recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gurjant Singh**,  (Amritsar, Punjab, India, 1995eko urtarrilaren 26a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Gurjant Singh» *olympedia.org* **(Ingelesez)**
2. ↑  «Gurjant Singh» FIH **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q28043217

 |

* Wd Datuak: Q28043217
**Gran Sassoko eta Laga mendietako Parke Nazionala** (italieraz: *Parco nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga*) naturagune babestua da, Italiaren erdialdean dagoena. 1.489 kilometro koadroko eremua hartzen du, % 90 Abruzzo eskualdean (L'Aquila, Teramo eta Pescara probintziak); gainerako zatia Markak (Ascoli Piceno) eta Lazioren (Rieti) artean banaturik dago. 1991n izendatu zuten parke nazional.

Geografia
---------

Parke nazionalean hiru mendi multzo daude, iparretik hegora txikienarekin hasi eta handienarekin bukatu. Ipar-ekialdean mendi txiki batzuk daude: Monti Gemelli. Erdialdean, ipar aldera, berriz, Laga mendiak, Campotostoko aintzirako uraren ondoan; Gemelli mendiak baino garaiagoak eta sendoagoak dira, baina mendi zaharren borobil itxura tipikoa dute. Eta erdialdean baina hegoaldera joz gero, Gran Sasso mendigunea ageri da, dena harkaitz zakar latza, Adriatikoari begira.

Balio naturalak
---------------

Eskualde eurosiberiarraren eta mediterraniarraren artean kokatua, biodibertsitate handiko eremua da. Zenbakiek honela laburbiltzen dute parke nazionalaren handitasun naturala: 2.651 landare espezie (59 orkidea barne); galtzeko arriskuan diren 51 landare espezie; *Adonis vernalis* landarea hazten den hiru eremu, Italiako bakarrak; 11 arrano beltz bikote; Apeninoetako 1.000 sarrio (*Rupicapra pyrenaica ornata*); eta
120 bat otso.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga.*  parks.it (Noiz kontsultatua: 2021-9-5).
2. 1 2 3   Lopez, Gorka. *Gran Sasso eta Laga, Apeninoetako bazter galduak.*  *Berria*, 2007ko azaroak 10, CC BY-SA 4.0, berria.eus (Noiz kontsultatua: 2021-9-4).
3. ↑    *Parco nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga.*  gransassolagapark.it (Noiz kontsultatua: 2021-9-5).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1027914
* Commonscat Multimedia: Gran Sasso e Monti della Laga National Park

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 245416408
* GND: 4645481-0
* LCCN: sh97001548
* **Lekuak**
* OSM: 3164710

 |

* Wd Datuak: Q1027914
* Commonscat Multimedia: Gran Sasso e Monti della Laga National Park
**Mariano Gartzia Zalba** (Agoitz, 1809ko uztailaren 26a – Iruñea, 1869ko otsailaren 2a) nafar musikari eta musikagile izan zen.

Iruñeko katedraleko infantikoa, kantua eta solfeoa ikasi zituen Mateo Gimenez irakasle baxojolearekin, eta harmonia eta konposizioa Jose Gelbentzurekin. Aipatu katedraleko organista eta kaperako kidea, bere konposizioak, Hilarion Eslabaren esanetan, oso estimatuak izan ziren bere ideien argitasun eta sinpletasunagatik, bere egitura onagatik, bere exekuzioaren erraztasunagatik, eta batez ere bere gustu onarengatik.

Musika akademia bat sortu zuen, eta Iruñeko Udalak bere egin eta mantentzea erabaki zuenean, zuzendari izendatu zuen eta 6 000 erreal esleitu zizkion urtean. Egungo Joakin Maya Udal musika-eskola da.

Erreferentziak
--------------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q25432044
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 86978865
* BNE: XX1214605
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 61192
* GEN: 10298

 |

* Wd Datuak: Q25432044
**Oranienburg** Alemaniako Brandenburgo estatuko hiria da. Herrialdeko hiriburua den Berlindik iparraldera dago, 35 kilometro eskasera. Oberhavel barrutiko hiriburua da.

Geografia
---------

Havel ibaiak zeharkatzen du Oranienburg.

Historia
--------

Oranienburg XII mendearen aldera sortu bide zen baina bere lehenengo aipamena 1216koa da, **Bötzow** izenarekin bada ere. Beste hainbat hiri bezala gaztelu baten ondoan garaturiko merkatarien asentamendua izan zen hasieran.

 Sachsenhausen kontzentrazio-esparrua
Frederiko Gilen I.a "Hautesle Handia" Orange-Nassau konderriko Luisa Henrietarekin ezkondu zen 1646an. Emazteari izugarri gustatzen zitzaion Bötzow ingurua eta bertan gaztelu berri bat eraiki zion holandar estiloan, eta Oranienburg izena eman zion Luisa Henrietaren jatorriari erreferentzia eginez. 1653an herriak berak ere izen bera hartzea erabaki zuen.

Nazien aurreneko kontzentrazio-esparruetako bat Oranienburgen eraiki zen 1933an eta toki falta zela eta 1935ean Sachsenhausen kontzentrazio-esparru berriak hartu zuen haren lekua. 1945ean sobietar Armada Gorriak eskurartu artean 100.000 pertsona bertan hil zirela estimatzen da. Nazien energia nuklearraren proiektuaren zentrua ere Oranienburgen egon zen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* **Oranienburg gaztelua (*Schloss Oranienburg*):** Brandenburgoko jauregi barroko zaharrena da. 1653an eraiki zen holandar estiloan.

Hiri senidetuak
---------------

Oranienburg ondorengo hiriekin dago senidetua:

* Bagnolet (Frantzia) (1964)
* Mělník (Txekia) (1974)
* Hamm (Alemania) (1990)
* Vught (Herbehereak) (1991)
* Friedrichsthal (Alemania) (2000)

Demografia
----------

Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.
Ikus jatorrizko Wikidatako eskaera eta iturriak.

