**Hizkuntza goidelikoak**, **hizkuntza gaelikoak** edo **gaelera hizkuntzak** (irlanderaz: *teangacha Gaelacha*; Eskoziako gaeleraz: *cànanan Goidhealach*; manxeraz: *çhengaghyn Gaelgagh*) uharteetako hizkuntza zelten bi multzoetako bat da; britoi hizkuntzena da bestea. Irlanderak, Eskoziako gaelerak eta manxerak osatzen dute gaelikoen azpitaldea (zelta Q taldea); galesak, kornubierak eta bretainierak, berriz, britoiena (zelta P taldea).

Hizkuntza gaelikoak deritze maiz hizkuntza zelta guztiei; bereziki, egoera informaletan edota testunguru teknikoak ez direnetan. Hala ere, erabilera hori okerra da, izendapen horrek irlandera, Eskoziako gaelera eta manxera hartzen baititu barne, baina ez beste hizkuntza zeltak.

Hizkuntza gaelikoak Irlandako hegoaldetik hasi, Manx uhartean jarraitu eta Eskoziako iparralderaino mintzatu izan diren hizkuntzen multzoa da. Shelta hizkuntza ere gehitu izan zaio, Irlandako Pavee edo Travellers deritzen herrialdeak hitz egin ohi izan duen hizkuntza; irlandera eta ingelesaren arteko nahasketa da, sintaxi edo joskera oinarrizkoa ingelesa delarik.

Hiru hizkuntza hauek Irlandera zaharraren (VI. eta X. mendeen artean) ondorengo izan zen Erdialdeko Irlanderatik (Erdi Aroan hitz egina) sortutako aldakiak dira. Hizkuntza goidelikoen formarik zaharrena Aitzinirlandera da (IV. mendetik VII. edo VIII. mendeetara bitartean) baina idatzizko lehen lekukotasunak aipatu Irlandera zaharrean daude idatzirik.

Hizkuntza talde honen mota garaikide bat "gaelera klasikoa" da, honek Irlandan XII. menderarte eta Eskozian XVIII. menderarte literaturan erabilpena izan zuen. Bi aldaera hauen arteko ortografia ezberdintasunak orain dela gutxi burututako berrikuntzetan oinarritzen dira, ondorio gisa kokapen anitzetako estandarizazio edo batasun konplexuak sortu direlarik.

Manxeran erabilitako ortografia ingelesa eta galesean oinarritua dago, eta 1610 John Phillips gotzain galestarrak sarrarazi zuen.

Hizkuntza goideliko hauetako hiztunei gael edo gaeliko deitzen zaie (*Gaeil* Irlanderaz, *Gàidheil* Eskoziako gaeleraz eta *Ny Gaeil* manxeraz. Ingelesez eta Frantsesez berriz *Gaels* edo *Goidels*).

Sailkapena
----------

Gaelerar hizkuntzen azpitalde hau uharteetako zelta hizkuntzen taldean kokatzen da. Azken adar horren beste azpitaldea britoi hizkuntzak dira; horien barnean daude galesa, kornubiera eta bretainiera. Biak ere uharteetako zelta hizkuntzen artean, nagusiki Britainiar uharteetan mintzo baitira eta antzeko hainbat ezaugarri elkarbanatzen baitituzte, adibide gisa, zenbait aditz moldeen erabilpena, esaldiaren ordena (Aditza, Subjektu, Objektu edota Predikatua), etab.

Gainera, gaeleraren adarra Q zelta-adarrean ere sailkatua da, hizkuntza aurrezeltaren jatorrizko \*kw ahotsa adar honetan mantendu egin baita (P zelta-adarrean ez bezala, honetan \*kw soinua berehala p hots bilakatu zen).

Haatik, bi azpitalde hauen arteko ezberdintasunak ere badaude, horregatik eta ikerketak aurrera doazen heinean sailkapen hau oraindik ez da behin-betikoa. Adibidez, gaelerazko taldean \**an, am* soinuak *é* hizki bihurtu dira, bokal ez sudurkaritua eta soinu frikari baten aurrean aurkitzean luzapena jasaten duena. Adibidez, antzinako irlanderan *éc* ("heriotza"), *écath* ("amu"), *dét* ("hortz"), *cét* ("ehun") hitzak galesezko esanahi berdineko *angau* ("heriotza"), *angad* ("amu"), *dant* ("hortz") eta *cant* ("ehun") hitzekin parekatzean hau garbi ikus daiteke.

