recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Tennesseeko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Greeneville da. 2010eko zentsuaren arabera 68.831 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.616,46 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,06 ura dira. Beste 1.611,4 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 42,58 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 68.831 pertsonetatik 66.327 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 1.690 dira. 1.355 beltzak edo afroamerikarrak. 150 amerikar natiboak ziren eta 11 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 249 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 36 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 703 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Fitxategi:USA Greene County, Tennessee age pyramid.svg

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q502428
* Commonscat Multimedia: Greene County, Tennessee

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 134889684
* LCCN: n82075634
* **Lekuak**
* OSM: 1848178
* TGN: 2001866

 |

* Wd Datuak: Q502428
* Commonscat Multimedia: Greene County, Tennessee
**Gipuzkoako ermandadea** XIV. mende bukaeran osatu zen instituzioa (Tolosako Batzar Nagusiak, 1375; Getariako Batzar Nagusiak, 1397). Gipuzkoako segurantzaz arduratu zen ermandadea, Ahaide Nagusien arteko guduez nagusiki. 1456. urtean, ganboatar eta oinaztar guztien dorretxeak eraitsi zituen ermandadeak, eta erbestera bidali zituen ahaide nagusien arteko buruzagiak.

Bestalde, aginpide handia izan zuten hasieratik, 1375. urtetik, ermandadeko alkateek. Zazpi ziren herrialde osoan, eta haien gain zegoen lege-hauste arruntaren aurkako zigorrak ezartzea. ermandadeko alkateen epaiak errege-agindu baten bidez baizik ezin ziren aldatu. 1611. urtean kargu hori kentzea erabaki zuten Gipuzkoako Batzar Nagusiek, alkate horien aginpidea gehiegizkoa zela eta agintekeriarako bide ematen zuela iritzita.

Erreferentziak
--------------

* Artikulu honen edukiaren zati bat *Lur hiztegi entziklopediko*tik edo *Lur entziklopedia tematiko*tik txertatu zen 2011/12/27 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.

Ikus, gainera
-------------

* Arabako ermandadeak
* Bizkaiko ermandadea
* Lapurdiko ermandadea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258513

 |

* Wd Datuak: Q12258513
**Gipuzkoako Ikasketa eta Ikerkuntza Teknikoen Zentroa (CEIT)** (*Centro de Estudios e Investigaciones Técnicas de Guipúzcoa*, gazteleraz) Donostian dagoen ikerketa-gune bat da, Nafarroako Unibertsitatearen eta IK4 erakundeen baitakoa.

Jarduerak
---------

1982an sortu zuten irabazi asmorik gabeko ikerketa-zentro gisa, eta egiteko nagusi hau du: enpresekin kontratatutako ikerketa aplikatuko lanak eta garapen industrialekoak aurrera ateratzea.

CEITen zertarakoa da industriari zerbitzuak ematea, arlo industrialeko lehiakortasuna hobetze aldera, eta, horretarako, ikerketako proiektuen garapena eta doktoregoko ikasleen sistema produktibora bideratutako formazioa baliatzen ditu.

Fundatu zutenetik, ikerketa aplikatura dedikatu da bereziki, dela industriak kontratatuta, dela administrazio autonomikoek, erregionalak, estatalak edo europarrak finantzatuta. Gaur egun, hiru departamentu dauzka: materialak, mekanika aplikatua eta elektronika eta komunikazioa; eta, horrez gainera, I+G arloko bi unitate: mikroelektrizitatekoa eta ingurumen ingeniartitzakoa.

Harreman handia dauka Nafarroako Unibertsitateko Ingeniarien Goi Eskolarekin, eta hainbat proiektu gauzatzen dituzte elkarrekin. Donostiako Miramongo Parke Teknologikoan eta Ibaetako Campusean dauzka bere bi egoitzak, eta 130 bat lagun enplegatzen ditu.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  CC-BY-SA  *Argia*, 2006-02-05
2. ↑   «Zentroaren Profila - CEIT-IK4» *www.ceit.es* (Noiz kontsultatua: 2019-07-03).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q20492624

 |

* Wd Datuak: Q20492624
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Ipar Carolinako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Snow Hill da. 2010eko zentsuaren arabera 21.362 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 689,97 kilometro koadro ditu. Horietatik 1,22 ura dira. Beste 688,75 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 30,96 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 21.362 pertsonetatik 13.092 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 3.054 dira. 7.902 beltzak edo afroamerikarrak. 98 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 67 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 11 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 190 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q511772
* Commonscat Multimedia: Greene County, North Carolina

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 158268839
* GND: 1035691469
* LCCN: n79145577
* NARA: 10039500
* **Lekuak**
* OSM: 2528704
* TGN: 2001499

 |

* Wd Datuak: Q511772
* Commonscat Multimedia: Greene County, North Carolina
***Calopteryx virgo*** Calopterygidae familiako odonatua da.

Deskribapena
------------

45 mm inguruko sorgin-orratza da. Arrak hegal berde ilunak eta pterostigmarik gabeak eta gorputz berde metalkara ditu. Emeak hegal arre irisatuak, pterostigma zuriarekin, eta gorputz berdea (abdomenaren muturra brontze kolorekoa) ditu. Jirabiraka hegan egiten du, tximeleten antzera

♀

Bizilekua
---------

Larbak ur garbi eta laster samarreko erreka eta ibaietan garatzen dira. Erreka itzaltsuetan ugaria izaten da.

Banaketa
--------

Mendebaldeko Europatik (Portugal eta Espainiako iparraldetik, batez ere) Ekialde Hurbileraino hedaturik dago. Ekialderantz Kaukasoraino eta Iparraldeko Europan Finlandia eta Suediaraino banatua da. Marokoko iparraldean ere bizi da.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2  *Calopteryx virgo* British Dragonfly Society. British-dragonflies.org.uk

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q248379
* Commonscat Multimedia: Calopteryx virgo
* Wikispecies Espezieak: Calopteryx virgo

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 7782102-6
* **Datu taxonomikoak**
* BOLD: 166214
* BioLib: 1568
* Dyntaxa: 208263
* EOL: 4139772
* Fauna Europaea: 214241
* GBIF: 1427037
* GlobalSpecies: 1611084
* UICN: 165505
* NCBI: 52613

 |

* Wd Datuak: Q248379
* Commonscat Multimedia: Calopteryx virgo
* Wikispecies Espezieak: Calopteryx virgo
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Iowako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Jefferson da. 2010eko zentsuaren arabera 9.336 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.479,44 kilometro koadro ditu. Horietatik 4,25 ura dira. Beste 1.475,19 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 6,31 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 9.336 pertsonetatik 9.188 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 171 dira. 22 beltzak edo afroamerikarrak. 25 amerikar natiboak ziren eta 3 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 30 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 8 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 60 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q488566
* Commonscat Multimedia: Greene County, Iowa

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 150103264
* LCCN: n81022694
* NARA: 10046824
* **Lekuak**
* OSM: 1789549
* TGN: 7019180

 |

* Wd Datuak: Q488566
* Commonscat Multimedia: Greene County, Iowa
Kremailera baten funtzionamendua
Kremailera mota desberdinak
**Kremailera** edo **lerra-itxigailua** ixte sistema bat da, bi hortz lerro elkarri lotzen dituen euskarri berezi batez baliatzen dena. Arropetan, oinetakoetan, poltsetan eta kidekoetan erabiltzen da.

