recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cuencako Udaletxea** hiriko udalaren egoitza da. Hiri harresitu historikoaren Plaza Nagusian dago XV. mendetik baina egungo eraikina 1760-1762 artean altxatu zen. Barroko estiloko Cuencako erain garrantzitsuena da.

Historia
--------

XVI. mendearen erdialdean Udaletxea oso egoera kazkarrean zegoen. Horrek zaharberritze handia egitera behartu zien kuenkatarrei. Konponketa hori Pedro de Alviz arkitektoa zuzendu zuen. Mende amaieran Plaza Nagusiaren sarreran zegoen etxea erosi zen baina hori ere lasten txikia gelditu zen; 176an udalatxearen ondoan zegoen beste etxe bat erosi zuten, atxikitzeko. Baina XVIII. mendearen hasieran udaletxea erortzeko arriskuan zegoen eta hustu eta hesitu behar izan zuten. Azkenian, bota egin zuten toki berean udaletxe berria kokatzeko asmoz. 1760 arte lanak ez ziren hasi. Proiektua Jaime Bort arkitektoa egina zen. Borten esanetan proiektuak eraikinaren simetria bilatzen zuen nahiz eta topografikoki oso toki zaila izan. Lorenzo de Santa María lanen zuzendaritza hartu zuen eta 1762an bukatuta zegoen. 1788an eraikina handitzeko beharra ikusi zen eta lana Mateo López arkitektoari enkargatu zioten.

Ezaugarriak
-----------

Barroko estiloan eraikia, oinplanta laukizuzen du, bi gorputzez bai alboetan. Bi alde horiek hain garrantzitsuak dira, dokumentuetan bi udaletxe aipatzen direla. Eraikina hiru solaitu ditu, goikoa behekoa baino altura gutxiagorekin. Atzealdeko fatxadak estilo klasikoagoa du.

Egun eraikinaren arazo nagusia azpitik igarotzen den errepidea da. Errepide bera alde zahar osoa zatitzen du, Plaza Nagusia barne.

Iruditegia
----------

* Udaletxearen arkupeak.Udaletxearen arkupeak.
* Gaueko ikuspegia.Gaueko ikuspegia.
* Atzealdeko fatxada.Atzealdeko fatxada.

Erreferentziak
--------------

1. ↑   .
2. ↑   .

Kanpo loturak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341711
* Commonscat Multimedia: Casa Consistorial de Cuenca

---

* **Ondare historikoa**
* BIC: RI-51-0010143-00000
* Catálogo de Patrimonio Cultural de Castilla-La Mancha: ayuntamiento-de-cuenca

 |

* Wd Datuak: Q8341711
* Commonscat Multimedia: Casa Consistorial de Cuenca


|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Cuencako udaletxea*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Izola** (italieraz: *Isola*), Esloveniako hiria da, Kostaldea-Karst eskualdean dagoena. 2008ko erroldaren arabera 15.922 biztanle ditu. Esloveniako kostaldean dagoen hiru herrietako bat da, Itsaso Adriatikoan, Koperretik 8 kilometro eskasera.

Hizkuntzak
----------

Izola ofizialki elebiduna da, esloveniera eta italiera hartzen ditu bere baitan, hortik **Izola-Isola** izena.

Historia
--------

K.a. II mendean erromatarrek *Haliaetum* asentamendua altxatu zuten gaur egungo herrigunetik hego-mendebaldera. Izola bera VII mendean sortu zuten Aquileiatik ihesi zetozen errefuxiatuek uharte txiki batean, hortik "isola" izena. K.o. 932 urteko veneziar agiri batean *Insula* izena ematen zaio.

1267an Veneziako Errepublikaren parte izan zen eta 1797an Germaniako Erromatar Inperio Santuan barneratu zen. 1805 eta 1813 artean frantziarrek Iliriar probintzietan sartu zuten Istria guztia, baina ondoren Austria-Hungariako Inperioak hartu zuen, 1918an desegin zen arte. Ondoren Italiaren esku gelditu zen Istria baina Bigarren Mundu Gerraren ondoren Jugoslaviak eskuratu zuen.

Ondasun nabarmenak
------------------

* San Mauro eliza (*cerkev sv. Mavra*)

Iruditegia
----------

* Izola eta kirol kaia.Izola eta kirol kaia.
* San Mauro eliza.San Mauro eliza.
* Besenghi degli Ughi jauregia.Besenghi degli Ughi jauregia.
* 
*

Hiri senidetuak
---------------

* Tolentino (Italia)

Kanpo estekak
-------------

* **(Eslovenieraz)** **(Italieraz)** Webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q15877
* Commonscat Multimedia: Izola

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 126780631
* GND: 4261827-7
* LCCN: n88271257
* NKC: ge583773
* SUDOC: 204359635

 |

* Wd Datuak: Q15877
* Commonscat Multimedia: Izola
Vatnajökull, Islandia
Grímsvötn lakua Vatnajökull glaziarrean, Islandia.
 Penny izotz-kaskoa en la Baffin uhartean, Kanada.
**Izotz-kasko** izotz-kontinentalen zenbait masak jasotzen duten izena da. Izotz-zelaiak izotz-kasko batez estalitako eremu ordokitsu eta harritsu handiak dira, bere ertzek elur-lekuak eratzen dituztelarik, eta fiordo eta kanalen bidez itsasoan edo lakuren batean itsasoratzen direnak. Izotz zelaiak nagusiki eremu polar eta patagonikoetan daude, eta zenbait elementu geografiko estaltzen dituzte, lakuak edo mendikate luzeak kasu.

Geografoek *izotz-zelaiak* izotzak edo elurrak estalitako hedadura 50.000 kilometro karratu edo gehiagokoa denean aipatzen dituzte, eta *inlandsisak* (edo izotz kontinentala bera) estalki glaziarrek milioi bat kilometro karratu baino gehiagoko hedadura dutenean (gaur egun bi *inlandsis* daude, Antartikakoa eta Groenlandiakoa.

Azterketa geologiko eta glaziologikoen arabera, izotz zelaiak azken glaziazioan zehar eratu ziren askoz tamaina handiagoko glaziartutako guneen hondarrak izango lirateke. Izotz zelai hauek mundu ur edangarrizeko erreserba nagusiak dira, eta beraz, balio estrategiko handia dute.

Izotz zelairik garrantzitsuenak
-------------------------------

* Stikine izotz-kaskoa, (Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak), 21.876 kilometro karratu.
* Patagonia Hegoaldeko Izotz-Zelaia (Argentina eta Txile), 16.800 kilometro karratu
* Austfonna (Svalbard, Norvegia), 8.120 kilometro karratu.
* Vatnajökull (Islandia), 8.100 kilometro karratu.
* Penny izotz-kaskoa (Baffin uhartea, Kanada) 6.000 kilometro karratu
* Patagonia Iparraldeko Izotz-Zelaia (Txile), 4.200 kilometro karratu
* Juneau Izotz-Zelaia (Alaska, Estatu Batuak) 3.900 kilometro karratu
* Darwin mendikateko Izotz-Zelaia (Suaren Lurraldea, Txile) 2300 kilometro karratu
* Kolunbia Izotz-Zelaia (Alberta, Kanada) 325 kilometro karratu
* Zelai Elurtu Handia (Txile) 200 kilometro karratu.

