recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Diuretiko tiazidikoak** ur eta sodioaren birxurgapena eragotziz diuresia lortzea helburu duten farmakoak dira. Beren ekintza gunea Henleren lakioko urruneko hodi bihurgunetsua da.

Ekintza mekanismoa
------------------

Henleren lakioaren urruneko hodi bihurgunetsuan dagoen Na+/Cl- kogarraiatzailea inhibitzen dute, sodio eta kloroaren xurgapenaz arduratzen dena hain zuzen ere. Ondorioz, sodio eta uraren birxurgapena oztopatzen dute.

Eragin farmakologikoak
----------------------

Farmako hauen ondorioz gernuan sodio, kloro, potasio, magnesio eta hidrogeno kontzentrazioak gora egingo du eta azido uriko eta kaltzioarenak behera.

Horretaz gain, bihotzaren postkarga murriztu egingo da basozabalkuntza arteriolarra eta hipotentsioa agertuz.

Albo ondorioen artean hiperurizemia, hipopotasemia (arritmiak), alkalosi metabolikoa, hiperkaltzemia (kalkuluak), hipotentsio ortostatikoa, hipergluzemia eta hiperkolesterolemia azalduko dira.

Erabilgarritasun terapeutikoa
-----------------------------

Diuretiko tiazidikoak kasu hauetan dira erabilgarriak:

* Hipertentsio arterialean
	+ Kasu arin eta moderatuetan
	+ Kasu larriagoetan laguntzaile gisa β-blokeatzaileekin batera
* Bihotz gutxiegitasun kongestiboan
* Giltzurrun kaltean
* Hiperkaltziurian
* Diabetes geza nefronikoan
	+ (V2 hartzaileen gabezia dela eta hormona antidiuretikoak (ADH) eragin gutxiago du. Diuretiko tiazidikoek ADH-ren funtzioa betetzen dute eragin antidiuretikoa erakutsiz).

Zenbait diuretiko tiazidiko
---------------------------

* Klorotiazida
* Hidroklorotiazida
* Politiazida

Ikus, gainera
-------------

* Diuretikoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q665843
* Commonscat Multimedia: Thiazides

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D049971
* **Kimikako identifikadoreak**
* ATC: C03A

 |

* Wd Datuak: Q665843
* Commonscat Multimedia: Thiazides
Arkitektura mota hau Hirugarren Reicharen ideiarekin lotura zuzena zuen.
**Arkitektura nazi** izenarekin, baita ere **Nazionalsozialismoaren arkitektura**, Adolf Hitlerren ideiologia megalomanoa eraikuntzaren alorrera eramateko saiakerari esaten zaio. Zentzu horretan, arkitektura nazia Hirugarren Reicha lortzeko Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistaren planen atal bat zen, haien pizkunde kulturalaren ikurra. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz, hauetako obra asko desagertu ziren.

Arkitekto naziak
----------------

Hirugarren Reicharen Kantzelergoa, Albert Speerren eraikina.
* Paul Ludwig Troost
* Roderich Fick
* Hermann Giesler
* Leonhard Gall
* Werner March
* Albert Speer
* Wilhelm Kreis
* Rudolf Wolters

Ezaugarriak
-----------

Adolf Hitler Erromatar Inperioaren zale amorratua izan zen eta haien estiloa Alemananiako historiarekin lotzeko historia manipulatzeko ez zuen arazo handirik izan. Hitlerren arabera erromatarrek lehengo Ariar Inperioa sortu zuten. Ideia hori oinarritzat hartuta nazien arkitektura neoklasizismoaz eta Art Décoz oinarritu zen; batzutan Art Déco soila bezala definitu da. Beste iturri Antzinako Greziako estiloak izan ziren. Erromatarren kasuan lotura ez bazen oso historikoa, Graziako kasuan manipulazioa erabatekoa izan zen: nazien arabera Greziako arteak ariar herrien eragina ezagutu zuen eta greziarrak alemaniarren arbasoen artean zeuden.

Elementu neoklasiko horiekin batera, germaniar kutsua zituzten elementuak nahastu zituzten.

Eraikin hauek balio berezia zuten nazien ideologian. Normalean izugarrizko jendetza biltzeko inguruak ziren eta dena handia, erraldoia izan behar zen. Modu batez, Alemania Berriaren handitasuna adierazi behar zuten. Hitlerren hitzetan "arkitektura hitza harrietan" zen, hau da, haien mezua zabaltzeko bide bat zen.

Adibide batzuk
--------------

Naziek asmatutako proiektu asko ez ziren praktikara eraman, adibidez Berlinerako Welthauptstadt Germania proiektua, hau da, Berlin berria Germaniaren hiriburua bezala. Beste batzuk bai, esaterako:

* Reichsparteitagsgelände,
* Haus der Kunst,
* Reichsluftfahrtministeriumen eraikina
* Prora eraikinak,
* Berlingo Olinpiar Estadioa,
* Führerbunker,
* Welthauptstadt Germania,
* Wolfsschanze.

Welthauptstadt Germania proiektua.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

Bibliografia
------------

* Baynes, Norman H. *The Speeches of Adolf Hitler*, April 1922-August 1939, V1 & V2. Londres: Oxford University Press, 1942. V1 - ISBN 0-598-75893-3 V2 - ISBN 0-598-75894-1
* Cowdery, Ray eta Josephine. *The New German Reichschancellery in Berlin 1938-1945*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Nazien arkitekturaren ezaugarriak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q287025
* Commonscat Multimedia: Nazi architecture

---

 |

* Wd Datuak: Q287025
* Commonscat Multimedia: Nazi architecture
Ikuskizungintzak aisia negozio-sorburu bihurtu du.
**Ikuskizungintza** edo ***Show business*** irabazteko asmoz sortutako lantegiak eta erakunde-multzoa dira. Ekimen ekonomiko hauetan kultura ere egon dago, baina etekinak lortzea eta kontsumoa dira helburu nagusiak. Gaur egun zabalkunde handia izaten ari den esparrua da.

Aisia eta entretenimendua
-------------------------

Aisia eta entretenimendu kontzeptuak askotan nahastu egiten dira baina desberdindu behar dira. Aisia lanetik eta bizitzaren funtsezko ekintzetatik at dauden ekintzak dira eta hor barruan ere entretenimendu aktibitateak kokatuko lirateke: entretenimendua, modu batez, aisia barruan aztertuko da, aisia-denbora erabiltzeko modu bat izanik, baina ikuskizun eta negozio osagaiak ditu. Adibidez, hondartzan bainatzea aisia da; akuapark batera joatea, entretenimendua; azken honetan, finean, negozioa dago antolatuta eta helburu nagusia hara joaten direnak ahalik eta diru gehiago gastatzea da. Neurri handia batean negozio mota honen zabaltze prozesua kontsumo-gizartearen ondorioa da.