Historia
--------

1851ean, Elias Howe asmatzaileak "arroparentzako itxitura automatiko jarraitua" patentatu zuen New Yorken. Urte batzuk lehenago Walter Huntek asmatutako josteko makina hobetu eta lehenengoz patentatu zuen Howek. Eta, beharbada, tramankulu hark merkatuan izan zuen arrakastak aseta, edo beste asmakizun horren erabilera argi ikusten ez zuelako, kremailera primitibo hura ez merkaturatzea erabaki zuen. Hala, "kremaileraren aita" ofiziala izateari uko egin zion.

40 urte baino gehiago joan ziren 1893an Whitcomb Judsonek antzeko "itxigailua" patentatu arte. Bi asmakizunak oso antzekoak ziren, baina Judsonek erabilera zehatza eman zion –botak ixtea– eta merkaturatzea erabaki zuen. 1893ko Chicagoko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zuen tresna konplexua; Universal Fastener Company etxea hura ekoizten hasi zen, baina ez zuen eroslerik topatu.

1906an, Suedian jaiotako Gideon Sundback elektrizitate ingeniaria Universal Fastener Companyn hasi zen lanean, Judsonen patentea eskuratu zuen enpresa berean. Diseinuan trebea izateak eta enpresako buruaren alaba Elvira Aronsonekin ezkondu izanak, konpainiako diseinu-buru izatera eraman zuten 1909an. Besteak beste, batere praktikoa ez zen Judsonen itxigailua hobetzea zuen helburu. Tresna errazago ixtea lortu zuten, baina berriro irekitzea oso gaitza zen eta asmakizuna, hirugarrenez, baztertuta geratu zen. 1911n, suediarraren emaztea hil egin zen eta, dolu betean, Sundbackek buru-belarri jardun zuen asmakizuna hobetzen. Bi urteko lan obsesiboaren emaitza kremailera modernoa izan zen. Kremailera fabrikatzeko makina ere berak asmatu zuen.

Asmakizun praktikoa zen, merke ekoiztu zitekeen, baina urtetan gomazko bota eta tabako zorro gutxi batzuk ixtera mugatu zen, 1937an Parisko jostun batek gizonezkoen galtzetan jartzea erabaki zuen arte. Orduko 86 urte zeuzkan asmakizun hura "joskintzako ideia berritzaileena" zela esan zuen prentsak.

Erreferentziak
--------------

1. ↑    *Kremailera.*  *Euskaltzaindiaren Hiztegia*, euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-1-11).
2. ↑    *Zehazki: cremallera.*  ehu.eus (Noiz kontsultatua: 2021-1-11).
3. ↑  *Lur* entziklopedietatik hartua.
4. 1 2 3 4   Irazustabarrena Uranga, Nagore. *Kremailera kostata itxi zuten.*  *Argia*, 2011-05-22, CC BY-SA 3.0, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2014-9-23).

Kanpo estekak
-------------

* Irazustabarrena Uranga, Nagore *Kremailera kostata itxi zuten*, argia.eus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q101761
* Commonscat Multimedia: Zippers

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4353133-7
* LCCN: sh85149895
* NDL: 00563003
* NKC: ph127639
* AAT: 300239276
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q101761
* Commonscat Multimedia: Zippers
Kremailera-tren baten trenbidea.
Piñoi eta kremaileraren funtzionamendua.
Núriako kremailera-trena.
**Kremailera-tren** esaten zaio burdinbide mota jakin bati, zeinean trena trenbideari mekanikoki akoplatzen zaion kremaileradun hirugarren errail baten bidez.

Aplikazioak
-----------

Aipatutako disposaketak ahalbidetzen du aldapa handiko guneetan erabiltzea, %8 baino gehiagokoak, eta zeinetan gurpil eta errailak itsaspen bidez funtzionatzea ezinezkoa den, marruskadura faltagatik.

Oro har mendi-trenetan erabiltzen da, turistentzako lineetan eta baita errusiar mendietan hasierako igoeran eta bestelako igoera handietan.

Asmakuntza
----------

1812an John Blenkinsop ingeniari ingelesak lokomotor batentzako kremailera trenbideak eraiki zituen. Geroago, 1862an Niklaus Riggenbach mekaniko suitzarrak kremailera hirugarren errail batean jarri zuen.

Engranaje sistemak
------------------

Engranaje sistema ezberdinak esistitzen dira. Ezagunenak hurrengoak dira: Marsh, Riggenbach, Strub, Abt, Locher eta Lamella (von Roll izenez ere ezaguna).

|  |  |
| --- | --- |
|  | Von Roll sistemadun kremailera-trena. |
| Riggenbach sistema | Strub sistema | Abt sistema | Locher sistema |

Gaur egun kremailera-tren gehienek Abt sistema erabiltzen dute.

Erreferentziak
--------------

1. ↑  Euskalterm: [Kontsulta-fitxak] [1999]
2. 1 2  El Ferrocarril

Ikus, gainera
-------------

* Larrungo tren ttipia
* Montserrateko kremailera-trena
* Núriako kremailera-trena
* Funikular

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q378445
* Commonscat Multimedia: Rack rail transport

---

* **Identifikadoreak**
* GND: 4067334-0
* LCCN: sh85110274
* NKC: ph436847

 |

* Wd Datuak: Q378445
* Commonscat Multimedia: Rack rail transport
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Pennsylvaniako konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Waynesburg da. 2010eko zentsuaren arabera 38.686 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.496,95 kilometro koadro ditu. Horietatik 5,25 ura dira. Beste 1.491,7 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 25,84 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 38.686 pertsonetatik 36.874 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 465 dira. 1.272 beltzak edo afroamerikarrak. 59 amerikar natiboak ziren eta 6 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 113 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 10 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 352 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q494098
* Commonscat Multimedia: Greene County, Pennsylvania

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 137218204
* LCCN: n81095275
* NARA: 10039390
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url
* **Lekuak**
* OSM: 417154
* TGN: 2001724

 |

* Wd Datuak: Q494098
* Commonscat Multimedia: Greene County, Pennsylvania
**Greene konderria** (ingelesez: *Greene County*) Illinoisko konderri bat da, Ameriketako Estatu Batuetan. Hiriburua Carrollton da. 2010eko zentsuaren arabera 13.886 biztanle zituen, Greene kilometro koadroko azaleran.