Kanpo estekak
-------------

* Webgune ofiziala **(Alemanez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q14808
* Commonscat Multimedia: Oranienburg

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 157140493
* BNF: 11964034c (data)
* GND: 4043700-0
* LCCN: n83030329
* NKC: ge712076
* **Lekuak**
* OSM: 1310102

 |

* Wd Datuak: Q14808
* Commonscat Multimedia: Oranienburg
**Orange konderria** (ingelesez: *Orange County*) New Yorkko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Goshen da. 2010eko zentsuaren arabera 372.813 biztanle zituen, Orange kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Orange konderriak 2.172,08 kilometro koadro ditu. Horietatik 69,82 ura dira. Beste 2.102,26 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 171,64 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 372.813 pertsonetatik 321.444 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 67.185 dira. 33.895 beltzak edo afroamerikarrak. 908 amerikar natiboak ziren eta 80 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 8.685 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 797 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 7.004 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q108618
* Commonscat Multimedia: Orange County, New York

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 125481064
* LCCN: n79126396
* NARA: 10036549
* SUDOC: 157564371
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 1835362
* TGN: 1002751

 |

* Wd Datuak: Q108618
* Commonscat Multimedia: Orange County, New York
**Gosper konderria** (ingelesez: *Gosper County*) Nebraskako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Elwood da. 2010eko zentsuaren arabera 2.044 biztanle zituen, Gosper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Gosper konderriak 1.198,45 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,83 ura dira. Beste 1.186,62 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 1,71 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 2.044 pertsonetatik 2.003 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 49 dira. 8 beltzak edo afroamerikarrak. 2 amerikar natiboak ziren eta 0 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 4 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 1 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 26 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q489787
* Commonscat Multimedia: Gosper County, Nebraska

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 130191579
* LCCN: n81018557
* **Lekuak**
* OSM: 1425417
* TGN: 2001352

 |

* Wd Datuak: Q489787
* Commonscat Multimedia: Gosper County, Nebraska
Ying-yang-aren sinboloa
**Makrobiotika** yin eta yang izeneko printzipioan oinarritutako elikatu eta bizitzeko modu bat da. **Elikadura makrobiotikoan** yin eta yang elikagaiak bereizten dira eta horien arteko oreka bilatu behar da ongizatea eskuratzeko. Bereziki, zerealak eta horien artean arroza lehenesten dituen elikadura da, orekarako beste barazki eta labore naturalak erabiliz. Aldi berean, tratamendu kimikorik gabe hazitako eta ahalik eta prozesu industrialik gabeko elikagaiak gomendatzen ditu. Makrobiotika George Oshawa japoniarrak (1893-1966) landu, aurkeztu eta eman zuen aditzera. Geroztik, minbiziaren eta beste gaixotasun larrien aurkako terapia moduan proposatu da. Beste batzuen arabera, ordea, makrobiotikan oinarritutako dieta bat jarraitzeak oinarrziko mantenugaien eskasia ekar dezake eta gaixotasunak sendatu edo arintzeko baliorik ez duela baieztatu dute.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1163963
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX4576403
* BNF: 17057859q (data)
* LCCN: sh85079431
* NDL: 01223436
* NKC: ph122571
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D015623

 |

* Wd Datuak: Q1163963
**Mariarats**, herri hizkeraz **Mariaratz** edo **Maribaratz** ahoskatua, Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerriaren mendebaldean dagoen auzo bat da, herrigunetik banandua. Baserri giroko auzoa da.

Mendi arteko txoko batean dagoen auzoa da, Usurbe eta Murumendiko mendilerroaren oinetan, kasik ezkutuan, ziur asko Ordiziako ezezagunena, bai kanpotarrentzat nahiz ordiziar askorentzat, bertaratzeko Malkasko auzotik abiatzen den errepidea hartu beharra dago.

2010eko hamarkadaren hasieran, bertan Abiadura Handiko Trenaren trenbidearen biaduktu bat eraiki zen.

Mariarats auzoko ikuspegi panoramikoa.

Izena
-----

Mariarats auzoko baserrien izendegi-seinalea.
Izena auzoan jaio eta zehartkatzen duen Mariarats errekak izen ematen dio.

Mariaraserreka, Maribaratzerrota (-a) eta Gorriñe izenez ere ezagutzen da errota hau. Sarobeaundi izeneko lekuan eraiki zen 1877an Mariaratserrota eta 1940an utzi zion garia eta artoa ehotzeari. 1990ean etxe berri bat eraiki zuten orube berean. 1577tik aurrera sarritan ageri da toponimo hau dokumentazioan. Izen bereko erreka pasatzen da etxearen ondotik eta Beasainekin muga egiten du. Mariaratserreka edo Mariarasko erreka esaten zaio. Ondorioz, erreka hau gurutzatzen duen zubiak ere Mariarats izena du. Auzo-izena ere bada eta Mariaratserrotaren inguruari dagokio. Garai batean Mariaratsaldea esaten zitzaion inguruari. Izenaren osagaiak ilunak dira, itxura batean Maria eta arats ditugu, baina ez dakigu amaiera hori zer den. Mitxelenak ere ez zuen garbi ikusten eta aipatzen zuen ez ote zen aratz "eder" hitzarekin lotu behar.

Iruditegia
----------

* Mariarats erreka.Mariarats erreka.
* Malkasko auzoa eta atzealdean CAFeko ikuspegia, Mariarats auzora doan bidean.Malkasko auzoa eta atzealdean CAFeko ikuspegia, Mariarats auzora doan bidean.
* Mariarats auzoko etxebizitza.Mariarats auzoko etxebizitza.
* Mariarats auzoko AHTaren biaduktua.Mariarats auzoko AHTaren biaduktua.
* Mariarats auzoko ikuspegia.Mariarats auzoko ikuspegia.
* Mariarats auzoko etxebizitza.Mariarats auzoko etxebizitza.

Erreferentzia
-------------

1. ↑  Mariarats, Ordizia ezagutzen

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63652778
* Commonscat Multimedia: Mariarats

---

 |

* Wd Datuak: Q63652778
* Commonscat Multimedia: Mariarats


| Ordiziako auzoak |
| --- |
| Aita Urdaneta • Alde Zaharra • Altamira • Bustuntza • Eskarabilla • Lazkaibar • Malkasko • Mallutz industrialdea • Mariarats • OianguOtegi Enea • San Bartolome • San Joan • Txindoki industrialdea |
**Mariano Federico Picón Salas** ( Mérida, 1901eko urtarrilaren 26a - Caracas, 1965eko urtarrilaren 1a ) idazle, diplomatiko eta akademiko venezuelarra izan zen. Bere obran saiakera historikoak, kritika literariokoak eta Latinoamerikako historia kulturala nabarmentzen dira, Venezuelako intelektualik unibertsalenetako bat bihurtuz.

Idazle eta saiakeragile gisa egindako lanaz gain, Picón Salas bere irakasle eta politika lanengatik nabarmendu zen. Venezuelako Unibertsitate Zentraleko Humanitate eta Hezkuntza Fakultatearen sortzailea eta bere lehen dekanoa izan zen. Hezkuntza Ministerioko Kultura eta Arte Ederretako Zuzendari (1938-1940), Venezuelak Kolonbian zuen enbaxadore (1947-1949), Venezuelak Brasilen zuen enbaxadore (1958-1959), Venezuelak UNESCOn zuen enbaxadore (1959-1963) eta Presidentetzako Idazkari izan zen Romulo Betancourten konstituzio-aldiko azken urtean (1963-1964).