P zelta eta Q zelta adarrak
---------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Protozeltiar hizkuntza** | **Galiera** | **Galesa** | **Bretainiera** | **Irlandera** | **Eskoziako gaelera** | **Manxera** | **Euskarazko esanahia** |
| *\*kwennos* | *pennos* | *pen* | *penn* | *ceann* | *ceann* | *kione* | "buru" |
| *\*kwetwar-* | *petuarios* | *pedwar* | *pevar* | *ceathair* | *ceithir* | *kiare* | "lau" |
| *\*kwenkwe* | *pinpetos* | *pump* | *pemp* | *cúig* | *còig* | *queig* | "bost" |
| *\*kweis* | *pis* | *pwy* | *piv* | *cé* (antzinean *cia*) | *cò/cia* | *quoi* | "Zein/Nor" |

Parekatzea
----------

### Zenbakiak

| # | Irlandera | Eskoziako gaelera | Manxera | Euskara |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | aon | aon | un, nane | bat |
| 2 | dó, dhá | dà, dhà | daa | bi |
| 3 | trí | trì | tree | hiru |
| 4 | ceathair | ceithir | kiare | lau |
| 5 | cúig | còig | queig | bost |
| 6 | sé | sia | shey | sei |
| 7 | seacht | seachd | shiaght | zazpi |
| 8 | ocht | ochd | hoght | zortzi |
| 9 | naoi | naoi | nuy | bederatzi |
| 10 | deich | deich | jeih | hamar |
| 11 | aon déag | aon deug | nane jeig | hamaika |
| 12 | dó dhéag | dà dheug | daa yeig | hamabi |

### Ohiko esaldiak

| Irlandera | Eskoziako gaelera | Manxera | Euskara |
| --- | --- | --- | --- |
| Fáilte | Fàilte | Failt | Ongietorri |
| Conas atá tú? /Cad é mar atá tú? | Ciamar a tha thu? | Kys t'ou? | Nola zaude? / Zer moduz? |
| Cad é an t-ainm atá ort? | Dè an t-ainm a tha ort? | Cre'n ennym t'ort? | Zein da zure izena? |
| Is mise... | Is mise... | Mish... | Ni... naiz |
| Lá maith | Latha math | Laa mie | Egun ona |
| Maidin mhaith | Madainn mhath | Moghrey mie | Egunon |
| Trathnóna maith | Feasgar math | Fastyr mie | Arratsaldeon |
| Oíche mhaith | Oidhche mhath | Oie vie | Gabon |
| Go raibh maith agat | Tapadh leat | Gura mie ayd | Eskerrik asko |
| Slán leat | Slàn leat | Slane lhiat | Agur |
| Sláinte | Slàinte | Slaynt | "Osasuna" (edateko garaian euskaraz "topa" erabiltzen den bezala) |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑     *Amarauna - Unesco Etxea.*  (Noiz kontsultatua: 2010-03-10).

Ikus gainera
------------

* Gaeliko (etnia)
* Eskotoak

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q56433
* **Identifikadoreak**
* BNF: 11979355k (data)
* GND: 4120186-3
* LCCN: sh85055678
* NDL: 00562418
* NKC: ph120459
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q56433


| * i
* e
* a
Zelta hizkuntzak |
| --- |
| Kontinentekoak | † *Zeltiberiera*  •  † *Galaziera*  •  † *Galiera*  •  † *Lepontiera*  •  † *Norikoera* |
| Uharteetakoak | **Britoiak:** Bretainiera  •  † *Cumbriera*  •  † *Britainiera*  •  Kornubiera\*  •  † *Piktoera*  •  Galesa
**Goidelikoak:** Irlandera  •  Manxera\*  •  Eskoziako gaelera |
| Nahasketak | Bungi  •  Shelta |
| Hiztun-eremuak | Gaeltacht  •  Gàidhealtachd  •  Y Fro Gymraeg  •  Bretainia Beherea  •  Cape Breton uhartea  •  Y Wladfa |
| Hezkuntza | Bunscoill Ghaelgagh  •  Diwan  •  Gaelscoil |
| † *Hizkuntza hila* / \* Aldi batez erabat galdu zen hizkuntza, gaur egun biziberritzeko edo berpizteko bidean dena. |