Geografia
---------

Greene konderriak 1.414,84 kilometro koadro ditu. Horietatik 8,43 ura dira. Beste 1.406,41 lurra dira. Biztanleria dentsitatea 9,81 da.

Demografia
----------

2010eko zentsoan bizi ziren 13.886 pertsonetatik 13.632 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik *hispano edo latino* kategorian 115 dira. 119 beltzak edo afroamerikarrak. 20 amerikar natiboak ziren eta 2 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 16 asiarrak ziren. *Bestelako arraza bat* kategorian 4 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 93 pertsonek kokatzen zuten.

### Biztanleria piramidea

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q377023
* Commonscat Multimedia: Greene County, Illinois

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 159455326
* LCCN: n81050420
* NARA: 10036507
* **Lekuak**
* OSM: 1800720
* TGN: 1002422

 |

* Wd Datuak: Q377023
* Commonscat Multimedia: Greene County, Illinois
**Koreako penintsula** edo **Korea** (Hego Korean hangul: 한반도, hanja: 韓半島, *Han Bando*; Ipar Korean chosongul: 조선반도, hanja: 朝鮮半島, *Chosŏn Pando*) Ekialdeko Asiako penintsula da. 1.100 kilometro luze da, Asia kontinentaletik Ozeano Bareraino, eta 220.847 kilometro koadroko eremua dauka. Ipar Korea eta Hego Korea estatuak daude penintsulan, 38° paraleloak bereizirik.

Txina dauka iparraldean, Errusia ipar-ekialdean, Japoniako itsasoa ekialdean, Ekialdeko Txinako itsasoa eta Koreako itsasartea hegoaldean, eta Itsaso Horia mendebaldean. Txinarekin 1.416 kilometroko muga du, eta 19 kilometrokoa Errusiarekin. Lurralde menditsua da, iparraldean eta ekialdean batez ere. Paektu da gailurrik garaiena (2.744 metro). Itsasertzak 8.460 kilometroko luzera du; oso malkartsua da.

Ikus, gainera
-------------

* Korea
* Asiako geografia

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Euskaltzaindia.  (2012-06-29). *171. araua: Asiako toponimia.*  (Noiz kontsultatua: 2013-02-11).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q483134
* Commonscat Multimedia: Korean Peninsula

---

* **Identifikadoreak**
* NARA: 10044356

 |

* Wd Datuak: Q483134
* Commonscat Multimedia: Korean Peninsula
Hinduismoan **Lakshmi** (ˈləkʃmi ahoskatua) Vishnu jainkoaren betiereko devi ezkontidea da, edertasunaren eta zorte onaren jainkosa.

Tradizioaren arabera Lakshmi itsas bitsetik jaio zen. Mito hau grekoerromatar mitologiako Venusen jaiotzarenaren parekoa da.

Beti bere senarrarekin doa hau Lurrera avatar baten eran jaisten den bakoitzean:

* Sita (Ramaren ezkontidea)
* Radha (Krishnaren maitalea)
* Dharani (Parashumararen emaztea)

Irudikapenak
------------

Orokorrean Vishnurekin batera irudikatzen da Garuda arranoaren gainean hegan edo bakarrik loto lore baten gainean eserita, hauetako bana albo bakoitzean eutsiz, debotoak bedeinkatzen dituzten lau beso dituela eta bere eskuetako batetik urrezko txanponak erortzen utziz. Zortearen ikur diren bi elefante zurik zaindua doa eta bere gurtza padma edo loto lore baten gainean dagoen lurrak irudikatutako antzinako Ama Jainkosa dravidarrarenarekin oso lotua dago.

Lakshmi deviaren sentsualtasun femeninoari eskainitako tenpluen artean Orchhakoa nabarmentzen da, Indiako erdi iparraldean.

Beste izen batzuk
-----------------

Honako izen hauek ere jasotzen ditu.

* Lokamata edo Loka Mata (Munduaren ama)
* Yaladiya (jatorrizko ozeanotik jaioa esan nahi duena; "jāla"k ura, "ādi"k lehena edo jatorrizkoa eta "jā"k jaioa esan nahi dutelarik)
* Jari Pria (Harik (Vishnu) maitatua)
* Indira (edertasuna, dizdira)

Esnezko ozeanoan babestu zen jainkoek erbesteratu zutenean. Esnezko itsasoaren irabiaketa gertatu zen unean berpiztu zen.

Lakshmiren izarra
-----------------

Lakshmiren izarra (Ashtha-Lakshmi edo "zortziko Lakshmi") zortzi puntako izar bat da: elkarrengandik 45ºko okerdura duten bata bestearen gainean jarritako bi karratu, tartesiar izarraren antzera ().

Ikus, gainera
-------------

* Devi
* Shri

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q131443
* Commonscat Multimedia: Lakshmi

---

* **Identifikadoreak**
* BNF: 13577990v (data)
* GND: 119286726
* WorldCat
* LCCN: n2018240265
* NKC: jo2016908847
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q131443
* Commonscat Multimedia: Lakshmi
Pinazi-pinuak gizakiak sartutakoak dira.
**La Algaida pinudia** Doñana parke naturalaren aurreparkea da. Izena, dirudienez, arabieratik dator ("Al gaida" ) eta "basoa" esan nahi du. Pinudia gizakiak aldatutakoa da. Inguruan ere hezegune eta gatzaga batzuk daude.

Deskribapena
------------

Doñana parkearen hegoekialdean dago, Guadalquivir ibaiaren ezker aldean. Sanlúcar de Barrameda herriaren berdegune nagusia da eta, horregatik, bertakoek errekreogune gisa erabiltzen dute. Sarreran Tarelo aintzira dago, hegazti askorentzako ezinbesteko lekua.

Espezieak
---------

### Botanika

* Pinazi-pinu

Inguruan sasi oso trinkoak daude:

* Estrepa
* Legeltxor
* Erica

### Hegaztiak

Beste askoren artean hauek bereizi ditzakegu:

* Amiamoko beltz
* Flamenko
* Kurrilo
* Miru

Historia
--------

La Algaida Lacus Ligustinus izena zuen antzinako uhartea izan zen. Ziur aski orain berrehun urte oraindik itsas aldean zegoen. Poliki-poliki ingurua lokatzez eta lurrez betetzen joan da. Inguru horretan kultura asko ezagutu dira eta, ondorioz, aztarna ugari aurkitu dira: El Tesorillo, erromatarren aurreko otoitz lekua, erromatarren garaiko eraikinak, e.a.