Industria hau gora doa azken hamarkadetan. Argazkian Disney World jolas-parkea.

Industria mota desberdinak
--------------------------

* Telebista
* Irrati (hedabidea)
* Kazetak eta aldizkariak
* Zinema
* Bideo-jokoak
* Argitaletxeak
* Antzokiak
* Musika
* Jolas parkeak
* e.a.

Ikus, gainera
-------------

* Kontsumo-gizarte
* Aisia

Kanpo-estekak
-------------

* Entretenimendu digitalaren industria Espainian.
* **(Gaztelaniaz)** Entretenimendu industria eta sare sozialak.
* **(Gaztelaniaz)** Negozioak entretenimendu industrian.[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q625568
* Commonscat Multimedia: Performing artists

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4181145-8
* NDL: 00562286

 |

* Wd Datuak: Q625568
* Commonscat Multimedia: Performing artists
**Semenkhkara Imiramesha** edo **Imiramesha**, Egiptoko XIII. dinastiako faraoi bat izan zen, K. a. 1711 inguruan gobernatu zuena, Krauss eta Frankeren arabera.

Errege hau, Turineko Errege Kanoneko VI.21 erregistroan agertzen da, *Semenkhkara Imiramesa* izenarekin. Bi eta hiru urte arteko erregealdia izan zuen.

Imiramesha, beharbada, armadako buruzagi bat izan zen, eta, bere izenaren egoera dela eta, kartutxotik kanpo idatzia dagoena, tronua hartu zuen militar bat zenaren hipotesia sorrarazten du, nola egin zuen ezagutzen ez den arren. Erregealdi laburra, urte gutxi batzuetakoa izan zuela dioen segurantza nahiko hedatua dago. Historialariren batzuk, bere boterea, Niloren deltaren zati batera baino ez zela mugatzen diote, eta, kasu honetan, Imirameshak, beste errege baten aldi berean gobernatuko zuen, baina ez da ezagutzen zein, Ity Tauy hiriburu nazionala kontrolatuz, Xoiseko dinastiako faraoiaren aldi berean.

Bere garaiko testigutzak
------------------------

Errege honi buruz, Tanisetik datorren estatua bat ezagutzen da, hasiera batean Menfisen zegoena, baina, beranduago, Apofisek usurpatu zuena.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Khendyer** | **Egiptoko faraoia**Egiptoko XIII. dinastia | Ondorengoa**Intef IV.a** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q641099
* Commonscat Multimedia: Imyremeshaw

---

 |

* Wd Datuak: Q641099
* Commonscat Multimedia: Imyremeshaw
Arabiar herrialdeak, berdez
**Arabiar mundua** (arabieraz *العالم العربي, al-`ālam al-`arabī*) arabieraren hiztunak gehiengo diren herrialdeen multzoari ematen zaion izena da. Arabiar hiztunen multzoa 200 bat milioi lagunek osatzen dute. Arabiar munduaz aritzerakoan Arabiar Liga osatzen duten 22 estatuei egiten zaie erreferentzia, nahiz eta arabiar mundu terminoak izaera kulturalagoa duen.

Arabiar munduaren batasun politikoa nazionalismo arabiarrak (panarabismoak) aldarrikatu du.

Arabiar munduaren barnean hizkuntzaren ikuspegitik arabiarrak ez diren giza taldeak bizi dira, hala nola kurduak, berbereak, etab. Arabiarren gehiengoa, era berean, musulmanak dira, baina badaude kristauak edo bestelako erlijioen jarraitzaile diren arabiarrak ere. Ildo honetan, lehen nazionalista arabiarrak kristau taldeetakoak ziren.

Arabiar munduaren barnean Magreb eta Mashreqen artean bereizi behar da:

* Magreben barnean: Maroko, Mendebaldeko Sahara (herrialde guztiek onartzen ez badute ere), Aljeria, Tunisia, Mauritania eta Libia.

* Mashreqen barnean: Egipto, Sudan, Palestina (Autoritate Palestinarrak Arabiar Ligan onartua dago), Jordania, Libano, Siria, Irak, Saudi Arabia, Yemen, Oman, Arabiar Emirerri Batuak, Bahrain, Qatar eta Kuwait.

Historikoki banaketa honetan sartu ez badira ere, egun arabiar munduaz aritzerakoan Somalia eta Komoreak ere aipatu ohi dira, nahiz eta hauetan arabiar biztanleria ez den gehiengoa. Bi estatuok, hala ere, Arabiar Ligako partaideak dira.

Ikus, gainera
-------------

* Arabia
* Arabiar Liga

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Arabiar nazionalismoa: Identitate nahasia
* **(Ingelesez)** Araboo.com - Arabiar direktorioa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q143487
* Commonscat Multimedia: Arab world

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 316732810
* LCCN: sh85006278
* NKC: ge131485
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D018643

 |

* Wd Datuak: Q143487
* Commonscat Multimedia: Arab world
Michelangelok Kapera Sixtinoan Delfosko Sibilaren erretratua egin zuen.
**Delfosko Sibila** Arte eta kultura klasikoaren andre apaiz profeta zen, kultura horren bost sibilen arteko garrantzitsuenetariko bat. Ospetsuena Kumasen zegoen. Pertsona hauen historia mitologiarekin nahasten da.

Datu batzuk
-----------

Pausaniasen arabera, sibila hau Troiako Gerra baino lehen bizi izan zen, K.a. XI. mendearen inguruan. Pausaniasek jaso zituen berari buruzko berriak II. mendean izan zen eta informazio horien iturria jendearen esanetan aurkitu zuen. Sibila hau Apoloren apaiz emakume izan zen pitonisaren aurrekaria izango zen, K.a. VIII. mende ingurukoa. Antzinako Greziaren eta Erromaren kulturan sibilak emakumeak baziren, gizonezkoak bakis ziren.