Ikus, gainera
-------------

* *Inlandsis*
* Izotz plataforma

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q878077
* Commonscat Multimedia: Ice caps

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4329735-3
* LCCN: sh85063979
* AAT: 300266566
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q878077
* Commonscat Multimedia: Ice caps
Ohar medikoaOhar medikoa **Oharra: Wikipediak ez du mediku aholkurik ematen**. *Tratamendua behar duzula uste baduzu, jo ezazu sendagilearengana.*  

**Cushingen sindromea** gaixotasun endokrinoa da, kortisolaren odol-kontzentrazio handiarekin lotzen dena. Odol-kontzentrazio handia kortisolaren hiperjariaketaren ondorioz sor daiteke (gogoratu hormona hori giltzurrungaineko guruinak ekoizten duela), edo botika glukokortikoideen gehiegizko kontsumoarengatik.

Gizakia ez ezik, sindrome honek abere batzuk ere (txakurrak, zaldiak...) jotzen ditu.

Harvey Cushing sendagile estatubatuarrak bere izena daraman gaitza deskribatu zuen estreinakoz 1932an.

Etiologia
---------

Cushingen sindromeak arrazoi exogenoak ala endogenoak izan ditzake.

Arrazoi exogenoen artean, ohikoena glukokortikoideen gehiegizko hartzea da. Botika horiek erabiltzen dira hainbat gaixotasun autoimmune tratatzeko, eta baita immunogutxitzea lortzeko organoen transplantearen ostean. Eraginkorrak izan arren beren erabilera tentuz egin behar da, dituzten albo-ondorioak direla eta (tartean, Cushingen sindromea).

Arrazoi endogenoen artean bi dira nagusiak:

* giltzurrungaineko guruinek kortisolaren gehiegizko jariaketa egiten dutenean, guruin horietan agertzen diren tumoreen ondorioz.

* hipofisiak ACTH hormona kopuru handietan ekoizten duenean. Hormona horrek giltzurrungaineko guruinen gainean jarduten du, kortisolaren jariaketa bultzatuz. Hau da Cushingen sindromearen arrazoi nagusia, eta hipofisiaren adenoma batek sortzen du.

Sintomatologia
--------------

* Loditasuna eta aurpegi borobila
* Hazkuntzaren atzerapena haurrengan
* Insomnioa
* Hipertentsioa
* libidoaren gutxitzea eta ugalkortasun eza
* depresioa
* giharretako mina
* gatzen pilaketa abdomenean
* osteoporosia (hezurren desmineralizazioa)
* gorputz-biloaren areagotzea

Tratamendua
-----------

Gaitza botika kortikosteroideen ondorioz agertzen denean, botika horien kontsumoa gutxitu behar da.

Giltzurrungaineko guruinak kortisolaren gehiegizko jariaketa egiten duenean adenoma batengatik, tratamendua kirurgikoa da, tumorea erauzteko. Tratamendu bera aplikatzen da hipofisiaren adenoma dagoenean.

Kirurgia erabili ezin denean, kortisolaren sintesia inhibitzen duten hainbat botika (ketokomazol, metirapona...) hartu behar dira.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219102
* Commonscat Multimedia: Cushing's syndrome

---

* **Identifikadoreak**
* NDL: 00575947
* NKC: ph358662
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* ICPC-2: T99
* DiseasesDB: 000410
* MedlinePlus: 000410
* eMedicine: 117365
* MeSH: D003480
* Orphanet: 553
* **Kimikako identifikadoreak**
* KEGG: H01431

 |

* Wd Datuak: Q219102
* Commonscat Multimedia: Cushing's syndrome
**Denyi Reyes**, (San Cristóbal probintzia, Dominikar Errepublika, 1996ko azaroaren 2a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

Nazioarteko emaitzak
--------------------

| Udako Olinpiar Jokoak |
| --- |
| Urtea
  | Lekua
  | Domina
  | Proba
  |
| 2020 | Tokio Japonia Japonia | 03 !3. postua, brontzezko domina | Gizonezkoa.
  |
|

Erreferentziak
--------------

1. ↑  «Denyi Reyes» *olympedia.org* **(Ingelesez)**

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q72831705
* Commonscat Multimedia: Denyi Reyes

---

 |

* Wd Datuak: Q72831705
* Commonscat Multimedia: Denyi Reyes
**Ingrid Roelinda Haringa** (1964ko uztailaren 11) holandar polizia, patinatzaile ohia eta txirrindulari ohia da.

Bizitza
-------

### Patinajea

Ingrid Haringak abiadura patinatzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea. Laurogeiko hamarkadaren amaieran Herbehereetako esprinter onenetakotzat hartu zuten. Holandako Txapelketan, lau urrezko domina irabazi zituen: 1987an eta 1988an 500 metroetan eta 1988an eta 1989an 1000 metroetan. Holandako selekzioan parte hartu zuen 1988ko Calgaryko Neguko Olinpiar Jokoetan. 500 metroetan 15. postua lortu zuen eta 1000 metroetan 21. postua lortu zuen. 1989ko Munduko Sprint Txapelketan laugarren geratu zen. Gerora, bizikletara bideratu zuen arreta.

#### Marka pertsonalak

Haringaren marka pertsonalak hauek dira:

* 500 m – 40.61 (1988)
* -1000 m – 1:21.41 (1989)
* -1500 m – 2:10.56 (1987)
* -3000 m – 4:43.62 (1990)
* -5000 m – 8:21.8 (1983)

### Txirrindularitza

1991n Stuttgarten egin zen UCI Pista Txirrindularitzako Munduko Txapelketan debuta egin zuen. Bertan, taldekako jazarpenean, esprintean eta puntu lasterketan hasi zen. Azken bi diziplinetan munduko txapeldun izan zen bere lehen saiakeran. Ondoren, bere munduko titulua defendatu zuen puntu lasterketan hiru urtez jarraian. 1992ko Bartzelonako Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen esprintean. 1996ko Atlantako Udako Olinpiar Jokoetan bere errendimendua are hobea izan zen, puntu lasterketan zilarra irabazi baitzuen, baita esprintean beste brontze bat ere. 1996an, errepideko lasterketan ere aritu zen, pistako esprinterra izan arren; hala ere, ez zuen lasterketa amaitu.

Belodromoan egindako emanaldiak direla eta, 1991n eta 1996an Holandako Urteko Kirolari izendatu zuten.