Erreferentziak
--------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q21480903
* Commonscat Multimedia: Pinar de La Algaida

---

 |

* Wd Datuak: Q21480903
* Commonscat Multimedia: Pinar de La Algaida
**Gmail** (*Google mail*) Googleren doako posta elektronikoko zerbitzua (beta fasean) da. 2004ko apirilaren 1ean atera zen, gonbidapenaren baldintzarekin baina 2007az geroztik, guztiz irekia da. Egun, 6.000 megabyteko espazioa eskaintzen du eta beste 10 gigabyte, urtero 20$ ordainduz gero. Haren berezitasunen artean, mezu elektronikoak bilatzeko tresna eta txat programak daude. 2013ko urrian, 75 hizkuntzaz erabil zitekeen eta egun milioika erabiltzaile dauzka. Docs eta Reader lineako zerbitzuak eskaintzen ditu. Lehenengoak testu- edo kalkulu-orri gisako dokumentuak zuzenean Interneten sortzea, gordetzea eta partekatzea ahalbidetzen du eta bigarrenak RSS berri-emaleen loturak kudeatzen eta gordetzen ditu.

Kanpo estekak
-------------

* **(Ingelesez)** Gmail-en webgune ofiziala

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q9334
* Commonscat Multimedia: Gmail

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 180389477
* GND: 7532053-8
* LCCN: n2005076485
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q9334
* Commonscat Multimedia: Gmail
**Gneo Oktavio Rufo** (latinez: *Cnaeus Octavius Rufus*) Erromatar Errepublikako politikari bat izan zen.

Gneo Oktavio Errepublikako kontsul izendatua izan zen K.a. 87an. Bere aita Gneo Oktavio zen, eta bere osaba Marko Oktavio. Biak Gneo Oktavioren semeak ziren, K.a. 165ean kontsula izan zen, hau, aldi berean, Gneo Oktavio Ruforen semea zelarik.

Bere kontsulaldian, Oktaviok bere kide zen Luzio Kornelio Zinari aurre egin zion eta Erromatik kanporatu zuen. Horregatik, erahila izan zen Zina Erromarantz joan zenean Gaio Mariorekin. Plutarkok, Gneo Oktaviori buruz hitz egiten duena bere "Mario eta Silaren bizitzak" lanean, ospe politiko oneko pertsona bezala deskribatzen du. Printzipio zorrotzak erabili zituen bere politikan, eta bere garaikideek iritzi ona zuten bere ahalmen militarrari buruz. Plutarkok Oktavio Augustoren arbaso bezala identifikatzen du.

Bere seme Luzio Oktavio K.a. 75ean kontsul aukeratua izan zen. Bere anaia Marko Oktavio K.a. 76an kontsul izan zen beste Gneo Oktavio baten aita izan zen. Bere beste anaia Gaio Oktavio Augusto enperadorearen herenaitona izan zen.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Aurrekoa**Luzio Kornelio Sila eta Kinto Ponpeio Rufo** | **Erromatar kontsula Luzio Kornelio Zinarekin**K.a. 87 | Ondorengoa**Luzio Kornelio Zina eta Gaio Mario** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q463034

 |

* Wd Datuak: Q463034
**Krestomatia** antologia mota bat da. Helburu didaktikoz egiten den idazki hautatuen bilduma, antologia. Literatura genero honetan egile baten edo batzuen testuen zati onenak aukeratzen dira; izan daiteke baita ere garai baten edo genero baten pasarte onenak. Etimologikoki grezieratik dator: *chrēstós* —'baliagarri'— eta *manthánō* —'ikasi'—, hau da, ikasteko baliagarria. Beraz, bi esanahi izan ditzake hitz honek: egile edo gara baten literatura baloratzeko testuen bilduma edo, bestela, hzkuntza bat ikasteko pasarte bildumna.

Kontzeptuaren historia
----------------------

IV. mendean Helladius Zesareakoak literatura greziarraren pasarteen antolagia bati izen hori eman zion. V. mendean Prokopio Zesareakoa gauza bera egin zuen. XVI. mendetik aurrera krestomatiak ugaritu ziren baina orduan helburu pedagogiko batekin: ikasleei zuzendutako bildumak ziren batez ere itzulpengintzaren praktikan aritzeko.

Ezaugarriak
-----------

* Helburu pedagogikoa du, ikasleei zuzenduta, egile, garai edo estilo bat hobeto ezagutzeko.
* Antzinako hizkuntzetan ematen da batez ere, hebraiera, greziera, latina ikasteko.

Krestomatiak euskaraz
---------------------

Euskaraz ere horrelako lanak argitaratu izan dira:

* Arturo Kanpion: *Gramática de los cuatro dialectos literarios de la lengua euskara*, 1884. Liburu honetan Kanpionek "Lardizabal, Axular, Intxauspe eta Mogelen testuez osaturiko krestomatia" jaso zuen.
* Gero taldea: *Jon Mirandere-ren idazlan hautatuak*, 1981. Jon Mirande idazle zuberotarra erreibindkatzeko asmoz, talde horrek bere prosazko pasarte onenak bildu zituen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Ikus, gainera
-------------

* Testu corpus
* Antologia

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q861114
* **Identifikadoreak**
* NKC: ph161932

 |

* Wd Datuak: Q861114
**Genoveva**| Datuak |
| --- |
| **Sexua** | Emakumezkoa |
| **Jatorria** | Germaniarra |
| **Antzeko izenak** | Guinevere, Geneva, Genevieve, Ginevra, Jennifer |

**Genoveva** emakumezko pertsona izena da, zeinak zenbait aldaera izan dituen euskaraz. Euskaltzaindiak aipatzen ditu, gaitzetsi gabe: **Jenobeba, Jenofa****, Genobeba, Genofa**. Baina santutegi izen ohikoenen arauetan, Santa Genoveva santuarentzat zein pertsonaia historikoentzat, Euskaltzaindiak V-dun forma hobesten du, **Genoveva**.

Etimologia
----------

Izenaren hedapena kristautasunari sor zaio, Genoveva Pariskoa santu ezaguna baita Mendebaldeko Europan, bereziki Frantzian. Frantsesezko forma *Geneviève* da eta gaztelerazkoa *Genoveva*.

Latinez *Genovefa* zen, eta izen horren jatorri etimologikoaz bi teoria daude, bata galiarren hizkuntza zeltikoan oinarritzen da eta 19. mendeko Abbé Saint-Yves delako batek idatzitako hagiografian agertzen da: *genoeth* litzateke izen zeltikoa, non *genata* galoa edo *genou* bretoierazkoa geneukakeen,'ahoa', eta *eff* litzatekeen 'zerua', hortaz, '*genoueff''* litzateke "zerua ahotik", zentzu askorik ez duen konposaketa bat.

Hizkuntzalariek izen germaniko franko baten alde jotzen dute gehiago: *Kenowīfa* edo *Kenuwefa* izango litzateke forma hori, non *Ken-* elementua ageri den 'leinu, arraza' (*kin* egungo ingelesez) eta *wif edo* 'emakumea, enaztekia' (*wife* egungo ingelesez, *Weib* alemanez).