Mitoa
-----

Pausaniasek zera zioen: Sibila *"gizonen eta jainkoen artean jaio zne, itsas-munstroen eta ninfa hilezkor baten alaba"*. Egile horren esanetan Sibila Troiako Gerra baino lehen, Troadetik Delfosera joan zen. Dirudienez Samosen egon zen, Klaros eta Delos bisitatu zituen, eta Troaden hil zen. Haren bizitzak gizakien bederatzi belaunaldiena iraun zuen. Hil ondoren, ahots erraria bihurtu zen. Ahots horrek gizakiei etorkizuna argitzeko mezuak ematen omen zizkien baina ez modu garbi batez, asmakizun ilunez bitartez baizik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Pausanias 10.12.1
2. ↑  Bowden, Hugh, *Classical Athens and the Delphic Oracle. Divination and Democracy*. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. ISBN 0-521-53081-4. Cf. 14 or. "They may learn about the mysterious Delphic Sibyl, a mythical prophetess unrelated to the traditions of the oracle itself".
3. ↑  Pausanias 10.12.3

Ikus, gainera
-------------

* Delfos

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12737222
* Commonscat Multimedia: Sibyl of Delphi

---

 |

* Wd Datuak: Q12737222
* Commonscat Multimedia: Sibyl of Delphi
**Irlandar mafia**, ingelesez *irish mob*, irlandarrek edota irlandarraren ondorengoek osatutako krimen antolatua da. XIX. mendean AEB erakunde kriminal nagusia izan zen, batez ere Boston, New York, Filadelfia, Chicago, Minneapolis eta New Orleans hirietan, bereziki mende horretan zehar AEBetara iritsitako irlandar etorkin kopuru handiak hauspotuta.

Irlandatik kanpo, Erresuma Batua, Kanada eta Australian ere jarduera badu.

AEB
---

XIX. mendean italiar (bereziki siziliarrak eta hegoaldeko italiarrak) eta judu etorkinen ailegatzearekin batera italiar eta judu mafiak agertu eta irlandar mafiarekin lehiatzen hasi ziren.

1920ko hamarkadan irlandar eta italiar Cosa Nostraren arteko borroka egon zen, italiarrak nagusituz. Halere, irlandar mafiaren jarduerak AEBetan jarraitu zuen, baina jada iraganeko nagusitasunik gabe.

### Westies

1970eko hamarkadan *The Westies* irlandar mafia taldeak ospea bereganatu zuen. New York hiriko Hell's Kitchen eremuan jardun zuen, Mickey Spillane buruzagiaren agindupean. Italiar mafia kidez asmoz boteretsuagoa izan arren, Spillanek italiarrak garaitzea lortu zuen. Italiarrak lotsaturik ironikoki Joseph "Mad Dog" Sullivan irlandar soldatapeko hiltzaileak kontratatu zuten, hark Spillanen agindupeko ziren Tom Devaney, Eddie "the Butcher" Cummiskey eta Tom "the Greek" Kapatos hil zitzan.

Bestalde, irlandar mafiaren barnean Mickey Spillane eta James Coonan buruzagi gaztearen arteko barne borroka ere egon zen. 1977an Genovese italiar mafiako familiaren soldatapeko hiltzaileek tiroz hil zuten eta Coonanek Gambino italiar familiarekin hitzarmena gauzatu zuten. Azkenean, Genovesetarrek irlandarrak oldarkorregiak zirelako eta, Gambinotarrekin baje hitzarmena burututako zuten.

Irlanda
-------

Irlandan 1960ko hamarkadatik aurrera indartzen joan da, bereziki Dublin hiriburuan eta Limerick hirian. Nagusiki lapurreta eta droga-trafikoan jarduten da, eta urtero talde ezberdinen kideen arteko, tiroketa eta hilketak egoten dira.

2000ko hamarkadatik aurrera irlandar mafiako buruzagi eta kide ugari irlandar eta britainiar poliziatik ihesi Espainiako Costa del Solera bizitzera lekualdatu dira, bertatik beren legez kanpoko jarduerak zuzentzen jarraitzeko asmoz.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3843058

 |

* Wd Datuak: Q3843058
**Irma urakana** (National Hurricane Centerren izendapena: **11-L**) Leeward Uharteak, Puerto Rico, Kuba eta Florida mehatxupean dituen zikloi tropikal bat da. 2005eko Wilma urakana pasa zenetik izandako Atlantikoko urakanik indartsuena da, haize abiadura egonkorrari dagokionez; Dean urakana 2007an igaro zenetik intentsuena da presio atmosferikoa kontuan izan da; intentsitate horretako lehen urakana da lurra ukitzen Felix urakanak kostaldea jo zuenetik. Erregistroa dagoenetik Leeward uharteak kolpatzen dituen 5 kategoriako lehen urakana da. Cabo Verde urakan tipikoa, abuztuaren 30ean hasi zen garatzen Cabo Verde aurrean, bi egun lehenago Afrikako kostatik etorritako uhin tropikal batetik. 2017ko Atlantikoko urakanen sasoian izendatutako zazpigarren ekaitza eta laugarren urakana da.

24 ordutan 2. kategoriako urakan batean bilakatu zen, laster 3. kategoriara igaroz. Hala ere, denbora tarte batez egoera aldakorrean izan zen. Irailaren 4an 5. kategoriako urakan batean bilakatu zen, 300 kilometro orduko abiadura zuten haizeekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q38685186
* Commonscat Multimedia: Hurricane Irma

---

* **Identifikadoreak**
* LCCN: sh2018002364

 |

* Wd Datuak: Q38685186
* Commonscat Multimedia: Hurricane Irma
**Hamza ibn Asad abu Ya'la ibn al-Qalanisi** (1070 – 1160eko martxoaren 18a) XII. mendeko Damaskoko politikari eta kronikagile izan zen.

Biografia
---------

Banu Tamim tribuko ondorengoa eta Damaskoko aitoren-seeme-alaben partaidea izan zen. Literatura, teologia eta zuzenbidea ikasi zuen. Damaskoko *Diwan al-Rasa'il* edo kantzelergoko idazkaria izan zen lehendabizi eta nagusia. Alkate antzeko hiriko *ra'is* bi aldiz izan zen.