### Post-aktiboko karrera

1998an patinaje-pistara itzuli zen, baina orain Gianni Romme eta Bob de Jong-en entrenatzaile gisa. Denboraldi baten ostean Haringaren ordez Peter Mueller estatubatuarra izan zen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q219603
* Commonscat Multimedia: Ingrid Haringa

---

* **Kirolariak**
* COI: ingrid-haringa

 |

* Wd Datuak: Q219603
* Commonscat Multimedia: Ingrid Haringa
**Jade Ulutule**, sortzez **Jade Le Pesq** (Fécamp, Itsas Sena, Frantzia, 1992ko urriaren 12a), errugbi jokalari frantziarra da. Frantziako emakumezkoen zazpiko errugbi taldeko kidetzat aukeratua izan zen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Bizitza
-------

Errugbian hasi aurretik, Ulutule eskubaloian aritzen zen. Errugbian hasi zen Fécamp hirian. Zeelanda Berrira joan zen, eta txapelketa nazionalean lehiatu zen Auckland taldearekin. Jokalari gazte onena hautatu zuten denboraldia bukatzean. 

2013ko Sei Nazioen Torneotik Frantziako emakumezkoen errugbi selekzioko kide da, eta 2013ko otsailaren 2an egin zuen Frantziako lehen nazioarteko kapa, Italiaren aurka.

2017an, Munduko Errugbi Txapelketan lehiatu zen Irlandan, eta, lehiaketan, hiru partida jokatu zituen, horietako bi Yanna Rivoalen ordez. Titularra da Estatu Batuen aurkako final txikian.

2018an, Sei Nazioen Torneoaren lehen partidan, otsailaren 3an Tolosan, bi entsegu egin zituen. Otsailaren 10ean, Glasgowko Scotstoun Stadiumean, Eskoziaren aurkako proba egin zuen. Frantziak Chelem handia irabazi zuen Sei Nazioen Torneoan.

2019an, Jade ezkondu egin zen, eta bere senarraren abizena hartu zuen, Ulutule. 

2021ean, David Courteixek hautatu zuen Tokyoko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzeko, eta zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.

Olinpiar Jokoetako emaitzak
---------------------------

Zilarrezko domina Rugby zazpian, 2021ean.

Beste garaipen batzuk
---------------------

Munduko txapelketan brontzezko domina, 2017an.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  « Média guide - FRANCE 7 FEMININ - HSBC NEW ZEALAND SEVENS 2019-2020 »
2. ↑  « Média guide - FRANCE 7 FEMININ - HSBC NEW ZEALAND SEVENS 2019-2020 »
3. ↑  « Média guide - FRANCE 7 FEMININ - HSBC NEW ZEALAND SEVENS 2019-2020 »
4. ↑   **(Frantsesez)** «https://www.ffr.fr/actualites/equipes-de-france/france-feminines-le-groupe-pour-la-coupe-du-monde» *Fédération Française de Rugby* (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
5. ↑   **(Frantsesez)** «Sevens - L'équipe féminine de France 7 pour les JO» *Rugbyrama* 2021-07-05 (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
6. ↑   **(Frantsesez)** «Les Bleues impuissantes en finale face à la Nouvelle-Zélande aux JO de Tokyo» *L'Équipe* (Noiz kontsultatua: 2022-02-22).
7. ↑  «Jade Ulutule» *olympedia.org* 2022-02-22ean. begiratua**(Ingelesez)**
8. ↑  «Jade Ulutule» Olympics.com 2022-02-22ean begiratua **(Gaztelaniaz)**
9. ↑   **(Frantsesez)**  *Jade Ulutule.*  2021-12-11 (Noiz kontsultatua: 2022-02-21).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q26202760
* Commonscat Multimedia: Jade Le Pesq

---

* **Kirolariak**
* COI: jade-le-pesq

 |

* Wd Datuak: Q26202760
* Commonscat Multimedia: Jade Le Pesq
Dinastiaren armarria
**Jagellondarrak** (lituanieraz: *Jogailos*) Lituanian jatorria zuen errege dinastia izan zen, XIV. eta XVI. mendeen artean Erdialdeko Europako herrialde batzuetan (gaur egungo Lituania, Bielorrusia, Ukraina, Polonia, Letonia, Estonia, Kaliningrado, Errusia eta Hungariako zatiak) erreinatu zuena. Familia, Gediminda lituaniar dinastiaren adar bat zen.

Dinastia honetako partaideak Lituaniako duke handiak izan ziren 1377-1392 eta 1440-1572 bitartean. Ladislao II.a Jagellon, Lituaniako lehen printzea, izan zen dinastia horretako Poloniako lehen erregea, 1386an Hedwige erreginarekin ezkondu ondoren. Etxe honek 1386-1572 bitartean erreinatu zuen Polonian, ondoko errege hauekin: Ladislao II.a, Ladislao III.a, Kasimiro IV.a, Joan I.a Alberto, Alexandro I.a, Sigismundo I.a eta Sigismundo II.a. Poloniatik kanpora, Hungarian 1440-1444 eta 1490-1526 bitartean (Ladislao II.a, Ladislao VI.a eta Luis II.a) eta Bohemian 1471-1526 bitartean (Ladislao VI.a eta Luis II.a) gobernatu zuen Jogalia dinastiak.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2013/10/04 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

1. ↑  Euskaltzaindiaren 182. araua

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q194355
* Commonscat Multimedia: Jagiellonian dynasty

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 22948809
* GND: 119328747
* LCCN: sh85104033
* NKC: mzk2005295175
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q194355
* Commonscat Multimedia: Jagiellonian dynasty
**Marvin Iraheta** (1992ko maiatzaren 31) Salvadorko nazioarteko futbol jokalari profesionala da, 1. Mailako Alianza FC Salvadorko klubean jokatzen duena.

Ibilbidea
---------

### Gaztea

Marvin Irahetak bere hasierako bizitza osoa El Salvadorren eman zuen Estatu Batuetara joan aurretik. Estatu Batuetara joatean, Estatu Batuetako futbol gazteen talentu nagusietako bat bezala ezarri zen. AEBetan hiru urte baino gutxiagoan U-17/U-18 US Soccer Development Academy Urteko Jokalari Nazionalaren ohoreak jaso zituen 2009 eta 2010.  2010ean, New Yorkeko Cosmos Academy-n sartu zen eta 23 urtez azpiko taldean eta lehen taldean jokatu zuen.  Marvin Iraheta El Salvadorko U17  eta Estatu Batuetako U18 taldeetan jokatu du. 

### NY Cosmos vs Manchester United

18 urte zituela, Marvin Irahetak NY Cosmos taldean jokatu zuen, Fabio Cannavaro, Brad Friedel, Robbie Keane eta Patrick Vieira bezalako munduko jokalari onenen ondoan, 2011ko abuztuaren 5ean Manchester Uniteden aurkako Paul Scholes Tribute Match-ean. Partiduan sartzea Eric Cantona Manchester Unitedeko jokalari ohiaren eta Pelé NY Cosmos-eko ohorezko presidentearen gomendio batean oinarritu zen.  Marvin Irahetak kapitainaren besokoa jantzi zuen NY Cosmosentzat eta Manchester Unitedeko Paul Scholes eta Nani jokalariak markatu zituen 75.000 ikusleren aurrean Manchesterreko (Ingalaterra) Old Trafford estadioan jokatu zen partidan. 