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Jenobeba - Pertsona-izenak - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-24).
2. ↑   «EODA - Bilaketa - EODA» *www.euskaltzaindia.eus* (Noiz kontsultatua: 2019-07-24).
3. ↑     *66. araua: Santutegiko izen ohikoenak (1996-1997).*  Euskaltzaindia.
4. ↑   «Vie de Sainte Genevieve, Patronne de Paris Et Du Royaume de France Suivie de L'Histoire de» *www.goodreads.com* (Noiz kontsultatua: 2019-07-24).
5. ↑   Bourassin, Emmanuel..  (1997). *Sainte Geneviève.*  Editions du Rocher ISBN 2268025896. PMC 37033095. (Noiz kontsultatua: 2019-07-24).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q18844235
* Commonscat Multimedia: Genoveva (given name)

---

 |

* Wd Datuak: Q18844235
* Commonscat Multimedia: Genoveva (given name)
**Grafiosia** gaixotasun fungikoa da, zumarrei erasaten diena. *Ophiostoma novo-ulmi* onddo askomizeteak eragiten du, zumarraren xilema hodiak hartu eta horietan barrena zabaltzen delarik; ondorioz, hostoak zimeldu eta zuhaitza ihartu egiten da. Azalaren eta egurraren artean bizi diren kakalardo eskolitido (*Scolytus* sp.) txiki batzuk dira gaitzaren bektoreak, onddoa hedatzen baitute.

Jatorria Asian duela uste da, baina Ipar Amerikan, Europan eta Zeelanda Berrian hedatu da. Iberiar penintsulara 1970eko hamarkadan iritsi zen. Milaka eta milaka zumar hil ziren garai haietan. Iruñean soilik hamabost bat mila ihartu zirela uste da. Erresuma Batuan hamabost milioi eta AEBetan berrogei milioi hil ziren.

Erreferentziak
--------------

1. 1 2    *Zumarrei eragiten dien grafiosiaren ondorioei aurre egiteko egitasmoa.*  cristinaenea.eus (Noiz kontsultatua: 2023-4-1).
2. ↑   Errekondo, Jakoba. *Landareak: Zumarraga, Kanariar Uharteak.*  Argia, 2005eko ekainak 26, argia.eus (Noiz kontsultatua: 2023-4-1).

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q845598
* Commonscat Multimedia: Dutch elm disease

---

* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q845598
* Commonscat Multimedia: Dutch elm disease
**Genrikh Moiseievitx Kasparian** (armenieraz: Հենրիկ Գասպարյան, errusieraz: Генрих Моисеевич Каспарян; Tbilisi, gaur egungo Georgia), 1910eko otsailaren 27a - Erevan, Armenia, 1995eko abenduaren 27a) armeniar xake-jokalaria eta xake-ikasketen sustatzailea izan zen.

Bizitza
-------

Genrikh Moiseievitx Kasparian Tbilisin jaio zen, orduko Errusiar Inperioan, egungo Georgian, 1910eko otsailaren 27an.

Historian izan den Xake-ikasketen konpositore nagusitzat hartzen dute eta oso jokalari aktiboa izan zen, Armeniako Txapelketa, 1934tik 1956ra bitartean, 10 alditan irabazi zuelarik eta Tbilisikoa, berriz, beste 3 alditan (1931, 1937, 1945). SESBeko Txapelketan, 4 alditan izan zen finalista (1931, 1937, 1947, 1952), baina ez zuen hamargarren postutik aurrera egiteko aukerarik izan.

Konposizioek eman zion ospe handiena. Xekeko buruketekin hasi zen eta liburu ugari idatzi zuen. 600 bat ikerketa osatu zituen eta 57 lehen sari irabazi ere bai.

1936an irakasle nazional bilakatu zen Kasparian eta, 1950ean, nazioarteko maisu.

1956an, Xake Konposizioen Nazioarteko Epaile egin zuten eta, 1972an, Nazioarteko Maisu Goren izan zen Xake Konposizioan.

1995eko abenduaren 27an Erevanen (Armenia) hil zen.

Erreferentziak
--------------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q544093
* Commonscat Multimedia: Henrik Kasparyan

---

* **Identifikadoreak**
* WorldCat
* VIAF: 20221333
* ISNI: 0000 0000 0928 0855
* BNF: 16736708z (data)
* GND: 108343383
* LCCN: n83318913
* NKC: jx20061130005

 |

* Wd Datuak: Q544093
* Commonscat Multimedia: Henrik Kasparyan
***Bularrak lore gorriez*** (frantsesez: *Les Seins aux fleurs rouges*) 1899an Paul Gauguinek Tahitin egin zuen bigarren egonaldian margotutako lana da. segunda estancia en Tahití. Geroago, jatorrizko izenburua aldatu zuen, *Deux Tahitiannnes (aux fleurs de mango)*, hau da, *Bi tahitiar (mango-loreez)*. Margolari frantziarra Polinesiako uharteekin liluratu zen eta margolan hau lilura horren ondorioa da. 1949tik, eskaintza bati esker, New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean ikus daiteke. Wildenstein katalogoan 583 erreferentzia-zenbakia du.

Azterketa
---------

Margolan honetan bi emakume tahitiar dira protagonista: ezkerrekoak, ziur aski Pahura, Gauguinen amorantea eta, ondoren, emaztea, bular bilutzien azpian, fruitu gorriz betetako azpila erakusten du. Eskuinekoak, bestetik, mango-lore sorta bat du esku artean eta begirunez eskaintzen du; bigarren hau jantzita agertzen da bular bat erakutsi arren. Bi emakumeek duintasun handia erakusten dute, naturaltasunez seguritatea adierazten dute; horretarako egileak jarrera lasaiaz erakusten ditu, marra suabeak erabiliz. Atzean, kolore desberdinez nahasturik, fondo abstraktoa deskubritzen dugu.

Koloreak, orokorrean, nahiko lehunak dira. Horregatik, fruitu gorriek kontraste handia eragiten dute. Jakina denez, gorri koloreak pasioa adierazten du eta, kasu honetan, bere bizitasunez gehiago oraindik.

Orokorrean, emakume hauen jarrera misterioa trasmititzen du, hurruntasuna. Gauguin Polineasiako emakumeek erakarrita sentitu zen oso eta sarritan memoriaz margotzen zituen. Bere bidaia krisialdi sakon baten ondorioa izan zen eta han nolabaiteko lasaitasuna eta oreka aurkituz zituen.

Eskuineko emakumea
------------------

Margolanaren eskuinean agertzen den emakumea Pahura omen da, Gauguinen amorantea.