Biografia
---------

### Lehen urteak eta Txileko egonaldia (1901-1936)

 Mariano Federico Picón Salas bere nerabezaroan.
 Mariano Picón Salas 1923an Txilera iritsi zenean.
Mariano Picón Salas Andeetako Mérida hirian jaio zen, izen bereko estatuko hiriburua, 1901eko urtarrilaren 26an. Pío Picón Ruiz eta Delia Salas de Picónen semea, 1912an hil zena. 1910erako, bere aitak irakasle frantziar bat izendatu zuen, monsieur Machy, librepentsalari eta komunero-ohia, Picón Salas haurrari bere lehen heziketa urratsetan lagunduko diona. 1913an, batxilergo ikasketak hasi zituen Mérida lizeoan, eta Trujilloko Valera hirian jarraitu zituen, Aquinoko Santo Tomas ikastetxean.

1916an, Felipe Tejera idazleari buruzko saiakera bat argitaratu zen El Universal egunkarian. Hurrengo urtean Los Andesko Unibertsitatean sartu zen, non Zuzenbidea eta Zientzia Politikoak karrera hasi zuen, eta unibertsitateko paraninfoan Las nuevas corrientes del arte (1917) saiakera irakurtzera gonbidatuko zuten, El Lápiz Tipografiak inprimatuko duena.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6762383
* Commonscat Multimedia: Mariano Picón Salas

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 71408028
* ISNI: 0000 0001 1029 1276
* BNA: 000024983
* BNE: XX831546
* BNF: 120387091 (data)
* GND: 118997106
* LCCN: n78095808
* NKC: jn19990006545
* SNAC: w6r22cpm
* SUDOC: 028579763
* UB: a1006291
* Open Library: OL185853A
* **Bilduma digitalak**
* BVMC: 4202

 |

* Wd Datuak: Q6762383
* Commonscat Multimedia: Mariano Picón Salas
**George Van Biesbroeck saria** astronomiaren esparruan epe luzean eginiko lorpenengatik ematen den sari bat da. Sariei buruz American Astronomical Societyren webguneak dioenez: "Van Biesbroeck saria, ohi, bi urtetik behin ematen da eta epe luzean zehar astronomiari eginiko zerbitzu bikainengatik pertsona biziak omentzen ditu, sarritan soldatapeko bere lanaren betebeharretatik haratago".

1979tik 1996 arte sariak *Van Biesbroeck Award Inc.*ek aurkeztu zituen. American Astronomical Society arduratu zen sari hauek banatzeaz 1997tik aurrera.

Sariak bere izena George Van Biesbroeckgatik jasotzen du, bere astronomo lana 65 urterekin "jubilatu" ondoren beste 27 urtez jarraitu zuena.

Irabazleak
----------

Zerrenda hau American Astronomical Societyren webgunetik lortua dago:

### Van Biesbroeck Award Inc.ek sarituak

* 1979 D. Scott Davis
* 1980 Marcia Rieke
* 1981 Marc Aaronson, Jeremy Mould
* 1982 Erick Young
* 1983 Sariturik gabe
* 1984 John Stocke
* 1985 Mark Giampapa
* 1986 John Hill
* 1987 Sariturik gabe
* 1988 Dorrit Hoffleit
* 1989 Brian Marsden
* 1990 Aden Meinel
* 1991 Barry Clark
* 1992 Bob Kurucz
* 1993 Janet Akyüz Mattei
* 1994 Wayne Warren, Jr.
* 1995 Arlo Landolt
* 1996 Dave Crawford

### American Astronomical Societyk sarituak

* 1997 Helmut Abt
* 1998 Frank Lovas
* 1999 Barry Lasker
* 2000 D. Harold McNamara
* 2001 Michael J. Kurtz
* 2002 Victor Blanco
* 2003 Donat Wentzel
* 2004 Rodger Doxsey
* 2005 Eric Greisen
* 2006 Sariturik gabe
* 2007 Stephen P. Maran
* 2008 Peter Stetson
* 2009 Father George V. Coyne
* 2010 Virginia Trimble
* 2011 David S. Leckrone
* 2012 C. Megan Urry

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2661328

 |

* Wd Datuak: Q2661328
**Magnetometro**, lagin baten seinale magnetikoa zenbatzeko balio duten gailuei deritze. Oso samurrak daude, Gouyren balantza edo Evansen balantza kasu, eremu magnetiko bat aplikatzean lagin batean gertatzen den itxurazko pisuaren aldaketa neurtzen dutena (eragiten den momentu magnetikoagatik). Sofistikatuak ere izan daitezke, SQUID delakoez hornituak daudenak, adibidez, gaur egun, sentikorrenak direnak.

Motak
-----

Fluxgate magnetometro bat.
Magnetometroak, oinarrizko bi motatan bana daitezke:

* Magnetometro eskalarrek, euren mende dauden eremu magnetikoaren indar osoa neurtzen dute, eta
* Magnetometro bektorialek, eremu magnetikoaren osagaia, norantza zehatz batean neurtzeko ahalmena dute.

Magnetografoa, datuak etengabe erregistratzen dituen magnetometro berezi bat da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q333921
* Commonscat Multimedia: Magnetometers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4168596-9
* NKC: ph200792
* AAT: 300389667
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q333921
* Commonscat Multimedia: Magnetometers
**Otoh Gunga** Star Wars film sagako Mamu mehatxua filmean agertzen den urpeko hiri bat da, Naboo planetan kokatua.

Otoh Gunga gungandarren hiririk handiena da. Nabooko gudua gertatu baino hiru mila urte lehenago sortua izan zen, antzinako gungan herria zen Spearheaden toki berean Hiriko jatorrizko biztanleria Otoh Jahai, Otoh Langua, Otoh Mandassa, Otoh Raban, Otoh Sancture, Otoh Urs eta Relliasetik zetorren. Gungandar herriaren batasunaren eta indarraren ikurra zen.

Paongah laku barearen azalpean ezkutatua, indar eremu hidrostatikoen bidez ura kanpoan eta airea hiri barnean mantentzen duten elkarloturiko burbuilez egina dago. Bertako biztanleria milioi bat gunganekoa zen Nabooko gudua gertatu baino lehen.

Hiria gungan gobernuaren egoitza eta hauen liderra den Rugor Nassen bizilekua da. Qui-Gon Jinn eta Obi-Wan Kenobi jediek hiria bisitatu eta Rugor Nassekin hitz egin zuten, hiriaren historia osoan zehar Otoh Gunga bisitatu zuten lehen bisitari kanpotarrak izan zirelarik.

