**Lil Milagro de la Esperanza Ramírez Huezo Córdoba**, ezagunagoa **Lil Milagro Ramírez** izenez (San Salvador, El Salbador, 1946ko apirilaren 3a – Ibíd. 1979ko urriaren 17a) poeta eta iraultzailea izan zen, gerrillarien lehen erakundearen sortzailea eta liderra, 1980an Liberaziorako Farabundo Martirez Frontea (FMLN) eratu zuena. 1976ko azaroan, Guardia Nazionaleko agenteek harrapatu zuten. Atxilotu zutenean, ez zioten inongo auziperi botere judizialaren berri eman, eta, une horretatik aurrera, "desagertua" bihurtu zen, 1979ko urrian hil zuten arte, Guardia Nazionaleko kartzeletan. Bere ausardiarengatik eta klase pobreenen aldeko borroka gogorrarengatik gogoratzen dute.

Lil Milagro\_Ramírez, 1960

Biografia
---------

Lil Milagro Ramírez San Salvadorren jaio zen 1946ko apirilaren 3an. Camino Huezo Córdoba irakasle eta filosofoa zen ama eta aita José Ramírez Ávalos a. Neba-ahizpak Luz América, Amada eta José Napoleón ziren. Lilek Cervantes Institutuan egin zituen bigarren hezkuntzako ikasketak, eta El Salvadorreko Unibertsitatera (UES) joan zen 1963an jurisprudentzian eta gizarte-zientzietan doktoretza ikastera, baina amaitu arren, ez zen abokatu gisa graduatu, zerbitzatu nahi ez zuen sistema politiko baten protesta gisa, berak bidegabetzat eta zapaltzailetzat jotzen zuen eta.

Klandestinitateko ibilbidea
---------------------------

Lil Milagro 1966an hasi zen Gazteria Demokrata Kristauaren buru. Bere prestakuntza ideologikoa gizarte-kristaua izan zen, baina geroago marxismoak eragin handia izan zuen. 1970ean, El Salvadorreko Unibertsitateko Jurisprudentzia eta Gizarte Zientzien Fakultatetik atera berria zenean, oso ausarta zen, eta San Jacintoko etxetik (gurasoen etxea) alde egin zuen eta klandestinitateko bizitza hasi zuen. 1971n, Lil Milagro 'El Grupo' izeneko mugimendu txiki batean agertu zen. Talde hori 1972ko martxoan Armada Iraultzailea (ERP) izenarekin berragertu zen, hauteskunde-prozesu gordin baten erdian.

Lil Milagro ezagutu zuen Dagoberto Gutierrezek, El Salvadorko Gerra Zibileko gerrillari-buruetako batek aipatzen du 70eko hamarkadako lehen urteetan prentsak honelaxe deskribatzen zuela Lil: "*gerrillari lasaia zen, eta tiro segurua egiten zuen*". 

Lilek lagun zuen berrogeita bosteko arma zilarreztatua eta, maitasunez, "Santa Sofía de la Piedad" deitzen zion. Gutierrezek honelaxe deskribatu zuen: *"gerrillari nagusia, pentsamenduaren irakaslea eta pazientziaren irakaslea, guztiaren gainetik poesia maitatzen zuena. Iraultza izan zen beti bere ametsa, eta sozialismoa bere utopiarik seguruena."*

1975ean, Lil Milagrok, Eduardo Sanchorekin eta beste arma-kide batzuekin batera, Herriaren Armada Iraultzailea (ERP) utzi eta mugimendu militarra sortzea erabaki zuten: Erresistentzia Nazionala (RN). Banantzea erakundearen barruko borroka ideologikoen ondorioz gertatu zen, eta Roque Dalton poeta eta iraultzailearen eta Armando Arteaga langilearen hilketen ondorioz erori ziren, biak ERPren goi-buruzagiak eginak. Garai batean, Lil eta Roquek maitasun-harremana izan zuten.

### Bahiketa eta heriotza

1976ko azaroko goizalde batean, desagertutako Guardia Nazionaleko (GN) kideek Lil Milagro harrapatu zuten, Sonsonateko San Antonio del Monteko etxean atxilotu zuten. Harekin batera, Manuel Rivera irakaslea ere harrapatu dute, Salvadorreko Hezitzaileen Elkarte Nazionaleko (ekainaren 21eko ANDEAK) kontseilu exekutiboko kidea. Rivera bi karabina-balazorekin harrapatu zuten. Lil Milagrok, berriz, bala-zauri txiki bat izan zuen buruan, eta konorterik gabe utzi zuen. Lil lurrera erori zen, eta arrastaka eraman zuten, hilotz bat balitz bezala. Horregatik, gertatutakoa ikusi zuten bizilagunek, hurrengo egunean, gazte ezezagun bat liskarrean hil zela adierazi zuten. Ondoren, Aduanako Poliziara eraman zuten, eta han torturatu egin zuten hainbat irain jasoz. Sodio tiopentala (Pentotala, egiaren sueroa) aplikatzearen bidezko itaunketa jasan zuen. 1976ko abenduaren amaieran, Guardia Nazionaleko ezkutuko kartzeletara eraman zuten Lil Milagro, eta hantxe torturatu zuten berriro. Hantxe egon zen bahituta, baldintza penagarrietan bizi zela, 1979ko urriaren 17an hil zuten arte; estatu-kolpe batek, Carlos Humberto Romero presidentea kendu eta bi egunera, eta Gobernu Batzorde Iraultzaile batek ordezkatu zuen. Haren gorpuzkiak ez zitzaizkion inoiz familiari eman