* Pastoral tahitiana (1898), ezkerrean.*Pastoral tahitiana* (1898), ezkerrean.
* Hiru tahitiar (1899), eskuinean.*Hiru tahitiar* (1899), eskuinean.
* Rupe Rupe (1899), ezkerreko biak.*Rupe Rupe* (1899), ezkerreko biak.
* Amatasuna (1899), erdian.*Amatasuna* (1899), erdian.

Erreferentziak
--------------

1. ↑
2. ↑

Bibliografia
------------

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3235403
* Commonscat Multimedia: Two Tahitian Women by Paul Gauguin

---

 |

* Wd Datuak: Q3235403
* Commonscat Multimedia: Two Tahitian Women by Paul Gauguin
Lars Porsenaren lehen gudua Erromaren aurka Sublizio Zubian.
**Lars Porsena** edo **Lars Porsenna**, Clusium hiriko errege etruriar bat izan zen, K.a. VI. mende amaierakoa.

Erromarekin gatazkan egon zen azken herri honetan monarkia kanporatu zuen iraultzaren ondoren. Tarkino Superbok, Erromako azken erregea, etruriar jatorrikoa, Porsenarengana jo zuen laguntza bila, Erromatar Errepublikarekin amaitzeko, eta Porsenak lagundu zion. Bere armadarekin agertu zen Erromako ateetan, eta, behin honetara iritsi ondoren, ez dago adostasunik iturri historikoetan.

Iritzi nagusiaren arabera, Tito Livio barne, Porsena, erromatarrek erakutsi zuten erresistentziagatik harrituta, bakea aukeratu zuen eta erretiratu egin zen. Best iturri batzuen arabera, berriz, eraso eta hiria hartu zuen, eta etruriarrak, soilik beranduago kanporatu ahal izan ziren.

Edozein kasutan, iturri bakar batek ere ez dio Tarkinok tronua berreskura zezakeenik. Lars Porsenak Erroma konkistatzea lortu bazuen, bere onura propiorako izango zen.

Bibliografia
------------

* GRIMAL, Pierre, *Historia universal siglo XXI. El helenismo y el auge de Roma* Siglo XXI de España Editores, Madrid, 1990, ISBN 84-323-0066-7

|  |  |
| --- | --- |
|  | Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: ***Lars Porsena*** Aldatu lotura Wikidatan |
**Cadahalso etxea** Aiarako Zuhatza auzoan dagoen dorretxea da.

1998ko uztailaren 17an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

Deskribapena
------------

Cadahalso etxea «El Valle» auzoan kokaturiko gotor-etxe bat da, Zuhatzatik Okondora doan bidearen eskuinetara, erakundearen 50. zenbakidun etxea izanik.

Etxea harlangaitzezko eraikina da, izkinetan harlandua duelarik eta oin lauki zuzena, bere fatxada nagusian dorre moduko gorputz bat erakutsiz, eta honek, bere goialdeko zatian egurrezko hegalki bat aurkeztuz. Lau isurkikoa du estalkia kanaldun teilaz eginikoa, dorrearen gainean faldoi batekin.

Eraikinaren ezkerraldean, altuera txikiagoko eranskin bat dago, beranduagokoa ziurrenik ere, adreiluzko bilbadurazkoa duelarik goiko solairua eta estalkia isurki bakarrekoa.

Dorrearen zatian, bere hegalean babesturik, sarrera nagusia dago arku zorrotz batez hornitua, zeinera patin baten bidez heltzen baita, honek bere goialdean gezileiho bat duelarik. Behe solairuan dinteldun sarrera txiki bat du dorreruntzko sarrera diren mentsulatxo batzuen gainean, aurreko eta hegaleko orman altueran bano txiki batzuk daude era berean, harlanduz inguratuak eta hegalekoa arku faltsu baten tankeran.

Dorrearen eskuinaldean ikuilurako sarrera dago, isurki bakarreko estalitako zatiz hornitua eta bano konopial itsu batekin. Ikuiluan aireztatze bano batzuk daude gezileiho modukoak eskuineko hegalean eta atzealdean eta barrualdean harrizko oinarrien gainean (bat edo beste hormigoizko oinarriz ordezkatua izan da) egurrezko zutabeen egitura ikusten da, lehen solairuko forjatuaren soliberia eta entaulamentua iraupen egoera txarrean egonik.

Eskuinaldeko hegalean eta atzealdean lehen aipatutako gezileihoak irekitzen dira behe solairuan eta neurri desberdinetako hainbat dinteldun bano, gehienak harlanduz inguratuak. Ezker hegalak aipaturiko eranskina erakusten du, dinteldun bano txiki batekin eta lehen solairuan ojibazko arku bidez izanik sarrera.

Babes espedientean, baita ere, bide ondoan dagoen labearen eraikin txikia ere sartzen da, eraikuntza nagusiaren, hau da, Cadahalso etxearen, menpeko elementu bezala.

Galeria
-------

* Dorrearen sarrera berria.Dorrearen sarrera berria.
* Ikuspegi orokorra.Ikuspegi orokorra.
* Atearen kisketa.Atearen kisketa.

Erreferentziak
--------------

* Edukiaren zati bat monumentu hau *sailkatutako kultura-ondasun* izendatzen duen lege testutik hartu da. Izan ere, testua jabari publikokoa da eta ez du jabetza intelektualik, Espainiako Jabetza Intelektualaren Legeko 13. artikuluan xedatu denez (Espainiako Aldizkari Ofiziala, 97. zenbakia, 1996-04-22).

Kanpo estekak
-------------

* Kultura Ondasun izendapena EHAAn[*Betiko hautsitako esteka*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q8341568
* Commonscat Multimedia: Ayala-Aiara

---

 |

* Wd Datuak: Q8341568
* Commonscat Multimedia: Ayala-Aiara


|  |  |
| --- | --- |
|  | Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:**Euskal Wikiatlasa** |
***Bœuf bourguignon*** (euskaraz: «behiki borgoinar erara») Frantziako gastronomiaren errezeta nabarmena da. Bere bi osagai nagusiei zor die bere izena: txahal haragia eta ardoa, Borgoinako bi produktu enblematiko.

Plater hau Borgoinako ardo beltzez egindako abere-haragizko estofatu bat da, baratxuri, tipula, azenario, gatz eta *bouquet garni* batekin aromatizatua. Egosketa luzea da, eta su motelean egiten da. Egostearen ondoriozko likido kontzentratua pixka bat loditu ohi da *roux* batekin, saltsa baten trinkotasuna emateko. Hirugihar, perretxiko edo txanpinoi eta tipulin goarnizio batekin zerbitzatzen da.

Historia
--------

Nekazari plater moduan jaio zen Borgoinan. Haragi gogorreko xerra bat edukitzean, eta koipe pixka batekin, su baxuan egosten dute zenbait orduz, salda edo otorduekin hartzen zuten ardoarekin estalita.