Naboo Merkataritza Federazioaren harmadak inbaditu zuenean, Nassek ez zuen kontutan hartu droideen mehatxua, nabootarren ardura zela iritziz. Baina, ondoren, droideek, OOM-9 buru zutela eta Darth Maulen laguntzarekin hiria inbaditu zuten, eta gungandarrek euren bizileku ederretik arrisku garaian ezkutatzen ziren "toki sakratura" ihes egin zuten.

Klon Gerretan Otoh Gunga erlatiboki neutral eta bakean mantendu zen.

Inperio Galaktikoa ezarri zenean inperioko soldaduek eraso zuten eta partzialki suntsitua izan zen. Gungandarrek amore eman zuten eta Inperio Berriaren estatu txotxongilo bat bihurtu ziren, ofizialak ziren gizaki askorekin. Eskala sozial berri batekin, gungandarrak laster erori ziren pobrezian, eta askok hiria utzi eta azalera joatea erabaki zuten.
Eguratsaren geruzak.
Lur planetari dagokionez, **magnetosfera** termosferan dagoen geruza bat da. Atmosferaren kanpokoena den geruza da, hots, lurrazaletik urrutien dagoena.

Geruza honen izenak Lurraren eremu magnetikoari egiten dio erreferentzia. Eremu honek eguzkiaren erradiazioaz babesten gaitu elektrikoki kargatutako partikulak (elektroiak eta protoiak) desbideratuz. Eguzkiaren erradiazioari eguzki-haizea deitzen zaio eta honen eraginez, Lurreko eremu magnetikoa ez da erabat simetrikoa: eguzkiaren aldera dagoen zatia txikiagoa da eta atzeko zatiak hainbat eta hainbat kilometroko buztana osatzen du, eremu magnetikoari kometa itxura emanez. Partikula batzuk Lurrera iristea lortzen dute poloetan: aurora borealak (ipar poloan) eta aurora australak (hego poloan) dira.

Geruza hau exosferan kokatzen da.

Ikus, gainera
-------------

* Atmosfera
* Termosfera
* Exosfera

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6915
* Commonscat Multimedia: Planetary magnetospheres

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4132479-1
* NDL: 00574730
* NKC: ph122553
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q6915
* Commonscat Multimedia: Planetary magnetospheres


| Eguratsa |
| --- |
| Troposfera • Estratosfera • Mesosfera • Termosfera • ExosferaTropopausa • Estratopausa • Mesopausa • TermopausaOzono geruza • Turbopausa • Ionosfera |
**Luis Agote** (Buenos Aires, 1868ko irailaren 22a — *ib.*, 1954ko azaroaren 12a) argentinar medikua, ikertzailea eta odol-transfusioko aitzindaria izan zen.

Biografia
---------

Buenos Aireseko Ikastetxe Nazionaleko ikasle izan zen, eta gero Buenos Aireseko Unibertsitatean, hepatitisari buruzko tesi batekin doktoregoa lortu zuen. 1894. urtean Higiene Departamentuko idazkari izendatu zuten, eta ondoren Martín García uharteko legenardunentzatko ospitaleko zuzendaria (1895). 1899az geroztik, Rawson ospitalean egin zuen lan Buenos Airesen, eta han zuzendari bihurtu zen. 1905ean, Buenos Aireseko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko irakasle izendatu zuten. 1929an erretiratu zen.

### Odol-transfusioko lana

1914ko azaroaren 9an, Amerikako lehen zeharkako odol-transfusioa egin zuen, sodio zitratoa erabiliz, antikoagulatzaile gisa. Albert Hustin mediku belgikarrak hilabete batzuk lehenago egin zuen operazioa, 1914ko martxoaren 27an, baina Agotek ez zuen ezer jakin.

### Politika

1910. urtean , Parlamentuko kide hautatu zuten, 1916an Senatuan sartu zen. Kostaldeko Unibertsitate Nazionalaren fundazioa ezarri zuen legea proposatu zuen.

### Idazlea

Luis Agote liburu askoren egilea ere da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q4392505
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 161585119
* ISNI: 0000 0001 1121 4539
* SUDOC: 123200873
* Grierson: 23587
* Open Library: OL2390659A
* Biografía HCDN: 3236

 |

* Wd Datuak: Q4392505
**San Malakias Armaghekoa** edo **Irlandakoa**, Maelmhaedhoc O'Morgair izenez jaioa (1094-1148ko azaroak 2), Armagheko artzapezpiku katolikoa eta Lector Armaghekoaren semea izan zen.

Batez ere, Erromara, 1140an eginiko erromesaldi baten ondoren, ustez iragarri zitzaizkion bi profezia jokogatik gogoratzen da. Bere jaia, azaroak 3an ospatzen da.

San Zelsok, apaiz ordenatu zuen 1119an, eta, 1123an, Bangorreko abade izendatu zuten. Urte bete beranduago, Bangorreko gotzain izendatu zuten, eta, 1124an, Armagheko primatua. 1127an, Cormac MacCarthy printzea eta Desmond Guinnessen aitorle bihurtu zen, eta, Connorren arpilaketaren ondoren, han, orain errege zen Cormacen zaintzapean elkarte monastiko bat ezarri zuen. San Zelso hil ondoren, Armagheko artzapezpiku izendatu zuten 1132an, azpijoko ugariren erdian, Jesusen artzain makila usurpatzaile bati erosi behar izateraino iritsi zirenak.

Gizon biziki erlijiotsua, bere laguna zen Bernardo Claravalgoak, Malakiasek, Irlandako elizan diziplina berrezarri zuela gogorarazten du, jentiltza jazarri eta moral katolikoa berrezarri zuela, honen ondoren, bere egoitza, Dawn eta Connorren banatu zuelarik, lehenengoa beretzat hartuz, non priorerri bat ezarri zuen. 1139 hasieran, Erromarantz bidaiatu zuen, Eskozia, Ingalaterra eta Frantziatik igaroz, non San Bernardo bisitatu zuen. Bere asma, Inozentzio II.a aita santuari, Armagh eta Casheleko diozesietarako palioak eskatzea zen.