Haren kronika, *Dhail* edo *Mudhayyal Ta'rikh Dimashq* (Damaskoko Kronikaren Jarraipena, alegia)Hilal bin al-Muhassin al-Sabi' kronikaren jarraipena izan zen. Kronologikoki 1056tik al-Qalanisiren heriotza arte 1160 urtean doa. Kronika honen interes nagusia Lehenengo Gurutzada arabiarren ikuspuntutik azaltzen duela da eta, horregatik, egungo historialarientzat informazio-iturri interesgarria da. XII. mendeko kronika berandutiarrek al-Qalanisiena oinarri gisa erabiltzen dute, Ibn al-Athir kronika barne.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1356575
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 30380146
* ISNI: 0000 0001 1489 4752
* BNF: 112679618 (data)
* GND: 120946645
* LCCN: n80037743
* CiNii: DA00728828
* SUDOC: 074595091
* BIBSYS: 90319931

 |

* Wd Datuak: Q1356575
**Aran Zalewski**, (Margaret River, Mendebaldeko Australia, Australia, 1991ko martxoaren 21a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 02 !2. lekua, zilarrezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Aran Zalewski» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Aran Zalewski» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4784051

 |

* Wd Datuak: Q4784051
Gaur egun Opus Deik erabiltzen duen zilizioa.
**Aszetismoa** edo **aszesia** bertutea lortu ahal izateko bete beharreko lege-bilduma da, bizitzari eta moralari dagokiona. Materiazkoak diren ondasunei uko egitea eta gorputzaren grinak menderatzea da aszesia. Hasiera batean, Antzinako Greziako kirolarien prestakuntzari deitzen zitzaion aszesia. Kristau garaian, moralean maila gorena iritsi nahi zuenarentzat eta Jainkoa eta erlijioa ondo ezagutu nahi zituenarentzat ere landu beharreko bidetzat hartu zuten.

Aszetismoaren praktikak, dena den, askoz lehenagotik ezagunak ziren Ekialdean. Aszetismoa, pixkanaka, zabalduz joan zen, eta budismoan, islamean eta kristautasunean txertatu zen, besteak beste.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* Aszetismoa, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q179807
* Commonscat Multimedia: Asceticism

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX525399
* BNF: 11960540q (data)
* GND: 4003223-1
* LCCN: sh85008537
* NDL: 00565881
* NKC: ph138494
* AAT: 300264322
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Bilduma digitalak**
* BDCYL: 7524

 |

* Wd Datuak: Q179807
* Commonscat Multimedia: Asceticism
**Hérard Abraham** (Port-au-Prince, 1940ko uztailaren 28a - Fermathe, Mendebaldeko departamendua, 2022ko abuztuaren 24a) haitiar militar eta politikaria izan zen. Haitiko jarduneko presidentea izan zen 1990eko martxoaren 10etik 13ra.

Gaztetan armadan izena emanda, teniente jeneralaren mailara igo zen. Jean-Claude Duvalier presidentearen gertuko zirkuluko militar gutxietako bat izan zen, baina 1986ko otsaileko estatu-kolpea babestu zuen. 1980ko hamarkadan, Informazio ministroa eta Kanpo Arazoetako ministroa izan zen Henry Namphyren gobernuan.

1990eko martxoaren 10ean Haitiko presidente bihurtu zen Prosper Avril presidentea erbestera joan ondoren. Hiru egun geroago, Ertha Pascal-Trouilloti utzi zion boterea bere borondatez. 1991ko urtarrilean estatu-kolpe saiakera bat zanpatzen lagundu zuen eta uztailean Jean-Bertrand Aristidek armadatik erretiratzera behartu zuen. Orduan Floridara joan zen.

2004an, Gérard Latortuek Barne ministro izendatu zuen, eta 2005etik 2007ra, berriz, Kanpo Arazoetako ministro. Jovenel Moïsek bost kideko batzorde bateko kide izendatu zuen 2019an, Haitirako konstituzio berri bat idazteko.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q887405

 |

* Wd Datuak: Q887405
Baselizaren ikuspegi orokorra.
**San Joan baseliza** Arabako Burgu ondoan daogen Arrarain herri hustuko eraikina da. XII. mendean eraikia, erromaniko estilokoa da. Donejakue Bidean dago eta oinarrizko Arabako Kultura Ondasuna gisa sailkatuta dago.

Historia
--------

Eraikuntza hau Arrarain izeneko aspaldiko herrixkaren azken testigantza da. Herri hau XIV. mendean hutsik gelditu zen. Eremu hau herritarrek "Erromatarren Bidea" deitutakoaren ondoan kokatuta dago, Araba gurutzatzen zuen Burdeos-Astorga erromatarren galtzadaren gertutasuna adierazten digunak. Mendeetan zehar baseliza funtzioa betez, Burguko herritarrek, eliza mantentzeaz arduratu zirenak, eliztxoren ipar horman hilerria kokatzea erabaki zuten, hau dela-eta, gaur egun, herriko hilerriaren kapera gisa funtzionatzen du.

Deskribapena
------------

Laukizuzeneko oinplanoa duen eliz zaharra, zirkuluerdi formako absidea du. Egungo eraikinan elementu erromaniko ugari ikus daitezke: presbiterioa, kanoi ganga, absidea, azken honek esfera-laurdeneko gangaz. Erromanikoa da baita ere erdi puntuko garaipen arkua. Kapiteletan irudi geometrikoak eta pertsonaia hegaldunak ikus daitezke. Baselizaren alde erromanikoak harlanduz eraikiak dira. Horma bularrak ere erromanikoak dira.

Habeartea XVIII. mendean zurez estali zen.

Bertako Andre Maria Zuria, XIV. mendean egina, Burguko elizan gordetzen da.

Baseliza eta ingurua arriskuan
------------------------------

Baseliza eta, orokorrean, Arrarain herri hustua, erromatar galtzada eta Burguko nekropolia Abiadura Handiko Trenaren trazaketaren mehatxupean daude. Horrela salatu zuen Rafael Varón arkeologoak Arabako Batzar Nagusietan. Espezialistak beste motatako kulturaren eta lurraldearen gestioa eskatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Mikaela Portilla eta beste egile batzuk: *Catálogo monumental de la diócesis de Vitoria*. V.liburuki. Gasteiz. Apezpikua eta Gasteizko Aurrezki Kutxa, 1982.
5. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Arrarain

Kanpo loturak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Erdi Aroko Araba webguneko informazioa. Bideoak erakusten ditu.
* Bisita birtuala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q65935590
* Commonscat Multimedia: Arrarain