Plater "tradizionaltzat" hartzen da, eta, XIX. mendean jada dokumentatua dagoen arren, ziur asko oso antzinakoa da. Arkume hanka eta untxientzat antzeko osagarriak dituzten eta "à la Bourguignonne" deituriko beste errezeta batzuk XIX. mendearen erdialdekoak dira.

Platera Frantziako gastronomiaren estandar bihurtu da, Parisko bistroetan bereziki. XX. mendean hasi zuten Borgoinako espezialitatetzat hartzen.

Julia Child estatubatuar sukaldariaren esanetan, plater hori "gizakiak prestatutako behi-haragizko plater gozoenetako bat da".

Erreferentziak
--------------

1. 1 2   Child, Julia.  (2002). *The French chef cookbook.* , 480 or. ISBN 9780375710063..
2. 1 2   Chevallier, Jim.  (2018). *A History of the Food of Paris: From Roast Mammoth to Steak Frites.* , 191 or. ISBN 1442272821..
3. ↑   Larousse, Pierre.  (1867). *Grand dictionnaire universel du XIXe siècle.*  2.
4. ↑   A French Lady.  (1864). *Gigot à la Bourguignonne.*  in: *Cookery for English Households*. 139 or..
5. ↑   Francatelli, Charles Elmé.  (1846). *Rabbits, à la bourguignonne.*  in: *The Modern Cook*. 320 or..

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q1022124
* Commonscat Multimedia: Beef bourguignon

---

 |

* Wd Datuak: Q1022124
* Commonscat Multimedia: Beef bourguignon
**Gure Bazterrak** euskal poema eta abesti herrikoia da. Hitzak Joxean Artzek idatziak dira; doinua, berriz, Mikel Laboak sortua.

Artzeren poemak arrakasta handia lortu zuen, pertsona guztiok noizbait sentitu dugun sentimendu bat islatzen du eta: sarritan ez garela konturatzen gure inguruan dauden bazter miresgarriez, ezkutuan geratzen direnean bakarrik konturatzen garela... "orduan hasten bainaiz ezkutukoa... nire barruan pizten diren bazter miresgarriak ikusten".

Mikel Laboak 1974an kaleratutako Bat-hiru disko bikoitzeko 11. abestia izan zen. Jatorriz hiru disko prestatu ziren baina garaiko zentsurak disko oso bat zentsuratu zuen; hortik dator lanaren izenburua, falta zen zenbakia zentsuratua izan zela adierazteko. Disko honek euskal musikari bide berriak ireki zizkion, baina polemikoa izan zen jende askok ulertu ez zuelako. Besteak beste, abesti ezagun hauek zeuden disko hartan: Gure Bazterrak, Txoria txori, Baga, biga, higa, Haika mutil, Bereterretxen khantoria, Haize hegoa, Xori erresiñula, Oies errondan dabil, Zaude lasai, eta Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak.

Geroago beste bi disko hauetan ere agertu zen kantua: *Hamalau* (1994) eta *Mikel Laboa zuzenean* (1997).

Errekonozimenduak
-----------------

* Graffiti bat dago Lesakan abestiaren poemarekin. Zubigaineko dantza egiten den tokian, arkupean. 'Gure artea gure artean' taldeak egin zuen.

* Lanbroa basoanLanbroa basoan
* Mikel Laboa, doinuaren egileaMikel Laboa, doinuaren egilea
* Joxean Artze, poemaren egileaJoxean Artze, poemaren egilea

Erreferentziak
--------------

1. ↑   «Gure bazterrak - Mikel Laboa» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-12).
2. ↑   «Grabazioak - Laboaren diskografia - BatHiru» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-12).
3. ↑   «Grabazioak - Laboaren diskografia - 14-cd - Mikel Laboa» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-12).
4. ↑   «Grabazioak - Laboaren diskografia - Zuzenean-cd - Mikel Laboa» *www.ehu.eus* (Noiz kontsultatua: 2021-08-12).

Ikus, gainera
-------------

* Baga, biga, higa
* Haika mutil
* Txoria txori

Kanpo estekak
-------------

* Mikel Laboaren *Gure Bazterrak* abestia entzungai (1. bertsioa)
* Mikel Laboaren *Gure Bazterrak* abestia entzungai (2. bertsioa)
* *Gure bazterrak* poemaren hitzak irakurgai

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258790

 |

* Wd Datuak: Q12258790
Konstantino I.aren labarua, krismoiarekin
Labarua Proboren diptiko kontsularrean
**Labarua** (latinez: *labărum-i*, antzinako grezieraz: λάβαρον, *lábaron*) erromatar enperadoreek erabiltzen zuten zutoihal bat da. Konstantino I.a Handia enperadoreak, kristautasunera bihurtu zenean, zeinu gisa, gurutzea eta krismoia edo Kristoren monograma erabiltzea erabaki zuen.

Hitzaren etimologia eztabaidatua dagoen arren, oro har onartzen da *laureum*etik (erramua) datorrela, nahiz eta beste batzuek dioten *llafar* (hitz egin) zelta hitzetik datorrela.

Labarurik erabiliena krismoia den arren, honako esaldi hau, "In Nomine Christi Vincas Semper" (Beti Kristoren izenean irabaz dezazula) agertzen zen beste bertsio bat ere erabiltzen zen. Labaru mota hau, Probo kontsularen diptiko kontsularrean ikus daiteke, non Honorio enperadorea agertzen den labaru bat eusten.

Labarua eta lauburua
--------------------

Sakontzeko, irakurri: «Lauburu»
Teoria batzuen arabera, lauburu euskal hitzaren jatorria latineko *labarum* hitza da. Gainera, biak gurutze edo ixa itxura dute.

Ikus, gainera
-------------

* Lauburu
* Kantabriar labaru
* Gurutze

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q118117
* Commonscat Multimedia: Labarum

---

* **Identifikadoreak**
* AAT: 300300219
* **Hiztegiak eta entziklopediak**
* Britannica: url

 |

* Wd Datuak: Q118117
* Commonscat Multimedia: Labarum
***Gure Herria*** euskal aldizkaria izan zen, zenbait apaiz abertzalek eta *Eskualduna* egunkariko kazetari gazte batzuek 1921eko urtarrilean Baionan sortutakoa.
Euskal gaiei eta, batez ere, literaturari buruzko artikuluak argitaratu zituen. 1924an bere zuzendaritza-batzordea Laurent Apesteguy, Jean Barbier, Edmond Blazy, Louis Dassance, Christoph Dufau, Jean Elizalde, Jules Moulier, Jean Saint-Pierre eta Emmanuel Souberbielle zituen kideak. Jules Moulierrek, lehenengo urteetan, lanaren zati handi bat egin zuen.