Malakiasek, Erroman, aurrez aurre, egoera izugarri bat topatzen du, erabat uzteldua eta aitasantutza, italiar jauntxoen mende. Dirudienez, une hauetan izan zituen bere begiztapen profetikoak, aita santuari moral handia sorrarazi ziotenak, Mendebaldeko Eliza katolikoa, oraindik bere azkenetan ez zegoela sentiarazi ziotenak. Bere jaioterrira itzuli zen bi palioekin eta Irlandako primatu izendaturik. 1142an Mellifonteko abadia handia ezarri zuen. 1148an, Erromara itzuli nahi izan zuen, baina, Clairvauxen zegoelarik, gaixotu eta San Bernardoren besoetan hil zen. Mirari ugari ematen zaizkio. Klemente III.a aita santuak kanonizatu zuen 1199ko uztailak 6an. Bere erlikia ugarien zerrenda, Jacques-Paul Mignek idatzitako *Patrologiae cursus completus* lanaren CLXXXVn liburuan zenbatua agertzen da.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q356455
* Commonscat Multimedia: Saint Malachy

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 21079230
* ISNI: 0000 0001 1043 6631
* BNA: 000038926
* BNE: XX1064592
* CANTIC: a10484553
* GND: 118576631
* LCCN: n84068056
* NKC: mzk2006337396
* SUDOC: 027356043
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q356455
* Commonscat Multimedia: Saint Malachy
**Ongai-Vallesantoro jauregia** Nafarroa Garaiko Zangoza udalerriko Alde Zaharran kokatutako XVII. mendeko jauregi bat da. Barroko estiloa ditu.

Historia
--------

Ongai-Vallesantoro jauregia eraikin barrokoa da, XVII. mendearen bukaeran egina. Jatorriz Ongai familiaren egoitza izan zen; Blas Ongai Iriarte agindu zuen eraikina altxatzea. Haren alaba Nafarroa Beherako Arnegiko Juan Etxeberri Etxnike Lesaka Berniarekin ezkondu zen. XIX. mendean jabea Leopoldo de Gregorio y Paterna, Vallesantoroko markesa, izan zen; Nafarroako erregeordea izan zen eta Mercedes Ayanz Ureta-rekin ezkondu zen. Garai horretan eraikinari elementu neoklazikoak gehitu zitzaizkion.

Gaur egun, Zangozako kultur-etxea da eta Nafarroako Foru Aldundia da jabea.

Ezaugarriak
-----------

Fatxada Churriguerescoko estilokoa da. Bereziki ederra zur landuan egindako teilatu-hegatsa da, Nafarroako landuenetariko bat. Teilatu-hegatsan Mexikoko zein Peruko arte kolonial amerikarraren apainketa batzuk ikus daitezke: sirenak, horma-besoak, animalia fantastikoak...

Eraikinaren beheko solairua harlanduz egina dago. Hiru solairu ditu, bestetik, adreiluz eginak. Barruan deigarria da eskaileraren balaustrada handia.

XIX. mendean elementu neoklasikoak gehitu zitzaizkion: frontoia eta armarri neoklasikoa, atariko eta azken solairuko Salomonen zutabeak.

Teilatu-hegatsaren argazki errekonstrukzioa

Iruditegia
----------

* Atari churriguereskoaAtari churriguereskoa
* Teilatu-hegats ikusgarriaTeilatu-hegats ikusgarria
* Eskailera ikusgarriaEskailera ikusgarria

Erreferentziak
--------------

* *Nafarroako Entziklopedia Handia | ZANGOZA.*  (Noiz kontsultatua: 2022-02-01).

1. ↑
2. ↑

Ikus gainera
------------

* Alde Zaharra
* Zangoza

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q63241198
* Commonscat Multimedia: Palace of Ongay-Vallesantoro

---

* **Ondare historikoa**
* Gizateriaren ondare: 669-392

 |

* Wd Datuak: Q63241198
* Commonscat Multimedia: Palace of Ongay-Vallesantoro
Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da.Bideo hau Ikusgela proiektuaren parte da. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen klik eginez gero.**Nietzscheren** bizitza eta pentsamendua ulertzeko bideoa.
***Ongia eta gaizkiaz haratago: Etorkizuneko filosofiaren sarrera*** (alemanez *Jenseits von Gut und Böse. Vorspiel einer Philosophie der Zukunft*) 1886ean Friedrich Nietzsche alemaniar filosofoak idatzitako idazlan bat da, hain zuzen ere, XIX. mendeko Filosofiaren giltzarrietako bat da.

1886ean idazle berak idazlana argitaratu zuenean, garaiko filosofo eta irakurleek ez zioten jaramon handiegirik egin. Idazleanean, Nietzschek bere ustez haren mendeko pentsalarien moral hutsala zena erasotzen zuen, beren buruak moralistatzat izendatzen zituzten zenbaiten zentzu kritiko eza eta ondare judu-kristau moralarenganako erakusten zuten onarpen pasiboa. Idazlanak Nietzsche helduaro filosofikoaren gai nabarmeneak jorratzen ditu eta jada idazleak *Honela mintzatu zen Zaratustra* (1883-1885) idazlanean zentzu metaforikoagoan proposatuko ideien garapen modura irakur daiteke.

Egitura
-------

Idazlana zenbatutako 296 atalez eta "Mendi goietatik" izeneko "epoda" batez osatua dago. Atalak bederatzi zatitan banatuak daude:

* Lehen zatia: Filosofoen aurreritziei buruz
* Bigarren zatia: Espiritu askea
* Hirugarren zatia: Izaki erlijiotsua
* Laugarren zatia: Esaldi eta interludioak
* Bosgarren zatia: Moralaren Historia Naturalari buruz
* Seigarren zatia: Gu eskoladunak
* Zazpigarren zatia: Geure bertuak
* Zortzigarren zatia: Herriak eta aberriak
* Bederatzigarren atala: Zer da aristokratikoa?

Kanpo estekak
-------------

* Idazlana alemanez irakurgai. Gutenberg proiektua **(Alemanez)**
* Ingelesez irakurgai **(Ingelesez)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q579794
* Commonscat Multimedia: Beyond Good and Evil (Friedrich Nietzsche)

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 187298021
* BNE: XX2108230
* BNF: 119994182 (data)
* GND: 4211811-6
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q579794
* Commonscat Multimedia: Beyond Good and Evil (Friedrich Nietzsche)
**Gonzalo Manso de Zúñiga Txurruka** (Haro, Errioxa, 1902ko irailaren 25a - Donostia, Gipuzkoa, 1982ko urtarrilaren 14a) Errioxako idazle eta argitaratzailea izan zen.

Biografia
---------

Marrazki eta Arkitekturako ikasketak egin ondoren, Zuzenbidekoak amaitu zituen, Valladoliden eta Madrilen.

Euskal historiaz, etnografiaz eta folkloreaz arduratuta, Euskal Herriko bazter guztietan ibili zen materiala jasotzen.

