recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Londresen 1854an izandako izurritea John Snow doktoreak aztertu zuen, eta mapa hau egin zuen, historian izan den lehenengo azterketa epidemiologikoa. Puntuek hildakoak adierazten dituzte; gurutzeek, berriz, gaixoek edandako ura zein putzutatik hartu zuten.
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Epidemia**, **izurria** edo **izurritea** edo lurralde eta denbora berean biztanleen zati handi bati erasotzen dion gaixotasuna da. Batzuetan, lekuan lekukoa da (munduko leku zehatz batean) edo orokorragoa. Hainbat kontinentetakoa edo mundu osokoa denean, pandemia hitza erabiltzen da. Beste mota bateko eritasunekin loturik egon daitekeen arren, termino hori gaixotasun infekziosoekin erabiltzen da batez ere.

Bereziki, *Yersinia pestis* (Yersinen baziloa) edo *Pasteurella pestis* baziloek eragindako gaixotasunetarako erabili da *izurrite* izena. Izurriak gizakiak eta animaliak (karraskariak, batez ere) jotzen ditu. Karraskariak dira baziloaren bizitoki nagusia. Arratoien arkakusoaren *(Xenopsylla cheopis)* eta, batzuetan, gizakiaren arkakusoaren *(Pulex irritans)* bitartez kutsatua izaten da. Izurriak gizonaren birikak joz gero, airearen bitartez ere kutsa daiteke.

Gaixotasunaren agerbideak
-------------------------

Hiru era nagusitan ageri da eritasuna gizakiarengan: zorne izurria, odol izurria eta biriketako izurria.

* **Zorne izurria** da maiztasun handienekoa, eta zorne pikor handiak sorrarazten ditu larruazalean.
* **Odol izurria** bat-batean agertu eta oso azkar hedatzen da eriarengan. Hori da erarik larriena.
* **Biriketako izurria** oso kutsakorra da, eta birika ehun osoa jotzen du.

Odol izurriak eta biriketakoak jotako gehienak hiltzen dira.

Izurria endemikoa den lurraldeak
--------------------------------

Izurria eritasun endemikoa da Tibeten, Indian, Mesopotamian, Erdialdeko Afrikan, Hego Ameriketako zenbait lurraldetan eta Ipar Ameriketako mendebalean. Sendagaiak: estreptomizina eta kloranfenikola. Eritasuna endemikoa den lurraldeetan, txertoak erabiltzen dira, eragin handikoak, baina immunitate aldi murritzekoak.

Izurriteen adibideak
--------------------

* Sukar hemorragikoa.
* Izurri bubonikoa
* Izurri Beltza

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Epidemiak Euskal Herrian

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44512
* Commonscat Multimedia: Epidemics

---

* **Identifikadoreak**
* BNE: XX526278
* BNF: 11949129v (data)
* GND: 4137380-7
* LCCN: sh85044370
* NDL: 00561416
* NKC: ph137768
* NARA: 10636961
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* HDS: 013726
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D058872

 |

* Wd Datuak: Q44512
* Commonscat Multimedia: Epidemics
**Europa Hotel** (euskaraz *Europa Hotela*) Ipar Irlandako Belfast hiriaren erdigunean dagoen hotel bat da, hain zuzen ere, Great Victoria Street etorbidean dago, Crown Liquor Saloon tabernarekin parez-pare. 1971aren uztailean inauguratu zen.

Hotel honek hirian ospe handia du, Ipar Irlandako gatazkako garai latzenetan atentatu askoren kokalekua izan baitzen, denera 28 lehergailu erasoren jomuga izan delarik, ondorioz *Europako hotelik bonbardeatuena* edota *mundu osoko hotel bonbardeatuena* ezizenak jaso zituen.

Bestalde, bertan mundu osoko herrialde askotako presidente eta lehen ministro ugarik ostatu hartu izan dute, tartean, 1995 eta 1998an AEBtako Bill Clinton presidentea bera ere egon zelarik.

Iruditegia
----------

* Aurrealdea.Aurrealdea.
* 2010an.2010an.
* 2010an.2010an.
* Urrutira, Franklin Street kaletik ikusita.Urrutira, Franklin Street kaletik ikusita.

Kanpo estekak
-------------

* Europa Hotelaren webgunea **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5412047
* Commonscat Multimedia: Europa Hotel, Belfast

---

 |

* Wd Datuak: Q5412047
* Commonscat Multimedia: Europa Hotel, Belfast
**Donostiako Zuzenbide Futbol Kirol Elkartea** Donostiako kirol kluba da. Egun Donostiako Baskonia Kirol Klubarekin ituna sinatu du eta 2007-08 denboralditik aurrera *EHU-Baskonia* taldea izango da.

Historia
--------

Euskal Herriko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateak 1986an *Donostiako Zuzenbide Futbol Kirol Elkartea* sortu zuen. Futbolarena ez ezik badminton, saskibaloi eta areto-futbol sailak ere baditu.

1995ean lehendabizikoz Hirugarren Mailara igo zen eta berriro 1997an. 2004an jaitsi eta Real Sociedadekin ituna sinatu zuen hirugarren taldea izateko, Baskoniak Athletic Clubekin egin zuen bezala.

2006-07 denboraldian ituna desegin zuten eta 2007-08 denboraldirako Donostiako Baskonia Kirol Klubarekin itun berria sinatu zuen klub biak elkarrekin jokatzeko.

Uniformea
---------

* **Lehenengoa**: Zamarra eta praka gorriak.

Futbol Zelaia
-------------

EHUk ez du futbol zelairik. Hasieran Berion jokatzen zuten, 2003an Egiako Matigoxotegin jolasten hasi zuten. Gero Zubietan jokatu zuten eta 2007-08 denboralditik aurrera Martutenen.

Datuak
------

* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 10
* **Emaitzarik onena**: 6. (Hirugarren Maila, 01-02 denboraldia)

Ikus, gainera
-------------

* Donostiako Baskonia Kirol Kluba

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9091674

 |

* Wd Datuak: Q9091674
**Epe luzeko pasiboa** edo **pasibo ez korrontea**, ekonomian, urte bat baino gehiagoko epemuga edo konpainiaren ustiaketa-epe normala duten pasiboak dira. Eragiketa-epe normala, enpresa batek bere inbentarioa diruan bihurtzeko behar duen denboraren berdina da. Epe laburrean eta epe luzean enpresaren egoera finantzarioa ebaluatzeko, pasiboak banatzen dira: batetik, pasibo korronteak, eta bestetik, epe luzeko pasiboak. Epe luzeko pasiboak, konpainiaren epe luzeko arrakastari buruzko informazio ematen diete erabiltzaileei, eta pasibo korronteak berriz, konpainiak duen zorra jakinarazten die. Balantze batean, kontuak likideziaren araberakoak dira, beraz, epe luzeko pasiboak pasibo korronteen ondoren jartzen dira.