### Profesionala

19 urte zituela, 2012ko urtarrilaren 24an, Marvin Irahetak Chivas USA Major League Soccer taldearekin kontratu profesionala sinatu zuen. Denboraldi-aurreko ALG urratuta zegoela eta, lehen denboraldiaren zatirik handiena galdu zuen lesioengatik. 2013ko MLS denboraldiaren hasieran egin zuen debuta Columbus Crew taldearen aurka.

Chivas USAn lau entrenatzaile aldaketa jasan zituen 2013ko denboraldiaren ostean kaleratu zuten eta Chivas U-23 taldearekin entrenatzen jarraitu zuen. 

2014ko maiatzean, 1. Mailako Salvadorko Alianza FC taldearekin sinatu zuen, El Salvadorko talde handi eta arrakastatsuenetako bat baita eta CONCACAF Txapeldunen Kopa irabazten duen lehen Salvadorko taldearekin.

Pertsonalak
-----------

Irahetak AEBetako txartel berdea du, MLSren zerrendarako etxeko jokalari gisa sailkatzen duena.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Chivas USA make good local talent pledge
2. ↑  Iraheta with the Cosmos
3. ↑  Marvin Iraheta with El Salvador U-17 National Team
4. ↑    *Marvin Iraheta with US U-18 Team.* .
5. ↑  Marvin Iraheta interview
6. ↑  Marvin Iraheta captains NY Cosmos vs Manchester United in Paul Scholes Tribute Match
7. ↑    *Causan baja diez jugadores en Chivas USA | Chivas USA Part Ways with 10 Players | Chivas USA.* .
8. ↑    *Chivas USA make good on local talent pledge in Iraheta | Chivas USA.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q10554017

 |

* Wd Datuak: Q10554017
**Jasper konderria** (ingelesez: *Jasper County*) Georgiako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Monticello da. 2010eko zentsuaren arabera 13.900 biztanle zituen, Jasper kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Jasper konderriak 967,27 kilometro koadro ditu. Horietatik 13,73 ura dira. Beste 953,54 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 0,07 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.900 pertsonetatik 10.605 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 510 dira. 3.030 beltzak edo afroamerikarrak. 40 amerikar natiboak ziren eta 1 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 18 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 176 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q224910
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Georgia

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 133709237
* LCCN: n82025001
* NARA: 10039243
* **Lekuak**
* OSM: 1028121
* TGN: 2000370

 |

* Wd Datuak: Q224910
* Commonscat Multimedia: Jasper County, Georgia
Dagen H egunaren ikurra.
**Dagen H** (euskaraz *H Eguna*) 1967ko irailaren 3ko goizeko 5etan Suedian trafiko zirkulazio norantza aldatu zen eguna izan zen, gidatzeko norantza ezkerretik eskuinera iragan zelarik. **H** hizkia edo laburdura danierazko *höger* ("eskuin") hitzetik dator.

Ordurarte, Suedian gidatzeko norantza ezkerraldetik zen, Erresuma Batua, Irlanda, Australia eta hainbat herrialdeetan bezala.

Arrazoiak
---------

Aldaketaren arrazoiak honako hauek izan ziren:

* Suediarekin muga egiten zuten herrialde guztietan eskuinetik gidatzen zen (baita Suediarekin muga oso luzea elkarbanatzen duen Norvegian ere).

* Suediarren gehiengoak bolantea ezkerraldean zuten autoak gidatzen zituzten. Honek maiz zentzu bakoitzeko errail bakarreko errepideetan auto batek beste bat aurreratzean aurrez-aurreko talkak eragiten zuen, Suediako biztanleri dentsitate baxuaren ondorioz auto istripu mota hauek ohikoenak izaten zirelarik.

Eragina
-------

Islandia uhartea izanik ez du inongo herrialdekin mugarik egiten, baina 1968an Suediaren adibidea jarraitu eta zirkulazio norantzaren aldea ere eskuinera aldatu zuen.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q376921
* Commonscat Multimedia: Dagen H

---

 |

* Wd Datuak: Q376921
* Commonscat Multimedia: Dagen H
**Dagmor** Berenen ezpata zen, Tolkienen legendarium ospetsuan deskribatua, Leithianen baladan eta Beleriandeko baladetan.

Historia
--------

Beren gerlari bat zen, Emeldirren eta Beörren etxeko buruzagia zen Barahirren semea. Luthien emakume elfoarekin batera, Tolkienen laneko maitasun istoriorik handienetako baten protagonista izateagatik da ezaguna. Bere maitea ezagutu aurretik Melkorren orkoen aurka gogor borrokatu zuen bere aita eta pertsona leial talde batekin batera.

*Dagmor*rek "heriotz iluna" esan nahi du, eta Berenen ezpataren izena zen.

Gutxi ezagutzen da ezpata honi buruz, baina arma boteretsua izan behar zuen, Berenen balentriak asko izan baitziren, baita asko ere ezpata honen altzairuak hildako orkoak. Beranduago, Dagmor bere ezpata Ungolianten alaba ziren armiarma erraldoien aurka borrokatzeko ere erabili zuen Nan Dungortheben eman zuen denboran, non denbora luze eta neketsuz egon zen.

Bibliografia
------------

* Tolkien, J. R. R. (1984ko martxoa). Tolkien, Christopher. ed. El Silmarillion. trad. Rubén Masera y Luis Domènech. Capellades: Minotauro. ISBN 84-450-7038-X.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3752878

 |

* Wd Datuak: Q3752878
**Martxabaleta** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Gañetako gailurretik gertu dago. Gañeta eta Martxabaleta artean, iparraldetik hegoalderako norantzan doan haran bat dago, non, hainbat artzai borda aurkitzen diren: Esnaurreta, Elusbeltz, Intzesao. Hegoekialderago geratzen da Uiduiko borda. Hemen ere, antzinako aztarnak daude.

Irispideak
----------

Ataun-San Martinen Arratetako haizpitartea gurutzatu eta Aralegiko lepora daroan bidea hartu behar da. Hemendik, Eniriora doan bidea jarraitu behar da, Sarastarriren magala igaroz. Baina, bigarren bihurgune itxian, Errekabeltzen goialdean, utzi egin behar da, haran txiki bat zeharkatzen duen bidezidor bat hartzeko, Esnaurretako borda eta Pikoetako mendatearen bila. Azken honetara heltzeko beharrik gabe, ezkerretatik igo behar da, Muñoa izeneko mendiaren tontorrera. Bertan dago Argarbia trikuharria. Hurrengo lepora jeitsiera egin, eta Martxabaleta mendiaren tontorreranzko azken igoera baino ez da geratzen.