Ondarea
-------

Lil Milagro Ramírez Salvadorreko gerra zibil odoltsuak utzi zituen martirietako bat da. 1992ko urtarrilaren 16an sinatutako Chapultepec-eko Bake Akordioekin amaitu zen. Hainbat erakundek hartu dute izena, hala nola Lil Milagro Ramírez Demokraziaren aldeko Emakumeen Elkarteak eta Lil Milagro Ramírez (CEMUJER) Emakumeen Giza Eskubideen Batzordeak.

Literaturarekiko zuen maitasuna idatzi zituen poemetan islatu da, horietako batzuk haurrentzakoak ziren. Poema-liburu bat dago, 2003an El Salvadorreko Unibertsitateko Letren Sailak (UES) argitaratua, *Del Hombre, del tiempo y del amor*. Bere bizitzari eta lanari buruzko liburu bat prestatu da. Liburu horretan, berreskuratutako dokumentu batzuk aurki daitezke, hala nola militante guztien gutunak, klandestinitatean korrespondentzia, argazkiak eta abar.

Aintzatespenak
--------------

* Lil Milagro Ramírez Demokraziaren aldeko Emakumeen Elkartea
* Lil Milagro Ramírez (CEMUJER) Emakumeen Giza Eskubideen Batzordea
* 2003an El Salvadorreko Unibertsitateko Letren Sailak (UES) argitaratutako *Del Hombre, del tiempo y del amor* liburuan poemak, dokumetuak, gutunak eta argazkiak batu dira.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «BIOGRAFÍA DE LIL MILAGRO RAMÍREZ» *www.abriendobrecha.org* (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
2. ↑   **(Gaztelaniaz)** General, Editora.  (2018-04-03). «Lil Milagro Ramírez: Entre la poesía y la rebeldía salvadoreña» *Colombia Informa* (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
3. 1 2    *Lil Milagro Ramírez: Entre la poesía y la rebeldía salvadoreña.* .
4. ↑   **(Ingelesez)** «Los Angeles Review of Books» *Los Angeles Review of Books* 2019-06-07 (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
5. ↑   **(Ingelesez)** Consalvi, Carlos Henriquez.  (2010-07-22). *Broadcasting the Civil War in El Salvador: A Memoir of Guerrilla Radio.*  University of Texas Press ISBN 978-0-292-78253-2. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
6. ↑   **(Ingelesez)**  *Alcatraz.*  Alcatraz Editions 1985 (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
7. ↑   **(Ingelesez)** Murguía, Alejandro; Paschke, Barbara.  (1983-12). *Volcan.*  City Lights Books ISBN 978-0-87286-153-4. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
8. ↑   **(Ingelesez)** Rights, Inter-American Commission on Human.  (1978). *Report on the Situation of Human Rights in El Salvador.*  General Secretariat, OAS ISBN 978-0-8270-2630-8. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
9. ↑   **(Ingelesez)** González-Rivera, Victoria; Kampwirth, Karen.  (2010-11-01). *Radical Women in Latin America: Left and Right.*  Penn State Press ISBN 978-0-271-04247-3. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).
10. ↑   **(Ingelesez)** Chávez, Joaquín Mauricio.  (2017). *Poets and Prophets of the Resistance: Intellectuals and the Origins of El Salvador's Civil War.*  Oxford University Press ISBN 978-0-19-931551-2. (Noiz kontsultatua: 2023-11-12).

Ikus, gainera
-------------

* Salvadorreko gatazka armatua

Bibliografia
------------

* Martínez, Ana Guadalupe: *Ezkutuko kartzelak*. UCA Editores, San Salvador, 1992.
* Gutiérrez, Dagoberto: *Inor ez da ahaztuko*. COEDUQUEMOS S.A. de C.V.San Salvador, 2004.
* Sancho, Eduardo: Crónicas entre los espejos. UFG Editores, San Salvador, 2004.
* BILek emandako oharrak. Miriam Medrano.' Saila Letretakoa, El Salvadorreko Unibertsitatea (UES).

Kanpo estekak
-------------

* Lil Milagro Ramírezen gutuna, klandestinitatearen arrazoiak azaltzen dituena (I. zatia)
* Lil Milagro Ramírezen gutuna, klandestinitatearen arrazoiak azaltzen dituena (II. zatia)
* Lil Milagro Ramírezen gutuna, klandestinitatearen arrazoiak azaltzen dituena (III. zatia)
* Lil Milagro Ramírezen gutuna, amari zuzendua
* RNren jatorria - FMLNren aldizkari birtualeko artikulua
* ERParen jatorria - FMLNren aldizkari birtualeko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2888606
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315533046
* ISNI: 0000 0004 4773 9902
* BNF: 170019314 (data)
* LCCN: n2015016308

 |

* Wd Datuak: Q2888606