Epe luzeko pasiboen adibideak honakoak dira: ordaindu beharreko zorrak, epe luzeko maileguak, errentamenduak, pentsio-pasiboak, atzeratutako kalte-ordainak, geroratutako diru-sarrerak eta pasibo eratorriak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q854024

 |

* Wd Datuak: Q854024
***Etxe zuria gauez*** Vincent van Goghek 1890eko ekainaren 16an, Auvers-sur-Oisen sortutako olio-pinturaren izenburua da. Sei aste geroago margolaria hil zen. San Petersburgoko Hermitage Museoan gordeta dago. Tamainua 59.5 x 73.0 zm.koa da.

Historia
--------

Pinturak historia zurrunbilotsua du. Suitzan hainbat aldiz erakutsi zuten 1920ko hamarkadan, baina hamarkadaren amaieran Otto Krebs industrialari alemaniarraren bilduma pribatuan desagertu zen. Bere eskurapenetako asko laster naziek arte "endekatutzat" joko zuten estilokoak ziren, eta horrek lagundu zuen Krebsek bere bilduma isilpean gordetzen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren galdu egin zela uste izanik, pintura Hermitageko artxiboetan zegoen, 1995ean berriz agertu baino berrogeita hamar urte lehenago, gerra amaieran sobietarrek arpilatutako artelanak erakusten zituen erakusketa batean agertu zenean. Van Goghen Krebs bildumako beste hiru lan ere erakutsi ziren harekin batera: *Paisaia etxearekin eta nekazariarekin*, *Goiza, lanera irteten* (Millet batetik abiatuta), eta *Madame Trabuc-en erretratua*.

Deskribapena
------------

Arratsean beste margolanetan agertzen den etxea ikusten da. Hiru emakume ikusten dira. Dena dela, lanaren elementu nagusiak izarra eta leiho gorriak dira. Begetazioak margolana iluntzen du, kutsu ekaiztsu honi emanez.

Etxe Zuriak 20: 00ak inguruan pintatu omen zuen, "izarra" pinturan jarri zelako. Texasko Estatu Unibertsitateko Donald Olson eta Russell Doescher astronomoek kalkulatu zuten pinturako izarra Venus izan behar zela, 1890eko ekainean gaueko zeruan distiratzen zuen bezala.

Azalpena
--------

Hermitage Museoaren arabera, pinturak "Van Goghek zuen tentsio psikologiko handia adierazten du"; leihoetako bik, etxe bateko "begitzat" hartzen direnek, zipriztin gorri "kezkagarriak" dituzte, izarra, patuaren seinale, van Goghen larritasun egoeraren sinbolo gisa ikusten den bitartean.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1171740
* Commonscat Multimedia: The white house at night by Vincent van Gogh

---

 |

* Wd Datuak: Q1171740
* Commonscat Multimedia: The white house at night by Vincent van Gogh
**Fanny Mendelssohn** (jaiotzez **Fanny Cäcilie Mendelssohn**) (Hanburgo, 1805eko azaroaren 14a - Berlin, 1847ko maiatzaren 14a), lehenago Fanny Hensel izenekoa, musikagile eta piano jolea, Felix Mendelssohnen arreba eta Moses Mendelssohn filosofo judu-alemanaren biloba.

Biografia
---------

Hamburgon jaio zen, bere aita, Abraham Mendelssohn, bankari ona zen eta Berlingo filantropoa, horri esker Fannyk heziketa ezin hobea izan zuen, bere nebak, Felix Mendelssohnek, bezala. Txikitatik eduki zuen musikarako dohain ikaragarria, honengatik bere ikasketak konposaketaren inguruan zuzendu ziren. Gaztetan Ignaz Moscheles, Sir George Smart eta Carl Friedrich Zelter bezalako musika munduko pertsonez inguratua egon zen. Garaiko gizarteak, mutilen aldeko joeraren ondorioz, Mendelssohn Bartholdy familian zerikusi handia izan zuen: bere anaia Felix bere dohain musikalarekiko lagundu, hezi eta babestu zuten bitartean, Fannyrekin , "emakume izateagatik", ez zen horrelakorik gertatu. Fannyren patua etxekoandre ona izatea zen. 1829. urtean Wilhelm Hensel margolariarekin ezkondu zen. Fanny Felix baino piano-jole hobea izan zen. Jendaurreko bere lehen agerraldia 1838an izan zen, *1. kontzertua anaiaren pianoarentzat*.

Konposizioak
------------

Guztira 466 pieza musikal konposatu zituen. Bere lanak: pianorako trio bat eta liburu anitzeko bilduma bat pianorako kanta askorekin. Bere kantetako asko bere anaiaren liburuetan agertzen dira: opus 8an eta 9an. Bere *"Italia"* kanta, Viktoria erreginaren gogokoena zen eta uste zuen Felixek konposatu zuela. Bere pianorako pieza askok, Felixenen antzera, "hitzik gabeko kanten" itxura hartzen dute. Modu batean generoaren sortzaileetako bat izan zen. Bere kanten artean: *Italien, Im Herbste, Sehnsucht, Bergeslust, Ferne, Harfners Lied, Warum sind denn die Rosen so blass, Ach! Die Aumen sind es weider, Ich wandelte unter den Baumen, Abendbild, Nach Suden, Kommen und Scheiden, Gondellied* eta *Lied fur Klavier* (azken hau pianorako bakarrik) aurki ditzakegu.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Fanny Mendelssohn*** Aldatu lotura Wikidatan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q57286
* Commonscat Multimedia: Fanny Mendelssohn

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 2535006
* ISNI: 0000 0001 0862 8685
* BNE: XX1778534
* BNF: 12289177g (data)
* CANTIC: a19991423
* GND: 118580736
* LCCN: n82155113
* NDL: 01048416
* NKC: jx20080704003
* NLA: 35055384
* CiNii: DA03146396
* SNAC: w6233m59
* SUDOC: 031730671
* BIBSYS: 90362817
* Open Library: OL276912A
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q57286
* Commonscat Multimedia: Fanny Mendelssohn
**Duchesne konderria** (ingelesez: *Duchesne County*) Utahko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Duchesne da. 2010eko zentsuaren arabera 18.607 biztanle zituen, Duchesne kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Duchesne konderriak 8.432,8 kilometro koadro ditu. Horietatik 38,79 ura dira. Beste 8.394,01 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 2,21 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 18.607 pertsonetatik 17.328 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.117 dira. 31 beltzak edo afroamerikarrak. 771 amerikar natiboak ziren eta 45 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 45 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 369 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26564
* Commonscat Multimedia: Duchesne County, Utah

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 143085014
* NARA: 10040038
* **Lekuak**
* OSM: 1744357
* TGN: 2002107

 |

* Wd Datuak: Q26564
* Commonscat Multimedia: Duchesne County, Utah
**Enol aintzira** edo **Enol lakua** Covadongako aintzirak bezala ezagutzen diren bi antziretako bat da, Espainiako Asturias erkidegoan kokatzen da. Bi antziretatik handiena da, Covadongatik 10 kilometro eta Cangues d'Onís udalerritik 25 kilometro ingurura dago.