---

 |

* Wd Datuak: Q65935590
* Commonscat Multimedia: Arrarain


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Arraraingo San Joan baseliza*** |
Chevrolet Volt kotxea munduan gehien saltzen den ibilgailu hibrido entxufagarria da.
**Ibilgailu elektriko hibrido entxufagarria** **(IEHE)** edo **PHEV** (Ingelesez, *plug-in hybrid* *electric vehicle),* halaber, **ibilgailu hibrido entxufagarria** edo **PHV** (ingelesez, *plug-in hybrid* *vehicle),* ibilgailu elektriko hibridoa da, kanpoko energia-iturri elektriko baten bidez karga daitezkeen bateriak dituena, eta, nahi denean, motor elektrikoak bakarrik propultsa dezakeena. Ibilgailu hibrido entxufagarriak ibilgailu hibrido elektriko tradizional baten eta ibilgailu elektriko baten ezaugarriak partekatzen ditu; izan ere, barne-errekuntzako motor bat du (gasolina, diesela edo flex-fuela), bai eta motor elektriko bat ere, bateria-pakete batekin batera, baina alde handiarekin: ibilgailu horiek hornidura elektrikoko sisteman entxufatuz kargatu daitezke.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1483388
* Commonscat Multimedia: Plug-in electric hybrid-powered vehicles

---

 |

* Wd Datuak: Q1483388
* Commonscat Multimedia: Plug-in electric hybrid-powered vehicles
**Donostia International Physics Center** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen zientzia fundazio edo elkargo bat da, DIPC siglekin ezaguna. Ibaeta auzoko Manuel Lardizabal pasealekuan kokatua dago, EHUko kanpusaren atzealdean eta Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoa edo Tecnum delakoaren alboan. Sorreratik fundazioaren zuzendaria Pedro Migel Etxenike zientzialaria da.

Historia
--------

1999an sortu zen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza eta Industria Saila, Euskal Herriko Unibertsitatea, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Donostiako Udalaren, Gipuzkoako Kutxa, Naturgas, CAFen ekimenez, bai eta Iberdrolaren arteko instituzio laguntzaren ondorio gisa, azken horrek ere 2000-2003 aldian zehar proiektuan hartu zuen parte. 2004an, Naturcorp sartu zen, eta 2005ean Telefónica eta 2008an Mapfreek jarraitu zioten.

Zentrua
-------

DIPC zentro intelektual gisa sortu zen, eta horren helburu nagusia materialen zientzian garapena oinarrizko ikerketaren eta ikerketa oinarrizko-bideratuaren mailarik altuenera sustatu eta katalizatzea da. Sortu zenetik, DIPC instituzio irekia izateaz gain, Euskal Herriko Unibertsitateari lotuta egon da; azken horrek Euskadin, materialen eremuan, oinarrizko zientziaren nazioartekotze-plataforma gisa balio du.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | *Geure ikertzaileek Zientzian heziketa jasotzeko modurik onena ongi lan egiten duten zientzialariekin batera egitea da, horregatik internazionalizazioa oso garrantzitsua da* |  » |
| Pedro Migel Etxenike, DIPCaren inaugurazio eguneann |

Erreferentziak
--------------

1. ↑  El Donostia Physics Center se propone impulsar la internacionalización de la actividad científica vasca. Iñigo Urrutia, 2011ko urriaren 13a. **(Gaztelaniaz)**

Kanpo estekak
-------------

* Donostia International Physics Centerren webgunea  **(Gaztelaniaz)** **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3196104
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 7183154441754435460008
* ISNI: 0000 0004 1768 3100

 |

* Wd Datuak: Q3196104
**Arrosarioko Andre Mariaren eliza** Izarbeibarrako Biurrun-Olkotz udalerriko Biurrun kontzejuan kokatutako XIII. mendeko kristau eliza bat da, gotiko estiloan. Harriz egina izan zen bi garaitan, gurutze latindar formako oinplanoarekin eta burualde poligonalarekin.

Dorrea altxatzen den habeartearen lehen atala kanoi zorrotzeko gangaz estalita dago, eta kapitel landuetan oinarritzen den fajoi bat du. Gainerako hiru atalek, transeptuak, gurutzadurak eta burualdeak, gurutze-ganga izartua dute estalki-sistema gisa. Dorrearen mendebaldeko horman, erdiko leiho gotiko bat dago, arku zorrotza eta arkiboltak dituena.

Sarrera epistolaren aldetik dago. Zirkuluerdiko arkuko ate bat du, zutabe erdiek markoztatuta, eta taulamendu bat jasotzen dute, frontoi triangeluar batez koroatuta. Taulamendu horren tinpanoan, Ama Birjinaren erliebe bat dago, Haurrarekin eta aingeru hizlariekin.

Barrualdean hiru erretaula erromanista daude -handiena eta albokoak-, kontserbazio egoera ezberdinean, Domingo Bidarte mihiztatzailearen eta Domingo Lussa eskultorearen eraginez, 1627an bi mila eta seiehun dukat batuz tasatu zirenak. Erretaula nagusiak bankua, bi pisuko bost kale eta teilatupe polikromatua ditu. Erliebeak bankuan eta muturreko kaleetan banatzen dira, eta tailuak erdiko kaleetan daude.

Horrela, bankuan Juan eta Lucas ebanjelariak eta azken Afaria, Garbitegia, Baratzeko otoitza eta Atxiloketa eszenak agertzen dira. Erdian sagrarioa dago, bere kronologia berekoa, Piarres eta Paul apostoluen erliebeekin Berpiztutako Kristoren alboetan. Lehenengo solairuan, Deikundea, Agate Deuna (gainean martirioa duela, erliebean), Birjina Haurra tente duela, titular gisa, Santa Barbara (gainean martirioa duela, erliebean) eta Ikustaldia ageri dira. Bankuaren eta lehen pisuaren artean friso bat dago, Virtudesekin, eta lehenengo eta bigarren solairuen artean, beste bat Marcos eta Mateo ebanjelariekin eta Eliza Latinoko Gurasoekin.

Bigarren pisuan, Egiptorako Ihesa, San Babil, San Jose Haurra eskutik duela kale nagusian, San Antonio Abad eta Jesus Legearen doktoreen artean irudikatzen dira. Teilatupean Kalbarioa agertzen da alboetan David eta Moises profetak eta Pietatearen eta hilobi hutsaren aurreko emakume santuen eszenak.

Epistolaren aldeko transeptuan, Bidarte eta Lussako erretaulak galdu egin du bere jatorrizko adbokazioa, San Bartolomerena, Soterrañako Ama Birjinarena ordeztuz. Bankua, hiru kale eta teilatupea ditu, erliebeekin ornatuta. Ebanjelioaren aldeko transeptuan, traza eta kronologia bereko beste erretaula bat dago, San Joan Bataiatzaileari eskainia, eta gaur egun Arrosarioko Ama Birjinari eskainia.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BIURRUN.*  (Noiz kontsultatua: 2022-12-28).