Lizarrustitik, antzinako trenbidearen bidea hartu behar da, Lareoko urtegira heltzeko. Behin urtegian, inguratu egin behar da, denbora batez, Akaitz mendirantz doan bidetik jarraitzeko, eta, ondoren, ezkerretarantz hartu behar da, galtzadatik, Baiarrateko pasabidera igotzeko. Pasabidea gurutzatu ondoren, non, osin bat dagoen, iparmendebalderantz hartu behar da Napar Iturriatik, Eniriorantz doan bidera irteteko. Hau gurutzatu ondoren, Ataun-San Martinetik doan bidearekin batzen da, Pikoetarantz daroan haran inguruan.

Iparraldeko aurpegitik, Zaldibiatik abia daiteke, Arkakako ur gordailuetarantz doan bidea hartuz. Hemendik, iparmendebalderantz igo behar da, Almitzeta bordarantz. Borda honetarantz heldu gabe, ibitik igarotzen da labarra Pikoeta lepoaren bila. Hemendik, berehala heltzen da tontorrera, igoera leunean, eskuinetara.

Inguruko tokiak
---------------

* Muñoako trikuharria
* Jentilarri trikuharria
* Argarbiko trikuharria
* Aranzadi trikuharria

|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**: Elisa Belauntzaran: "Pikuta: el balcón de los gentiles", *Diario Vasco*, 2023/04/29.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263184

 |

* Wd Datuak: Q12263184
***Martxa baten lehen notak*** Mikel Laboaren abestia da, Joxan Artzeren hitzekin 1980an Lau-bost albumean plazaratu zuena. Jatorriz abesti hau Bertolt Brechten olerki baten hitzen euskarazko egokitapena omen da.[erreferentzia behar]

Franco hil ondorengo giro eraldatzailean, kalean era askotako "martxak" entzuten dira: Mikel Laboak bizirik irauteko borrokan ari diren herri txikientzako martxa bat sortu nahi zuen. Martxa berri bat, gizakien eta herrien arteko elkartasunaren ideiaren aldekoa, herri eta gizaki bakoitzari dagokion begiramena eta ezagutzatik abiatuta. Joxan Artzeri eskatu zion hitzak idazteko. Kanta hau da emaitza, 1980an grabatu zuen Laboak.

* Mikel LaboaMikel Laboa
* "Eguzkiak urtzen du goian..."Eguzkiak urtzen du goian...
* "...gailurretako elurra...""...gailurretako elurra..."
* "...uharka da jausten ibarrera...""...uharka da jausten ibarrera..."
* Joxan ArtzeJoxan Artze

Bertsioak
---------

Mikel Laboaren hiru diskotan azaltzen da abesti hau. eta Mikel Laboaz gain badira beste hainbat bertsio; besteak beste abeslari hauek grabatu dute: Aire Ahizpak, Arkaitz Miner, Herri Oihua, Iheskide, Oreka TX, Igelaren Banda, Mikel Urdangarin, Pier Paul Berzaitz, eta Morau,

Hitzak
------

Honela hasten da:

*Eguzkiak urtzen du goian*
*gailurretako elurra*
*uharka da jausten ibarrera*
*geldigaitza den oldarra.*
Honela bukatzen da:

*Bakoitzak urraturik berea*
*denon artean geurea*
*etengabe gabiltz(a) zabaltzen*
*gizatasunari bidea.*

*Inon ez inor menpekorikan*
*nor bere buruaren jabe*
*herri guztiak bat eginikan*:
*ez gabiltza gerorik gabe.*

*Batek goserikan diraueino*
*ez gara gu asetuko*
*beste bat loturik deino*
*ez gara libre izango.*

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Lau-Bost.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).
2. ↑    Laboa, Mikel.  (1980). *Martxa Baten Lehen Notak.*  998 Elkarlanean - Youtube (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
3. 1 2   «Martxa baten lehen notak - Mikel Laboa» *www.ehu.eus* (Mikel Laboa Katedra) (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
4. ↑     *Aire ahizpak. Martxa baten lehen notak.*  (Noiz kontsultatua: 2023-01-24).
5. ↑   «Badok» *Badok* (Noiz kontsultatua: 2023-01-03).

Ikus, gainera
-------------

* Mikel Laboa

Kanpo estekak
-------------

* Martxa Baten Lehen Notak Mikel Laboa: gaia Ýoutube
* Martxa baten lehen notak (Mikel Laboa) ahotsbakoa. Gabi de la Maza, Karaokea
* Martxa baten lehen notak Wikikantuz (hitzak euskaraz eta frantsesera itzuliak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12263182

 |

* Wd Datuak: Q12263182
Ibilaldi Luzearen zeharkaldia erakusten duen mapa
**Martxa Luzea** (txinera tradizionalez: 長征; txinera sinplifikatuz: 长征; pinyinez: *Chángzhēng*) Txinako Alderdi Komunistako tropek, 1934 eta 1935 urteen artean, Txina barnean zehar egindako bidaia izan zen. Soldaduok Txinako Errepublikaren tropetatik ihesi zihoazen.

Komunistek Jiangxiko probintzia menditsua, herrialdearen hegoaldean, beraien kontrolpean izatea lortu zuten, eta bertan Txinako Sobietar Errepublika aldarrikatu zuten. 1934ko urrian Chiang Kai-shekek zuzendutako indar nazionalistek komunistak inguratu zituzten. Buruzagi komunistek, orduan, iparraldera joatea erabaki zuten. Urtebeteko epean, Shaanxiko probintziara iritsi ziren, bertan euren kontrola mantenduz.

Mao Zedongek Txina ipar-mendebaldean eskualde komunista ezartzea lortu zuen. Txinako komunistek egindako ibilbide gogorrari "Ibilaldi Luzea" edo "Martxa Luzea" deritzo. Ehun bat mila gizon abiatu ziren euren familiekin 1934an Mao eta Lin Biao nagusi zituztela. Egunean 60 eta 80 kilometro bitartean egiten zituzten eta Shensira 1935eko urriaren 20an iritsi ziren. 100.000 komunista haietatik 30.000 besterik ez ziren bizirik atera martxa hartatik, 12.874km egin ostean. Martxa Luzea Txinako Herri Errepublikarentzat inspirazio abertzalearen iturri handia izan da. Dadu ibaia gurutzatu zutenekoa, Tashueh Shan mendiak igaro zituztenekoa eta Sikan padura eskualdean zehar ibili zirenekoa ekartzen dituzte gogora.

Martxa luzearen ondorioz, komunistek eskualde trinko eta leial bat lortu zuten, inoiz ere ez galduko zutena. Beste ondorioetako bat hauxe izan zen: Mao Zedongek bere buruzagitza indartu ez ezik, eztabaida ezina bihurtu zen bere alderdiaren barruan.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  EIMA: *Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak*.