1.070 metroko garaieran kokatua dago, Cornión mendigunearen erdialdean, 25 metroko sakonera, gehienezko 750 metroko luzera eta 400 metroko zabalera du.

Parke Natural honetako turismoguneetatik gertu eta akanpalekutik oso hurbil, aintzira honek ustiaketa turistikoaren presioa jasaten du, eremu honetako turismo erakargune garrantzitsuenetakoa delarik, bertan bainu bat nahiz submarinismoan jardun daitekelarik (betiere urpeko lohia mugitu ez dadin, honek ikuspena murrizten baitu).

Bitxikeriak
-----------

Enol aintziraren urpean Covadongako Ama Birjinaren irudi bat dago, urtero irailaren 8an ospatzen den prozesiorako urgainera igo ohi delarik. Usadioaren arabera *Enol* izena duten seme guztiak Enol aintzirako uren eraginak sortutako zoriona eta zorte ona izan ohi dute.

Geologia
--------

Aintzira glaziar fronte baten atzeraldiaren ondorioz sortu zen, bertan itxigune gisa morrenaren frontea gelditu zelarik.

Iruditegia
----------

* Enol aintzira elurpean.Enol aintzira elurpean.
* Enol aintziraren hegoaldeko zatiaren ikuspegia.Enol aintziraren hegoaldeko zatiaren ikuspegia.

Ikus gainera
------------

* Ercina aintzira

Kanpo estekak
-------------

* Enol lakua **(Gaztelaniaz)**
* Enol aintzira izoztuta **(Gaztelaniaz)**
* Europako mendiak eta aintzirak **(Gaztelaniaz)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5195553
* Commonscat Multimedia: Lago Enol

---

 |

* Wd Datuak: Q5195553
* Commonscat Multimedia: Lago Enol
Euli-arrantzan ibai batean
**Euli-arrantza** arrantza metodo bat da, zeinean "euli" artifizial bat arrainak harrapatzeko erabiltzen den. Eulia kanabera, txirrika eta neurrizko hari espezializatua (Gaur egun, ia beti plastikoarekin estalita) erabiliz jaurtitzen da. Pisu gutxiko euli edo "apeu" bat jaurtitzeak beste modu ezberdinetako jaurtitze teknikak behar ditu. Euli-arrantzaleek eskuz lotzen dituzte erabiltzen dituzten euliak, ornogabe naturalak, beste elikagai-organismoak edo "apeuak" bailira antza egin eta arrainen erasoa eragiteko (eulia harrapatzeko).

Euli-arrantza ur gezetan edo gazietan egin daiteke. Euli-arrantzarako teknikak habitatarekin (lakuak eta urmaelak, ibai txikiak, ibai handiak, badiak eta estuarioak eta itsas zabalak) bereizten dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q898886
* Commonscat Multimedia: Fly fishing

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 11935583k (data)
* NKC: ph125363
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q898886
* Commonscat Multimedia: Fly fishing
{\displaystyle e^{i\pi }=-1\,\!}
**Eulerren identitatea**, batzuetan **Eulerren ekuazioa** ere deituta, ekuazio sinple bat da, ustekabeko moduan, matematikan oso garrantzizko zenbakiak elkartzen dituena. Eulerren identitatea Leonhard Euler suitzar matematikariak sortu zuen.

Eulerren identitatea hau da:

{\displaystyle e^{i\pi }+1=0\,\!}
Eulerren identitateko zenbaki bereziak hauek dira:

* 0: zeroa, berezia edozein zenbaki gehi zero zenbaki bera delako.
* 1: bata, berezia edozein zenbaki bider bat zenbaki bera delako.
* {\displaystyle \pi }: pi,
{\displaystyle \pi \approx 3.14159}
* {\displaystyle e}, Eulerren zenbakia
{\displaystyle e\approx 2.71828}
* {\displaystyle i}, unitate irudikaria
{\displaystyle i={\sqrt {-1}}}

Frogapena Eulerren formula erabiliz
-----------------------------------

Eulerren formulan ({\displaystyle e^{ix}=\cos(x)+i\sin(x)}) {\displaystyle x=\pi } ordezkatzen dugunean, {\displaystyle e^{i\pi }=\cos(\pi )+i\sin(\pi )}. {\displaystyle \cos(\pi )=-1} eta {\displaystyle \sin(\pi )=0} direnez gero, ekuazioa honela idatz daiteke {\displaystyle e^{i\pi }=-1}, Eulerren identitatea lortuz: {\displaystyle e^{i\pi }+1=0}.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q204819

 |

* Wd Datuak: Q204819
**Eudoxia Epifania** (grekoz: Επιφανεία, 611-630eko hamarkada) Heraklio enperadore bizantziarraren eta haren lehen emazte Fabia Eudoxiaren alaba bakarra izan zen. Konstantino III.aren enperadorearen arreba.

Konstantinoplan jaio zen uztailaren 7an, K.o. 611. urtean, abuztuaren 15ean bataiatu zuten eta urte bereko urriaren 4an *augusta* gisa koroatu zuten (San Esteban jauregiko oratorioan), bere aitaren ondoren hurrrengoa baitzen aginte lerroan. Enperatriz baten koroatzeko ohiko ohiturari jarraitu zitzaion.

624. urtean, Heraklio eta Martina bere amaordea, Konstantinopla utzi eta gero, ekialdeko frontera abiatu zirenean Persiako bigarren kanpainara lau urterako, Epifania eta Heraklio Konstantino anaia txikia haiekin zeuden, baina haurrak, Nikomediara iritsi eta gero, hiriburura itzuli ziren.

15 urte inguru zituenean, aitak bat egin zuen mendebaldeko turkuen khanerriko göktürkekin eta khazariarrekin sassaniar pertsiarren eta Eurasiako Abaroen aurka.Turkiarren laguntza lortzeko, Ziebel turkiar agintarietako batekin (Tong Yabghu edo T'ong Che-hu**,** seguru asko) edo semearekin ezkontzeko hitza eman zitzaion Eudoxia Epifaniari. Ondoren senar turkiarrarengana bidali zuten, baina haren heriotzaren berriak bidaia bertan behera utzi zuen eta ezkontza gauzatzea eragotzi zuen.