Ikus gainera
------------

* Biurrun
* Biurrun-Olkotz
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q66059225
* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-342

 |

* Wd Datuak: Q66059225
George Bush Joan Paulo II.aren hileta elizkizunetan.
Dolua adierazteko begizta.

*Ez nahasi duelurekin*.
**Dolua** gizarte mailan heriotza baten aurrean galera adierazteko era da. Elementu adierazgarri desberdin batzuen bitartez, pertsonak eta gizarteak galeraren sentipena adierazten eta azaltzen dute. Herrialdeen arabera elementu formal horiek desberdinak dira; gurean hori egiteko hilobien bidez, eskelen bidez eta arropaz edo beltz kolorearen bidez (doluzko arropa) erabiltzen dira. Denborarekin adierazpen horiek asko aldatu dira.

Ikus gainera
------------

* Dolu (psikologia)
* Hileta
* Hilerri
* Hilobi
* Errauste

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Dolu ofizialaren protokoloa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q750652
* Commonscat Multimedia: Mourning

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX548894
* BNF: 11965570v (data)
* GND: 4060742-2
* LCCN: sh85057330
* NKC: ph868602
* AAT: 300238450
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q750652
* Commonscat Multimedia: Mourning
Ibiltzeko errota britainiarra.
**Ibiltzeko errota** (ingelesez, *treadwheel*) Sir William Cubitt britainiar ingeniariak asmatutako aparatu bat izan zen, eskailera zirkular jarrai moduko bat, presoak lekualdatu gabe ibili eta ibili zitezen.

Aurrekariak
-----------

Presoak esklabo erabiltzea, lanean jartzea eta haien jardunari etekina ateratzea aspaldidanik egin izan zen. Antzinaroan noriei eragitera edo galeretan arraunean aritzera behartzen zituzten eta Erdi Aroan, katedralak eraikitzeko adibidez, poleei tiratu eta harriak jasotzera kondenatzen zituzten..

Sir William Cubitt
------------------

Cubitt beste hainbat lanengatik egin zen ezagun, garaiko ingeniaritza obra nagusietan parte hartu baitzuen. Horri esker lortu zuen *sir* titulua eta Ingeniari Zibilen Institutuko presidente izatea, besteak beste. Kanalak, dikeak, trenbideak... eraikitzen lagundu zuen eta Londresko Hyde Parkeko Crystal Palace ezagunaren eraikuntzan bera izan zen ingeniari buru.

Historia
--------

1818an, tramankulua Bristolgo kartzelan probatu zuten lehenengoz. Dozenaka preso horzdun arrabol erraldoira igotzen ziren batera eta, hankei eraginez, zilindroa biratzen hasi eta sistema martxan jartzen zen. Ingelesez *treadmill* edo ibiltzeko errota deitu zioten Cubitten asmakizunari. Eta gaur egun ere berdin esaten diete gimnasiotan egon ohi diren oinez edo lasterka ibiltzeko zintei..

Gailuan ibiltzea ez zen hautazkoa presoentzat, zigorraren parte baizik. Iturrien arabera, presoen makinan pasatzen zuten denbora ez zen finkoa, baina hamar orduko jardunaldi luzeen berri eman izan du zenbaitek. Lan saio horietan bost kilometro egitera iristen omen ziren..

Presoak gurpilari bueltaka aritzea eraginkorra zen, izan ere, tokitik mugitu gabe, kondenatuak nekatu eta otzantzea lortzen zuen arrabolak. Baina berehala konturatu ziren, presoak punitzeaz gain, bazegoela beste probetxu bat ateratzea errota hari. Ura batetik bestera mugitzeko edo alea ehotzeko erabiltzen hasi ziren, esaterako..

Tramankulua gaur egun
---------------------

Kartzelarako asmatutako gailu hura gaur egun gimnasioetan dauden makina askoren aitzindari izan zen..

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5 6 7   Irazustabarrena, Nagore.  (2017ko urtarrilaren 22a). «Zigorra, kartzelatik gimnasiora» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q683267
* Commonscat Multimedia: Treadwheels

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4435446-0
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q683267
* Commonscat Multimedia: Treadwheels
Arrosa Uharteko errepublika
**Arrosa Uharteko Errepublika** (Esperantoz: *Respubliko de la Insulo de la Rozoj*; Italieraz: *Repubblica dell'Isola delle Rose*) iraupen laburreko mikronazioa izan zen, Adriatikoan egindako plataforma batean kokatua, Rimini probintziako (Italia) kostatik 11 kilometrora.

Italiako ingeniari Giorgio Rosak eraiki zuen. bere burua presidente bihurtu eta estatu independente izendatu zuen 1968ko maiatzaren 1ean. Arrosa Uharteak bere gobernua, dirua, posta-bulegoa eta saltokiak zituen, eta hizkuntza ofiziala esperantoa zen. Hala ere, ez zuten inoiz estatu subirano gisa onartu munduko ezein herrialdek. Italiako gobernuak uhartearen sorreraren atzean Rosak turisten dirua biltzeko eta zerga nazionala ez ordaintzeko saiakera ikusi zuen, eta Arrosa Uhartea 1968ko ekainaren 26an okupatu zuten Italiako polizia-indarrek. Ontziz blokeatuta egon ostean, 1969ko otsailean eraitsi zuten.

2000. urteko lehen hamarkadaz geroztik, Arrosa Uhartearen historia ikertua izan da, haren sorreraren asmo utopikoan oinarrituta.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3   «Riemerge l'isola dell'Utopia - Corriere della Sera» *www.corriere.it* (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).
2. ↑   **(Italieraz)** «Isola delle Rose, storia dell'isola-nazione davanti a Rimini» *VanityFair.it* 2020-12-10 (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).
3. ↑   **(Ingelesez)** «The man who built Rose Island: 'Creating it was his scream for freedom'» *Sky News* (Noiz kontsultatua: 2020-12-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1044668
* Commonscat Multimedia: Isola delle Rose

---

 |

* Wd Datuak: Q1044668
* Commonscat Multimedia: Isola delle Rose
***Donosita* efektua** programa testu-editoreetako zuzentzaile ortografikoek sortutako fenomeno bat da, non ordezteko hitz proposatua guztiz desegokia den.

Efektu honen izena adibide ezagun batetik dator: gaztelaniazko zuzentzaile ortografiko batek *Donostia* leku izenaren ordez *Donosita* hitza ipintzen du. Euskarazko zuzentzaileak erabiliz gero, *Donostia* hitza ez da *Donosita* bihurtzen, baina beste hitz batzuetarako aldaketa desegokiak proposa ditzake: *Vitoria-Gasteiz* izenaren ordez, *Vitoria gastéis*, esate baterako. Zuzentzaile ortografikoaren erabiltzaileak proposatutako ordezkapenak arduragabe onartzen baditu, adibidez «Denak ordeztu» aukeratuz, aldaketak guztiz desegokiak izan daitezke, batez ere izen berezien kasuan.