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)** Ibilaldi Luzea, www.china.org.cn Txinako webgune ofizialeko artikulua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q46333
* Commonscat Multimedia: Long March

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 119566647 (data)
* GND: 4114356-5
* LCCN: sh85024116
* NKC: ph605054
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q46333
* Commonscat Multimedia: Long March
**Ipar Sentinel uhartea** (ingelesez *North Sentinel Island*) Indiako ozeanoan Andaman artxipelagoan dagoen uharte txiki bat da: 60 km² ditu eta 8 km-ko zabalera. Administratiboki Indiako gobernu agindupean dago baina praktikan hango sentineldar biztanleek ez dute inongo loturarik estatu horrekin; berez, uhartea oso ospetsua egin da bertako biztanleek kanpotik etorritako inor onartzen ez dutelako eta, ondorioz, arazo ugari sortu direlako. Hego Sentinek uhartea 60 kilometrotara dago eta ez ditu ezaugarri hauek.

Ezaugarriak
-----------

Bengalako golkoaren ekialdean kokatuta, Ipar Andaman uhartetik gertu dago. Uhartearen esplorazioa ezinezkoa izan da orain arte behintzat zeren eta bertakoek joaten diren guztiei eraso egiten dietelako. Ingurua ikertzeko modu bakarra zerutik izan da. Uharteak, bestetik, oihan trinkoa du eta Koralezko uharriz inguratuta dago. Uharri horiek, 2004ko lurrikararen ondorioz, aldatu ziren: uhartea altxatu zen eta uharriak lehorrean gelditu ziren, horrela irlaren tamaina handituz. Ez dauka porturik.

Demografía
----------

Ipar Sentinel uhartean sentineldarrak bizi dira, tribu bertatiarra. Diruedienez larru beltza dute eta ez dira oso handiak. Estimazioen arabera 50 eta 400 arteko populazioa izan daiteke, Talde hau erabat isolaturik bizi da eta ez ditu harremanak ezta inguruko uhartetako jendearekin. Esan daiteke egungo zibilizaziotik kanpo bizi den azkenetariko giza-taldea dela. Isolamendu horrek bertakoentzat arriskutsua izan daiteke zeren eta mundu osoan zabalduta dauden gaixotasun askorekin ez dute kontakturik izan eta izatea larria izan zitekeela. Horregatik Indiako gobernuak seguritate gerriko bat ezarri dio uharteari.

Galeria
-------

* Andaman uhartetan Ipar Sentinel uhartearen kokapena (gorriz).Andaman uhartetan Ipar Sentinel uhartearen kokapena (gorriz).
* Bengalako badia Andaman Uharteekin eta Myanmar.Bengalako badia Andaman Uharteekin eta Myanmar.
* Uhartearen mapa.Uhartearen mapa.

Ikus gainera
------------

* Sentineldar
* Sentinelera

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑   "The Last Island of the Savages".

Kanpo estekak
-------------

* **(Gaztelaniaz)**:*Publico* aldizkarian argitaratutako artikulua.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1260331
* Commonscat Multimedia: North Sentinel Island

---

 |

* Wd Datuak: Q1260331
* Commonscat Multimedia: North Sentinel Island
**Ipar Korea eta Hego Korea arteko muga** estatu bien arteko muga internazionala da. Gaur egun, Koreako gune desmilitarizatuak markatutako lurreko muga batek eta mendebaldeko sekzioko itsas muga batek osatzen dute, eta muga horretatik sortzen da Iparraldeko Muga-Lerroa. Bi estatuen arteko muga 237 kilometro luze da. Muga lau kilometroko zabalerako tarteko zerrenda de Koreako gune desmilitarizatuaren erdian dago. Sistema guztiaren ondorioz, bi estatuen arteko muga munduko muga militarizatuena da.

Historia
--------

Korearren arteko mugaren sorrera 1945eko Jaltako Batzarraren akordioetatik dator. Bertan, Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak, Japoniako Inperioak Bigarren Mundu Gerraren amaieran porrot egin ondoren Koreako penintsularen okupazio militar bateratua adostu zuten. Iparraldeko 38. paraleloa bi eremuen arteko muga teorikoa izan zetzala adostu zuten.

Baina laster, bi superpotentzien arteko desadostasunak agertuko ziren Korearen etorkizun politikoan. Mendebaldekoek hauteskunde libreak egin zituzten hegoaldean "Koreako Errepublika" sortzeko, eta iparraldean, berriz, erregimen komunistek "Koreako Herri Errepublika Demokratikoa" sortzearen alde egin zuten. 1950ean, bi erregimen antagoniko horien artean Koreako gerra piztu zen.

Gatazkaren lehen hilabeteetan, frontea oso gorabeheratsua zen: Ipar Koreak, penintsula ia osoa okupatzean abantaila izan arren (1950eko iraila), MacArthur jeneralaren indar estatubatuarren kontraeraso bat jasan zuten. NBEren agindupeko atzerriko tropen laguntzarekin, estatubatuarrek azaroan egoera erabat irauli zuten hegokorearren alde. Txinatar "boluntario"en esku-hartzeak *in extremis* erregimen komunista salbatu zuen, honek mendebaldeko aurrerapenaren ondoren Yalu ibaiaren mugaldean gotortuta baitzegoen. Kontraeraso bati esker frontea hasierako demarkazio-lerroaren inguruan egonkortu zuten.

Frontea egonkor mantendu zen 1953ko uztailaren 27an Panmunjomen (Hangul: 휴전선; RR: *hyujeonseon*; MR: *hyujŏnsŏn*) armistizioa sinatu zuten arte. Frontearen lerrotik gertu sinatu zuten, ondoren gaur egun ezagutzen dugun korear arteko muga bihurtuko zena.

Muga nahiko militarizatuta dago, eta hainbat gertakariren lekukoa izan da. Horien artean, Korearen arteko itsas gatazka esaten zaio.

2010eko martxoaren 4an, Ipar Koreako soldadu askok Hego Koreatik banatzen dituen lurreko muga zeharkatu zuten, herrialdetik ihes egin zuen desertore baten bila. Hala ere, hegokorearrek tiro egin eta erretiratu egin ziren. 2010eko azaroaren 23an, Ipar Koreako artilleriak egindako tiroek Hego Koreako Yeonpyeong uhartean zenbait etxe suntsitu zituzten eta gutxienez lau hildako eta zauritu ugari eragin zituzten, bai militarrak, bai Hego Koreako zibilak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  What is the border of North and South Korea like?, quora.com
2. ↑   **(Frantsesez)** «Incident frontalier entre les deux Corées» *Le Figaro* 2010-3-4.
3. ↑   **(Frantsesez)** Malovic, Dorian.  (2010-11-28). «En Corée du Sud, l'opinion redécouvre la menace du Nord» *La Croix*.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3088884

 |

* Wd Datuak: Q3088884
**Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusia** (koreeraz: 조선 중앙 식물원) lorategi botanikoa da, 20 hektareakoa, Pyongyangen, Ipar Korean, dagoena. Erakunde botaniko gisa nazioarteko aitorpen-kodea eta bere herbarioaren siglak **KCBG** dira.