Konstantino VII.a Porfirogenito (913–959) enperadorearen *De Ceremoniis* edo *De Ceremonii aulae Byzantiae* idazlanean Eudoxia Epifania ez da aipatzen 639. urteko ekainaren 4an. Garai horretarako, seguru asko, hilda egongo zen.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   «Roman Emperors - DIR Epiphania (daughter of Heraclius)» *www.roman-emperors.org* (Noiz kontsultatua: 2022-03-14).
2. ↑  Ziebel Sipi khagan ere deitzen diote, Tong Yabghuren anaia edo osaba.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4809144

 |

* Wd Datuak: Q4809144
**Exèrcit Popular Català (EPOCA)**, euskaraz *Kataluniako Herri Armada*, Kataluniaren nazio askapena helburu zuen talde armatu bat izan zen, 1970 eta 1971 bitartean agertua.

Erakundea sortzeko saiakera bi izan ziren lehenago, 1964 eta 1968an. Militantzia gehiena, *Front Nacional de Catalunya*-tik etorritakoa zen. Jaume Martínez Vendrell, *Front Nacional de Catalunya*ko adar militarraren arduraduna, EPOCA erakundeko berrogeita hamar bat militanteak militarki prestatzeaz eta formazio praktiko nahiz teorikoa emanteaz arduratu zen. Armak Sporri goitizena zuen kataluniar-suitzar baten bidez lortu zituzten. Berrogeita hamar militante hauek berrehun pertsona inguruko azpiegitura legala zuten, militante bakoitzeko lau.

Erakundearen ekintzarik entzutetsuenetako bat Josep Maria Bultó industrial eta Bartzelonako alkate frankista ohiaren erailketa izan zen.

1979an EPOCA desegin zen eta militante asko Terra Lliure talde armatura pasatu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3062678
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 148401993
* LCCN: n2014049562

 |

* Wd Datuak: Q3062678
**Entrammesko galiar-erromatar termak** (frantsesez: *Thermes gallo-romains d'Entrammes*) Frantziaren ipar-mendebaldean dagoen Entrammes udalerriko (Mayenne departamendua) terma eraikin txiki bat dira. 1987an aurkitu zituzten, herriko elizaren azterlan arkeologikoa egitean.

Historia
--------

Elizaren zaharberritu aurretik, azterketa bat egitea beharrezko jo zen, gurtza leku haren egoera orokorra zela kausa. Eraikinaren erromatar jatorria berretsi zuen hipokausto sistema bat aurkitzeak; egoera bikainean aurkitu zuten, gainera.

Eraikina II. mendearen erdialdekotzat datatu dute, material arkeologiko gutxi aurkitu den arren. Indusketetan aurkitutako kapitel berantiarrak, beharbada, eraikina V. menderaino erabili zela adierazten du; mende hartan, bertan behera utzi zuten eraikina, eta gurtzarako toki VII. mendean bihurtu zuten beranduenez.

Termei beren balioa ematearren, eta termak bisitatzeko aukera emateko, eliza bitan banatu zuten horma handi batez; hartara, transeptua, korua eta absidea baizik ez dira gurtzarako gaur egun.

1988an termen aztarnak *monumentu historiko* izendatu zituzten.

Ikus, gainera
-------------

* Entrammes

Bibliografia
------------

* **(Frantsesez)** Jacques Naveau, «Entrammes, Mayenne, les thermes gallo-romains»; *Arts, Recherches et Créations* aldizkaria, 72. zenbakia,‎ 2002.
* **(Frantsesez)** Jacques Naveau, *La Mayenne, 53: carte archéologique de la Gaule*,‎ 1992 (ISBN 2877540154).
* **(Frantsesez)** Jacques Naveau, *Les thermes romains d'Entrammes*, Laval; Société d'archéologie et d'histoire de la Mayenne,‎ 1991.

Iruditegia
----------

* TermakTermak
* ElizaEliza

Erreferentziak
--------------

1. ↑  **(Frantsesez)** Jacques Naveau; «Entrammes, Mayenne, les thermes gallo-romains», 49. orrialdea.
2. ↑  **(Frantsesez)** *Monuments historiques*

Kanpo estekak
-------------

  

* **(Frantsesez)** Turismo Laval herrialdean bulegoan gunean termak
**Eugene Richards** (Dorchester, 1944ko apirilaren 25a) estatubatuar argazkilari eta kazetaria da.

Richardsek ingelesa eta kazetaritza ikasi zituen Bostongo Unibertsitatean eta ondoren argazkilaritza, Minor Whiterekin, Massachusettseko Teknologia Institutuan. Hogei urte zituela VISTA (Volunteers in Service to America) (Amerikaren zerbitzuko boluntarioak) elkarteko kide egin zen eta osasun publikoan lan egin zuen Arkansasen. Bost urtez biztanle beltzen bizi-baldintza negargarriak erakusten zituzten argazkiak egin zituen eta *Few Conforts or Surprises: the Arkansas Delta* (1973, *Kontsolamendu edo ezusteko gutxi: Arkansaseko delta*) lehen liburua argitaratu zuen. Bigarren liburua jaioterriari buruzko argazkiez osatua da, *Dorchester Days* (1978). Liburu hori amesgaizto baten antzekoa da azaletik bertatik hasita; hodei nuklear antzeko bat erakusten du etxe-ilara baten gainean: argazkiak oso gogorrak dira, haurtxoak garrasika, atso hilak, emakume handitua.

Richardsen liburu ezagunena, ordea, *Cocaine True, Cocaine Blue* izan da (1994, *Kokaina egia, kokaina urdina*); drogaren infernura jaitsi zen lan horretan, crack-aren mundura batez ere, eta New Yorkeko beltz eta hispaniar taldeek bizi dituzten egoerak erakutsi zituen. Azken liburua *American We* (1994) izan da, Estatu Batuetako bizimoduari buruzkoa. Richards Magnum agentziako kide izan zen (1994an utzi zuen) eta *Life* aldizkariko lankide. Zortzi liburu idatzi ditu eta hainbat sari irabazi (International Center for Photography, Eugene Smith saria, etab.). Richardsek eztabaida sortu izan du, eta beltzen inguruko erreportaje baten ondorioz, esate baterako, estremista zuriek erasotu zuten. Lehenengo emazteak, Dorothea Lynchek, bularreko minbizia izan zuen, eta Richardsek haren eritasunaren egunkaria idatzi zuen argazkiez hornitua. Emaztea hil eta hiru urtera *Exploding into Life* (1986) argitaratu zuen.