Ingelesez *Cupertino effect* (Cupertino efektua) deitzen zaio, gaizki idatzitako *cooperation* hitza *Cupertino* bihurtzen baitu; hau da, Kaliforniako hiri baten izena jartzen du.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Ingelesez)** Beniamino Andreatta (Italiako barne ministroa), *Briefing on "Review on the Overall-Security Situation in the Region"*, Mazedoniako Defentsa Ministerioaren webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* «Niñotas Hembrita (Onintza Enbeita), "Donosita" efektuaren azken biktima», *Sustatu*, 2009-05-12.
* «Hobariak ovárica bihurtu dira Donosita efektuaren eraginez», *Sustatu*, 2010-03-17.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q828300

 |

* Wd Datuak: Q828300
Auto zahar baten diesel motorra, injekzio ponparekin
**Diesel motorra** aldizkako barne-errekuntza duen motor termikoa da; barne-errekuntza hori erregaiaren tenperaturarengatik sortzen da eta tenperatura altu horiek zilindroko barne-airearen konpresioaren ondorioz gertatzen dira, dieselaren zikloaren arabera. Gasolina-motorretik desberdintzen da. Zumaian muntatu zen Espainiako lehen diesel motorra (XX. mende lehen herenean), Zumaiako Udalaren webgunearen arabera.

Osaketa
-------

Lau aldiko diesel motorra gasolina motor baten pieza berdinez osatuta dago. Hona hemen horietako batzuk:

* uztaiak
* motorraren blokea
* kulata
* birabarkia
* bolantea
* pistoia
* espeka-ardatz
* balbulak
* karterra

Hurrengo elementuetatik ,berriz, gehienak gasolinako motorretan aurkitzen badira ere (aurreberoketa-bujiak eta toberak izan ezik) , diseinu eta prestakuntza ezberdinak izaten dituzte:

* injekzio ponpa
* duktoak
* injektoreak
* transferentzia-ponpa
* toberak
* aurreberoketa-bujiak

Funtzionamendu-printzipioak
---------------------------

Citroen XUD baten diesel injekzio ponpa
Diesel motorra erregaiaren ignizioaren (piztearen) bidez jartzen da funtzionamenduan, erregaia, lainoztatua eta presioa altuan dagoena, kamerara (aurrekamerara, zeharkako injekzioaren kasuan) injektatzen denean. Konbustio-kamera horrek auto-konbustiokoa baino tenperatura altuagoa duen airea dauka barnean; hau da, ez dago txinparta beharrik gasolina motorretan bezala. Honi, autoinflamazioa deitzen zaio.

Konbustioa hasten duen tenperatura, motorrak bigarren aldian eragiten duen presio igotzearen ondorioa da, hau da, konpresioa. Erregaia presio handian dagoenean, konbustio-ganberaren goiko partean injektatzen da, injektoreak dituen zulotxo txiki batzuetan non, presio eta tenperatura altuko (700 eta 900 °C artean) airearekin nahastu eta atomizatzen den. Horren ondorioz, nahasketa oso azkar sutzen da. Konbustio honek bertako gasa zabaltzen du, pistoia beherantz bultzatuz.

Hedapen hau, gasolina motorrean ez bezala, adiabatikoa da, hots, mugimendu zuzen bat bultzatuz eragiten du pistoiaren ibilbidean zehar. Bielak mugimendu hau birabarkira transmititzen du, eta honela birabarkia biratu da eta pistoiaren ibilbide zuzena errotazio-mugimendu bihurtzen da.

Autoinflamazioa gertatzeko, beharrezkoa da gasolioaren sutze-tenperaturara iristea. Hotzean, beharrezkoa da gasolioa aurretik berotzea edo erregai pisutsuagoak erabiltzea gasolinazko motorretan, petrolio-destilazioaren frakzioa erabiltzen da 220 °C eta 350 °C artean; honi gasolio deitzen zaio.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Historia — Turismoa Zumaia» *zumaia.eus* (Noiz kontsultatua: 2020-06-15).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q174174
* Commonscat Multimedia: Diesel engines

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11932537p (data)
* GND: 4012211-6
* LCCN: sh85037828
* NDL: 00561498
* NKC: ph184919
* NARA: 10637219
* AAT: 300262910
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q174174
* Commonscat Multimedia: Diesel engines
**Magdalena Lambertini** (Bolonia, 1322 inguru – 1333ko maiatzaren 12a) Predikarien Ordenako moja izan zen, ***Imelda*** erlijio-izena zuena.

Bizitza
-------

Egano Lambertini kondearen eta Castora Galuzziren alaba izan zen. Gurasoak katoliko zintzoak ziren, karitate eta eskuzabaltasunagatik ezagunak. Bosgarren urtebetetzean, Magdalenak jaunartzea egiteko eskatu zuen; hala ere, garai hartan ohitura zen haurrek 14 urte arte ez zutela lehenengo jaunartzea egiten.

Bederatzi urte zituela, moja domingotarrekin bizitzera joan zen Val di Pietrara (Boloniatik gertu). Mojategian ere ez zuen jaunartzea egiteko aukerarik izan.

1333ko maiatzaren 12an, Igokunde-jaiaren beila egunean, otoitzean belaunikatu zen eta sakristauak «Ostiaren Argia» ikusi omen zuen bere buruaren gainean, eta orduan apaizari deitu zion ikus zezan. Miraria ikusi ondoren, apaiza behartuta sentitu zen jaunartzea egitera onartzera. Egin eta berehala, Imelda eserlekura itzuli zen, eta meza ondoren geratzea eta otoitz egitea erabaki zuen. Geroago, moja bat afaltzera deitzera etorri zenean, oraindik belauniko aurkitu zuen. Mojak deitu zion, baina ez zen mugitu, beraz, arin kolpatu zion Imeldari sorbaldan, eta orduan Imelda lurrera erori zen, hilik.

Gorpuzki usteldugabea Boloniako San Sigismundo elizan dago.