Kokapena
--------

Piongiangeko Daecheng mendiaren magalean dago, Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren hiriburuan.

Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusia Daesong-Dong-en dago, Daesong barrutian, Pyongyang-en, Ipar Korean. 39°1′7.32″N 125°44′48.4794″E﻿ / ﻿39.0187000°N 125.746799833°E﻿ / 39.0187000; 125.746799833

Historia
--------

1959ko apirilean eraiki zen, eta Ipar Koreako Zoo Nagisiaren urte berean amaitu zen, bloke batek elkarrengandik bereizita. 

2007an Korea arteko goi bileraren ostean, Roh Moo-hyun Hego Koreako presidentea zenean eta Kim Yong Nam Herriaren Asanblada Goreneko presidenteak Ipar Koreako lorategi botaniko nagisian Hego Koreako pinu ale bat landatu zuten.  

Ren Lujae (임 록재) Ipar Koreako botanikari Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusiko zuzendaria izan zen.

 Indonesiako Dendrobium 'Kimilsungia' orkidea Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusiko ikurra

Bildumak
--------

Landatutako 6.500 espezie bizi dira, horietatik 2.500 Koreako Herri Errepublika Demokratikoko jatorrizko espezieak eta 4.000 beste herrialde batzuetakoak. Parkea 14 eremutan banatuta dago, besteak beste:

* Baratza landareen eremua,
* Interes ekonomikoko landareak,
* landareak sailkatzeko eremua,
* Arrosa lorategia,
* Jinrichheng loreak eta Jinjong Il loreak hazten diren berotegia,
* Sendabelarrak,
* 2,4 hektareako baratza, eta bertan fruta-arbolak txertatzeko ikerketak egiten dira,
* Probako lorategi eremua,
* Mintegia
* Estazio meteorologikoa etab. ,

"Nazioarteko Adiskidetasunaren Lorategi Botanikoa" ere badago parkean, nazioarteko lagunek emandako landareak erakusten dituena.

Museoa eta herbarioa ere badaude, 200.000 ale inguru erakusten dituena.

Nazioarteko harremanak
----------------------

Ipar Korea Erdialdeko Lorategi Botanikoak harremanak eta informazioa partekatu du 30 herrialdetako lorategi botanikoekin.

Argitalpenak
------------

Lorategiak Ipar Koreako Florako bi liburuki argitaratu ditu, Ipar Korean ekoitzitako landare ekonomikoak jasotzen dituena, eta Ipar Koreako landareak jasotzen dituen liburu ilustratu bat.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    Korea Central Botanical Garden en la página de BGCI*.* .
2. ↑    El presidente de Corea del Sur, Roh Moo-hyun, deja Pyongyang para regresar a Corea del Sur*.* .
3. ↑    South Korea's President Roh leaves Pyongyang at end of historic summit*.* .

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2878518

 |

* Wd Datuak: Q2878518
**Ipar Patagoniako izotz eremua** 4.200 km²-ko azalera duen izotz eremua da, eta Aysén eskualdean (Txile) osorik dago. 120 km-ko gutxi gorabeherako dimentsioa du luze ipar-hego norabidean eta 50etik 70era km-ko zabalera (latitudearen arabera) ekialde-mendebalde norabidean.

Izotz eremu barruko interesgune geografiko batzuk hauek dira:

* San Valentin mendia, izotz eremu iparraldeko zatian, 4058 imgm-koa eta Txileko Patagoniako altuenatzat hartzen dena;
* Cerro Arenales 3.437 m-ko mendia hegoaldeko bazterretik gertu;
* Inguruko erakargarritasun turistikorik handiena: San Rafael aintzira, San Rafael glaziarrarekin, ekuatoretik itsas mailatik hurbilen dagoen glaziarrarekin.
* Leones glaziarraren ondoan dagoen Leones aintzira Ipar Patagoniako izotz zelaietan kokatutako atrakzio turistikoa da.

Hegoalderago, eta Ofqui istmoak bereizita, San Quintín glaziarra dago, azken urteotan hazkunde iraunkorra izan duen eremuko mihi glaziar bakarra.

Ibaiak
------

Mendebaldeko urtze-urak Txileko arroen inbentario nazionaleko 114. elementuari dagozkion hainbat ibaitara isurtzen dira, horien artean, Lucac ibaira, San Rafael aintzirara, Huemules ibaira (Tres Cruces) eta azkenean Elefantes zingirara (San Rafael aintziraren iparraldean) isurtzen diren beste batzuk edo San Quintín badian (San Rafael aintziraren hegoaldean).

Ekialdeko urtze-urak Baker ibaiaren eskuinaldean dauden ibaiadarrek jasotzen dituzte, besteak beste, Colonia ibaia, Nef ibaia eta Ventisquero ibaia (Baker). Horiek guztiak Txileko arroaren inbentarioko 115. itemean erregistratuta daude.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1031462
* Commonscat Multimedia: Northern Patagonian Ice Field

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 566145857926823020422

 |

* Wd Datuak: Q1031462
* Commonscat Multimedia: Northern Patagonian Ice Field
Kolonbiako Ibagué hiriaren bihotzean kokatua, **Darío Echandía plaza txikiak** izen bereko Liburutegia hiriburuko kalerik tradizionalenarekin lotzen du, gaur egun oinezkoentzat dagoena, interes historiko, kultural eta arkitektonikoko beste monumentu baten garaieran: Tolima Antzokia.

Hiriko Alkatetzak Errepublikako Bankuarekin eta Ibaguéko Merkataritza Ganberarekin batera egindako ahaleginean eraiki zen, Alfonso Palacio Rudas Estatu ministro ohiak eta Augusto Trujillo Muñoz Errepublikako senatari ohiak eskatuta. Plaza 1992ko maiatzaren 29an inauguratu zen, Francisco José Peñaloza alkateak eta Francisco José Ortega Banco de la Repúblicako gerenteak zuzendutako ekitaldian. Plazaren erdian oroitzapenezko plaka bat dago .

Plazan Darío Echandía irakaslearen figura gogoratzen da, Toliman jaiotako Errepublikako presidente ohia eta historia nazionaleko kolonbiar ospetsuenetako bat. Kultur agertoki gisa erabiltzen da, ekitaldi artistikoak, folklorikoak edo aisialdikoak aurkezteko eta Kolonbiako hiri musikalaren arratsaldeko ordu baketsuetan herritarren elkarretaratze atseginak egiteko.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q6080500

 |

* Wd Datuak: Q6080500
Diodoto Baktriakoa diadema buruan duela, erregetzaren ikur zen xingola zuria.
**Diadema** buruko apaingarri bat da, errege autoritatearen ezaugarritzat hartzen dena. Zinta forma du, sinplea edo apaindua, bere muturrak, buruaren atzean lotzen direlarik.