Magnum Photoseko eta VII Photo Agencyko kide izan da. Egun, New Yorken bizi da.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Eugene Richardsen web-orria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q728808
* Commonscat Multimedia: Eugene Richards

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 42080567
* ISNI: 0000 0000 8376 3783
* BNF: 14550697g (data)
* GND: 119266768
* LCCN: n86066587
* NKC: xx0181926
* CiNii: DA09075122
* SNAC: w6xh2ndc
* SUDOC: 058467823
* ULAN: 500026049
* BIBSYS: 3057344
* RKD: 310256
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 05112/eu\_r\_0498/r0498

 |

* Wd Datuak: Q728808
* Commonscat Multimedia: Eugene Richards
**Etxeandia Garardauak** enpresaren produktuetako bat: *Antsonekoa* garagardoa.
**Etxeandia Garardauak** Euskal Herriko garagardogile bat da, egoitza Urdulizen (Bizkaia) duena. 2011ko otsailean hasi zen bere produktuak merkaturatzen. Garagardo artesanala ekoizten du, antzinako prozedura naturalak erabiliz.

Jatorria
--------

Enpresa Euskal Herriko galdaragintza jardueran du jatorri; hain zuzen ere, galdaketarako ereduak egiten zituzten 1982 urtetik. Bigarren belaunaldiak, ordea, norabidea aldatu eta garagardoa ekoizteari ekin zion. Aro berri honen sustatzaile izan den Jon Etxeandiak gaztetandik izan zuen enologia, txakoligintza, sagardagogintza eta garagardogintzaren jakinmina. Edari horiek familiako etxean betidanik ekoizten ziren. 2011 urtean hasieran hasi ziren lehenengo frogak egiten eta otsailerako bazen lehenengo Etxeandia Garardaua botila kalean.

Produktu-lerroa
---------------

Produktu bakoitzak inguruko pertsonaia jakin baten izena darama. Pertsonaia, benetakoa nahiz mitologikoa izan, garagardo mota bakoitzarekin lotura du eta orokorrean fabrikaren eta banaketaren izaera lokala azpimarratzen du.

*Antsonekoa*: Ale indartsua. Gorrizka, 5-6º alkohol bitartekoa. Malta zapore nabarmena du. Bitsa zabala. Alemaniar lupuluak (Mittlefrüh motakoak) usain eta zapore loretsuak ematen dio.

*Matxin Pirata:* Urrezkoa (horia). Bere argitasunak duen indarra ezkutatzen du, alkohol maila 8º ingurukoa baita. Lupulu mingoztasun gutxikoa.

*Mari:* Argia (horia). Lager motakoa, 4-5º alkohol bitartekoa. Pilsen motako malta eta Nugget lupulu askorekin ekoizten da. Horrek mingostasun nabaria emoten dio. Freskagarria, arina, belar eta baza-ore zaporearekin.

*Lamiak:* Garizkoa. %40 gari malta eta %60 Pilsen motako garagar malta. Alkoholez arina (4º inguru).

*Lauaxeta:* Baltza. Zapore sakona. 7-8º Alkoholduna. 7 malta ezberdinekin eta hiru lupuluekin ekoiztua. Bitsa nabar indartsua.

*Libe:* Inguruko basaranekin (txarri-okaran) ondutako garagardoa. Gabonetarako soilik prestatu eta saltzen dena. Oso produkzio murritza du. 5º ingurukoa. Gozoa. Gorri-larrosa puntua hartzen du. Fruitu usain eta saporea nabarmena da. Lupulu gutxiduna.

*Santa Cruz:* Barley Wine motako garagardoa da. Baltza. 11 - 12º alkohola. Lupulu gitxi duelarik maltaren zaporeak nabari-nabariak dira. Karboniko gitxi duen garagardoa lodia da.

Kanpo estekak
-------------

Etxeandia Garardauak, webgune ofiziala.
, Bloga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257363

 |

* Wd Datuak: Q12257363
**Euskal Herriko Gazteriaren Kontseilua (eHgk)** Euskal Herri osoko gazteez osatutako instituzioa da. 2006ko Maiatzaren 9an sortu zen bi urteko lanari jarraiki.

Historia
--------

Gazte Bilguneak, 2004.urteko abenduan bere iharduera hasi zuenetik honako helburuei erantzungo zien prozesua abian jarri zuen:
· Euskal Herriko gazteriaren eskubideen zerrendaketa egitea.
· Euskal Herriko gazteriaren baitan inoiz egin den eztabaida prozesu zabal eta parte hartzaileena abian jartzea.
· Gazteen hitza eta erabakia bideratzeko tresnak antolatzea.
· Euskal Herriko gazteok sortu eta kudeatutako instituzioa abian jartzea.

Era horretan, honako emaitzak izan zituen prozesua abiatu zuen:
1. Euskal Herriko Gazteriaren Eskubideen Karta adostu eta onartzea
2. Euskal Herriko gazteriaren diagnostikoa (13 eremu barnebiltzen dituena eta bere osotasunean gazteok egina dena) burutzea
3. Herriz-herri aurkezpenak (osotara ia 60 bat aurkezpen egin genituen lurralde guztietan)
4. Euskal Herriko Gazteriaren Biltzarra antolatzea (2005.eko azaroaren 26an Barañainen 300dik gora gazte bildu zituena)
5. Euskal Herriko Gazteriaren Kontseilua abiatzea (2006.eko maiatzaren 9an Donostian egin prentsaurrean aurkeztuko zena)

Helburuak
---------

eHgk-ren helburu nagusia Euskal Herriko gazteriak osatzen duen kolektiboak dituen eskubideak aldarrikatu eta horien garapenan urratsak ematea da. Bide horretan, Euskal Herriko Gazteriaren Eskubideen Kartan jasotzen diren eskubideak ditu erreferentzia nagusi.
Gazteen hitza eta erabakia bideratzeko instituziotzat jotzen du bere burua eta gazteen partehartzea bultzatzea du ardatz.

Funtzioak
---------

* Biltzarra antolatu, diagnostikoak eguneratu, eztabaida piztu
* Eskubide urraketak egunero eta urtero salatzea
* Gazteen hitza eta erabakia errespetatua izateko ekimenak
* Gazteriaren zerbitzurako bitartekoa
* Instituzio ezberdinekin harremana bideratu
* Euskal Herriko gazte plana kudeatu
* Informazioa zabaldu
* Nazioarteko Euskal Herriko gazteen diasporarekin eta gainontzeko herrietako gazteekin elkarlana bideratu eta harremanak izan

Ikus, gainera
-------------

* Euskadiko Gazteriaren Kontseilua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12257475

 |

* Wd Datuak: Q12257475
**Done Salbatzaileko Andre Mariaren baseliza** (erronkaribarreraz: *Done Salbatzaileko Andra Mariren baseliza*) Erronkariko ibaxako Urzainki udalerrian XII. mendeko kristiau baseliza bat da, gotiko estiloan.