1921 eta 1926 artean, *Gure Herria* hilabetero eta 1927tik aurrera bi hilabetero argitaratu zuten. Euskal gaiez gain, edukian zenbait literatura lan edo antzezlan ere zituen eta, bukaeran, musika-eranskina.

1939an, Espainiako Gerra Zibila zela eta, eten arren, 1950etik aurrera berriro martxan jarri zuten Jean Saint-Pierreren ahaleginei esker. Lankideen artean Pierre Lhande, Francis Jammes, Julien Vinson, Dibildos kalonjea, Georges Hérelle, Albert Léon, Georges Lakonbe, Piarres Lafitte eta Pierre Iturbide zeuden.

Hurrengo urteetan ere, kalitatezko lankideek ere parte hartu zuten: Jean Barbier, Oxobi, Larreko, Louis Dassance, Maddi Ariztia, Etxahun, Piarres Lartzabal, Minaberri, Telesforo Monzón, Salaberri, eta abar.

*Gure Herria*-ren azken alea 1976an argitaratu zuten.

Kanpo estekak
-------------

* , "Sancho el Sabio" fundazioak digitalizatutako aleak.
* Bilketa.eusBilketa atarian digitalizatutako bilduma osoa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q3120947
* **Identifikadoreak**
* BNF: 32785349w (data)

 |

* Wd Datuak: Q3120947
*Bō* bat.
**Bō** (japonieraz: 棒: ぼう?)
 bat pertika edo haga luze forma duen arma bat da, oro har, zurez eginikoa (haritza, banbua...) Modu batera edo bestera, kultura guztietan dago. Luzeran, pisuan, malgutasunean edo apaingarritasunean ezberdin daitezke. Bo armaren luzera estandarra, 180 zentimetrokoa da.

180 zentimetroko hagari buruz hitz egiteko erabiltzen den Bo hitza, Rokushakubo hitzaren laburdura bat da. Rokuk, japonieraz, sei esan nahi du, eta shaku hitza, antzina Japonian erabiltzen zen neurri bat da, mendebaldean, oinaren baliokidea, hau da, 30 zentimetro neurtzen duena. Azkenik, Bo hitzak bastoi esan nahi du. Eta, beraz, Rokushakubo hitzak, "sei shakuko bastoia" esan nahi du.

Boaren lehen erabilera kolpe bat emateko erabilitako indarra gehitzea da, borrokalariaren mugimendu inertzia eta palanka erabiliz. Boa, distantzia ertainetara dauden jopuntuetara heltzeko ere erabiltzen da.

Boaren erabilera erakusten duen arte martzial japoniarra, bojutsu deitzen da, Masakatsu Bo Jutsu eskolan, Morihei Ueshiba senseiak sortutakoa, Aikidoaren osagarri gisa praktikatzen den arren.

Hapkidoan, maila gorenetako tekniken artean (DAN) Boaren erabilera sartzen da, baita sablea eta jo izeneko bastoi motzarena ere

Boaren bertsio laburragoa, jo izena duena, arma bezala erabiltzen da, aikidoa, Jodoa eta Ninjutsu bezalako arte martzialetan.

Bo motak
--------

Borik erabiliena eta ezagunena 180 zentimetrokoa den arren (rokushaku bōa) bojutsuan erabiltzen diren beste bastoi mota batzuk ere badaude

* **Rokushaku Bō**: 180 zentimetrokoa
* **Yonshaku Bō**: 130 zentimetrokoa
* **Sanshaku Bō**: 100 zentimetrokoa
* **Shishin Bō**: 15 zentimetrokoa
* **Nyoibo**: 200 zentimetroko masta bider 5 hazbete
* **Daisharin**: 250 zentimetrokoa muturretan gurpilak dituelarik
* **Nihiri Bō**: 180 zentimetrokoa mutur bihurritu batekin.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q11064618
* Commonscat Multimedia: Bō

---

 |

* Wd Datuak: Q11064618
* Commonscat Multimedia: Bō
**Cambozola** krema hirukoitzeko gazta bat da, behi esnez egindakoa, leunki heldutako krema hirukoitzeko frantziar gaztaren eta gorgonzola italiarraren arteko konbinaketa bat dena. Champignon izeneko enpresa alemaniarrak patentatu eta ekoitzi zuen mundu mailan 1970eko hamarkadan. Gazta, (jatorrian Bavaria blu deitua), 1900 inguruan sortua izan zen, eta oraindik ere ekoizten du Bergader familiak Bavariako Chiemgau eskualdean.

Gorgonzola, roquefort edo stilton gaztak egiteko erabiltzen den lizun bera erabiltzen da, penicillium roqueforti. Esneari esnegaina gehitzen zaio, cambozola gaztari trinkotasun gozo bat ematen diona. Gazta honen azala camembert gaztarenaren antzerakoa da. Orea leuna baina trinkoa da, trinkotasun leun eta homogeneoduna, kolore hori arinekoa. Cambozolak, gorgonzolarena edo camembertarena baino leunagoa den zapore bereizgarri bat du. Gazta honen izena, dirudienez, camembert eta gorgonzolaren arteko akronimo bat da, bere zaporeak camembertaren krematasun gozo eta hezea gorgonzola urdinaren garraztasunarekin uztartzen baititu. Mahai gazta bezala edo kanapeetan jaten da.

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q2329767
* Commonscat Multimedia: Cambozola

---

 |

* Wd Datuak: Q2329767
* Commonscat Multimedia: Cambozola
***Gure Belaunaldia***, Afonia taldearen lehen disko luzea da, CD formatuan kaleratua. Lehenago maketa eta EP bat kaleratu zuten. Disko honetako abesti batzuk, Ondarroako Santos Records estudioetan grabatu ziren, 2005eko Apirilean. Sesio hauetan, Ijurko izan zen ahotsak grabatu zituena. Grabatzeko falta ziren beste abestiak, 2006ko Maiatzean grabatu zituzten beraien entsegu lokalean. Abesti hauen grabaziorako ordea, Dani ibili zen ahotsak jartzen Ijurkoren ordez. Teknikari lanak, Valium Generation taldeko Aitorrek egin zituen.

Abestien zerrenda
-----------------

1. I don´t feel allright
2. Zergatik
3. Poker de jotas
4. Jose Antonio el demonio
5. Geriatrico 2059
6. Zure esku
7. Valium generation
8. La mano del muerto
9. Txakurra
10. Odio en el asfalto
11. Zakur zikin zaharra
12. Lapurtu
13. Hernani es una mierda

Taldekideak
-----------

* Ijurko - Ahotsa
* Dani - Ahotsa
* Pepino - Ahotsa
* Aratz - Bajua
* Bolbo - Bateria

Kanpo estekak
-------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritate kontrola | 
* **Wikimedia proiektuak**
* Wd Datuak: Q12258789

 |

* Wd Datuak: Q12258789