Urrezko edo zilarrezko diadema sinplea, Neolito amaieratik ezagutzen da, eta, berbera, bozeltze ezberdinekin feniziarrek erabili zuten, baita mizenastarrek eta zeltiberiarrek ere. Greziarrek, berau erabili zuten joko publikoetako garaileak saritzeko, eta erromatarrek euren enperadoreentzako.

Erromatar enperadoreak garaipenezko edo koroa distiratsuarekin irudikatzen dira, Konstantinoren ondoren eta Bizantziar Inperioan izan ezik, non diadema eramaten duten. Edonola ere, hauetako batzuk, persiar tiara aldatua hartzen dute.

Ikus, gainera
-------------

* Koroa
* Tiara
* Mitra

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q746591
* Commonscat Multimedia: Diadems

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 14446313v (data)
* GND: 4487788-2
* LCCN: sh99011621
* AAT: 300046021
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q746591
* Commonscat Multimedia: Diadems


| * i
* e
* a
Burugainekoak |
| --- |
| Kapelak | Kapela luzea - Onddo-kapela - Pamela |
| Txanoak | Kaputxa - Txota - Frigiar txano |
| Burugaineko tradizionalak | Barretina - Buruzapi - Durbante - Fez - **Txapel** - Asiar txapel koniko |
| Egoera berezietarakoburugainekoak | 

|  |  |
| --- | --- |
| Burugaineko erlijioso eta erritualak | Birreta - Kippa - Mitra (Tiara) - **Tunturro** |
| Lanbideko burugainekoak | Kepi - Kofia - Trikornio |
| Bestelakoak | Diadema - Igeriketa txano |

 |
| Bestelakoak | Ile-uztai - Ile-xingola |
**Delphi metodoa** aurresanerako (edo aurrikuspenerako) erabiltzen den metodo sistematiko bat da, non aditu multzo batek zenbait galdetegiri hainbat aldiz erantzuten dion, aurreko txandan besteek eman duten erantzunak ikusita. Ekonomian, politikan, soziologian eta oro har iritzi ezberdinak jasotzen dituzten gaiei buruzko aurresanak egin nahi direnean erabiltzen da (adibidez, *Noiz bukatuko da atzerakada ekonomikoa?*). Erantzunak era arrazoitu batez eman ohi dira. Txanda bakoitza bukatutakoan, metodoaren koordinatzaileak galdetegiaren emaitza bateratuak agertzen ditu, modu anonimo batez, aipatutako arrazoiekin batera. Metodoa taldeko iritziak banako iritziak baino fidagarriagoak direlako ustean oinarritzen da. Hurrengo txandan, adituek beren iritziak birplanteatu egiten dituzte beste adituen erantzunak eta arrazoiak ikusirik. Era horretan, prozesua gutxi gorabeherako adostasun maila batera heldu ohi da, aztertzen den fenomenoari buruzko aurresan mankomuna izango dena. Prozsua bukatzen da aurrez ezarritako txanda kopuru bat burututakoan edo adostasun maila jakin batera heltzean. Emandako azken erantzunen batez besteko bat izan ohi da azken emaitza.

Ikus, gainera
-------------

* Solasaldi

Kanpo estekak
-------------

* Delphi metodoa, Gizapedian.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q841602
* **Medikuntzako identifikadoreak**
* MeSH: D003697

 |

* Wd Datuak: Q841602
**Jacuzzi** (jaˈkuttsi ahoskatua) italiar multinazionala da, bainuontziak ekoizten dituena.

Historia
--------

1900an, Pordenonen (Friuli, Italia), Jacuzzi familiak, tartean zazpi anaiek, jaioterritik alde egitea erabaki zuen, Ipar Amerikan bizibidea hobetzeko helburuarekin.

Kaliforniako Berkeleyn ezarri ziren eta anaia zaharrenak makinak maneiatzen hasi ziren lanean. Esperientzia hark lagunduta eta San Frantzisko inguruan egin zuten hegazkin ikuskizun batek inspiratuta, 1915ean Rachel Jacuzzi hegazkinentzako propultsio-helizeak egiten hasi zen. Urte berean **Jacuzzi Brothers** enpresa sortu zuen anaiekin batera, eta Jacuzzi Toothpick (Jacuzzi txotxa) izeneko helize arrakastatsua merkaturatu zuen. Berehala kabina itxiko lehen hegazkin planobakarra asmatu zuten, eta ale asko ekoiztu behar izan zituzten, AEBetako posta zerbitzuak San Frantziskoko badiatik Yosemitera pertsonak eramateko hegazkin hura aukeratu baitzuen.

Baina 1921ean Giocondo anaia konpainiaren planobakarrean izandako istripu batean hil zen eta, ezbeharra gogoan, enpresak hegazkinak egiteari utzi zion. Hegazkinetako ponpa hidraulikoak egiten pilatutako esperientzia nekazaritzarako ponpak ekoizteko erabili zuten orduan. Jacuzzi ponpa berritzaileak Kaliforniako Estatu Azokako urrezko domina lortu zuen 1931n, negozio lerro berriaren arrakastaren seinale.

1943an, 15 hilabete zituela, Kenneth Jacuzziri erreuma-artritisa eta, beraz, min kronikoa diagnostikatu zioten. Candido Jacuzziren semea hidroterapia saioak hartzen hasi zen inguruko ospitale batean, baina saioek ez zuten oinazea luzaroan arintzen, eta haurra sufritzen ezin ikusita, nekazaritzarako ponpa hidraulikoa etxeko bainuontzian probatzea erabaki zuen aitak. Kennethen osasunak nabarmen egin zuen hobera, eta handik urte batzuetara gaixotasun kronikoak ez zion eragotzi enpresaren gidaritza bere eskuetan hartzea.

Jacuzzi enpresako modelo bat: podczas HORECA 2014 w Krakowie
Doikuntza batzuk erantsita, Jacuzzik 1955ean merkaturatu zuen ponpa, eta 1968an turrustak integratuta zituen bainuontzia ekoizten hasi zen. Hasieran erabilera terapeutikoarekin lotu arren, Hollywoodeko izarrek luxu bihurtu zuten, eta 1970eko hamarkadan, spa industria modernoarekin batera, ekoizpenak eztanda egin zuen. Jacuzzitarrak 1976 arte izan ziren enpresaren jabe, nahiz eta, hidromasaje bainuontziak ez ziren sekula konpainiaren ekoizpen lerro nagusia izan.

Ikus, gainera
-------------

* Hidromasajeko bainuontzi

Erreferentziak
--------------

1. 1 2 3 4 5   Irazustabarrena, Nagore.  (2013-03-17). «Jacuzziren semeak burbuilazko bainuak behar ditu» *Argia* CC-BY-SA lizentzia.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1122179

 |

* Wd Datuak: Q1122179