Historia
--------

XII. mendearen amaieraldera eraiki zen, Zangozako eskolako erromaniko estiloan eraikia dago. Antzina eta Nafarroako konkistaren garaia arte, baseliza hau dagoen lekuan gaztelu bat zegoen, hortik bere izena.

Eraikina
--------

Done Martie elizaren estilo eta kronologia berekoa da. Habearte bat du, hiru atalekoa, eta burualde zuzena, gurutze-gangaz estalia. Kanpoaldean, hormak harlanduzkoak dira eta kontrahormen eta oinaldean zirkuluerdiko portada txiki baten bidez zedarritzen dira. Barrualdeko erretaula barrokoa da, XVIII. mendearen lehen erdikoa, eta bankua du, hostoz jantzitako salomondarrez eta oskolezko teilatupeaz egituratutako gorputz bakarra, estipite banarekin. Nitxo nagusian XIV. mendeko gotiko estiloko titularraren tailua gurtzen da. Oinaldeko hormatik XVI. mende hasierako Gurutziltzatu baten irudia zintzilik dago, eta bertan Flandriako tradizio nagusiaren ezaugarriak nabarmentzen dira.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | URZAINKI.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Urzainki
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479743

 |

* Wd Datuak: Q25479743
**Eyrarlandeko estatuatxoa** Islandian aurkitutako brontzez egindako irudi txikia da, 6,4 zentimetrokoa. Dirudienez, Thor jainkoaren errepresentazioa da eta ziur aski 1000. urte inguruan egin zen. Gaur egun Eyrarlandeko estatuatxoa Reykjaviken dagoen Islandiako Museo Nazionalaren objektu garrantzitsuenetariko bat da.

Deskripzioa
-----------

Estatuak eserita dagoen pertsonaia erakusten digu, eskuetan gurutze itxurako mailua omen duena; gurutze forma hori ez da arraroa eta kristautasunarekiko eskandinabiar sinkretismoa bezala aztertu egin da. Beste iritzien arabera, estatuatxo hau joku baten pieza bat izango litzateke. Benetan Thor jainkoa izango balitz, *Þrymskviða* poeman narratzen den gertaera batekin lotuko genuke: Thor, ezkontza batean eserita dagoenean, haren maiula berreskuratu zuen eta bi eskuez heldu zuen.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:Thor, trumoiaren jainkoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5422975
* Commonscat Multimedia: Eyrarland statue

---

 |

* Wd Datuak: Q5422975
* Commonscat Multimedia: Eyrarland statue
Tolkienen hil ondorengo lana den Silmarillionen, **Ered Wethrin** izenekoa, sindarinezko izena dena eta *Itzalaren Mendiak* esan nahi duena, Beleriand iparmendebaldean kokatuta dagoen arku formako mendilerro luze bat da. Bere hegomendebaldeko muturrean Taras mendia eta Vinyamar hiria daude. Puntu honetatik aurrera, mendilerroa kurba leun bat eginez iparrekialderantz hedatzen da, Belegaerreko iparraldereneko kostaldeetan amaitzeko, Helcaraxëko, "Izotz karraskaria", izotzetatik gertu, Ered Lominen "buru"arekin elkartuz.

Azken hauek hegoalderantz jaisten dira Itsaso Handiaren kostaldearekiko paraleloan eta berriz Ered Mithrimekin elkartzen dira, eta Dengristen Estuarioarekin batera osatzen duten hirukian, Nevrast eskualdea kokatzen da. Ekialderantz milia askora, Ered Wethrinen beso luze bat iparralderantz irekitzen da, Mithrim mendiak deitua, Ered Lominekin batera Dor-Lomin eskualdea inguratzen duena. Mithrim mendiekin elkartzen den tokian bertan hasten da Ered Wethrin mendilerroa iparralderako kurba sakona egiten, lehenekin beste hiruki zabal bat eratuz eta Mithrim eskualdea osatuz, bertako zelaietan, zati batean, Beleriandeko Gerretako bigarren gudua gertatu zelarik, "Izarpeko gudua" edo "Dagor-nuin-Giliath". Mithrimetik iparraldera eta Ered Wethrinetik mendebaldera Hithlum eskualde handia zegoen, elforik noble eta ausartenak bizi izan ziren tokia: Fingolfinen etxea, Erdialdeko Lurraldeko Noldor guztien erregea, baita gizakirik ausartenak ere: Hadorren etxea. Eta azkenik Ered Wethrinen ekialdeko magalek Ard-Galenen mendebaldeko muga osatzen dute, ondoren Anfauglith deitua.

Ibai askok dute euren jatorria Ered Wethrinen. Iparraldereneko zatian, bere mendebaldeko magaletatik, argitaratutako mapetan izenik gabe dauden ibaietako bi jaiotzen dira, Mithrim lakuaren ibaiadarrak direnak. Ekialdekoetatik eta Eithel Sirion izeneko toki batean Sirion ibaia jaiotzen da, bere urak hegoalderantz bideratzen dituenak mendilerroaren ingurua jarraituz Sirionen pasabiderarte. Hegoalderaxeago eta Ered Wethrin mendiak Mithrim mendiak elkartzen diren tokian Malduin ibaia jaiotzen da, Teiglin ibaiaren ibaiadar nagusia dena, hau, aurrekoak bezala, mendilerroko hegoaldeko magaletan jaiotzen delarik, eta 50 milia mendebalderago dago. Ered Wethrinen jaiotzen den azken ibai handia Narog da, Teiglinen iturritik 100 milia inguru ekialdera.

Etimologia
----------

Izena bi zatiz osatuta dago: "ered", "orod" izenaren plurala izan eta "mendiak" esan nahi duena, eta "wethrin", "gwathren" izenondo edo adjektiboaren plurala eta forma mutatua dena eta "itzaltsua" esan nahi duena. Beraz, Ered Wethrin-ek Mendi Itzaltsuak edo Itzalaren Mendiak esan nahi du.
**Done Sebasti eliza** (*Xasokuntzeko baseliza* ere esaten zaio) Erronkariko ibaxako Bidankoze udalerrian XII. mendeko kristiau baseliza bat da, erromaniko estiloan.

Kokalekua
---------

Herrigunearen sarreran baina harengandik kanpo dago, Igari eta Burgi udalerrietatik datozen bi errepideak bat egiten duten lekuan.