1944. urtean, Peñafloridako kondearekin, Alvaro del Valle Lertsundi, Amadeo Delaunet, Jose Mujika, Ciriquiáin Gaiztarro eta Joaquín Irizarrekin batera, Euskalerriaren Adiskideak elkartea berriro antolatu zuen. Elkarte horretako sail batzuetako kide izan zen (Aranzadi, Gipuzkoako Erretratugileen Elkartea, Francisco de Ibero Institutua...).

1950. urtean, Donostiako San Telmo Museoko zuzendari izendatu zuten. Museo horretako hainbat piezari buruzko monografiak eman zituen argitara: *El suondoko*, *Muebles populares vascos*, *Piezas de Pasajes*, *Estelas discoidales*, *Historia del Museo*, *Las arcas de caballos*, *La Laya* eta *San Telmo* (1976).

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258641
* **Identifikadoreak**
* BNE: XX1014326
* Tabakalera ID: 82832
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Auñamendi: 91726
* Lur: 04034/eu\_m\_0798/m0798

 |

* Wd Datuak: Q12258641
**Greer konderria** (ingelesez: *Greer County*) Oklahomako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Mangum da. 2010eko zentsuaren arabera 6.239 biztanle zituen, Greer kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greer konderriak 1.667 kilometro koadro ditu. Horietatik 11,16 ura dira. Beste 1.655,84 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 3,74 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 6.239 pertsonetatik 5.503 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 609 dira. 438 beltzak edo afroamerikarrak. 152 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 10 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 2 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 128 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q111968
* Commonscat Multimedia: Greer County, Oklahoma

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 147759311
* LCCN: n81110794
* NARA: 10039362
* **Lekuak**
* OSM: 1822210
* TGN: 2001650

 |

* Wd Datuak: Q111968
* Commonscat Multimedia: Greer County, Oklahoma
**Gonzalo Herralde** (Bartzelona, Katalunia, 1949ko urriaren 22a) kataluniar zinema zuzendaria da.

Biografia
---------

Psikologia- eta medikuntza-ikasketak egin zituen, baina bukatu gabe utzita, antzerkigintzan hasi zen lehenbizi eta zinemagintzan gero, Parisen. 1970ean egin zuen lehen film laburra, *Cartel*. Bien bitartean, semiotikako eta artearen historiako ikasketak egin zituen Bartzelonako Unibertsitatean.

1971 eta 1974 bitartean, zenbait film labur egin zituen: *Bocaccio va a New York* (1971, "Bocaccio New Yorkera doa"), *Un cochero impertinente* (1973, "Zalgurdi-gidari lotsagabea") eta *Mi terraza* (1974, "Nire terraza"). Azken urte horretan bere produkzio-etxea sortu zuen, eta debuta egin zuen film luzeen zuzendari gisa: *La muerte del escorpión* (1975, "Arrabioaren heriotza"). Bi urte geroago, esperimentu bat egin zuen *Raza, el espíritu de Franco* ("Arraza, Francoren espiritua") filmarekin: Alfredo Mayo eta Pilar Francori egindako elkarrizketak tartekatu zituen Saenz de Herediaren film horren sekuentzien artean. 1978an, *El asesino de Pedralbes* ("Pedralbesko hiltzailea") filmean, Bartzelonako goi-burgesiako senar-emazte batzuen hilketa kontatu zuen. Filmak gaztelaniazko ekoizpen onenaren Kantauriko Perla saria irabazi zuen Donostiako Zinemaldian.

Beste lan batzuk: *Vértigo en Manhattan* (1980, "Zorabioa Manhattanen"), *Últimas tardes con Teresa* (1983, "Azkeneko arratsaldeak Teresarekin"), *Laura, del cielo llega la noche* (1986, "Laura, zerutik dator gaua"), eta *Proceso al azar* (1989, "Halabeharraren araberako auzia").

Filmografia
-----------

* 1975. *La muerte del escorpión*
* 1977. *Raza, el espíritu de Franco*
* 1978. *El asesino de Pedralbes*
* 1980. *Vértigo en Manhattan*
* 1983/4. *Últimas tardes con Teresa*
* 1986. *Laura a la ciutat dels sants*
* 1991/3. *La febre d'or*

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258644
* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 34362737
* ISNI: 0000 0001 1933 579X
* BNE: XX1000162
* GND: 1027854109
* LCCN: nr97018896
* SUDOC: 168546590
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Lur: 02775/eu\_h\_1630/h1630

 |

* Wd Datuak: Q12258644
**Oteroko Kristoa** (gaztelaniaz: *Cristo del Otero*), ofizialki **Monumento al Sagrado Corazón de Jesús** (Jesusen bihotz sakratuaren monumentua), Victorio Macho (1887-1966) palentziar eskultorearen lan ezagunena eta monumentalena da.

Ezaugarriak
-----------

Eskultura Palentzia hiriburutik gertu dago, hiri osoa menpean duela. 1930ean eraiki zen, baina inaugurazioa 1931ko ekainaren 12a arte ez zen egin. Estilo aldetik Art Déco korrontean kokatu da; halaber, elementu kubistak ditu. Kritiko batzuen iritziz Antzinako Egiptoko eskulturen eragina ere erakusten du. Kristoren azpian museoa eta Erdi Aroko Santo Toribioko baseliza daude; baselizan dago lurperatuta Victorino Macho eskultorea. Eskulturak 20 metro baino gehiago ditu, luzean; horregatik, askotan munduko Kristo altuena dela esan da, baina ez da horrela: esaterako, Rio de Janeiroko Kristo Berrerosleak 38 metro ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   .

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Irudiak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q775946
* Commonscat Multimedia: Cristo del Otero

---

* **Ondare historikoa**
* Hispania Nostraren zerrenda gorria: url

 |

* Wd Datuak: Q775946
* Commonscat Multimedia: Cristo del Otero
**Olga Vladimirovna Golts** (errusieraz: Ольга Гольц), nazioartean **Olga Holtz** izenaz ezaguna, (Txeliabinsk, Errusia, 1973ko abuztuaren 19a) errusiar matematikaria da, zenbaki-analisian aditua. 2006an Sofian Kovalevskaia saria irabazi zuen, eta bi urte geroago, 2008an Europako Matematikaren Sozietatearen saria. 2008tik, Ikastegiko Junge Akademia ikastegiko kidea da.

Biografia
---------

Holtzek matematikan eman zituen lehen urratsak gurasoekin, biak programatzaileak baitziren. 15 urte zituela, matematikan espezializatutako institutu batean sartzeko aukeratu zuten, eta handik bi urtera graduatu zen. Ondoren, Holztek Hegoaldeko Uralen Estatuko Unibertsitatean (1995) eta Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean (2000) ikasi zuen, eta unibertsitate berean egon zen 2002 arte doktoratu ondoko lanpostuan. Ondoren, urte eta erdi eman zuen Alemanian, Humboldt beka batekin, Berlingo Unibertsitate Teknikoko Matematikako Institutuan, 2004an Estatu Batuetara itzuli baino lehen. Han, matematikako irakasle laguntzaile lanpostua bete zuen Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn, 2004 eta 2007 bitartean.

