregi • Aramendia • Aritzaleta • Asiturri • Azterain • Basagaitz • Beltzunegi • Burrin • Ezkaldi • Idoieta • Izardola • Lapasti • Olandain • Otsabain • Sairats • Tirapegi • Zai • Zugarraga |