Historia
--------

XII. mendean eraiki zen. Gaur egun Bidankoze udalerrian dagoen lekuan Erdi Aroan izen berdineko bi herri omen zeuden (1178an *Bidangoz et Bidangoiz*; 1197an *Bidangoz et Bidangoz*), eta baseliza hau jada desagertua dagoen herri horretako azken aztarna litzateke.

Eraikina
--------

Nafarroako eraikuntza erlijiosoen nekazal ezaugarri berak mantentzen dituena. Itxura xume eta neurri apaletako tenplua da.

Zirkuluerdi itxurako absidea eta erdi puntuko arkudun atea dauzka. Bi ataletako nabe bakarra eta erdi puntuko bi bao ditu, bai eta atariko tinpano txiki guztia hartzen duen krismoia, hura ere xume eta antzinakoa.

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | BIDANKOZE.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

Ikus gainera
------------

* Bidankoze
* Erronkaribar

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25479748

 |

* Wd Datuak: Q25479748
Tolkienek idatzitako Silmarillion liburuan, **Ered Lomin** edo **Oihartzunaren Mendiak**, \_Ered\_, \_Orot\_en plurala dena eta Mendia esan nahi duena eta \_Lomin\_ez "Oihartzunaren" esan nahi duenaz osatua dagoena, Beleriand iparraldean dagoen mendilerro bat da. Bere izena, euren aurka, Melkorrek, Ungoliantek, Silmarilak bereganatzeko eraso zuenean bota zuen laguntza oihuak oihartzuna egin zuelako jasotzen du. Eta, esaten denez, norantza horretan norbaitek oihu egiten zuen bakoitzean, Melkorren ahotsa zuen oihartzun bera entzun zitekeen.

Beleriand iparraldean kokatuak, iparraldetik hegoaldera hedatzen ziren, ia Belegaerreko kostaldea inguratuz, Hithlum, Nevrast eta Lammoth eskualdeak banatuz. Hegoaldean Ered Wethrinekin elkartzen zen, eta, ekialdean, Mithrimeko Muinoekin. Hirurek batera, Dor-Lomin eskualdea eratzen dute. Beraietan zehar zihoan **Cirith Ninhiach** zeharkatzen zuen Noldorren Ateak bezala ezagutzen zen lurrazpiko tunela. Bere ekialdeko magalen oinean, Linaewen zegoen, **Txorien Lakua**, Nevrasten.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1978203

 |

* Wd Datuak: Q1978203
**Euskalherriko Karlista Alderdia**, **EKA** (gaztelaniaz: *Partido Carlista de Euskalherría*) Hego Euskal Herriko alderdi politiko karlista ezkertiarra da.

E.K.A.k-Euskal Herriko Karlista Alderdiak, ia bi mendeko bizia du Alderdi Karlistaren barruan, izen honen zama historikoaren kontzientea da, eta kendutako Askatasuna berreskuratzeko Herri baten ahaleginen jarraitzaile hartzen du bere burua, eta denboren eskakizunei egokitzen saiatzen da.

Askatasunen berreskurapenaren guda luzean, eta denboran zehar, zenbait goiburu edo printzipio erabili izan dira historian zehar laguntza moduan; "Jaungoikoa, Aberria, Erregea", hasieran; "Jaungoikoa, Aberria, Foruak, eta Erregea", gero, eta egun "Askatasuna, Sozialismoa, Federalismoa, Autogestioa"; bakoitzaren eta guztion xedea gizon eta emakume pertsona egiten duen Askatasuna lortzeko izanik, besteon askatasuna muga bakarra izango litzateke, besterik ez; honek , askatasun politikoa, soziala eta ekonomikoa eskatzen du. Hau lortzeko baliabide baketsu, legalak eta demokratikoen bidez, egungo eta etorkizuneko iharduera ezartzen du Euskal Herriko Karlista Alderdiak, E.K.A.k.

Alderdi guztiz subiranoa da, Estatuko beste alderdi karlistekin federatuta dago Alderdi Karlistan. Gizarte aske, demokratiko eta zuzenagoa lortzea aldarrikatzen du libre eta borondatezko itun baten bidez, Estatuko Herri guztien artean egina.

1976ko Aberri Eguna antolatu zuten erakundeetako bat izan zen zenbait euskal alderdi ezker independentistakin (ETA (m eta pm), EHAS, LAIA eta LAB) eta espainiar alderdi ezker iraultzailekin (MC, LCR eta ORT) batera. 1977ko otsailean Euskal Erakunde Herritarraren sorreran parte hartu zuen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Letamendia, Francisco. *Carlismo y lucha antifranquista: el Aberri Eguna de 1976.*  in: *Breve historia de Euskadi*..

Kanpo estekak
-------------

E.K.A.ren webgunea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3573531

 |

* Wd Datuak: Q3573531


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Nafarroako Foru Erkidegoko alderdi politikoak |  |
| **Nafarroako Parlamentuan** ordezkaritza duten alderdi politikoak:Ahal Dugu •  EH Bildu •  N+ •  GBai •  PSN •  I-E 
Alderdi politiko historikoak:Amaiur •  Batasuna •  EE •  EH •  EKA •  EAE-ANV •  HB •  Na-Bai •  CDN •  UDF •  UNAI 
*Ikus, gainera*: `{{Euskal Autonomia Erkidegoko alderdi politikoen aurkibidea}}` |
Eskumenen eta instituzioen itzulera Erresuma Batuan.
**Erresuma Batuko botereen itzulera** (ingelesez, *devolution*) besteak beste Eskoziarenak, Ipar Irlandarena edo Galesenak ziren eskumen eta instituzioen itzulera izan zen. Erresuma Batutik beste lurraldeetara pasatzea zen.

Eskoziako kasua
---------------

1979. urtean planteatu zen aurrenekoz, eta eskoziarren %51k bozkatu zuen parlamentu propioa izatearen alde. Londresek azken unean egindako trikimailu baten ondorioz (baiezko botoek errolda osoaren %40 gainditu behar zuela erabaki zuten) egitasmoa ez zen aurrera atera.

1997.ean berrartuko zen eztabaida, Westminsterren laboristek agintzen zutela, eta orduan, eskoziarren ia %75ak hala erabaki ostean, Eskoziako Parlamentua eratu zen. Filtrazio baten arabera, orduko Eskoziarako Estatu Idazkari George Robertsonek hala esan zuen orduan: "deszentralismoak erabat akabatuko ditu nazionalismoak".