2006. urtean Sofia Kovalevskaya saria irabazi ondoren (1.000.000 €), Holtzek bere ikerketa-taldea eraiki zuen Berlingo Unibertsitate Teknikoan. Han, matematika aplikatuko katedraduna izan zen, eta, geroago, Kaliforniako Unibertsitatea Berkeleyn, katedraduna. Harrezkero, Holtzek aitorpen gehiago jaso ditu. European Mathematical Societyk 2008an eman zion saria, eta Europako Ikerketa Kontseiluak 880 000 euroko beka eman zion 2010eko abuztuan. 2015. urtean, American Mathematical Society-tik fellow aukeratu zuten, «aljebra lineal numerikoari, hurbilketaren teoriari, konputazio teorikoaren zientziari eta aljebrari egindako ekarpenengatik».

### Zaletasunak

Holtzek, matematikak egin aurretik musika karrera egitea pentsatuta zuen. Berlingo Koru Filarmonikoarekin lan egiten du eta saloi-dantzak praktikatzen ditu.

Sariak eta aintzatespenak
-------------------------

* 2006an Sofian Kovalevskaia saria irabazi zuen.
* 2008an Europako Matematikaren Sozietatearen saria.
* 2010ean Europako Ikerketa Kontseiluak beka eman zion.
* 2015. urtean, American Mathematical Society-tik fellow aukeratu zuten.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   **(Alemanez)** «Startseite» *www.diejungeakademie.de* (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
2. ↑   «Olga Holtz - The Mathematics Genealogy Project» *www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu* (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
3. ↑   «AMS» *web.archive.org* 2015-12-10 (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
4. ↑   **(Alemanez)** «„In Berlin geht mathematisch die Post ab"» *Der Tagesspiegel Online* 2007-02-07 ISSN 1865-2263. (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).
5. ↑   **(Alemanez)** «Der Klang der Mathematik» *Der Tagesspiegel Online* 2008-04-07 ISSN 1865-2263. (Noiz kontsultatua: 2022-09-05).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1699677
* Commonscat Multimedia: Olga Holtz

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 304293475
* GND: 103699046X
* MGP: 49270
* Google Scholar: WJGqLh8AAAAJ

 |

* Wd Datuak: Q1699677
* Commonscat Multimedia: Olga Holtz
Monterron jauregiaren fatxada nagusia, harlandu-lana
**Harlandua** eraikuntzan erabiltzen den harria da, gehienetan laukizuzen itxurakoak. Tamaina handikoak eta astunak dira, eta ezin dira esku hutsez altxa. Txikiagoak badira eta, hortaz, eskuz altxagarriak, **harlanduxka** izena hartzen dute.

Harlanduak lau alde landuak izaten ditu, edo behintzat hiru. Baina bada era bat, harlandu *errustikoa* izenekoa, zeinean murruan ikusten den aldea latz eta landugabe uzten dena.

Harlandu bakoitzaren garaiera, bi errenkadaren artekoa, estekadura mota desberdintzen du:

* handia: 35 cm baino gehiago
* ertaina: 20 eta 35 cm artean
* txikia: 20 cm baino gutxiago

Ikus, gainera
-------------

* Harlangaitz

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q121649
* Commonscat Multimedia: Dimension stone

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4194563-3
* AAT: 300070045
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q121649
* Commonscat Multimedia: Dimension stone
Harlem River, gorriz adierazia, New Yorkeko Bronx eta Manhattan auzoen artean.
**Harlem River** New Yorkeko itsasarte bat da, East River eta Hudson ibaiaren artean 13 kilometrora igarotzen dena, Manhattan eta Bronx auzoak bananduz. Harlem River ibaiaren ibilbidearen zati bat Spuyten Duvil Creeketik igarotzen da, ibaiaren antzinako ibilbidearen hegoaldean hedatzen dena, Manhattanen zati txiki bat isolatuz (Marble Hill) Bronx aldean.

Harlem River behin-behineko sei zubik, altxatu egiten den zubi automatiko batek eta arkuzko hiru zubik zeharkatzen dute, eta 16,8 metroko aire altuera duen edozein itsasontzik nabiga dezake. Baina, 1,5metroko aire altuera duen edozein itsasontzik Spuyten Duvil Zubiak igarotzen utzi behar izatea beharko dute. Harlem River zeharkatzen duten gainontzeko zubi mugikorrek 7,2 metroko altuera dute itxita daudenean 1,5 eta 7,2 metroko aire altuera duten itsasontziek soilik zubi batek igarotzen uztea beharko luketenak. Zubi hauek zubi finkoak edo zubi oso baxuak ordezkatu zituzten XIX. mendearen amaieran nabigazioa hobetzeko. Azken urteetan Harlem River zeharkatzen duten zubi mugikorren irekieren probak egin dira eta nabigaziorako probak gainditu zituzten. Ez dago ibaiaren nabigaziorako kuotarik. High Zubia, ibaia zeharkatzen duen zubirik altuena dena, jatorrian 1837 eta 1848 bitartean eraiki zen Croton akueduktua garraiatzeko ibaiaren gainetik.

Goiz lainotsu bat Harlem ibaian
Harlem ibaia zeharkatzen duten hiru zubi ikus daitezke argazki honetan: High Zubia, gaur egun itxia eta oinezkoentzako zubi bezala erabiltzen dena, Alexander Hamilton Zubia (Interstate 95aren zatia) eta Washington Zubia. Argazki honetan, iparralderantz begiratuz, ezkerrean Manhattaneko Washington Heights auzoa ikus daiteke, eta Bronx eskuinaldean.
New York Hiriko Garraio Departamenduak zubi guztiak egoera honen lanean aritzea gainbegiratu eta ziurtatzen du, eta askotan zubietako batzuk konponketetan egoten dira.

Ibaian Peter Jay Sharp Boathouse ere badago, arraunketa instalakuntza bat. Ibaia New Yorkeko Unibertsitateko, Fordhameko Unibertsitateko eta Manhattan Collegeko ikasleek erabiltzen dute, ibaian instalakuntza iraunkorrak dituen unibertsitate bakarra Columbiako Unibertsitatea den arren. Antzina, Columbiako arraunlariek New Yorkeko Polizia Departamenduari lagundu zioten gorpuak ibaian bilatzerako orduan. Ikerketa mota hauek Law & Order telesailean agertu ziren.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q597451
* Commonscat Multimedia: Harlem River

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 315527114
* LCCN: sh88003387
* NARA: 10043311

 |

* Wd Datuak: Q597451
* Commonscat Multimedia: Harlem River
**Ondizko Andra Mariaren baseliza** Bizkaiko Leioa udalerrian dagoen baseliza bat da. Ondiz auzoan dago.