1826an dohatsu bilakatu zuen Leon XII.a aita santuak. 1910ean Pio X.a aita santuak lehenengo jaunartzea egiten dutenen zaindari izendatu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** «Blessed Imelda Lambertini» *Blessed Imelda Lambertini Society*  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2014-08-09).
2. ↑   **(Ingelesez)** «Bl. Imelda Lambertini» *Dominican Sisters of Saint Cecelia*.
3. 1 2   **(Italieraz)** Borrelli, Antonio. «Beata Imelda Lambertini» *Santi e Beati* 2005-02-23  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-06-04).
4. ↑   **(Polonieraz)** Tomaszewski, Marek Paweł. «Błogosławiona Imelda Lambertini» *Opoka* 2010-11-17.
5. ↑   **(Ingelesez)** «Blessed Imelda Lambertini» *Catholic Saints* 2019-05-13  jatorrizkotik artxibatua (artxibatze data: 2019-06-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2417845
* Commonscat Multimedia: Imelda Lambertini

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 13101844
* ISNI: 0000 0000 6135 118X
* GND: 118708783
* LCCN: n85120183
* NKC: jn20000700996
* SNAC: w6rn40xt

 |

* Wd Datuak: Q2417845
* Commonscat Multimedia: Imelda Lambertini
**Iban Arantzabal Arrieta** (Elgeta, 1975eko otsailaren 21a) euskal filologo, blogari eta kazetari euskalduna da, komunikazioaren arloan kudeaketan lan egiten duena, Goiena Komunikazio Taldean edo 2deo euskarazko ikus-entzunezkoen laborategian.

Biografia profesionala
----------------------

Magisteritza ikasi zuen lehenbizi, eta gero euskal filologia (Euskal Herriko Unibertsitatea). Ikasketak osatu zituen enpresa zientzietan (Mondragon Unibertsitatea), eta MBA masterra eskuratu Mondragon taldeko Otalora Jauregian.

Euskalgintzako eta kulturgintzako langile eta militante gisa bultzatu izan ditu Espaloia Kafe Antzokia (Elgeta), Gaztelupeko Hotsak disketxea, Ahotsak proiektua, eta Elgetako Goibeko euskaltzaleen topagunea, besteak beste.

Zuzendaritzan dago bai Euskaltzaleon Topagunean zein Tokikom enpresaren administrazio kontseiluan. Hekimen elkartearen zuzendaritzan ere egon izan da. Goiena Komunikazio Taldearen zuzendari eta aurpegi ezagunena izan da 2010eko hamarkadan (zuzendari 2012tik), eta 2018ko uztailean, handik Donostiako Tabakalerako 2deo euskarazko ikus-entzunezko laborategiko koordinatzaile izatera igaro da.

Kanpoko loturak
---------------

* Iban Arantzabal Twitterren: @iarantzabal
* Etxebarri, blog pertsonala: arantzabal.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q55588106
* Commonscat Multimedia: Iban Arantzabal

---

 |

* Wd Datuak: Q55588106
* Commonscat Multimedia: Iban Arantzabal
Imarkoain 21-4-23
Imarkoain 21-4-23
**Imarkoain** Noain Elortzibarko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldan, 181 biztanle zituen.

Inguru naturala eta kokapena
----------------------------

Imarkoain Noain Elortzibar udalerriaren erdigunetik hegoaldera dago, AP-15 autobidearen ondoan. Ekialdean Dorrerekin egiten du muga, kontzeju honen eta Imarkoainen artean San Sebastian kalea dago.

Historia
--------

1990eko hamarkadaren amaieran, Iruñerriko hainbat herritan gertatu bezala, hainbat etxe berri eraiki ziren, guztiak dentsitate txikiko txalet adosatuak. Ondoren urteetan XXI. mendearen hasieran etxe berriak kontzejuaren ekialdean eraiki ziren Dorre kontzejurantz.

Demografia eta biztanleria
--------------------------

Imarkoaingo biztanleria| 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 146 | 144 | 155 | 162 | 168 | 167 | 172 | 181 |

Garraioaren Hiria
-----------------

Sakontzeko, irakurri: «Garraioaren Hiria»
Imarkoainen, kontzejuaren hego-mendebaldean Iruñerriko Garraioaren Hiria izeneko industrialdea dago. AP-15 autobidea ondoan duela, garraio eta merkataritzaren alorreko hainbat enpresa biltzen dira bertan. Gaur egun industrialdeak 600.000 metro koadro dituen arren, 2008an industrialdea handitzeko lanak hasi ziren, eta etorkizunean azpiegituraren azalera 1.600.000 metro koadrokoa izango da.

2009ko urrian, Garraioaren Hiriko handitzearen lehen fasea zabaldu zen, bertan Decathlon enpresa frantziarraren gune logistiko bat eraiki zelarik.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskaltzaindia: «Noain Elortzibar», Euskal Onomastikaren Datutegia.
2. ↑  Ofizialki *Imárcoain*.

Ikus, gainera
-------------

* Noain Elortzibar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Nafarroa** |

* San Martin kalearen ikuspegia Google Street View-n.
* **(Ingelesez)** Garraioaren hiriaren webgune ofiziala.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11683048
* **Lekuak**
* TGN: 7333008

 |

* Wd Datuak: Q11683048


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Noain Elortzibarko kontzejuak |  |
| Andrikain · Dorre · Elortz · Ezperun · Gerendiain · Iharnotz · Imarkoain · Noain · Oritz · Otao · Zabalegi · Zulueta |
Eskandinaviar mitologian, **Droma**, Æsir jainkoek, Fenrir lotzeko erabili zuten bigarren katea izan zen, otso honek, Leding izeneko lehen katea apurtu ostean. Jainkoek, Fenrirren indarra zenbaterainokoa zen ikusi ondoren, lehenengoa baino gogorragoa zen kate bat sortzea erabaki zuten, honekin, otsoa geldiarazteko gai ote ziren jakiteko. Otsoak, erronka onartu zuen, bere buruagan konfidantza osoa zuelarik, eta, jainkoei, bigarren katea jartzea onartu zien. Lehen saiakeran bezala, Fenrirrek, tiratu besterik ez zuen egin behar izan, jarri ondoren, katea apurtzeko. Guzti hau zela eta, jainkoek, ohiko loturak Fenrir geldiarzteko nahikoa ez zirela ikusirik, nanoei, edozeinentzat hautsiezina izango zen kate bat eraikitzea agindu zuen. Eta nanoek halaxe egin zuten, Gleipnir sortuz.

Erreferentziak
--------------

* Snorri Sturluson. Itzultzailea: Arthur Gilchrist Brodeur (1916) Gylfaggining, 34. atala. Edda poetikoa.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195557

 |

* Wd Datuak: Q5195557