Hala ere, gauzak ez ziren horrela izan. 2014ko Eskoziako independentzia erreferenduma‎n, erreferendumaren kanpaina azkenekotan zegoenean, eta baiezkoaren aldeko joera hazi zenean, *devolution*az mintzatzera itzuli ziren unionistak, Eskoziarako eskumen gehiago aginduz, ezezkoak irabaztekotan.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4  Ander Perez, «Bederatzi gako Eskozia ulertzeko», *Argia*, 2014-09-14, CC-BY-SA lizentzia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q744894

 |

* Wd Datuak: Q744894
**Euryleonis** (Esparta, K.a. IV mendea) Aintzinako Olinpiar Jokoetako emakumezko zaldi gurdi gidari ospetsua izan zen.

Biografia
---------

Espartako emakumezko honek bi zalgurdi lasterketa irabazi zituen K.a. 368 urteko Olinpiar Jokoetan. Printzesa gisa deskribatu izan da, emakume aberatsa eta zaldi hazlea ere bazela aipatzen da. Olinpiar Jokoetako bigarren emakumezko *stephanite* (koroa eramalea) izan zen Ziniska printzesa espartarraren ondoren (honek k.a. 396an lau zaldi lasterketa irabazi zituen).

Brontzezko estatua
------------------

Pausanias (k.o. II mendea) greziar bidaiari eta idazleak idatzi zuenez Espartan brontzeko estatua bat eraiki zioten, eta idatzi zuenez estatuaren aurrean ez zegoen espartarren garaipen militarrak adierazten zituzten beste estatuarik. Lakoniarren esanetan Skenôma inguruan zegoen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   Harder, Annette.  (2010). *Callimachus: Aetia.*  Oxford University Press, 389 or. ISBN 9780199581016..
2. ↑   Hodkinson, Stephen.  (1998). *Patterns of bronze dedications at Spartan sanctuaries, c. 650—350 BC: towards a quantified database of material and religious investment.*  British School at Athens Studies.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Euryleonis*** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q44887

 |

* Wd Datuak: Q44887
XIX. mendeko arrantzarako euli klasikoa
**Euli artfiziala** edo **arrantzarako eulia** arrantza-apeu mota bat da, normalean euli-arrantza kirolean erabiltzen dena (nahiz eta beste kanaberarekiko arrantza modu batzuetan ere erabil daitekeen). Oro har, euli artifizialek jatorri naturaleko arrainen janari iturriak imitatzen dituzte, euli-arrantzaleek arrantzatzen dituzten arrain espezifikoetarako erabiltzen dituztenak. Euli artifizialak euli-lotzearen bidez egiten dira, eta horietako batzuetan, ilajea, lumak, hariak edo bestelako material asko lotzen dira arrain amu baten gainean. Euli artifizialak egin daitezke ur gezako eta ur gaziko arrainen harrapakin guztiak irudikatzeko, uretako eta lurreko intsektuak, krustazeoak, zizareak, beita, landaretza, haragia, arrabak, narrasti txikiak, anfibioak, ugaztunak eta hegaztiak, eta abar. Esaten zaio euliak hiltzen ari direla, arrainak nasan jartzeko trebetasunari. Badira milaka euli artifizialeko ereduak, horietako asko izen deskribatzaileak eta sarritan idiosinkratikoak dituztenak.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1817235
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph125367
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q1817235
**Dornocheko gaztelua** (ingelesez: *Dornoch Castle*) Eskoziako Highland eskualdearen iparraldean kokatzen den gaztelua da, Dornoch herrian.

Historia
--------

1500 urtearen inguruan eraiki zuen Caithnesseko apezpikuak eta 1557an John Gordon Sutherlandeko Earlari eman zion baina 1570an McKay eta Murray leinuen arteko borrokan suntsitua gelditu zen. Gaztelua berreraiki egin zuten dorre bat gehituz.

XVIII menderako egoera txarrean zegoen eta 1813-14 urteetan berriztu egin zuten. Eskola izan zen, ondoren gartzela eta 1860tik aurrera epaitegia. 1880 urtean aldaketa batzuk egin zitzaizkion, hego-mendebaldeko blokeari altuera handitu eta ekialdean hiru solairutako dorrea gehitu besteak beste. 1947an luxuzko hotel bihurtu zuten.

Iruditegia
----------

* 
* 
* 
*

Kanpo estekak
-------------

* Hotelaren webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q5298134
* Commonscat Multimedia: Dornoch Castle

---

 |

* Wd Datuak: Q5298134
* Commonscat Multimedia: Dornoch Castle
***Euliphora*** generoa Arabako Urizaharreko anbarean aurkitutako euli baten (*Euliphora grimaldii*) taxoi fosila da. Duela 100 milioi inguruko intsektu dipteroa kontserbazio egoera primerakoan gorde zen anbarean, eta espezie eta genero berri bezala identifikatu ahal izan zen. Itxuraz euli arrunt baten traza du trebaturik gabeko begiarentzat ere, gaur egunean hedatuak dauden Phoridae familiako eulien antzekoa da.

Izena euskarazko 'euli' hitzetik eman zitzaion, eta David Grimaldi intsektu fosiletan berezitutako paleontologoaren deitura ere badarama espezieak,

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Ingelesez)** Arillo, Antonio.  (1999). «A new genus of Prioriphorinae (Diptera: Phoridae) from the Lower Cretaceous amber of Alava (Spain)» *Studia Dipterologica* (6): 251-255. (Noiz kontsultatua: 2021-01-29).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q105100866
* **Datu taxonomikoak**
* GBIF: 4789575
* Paleobiology Database: 297162

 |

* Wd Datuak: Q105100866
***Fedon*** —grekoz: Φαίδων, *Phaidon*— Platonen elkarrizketetako bat da, Sokratesen azken orduak jasotzen dituena. Bertan Sokratesek arimaren hilezkortasunaren auziaz hitz egiten du bere ikasleekin. Ideien eta oroitzapenaren teoria, Sokratesek hilezkortasunaren frogatzat eman zuena, da elkarrizketa horren gai nagusia. Filosofia heriotzarako prestaketa gisa azaltzen da (filosofia, hiltzen ikastea da), eta gorputzaren desira eta atseginetatik garbitzea da. Elkarrizketa arimen etorkizunari buruzko mito bikain batez bukatzen da. Elkarrizketa hori Fedonek kontatu zion Platoni.

Jokin Zaitegik euskaratu zuen *Fedon* elkarrizketa (*Platon, IV. Kriton eta Faidon*, 1978).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q244161
* Commonscat Multimedia: Phaedo

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 9651152140012611100005
* BNE: XX3383569
* BNF: 122068938 (data)
* GND: 4006824-9
* LCCN: n83035293
* NLA: 56963789
* SUDOC: 027544672
* BIBSYS: 90886359
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q244161
* Commonscat Multimedia: Phaedo