Historia
--------

Eraikina jatorriz Erdi Arokoa zen, gaur egungoa XVI. mendekoa da, eta eraldatze handiak izan ditu. XIX. mendean, karlistaldietan, gotorlekutzat ere erabili zen. Gaur egun oraindik Eliza Katolikoak erabili ohi du.

Eraikina
--------

22,90 x 8,20 metroko oinplano laukizuzena du. Hormak bistako hargin-lanez eginak, baina izkina-harriak eta kanpai-horma (kanpai baterako lekuaz) harlanduz eginak daude.

Hegoaldean lau kontrahorma ditu. Iparraldean arku erdiko atari nagusia du. Ekialdean arku karpaneleko leihoa, gezileihoa eta arku zorrotzeko leihoa ditu. Hegoaldean puntadun-arkuzko atea eta arku eskartzanozko atea zituen (gaur egun itsutuak), eta leihoburuak, arku karpaneleko leihoa eta bi gezileiho mantendu ditu. Ekialdean, bi gezileiho ditu. Zurezko zorua du.

Teilatua bi uretakoa da, iparraldeko atarian garaiera txikiagoa duelarik. Epistolaren alboko antzinako ataria eroria dago.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  
Gurutzi Arregi Azpeitia, *Ermitas de Bizkaia*, II. bilduma, ISBN 84-398-9631-X, 183 eta 184. orr. Bizkaiko Foru Aldundia eta Labayru Institutua. Bilbo, 1987.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q16562778

 |

* Wd Datuak: Q16562778
**Lorrenako Dukerria** (frantsesez: *Lorraine*, lɔʁɛn ahoskatua; alemanez: *Lothringen*) eskualde feudal independente bat izan zen, 1766an Frantzian sartu zena azkeneko duke subiranoa hil ondoren, Stanisław Leszczyński, Poloniakoa. Lotaringia Goienako Dukerritik abiatuta eratu zen, eta hau, aldi berean, Lotaringiako Dukerritik eratu zen 949an. Hiriburu bezala Nancy hiria izan zuen.

Historia
--------

949an, Lotaringiako dukea eta Koloniako artzapezpikua zen Brunok, Oton I.a Alemaniakoaren anaiak, dukerria bi zatitan banatzea erabaki zuen, bere basailuen artean zeuden etengabeko liskarren ondorioz, batzuk frantziar eraginekoak eta besteak germaniarrekoak zirenak.

Banaketa horretatik Lotaringia Goiena eta Lotaringia Beherea izeneko dukeorde lurraldeak sortu ziren, handik gutxira, 977an, enperadoreak dukerri bezala berezituko zituena. Enperadoreak berak erabakiko zuen lurralde bakoitzerako zein izango zen oinordekoa.

1033an bi dukerriak Verdungo kondea zen Lotaringiako Gotelo I.aren irudipean bateratuak aurkitu ziren.

Hau 1044an hil ondoren, Henrike III.a Beltza enperadoreak, bateratzearen beldur zena, hala eta guztiz ere, Goteloren seme nagusia, Godofredo, soilik Lotaringia Goienaren duke bezala izendatzea erabaki zuen, honen anaia Gotelo II.a Lotaringia Behereko dukea, handik gutxira, 1046an hilko zen bitartean.

Lotaringia berriz elkartzeari dagokionez enperadoreak emandako ezezkoaren aurrean, Godofredo, orduan, erabaki inperialaren aurka matxinatu zen, Lotaringia Beherea eraso eta Verdun hiria suntsitu zuen 1045ean. Enperadoreak, zigor bezala, Lotaringia Goienako dukearen titulua kendu eta Alsaziako Adalbertori eman zion Lorrenako Dukerriaren izenarekin 1047an.

Godofredok borroka jarraitu zuen, Adalberto garaitu eta hilez Thuineko guduan (1048ko azaroaren 11n) baina bere helburua lortu gabe, enperadoreak, berehala, Alsaziako Gerardo, Adalbertoren anaia, Lorrenako Duke bezala izendatu baitzuen, Alsaziako etxeko lehena.

Ikus, gainera
-------------

* Lorrena

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q155019
* Commonscat Multimedia: Duchy of Lorraine

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 131145259
* BNF: 12271046s (data)
* GND: 10003868-2
* LCCN: n81124887
* SUDOC: 068525044
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q155019
* Commonscat Multimedia: Duchy of Lorraine
**Osasungintza** oso garrantzitsua da pertsona guztien osasuna eta ongizatea mantentzeko eta hobetzeko. Horrela diruduna izan nahiz pobrea edo dirugabea izan, gaixotasunak edo beste motatako osasun beharrizanak (istripu batean apurtutako hezurrak, adibidez... ) tratatu ahal direlako.
Honen haritik, gaur egun bi motatako osasungintza sistema daude; publikoa eta pribatua.

Osasungintza pulblikoaren eta pribatuaren arteko desberdintasunak
-----------------------------------------------------------------

### Osasungintza publikoa

Osasungintza publikoa gobernuak finantzatutako dohako sistema da; ez da enpresa batena, baizik eta gobernuarena eta horregatik publikoa da, hau da, hiritar guztientzat eskuragarria. Berdin dio nongoa den, edo zenbat diru kobratzen duen, txiroa edo diruduna izan, pertsona guztiek dute eskubidea osasun-publikoaren zerbitzuak erabili ahal izateko. Osasungintza publikoan hainbat motatako zerbitzuak aurkitu ahal dira: gaixotasun larri batzuen tratamendua ( adibidez, minbizia ), gaixotasun kronikoen tratamendua ( adibidez, diabetesa ), lehen mailako arreta ( familia-medikua ), tratamendu psikologikoak, eta oroar pertsonaren ongizate fisikoa eta mentala ahalbidetzen dituztenak.

### Osasungintza pribatua

Osasungintza pribatuan, enpresa pribatuak daude bakarrik, hau da, ez da osasun publikoa bezala, osasungintzaren zerbitzuak erabili behar badituzu, ordaindu behar duzu. Ordaintzerakoan zerbait puntuala izan ahal da; kasu bakarrerako ordaindu daiteke, edo osasun-seguru baten bitartez erabili daiteke, hilabetero kuota bat ordainduz horrela osasungintzaren zerbitzuren bat behar duen momentuan erabiltzeko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q97203889

 |

* Wd Datuak: Q97203889